الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز  علی محمد علی دخیل  عربی  رحلی  تک جلدی کتاب الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز تألیف علی محمد علی دخیل توسط دارالتعارف للمطبوعات  بیروت به چاپ رسیده است  الوجيز في تفسير الكتاب العزيز تفسيري است موجز شامل جميع آيات قرآن كه در يك جلد رحلى توسط على محمد على دخيل ارائه شده است اين تفسير در حقيقت تلخيص تفسير مجمع البيان طبرسى مى باشد  دخيل در مقدمۀ كوتاه خود بر الوجيز مجمع البيان را از مهمترين و باارزش ترين تفاسير مى داند به همين جهت تصميم به تلخيص آن گرفته است  ضمن تصديق سخن دخيل بايد اضافه كرد كه امين الاسلام طبرسى از علوم متنوع زمان خويش مانند فقه كلام سيره تاريخ و تفسير برخوردار و بهره مند بوده است او در ادب و لغت شناسى استاد و صاحب نظر بود و عبارت عربى را در نهایت فصاحت و در عين اختصار مى نوشته است به همين جهت مجمع البيان در اتقان و استحكام مطالب و تبيين مفاهيم آيات جايگاه ويژه اى دارد و از مهمترين و ارجمندترين تفاسير جهان اسلام است كه دانشمندان شيعه و سنى آن را مورد توجه قرار داده اند و از آن به عنوان يكى از منابع تفسير ياد كرده اند و آن را از جمله تفاسير قديم دانسته اند كه به نيكوترين صورت با الگويى مناسب ضمن سر عنوانهاى مكرر و ثابت تنظيم شده است شيخ شلتوت مفتى بزرگ اهل سنت يكى از كسانى است كه بر اين تفسير مقدمه نگاشته و به گستردگى و ژرفى و تنوع مطالب و تقسيم و تبويب بى همتاى آن اذعان كرده است با اين اوصاف مى توان به اهميت كار دخيل پى برد  مفسر الوجيز از بخش هاى اسماء سور فضل آنها اللغة المعنى الاعراب و القراءة و النزول فقط بخش المعنى را از مجمع البيان آورده است و بقيه بخشهاى آن را بخاطر خلاصه نويسى حذف كرده است از بخش المعنى هم خلاصه اى از آن را با نفس الفاظ مجمع البيان آورده است  براین اساس روايات و بحث هاى شبه موضوعى مانند فصل في التقوى و المتقى و النظم بين السور نيز حذف گرديده است با توجه به اينكه مفسر سعى نموده الفاظ بخش المعنى را حفظ نمايد خلاصه و موجز بودن تفسير الوجيز را با حذف برخى الفاظ و عبارتهاى المعنى انجام داده اند به اين ترتيب روانى و فصاحت عبارات مجمع البيان در تفسير الوجيز نيز خود را نشان داده است و خوانندۀ عرب زبان يا آشنا با زبان عربى به راحتى مى تواند متن آن را مطالعه نموده بهره ببرد و گمان كند كه نویسنده خود اين تفسير را متناسب با ادبيات كتابى روان امروز نوشته است و شك نخواهد كرد اين ادبيات ادبيات چند قرن قبل مى باشد  روش تفسیر  روش كلى تفسير الوجيز با اطلاعات مورد نياز در مورد سوره آغاز مى گردد نام سوره بيان مكى و مدنى بودن و تعداد آيات آن نقل مى شود سپس معناى آيات را با ذكر شمارۀ آن بيان مى دارد و به طور طبيعى از تفسير آيه به آيه نيز استفاده مى كند مانند آيه 7 سورۀ فاتحه ص7 بخش النزول مجمع البيان را حذف نموده امّا آن مقدار از اسباب النزول ها را كه طبرسى لابلاى المعنى آورده است ذكر مى كند مانند ذيل آيه 158 سورۀ بقره و يا ذيل آيه 274 بقره دربارۀ انفاق چهار درهم از طرف حضرت علی عليه السلام در صفحۀ 63  دخيل در مقدمۀ كوتاه ابتداى الوجيز اضافه مى دارد كه مطلبى كه طبرسى در جاى ديگر وعده داده يا تفسير كرده است به محل آيه آورده ام در همان مقدمه مطالبى در اهميت معجزه بودن قرآن امر به پناه بردن به آن بيان خصوصيات و اهميت قرائت قرآن ذكر كرده است و با اشاره اى به تدبر و تفسير قرآن مقدمه را پى گرفته است  مفسر در الوجيز سعى كرده است آيات تفسير شده در يك صفحۀ را با مصحف همان صفحه هماهنگ نمايند دخيل در برخى صفحات تفسير احتمالا براى پر كردن مقدار خالى صفحه رواياتى راجع به قرآن از كتب حديثى شيعه نقل كرده است مانند صفحۀ 248  شکل جدید تفسیر الوجیز  مفسر پس از تفسير الوجيز كه به قطع رحلى و در حاشيۀ قرآن به چاپ رسيد شكل ديگرى از همين تفسير را ارائه داد كه مى توان آن را همان دراسات في القرآن الكريم دانست اين تفسير در 127 جزوۀ كوچك براى جوانان و دانش آموزان دبيرستانى همراه با توضيحات علوم قرآنى و بحث هاى تفسير موضوعى تهيه شده است و براى استفادۀ عمومى و آسان كردن مطالعه و تشويق به تفسير در كنار شنيدن نوار صوتى و تصويرى اين مجموعه را تأليف و تنظيم كرد بحث مبسوطى در سيزده جزء مستقل در زمينۀ قرآن اهميت تلاوت حفظ قرآن مصونيت از تحريف آداب قرائت اعجاز قرآن و برخى موضوعات ديگر دارد و در پايان جزوه ها يعنى پس از 127 جزوه مجموعه اى از مباحث موضوعى مربوط به قرآن را در 144 جزوه ضميمه كرده است اين تفسير نيز بسيار متأثر از مجمع البيان طبرسى بلكه گزيدۀ همان تفسير با زبان عربى امروزى است روش مفسر چنين است كه با توضيحات واژگان و نقل وجوه تفسيرى همراه با ذكر روايات از پيامبرص و اهل بيتع به تبيين آيه مى پردازد از ميان انواع اعجازهاى قرآن توجه بيشترى به اعجاز علمى نشان مى دهد و در آياتى كه بحث خلقت زمين آسمان آفرينش انسان و آيندۀ جهان آمده براى جوانان علاقه مند به اين نوع بحث ها تفسير علمى ارائه مى دهد اين كتاب در بيروت در جعبه اى حاوى 272 جزوه توسط دارالمرتضى چاپ اول 1412ق منتشر شده است  نسخۀ حاضر تفسير الوجيز در يك جلد به قطع رحلى با 836 صفحه توسط انتشارات دار التعارف للمطبوعات چاپ سوم خود را در سال 1422ق مطابق با 2002 ميلادى در بيروت لبنان داشته است اين تفسير به همراه قرآن به چاپ رسيده است تا قارى ضمن تلاوت قرآن از تفسير آن نيز آگاهى يابد اين نسخه بدون پاورقى بوده و فهرستى بر اساس نام سوره ها به همراه دعاء امام سجاد در ختم قرآن در انتهاى آن به چشم مى خورد