کتاب اندیشه های اقتصادی ابن خلدون پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ابن خلدون فیلسوفِ مورخ و جامعه شناسِ اقتصاددان بیش از شش سدت پیش با روشی علمی و فراتر از فاهمت عصر خود به مطالعه و تحقیق ابعاد مختلف پدیده های اجتماعی پرداخته است اعتبار و شهرت او بیش تر مرهون مقدمهی کتاب البصر است این کتاب پدیده های اجتماعی را تحلیل می کند و درپی کیفیات عارض بر حیات جمعی به منظور تبیین سیر تحول امور اجتماعی و کشف قانونمندی آن است تجارب اطلاعات و تکاپوی علمی ابن خلدون وی را از سایر شخصیت های علمی متمایز می کند کتاب او تنها در اوایل قرن نوزدهم میلادی مورد توجه قرار گرفت و از آن پس بسیاری چون توین بی و جورج سارتن آن را ستودند و ارزشمند دانستند ابن خلدون در کتاب خود پدیده های اقتصادی را نیز تحلیل می کند او مباحث فراوانی در عرصت دانش و نظریه های اقتصادی مطرح کرده است طرح اقتصاد کلاسیک اهمیت عوامل اقتصادی تئوری پردازی درباب مالیات تعدیل بین حرفه ها تئوری ارزش کار تقاضای مشتقه مفهوم سود تئوری پول و اقتصاد بین الملل از جملت مباحث اقتصادی ابن خلدون به شمار می آیند روش تحقیق ابن خلدون روش برهان و استدلال عقلی است او در فراهم سازی مقدمات استدلال از استقرا تجربه و حتی تحلیل های آماری نیز بهره می جوید گردآوری اطلاعات بررسی صحت آن ها قرار دادن آن ها در درون کل نظام اجتماعی توصیف و سرانجام نتیجه گیری مراحل کار پژوهشی ابن خلدون است او دانشی جدید به نام علم عمران را پی می ریزد که گرچه با تاریخ رابطه ای نزدیک دارد اما مستقل از آن است هدف این علم در نظر او کشف علل و عوامل موثر در رویدادهای اجتماعی و بیان شرایط و زمینه های تحقق آن هاست نه صرف توصیف و ذکر وقایع اجتماعی موضوع این علم عمران بشری و اجتماع انسانی است و مسائل آن کلیت زمینه های حیات اجتماعی بشر را دربر می گیرد ابن خلدون نظام اقتصاد معیشتی و نظام اقتصاد افزارمند شهری را مظهری از مظاهر عمران بشری می داند و در قالب علم عمران به آن ها می پردازد او معتقد است که اقتصاد معیشتی در مقایسه با نوع دیگر اقتصاد ناقص است و در تامین نیازهای خود به جامعت شهری وابسته است از نظر او کار در کسب درآمد و انباشت ثروت اهمیت دارد زیرا عامل کار در کنار زمین و سرمایه محرک تولید است کار به علاوت فکر و تعاون زیربنای تمدن بشری است از سوی دیگر عامل تعیین کنندت توسعت اقتصادی و پیشرفت جوامع تقسیم کار و تولید جمعی است کار مازاد نیز متغیری کلیدی برای توسعت اقتصادی محسوب می شود ارزش از نظر ابن خلدون از نوع درآمد و ثروت است و منشا اصلی آن نیز کار به شمار می رود در تعیین ارزش مبادلت مصرف کننده و تولید کننده دخالت دارند هزینت تولید مطلوبیت فراوانی کالا نسبت به تقاضا نوع کالا و حجم بازار و درآمد از عوامل موثر بر تبیین قیمت به شمار می آیند ابن خلدون دربارت نظریت دستمزد و معیار تعیین آن مالکیت های بزرگ زمین و نظریت جمعیت تحلیل هایی چندجانبه ارائه می دهد از نظر او فساد اخلاقی بحران های سیاسی و آلودگی محیط زیست عامل توقف یا کاهش رشد جمعیت است ابن خلدون نظریت تعادل درآمد و هزینه و رابطت آن با رفاه اقتصادی را در سه سطح فرد یا خانوار بازار و شهر مطرح می کند و الگویی از این تعادل در دو اقتصاد غنی و فقیر به دست می دهد او در نظریت درآمد خود به بحث راه های تحصیل درآمد می پردازد و از مدیریت بازرگانی و احتکار سخن می گوید بحث پول و وظایف آن عرضت پول و نظریت مقداری پول از دیگر مباحث اقتصادی ابن خلدون است در اقتصاد بخش عمومی مباحثی چون نظریت دولت انواع قانون تحولات دولت تنظیم مالیت عمومی و اقدامات دولت برای جبران کسری بودجه طرح می شود ابن خلدون قواعدی پنج گانه را به عنوان قوانین مالیات ستانی عرضه می کند و فواید نظام مالیاتی مطلوب را برمی شمرد حدود دخالت دولت در اقتصاد از دیگر مباحث ابن خلدون است ایجاد امنیت وظایف نظارتی انجام خدمات عمومی ایجاد تعاون تامین اجتماعی از وظایف دولت شمرده می شوند نظریت رشد و رشد و توسعت اقتصادی نیز در دیدگاه ابن خلدون جایگاهی ویژه دارد عوامل جغرافیایی و اقتصادی مواردی همچون تقسیم کار و تولید جمعی شکوفایی صنعت و نیز عوامل سیاسی در این بخش پژوهیده شده اند حقیقت این است که بررسی کاربردهای واژت عمران در مقدمه و نیز فهرست مسائل آن سیاهه ای از ماناترین مسائل جامعه شناختی اقتصادی و سیاسی به دست می دهد که با تمدن بشری ارتباطی تنگاتنگ دارد