ترجمه و شرح مصباح الانس 5 جلدی اثر استاد محمد حسین نائیجی  کتاب ترجمه و شرح مصباح الانس  5 جلدی استاد محمد حسین نائیجی آیت اشراق کتاب ترجمه و شرح مصباح الانس  5 جلدی استاد محمد حسین نائیجی آیت اشراق ترجمه و شرح مصباح الانس اثر استاد محمدحسین نائیجی 1338ش که به زبان فارسی رقم خورده است نخستین شرحی است که بر آن کتاب نوشته شده است شارح ارجمند به همان رویه ابن فناری به شرح مصباح الانس پرداخته است از امتیازات این شرح بهره گیری وافر از کتب درسی فلسفه و عرفان است چرا که این پژوهش مصباح الانس را در راستای کتب درسی قرار داده و دانش پژوهان با آن بیاناتی که تاکنون انس داشته اند به واکاوی مطالب بالاتر می پردازند ترجمه و شرح مصباح الانس محمد بن حمزه فناری  کتاب حاضر اثر محمدحسین نائیجی که به زبان فارسی رقم خورده است نخستین شرحی است که بر آن کتاب نوشته شده است  آن کتاب به علت فخامت شان و سنگینی مطلب از افق فهم دانش پژوهان به دور بود و آنان دامن خویش را از فهم آن کنار می کشیدند؛ ازاین روی شارح ارجمند همّت بر آن نهاده تا با بر هم زدن کلمات اساطین اهل عرفان دروازه معرفت بدان کتاب را به روی طالبان بگشاید  این شرح در سال 1428ق مصادف با 1386ش پس از ده سال زحمت شارح به سرانجام رسیده است  شارح به ترجمه مصباح الانس همت گمارده و به شرح تفصیلی هر قسمت پس از ترجمه آن روی آورده است  این ترجمه ترجمه ای روان و سلیس بر اساس ادبیات روز است که در معادل یابی واژگان راه اعتدال را پیموده است؛ یعنی نه آنکه به تفریط گراید و از کلمات عربی به وفور استفاده کند تا در تفاوت عربیت با ترجمه فارسی به مانند است و نیست بسنده شود و نه آنکه به افراط رود و دست به معادل یابی برای اصطلاحات فنی بزند؛ دامی که افتادگان در آن کم نیستند؛ ازاین روی ترجمه ای مورد پسند ذوق محققین رقم خورده است  شارح ارجمند به همان رویه ابن فناری به شرح مصباح الانس پرداخته است  ایشان مطابق تفاسیری که در کتاب های دیگر قونوی در موضوعات مطروحه در این کتاب آمده و نیز با بهره گیری از شارحان فصوص و شاگردان قونوی به شرح و بسط مصباح پرداخته است و پرده از مشکلات آن برداشته است  از امتیازات این شرح می توان موارد ذیل را نام برد  حل و فصل آیات و روایات معرفتی شارح ارجمند به تبع استادش علامه حسن زاده آملی به شرح و بسط آیات و روایاتی که در باب معارف موجود است روی آورده است  ایشان در شرح از 493 آیه قرآن و 277 روایت  با حذف مکررات  استفاده نموده اند و کسانی که یک دوره همنشین این شرح باشند در آخر درمی یابند که عمده آیات و روایات این باب از معارف برای آنها حل و فصل شده است  در فضیلت این شرح همین بس که پس از گذشت 594 سال از وفات ابن فناری م 834ق اولین شرحی است که بر این کتاب وزین رقم خورده و با این ترجمه و شرح مصباح درخششی دوباره در حوزه فلسفه و عرفان پیدا نموده است  اهتمام خاص به آثار جناب قونویقدس سره از آنجا که مرحوم قونویقدس سره باب حل معارف ذوقی است و به فرموده خود او در وصیت نامه  تنها کلمات ابن عربی و خود اوست که باعث حل مشکلات شده و مشکلات لاینحل را بعد از ایشان احدی حل نخواهد کرد مگر آنکه ادراک محضر حضرت م ح م د مهدیع را کند  ازاین روی است که ابن فناری و نائیجی اهتمام خاص به تراث جناب قونوی دارند؛ تا آنجا که در شرح فارسی 111 مورد از اعجاز البیان و 70 مورد از نفحات الهیه و 36 مورد از نصوص و دیگر تراث قونوی استفاده شده است  تفسیر مصباح به مصباح یکی دیگر از اموری که شارح در دستور کار قرار داده است ارجاع جای جای کتاب به همدیگر است که صدر و ذیل مصباح خود گویای مطالب هستند و برای کشف این ارتباطات برای هر مبحثی یک بار کل کتاب را وارسی کرده است؛ تا آنجا که بر اساس تتبع ما 28 مورد آدرس دهی های این چنینی وجود دارد که برای استفاده در پاورقی آدرس دهی می شود  بهره گیری از کتب درسی از آنجا که مصباح الانس محور تدریس مرحوم اشکوری و محل توجه مرحوم قمشه ای و مورد تدریس مکرر مرحوم رفیعی قزوینی قرار گرفته است و با مطرح شدن آن توسط علامه حسن زاده آملی و تدریس مکرر ایشان به طور جدی به عنوان آخرین کتاب سیر درسی عرفان نظری قرار گرفته است و هم اکنون تنی چند از شاگردان ایشان این کتاب را در حال تدریس هستند  بر این اساس یکی از امتیازات این شرح بهره گیری وافر از کتب درسی فلسفه و عرفان است چرا که این پژوهش مصباح الانس را در راستای کتب درسی قرار داده و دانش پژوهان با آن بیاناتی که تاکنون انس داشته اند به واکاوی مطالب بالاتر می پردازند  این کتاب در 3696 صفحه در پنج مجلد قطور با جلد گالینگور از سوی انتشارات آیت اشراق به منصه ظهور رسیده است