کتاب سیاه مشق اثر هوشنگ ابتهاج هاسایه ناشرکارنامه سیاه مشق نویسنده هاسایه هوشنگ ابتهاج ناشرکارنامه قطعرقعی    این مجموعه شعرهای سال های 1325 تا 1371  شاعر را دربرمی گیرد ابتهاج توانایی خود را در سرودن غزل در این مجموعه نشان داد به طوری که تعدادی از غزل های او از بهترین غزل های این دوران به شمار می  آید   امیر هوشنگ ابتهاج متخلص به ه‍ ا سایه شاعر ایرانی استوی در آغاز همچون شهریار چندی کوشید تا به راه نیما برود؛ اما نگرش مدرن و اجتماعی شعر نیما به ویژه پس از سرایش ققنوس با طبع او که اساسا شاعری غزلسرا بود؛ همخوانی نداشت پس راه خود را که همان سرودن غزل بود؛ دنبال کرد  سایه در سال ۱۳۲۵ مجموعهٔ نخستین نغمه ها را که شامل اشعاری به شیوهٔ کهن است منتشر کرد در این دوره هنوز با نیما یوشیج آشنا نشده بود سراب نخستین مجموعهٔ او به اسلوب جدید است اما قالب همان چهارپاره است با مضمونی از نوع تغزل و بیان احساسات و عواطف فردی؛ عواطفی واقعی و طبیعی مجموعهٔ سیاه مشق با آنکه پس از سراب منتشر شد شعرهای سالهای ۲۵ تا ۲۹ شاعر را دربرمی گیرد در این مجموعه سایه تعدادی از غزل های خود را چاپ کرد و توانایی خویش را در سرودن غزل نشان داد تا آنجا که می توان گفت تعدادی از غزل های او از بهترین غزل های این دوران به شمار می رود   سایه در مجموعه های بعدی اشعار عاشقانه را رها کرد و با مردم همگام شد مجموعهٔ شبگیر پاسخ گوی این اندیشهٔ تازهٔ اوست که در این رابطه اشعار اجتماعی باارزشی پدید می آورد مجموعهٔ چند برگ از یلدا راه روشن و تازه ای در شعر معاصر گشود   آن که مست آمد و دستی به دل ما زد و رفت در این خانه ندانم به چه سودا زد و رفت خواست تنهایی ما را به رخ ما بکشد تنه ای بر در این خانهٔ تنها زد و رفت   روی تو گلی ز بوستانی دگرست لعل لبت از گوهر کانی دگرست دل دادن عارفان چنین سهل مگیر با حسن دلاویز تو آنی دگرست ای دوست حدیث وصل و هجران بگذار کاین عشق من و تو داستانی دگرست چو نی نفس تو در من افتاد و مرا هر دم ز دل خسته فغانی دگرست تیر غم دنیا به دل ما نرسد زخم دل عاشق از کمانی دگرست این ره تو به زهد و علم نتوانی یافت گنج غم عشق را نشانی دگرست از قول و غزل سایه چه خواهی دانست خاموش که عشق را زبانی دگرست    با این دل ماتم زده آواز چه سازم بشکسته نی ام بی لب دم ساز چه سازم  در کنج قفس می کشدم حسرت پرواز با بال و پر سوخته پرواز چه سازم  گفتم که دل از مهر تو برگیرم و هیهات با این همه افسونگری و ناز چه سازم  خونابه شد آن دل که نهانگاه غمت بود از پرده درافتد اگر این راز چه سازم  گیرم که نهان برکشم این آه جگرسوز با اشک تو ای دیده غماز چه سازم  تار دل من چشمه الحان خدایی ست از دست تو ای زخمه ناساز چه سازم  ساز غزل سایه به دامان تو خوش بود دور از تو من دل شده آواز چه سازم