هزار و یک شب به نثر روان 6 جلدی هزار و یک شب One Thousand and One Nights یکی از متون ادبی چند ملیتی است که زنان در آن حضوری روشن و فعّال دارند قهرمان قصّه ها زنی با تدبیر و هوشیار است که با نقل قصّه هایی هوشمندانه پادشاهی خودکامه و مستبد را به پایگاه خودآگاهی می رساند روند قصّه گویی شهرزاد در طی هزار و یک شب و مقایسه مضامین قصّه ها با توجه به ریخت شناسی و اجزای سازای آن ها نشان می دهد که وی در اجرای این حرکت بشر دوستانه و ایثار در جهت نجات جان خواهران سرزمینش کاملاً هوشمندانه قدم گذاشته است  بررسی قصّه ها بر اساس هم بستگی این سازه ها با یکدیگر کمک شایانی به درک شگردهای قصّه گویی شهرزاد نموده است این پژوهش نشان می دهد که سیر قصّه های هزار و یک شب تکرار دو بخش قصّه مدخل هزار و یک شب و یا همان قصّه شهریار و برادرش شاهزمان است؛ امّا این فرافکنی سیری تکاملی به خود می گیرد؛ بدین ترتیب که بعضی قصّه ها بازتاب خیانت زنان مانند زنان خائن شهریار و شاهزمان برخی دیگر قصّه گویی یکی از شخصیت های حکایت ها برای نجات جان دیگران مانند قصّه گویی شهرزاد است  کنش مندی زنان با نشان دادن زنان قدرتمند مکّار و جادوگر در لفاف قصّه ها از زبان شهرزاد و یا راویان قصّه ها تناسبی هوشمندانه در روند قصّه گویی ایجاد می کند و وضعیت زنان بعد از گذشت و هزار و یک شب به  تدریج بهبود می یابد حتی نحوه برخورد شهرزاد و گفتگوهای کوتاه او با شهریار در پایان قصّه ها نیز از روندی هوشمندانه برخوردار است که با اصول روانشناسی در درمان بیماران مطابقت می کند  هزار و یک شب داستان دو شاهزاده برادر به نام های شهریار یا شهرباز و شاه زمان است که مورد خیانت زنان خود قرار می گیرند شاه زمان ترک پادشاهی کرده و راهی دیار برادر می شود و شهریار هم به انتقام خیانت همسرش هر شب دختری را به نکاح در می آورد و بامداد دستور قتلش را می داد تا اینکه دیگر دختری در شهر نمی ماند و وزیر شهریار که دو دختر به نام های شهرزاد و دنیا زاد داشت و به شدت نگران این قضیه بود به پیشنهاد شهرزاد وی را به عقد پادشاه درمی آورد شهرزاد همان شب به شهریار می گوید که خواهری دارد که هر شب با قصه های او به خواب می رود و درخواست می کند که همان شب خواهرش را به قصر بیاورند تا برای بار آخر برایش قصه بگوید دنیا زاد می آید و شهرزاد قصه گویی را آغاز می کند شهریار هم که مسحور این قصه شده بود مهلت می دهد که فردا شب ادامه قصه را بشنود و بنابراین کشتن شهرزاد را موکول به بعد می کند و این قصه گویی ها هرشب ادامه پیدا می کند