تنوع و تمدن در اندیشه اسلامی آنچه در این پژوهش و در توجه به مسئله تنوّع و تکثر در فرایند تمدنی مسلمانان مورد توجه قرار گرفته تحلیلی است در باب تضادّهای ممکن بین وحدت دینی و کثرت تمدنی پیشنهاد تمدنی مولف در این کتاب تفکیک کثرات انسانی و الهی دربرابر کثرات غیرانسانی و غیراخلاقی از کثرات عرفی و دنیوی است در این نگاه توحیدِ تحقق یافته در تمدن اسلامی نه از رهگذر حذف کثرت و تکثر بلکه از مسیر تراکم کثرات الهی و انسانی حاصل می شود اساساً بدون تکثیر کثرات الهی و ایجاد انباشتی از طُرُق انسانی و سُبُل الهی راه های بزرگ تمدنی هموار نمی شود و بدون راه های کلانِ الهی و انسانی صراط تمدنی در جامعه مسلمانان تجلّی نمی یابد