کتاب  حاجی بابای اصفهانی   اثر  جیمز موریه   حاجى باباى اصفهانى حکایتى انتقادى و هجوآلود از اوضاع ایران در عصر فتحعلی شاه قاجار 1212ـ1250 نوشته جیمز موریه انگلیسى ترجمه میرزاحبیب اصفهانى این اثر به نامهاى سرگذشت حاجى باباى اصفهانى حاجى بابا در اصفهان حوادث زندگانى حاجى باباى اصفهانى و سرگذشت حاجی بابا نیز شهرت دارد کتاب حاجی بابا به لحاظ نثر فارسى ممتاز و هنرمندانه آن از شاهکارهاى ادب معاصر ایران به شمار می رود بحثهاى بسیارى درباره نویسنده حقیقى کتاب غرض واقعى او و دلیل انتخاب نام حاجی بابا براى عنوان کتاب ترجمه فارسى و ارزشهاى آن و همکاران احتمالى مترجم از زمان انتشار کتاب آغاز شده و اگرچه به نتایج روشنگرانه اى رسیده است اما نمی توان آنها را نتایج قطعى تلقى کرد و انتظار می رود بحث درباره جنبه هاى گوناگون این اثر به منزله بحث مفتوح تاریخى و ادبى همچنان ادامه بیابدجیمز جاستی نین موریه  در ایران معروف به جیمز موریه که نزدیک به شش سال در زمان حکومت فتحعلی شاه قاجار یکى از اعضاى سفارت انگلیس در ایران بود ظاهرآ در کنار مأموریتهاى سیاسى به مشاهدات مردم شناختى پرداخت و با استفاده از اطلاعات وسیعى که درباره اوضاع ایران و احوال ایرانیان به دست آورده بود حکایتى در قالب طنز هجو هزل و نوعى انتقاد اجتماعى ـ سیاسى نوشت و در 1239 1824 با عنوان ماجراهاى حاجی باباى اصفهانى در لندن انتشار داد تسلط موریه در توصیف ظرایف و دقایق جامعه ایران آن روزگار این فرضیه را مطرح کرده است که این کتاب به قلم او نیست بلکه ترجمه متنى فارسى یا روایتى از این متن بوده یا یک ایرانى صاحب قلم و دقیق النظر با او همکارى داشته است؛ به ویژه آنکه موریه در مقدمه کتاب این گونه وانمود کرده که نسخه اى خطى حاوى سرگذشت حاجی بابا به دست وى افتاده و او براى وقوف به احوال و عادات ایرانیان به نشر آن اقدام کرده استبه عقیده مجتبى مینوى موریه نمی تواند نویسنده اصلى حاجى بابا باشد دایرةالمعارف فارسى ذیل حاجی بابا هم تقریبآ چنین نظرى دارد و موریه را مترجم کتاب از فارسى به انگلیسى می داند پرویز خانلرى هم تردید دارد که موریه نویسنده کتاب باشد اما سید محمدعلى جمالزاده که به کتاب حاجی بابا و ترجمه فارسى آن علاقه خاص داشته و در این باره تأمل و تفحص بسیار کرده معتقد است نویسنده کتاب کسى جز جیمز موریه نیست و چند دلیل در اثبات مدعاى خود و رد نظر مخالفان ذکر کرده است مراجعه کنید به دیباچه همین کتاب