اجتهاد تمدنی  چیستی چرایی و چگونگی چیستی چرایی و چگونگی   شکل گیری یک تمدن تابع شکل گیری ساختارها و فرایندهای آن است؛ در یک تمدن اشخاص نقش مستقل ندارند بلکه جاری در نظامات آن هستند و افکار احساس ها و رفتارهای آنها در این نظامات شکل می گیرد  ساختارها و فرایندهای یک جامعه می توانند در اثر مواجهه با نیازها تعارض ها و تزاحم ها به صورت ناخودآگاه شکل بگیرند و به تدریج تکامل یابند و می توانند براساس سطح دانشی که در علوم انسانی در هر عصر و زمانه ای وجود دارد و برآیند آنها در مدل های توسعه و پیشرفت ظهور می یابد شکل بگیرند  مسلمانان مبتنی بر مبانی معرفتیِ خود کتاب و سنت را از منابع دانشی برای شکل دهی به ساختارها و فرایندهای مورد نیاز یک تمدن می دانند و در طول دهه های گذشته تلاش مستمر برای اکتشاف این دانش کردهاند تحقیق حاضر می کوشد تا مبانی و روش موجّه برای این اکتشاف را ارائه کند