کتاب نخل و نارنجزندگی شیخ انصاری روایت داستان زندگی و زمانه شیخ مرتضی انصاری اثرگذاری شیخ مرتضی انصاری بر جریان فقه شیعه مشهور است و تلاش مثال زدنی و ستودنی او در تربیت شاگردانی که ساختار علمی دین را قوت بخشیدند و شاگردان آن ها بعدها دنیا را تکان دادند بر همه مشخص است شاگردانی که این عالم تربیت کرد پرچمدار مبارزات سیاسی تاریخ سازی در خاورمیانه شدند؛ به عنوان نمونه میرزا محمدحسن شیرازی عهده دار زعامت دینی شیعیان شد و توانست در برابر قرارداد استعماری عصر ناصرالدین شاه فتوای مهم تحریم تنباکو را صادر کند و مردم را به مقاومت فرابخواند   پیروزی میرزای شیرازی توانست راه را بر جنبش های بعدی فراهم کند و دیگر شاگردان شیخ انصاری در ربع نخست قرن چهاردهم هجری توانستند نخستین انقلاب 100 ساله اخیر را در منطقه خاورمیانه رهبری کنند مکتب علمی و فقهی او شاگردانی چون امام خمینی ره داشت که اولین حکومت دینی در دوران غیبت کبری را بنا کردند  وحید یامین پور در اثر پیش رو به سراغ روایت داستانی زندگی و زمانه شیخ اعظم شیخ مرتضی انصاری رفته است در برشی از کتاب تخل و نارنج می خوانیم  رگبار باران پاییزی به در و دیوار می خورد غرّش رعد صدای مهیبی داشت و وقتی با سپیدی برق می آمیخت مهیب تر می شد ابرها آن قدر پایین بودند که مرتضی فکر کرد اگر به پشت بام برود می تواند دستش را در آن ها فرو کند پسرک بی اعتنا به این که سرتاپا خیس شده در کوچه می دوید به درِ خانه که رسید با هر دو مشت به لنگه های چوبی در کوبید  خب امان بده پسر آمدم  مادر چادرشبی روی سرش انداخت تا از شلاق دانه های درشت باران در امان بماند در را باز کرد و خودش دوید به سمت اندرونی مرتضی عرض حیاط را از دهلیز تا لب پلهٔ شاه نشین دوید از روی چاله ای که میان آجرفرش های کف حیاط پر از آب شده بود پرید ایستاد و انگار که چیزی از دستش در رفته باشد برگشت و جفت پا پرید وسط چالهٔ آب کودکانه خندید و به سوی اندرونی برگشت  مرتضی این خل بازی ها چیست؟ این قدر عذابم نده اگر سینه پهلو کنی چه خاکی سرم بریزم؟  مرتضی ریز خندید و تندتند لباسش را از تنش درآورد مچاله کرد و جلوی مادر گذاشت