خمسه نظامی  با کشف الابیات براساس چاپ مسکو خمسهٔ نظامی گنجوی مجموعه ای است ترکیب یافته از چهار منظومهٔ عاشقانهٔ خسرو و شیرین لیلی و مجنون هفت پیکر و اسکندرنامه که منظومهٔ مخزن الاسرار به مثابه دیباچهٔ نظری در آغاز آن جای گرفته است این مجموعه بیش و کم سی هزار بیتی که به پنج گنج معروف بوده است از نظر نوع و وجه ادبی آن یعنی رُمانس نه تنها یکی از نخستین و ارزشمندترین آثار کلاسیک به جای ماندهٔ ادب فارسی است بلکه از حیث زبان سلیس و فصیح و سهل و ممتنع آن نیز اثری برجسته و ماندگار به شمار می رود و در طول سده های بعد همواره سرمشق شاعران دیگر بوده است