عروسک محلی عروس خانم عروسک های پارچه ای بومی و محلی اثر ذهن و دستان هنرمند بانوان عشایر و روستایی خراسان جنوبی شهرستان سربیشه روستای تاجمیر فصل کوچ عروسک های تاجمیر زنان عشایر سربیشه چگونه یکجانشین شدند و رویاهای شان را به سفر فرستادند؟  نویسنده محمد معصومیان  حالا دیگر دوتوک با آن چشمان دکمه ای و تنی پارچه پیچ شناسنامه روستای تاجمیر سربیشه در خراسان جنوبی است عروسکی به قدمت تاریخ عشایر که زنان روستا تا یادشان هست و از مادران خود شنیده اند همبازی کودکی های شان بوده عشایری که دیرزمانی نیست یکجانشین شده اند و دوتوک را هم از این دشت به آن صحرا با خود کشانده و به تاجمیر آورده اند دوتوک اما در این سال ها پا از تاجمیر و خراسان جنوبی فراتر گذاشته و شناسنامه زادگاهش در بازارهای کشور شده و به کمک شبکه های اجتماعی در جست و جوی راهی است برای همبازی شدن با بچه های آن سوی مرز     حالا 45 زن تاجمیری با مشارکت طرح ترسیب کربن درگیر جان دادن به رویاهای کودکی شان هستند در این روستا به هر خانه ای که می روی پر از دوتوک است هر دوتوک هم داستانی برای خود دارد که روی پارچه ای نوشته می شود و مانند شنلی به لباس های رنگ در رنگ دوتوک وصل می شود داستان هایی ساده که هر کدام قصه گذشته و امروز زنان این روستاست     ترسیب کربن پروژه ای بین المللی است که می خواهد با شناساندن هنرهای بومی و با ایجاد کمترین تغییر آنها را در بازارهای جهانی عرضه کند تا با ایجاد درآمد مکمل برای محلی ها از وابستگی آنها به منابع طبیعی کم شود حالا خودتان ببینید یک عروسک چطور می تواند به حفظ منابع طبیعی کمک کند     تاجمیر روستایی است در میانه راه سربیشه به درح خانه هایی دور از هم میان صحرا با پس زمینه کوه های سنگی و آسمانی آبی روی دیوار نزدیک ترین خانه به جاده بر یک لوح فلزی نوشته شده اند عروسک دوزی و گلدوزی روی شال با مشارکت پروژه بین المللی ترسیب کربن خدیجه نهتانی     خدیجه با چادر مشکی و صورتی جدی با سه دختر و پسر قد و نیم قد و لباس هایی شبیه دوتوک جلوی در ایستاده است با تردید نگاه می کند و نخستین درخواستش این است که از او عکس یا فیلم نگیریم توی حیاط بوقلمون ها و مرغ و خروس ها قدم زنان ورودمان را تماشا می کنند توی اتاق دوتوک ها کنار هم روی پشتی و روی زمین نشسته اند سلام می کنیم و خدیجه عروسک ها را معرفی می کند آنکه سفید پوشیده عروس است و اسمش لیلا است آن یکی شاه داماد است آن یکی هم رعناست که 19 سال دارد     اینجا هر عروسک برای خودش زندگینامه و داستانی دارد داستانی با چاشنی تخیل و البته برگرفته از زندگی روزمره و خاطرات آفریننده هر دوتوک مثلاً روی شنل رعنا با خودکار و با خطی کودکانه نوشته اند اسم این زن رعناست او 28 سال سن دارد و در 19 سالگی ازدواج کرده و سه فرزند دارد که اسمشون ریزه گل و ریگی و رامین است     همین طور که خدیجه حرف می زند بچه ها دور و برمان راه می روند و نخودی می خندند خدیجه نگران است مبادا از دخترهایش عکس بگیریم 4 سال است کار و کاسبی ما این است البته این کار را قدیم ها هم می کردیم ولی برای بازی بچه ها بود و خرید و فروش نمی شد     یک دوتوک کوچک با چشمان دکمه ای را برمی دارد و می گوید اصلش این بود آن قدیم ها که توی چادر زندگی می کردیم مادر و مادربزرگ ها با پارچه های دور ریختنی این ها را درست می کردند و می دادند دست ما اما حالا ما برایشان صورت درست می کنیم و حیوان هم اضافه کرده ایم برای هر کدام هم یک روز وقت می گذاریم ریزه کاری زیاد دارد باید چوب داشته باشیم و تراش بدهیم نخ تاب بدهیم گردن و مهره بسازیم داستان ها را هم ما می گوییم و بچه ها پشت پارچه می نویسند چون ما سواد نداریم قیمت شان هم از 13 یا 14 هزار تومن هست تا 20 هزار تومن     خدیجه ما را راهنمایی می کند تا به کارگاه بعدی برویم توی راه سگ ها سمت ما می دوند اما تا رشید از خانه بیرون می آید دور می شوند رشید کلندرزهی با دستاری سیاه و لباس بلند از دور دست تکان می دهد از قدیمی های محل است همسرش هاجر یکی از سازندگان عروسک است رشید و هاجر خانه ای تمیز و مرتب دارند رشید با لهجه ای که برایم غریب است از تاجمیرخان می گوید تاجمیرخان یکه مرد بود همین جا خانه داشت و با زن و بچه اش کشاورزی دیم می کرد ما آن روزها عشایر بودیم یک روز آنجا بودیم و 5 روز جای دیگر هر روز بار می کردیم و می بستیم و باز می کردیم تا بالاخره آمدیم اینجا و ماندیم الان خیلی بهتر از آن موقع است     توی کارگاه کوچک پشت خانه روی دیوار قفسه های مشبک چوبی پر از عروسک است در واقع عروسک های کل زنان محل در این نمایشگاه کوچک جمع شده هر کدام شکلی دارند و داستانی یکی سوار یکه تاز است و دیگری دختر دم بخت یکی نوزاد بی صورت و یکی چوپان فقیر بعضی از عروسک ها هم زندگینامه شان را داخل کیف کوچکی گذاشته و به دست گرفته اند هاجر می گوید آنها نوزادند و بی صورت ساختن صورت کار خداست آن طور که می گویند یکی از دلایلی که در گذشته دوتوک ها به جای صورت تنها یک دکمه داشته اند همین اعتقاد بوده     هاجر با چادر و روسری سیاه و صورتی پر از چروک های عمیق کنار رشید نشسته رشید هم تذکر می دهد که از دخترهای خانواده عکس نگیریم اما از زن های مسن ایرادی ندارد هاجر برای ما از گذشته می گویدقدیم که بچه ‍ ها گریه می کردند یک تکه پارچه می پیچیدیم که خاموش بشوند داستان هم ما می گوییم و بچه ها می نویسند خودمان سواد نداریم من یادم هست وقتی بچه بودم مادر و مادربزرگم برای من از این ها درست می کردند ماهم می بردیم بیرون چادر و دوتا سنگ می گذاشتیم و برایشان خانه درست می کردیم انگار خانه خودمان است تنها وسیله بازی ما همین عروسک ها بودند با آنها حرف می زدیم و برایشان شعر می خواندیم قدیم ها با کهنه چادر و لباس دوتوک درست می کردیم اما الان پارچه می خریم و با نخ و دکمه توی خانه درست می کنیم     به همه عروسک های توی قفسه جا کلیدی وصل کرده اند راهی که شاید باعث بشود تعداد بیشتری از آنها را بفروشند وقتی دلیل این کار را می پرسم آسیه دختر خانواده که تمام مدت ساکت نشسته می گوید اگر دوست ندارید میشه اون جا کلیدی ها را از روی عروسک برداریم شال قرمز پر نقشی از فرق سر تا پایش را پوشانده به نظر 13 یا 14ساله می آید آسیه با اینکه فقط تا کلاس پنجم ابتدایی خوانده هم حسابدار این فروشگاه خانگی است و هم خودش سازنده عروسک آن طور که می گوید از بچگی عاشق این عروسک ها بوده هاجر در تایید حرف هایش می گوید هر وقت گریه می کرد برایش یکی از این ها درست می کردم و سریع ساکت می شد     از آنها می پرسم کار وکاسبی چطور است؟ هاجر جواب می دهد اگر گردشگر بیاید خوب است چون اینجا تابلویی ندارد کسی نمی آید همه می روند ماخونیک خانه ها و آدم های قدکوتاه آنجا را ببینند یا می روند چنشت ماشین ها هم اینجا نمی ایستند اگر گردشگر بیاید خوب است ما هم که پولی نداریم خرج کنیم برویم شهر برای فروش اما آن طور که پشت جعبه عروسک ها نوشته شده دفتری برای فروش در بیرجند دارند و صفحه هایی در شبکه اجتماعی اینستاگرام و تلگرام که سفارش می پذیرد     هوا رو به تاریکی است و صدای پارس سگ ها را می شود شنید توی راه برگشت رشید همراهی مان می کند که از سگ ها در امان باشیم همسر خدیجه که سر و صورتش را با دستمالی سفید پوشانده با گوسفندها از صحرا برمی گردد چند زن از دور نگاهمان می کنند بچه ها پا به پای ما می دوند و تا رسیدن به ماشین همراهی مان می کنند به روستای کوچک تاجمیر نگاه می کنم روستایی که به دو بخش تاجمیر بالا و پایین تقسیم شده روستایی کم جمعیت که مردمش زندگی جدیدی را تجربه می کنند عروسک می سازند و حالا عروسک های شان به جای آنها کوچ می کنند؛ از این سوی ایران تا آن سوی ایران دوتوک ها سفیران فرهنگ خراسان جنوبی اند سفیران رویاها و خاطره های زنان و خدا را چه دیده اید شاید روزی روزگاری بین عروسک های چینی بچه های ایران جایی برای خود پیدا کردند و یکجانشین شدند          نیم نگاه     45 زن تاجمیری با مشارکت طرح ترسیب کربن درگیر جان دادن به رویاهای کودکی شان هستند در این روستا به هر خانه ای که می روی پر از عروسک دوتوک است هر دوتوک هم داستانی برای خود دارد که روی پارچه ای نوشته می شود و مانند شنلی به لباس های رنگ در رنگ دوتوک وصل می شود داستان هایی ساده که هر کدام قصه گذشته و امروز زنان این روستاست     اینجا هر عروسک برای خودش زندگینامه و داستانی دارد داستانی با چاشنی تخیل و البته برگرفته از زندگی روزمره و خاطرات آفریننده هر دوتوک مثلاً روی شنل رعنا با خودکار و با خطی کودکانه نوشته اند اسم این زن رعناست او 28سال سن دارد و در 19 سالگی ازدواج کرده و سه فرزند دارد که اسمشون ریزه گل و ریگی و رامین است خدیجه می گوید 4 سال است کار و کاسبی ما این است قدیم ها هم می ساختیم ولی برای بازی بچه ها بود و خرید و فروش نمی شد