کتاب تاریخ جامع ایران 20 جلدی انتشارات مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی ثبت و ضبط و تدوین چند هزار سال تاریخ سرزمین و مردم ایران با فراز و نشیب های بی مانند وظیفه همه ایرانیانی است که برای مرز و بوم خود در عرصه تاریخ و تمدن بشر سهمی ممتاز و سترگ قائل اند به رغم این همه هنوز مجموعه ای نسبتاً جامع که مهمترین وجوه تاریخ ایران را به شیوه ای محققانه بازگوید پدید نیامده است آثار پراکنده درباره ادوار مختلف یا مجموعه های محققانه ای که به ندرت در این موضوع منتشر شده تنها گوشه هایی از تاریخ ایران را در بردارند مجموعه ای که تحقیق و تدوین آن را قریب به دوازده سال پیش مرکز دایرتالمعارف بزرگ اسلامی بر عهده شناخته است یعنی تاریخ جامع ایران عنوان مجموعه ای است 20 جلدی مشتمل بر وجوه مختلف تاریخ سیاسی و اجتماعی و فرهنگی ایران از دوران پیش از اسلام تا انقراض قاجار مراد از ایران در این مجموعه دنیای ایرانی یا ایران فرهنگی است که همواره قلمروی گسترده تر از مرزهای جغرافیایی این سرزمین را شامل می شده است از این وجهه نظر مجلدات و ابواب مربوط به تاریخ فرهنگی ایران بی  شک از اهمیت خاص برخوردار خواهد بود  پنج جلد نخست تاریخ جامع ایران به تاریخ ایران پیش از اسلام اختصاص دارد جلد اول مشتمل بر سابقه انسان کهن در فلات ایران و تمدن های پیش از آریایی ها ورود آریائی به ایران عصر مادها و قسمتی از تاریخ سیاسی هخامنشیان است جلد دوم با دنباله تاریخ هخامنشیان آغاز شده است تاریخ ایران به روزگار سلوکیان دولتهای پراکنده یا ملوک الطوایف عصر ساسانیان و سر انجام تاریخ اساطیری ایران در همین جلد مورد بررسی قرار گرفته است جلد سوم تاریخ اقتصادی و اجتماعی ایران از آغاز تا پایان دوره ساسانی؛ آنگاه تشکیلات اداری و نظامی در ایران؛ و سرانجام باستان شناسی و هنر ایران در دوره های فرمانروایی مادها و هخامنشیان را در بر دارد در جلد چهارم ضمن ارائه تحقیق در هنر و معماری ایران پیش از اسلام به ادیان و آموزش و پرورش در ایران نیز توجه شده است جلد پنجم هم مشتمل است بر تحقیق در زبان و ادبیات ایران تاریخنگاری جغرافیا نویسی فلسفه و دانشهای دیگر دوره اسلامی تاریخ جامع ایران 15 جلد از این اثر بزرگ را در بر خواهد داشت جلد اول ششم از مجموعه شامل تاریخ ایران از فتح اسلامی تا ظهور دولت های نیمه مستقل و مستقل است و مباحثی چون فتوح ایران و آخرین روزهای دولت ساسانی ایران در عصر حکومت قومی عرب ایرانیان و ظهور دولت عباسی وزارت و دیوانسالاری ایرانی و قسمتی از حکومتهای شرقی و غربی ایران عصر اسلامی را در بردارد جلد دوم هفتم از مجموعه مشتمل بر تاریخ دولت های ایرانی در خراسان شمال ایران ایران مرکزی و غربی و جنوبی از طاهریان تا کاکوئیان است و در هریک از این ابواب تاریخ تشکیلات اداری و سیاسی نیز مورد بحث قرار می گیرد دنبالت آل بویه غزنویان و ایران در عصر سلجوقیان برخی سلسله های کوچکتر در غرب ایران مانند بنی  سکمان در ارمنستان و ملوک قراباغ عنوان جلد سوم از دوره اسلامی هشتم از مجموعه تاریخ جامع ایران به شمار می رود جلد چهارم نهم از مجموعه به تاریخ ایران از اتابکان تا قسمتی از ایلخانان اختصاص یافته است در این بخش دورت سلسله های موسوم به اتابکان از اتابکان آذربایجان تا اینجوئیان زمینه های هجوم مغول جانشینان چنگیز برپایی دولت ایلخانان مورد بحث قرار می گیرد و سازمان های سیاسی اداری این ادوار مطالعه می شود دنبالت ایلخانان تا ظهور صفویان عنوان جلد پنجم دهم از مجموعه است و در همین جا علاوه بر دورت دوم ایلخانان به عصر ترکمانان و دورت مهم تیموریان و قسمتی از صفویان نیز پرداخته می شود دنبالت عصر صفویان ادوار حکومت افشاریان و زندیان در جلد ششم یازده از مجموعه مورد بحث قرار می گیرد جلد هفتم  دوازدهم از مجموعه به عصر قاجار تحولات مذهبی روابط خارجی ایران با عثمانی و دول قدرتمند اروپایی زمینه های قیام و انقلاب مشروطه نقش های طبقات اجتماعی در تحولات سیاسی و اجتماعی ورود تمدن جدید به ایران و بسیاری مسائل دیگر نیز پرداخته می شود در پیوست های همین مجلد دربارت خانات آسیای مرکزی خانات گنجه و شکی و قراباغ هرمز و خلیج فارس مطالعه شده است جلد هشتم تا پانزدهم به تاریخ فرهنگی دنیای ایرانی اختصاص دارد جلد های هشتم و نهم مشتمل بر تاریخ علم و ادب و حاوی مباحثی چون نقش ایرانیان در نقل و ترجمه آثار علمی به زبان عربی عصر تصنیف آثار علمی دانش های فلسفی و کلامی در ایران و میان ایرانیان نجوم و ریاضیات علوم طبیعی و پزشکی بیمارستانها دانشهای دینی و مذاهب فقهی تصوف و فرق صوفیه تاریخ نگاری و چند مبحث دیگر جلدهای دهم تا دوازدهم پانزدهم تا هفدهم مجموعه شامل تاریخ زبان و ادبیات فارسی از آغاز عصر اسلامی تا پایان عصر قاجار خواهد بود در این مجلد ادبیات فارسی در قلمرو فرهنگی ایران بر حسب ادوار ادبی مورد بحث قرار می گیرد دوره بازگشت ادبی ادبیات مشروطه ادبیات عامه روزنامه و روزنامه نگاری ادبیات اقوام ایرانی تاریخ آموزش و پرورش و بسیاری از جمله دیگر ابواب این مجلدات است جلد های سیزده و چهارده هجدهم و نوزدهم مجموعه مخصوص تاریخ هنر و معماری ایران شامل هنرهای دستی و تزئینی و نمایشی و آئینی موسیقی و معماری است جلد پانزدهم بیستم مجموعه به مباحث تاریخ اجتماعی نظام حقوقی در ایران ادیان و مذاهب در ایران طبقات اجتماعی و حیات عامه اختصاص یافته است کوشش های طراحان و مدیران علمی و اجرایی این اثر بزرگ بر آن مقصود بوده تا اثری جامع یا لااقل نسبتاً جامع پدید آورند بطور کلی این اثر بیست جلدی بیش از 55 عنوان اصلی و 160 عنوان فرعی و حدود 300 عنوان فرعی تر را در بر می گیرد در خلال تحقیق و تدوین این اثر موضوع ها و عناوین فرعی دیگری به نظر رسید که در طرح اولیه وارد شد؛ اما ساختار اصلی طرح تاریخ جامع ایران همچنان به قوت خود باقی است مجموعه قابل توجهی از محققان طراز اول در زمینه های تاریخ و فرهنگ و ادب ایران که در داخل