کتاب موضوع شناسی در فقه علیرضا فرحناک  پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی حکم از مقوله محمول است و محمول نیز آویخته موضوع و رتبه اش قبل از موضوع بنابراین بایسته است پیش از پرداختن به حکم موضوع را دریافت در مواردی بسیار شناخت موضوع بی مشکل می نماید؛ اما از یک سو دگرگونی زمان و مکان تحولات دوران همراه با پیشرفت شگرف علوم و موضوعاتی جدید و چه بسا پیچیده را به پیشگاه فقیهان تقدیم می کند و از سوی دیگر موضوع بودن برخی امور را که قرن ها در موضوع بودن آن سخنی نبوده به چالش می کشاند بدین ترتیب است که امروزه مسئله موضوع شناسی در فرآیند استنباط اهمیتی دو چندان یافته است  بخش اول کتاب گفت و گو ها در مروری تحلیلی در پنج فصل شامل فصول زیر است  فصل اول کتاب کلیات و مبانی است که نمونه هایی از موضوعات مورد نزاع در قرون اولیه همچون وضو نماز و  فصل دوم تقسیمات موضوع را به ترتیب ذیل بیان کرده است  مقسم اول تشخیص دهنده  مقسم دوم ماهیت  مقسم سوم تأسیسی یا امضایی بودن  مقسم چهارم دخالت شارع  فصل سوم مرجع تشخیص موضوع این کتاب است که در دو باب موضوعات مستنبط و موضوعات غیر مستنبط بیان شده است  فصل چهارم تعارض مراجع سه گانه تشخیص موضوع با چند پرسش و پاسخ آنها مرتبط است این چند پرسش عبارتند از اعتبار رأی تخصصی فقیه ملاک تعیین نوع موضوع و حل اختلاف کارشناسان  در فصل پنجم تبدل موضوع و مرجع تشخیص و اسباب تبدل آن بررسی شده است در اسباب تبدل در امور عینی استحاله انقلاب انتقال امتزاج استهلاک تجزیه و ترکیب و در اسباب تبدل در امور غیر عینی تبدل احتیاری موضوع بیان شده است