text: August Strindberg
  Johan August Strindberg (Stockholm, 22 jannewaris 1849 – dêre, 14 maaie 1912) wie in Sweedsk auteur, keunstskilder en fotograaf. Hy hat fral as toanielskriuwer namme makke, mar syn wurk omfettet hast elts literêr sjenre.
  Ynhâld
  Wurk en libben[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Hy wie it 4e bern yn in lytsboargerlike húshâlding mei acht bern yn Stockholm. Syn pake wie winkelman, syn heit in wat begoedige skipsmakelaar. Syn autoritêre heit boaske oan de tsjinstfaam, de dochter fan in skroar. Sy stoar lykwols al gau en heit wertroude mei in frommus dêr't August it mier oan hie. Strindberg begûn oan in stúdzje medisinen yn Uppsala, mar makke dy net ôf. Hy besocht doe om akteur te wurden, mar dat slagge net. It smiet him lykwols al in baan as skriuwer op.
  Yn it earstoan skreau Strindberg fral gedichten. Yn dat wurk brûkte er mei opsetsin net-poetyske wurden om sa stelling te nimmen tsjin de let-romantyske streaming. It wurk tsjûget fan striidberens en de klam leit op it fernijende.
  Yn 1892 begûn Strindberg in bohèmelibben yn Dútslân en Frankryk. Yn Parys rekke er yn in swiere psygyske krisis, dy't er sels hieltyd Infernokrisis neamde (1894-1896). Lettere stúdzjes hawwe útwiisd dat der yndie psygo-patologyske aspekten oan sieten. Nei dy krisis search er yn dat er opnij begjinne moast. Dêrtroch wurdt syn wurk wol yndield yn dat foar en nei de krisis. Yn syn twadde perioade jout er noch in dichtbondel út, dramatyk en lyryk hingje dêryn nei gear. De Infernokrisis brocht Strindberg ta in nij, ûndogmatysk en ûntsjerklik, mar wol kristlik leauwe, dêr't skuld en boete in foarname rol yn spylje. Neffens Strindberg wie it lijen in soarte fan mystyk barren en it libben in louteringstastân dy't minsken oplein wie. Hy hat dêrnei ek religies wurk skreaun, ynspirearre troch Emanuel Swedenborg.
  De wichtichste Sweedske literêre priis, de Augustpriset, is nei Strindberg neamd.
  Houlikken[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Strindberg hat trijeris troud west; mei Siri von Essen (1850–1912), Frida Uhl (1872–1943), en Harriet Bosse (1878–1961). Hy sette by alletrije bern oan. Noch let yn syn libben moete er de jonge aktrise en skilderesse Fanny Falkner (1890–1963); hoe't dy ferhâlding der krekt útsjoen hat is striderij oer. Fierders hie er in koarte ferhâlding mei Dagny Juel, yn Berlyn, foardat er mei Frida troude; der is wol ornearre dat it nijs fan de moard op Dagny him besluten dien hat om de houliksreis mei Harriet net trochgean te litten.
  Man-Frou ferhâlding[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Ál yn syn iere wurk behannele Strinberg de tradysjonele rollen fan de seksen en de sksuele moraal dy't troch de maatskippij oplein waarden en dy't er as ûnrjochfeardich beoardiele. Strindberg naam it yn syn wurk op foar de posysje fan de manlju en heiten, dy't it neffens him swier hawwe. Dit bringt er benamme ta útdrukking yn it toanielstik "De heit", dêr't er de striid tusken in heit en in mem oer it grutbringen fan harren dochter, yn beskriuwt.
  De swierrichheid fan it heit-wêzen is neffens Strindberg dat er noait wis wêze kind dat syn bern eigen binne. It Mem-wêzen is wol altyd dúdlik. Dit bringt mei dat heiten ôhinklik makke wurde fan memmen. Kritisi seagen dizze opfetting as projeksje fan Strindberg syn persoanlike ûnderfinings, mar dat nimt net wei dat dit tema noch hieltiten maatskyplik ter sake docht. De erkenning fan bern troch harren heiten is nammentlik noch hieltyd ôfhinklik fan de goedkarring fan de mem. Foaral feministyske kritisi fine faak dat Strindberg in syklike frouwehater wie. Syn stellingen kamen him fuort al op in minne ferhâlding mei it him krekt ûntjaande feminisme te stean. Strindberg hat him ek
  Niget oan it okkulte[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Strindberg hie, yn de rin fan syn libben, ferskate wat núveraardige ynteresses. Op in seker stuit wie er dwaande mei algemy en okkultisme en de skriuwsels fan Emanuel Swedenborg. Yn syn opfallende autobiografyske wurk 'Inferno' - yn it Frâns skreaun - jout er in betiisjend en erchtinkend relaas fan syn jierren yn Parys. Hy wol hawwe dat it him doe slagge algemistyske proeven te dwaan en dat er swarte magy tapast hie op syn dochter.
  De ein[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Yn 1899 gie Strindberg werom nei Stockholm. De lêste jierren fan syn libben wie er iensum en tige op himsels. Hy stoar mei 63 jier oan de gefolgen fan wat faaks maachkanker west hat.
  Bibliografy[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Dit is in ûnfolsleine bibliografy.
  Romans[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - Röda rummet (1879)
  - Det nya riket (1882)
  - Hemsöborna (1887)
  - Från Stockholms salonger : interiörer tecknade i bref till en ung diplomat, (1887), pseudonym: Greve Paul Vasili.[2][3]
  - Tschandala (1889 deensk, 1897 sweedsk), även med i Svenska öden och äfventyr II
  - Klostret (1898)
  - I hafsbandet (1890)
  - Götiska rummen (1904)
  - Svarta fanor (1904-07)
  Novellen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - Från Fjerdingen och Svartbäcken (1877)
  - Samvetskval (1884)
  - Svenska öden och äfventyr I–IV (1882–91)
  - Giftas I–II (1884–1886)
  - Utopier i verkligheten (1885)
  - Skärkarlslif (1888)
  - Fagervik och Skamsund (1902)
  - Historiska miniatyrer 1-2 (1905)
  - Taklagsöl(1906)
  - Syndabocken (1907)
  - Ett halvt ark papper (1912-1921)
  Poezij[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - Från havet - Här och där (1873-76, dichtwurk en proaza)
  - Dikter på vers och prosa (1869-83)
  - Sömngångarnätter på vakna dagar (1883)
  - Sömngångarnätter på vakna dagar (1884)
  - Ordalek och småkonst (1905)
  Drama[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - Fritänkaren (1869)
  - Det sjunkande Hellas (1870)
  - Anno fyrtioåtta (1875)
  - Den fredlöse (1871)
  - Mäster Olof (1872)
  - Gillets hemlighet (1879-80, komedi)
  - Herr Bengts hustru (1882)
  - Lycko-Pers resa (1882)
  - Fadren (1887)
  - Fröken Julie (1888)
  - Paria (1889)
  - Fordringsägare (1888-89)
  - Till Damaskus I–III (1898–1904)
  - Advent (1898)
  - Brott och brott (1899)
  - Folkungasagan (1899)
  - Gustaf Vasa (1899)
  - Erik XIV (1899)
  - Gustaf Adolf (1900)
  - Midsommar (1900)
  - Kaspers fettisdag (1900)
  - Påsk (1900-01)
  - Svanevit (1901)
  - Carl XII (1901)
  - Kronbruden (1901)
  - Dödsdansen (1900-01)
  - Dödsdansen II (1900-01)
  - Engelbrekt (1901)
  - Kristina (1901)
  - Gustaf III (1902)
  - Holländarn (1902)
  - Ett drömspel (1901-02)
  - Näktergalen i Wittenberg (1903)
  - Toten-Insel (1907, dramafragmint)
  - Siste riddaren (1908)
  - Abu Casems tofflor (1908)
  - Riksföreståndaren (1908)
  - Bjälbo-Jarlen (1908)
  - Stora landsvägen (1909)
  Keamerspul[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Ienakters[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - I Rom (1870)
  - Den starkare (1889)
  - Paria (1889)
  - Samum (1889)
  - Inför döden (1892)
  - Första varningen (1892)
  - Debet och kredit (1892)
  - Moderskärlek (1892)
  - Leka med elden (1892)
  - Bandet (1892)
  Autobiografysk[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - Tjensteqvinnans son I–II (1886–1909)
  - Inferno (1897)
  - Legender (1898)
  - Ensam (1903)
  - En dåres försvarstal (1893 yn't Dútsk, 1895 yn't Frânsk en 1914 yn't sweedsk oerset, postúm)
  Keppeling om utens[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Boarnen, noaten en/as referinsjes: |
  
  