text: Synagoge fan Baden-Baden
  Synagoge fan Baden-Baden | ||
  lokaasje | ||
  lân | Dútslân | |
  Dielsteat | Baden-Wuertemberch | |
  plak | Baden-Baden | |
  bysûnderheden | ||
  type bouwurk | Synagoge | |
  boujier | 1899 | |
  sloopjier | 1938 | |
  arsjitekt | Ludwig Levy | |
  boustyl | Neoromaanske styl |
  De Synagoge fan Baden-Baden waard yn 1899 boud foar de joadske mienskip fan Baden-Baden en foar it grutte tal joadske spa-gasten dy't it kueroard oandiene. Sûnt de 18e iuw hie Baden-Baden him ûntjûn as in wichtich kuerplak mei in goede reputaasje yn hiel Jeropa. De synagoge waard yn 1938 ferwoastge troch de nazy's.
  Skiednis[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Pas nei 1862 stie it joaden frij harren as lykweardige boargers yn Baden-Baden te fêstigjen. Nei in foarse groei fan de joadske mienskip waard op 2 novimber 1890 de joadske gemeente Baden-Baden stifte en al gau waard der ek besletten om in provisoaryske gebedsseal yn in hotel yn te wikseljen foar de nijbou fan in grutte synagoge.
  De nije synagoge fan it kuerplak waard yn neoromaanske styl boud, mei in rûnbôgeportaal en in grut roasfinster oan de súdlike kant. It grûnplan fan de synagoge wie krúsfoarmich en it bouwurk kirge twa tuorren mei treppen nei de galerij foar de froulju. Njonken de synagoge stie it hûs fan de joadske gemeente.
  Op de ynwijing fan de synagoge op 16 augustus 1899 hold rabyn Baruch Mayer út Bühl in feestlike preek. De earetsjinst yn de gemeente fûn plak neffens it otterdokske ritueel. In oargel wie net oanwêzich, likemin wie it de froulju tastien te sjongen.
  10 novimber 1938[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Op 10 novimber 1938 waarden fan ôf moarnsier likernôch 80 joaden út harren hûs helle en nei it sintrale plysjeburo brocht. Oan it ein fan de moarn gie de poarte wer iepen en waarden de manlju yn kolonne mei oan beide kanten bewakers nei bûten fierd en twongen om ta fermaak fan belangstellenden troch de strjitten fan Baden-Baden te marsjearjen. De measte ynwenners fan Baden-Baden lieten it lykwols ôfwitte en bleaune thús. It minste stik wie doe't de kolonne de synagoge benei kaam, dêr't uniformearre lju en oar nazy-folk harren by de tagong fersammele hiene. De joaden waarden twongen om oer de gebedsmantel hinne te wâdzjen en sa de synagoge yn te gean. Dêr moasten de joaden yn de banken sitte, harkje nei stikken út Mein Kampf, dy't troch guon foaroansteande joaden foarlêzen waarden. Ek waarden hja meardere kearen twongen it Horst Wessel-liet te sjongen. Wylst wiene SS-ers op de kreake foar de froulju drok dwaande tariedings te meitsjen om it gebou yn'e lôge te setten. Dêrnei waarden de joaden yn ôfwachting fan deportaasje nei Dachau nei in hotel brocht, dêr't se te iten krigen.[1]
  Noch deselde deis baarne de synagoge folslein út. Yn de folgjende wiken waard de synagoge sloopt, de kosten foar de ôfbraak moasten betelle wurde troch de joadske mienskip.
  Nei de ferwoasting[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  It plak dêr't eartiids de synagoge stie bleau oant nei de Twadde Wrâldkriich braak lizzen. Dêrnei krige it de funksje fan parkearplak. Ta oantinken fan de synagoge stiet op it plak tsjintwurdich in ienfâldich monumint.
  Boarnen, noaten en/as referinsjes: |
  Dizze side is foar in part in oersetting fan de Dútske Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [1] |