text: Greidwrotmûs
  Greidwrotmûs | ||||||||||||
  ---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
  taksonomy | ||||||||||||
  
  
  soarte | ||||||||||||
  Microtus pennsylvanicus | ||||||||||||
  Ord, 1815 | ||||||||||||
  IUCN-status: net bedrige |
  De greidwrotmûs of gerslânwrotmûs (Latynske namme: Microtus pennsylvanicus) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae), it skaai fan 'e fjildmûzen (Microtus) en it ûnderskaai fan 'e Amerikaanske gerslânwrotmûzen (Mynomes). Dizze soarte komt foar yn it grutste part fan Noard-Amearika. Yn dat wrâlddiel hat de greidwrotmûs de grutste fersprieding fan alle soarten wrotmûzen.
  Ynhâld
  Fersprieding[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  De greidwrotmûs komt foar yn hast hiel Kanada, útsein it Arktyske noarden, en yn it grutste part fan Alaska, mar net yn it noarden, oan 'e westkust, op 'e Aleoeten of yn it uterste súdeasten. Yn 'e legere Feriene Steaten libbet er yn 'e noardlike en sintrale Rocky Mountains, op 'e noardlike Grutte Flakten, yn it gebiet besuden de Grutte Marren en yn it hiele Noardeasten. Dêrby strekt syn areaal him by de Atlantyske kust út nei it suden oant yn Noard-Karolina. Ien ûndersoarte, Microtus pennsylvanicus dukecampbelli, libbet isolearre yn noardlik Floarida, dêr't er beskôge wurdt as in bedrige bistesoarte. In oare isolearre populaasje libbet yn 'e noardlike Meksikaanske steat Chihuahua.
  Uterlike skaaimerken[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  De greidwrotmûs hat trochinoar in kop-romplingte fan 7⅔-11⅔ sm, mei in sturtlingte fan 5-7⅔ sm en in gewicht fan 33-65 g. Hy hat in tichte pels, dy't op 'e rêch ljocht- oant dûnkerbrún is, en op 'e bealch witich. De sturt is frij lang foar in wrotmûs, oant 40% fan 'e kop-romplingte.
  Biotoop[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Greidwrotmûzen jouwe de foarkar oan wieteftich greidlân mei in tichte boaiemfegetaasje fan gerzen of siggen, mar komme ek wol foar yn beboske kriten. Ek riviersiggen dy't begroeid binne mei strewelleguod en heechgerzige prêrjes binne biotopen dêr't se goed út 'e fuotten kinne. De beslissende faktor liket de oanwêzigens fan wetter te wêzen. Op plakken dêr't er syn ferspriedingsgebiet diele mei de prêrjewrotmûs (Microtus ochrogaster) fynt der in habitatferdieling plak wêrby't de greidwrotmûs him beheint ta de wietere dielen fan it biotoop, wylst de prêrjewrotmûs de drûgere parten bewennet.
  Hâlden en dragen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Greidwrotmûzen binne it hiele jier rûn aktyf, sawol nachts as oerdeis. Eltse 2-3 oeren is der in aktiviteitspiik dy't ferbân hâldt mei it feit dat se in flugge spiisfertarring hawwe en sadwaande geregeldwei ite moatte. Greidwrotmûzen grave hoalen dêr't se foar it meastepart har ynaktive perioaden yn rêst trochbringe. Om har hoale hinne lizze se mûzerillen oan troch de boaiemfegetaasje. Har territoaria hawwe ûnregelmjittige foarmen en wurde foar in diel oerlape troch de territoaria fan oanbuorjende soartgenoaten, mar it binnenste diel wurdt fûleindich tsjin ynkringing fan oare greidwrotmûzen ferdigene. De grutte fan 'e territoaria fariëarret fan 0,3-0,9 ha, wêrby't de territoaria fan wyfkes dúdlik lytser binne as dy fan mantsjes.
  Yn prinsipe kinne greidwrotmûzen har it hiele jier troch fuortplantsje, mar fanwegen ûngeunstige omstannichheden (dy't faak te meitsjen hawwe mei it klimaat) hâlde se faak even skoft tusken jannewaris en maart. De draachtiid duorret 20-23 dagen, wêrnei't it wyfke in nêst fan 4-6 (mar yn ekstreme gefallen 1-11) keale en bline jongen smyt. Mei 3 dagen begjint it hier te groeien, en mei 8 dagen geane de eachjes iepen. As se 12-14 dagen âld binne, wurde se ôfwûn. De wyfkes binne soms mei 3 wiken al geslachtsryp, mar de mantsjes kinne har pas mei 6-8 wiken fuortplantsje. Yn finzenskip hat in wyfke yn in jier tiid ris 17 nêsten mei yn totaal 83 jongen te wrâld brocht, en ien fan har jongen produsearre 13 nêsten mei yn totaal 78 jongen foar't der in jier om wie. Troch sa'n flugge fuortplanting komme der geregeldwei fluktuaasjes yn 'e greidwrotmûzepopulaasje foar, wêrby't elts 2-5 jier in piik berikt wurdt ear't de populaasje wer ynstoart.
  Greidwrotmûzen libje yn it wyld yn trochsneed 1 jier en 4 moannen, mar yn finzenskip kinne se mear as 2 jier wurde. Rôfdieren dêr't se foar oppasse moatte binne ûnderskate soarten rôffûgels en ûlen, martereftigen as de sulverdas, de harmeling, de wezeling, de Amerikaanske marter en de Amerikaanske nerts, en fierders de foks, de hûskat, it streekte stjonkdier en ferskate soarten slangen. Sels forellen en de Pasifyske reuzesalamander skine wolris in greidwrotmûs te snippen.
  Fretten[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  De greidwrotmûs fret benammentlik gerzen, siggen en oare beskikbere planten, wêrûnder in protte lânbougewaaksen. Blêden, blommen, fruchten en skimmels wurde ek in protte fretten. Hiel út en troch follet er dat fegetaryske dieet oan mei wat ynsekten en slakken. Winterdeis stiet ek beamskors op it menu.
  Status[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  De greidwrotmûs hat de IUCN-status fan "net bedrige", om't er yn it grutste part fan syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt. Troch boeren wurdt er faak as skealik ûngedierte sjoen om't er lânbougewaaksen oanfret. Sadwaande wurdt er yn it suden fan syn areaal (yn it noarden is lânbou net mooglik om't it der te kâld is) bestriden mei fallen, stekken en pestisiden. Behalven dat se skealik binne foar de lânbou kinne greidwrotmûzen sykten oerbringe lykas de sykte fan Lyme en, yn teory, de bûdepest.
  Boarnen, noaten en/as referinsjes: |
  Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: Notes, op dizze side. |