text: Drukparse
  Skiednis fan de boekdrukkeunst | |
  ---|---|
  Blokdruk | 200 f.Kr. |
  Losse letters | 1040 |
  Drukparse | 1453 |
  Ets | ± 1515 |
  Mezzotint | 1642 |
  Akwatint | 1772 |
  Litografy | 1796 |
  Gromolitografy | 1837 |
  Rotaasjeparse | 1843 |
  Stinsel | 1869 |
  Leadsetten | 1884 |
  Mimeograaf | 1886 |
  Kopiearapparaat | 1907 |
  Seefdruk | 1910 |
  Matrizedruk | 1923 |
  Kserografy | 1938 |
  Fotosetwurk | 1949 |
  Inket(snjit)printer | 1951 |
  Kleurstofsublimaasjedruk | 1957 |
  Matriks(nulle)printer | 1968 |
  Laser(ljocht)printer | 1969 |
  Termoprinter | ± 1972 |
  3D-printer | 1984 |
  Digitale printer | 1993 |
  In drukparse wie oarspronklik in stik hânark dat brûkt waard om teksten of ôfbyldings yn oplage mei te fermannichfâldigjen. De âldste drukparsen makken ôfbyldings foar spylkaarten. Dy wiene om 1050 hinne yn Sina yn gebrûk.
  De earste Jeropeeske drukparsen ûntstiene om 1350 hinne yn Easteryk, yn Wenen of yn Salzburg.
  It âldste type drukparse yn Europa is de degelparse. Dizze bestiet út in stellaazje fan in ûnderplaat dêr't de drukfoarm op leit en in boppeplaat (degel). De drukfoarm wurdt mei de hân yninkte. Dan wurdt der in fel papier op de drukfoarm lein. De degel kin mei help fan in spindel omleech draaid wurde oant op de drukfoarm. Troch it oandraaien fan de degel tsjin it papier ûntstiet de ôfdruk. De âldste Europeeske drukparsen binne te sjen yn it Plantin-Moretus museum yn Antwerpen. It Frysk Grafysk Museum op De Jouwer hat in grutte kolleksje op it mêd fan drukken.
  Losse letters[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Yn Súd-Dútslân waard om 1450 hinne foar it earst gebrûk makke fan losse letters om teksten te foarmjen dy’t dan printe wurde koene, dat stiet bekend as de boekdrukkeunst. De man dy ferneamd waard mei dy ynnofaasje wie Johannes Gutenberg. Syn bekendste wurk is de Gutenbergbibel. Súd-Dútslân, Basel en Feneesje wiene de wichtichste sintrums foar printe wurk yn it tiidrek 1470-1550. Der wiene ferskate printers aktyf en de ûnderwerpen fan it printe wurk wiene tige ferskillend.
  De drukparse hat de fersprieding fan ynformaasje in nije diminsje jûn. Foarhinne wiene alle boeken hânskreaun en dat wie och sa kostber en bewurklik. Mar in bytsje minsken hiene ien of mear boeken yn besit. Om it yn in kontekst te setten: de ferneamde bibleteek yn Aleksandrië hat ‘mar’ 4.000 boeken ofwol hânskriften. (boarne?)
  De drukparse makke ynformaasje breed tagonklik. De renêssânse hat in ekstra ympuls krige troch de útjeften fan klassike wurken foar in breed publyk. Yn dat tiidrek wie Latynsk in gongbere taal foar publikaasje. Thomas More skreau ‘Utopia’ yn it Latyn. Ek Erasmus skreau syn 'Laus Stultitia', yn midsiuwsk Latyn, net yn klassyk Latyn. Erasmus liet syn boeken printsje yn Bazel. De folgjende stap wie om yn de folkstaal te skriuwen lykas Dante al dien hie mei syn Divina Commedia.
  Gallerij[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Produksje fan printe boeken fan sawat 1450 oant 1800[1]
  Sprieding en grutte fan de produksje fan boekdrukkeunst yn stêden yn de fyftjinde iuw [2]
  Oandiel printe boeken de regio yn de fyftjinde iuw[2]
  Oandiel printe boeken de taal yn de fyftjinde iuw[2]
  Sjoch ek[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Boarnen, noaten en/as referinsjes: |
  
  