text: Boalsert
  
  
  Gemeente | Súdwest-Fryslân | ||||
  Ynwennertal (2013) | 10.140 | ||||
  Webstee | Webstee fan Boalsert |
  - Dizze side giet oer de stêd Boalsert. Foar de eardere gemeente, sjoch: Boalsert (gemeente).
  Boalsert is in Fryske stêd, dy't diel útmakket fan 'e gemeente Súdwest-Fryslân. It is ien fan 'e Fryske alve stêden, dy't yn it súdwesten fan 'e Greidhoeke leit, op likernôch 12 km noardwestlik fan Snits. Oant de gemeentlike weryndieling fan 2011 foarme Boalsert mei syn klokslach de gemeente Boalsert. De stêd hie yn 2013 goed 10.000 ynwenners, en beslacht in oerflak fan 9,42 km² (wêrfan 0,29 km² oerflaktewetter). Ta Boalsert heart ek de buorskip Laad en Saad.
  Ynhâld
  - 1 Skiednis
  - 2 De Patriottetiid yn Boalsert
  - 3 Boalsert as beafeartsoarde
  - 4 Weeshûs
  - 5 It besjen wurdich
  - 6 Stedhûs fan Boalsert
  - 7 Stedswapen
  - 8 Eveneminten
  - 9 Mienskip
  - 10 Strjitten
  - 11 Sjoch ek
  - 12 Keppeling om utens
  Skiednis[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Boalsert is ûntstien op in trijetal terpen, dêr't yn alle gefallen de âldste, dêr't de Sint Maartenstsjerke op stiet, datearret fan foar it begjin fan de jiertelling. De Broeretsjerke, yn 1980 troch brân ferneatige en no as ruïne bewarre, is it âldste gebou fan de stêd en komt foar in part út de ein fan de 13e iuw. Ek út de midsiuwen stammet it merakelse Mariabyld Us Leaffrou fan Sânwâlden, tsjintwurdich bewarre yn de Sint Fransikustsjerke oan de Dijlakker.
  It stedhûs dat boud waard om 1615, stiet symboal foar de bloei fan de stêd yn de 17e iuw. It waard yn 1765 fergrutte en ferfraaid yn de rokokostyl. Yn de twadde helte fan de 18e iuw rûn it ynwennertal werom fan 2.878 ynwenners yn 1748 nei 2.500 ynwenners. De pleatslike tekstylyndustry hie slim te lijen ûnder de bûtenlânske konkurrinsje; de bûter- en tsiismerk hie lêst fan de feepest, dy't op it Fryske plattelân omgong.
  De Patriottetiid yn Boalsert[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - De Wikipedy hat ek in side De Patriottetiid yn Boalsert.
  De patriotten yn Boalsert hellen tusken 1782 en 1789 lanlike oandacht fan de parse. De ynfloedrike boargemaster Van Hiemstra waard passearre, de froedskip hâldde har âlde grutte, der waard in frijwillige skutterij oprjochte en Boalsert wie de ienige stêd dy't yn septimber 1787 de Pretenske Steaten yn Frjentsjer erkende.
  Boalsert as beafeartsoarde[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - De Wikipedy hat ek in side Us Leaffrou fan Sânwâlden.
  Yn de Sint Fransikustsjerke oan de Dijlakker wurdt it merakelbyld Us Leaffrou fan Sânwâlden bewarre, ien fan de âldste merakelbylden fan Nederlân. It byld sels is 13e-iuwsk, mar de devoasje is yn de 16e iuw ûntstien.
  Weeshûs[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Troch de begoedige widdo Hid Hero waard yn 1553 it weeshûs fan Boalsert stifte. Hja joech in fêste en ivige rinte totten bouwe van dien, ende onderholdinghe van twaleff guede, olde burghers schamele Weeskynden. Har testamint makke se yn 1561. Nei in lange list fan (tsjerklike en wrâldske) begeunstigers beneamt hja foar de rest fan har besittings de Weeskinderen ofte ’t Weeshuis binnen Bolswert, tot onderhoudinge van de Weeskinderen, daarin woonagtig zijnde, welk Weeshuis bij haar t’ oudstijde gesticht is ta har erfgenamten. Om oan mear ynkomsten te kommen wurdt in komelkerij molkenkelder yn it weeshûs sels eksploitearre.
  In iuw nei de stifting blike der mear as 30 wezen fersoarge te wurden, dêr't jierliks 3.000 karolusgûnen foar nedich binne. De ynkomsten binne mar de helte sadat it bestjoer fan de stêd der jild by lizze moat. Yn 1681 krijt it Weeshûs it allinnerjjocht op de ferkeap fan grêfkisten yn Boalsert. De wichtichste boarne fan ynkomsten is troch de iuwen hinne lykwols de pachtopbringst en de grûnrinten fan de pleatsen en losse stikken lân dy't it weeshûs middels legaten en skinkingen krigen hie.
  It grutste oantal wezen hat it weeshûs yn 1709, as der 72 wezen fersoarge wurde. Mei yngong fan 1951 waarden ek bern opnomd dy't troch it Ministearje fan Justysje út hûs pleatst waarden. De neidruk kaam hieltiten mear te lizzen op de jeugdsoarch en minder op de soarch foar weesbern. Skaalfergrutting yn de Jeugdsoarch hat yn 1990 laat ta opheffing fan it bernetehûs dat de opfolger fan it Weeshûs wie. It gebou oan de strjittekant bleau eigendom fan de Stichting “It Weeshûs”, de efterlizzende gebouwen waarden ferboud ta hotel-restaurant. Yn de âldheidkeamer is in fitrine ynrjochte mei foarwerpen út it eardere Weeshûs. It giet om foarwerpen dy't brûkt waarden troch de fâden en troch de wezen. Sa is der in kollektebus dêr't jild mei oprûn waard foar it hûs.
  It besjen wurdich[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - Alde binnenstêd mei grêftkes
  - Stedhûs
  - Martinytsjerke
  - Broeretsjerke, midsiuwske kleastertsjerke fan de Fransiskanen, stifte oan de ein fan de 13e iuw. Yn 1980 in stikhinne troch brân fernield.
  - Wettertoer oan de westside fan de stêd.
  - Distillearderij Sonnema Berenburg
  - Fryske Bierbrouwerij
  Stedhûs fan Boalsert[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Sjoch Stedhûs fan Boalsert
  Stedswapen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  It stedswapen is fan goud beladen mei in dûbele swarte earn. It skyld bedutsen mei in kroan en oan wjerskanten fêsthâlden troch in klimmende liuw yn natuerlike kleur. De liuwen binne omsjend en de kroan is in kroan fan de keizer
  Wannear't it wapen krekt ûntstien is en werom't der foar de keizerlike earn keazen is, is net alhiel dúdlik. It wapen komt yn alle gefallen foar yn 1455. Op munten út dat jier stiet de dûbele swarte earn. Nei alle gedachten komme it wapen en de kroan fan de keizer en ôflaat fan de Dútske Hânze dêr't Boalsert by hearde. De Hanze hie de dûbele earn op it wapen. Nei it besetten fan Fryslân yn 1523 troch Keizer Karel V waard it wapen befêstige troch de Keizer. De kroan fan de keizer is troch de jierren hinne troch it stêdsbestjoer in stikmannich kearren ferfongen troch de fiifblêdige (kenings)kroan. By de oanfraach fan 1815 waard wol wer om de kroan fan de keizer frege. Op segels fan de stêd komt de earn krekt oan de ein fan de 15e iuw foar. Op it 131le segel, fan 1331, stiet allinne in kastiel neamd. Op trije wapens út de 15e en 16e iuw stiet allinnich de dûbele earn. It grutsegel fan 1640 lit it wapen ûnder in Goatyske nis mei Sint Marten sjen.
  Eveneminten[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - Alvestêdetocht en dêrfan ôflate eveneminten:
  - Alvestêde Fytsfjouwerdaagse
  - Alvestêde Oldtimer Rally
  - Alvestêde Roeimaraton
  - Alvestêde Ultrarin
  - Alvestêdekuiertocht
  - Alvestêdetocht fan de Fryske Motorklub
  - Alvestêdetocht op de Fyts: eltse Pinkstermoandei; begjint en einiget yn Boalsert
  - Autopedalvestêdetocht: eltse Pinkstersnein; begjint en einiget yn Boalsert
  - SUP 11 City Tour
  - Non-stop 11 Stêde Seekajak Prestaasjetocht
  - Trekkeralvestêdetocht
  - Heamieldagen: fjouwer dagen feest yn juny, dêr't de ein fan 'e ûngetiid by fierd wurdt; mei û.m. merke, in jiermerk, it Ynternasjonaal Folkloristysk Dûnsfestival Boalsert, it Bolstjurrich Strjitfestival, de Night of the Heamiel en it tradisjonele heamiel
  - Snits-Boalsert-Snits: in hurddraafwedstryd op de lêste sneon fan augustus
  - Bolletongersdei: in merk mei oare aktiviteiten op de earste tongersdei fan oktober, mei merke fan 'e woansdei oant de sneon, sneontejûns ôfsletten mei it muzykfestival BollePop
  Mienskip[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Boalsert hat trije buertferienings: De Blauwpoarte, plan Noard II en de Nije Buertferiening (NBV)
  Underwiis[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - Fuortset ûnderwiis - Marne Kolleezje: Middelbere skoalle foar VMBO, LWOO, HAVO, VWO, TTO. De skoalle hat meardere lokaasjes.
  - Basisûnderwiis - De Opbou, Sint Maarten, De Blinker en De Bron.
  Ferienings[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - Oranje, Hollandia - muzyk
  - Yn'e Lijte - koar
  - Skomjend Wiid - shantykoar
  - Fuotbalferiening RES, Fuotbalferiening CAB, Fuotbalferiening Bolswardia
  - swim- en poloklub
  - Westergoa - kuorbal
  - follybalferiening
  Ynwenners[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - 1748 - 2.878
  - 1954 - 7.922
  - 1959 - 8.340
  - 1964 - 8.718
  - 1969 - 9.158
  - 1974 - 9.871
  - 2006 - 9.516
  - 2013 - 10.140
  Bekende Boalserters[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - Piter Lycklama à Nijeholt, boargemaster fan Frjentsjer, Ljouwert, Rotterdam en kommissaris fan de keninginne yn Oerisel
  - Joop Bakker (27 maaie 1921), Nederlânsk politikus en boargemaster († 2003)
  - Titus Brandsma, de sillich ferklearre preester, is oer de hiele wrâld bekend. Yn 1881 waard hy berne as Anno Sjoerd Brandsma, op in pleats in eintsje bûten Boalsert.
  - Gysbert Japiks, de bekendste Fryske renêssânsedichter.
  - Annemarie Jorritsma-Lebbink, Twadde Keamerlid en letter minister, wenne in skoft yn Boalsert, foardat hja boargemaster fan Almere waard.
  - Larry van Wieren (3 maaie 1951), iishockeyinternational en -coach.
  - Joop Mulder, festival directeur Oerol.
  - Frits van der Meer, wittenskipper en skriuwer - winner P.C.Hooftpriis 1964
  - Eppie Bleeker sprinter yn de jierren 70. Helle 2x in brûnzen medailje op in WK
  - Sander de Rouwe. It op ien nei jongste Twadde Keamerlid. Sit foar it CDA yn De Haach.
  - Ype Anema, Frysk fuotballer
  Bekende keunstners út Boalsert[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - Graveurs Bote of Boëtius en Schelte à Bolswart dy't in soad wurke hawwe yn Antwerpen, Johan van Munnickhuysen, Pieter Tanjé en Michiel Elgersma
  - Sulversmidten wêrfan ûnder oare Lolle Jeltes bekend om syn gravearwurk en Claes Fransen Baardt bekend om syn driuwwurk berne omtrint 1628.