text: Gytsjerk
  
  
  Gemeente | Tytsjerksteradiel | ||||
  Ynwennertal (2006) | 2277 | ||||
  Webstee | http://www.einekoer-gytsjerk.nl/ |
  Gytsjerk is in doarp yn de gemeente Tytsjerksteradiel. It doarp hat likernôch 2.277 ynwenners (2006).
  Gytsjerk is it súdlikste doarp fan de Trynwâlden; it leit tusken Oentsjerk en Ryptsjerk. It is neamd nei Gatzerka, in namme dy't tsjerke fan it doarp betsjutte soe. Dy tsjerke moat dan om 1100 boud wêze by it krúspunt fan de wei fan Ljouwert nei Dokkum en de east-westferbining fan Ljouwert oer de Canterlandsewei en de Nije strjitwei. It doarp is yn de santiger jierren hurd groeid, de útwreiding giet no wat stadiger. It doarp hat in eigen swimbad: De Sân Doarpen. Sûnt de swimbaden yn de plakken om Gytsjerk hinne sluten binne, is it der folle drokker wurden. Der sit ek in post fan de brânwar yn Gytsjerk. De grutste wurkjouwer is Jelle Bijlsma b.v., dat fan in leanbedriuw útgroeid is ta in grut bedriuw foar kultuertechnyske wurken. Yn it âld molkfabryk sitte in tal lytse bedriuwkes.
  Efkes bûten Gytsjerk, op de Kanterlânsbrêge komme in soad minsken byte sjen. Op dizze brêge binne tûzenen ôfbylden fan alvestêderiders ferwurke yn it 'It sil heve alvestêdemonumint'. Alle tegeltsjes op de "tegeltsjebrêge" mei-inoar foarmje in mozayk fan in groep foarbygeande hurdriders.
  Yn de 19e iuw hie Gytsjerk –benammen by de Gytsjerksterhoeke- sa'n 50 huzen en ± 320 ynwenners.
  Ynhâld
  Wegen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Fan de Rinia van Nautawei ôf rûn in wei dwers troch de lannen nei de tsjerke. De ferbining fan de Moark nei Gytsjerk rûn doe oer de Gytsjerkersterhoeke. It doarp wie doe allinnich mar ferbûn mei Mûnein en Aldtsjerk. Wa't nei Ryptsjerk woe moast mei in boatsje oer de Riid.
  De Riiddyk waard oanlein yn 1727 mei in brêge oer De Ryd. Omdat de brêge in slompe jild koste hoe moast tol betelle wurde by in tolhúske op it stee dêr't no it molkfabryk stien hat. Dan waard yn it tolhúske in raamke iepenskood en op in plankje dat nei foaren skood waard koe it toljild lein wurde. Rinnende minsken moasten in sint betelje, in wein of reau in botsen. De Riidwâlstertolhikke ferdwûn yn 1897 doe't de gemeente it tolhúske mei de grûn ferkocht. De brêge waard letter ferfongen troch in dûker, dy't no de Riid en de Bouwe Pet mei inoar ferbynt.
  It Mienskar[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Gytsjerk lei eartiids op in nei alle kanten ôfsluten sâneilân. Mei de doarpen Aldtsjerk en Oentsjerk ûntstie weat fan ferbûnens en yn de rin fan de tiid krige dit heger lizzende gebiet de namme: De Trynwâlden. It sâneilân wie lang ferlyn tige ryk oan bosk en yn de Midsiuwen wennen hjir minsken, dy't de rânen fan dit gebiet meast brûkten foar boulân. De earste bewenners sille grif de âld Germaanske grûnferdieling tapast hawwe. Tige wichtich by de rjochtsgong wie doe dat elke boer rjocht hie op in oandiel yn it mienskiplike besit, it saneamde mienskar. Alde stikken yn Gytsjerk fermelde noch it bestean fan sa'n mienskar ( ± 1581) De buorkerijen yn Gytsjerk wienen boud op de hegere dielen fan it sâneilân en de boulannen leinen yn stroken efter dy pleatsen. Foar feehâlders wie it leger lizzende lân geskikt en yn de boeremienskip gou de regel: hoe grutter it besit oan boulân nammerste mear men rjocht hie op de 'grasinge of koeganck' yn it mienskar, dat sa'n 600 pûnsmiet grut wie. Neist de einekoai op de Gytsjerksterhoek wie de tagong en as de kij molken wienen, dan wachten de boeren ornaris op elkoar om dêrnei meiïnoar op hûs oan te gean.
  Sjoerdastate[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Yn 1511 wurdt foar it earst skreaun oer eigener Lieuwe sjoerda fan Sjoerdastate dat oan it Eastein stien hat op it stee dêr't yn 2008 in wenpleats stiet. Nei alle gedachten hawwe letter syn soan Sicke Lieuwes Sjoerda en syn pakesizzer Benne Sickes Sjoerda de state yn eigendom hân. Benne Sickes wie troud mei Jent Rintses Ytsma. Yn 1640 wie de state fan Sytske Bennes Sjoerda. Hja wie troud mei Jonkhear mr. Tinco fan Andringha, grytman fan Utingeradiel. Se wennen sels yn Akkrum mar ferhierden de state oan Ate Copsma. Yn 1660 wenne Ina fan Andringha fermelden, hja wie troud mei dr. Hartesius Jepema, riedshear oan it Hof fan Fryslân. Yn 1698 wennet op de state dr. Suffridus (Sjoerd) Eelcoma yn 1748 Arnoldus Gerardus Ernthuys en dêrnei T. Sijlstra en syn dochter Clara Maria Sijlstra.
  Sjoerdastate wurdt beskreaun as "een Slot met deszelfs lange laan van stamboomen en grooten Boerenplaats van wel 140 pondematen lands, aan de weg van Giekerk naar Oenkerk" en "Buitenverblijf met bos, weiland, plaisierlaan, huis en erf, tuin, boomgaard, water tot vermaak en een plaisierbos met boerderij". It slot wie "út it wetter ophelle" en in lange leane rûn dêrwei nei Gytsjerk en kaam út op de Rinia van Nautawei. Op 30 desimber 1850 waard de "buitenplaats Sjoerda-state te Giekerk met 80 bunder greide, bouw en bosgrond" ferkocht. De widdo P.S. Westra wie doe de (lêste) bewenner fan de state dy't dêrnei sloopt waard, der is neat mear fan oerbleaun. Der waard doe in pleats setten dy't nei in brân ferfongen waard troch in wenpleats.
  Tsjerke[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - De Wikipedy hat ek in side Martinustsjerke (Gytsjerk).
  Gytsjerk hat de âldste tsjerke fan Trynwâlden, de Sint-Martinustsjerke. De tsjerke út it begjin fan de 12e iuw is wijd oan de hillige Martinus. It romaanske gebou is oplutsen út Dútske dowestien. De súdmuorre is net orizjineel omdat der yn de 19e iuw grutte finsters yn setten binne. De hege romaanske ramen binne tichtmitsele. Oant midden 19e iuw stie oan de súdkant fan de tsjerke in toer, meastentiids stiene tuorren oriïntaals. De nijboude westgevel krige yn de 19e iuw it tuorke. De koersluting hat in rûne bôge mei reade sânstiennen muorrepylderkes. it tsjerkemeubilêr komt út de 17e iuw. Doe't de preekstoel yn 1937 ferbaarnde is der in nijeren makke troch timmerfeint Bottema.
  Mienskip[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Alve kear yn't jier komt doarpskrante "De Einekoer" út. It is neamd nei de skelnamme foar Gytsjerksters: “Einekoerskonten”.
  Ferienings[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Strjitten[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Alle strjitten yn Gytsjerk.
  Befolking[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Sjoch ek[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  Keppeling om utens[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  - Webstee Tytsjerksteradiel
  - Tegeltsjebrêge
  - Doarpskrante De Einekoer
  - Trynwâlden Online
  - Oer de tsjerke fan Gytsjerk