title: VERSLAG VAN DE COMMISSIE krachtens Beschikking 93/339/EEG van de Raad - Tweede evaluatie van de nationale programma' s in het kader van het bewakingsmechanisme voor de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen in de gemeenschap - Vorderingen ten aanzien van de doelstelling tot stabilisatie van CO2 binnen de Gemeenschap

eurovoc_concepts:
EU programme
environmental monitoring
environmental protection
greenhouse gas

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN <r •it it -tt Brussel, 14 03. 1996 COM(%) ')l del' VERSLAG VAN PE COMMISSIE krachtens Beschikking 93/389/EEG van de Raad TWEEDE EVALUATIE VAN DE NATIONALE PROGRAMMA'S IN HET KADER VAN HET BEWAKINGSMECHANISME VOOR DE UITSTOOT VAN C02 EN ANDERE BROEIKASGASSEN IN DE GEMEENSCHAP Voideringen ten aanzien van de doelstelling tot stabilisatie van C02 binnen de Gemeenschap INHOUD 1 INLEIDING LI HET BEWAKINGSSYSTEEM EN HET TWEEDE EVALUA TIERAPPORT 1. 2 DE COMMUN A UT A IRE DOELSTELLING 2 INVENTARISSEN VAN BROEIKASGASSEN 2. 1 COMMUN A UT A IRE INVENTA RISSEN 2. 2 VER WIJDERING DOOR PUTTEN 2. 3 CONCLUSIES 3 EVALUA TIE VAN DE VORDERINGEN TEN AANZIEN VAN DE DOELSTELLING 3. J INHOUD VA N DE NA TIONA LE PROGRAMMA 'S 3. 2 STRA TEGIEËN TOT BEPERKING VAN C02 BINNEN DE GEMEENSCHAP 3. 3 DRAAIBOEKEN EN EFFECTEN VAN MAA TREGELEN 4 CONCLUSIES BIJLAGE A TABELLEN MET C02-INVENTARIS$EN, DRAAIBOEKEN EN EFFECTEN VAN MAATREGELEN VOOR DE 15 LID-STATEN BIJLAGE B SAMENVATTINGEN PER LAND 1 1 2 3 3 8 8 9 9 10 12 20 INLEIDING 1. 1 HET BEWA KINGSSYSTEEM EN HET TWEEDE EVA UIA TI ERA PPORT In de beschikking inzake het bewakingssysteem1 wordt de Commissie verzocht jaarlijks aan de Raad en het Europees Parlement verslag uit te brengen of de vorderingen binnen de Gemeenschap als geheel voldoende zijn om tegen het jaar 2000 een stabilisatie van C02- emissies op het niveau van 1990 te bereiken. Deze doelstelling is vastgesteld tijdens een bijeenkomst van de gezamenlijke Energie-/Milieuraad op 29 oktober 1990. De eerste evaluatie werd uitgevoerd op basis van de nationale programma's die de Commissie in 1993 had ontvangen. Als gevolg van de grote verschillen ten aanzien van de gedetailleerdheid van gegevens en de behandeling van de onderwerpen in deze programma's was de eerste evaluatie beperkt van omvang. Dit rapport is het resultaat van het tweede evaluatieproces dat is uitgevoerd op basis van de nationale verslagleggingen/programma's2 die in het kader van het Raamverdrag inzake klimaatverandering en in het kader van het bewakingssysteem zijn ingediend (behalve het Belgisch programma dat rechtstreeks bij het bewakingsmechanisme is ingediend), en op basis van de bijstellingen die voor 1 juli 1995 officieel aan de Commissie zijn medegedeeld. Het rapport is een eerste poging tot toepassing van de methodologie voor de evaluatie van de vorderingen en de inhoud van de nationale programma's, die door het Comité bewakingsmechanisme3 zijn ontwikkeld en vastgesteld. Dit tweede evaluatierapport is derhalve gebaseerd op aanzienlijk verbeterde informatie ten opzichte van het eerste evaluatierapport dat gebaseerd was op de bestaande nationale programma's die op dat moment niet compleet, niet te vergelijken of niet doorzichtig waren als gevolg van het ontbreken van een gedetailleerde beschrijving van de gezamenlijke inhoud en opzet4. In vervolg op de beschikking van de Raad hebben er zes bijeenkomsten van het Comité bewakingsmechanisme plaatsgevonden. In de beknopte verslaglegging van deze bijeenkomsten is enige bijgestelde informatie opgenomen die door de Lid-Staten is doorgegeven en bij de evaluatie is tevens met deze informatie rekening gehouden. De rest van dit project bestaat uit de volgende onderverdeling. Deel 2 is een verslag van de inventarissen van C02-emissies en andere broeikasgassen en verwijdering per put van de 15 Lid-Staten. De inventaris van 1990 wordt gepresenteerd en de tendensen, tot op heden met name de aan energie gerelateerde C02-emissies, worden besproken. De inventaris van emissies Beschikking 93/389/EEG van de Raad. 2 Ten einde meer samenhang in de rapportagevoorschriften krachtens het Raamverdrag inzake klimaatverandering (FCCC) en het bewakingsmechanisme van de EG te verkrijgen, mogen de Lid-Staten hun nationale verslaglegging in het kader van de FCCC ook indienen bij het bewakingsmechanisme als zijnde hun nationaal programma. Vijfde bijeenkomst van het Comité bewakingsmechanisme, 18 mei 1995. 4 COM(94) 67 de f. , blz. 2. 1~C^ van broeikasgassen is op dit punt slechts voorlopig, aangezien de Lid-Staten hun definitieve inventarissen van emissies nog niet hebben verstrekt. Deel 3 geeft een evaluatie van de vorderingen ten aanzien van de doelstelling tot stabilisatie van C02. Hierin worden de inhoud van de nationale programma's, de draaiboeken en het effect van de maatregelen besproken, waarbij het met name gaat om het effect van de nationale maatregelen, zoals beschreven in de nationale verslagleggingen/programma's, op C02-emissieniveaus en niet zozeer om een beoordeling van de daadwerkelijke doeltreffendheid van deze maatregelen bij het bereiken van de doelstellingen van de Lid-Staten. In de bijlage worden nadere gegevens over de afzonderlijke nationale programma's van de Lid-Staten verstrekt. Daarin worden de draaiboeken voor het jaar 2000 van de Lid-Staten zelf vergeleken met alternatieve draaiboeken die door de diensten van de Commissie zijn voorbereid. In Deel 4 zijn de conclusies te vinden ten aanzien van de inhoud en opzet van de nationale programma's, de onzekerheidsfactor in de ramingen en de verwachte omvang van C02-emissies voor het jaar 2000. 12 DE COMMUN A UT A IRE DOELSTELLING In 1993 werd de beschikking van de Raad inzake een bewakingssysteem voor de uitstoot van C02 en andere broeikasgassen in de Gemeenschap vastgesteld 'in het kader van een communautaire strategie om de uitstoot van C02 te beperken en de energie-efficiëntie te verbeteren', ten einde ervoor te zorgen dat de Gemeenschap zowel komt tot een stabilisatie van de C02-emissies tegen 2000 op de niveaus van 1990 in de Gemeenschap als geheel, alsmede de verbintenissen in het kader van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering5 naleeft. De meeste maar nog niet alle Lid-Staten hebben op nationaal of EU-niveau doelstellingen opgesteld voor het beperken van C02. Deze doelstellingen geven een indicatie van de bijdrage die zij denken te leveren om de communautaire doelstelling te bereiken. Griekenland, Ierland en Portugal hebben geen officiële C02-doelstelling vastgesteld. Zij hebben daarentegen doelstellingen in hun nationale verslagleggingen/ programma's opgenomen om de toename van C02-emissies tot respectievelijk 15% (+/- 3%), 20% en 40% te reduceren. Finland heeft geen referentiejaar opgenomen voor zijn doelstelling om de groei van aan energie gerelateerde C02-emissies aan het eind van de jaren negentig een halt toe te roepen, waardoor de doelstelling cijfermatig onduidelijk wordt. Duitsland heeft slechts één doel voor het jaar 2005: een vermindering van emissies met 25% ten opzichte van de niveaus van 1990. Frankrijk en Spanje hebben doelstellingen waarbij weliswaar enige ruimte is voor een lichte stijging ten opzichte van de huidige emissieniveaus, maar die de omvang van die stijging beperkt houden. Frankrijk blijft bij haar standpunt6 ten aanzien van de algemene toezegging om de emissie van fossiele koolstof op minder dan 2 ton per hoofd van de bevolking te houden (hetgeen overeenkomt met een toename van de emissie in 2000 met 13% ten opzichte van 1990), maar dit moet niet als een specifieke streefwaarde voor het jaar 2000 worden beschouwd; Frankrijk geeft namelijk de voorkeur aan toezeggingen inzake beleid en 5 Beschikking 93/389/EEG van de Raad. COM(94) 67 def. van 10. 3. 1994, blz. 18. maatregelen in plaats van gekwantificeerde emissiegrenzen. Aan de hand van nieuwe berekeningen waarin rekening wordt gehouden met de operationele optimalisering van de kerncentrales die elektriciteit opwekken, is deze eerste hypothese voor de toename van de emissie naar beneden bijgesteld tot +7%. Denemarken heeft een nationale taakstelling die inhoudt dat de C02-emissie voor energie en vervoer in het jaar 2005 ten opzichte van 1988 met 20% moet zijn gedaald. Deze taakstelling geldt voor de emissie na correctie voor de in- of uitvoer van elektriciteit in zowel het basisjaar als het jaar van de taakstelling. Afhankelijk van de beschikbaarheid van water in de andere Scandinavische landen wordt elektriciteit in sommige jaren ingevoerd en in andere jaren uitgevoerd. In 1990 is er relatief veel elektriciteit ingevoerd, zodat de gecorrigeerde emissie 10% hoger lag dan de feitelijke emissie. Naast deze nationale taakstelling heeft Denemarken als bijdrage tot de stabilisatiedoelstelling van de EU ook toegezegd te zorgen voor een daling van de C02-emissie met 5% in 2000 in vergelijking met 1990. Ook bij deze toezegging gaat het om gecorrigeerde cijfers voor de C02-emissie in 1990. De officiële Nederlandse taakstelling is een daling van de C02-emissie in 2000 met 3% ten opzichte van het niveau in 1989/1990. Nederland is van mening dat temperatuurcorrecties relevant zijn voor de ontwikkeling van een adequaat klimaat- en energiebeleid. Met het oog op de ontwikkeling en evaluatie van het beleid corrigeert Nederland de cijfers voor de C02-emissie aan de hand van temperatuurverschillen. Ook de cijfers voor het basisjaar 1990 zijn derhalve gecorrigeerd voor de weersituatie in dat jaar. De strategie van Nederland om de C02-emissie met 3% te laten dalen is derhalve gebaseerd op dit gecorrigeerde cijfer over 1990. Gelet op deze doelstellingen is er slechts een te verwaarlozen verschil tussen de emissies waarnaar in de doelstellingen van de Lid-Staten wordt gestreefd en de communautaire doelstelling. De uitgangspunten die voor de drie landen zijn opgesteld die geen streefcijfer en geen doelstelling voor het jaar 2000 hebben (Finland, Frankrijk en Duitsland), zijn echter van cruciaal belang voor deze uitkomst; hun emissies vertegenwoordigden 43% van de totale communautaire emissies in 1990. INVENTARISSEN VAN BROEIKASGASSEN 2. 1 COMMUN A UT AIRE INVENTARISSEN Lid-Staat co2 CH4 N20 NOx CO NMVOC co2- verwijdering Oostenrijk België 59. 200 1. 14500 603 359 4 22 222 338 1. 692 1. 219 445 361 NA NA Denemarken Finland Frankrijk Duitsland Griekenland Ierland Italië 52. 100 53. 900 406 252 366. 500 2. 896 1. 013. 000 6. 218 86. 100 30. 720 936 796 11 22 176 223 24 42 270 295 770 487 1. 722 10. 947 2. 944 10. 768 543 114 1143 429 165 219 2. 424 2. 978 325 197 2. 600 <31. 000 32. 200 20. 000 NA NA 436. 300 3. 889 116 2. 034 9. 258 2. 401 36. 700 Luxemburg 13. 300 24 Nederland 151. 800 1. 067 1 59 11 94 15 23 575 214 171 1. 029 1. 083 19 459 199 1. 189 4. 725 1. 120 373 1. 612 540 42. 500 227 227. 300 2. 151 61. 300 329 577. 000 4. 531 108 2. 740 6. 682 2. 540 NA 100 NA 23. 200 34. 300 6. 100 Portugal Spanje Zweden Verenigd Koninkrijk 15 Lid-Staten 3. 285. 620 24. 671 928 13. 546 52. 006 14. 397 Tabel I Inventarissen van de 15 Lid-Staten van C02-emissies en andere broeikasgassen in 1990 (in Gg) - Voorlopige ramingen: de ramingen voor de emissie van broeikasgassen in de Gemeenschap zijn gebaseerd op ramingen van de emissie die door de Lid-Staten zijn ingediend. De nationale ramingen zullen bij ieder land afzonderlijk worden gecontroleerd/bevestigd alvorens de definitieve totalen voor de EU worden berekend. De C02-verwijdering heeft betrekking op landgebruik en bosbouw. De emissie door ander eindverbruik dan energie (inclusief grondstoffen) is niet in de totale emissie opgenomen. De totale emissie valt derhalve lager uit dan met de methodologie van de IPCC. De emissie door ander eindverbruik dan energie is gebaseerd op de totale hoeveelheid koolstof in de produkten. Wanneer deze emissie bij de totale emissie wordt opgeteld, komt men derhalve hoger uit dan met de methodologie van de IPCC. Voor het VK en Spanje is de emissie gebaseerd op recent bijgewerkte nationale ramingen die aan de richtsnoeren van de IPCC zijn aangepast. Voor Spanje is de totale nationale C02-emissie exclusief 18. 700 Gg uit de landbouw en 2200 Gg uit afval, aangezien Spanje deze componenten als natuurlijke emissie beschouwt. DK: Denemarken heeft zijn emissie gecorrigeerd voor de invoer/uitvoer van elektriciteit in 1990. Om consequent te zijn is deze correctie (6. 300 Gg C02) niet in de ramingen in dit verslag opgenomen, aangezien geen andere Lid-Staat een dergelijke correctie heeft toegepast. - FR: De emissie van 8. 000 Gg C02 uit afval is niet in de totale nationale emissie opgenomen, aangezien Frankrijk elke emissie uit afval als natuurlijke emissie beschouwt. - IRL: In de nationale mededeling van Ierland was een raming voor de emissie van NMVOC door verandering in landgebruik en bosbouw van 17 Gg opgenomen. Ierland is de enige Lid-Staat die een dergelijke raming heeft verstrekt en deze is op verzoek van Ierland in de ramingen in dit verslag opgenomen. - NL: Nederland heeft in de nationale mededeling ramingen voor de feitelijke emissie van C02 door grondstoffen (14. 800 Gg) en statistische verschillen (1. 000 Gg) opgenomen, die om consequent te blijven niet in de resultaten in dit verslag zijn opgenomen. Nederland heeft ook een correctie voor temperatuurverschillen toegepast, die door de andere Lid-Staten niet is toegepast en derhalve om dezelfde redenen niet is overgenomen. Bron: Europees Milieuagentschap (EMA), juni 1995. Voor 1990 zijn de meest gedetailleerde en nauwkeurige emissiegegevens beschikbaar omdat dat het referentiejaar is waarin de beleidsdoelstellingen binnen de EU en op internationaal niveau zijn opgesteld. De onderstaande tabel laat de inventarissen van C02-emissies en andere broeikasgassen voor de 15 Lid-Staten zien zoals deze ook in de verslaglegging van de EU in het kader van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering zijn opgenomen7. De communautaire inventarissen voor broeikasgassen over 1990 vormen het uitgangspunt aan de hand waarvan de ontwikkeling van emissies gemeten kan worden. De communautaire inventaris is gebaseerd op de inventarissen van de Lid-Staten die aan de Commissie krachtens de beschikking inzake een bewakingssysteem zijn overgelegd, waarbij van dezelfde opmaak gebruik is gemaakt als die welke bij de verslaglegging in het kader van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (FCCC) is vereist. Tijdens de vijfde bijeenkomst van het Comité bewakingsmechanisme zijn de Lid-Staten een systematische procedure overeengekomen voor de beoordeling van de gegevens die aan de Commissie zijn verstrekt. Deze procedure wordt beschreven in het document 'Voorstel voor een methodologie voor de evaluatie van de vorderingen en voor de inhoud van nationale programma's'8. De wijziging in emissies kan dan in verloop van tijd worden gemeten door soortgelijke inventarissen van de daaropvolgende jaren met het uitgangspunt in de inventaris van 1990 te vergelijken. De inventarissen die in tabel 1 zijn weergegeven bevatten slechts voorlopige gegevens, aangezien de procedures voor de beoordeling van gegevens die door de Lid-Staten zijn verstrekt nog niet zijn geformaliseerd. In het licht van nieuwe wetenschappelijke verworvenheden dienen de door de EG opgestelde inventarissen voor broeikasgassen te worden hcr/. ien. In de C02-inventaris zijn geen putten opgenomen. Vijfde bijeenkomst van het Comité bewakingsmechanismc, 18 mei 1995. Deze inventaris met gegevens over 1990 bevat de meest actuele en consistente communautaire gegevens. De inventaris kan afwijken van de gegevens uit 1990 die in sommige nationale verslagleggingen/programma's zijn opgenomen, omdat het een schatting van latere datum betreft of omdat de inventaris door middel van een andere methodologie tot stand is gekomen. Aangezien de inventaris een consistente basis voor de inventarissen van de Lid-staten vormt, zal hij in dit hele rapport als uitgangspunt worden gebruikt. Volledige inventarissen voor andere broeikasgassen zijn alleen voor 1990 ingediend. In overeenstemming met de methodologie van het bewakingssysteem dienen de Lid-Staten ieder jaar in juli de voorlopige C02-inventarissen van het voorafgaande jaar en de definitieve inventarissen van het jaar dat daaraan voorafgaat in te dienen. De communautaire inventarissen worden dan op basis van de ontvangen gegevens samengesteld. De Lid-Staten wordt eveneens verzocht tegelijk met hun C02-inventarissen die van andere broeikasgassen in te dienen. In alle Lid-Staten levert C02 de grootste bijdrage tot de totale antropogene emissies van broeikasgassen. Gegevens over de drie belangrijkste soorten gas, C02, CH4 en N20, zijn samengevoegd om het effect op klimaatveranderingen aan te tonen, waarbij gebruik is gemaakt van de GWP's (Global warming potential) van de IPCC9. Hieruit blijkt dat de bijdrage van C02 binnen de Gemeenschap ongeveer 79% bedraagt. Aangezien de doelstelling tot stabilisatie slechts op C02 betrekking heeft, zal de evaluatie van de vorderingen in dit rapport alleen op dat gas en niet op andere broeikasgassen gericht zijn. Het totaal aan antropogene C02-emissies binnen de Gemeenschap bedroeg ongeveer 3. 329. 750 Gg in 1990, hetgeen ongeveer 13% van de totale antropogene emissies wereldwijd vertegenwoordigt10. Aangezien er geen C02-inventaris voor de 15 Lid-Staten voor 1993 is overeengekomen, is het niet mogelijk de gegevens van het beoordelingsjaar (1993) met die van het referentiejaar (1990) te vergelijken, zoals in het kader van de methodologie van het bewakingssysteem is vereist. 2. 1. 1 Historische tendensen in aan energie gerelateerde C02-emissies De C02-emissies binnen de Gemeenschap worden hoofdzakelijk (95%) door verbranding van fossiele brandstoffen teweeggebracht die als energiebronnen worden aangewend voor elektriciteitsopwekking, de industrie, de vervoersector en huishoudens. Aangezien er een aanzienlijke bijdrage tot de totale C02-emissies wordt geleverd door aan energie gerelateerde C02-emissies, is het mogelijk een indicatie te verkrijgen van de historische tendensen in C02-emissies door slechts de aan energie gerelateerde emissies te bestuderen. Tussen 1990 en 1993 (het beoordelingsjaar in het tweede evaluatieproces) daalden de aan Stralingsforcering bij klimaatverandering, het rapport van de werkgroep voor wetenschappelijke beoordeling van de IPCC. Op basis van de rechtstreekse GWFs van de IPCC over een tijdspanne van 100 jaar zijn de GWPs voor CH4 en N20 respectievelijk 24,5 en 320 ton C02-equivalent. 10 Stralingsforcering bij klimaatverandering: het rapport van de werkgroep voor wetenschappelijke beoordeling van de IPCC. energie gerelateerde C02-cmissics met 2,2%" binnen de Gemeenschap als geheel en daalde de C02-intensiteit zowel per hoofd van de bevolking als op BBP-basis12. Het is echter belangrijk op te merken dat, in tegenstelling tot de inventarissen van emissies van de Lid-Staten en de communautaire C02-inventaris, de C02-schattingen waarop deze cijfers zijn gebaseerd, berekend zijn door gebruik te maken van geharmoniseerde emissiefactoren13. De absolute emissiegegevens per land zullen derhalve niet overeenkomen met de inventarisgegevens van de EU. De daling van 2,2% vormt echter een indicatie voor de ontwikkeling van C02-emissies in de beoordelingsperiode. De aan energie gerelateerde C02-emissies zijn slechts in drie van de vijftien Lid-Staten (Oostenrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk) gedaald. Met name de ontwikkelingen in Duitsland, met een bijdrage van 30% aan communautaire emissies in 1990, zijn van belang voor de wijzigingen in emissieniveaus binnen de Gemeenschap. Als gevolg van de hereniging in 1990 hebben er aanmerkelijke economische hervormingen in de voormalige DDR plaatsgevonden en heeft er een aanzienlijke omschakeling in brandstofverbruik plaatsgevonden ten koste van bruinkool. In de nieuwe "Lander" zijn tussen 1987 en 1994 de C02-emissies met 50% afgenomen, terwijl de emissies in het voormalige West-Duitsland in dezelfde periode met 2% zijn toegenomen. Het valt te betwijfelen of de totale daling van emissies in de voormalige DDR zal voortduren wanneer de economie in die regio eenmaal is geconsolideerd. De emissies zullen waarschijnlijk toenemen als gevolg van ontwikkeling en economische groei, ofschoon door lopende investeringen in technologieën met een zeer hoge energie-efficiëntie een deel van de totale daling van emissies die tussen 1990 en 1994 is gerealiseerd, kan worden gecontinueerd. Terwijl de periode tussen 1990 en 1993 gekenmerkt werd door een geringe economische groei binnen de Gemeenschap (een jaarlijkse procentuele wijziging van 0,7%14), was 1994 eenjaar van herstel. Verwacht wordt dat dit herstel zich in de komende jaren zal voortzetten. Ramingen geven aan dat de jaarlijkse economische groei tussen 1995 en 2000 3,3% zou kunnen bedragen15. Een deel van de daling van emissies in de beoordelingsperiode moet worden toegeschreven aan de geringe economische groei binnen de Gemeenschap. Behalve uit H 12 13 Eurostat, mei 1995. Aan energie gerelateerde emissiegegevens gebaseerd op geharmoniseerde emissiefactoren. BBP en de bevolkingscijfers van Eurostat, juni 1995. Het toepassen van emissiefactoren kan per land verschillen, eenvoudigweg omdat de chemische samenstelling van de brandstoffen in de diverse landen verschilt. De verschillen kunnen echter ook voortkomen uit het feit dat de onderliggende veronderstellingen ten aanzien van de omzetting van koolstof in C 02 verschillen, d. w. z. veronderstellingen ten aanzien van volledige en onvolledige verbranding. Bepaalde internationale organisaties passen geharmoniseerde emissiefactoren toe voor alle landen. Deze methode zal verschillen in de chemische samenstelling van brandstof die zich tegenwoordig vaak voordoen tussen de diverse Lid-Staten, ongetwijfeld niet laten zien. Europese Commissie, ramingen voor de middellange termijn 1995-2000, juni 1995. Europese Commissie, ramingen voor de middellange termijn 1995-2000, juni 1995. Het Economisch perspectief van de OESO (57) van juni 1995 voorziet in de komende jaren eveneens een consolidatie van het economisch herstel in Europa. ramingen van de economische groei blijkt ook uit andere factoren dat de C02-tendens waarschijnlijk tussen 1995 en het jaar 2000 zal stijgen en ook daarna verder zal blijven stijgen. De verwachtingen van het Internationaal Energie Agentschap (IEA), die op energieramingen per Lid-Staat zijn gebaseerd, vertonen een stijging met 6% van aan energie gerelateerde C02-emissies tussen 1990 en 2000 en voor de acht Lid-Staten die ramingen voor de periode na 2000 hebben overgelegd, een stijging met 7% tegen het jaar 201016. Terwijl gedurende de beoordelingsperiode de aan energie gerelateerde emissies in de meeste sectoren gestabiliseerd zijn of aanzienlijk gedaald, zoals in de industriesector het geval is met name als gevolg van verlaagde produktieniveaus, stijgen binnen de vervoersector (een stijging met 7% van 1990 tot 1993) de emissies nog steeds. Verwacht wordt dat de vraag naar vervoer en het verkeer in de Gemeenschap in de toekomst in belangrijke mate zullen blijven toenemen, met name als gevolg van de totstandkoming van de interne markt. Sinds 1970 heeft het binnenlands vervoer een gemiddelde jaarlijkse groei van 3,1% in het passagiersvervoer en 2,3% in het goederenvervoer doorgemaakt17. Emissies die voortvloeien uit deze stijging van de verkeersomvang zullen slechts ten dele worden ondervangen door verbeteringen in efficiëntie, maar in het algemeen wordt verwacht dat de emissieniveaus zullen stijgen. Zowel in 1990 als in 1993 hebben acht Lid-Staten meer dan 20% van hun elektriciteit opgewekt door middel van koolstofvrije bronnen, kernenergie of waterkrachtcentrales. In drie van de acht landen die kerncentrales hebben, is de bijdrage (in % van het totaal) van kernenergie voor energie-opwekking echter verminderd en hetzelfde geldt voor de bijdrage (in % van het totaal) voor waterkracht in acht Lid-Staten. 2. 2 VERWIJDERING DOOR PUTTEN De vastlegging van broeikasgassen is een optie die met name voor C02 geldt, aangezien dit het enige broeikasgas is dat grote natuurlijke putten in de oceanen en in de biomassa heeft. Andere broeikasgassen worden hoofdzakelijk in de atmosfeer afgebroken, zodat in deze gevallen het absorptie-aspect niet relevant is. De verwijdering van C02 door putten kan een extra bijdrage leveren aan de algehele verlaging van C02 in de atmosfeer, met name in de Lid-Staten die over aanzienlijke mogelijkheden voor de uitbreiding van hun bossen beschikken. De nationale programma's bevatten slechts zeer beperkte informatie omtrent de huidige verwijdering van C02 door putten en omtrent het beleid en de maatregelen die de Lid-Staten hebben opgesteld c. q. getroffen ten einde de vastlegging van C02-emissies te bevorderen. 2. 3 CONCLUSIES Uitgaande van de doelstellingen van de Lid-Staten zelf, rekenen slechts vijf landen op een beperking van C02-emissies tegen het jaar 2000, terwijl vier landen zich op de stabilisatie van emissies concentreren en zes landen het voornemen hebben C02-emissies tegen het jaar 2000 IEA, ramingen gebaseerd op de energieverwachtingen per land, 1994. 17 Commissie van de Europese Gemeenschappen (1993). Op weg naar duurzame ontwikkeling. Een beleidsplan en actieprogramma van de Europese Gemeenschap op het gebied van het milieu en duurzame ontwikkeling. op te voeren. De inventaris van de uitstoot van C02 en andere broeikasgassen voor 1990 is opgesteld op basis van de nationale inventarissen en andere bijgewerkte informatie die door de Lid-Staten aan de Commissie zijn overgelegd. Aangezien deze informatie actueler is dan die welke in de nationale programma's van bepaalde Lid-Staten is opgenomen en er tevens enkele verschillen in de methodologieën voor inventarisatie zijn, wijkt de inventaris van de EU van enkele nationale programma's van de Lid-Staten af. De inventaris van de EU voor 1990 vormt het uitgangspunt voor de evaluatie van vorderingen ten aanzien van de doelstelling tot stabilisatie van C02. Als gevolg van het feit dat de Lid-Staten onvoldoende informatie hebben verstrekt, is het niet mogelijk geweest een inventaris van de EU voor de volgende jaren, met name het beoordelingsjaar 1993, op te stellen. EVALUATIE VAN DE VORDERINGEN TEN AANZIEN VAN DE DOELSTELLING 3. 1 INHOUD VAN DE NATIONALE PROGRAMMA 'S In dit verslag wordt rekening gehouden met de nationale verslagleggingen/programma's en de bijstellingen van de Lid-Staten die op 30 juni 1995 door de Commissie zijn ontvangen. Overeenkomstig de beschikking van de Raad inzake een bewakingssysteem voor C02 en andere broeikasgassen hebben alle Lid-Staten hun nationale programma's aan de Commissie voorgelegd (voor alle landen behalve België gaat het in het nationaal programma om de verslaglegging in het kader van het Raamverdrag inzake klimaatverandering18), waarin de inventarissen van emissies voor 1990, nadere gegevens over nationale beleidslijnen en maatregelen, maatregelen voor de tenuitvoerlegging van de communautaire wetgeving en beleidslijnen, en draaiboeken voor toekomstige emissies zijn opgenomen. Er zijn aanzienlijke vorderingen geboekt sinds de eerste, zeer heterogene nationale programma's19 in 1993 zijn overgelegd. Desalniettemin wordt de tweede evaluatie van de vorderingen ten aanzien van de doelstelling tot stabilisatie van C02 gecompliceerd als gevolg van het feit dat de informatie die in de nationale verslagleggingen/programma's is verwerkt, nog niet tussen de Lid-Staten onderling vergeleken kan worden of niet volledig is, ofschoon de Lid-Staten zich aanzienlijk hebben ingespannen om te voldoen aan de vereiste rapportage voorschriften. De belangrijkste factoren die een evaluatie problematisch maken zijn: • De inventaris van de EU is op de meest recente informatie gebaseerd en niet alle Lid-Staten hebben bijstellingen van hun nationale programma's verstrekt om de meetgegevens en Voor 1995 werd door het Comité bewakingsmechanisme overeengekomen dat de EG de nationale verslagleggingen als nationale programma's zou accepteren. Alle Lid-Staten hebben het verdrag bekrachtigd, behalve België dat op het punt staat dit te doen. Voor de volgende evaluatie worden bijstellingen van de nationale programma's verwacht. De opmaak die met betrekking tot de inhoud en structuur van de nationale programma's is overeengekomen en de rapportagevoorschriften krachtens het Raamverdrag waren niet op tijd beschikbaar om samenhang in de eerste evaluatie te waarborgen. doelstellingen met betrekking tot deze inventaris te kunnen herberekenen. Derhalve zijn de inventarissen in de nationale programma's van de Lid-Staten en de inventaris van de EU niet altijd consistent. Er is onvoldoende informatie over de maatregelen beschikbaar om een zuiver beeld van het uitvoeringsstadium, de vorderingen en de beschikbaarheid van financiële middelen voor deze maatregelen te kunnen geven, zodat het moeilijk is het effect te evalueren dat de maatregelen hebben op C02-emissies voor het jaar 2000. Niet alle landen hebben voldoende onderscheid gemaakt tussen beleidslijnen en maatregelen die vóór het referentiejaar zijn ingevoerd en hun klimaatbeleid en maatregelen die formeel deel uitmaken van hun programma. C02-draaiboeken voor het jaar 2000 die door middel van verschillende modellen zijn ontwikkeld en op verschillende veronderstellingen zijn gebaseerd, bemoeilijken het opstellen van een communautair draaiboek voor het jaar 2000 dat op de som van de draaiboeken van de Lid-Staten is gebaseerd. Bij bepaalde Lid-Staten wordt dit proces nog verder bemoeilijkt omdat draaiboeken, met of zonder maatregelen of beide, geheel ontbreken. 3. 2 STRATEGIEËN TOT BEPERKING VAN C02 BINNEN DE GEMEENSCHAP Zowel op communautair niveau als op het niveau van de Lid-Staten bestaan er strategieën voor C02-emissies. De communautaire strategie werd in 199120 door de Raad vastgesteld. Hierin zijn opgenomen: niet-fiscale maatregelen in het kader van communautaire programma ' s (SAVE, ALTENER, JOULE, THERMIE); een voorstel voor een gecombineerde C02-/energieheffing (nu een herzien voorstel voor gemeenschappelijke richtlijnen voor een gecombineerde C02-/ energieheffing); een bewakingssysteem. De communautaire strategie is pas doeltreffend als de maatregelen die op communautair niveau zijn vastgesteld daadwerkelijk in de Lid-Staten worden uitgevoerd. De meeste Lid-Staten hebben de communautaire maatregelen in hun nationale C02-strategieën opgenomen. Met name een keurmerk voor energie-efficiëntie wordt als één van de belangrijkste mogelijkheden gezien en vijf landen (België, Denemarken, Duitsland, Italië en Nederland) hebben aangegeven dat een koolstof/energieheffing op communautair niveau benodigd is om hun nationale doelstellingen te bereiken. Tot op heden hebben alleen Denemarken, Finland, Nederland en Zweden C02-heffmgen ingevoerd, maar de meeste landen heffen reeds verschillende BTW-percentages op energie en veel landen hebben heffingen op brandstoffen ingevoerd. De Noordeuropese landen die C02- SEC(91)1744def. van oktober 1991. 10 heffingen toepassen, zouden deze heffingen graag verder willen verhogen om optimaal gebruik te kunnen maken van deze maatregel. Zij zijn echter met het oog op hun concurrentievermogen niet geneigd dit te doen, tenzij een dergelijke heffing op communautair niveau wordt ingevoerd. Frankrijk heeft gesteld dat een C02-heffing op het niveau van de EU nodig is om de C02-emissie te beperken tot het niveau dat in de nationale mededeling van dat land is vermeld. België en Nederland hebben verklaard dat zij in 1995 eenzijdig een heffing zullen invoeren, tenzij er vorderingen worden geboekt ten aanzien van het communautair voorstel voor C02/energieheffing. De nieuwe regering in Oostenrijk heeft eveneens gezegd dat zij overweegt een C02-heffing in 1996 of uiterlijk in 199821 in te voeren. Indien het herziene voorstel van de Commissie voor richtlijnen voor het invoeren van een gecombineerde C02/energieheffing door de Raad wordt goedgekeurd, zal door de Lid-Staten binnen het communautaire kader een heffing worden ingevoerd. Op nationaal niveau hebben alle Lid-Staten strategieën ter beperking van C02 ontwikkeld en vastgesteld die in de nationale verslagleggingen/programma's worden beschreven. In het algemeen zijn er drie benaderingswijzen voor de beperking van C02-emissies: (in de bijlage worden voorbeelden van deze benaderingswijzen in diverse Lid-Staten gegeven). Verbetering van efficiëntie, hetgeen betekent dat er minder materiaal wordt gebruikt voor een bepaald produktieniveau. In het algemeen hebben we wat C02-emissies betreft te maken met energie-efficiëntie. Energie-efficiëntie kan worden bereikt middels technologische vooruitgang of een verbetering van de beheerssystemen of door wijzigingen op het niveau van het energiesysteem (bij voorbeeld een daling van de totale emissie bij de opwekking van warmte en elektriciteit door warmte/krachtkoppeling). Wijzigingen in verbruik waaronder besparingsmaatregelen, hetgeen resulteert in een algehele daling in verbruik, bij voorbeeld door onnodig energieverbruik aan banden te leggen en door intermodale verschuivingen, met name in de vervoersector waarbij van een energie-intensieve vorm (bij voorbeeld particuliere motorvoertuigen) op een andere minder intensieve vervoerswijze (openbaar vervoer) wordt overgeschakeld. • Omschakeling naar andere brandstof, van brandstoffen met een hoge naar brandstoffen met lage koolstofcoëfficiënt of zonder koolstof, bij voorbeeld door voor de een elektriciteitsopwekking van kool over te stappen op gas of duurzame energiebronnen. Een aanvullende maatregel is de vastlegging van C02 door bodem en vegetatie die tevens bijdraagt tot een verlaging van het C02-niveau in de atmosfeer en een zelfde effect heeft als de vermindering van emissies. Ten einde bovenstaande resultaten te bereiken worden in de Lid-Staten verschillende maatregelen toegepast bij de tenuitvoerlegging van strategieën ter beperking van C02: Vijfde bijeenkomst van het Comité bewakingsmechanisme, 18 mei 1995. 11 Economische instrumenten zoals C02- of energieheffingen worden gebruikt om efficiënter energieverbruik, veranderingen in energieverbruik of een omschakeling naar minder koolstofintensieve brandstoffen te bevorderen. Deze instrumenten worden tevens toegepast om de uitbreiding van bosgebieden te bevorderen, waardoor het vastleggingsniveau van C02 wordt verhoogd, bij voorbeeld door middel van subsidies voor beplanting. Voorschriften die normen voor energie-efficiëntie opleggen of het gebruik van bepaalde brandstoffen aan banden leggen, zijn bevorderlijk voor verbeteringen van de energie- efficiëntie of de omschakeling naar andere brandstoffen. Voorlichting en educatieve programma's worden gebruikt om verbeteringen van de energie- efficiëntie in de industrie en energiebesparing door bedrijven en huishoudens te bevorderen - deze programma's omvatten onder andere energiekeuren en advertentiecampagnes. Directe actie door de regering is zeer belangrijk omdat zij de grootste energieverbruiker is - verbeteringen van de energie-efficiëntie in gebouwen, investeringen in nieuwe mogelijkheden voor elektriciteitsopwekking en een toename van de bebossing van land in staatsbezit zouden hiervan deel kunnen uitmaken. Regeringsmaatregelen om de energiemarkten te dereguleren kunnen een stimulans betekenen om het thermisch rendement van elektriciteitscentrales te verbeteren en de elektrische verliezen uit transmissie- en distributiesystemen te beperken en kunnen leiden tot de overschakeling op brandstoffen met een lager koolstofgehalte. Onderzoek en ontwikkeling heeft meestal resultaat op de langere termijn, bij voorbeeld door het stimuleren van de ontwikkeling van energie-efficiënte en duurzame energie technologieën of methoden voor C02-vastlegging. 3. 3 DRAAIBOEKEN EN EFFECTEN VAN MAATREGELEN 3. 3. 1 Het effect van beleidsmaatregelen Door de Lid-Staten wordt of is een groot aantal beleidsmaatregelen ingevoerd waarmee het probleem van C02-emissies kan worden aangepakt. De meest verbreide maatregelen zijn gericht op energiebesparing en energie-efficiëntie bij het eindverbruik. Een aantal landen heeft programma' s opgesteld ten einde de omschakeling naar andere brandstoffen te bevorderen, met name door middel van overheidsacties in de energiesector. De nationale C02-strategieën zijn samengevat in de overzichten per land in de bijlage. De Lid-Staten hebben de mogelijkheid verschillende soorten maatregelen in te voeren. De keuze ervan heeft aanzienlijke invloed op de mate van onzekerheid voor de doeltreffendheid van de maatregelen. De volgende aspecten zijn van invloed op het effect van de maatregelen: • Verplichte maatregelen tegenover vrijwillige maatregelen Verplichte maatregelen of "harde maatregelen" zoals belastingheffing, regelingen en normen waaraan moet worden voldaan en die op een bepaald tijdstip dienen te worden uitgevoerd, 12 lijken betrouwbaarder resultaten op te leveren dan vrijwillige maatregelen of andere "zachte maatregelen", zoals voorlichting en educatie. Verplichte maatregelen worden doorgaans in huishoudens en in de commerciële sector ingevoerd in de vorm van normen en voorschriften voor efficiënt gebruik. Deze maatregelen kunnen zelfs binnen afzienbare tijd heel effectief zijn. Voor de vier landen die C02-heffingen hebben ingevoerd, vormen koolstof- en energieheffingen een fundamenteel onderdeel van hun C02-strategieën. Het betreft hier vaak sectoroverschrijdende heffingen. Met het oog op concurrentie is de C02-heffing voor de industrie in Denemarken en Zweden (waar energie-opwekking geheel vrijgesteld is van belasting) lager dan voor andere sectoren. In Denemarken en Finland zijn de heffingen voor alle sectoren aanzienlijk lager dan ze geweest zouden zijn als de belasting in alle Lid-Staten zou zijn ingevoerd. De C02-heffing vormt indirect een belangrijk onderdeel van de C02- strategie van België, Duitsland, Italië en Nederland, aangezien al deze landen hebben verklaard dat de heffing voor hen van belang is bij het bereiken van hun respectieve doelen. Frankrijk is er ook van overtuigd dat de C02-heffing een belangrijk onderdeel van haar C02-strategie is en heeft de reële accijns op dieselolie tussen 1990 en 1995 met 20% verhoogd. Vrijwillige maatregelen zijn in enige vorm in de C02-strategie van verscheidene landen opgenomen en zijn met name in de industriële sector ingevoerd met het doel energiebesparing te bevorderen. Convenanten, ondersteund door een systeem met milieuvergunningen, vormen de kern van de C02-strategie van Nederland. De doeltreffendheid van dergelijke maatregelen is afhankelijk van de omvang en structuur van de industriële sector, de doeltreffendheid van controle en toezicht, en van het samenwerkingsverband tussen de sociale partners. De resultaten, die heel doeltreffend kunnen zijn, zullen derhalve per land verschillen. Andere "zachte maatregelen" zijn voorlichting en opleiding, maar in de meeste strategieën wordt dit eerder als steunmaatregel, met name ter bevordering van energiebesparing, dan als kernmaatregel gezien. Financieringsstatus Maatregelen waarbij gerekend kan worden op financiering, bij voorbeeld door de vaste toewijzing van belastingopbrengsten of subsidies van de EU, zullen meer zekerheid bieden dan maatregelen die afhankelijk zijn van jaarlijkse besluiten tot continuering van financiering, zoals bij voorbeeld het geval is bij subsidies en investeringen, zowel van overheidswege als uit de particuliere sector. Subsidies zijn in de meeste C02-strategieën opgenomen en worden vaak verstrekt ter bevordering van duurzame energiebronnen, ter stimulering van openbaar vervoer en voor vraagbeheer. Financiering is een belangrijke factor die van invloed is op het resultaat van alle C02-strategieën, met name in tijden van recessie en werkloosheid. Het Verenigd Koninkrijk verwacht verlaging van emissies als gevolg van het instellen van een Energiebesparingsfonds. Door veranderingen in de verwachte mate van financiering wordt er nu van uitgegaan dat de bijdrage lager zal zijn (minimaal 0,3 Mt C) dan oorspronkelijk was geraamd, hoewel door het fonds nieuwe plannen worden ontwikkeld, die een bijdrage 13 tot nieuwe besparingen kunnen leveren. • Maatregelen voor de lange termijn Maatregelen voor de lange termijn, zoals onderzoek en ontwikkeling of belangrijke investeringen in de infrastructuur, zijn van nature erg onzeker, aangezien ze over een langere periode worden uitgevoerd. Financiering, politieke steun of andere belangrijke beslissende factoren voor de tenuitvoerlegging van deze maatregelen zouden kunnen wijzigen, bij voorbeeld door schommelingen in de economische groei. Van de maatregelen in de Franse nationale C02-strategie wordt in het algemeen verwacht dat deze pas op de lange termijn, na het jaar 2000, effect zullen hebben. De maatregelen die in de strategieën van de zuidelijke Lid-Staten zijn opgenomen lijken zich te richten op investeringen in de infrastructuur. Ook deze maatregelen zijn op de lange termijn gericht. Maatregelen in de vervoersector zijn vaak op de langere termijn gericht; zo zijn de ontwikkeling van openbaar vervoer of energiebesparende voertuigen en een omschakeling op andere vervoerswijzen maatregelen voor de middellange en lange termijn. Het wel of niet slagen van de communautaire doelstelling tot stabilisatie van C02-emissies is afhankelijk van een aantal factoren, maar het effect van de beleidsmaatregelen is van cruciaal belang, hetgeen blijkt uit de omvang van de verschillen tussen de draaiboeken "met maatregelen" en de draaiboeken "zonder maatregelen" (zie bijlage A, tabel A2). Als gevolg van de onzekerheid met betrekking tot de tenuitvoerlegging en het werkelijk effect van de maatregelen, kunnen draaiboeken "met maatregelen" gezien worden als schatting van de mogelijke verlaging, ofschoon het werkelijk resultaat in het jaar 2000 heel sterk kan afwijken. Het is dan ook zeer belangrijk een schatting van het effect van maatregelen te kunnen geven, van de nationale voeren hetgeen verslagleggingen/programma's, aangezien de hierin verstrekte informatie in het algemeen ontoereikend is. In de regel zijn de nationale verslagleggingen/programma's onduidelijk op de volgende punten: echter moeilijk op basis uit te is • De status van de beleidsmaatregelen; het gaat hierbij om de vraag of deze al zijn vastgesteld, nog vastgesteld moeten worden of slechts als opties worden gezien. Zelfs daar waar dit is aangegeven, is het moeilijk vast te stellen of al een begin is gemaakt met de tenuitvoerlegging, in hoeverre men zich inspant de maatregelen ten uitvoer te leggen en of financiering voor de toekomst verzekerd is. • Of een maatregel wel of niet wordt ingevoerd als onderdeel van het nationaal beleid inzake klimaatverandering of als onderdeel van een andere beleidsmaatregel. • Het effect van een maatregel ten aanzien van emissieniveaus, gemeten aan de hand van een verlaging in C02-emissies, in samenhang met het verschil tussen de draaiboeken "met maatregelen" en 'zonder maatregelen'. Zelfs daar waar in deze informatie is voorzien, zou het nuttig zijn voortgangsindicatoren voor de tenuitvoerlegging van de maatregelen op te nemen zodat geëvalueerd kan worden of het gehele effect van de maatregel wel of niet zal worden bereikt tegen het jaar 2000. De effecten van maatregelen zijn slechts deels vergelijkbaar tussen de landen onderling, omdat ze middels verschillende modellen en op grond van verschillende veronderstellingen zijn ingeschat. 14 De draaiboeken bieden geen ramingen voor C02-emissies met en zonder maatregelen voor ieder jaar tussen 1990 en 2000, aan de hand waarvan het effect van de maatregelen tot op heden geëvalueerd zou kunnen worden. 3. 3. 2 Het effect van de verwijdering doorputten Het bevorderen van verwijdering van C02 door putten, doorgaans door stimulering van bosbouw, maakt in het algemeen geen deel uit van de communautaire doelstelling, die momenteel slechts op emissies is gebaseerd. Er doet zich een probleem voor wanneer verwijdering door putten deel zou uitmaken van deze doelstelling, omdat bomen voor langere tijd, koolstof uit de lucht kunnen verwijderen, met name als bomen worden gerooid en als bouwmateriaal en voor andere doeleinden op langere termijn worden toegepast, maar niet permanent. Bebossing brengt de brutogroei in emissies niet tot staan en heeft geen invloed op de belangrijkste oorzaak van de stijging van C02-emissies, namelijk de verbranding van fossiele brandstoffen. Dit zou met name een probleem kunnen zijn voor landen waar de uitbreiding van putten anders in de loop der tijd een stijging van emissieniveaus zou verdoezelen. Verwacht wordt dat binnen de Gemeenschap over de periode 1990-2000 op in totaal 350. 000 ha nieuwe beplanting wordt aangebracht: 100. 000 ha voormalige landbouwgrond als gevolg van de hervormingen in het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en 250. 000 ha als gevolg van het beleid in de Lid-Staten en commerciële stimuleringsregelingen22. Meestal hebben de Lid-Staten maatregelen tot uitbreiding van putten in de nationale C02-strategieën opgenomen. Vier landen hebben geen maatregelen voor de uitbreiding van putten opgenomen en in één land bevinden zij zich nog in een voorbereidend stadium. De maatregelen die worden uitgevoerd zijn in alle landen bijna gelijk: het betreft hier merendeels bebossing, onderhoud van bossen en bosbeheer en stimulering van duurzame houtprodukten. 3. 3. 3 Draaiboeken van de Lid-Staten voor het jaar 2000 Ten einde een actueel beeld van het wel of niet kunnen halen van de communautaire doelstelling tot stabilisatie te schetsen, wordt in tabel Al (in de bijlage) een opsomming van de emissiedraaiboeken van de landen voor het jaar 2000 gegeven. Deze draaiboeken zijn gebaseerd in de nationale verslagleggingen/programma's en op de bijstellingen die officieel aan de Commissie zijn doorgegeven. De draaiboeken zijn gebaseerd op de veronderstelling dat er geen C02/energieheffing is in de landen waar een dergelijke heffing nog niet is ingevoerd. op de door de Lid-Staten verstrekte gegevens De draaiboeken en ramingen voor het jaar 2000 zijn bijgesteld zodat ze overeenkomen met het uitgangspunt 1990, de C02-inventaris van de EU voor 1990 (zie paragraaf 2. 1). Daar waar de Lid-Staten een draaiboek "met maatregelen" en "zonder maatregelen" hebben verstrekt, is het effect van de maatregelen gemeten als het verschil tussen deze twee draaiboeken. In die gevallen waar slechts één raming door de Lid-Staten is gegeven (doorgaans met maatregelen) Environmental Resources Management (1994). Hossen als C()2-putten. Definitief verslag aan de Kuropese Commissie DGXI/B/4. 15 is het andere draaiboek daarvan afgeleid op basis van de informatie in de nationale verslaglegging omtrent de effecten van maatregelen, waarbij een reeks consistente veronderstellingen ten aanzien van economische piocipcrcenlnpcs en brandstofprijzen. Tabel Al toont echter niet de draaiboeken "zonder maatregelen", aangezien deze niet door alle landen zijn verstrekt. toegepast is Door de draaiboeken en ramingen van de individuele Lid-Staten bij elkaar op te tellen, kan een schatting worden gegeven van de communautaire C02-emissies in het jaar 2000. Er dient echter te worden opgemerkt dat deze methode voor het opstellen van een communautair draaiboek slechts indicatieve resultaten kan geven, aangezien de grote verscheidenheid van de modellen en veronderstellingen die de Lid-Staten hebben toegepast een zekere mate van inconsistentie tussen hun draaiboeken teweegbrengt. Bepaalde Lid-Staten hebben bovendien draaiboeken met ramingen voor alle C02-emissies opgesteld, terwijl andere Lid-Staten dat uitsluitend gedaan hebben voor aan energie gerelateerde emissies. Bij de cijfers in de tabel is geen rekening gehouden met deze verschillen. Tenslotte komen in praktisch alle gevallen de gegevens van het referentiejaar die in de draaiboeken en ramingen zijn toegepast niet overeen met de C02- inventaris van de EU. Door in plaats van absolute niveaus de omvang van wijzigingen toe te passen kan een verband worden gelegd tussen de draaiboeken en de inventaris van de EU. Deze methode resulteert echter in de draaiboeken in Tabel 3 die nog sterker afwijken van de draaiboeken die door de Lid-Staten zijn verstrekt. Als we de bovenstaande beperkingen in gedachten houden, toont deze analyse aan dat de Gemeenschap wellicht tegen het jaar 2000 tot een stabilisatie van emissies op het niveau van 1990 zal komen indien de Lid-Staten hun draaiboeken hebben uitgevoerd. Het aandeel van Duitsland in C02-emissies blijft het grootst, maar dit aandeel zou van 30% in 1990 naar 24% in het jaar 2000 dalen. Vanwege de uitzonderlijke situatie in Duitsland als gevolg van de hereniging in 1990 zal Duitsland waarschijnlijk een aanzienlijke bijdrage leveren aan de verlaging van communautaire C02-emissies. Het valt echter te betwijfelen of deze verlaging permanent is als de economische groei in de nieuwe "Lander" sneller verloopt dan sinds 1990 het geval is. In 1994 werd de groei van het BBP in de oostelijke "Lander" op 9% geschat en verwacht wordt dat de voormalige DDR in de komende jaren de snelst groeiende regio in Europa zal blijven23. De ramingen voor Duitsland zullen derhalve bijzonder gevoelig zijn voor veronderstellingen over de groei van het BBP; de veronderstelling die ten grondslag ligt aan het minus 13%-draaiboek is niet nader omschreven. De draaiboeken en ramingen zijn in het algemeen gevoelig voor veronderstellingen over zowel de groei van het BBP als internationale brandstofprijzen. Een belangrijke onzekerheidsfactor die samenhangt met de resultaten die in de bovenstaande tabel zijn beschreven, heeft derhalve betrekking op het feit dat niet alle landen de veronderstellingen die zij hebben toegepast nader hebben omschreven. Daar waar de veronderstellingen doorzichtig zijn, lijken ze per land te verschillen (zo ging Italië ervan uit dat in het jaar 2000 de olieprijzen 15 dollar/vat zullen bedragen, terwijl Zweden ervan uitging dat diezelfde internationale prijzen 28 dollar/vat zullen bedragen). Enkele van deze verschillen geven wellicht de werkelijke verschillen in de kosten voor geleverde brandstof weer, maar wat bij voorbeeld de internationale brandstofprijzen betreft zouden de veronderstellingen van de verschillende Lid-Staten consistent moeten zijn. OESO Economisch perspectief (57), juni 1995. 16 Een andere bron van onzekerheid is de geschatte tenuitvoerlegging van maatregelen, zowel wat de technische berekening van het effect van de maatregelen betreft als het niveau van de daadwerkelijke tenuitvoerlegging. In de bovenstaande tabel is ervan uitgegaan dat het effect van de maatregelen het verschil is tussen de draaiboeken "met maatregelen" en die "zonder maatregelen". Niet alle Lid-Staten hebben een draaiboek "zonder maatregelen" overgelegd, maar daar waar dat wel is gebeurd, heeft het een andere betekenis voor de verschillende Lid- Staten. De meeste landen hebben op de een of andere manier maatregelen in het draaiboek "zonder maatregelen" opgenomen, ofschoon enkele Lid-Staten deze niet verder hebben uitgewerkt maar ze bij voorbeeld slechts beschrijven als "optimalisering van energieverbruik", zoals bij Oostenrijk het geval is. Andere Lid-Staten daarentegen hebben duidelijk aangegeven dat de voor een bepaald tijdstip uitgevoerde maatregelen in het draaiboek "zonder maatregelen" zijn opgenomen, zoals bij Nederland het geval is. Als de draaiboeken "met maatregelen" en '"zonder maatregelen" op verschillende momenten tot stand zijn gekomen, kunnen de externe veronderstellingen die hieraan ten grondslag liggen, verschillen. Dergelijke verschillen zullen dan verdoezeld zijn en als onderdeel van het effect van de maatregelen zijn opgenomen, met name wanneer de veronderstellingen die hieraan ten grondslag liggen niet doorzichtig zijn. In het draaiboek "met maatregelen" hebben de Lid-Staten allerlei verschillende modellen en methoden toegepast om het effect dat de maatregelen zouden hebben, in te schatten. Het schatten blijft ingewikkeld, ongeacht de methode die wordt toegepast, door het feit dat bij voorbeeld bepaalde maatregelen pas effect hebben als ze gezamenlijk worden uitgevoerd, terwijl het effect van andere maatregelen wellicht niet goed in te schatten valt omdat de effecten ervan tot beperking van emissies elkaar kunnen overlappen. De wijze waarop de landen het effect van de maatregelen, dat op microniveau is berekend, in hun macro- economische modellen opnemen, varieert ook sterk per Lid-Staat. Slechts vier Lid-Staten hebben iedere maatregel die in het draaiboek "met maatregelen" is opgenomen, duidelijk gekwantificeerd (België, Griekenland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk). In andere gevallen waar de som van de gekwantificeerde maatregelen het verschil tussen het draaiboek "met maatregelen" en dat "zonder maatregelen" te boven gaat, is men ervan uitgegaan dat de som van de gekwantificeerde maatregelen eerder tot de mogelijkheden behoort dan een resultaat is dat werkelijk haalbaar is (Finland gaat bij voorbeeld uit van 16. 000-18. 000 Gg C02 als mogelijkheid, terwijl slechts 9. 000 Gg C02 als haalbaar effect van de maatregelen wordt gezien, want dat is het verschil tussen de twee draaiboeken). Duitsland heeft 109 maatregelen opgesteld maar geen ervan is nader gekwantificeerd. De Duitse schatting is nog ingewikkelder door het feit dat voor het jaar 2000 helemaal geen ramingen zijn verstrekt. Het verlagingspercentage van 13% is een ruwe schatting die aan de Commissie is medegedeeld24, maar geen van de onderliggende veronderstellingen of maatregelen waarmee rekening is gehouden is bekend (aan de Commissie werd een beperking in emissies variërend van 13% tot 16% doorgegeven; in tabel 3 wordt van de laagste schatting uitgegaan). Mondelinge mededeling, bijeenkomst van het Comité bewakingsmechanisme, 14 februari 1995. 17 De onzekerheid ten aanzien van de uitvoering van de hierboven besproken maatregelen is een gegeven dat verband houdt met de berekening van het effect van maatregelen. Alle landen hebben maatregelen die nog uitgevoerd moeten worden en in bepaalde Lid-Staten vormen deze maatregelen het belangrijkste onderdeel van de C02-strategie (bij voorbeeld België). Als de tenuitvoerlegging niet snel van start gaat, kan niet worden verwacht dat de maatregelen tegen het jaar 2000 effect zullen hebben. Aangezien vier landen, namelijk Frankrijk, Duitsland, Italië en het VK, verantwoordelijk waren voor 72% van de C02-emissie door de Gemeenschap in 1990, is het vooral belangrijk dat de onzekerheden die samenhangen met de uitvoering van de maatregelen van deze landen, tot een minimum worden beperkt. De Franse maatregelen zijn voornamelijk op de lange termijn gebaseerd, na het jaar 200025. Volgens de Duitse verslaglegging worden momenteel 88 maatregelen ten uitvoer gelegd, maar er is bijna geen enkele aanwijzing wat dit precies inhoudt qua inspanningsniveau, duur, politieke verbintenissen, beschikbare middelen, enz. en, zoals hierboven is geconstateerd, is het effect van de maatregelen niet gekwantificeerd. De maatregelen in het Italiaans programma laten een ongewoon groot effect zien, maar er wordt niet aangegeven waar deze verlaging vandaan zou komen. Het uitvoeringsstadium van de maatregelen is erg onduidelijk en geen van de maatregelen is apart gekwantificeerd. In het VK wordt ervan uitgegaan dat de bijdrage van het Energiebesparingsfonds door veranderingen in de verwachte mate van financiering nu lager zal zijn dan oorspronkelijk was geraamd. Griekenland, Ierland, Portugal en Spanje hebben alle 'doelstellingen' die rekening houden met hun verwachte hogere economische groei. Deze doelstellingen komen overeen met hun respectieve ramingen. Griekenland heeft zijn "realistische doelstelling" verlaagd van een verhoging met 25% naar een verhoging met 15±3%26. Dit komt meer overeen met de herziene verwachtingen omtrent de economische groei dan met een effect van maatregelen dat hoger dan verwacht is. Emissies in deze landen zullen wellicht meer samenhangen met de economische groei in de jaren tot 2000 dan met de tenuitvoerlegging van de maatregelen in hun nationale C02-strategieën. Er wordt dan ook verwacht dat wanneer de economische groei zich in deze landen voortzet zoals voorspeld is, de emissies zullen meegaan. De maatregelen in deze programma's zijn niet volledig uitgewerkt (met uitzondering van Griekenland), zijn in grote mate afhankelijk van de beschikbare middelen en zullen derhalve de stijging van emissies waarschijnlijk niet ongedaan maken. Voor verschillende landen die kernenergie toepassen, wordt het steeds moeilijker de instemming van het publiek te verkrijgen om nieuwe kerncentrales te bouwen (in Finland heeft het Parlement bij voorbeeld de aanvraag voor de bouw van een vijfde kerncentrale afgewezen). In Frankrijk zijn nu vier hogedruk-waterreactoren van 1. 450 MW in aanbouw, waarvan wordt verwacht dat ze voor het jaar 2000 in bedrijf worden genomen. Gelet op de huidige prognoses voor het elektriciteitsverbruik, de verbeterde beschikbaarheid van Franse kerncentrales en de verwachte omvang van de uitvoer gaat men ervan uit dat er voor het jaar 2000 geen nieuwe kernreactoren zullen worden besteld. Als het niveau van 70 ecu per ton niet uitgestoten koolstof Beknopt verslag van de bijeenkomst van het Comité bewakingsmechanisme, 19 oktober 1994. 26 Beknopt verslag van het Comité bewakingsmechanisme, 14 februari 1995. 18 echter nodig zou worden geacht om de emissie van de Europese Unie te stabiliseren, zou het Franse investeringsbeleid in kernenergie worden herzien. Zweden is er bij de raming van uitgegaan dat er voor het jaar 2000 geen aanvang zal worden gemaakt met de voorgenomen geleidelijke eliminatie van kernenergie. Zelfs als dit het geval is, moet er in de nieuwe energie vraag worden voorzien door energie-opwekking middels fossiele brandstoffen, met name nu er in principe een verbod op uitbreiding van waterkracht is. Zodra de eliminatie in gang wordt gezet, verwacht men dat de emissies in de elektriciteitssector aanzienlijk zullen stijgen. 3. 3. 4 Alternatieve draaiboeken voor het jaar 2000 Aangezien er aanzienlijke onzekerheid bestaat omtrent de draaiboeken en ramingen die hierboven zijn besproken, is het nuttig deze met alternatieve ramingen te vergelijken. Deze alternatieve ramingen zijn: een gewijzigde raming die op de draaiboeken van de Lid-Staten is gebaseerd maar waarbij enkele gemeenschappelijke veronderstellingen zijn gebruikt, met name een gevoeligheidsanalyse van groeipercentages, en verder een raming van de Commissie die op nieuwe energiedraaiboeken is gebaseerd. Bij de "gewijzigde raming" zijn BBP-groeipercentages van landen (in plaats van de gegevens die door de Lid-Staten zijn verstrekt) gebruikt die overeenkomen met het geraamde communautaire groeipercentage en de invoerprijzen voor brandstof (met name ruwe olie) die betrekking hebben op de EU27. Voor de jaren 1990-1993 is gebruik gemaakt van een geschatte huidige toename van alleen aan energie gerelateerde C02-emissies. 28 Daarna wordt de emissie ingeschat op basis van de BBP-ramingen van OESO voor 1993-1995 en de ramingen van de diensten van de Commissie voor 1995-200029. De "raming van de Commissie" is gebaseerd op een voorlopig resultaat van een recentelijk bijgewerkt energiedraaiboek waarbij gebruik is gemaakt van de energiemodellen van de Commissie (Scenario "Conventional Wisdom 2020"). Dit draaiboek laat een toename van emissies door energieverbruik van ongeveer 5% zien. De Lid-Staten zijn gehouden hun draaiboeken uit te voeren die in Tabel A2 (in de bijlage) kolom (a) worden weergegeven. De alternatieve draaiboeken die in de kolommen (b) en (c) zijn Veronderstellingen van de diensten van de Commissie (DGII) ten aanzien van de groei van het BBP, 'Ramingen voor de middellange termijn 1995-2000', juni 1995. BBP-cijfers 1992-1995 uit het OESO Economisch perspectief (57), juni 1995. Invoerprijzen van olie overgenomen uit het OESO groene model (juni 1995), dat een wijziging van 4. 797-4. 052 dollar per terajoule raamt van 1985-2000 voor de EU. Veronderstellingen voor energieprijzen zijn tevens overgenomen uit 'Een blik op de toekomst', september 1992. Eurostat, juni 1995. Geharmoniseerde emissiefactoren. De emissiegegevens voor 2000 zijn geraamd met gebruikmaking van een 'wijzigingsindex' die is samengesteld op basis van de BBP-grocipercentagcs van de OESO/Commissie en op brandstofprijzen die uit het groene model van de OESO zijn overgenomen, alsmede op basis van de BBP-groeipercentages in de nationale verslagleggingen en veronderstellingen over inkomsten en prijselasticiteit. 19 vermeld, benadrukken evenwel de onzekerheidsfactor die in ramingen voor de toekomst aanwezig is. Zoals alle ramingen hebben de twee alternatieve ramingen die in Tabel A2 voorkomen hun tekortkomingen. De verschillende resultaten in deze draaiboeken laten zien hoe belangrijk de veronderstellingen zijn die hieraan ten grondslag liggen. In de draaiboeken van de Lid-Staten zijn de veronderstellingen voor het BBP in het algemeen lager en die voor brandstofprijzen hoger dan die welke in het gewijzigde draaiboek zijn toegepast. Dit verklaart ten dele waarom het draaiboek voor de 15 Lid-Staten een daling van emissies vertoont terwijl de andere twee ramingen een stijging vertonen. Een andere reden is wellicht dat in de draaiboeken van de Lid- Staten uitgegaan wordt van een geslaagde tenuitvoerlegging van alle maatregelen terwijl de alternatieve draaiboeken ruimte laten voor afwijkingen in de tenuitvoerlegging. Wat de veronderstellingen betreft die hieraan ten grondslag liggen, is het waarschijnlijk dat de gewijzigde ramingen en die van de Commissie samenhangender zijn, aangezien deze op gemeenschappelijke externe veronderstellingen zijn gebaseerd. De methodologische problemen die hierboven besproken zijn, gelden evenzeer voor het draaiboek van de Lid-Staat en het gewijzigde draaiboek; hetzelfde geldt voor de onzekerheidsfactor ten aanzien van de tenuitvoerlegging van de maatregelen. De aanpak 'bottom-up' die in de draaiboeken van de Lid-staten wordt toegepast staat in schrille tegenstelling met het draaiboek van de Commissie dat op een analyse 'top-down' is gebaseerd. Op basis van de bovenstaande ramingen en de onzekerheid die de tenuitvoerlegging van de maatregelen met zich meebrengt, is de meest waarschijnlijke ontwikkeling een stijging tussen 0 en 5% tégen het jaar 2000. Hierbij is ook rekening gehouden met de onzekerheid ten aanzien van brandstofprijzen en BBP-groeipercentages. CONCLUSIES De kwaliteit van rapporteren is in de nationale verslagleggingen/programma's aanzienlijk verbeterd sinds de eerste nationale programma's in 1993 voor evaluatie werden ingezonden. De verstrekte informatie is echter ten aanzien van specifieke details nog steeds niet toereikend om de vorderingen met betrekking tot de communautaire doelstelling tot stabilisatie op een bevredigende manier te evalueren. In het algemeen bestaat er nog steeds aanzienlijke onzekerheid over het te verwachten resultaat in het jaar 2000. Als gevolg van het ontbreken van belangrijke informatie was het niet mogelijk de door het Comité bewakingsmechanisme vastgestelde methodologie naar behoren toe te passen30. Met name is men door het ontbreken van informatie tot de volgende belangrijke compromissen gekomen - waardoor de onzekerheid over het te verwachten resultaat voor het jaar 2000 toeneemt - : • Aangezien er voor het beoordelingsjaar 1993 geen communautaire C02-inventaris beschikbaar is, was het niet mogelijk de tendens in emissies tussen het referentiejaar 1990 en het beoordelingsjaar te beoordelen. • De samenstelling van een communautair draaiboek voor het jaar 2000, dat gebaseerd zou 30 Vijfde bijeenkomst van het Comité bewakingsmechanisme, 18 mei 1995. 20 moeten zijn op de draaiboeken die door de Lid-Staten zijn verstrekt, was niet mogelijk door de verschillen in de methodologie en veronderstellingen die door de Lid-Staten zijn toegepast. Derhalve zijn er twee alternatieve draaiboeken gepresenteerd. Enerzijds een aangepast draaiboek met consistente veronderstellingen voor groei en brandstofprijzen; anderzijds een draaiboek dat op de energiescenario's van de Commissie voor het jaar 2020 is gebaseerd. Beide alternatieve draaiboeken geven een hogere schatting van C02-emissies voor het jaar 2000 dan de draaiboeken van de Lid-Staten zelf. • Er is onvoldoende informatie over de tenuitvoerlegging van de maatregelen. Dit is een cruciale factor bij de beoordeling van de vorderingen. Met name de betrouwbaarheid van de resultaten in de draaiboeken is moeilijk te beoordelen door het feit dat de verslaglegging ten aanzien van de maatregelen van de vier landen met de hoogste C02-emissies, Duitsland, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk (goed voor 72% van de emissies in 1990), onvoldoende is. In het algemeen is het onmogelijk een beoordeling te geven over de doeltreffendheid van de tenuitvoerlegging van maatregelen op basis van de nationale programma's omdat er geen adequate informatie is verstrekt. Dit evaluatierapport bevat tekortkomingen die aangepakt zouden moeten worden bij de derde evaluatie die in 1996 dient plaats te vinden. Meer samenhangende en doorzichtige gegevens zijn benodigd ten einde een betere presentatie en evaluatie in volgende rapporten te verkrijgen; de documenten31 waarover tijdens de vijfde bijeenkomst van het Comité bewakingsmechanisme op 18 mei overeenstemming is bereikt, zullen ertoe bijdragen dat deze gegevens worden verstrekt. Verder is onder andere voorgesteld een workshop te organiseren waarin de ontwikkeling van de draaiboeken besproken zou kunnen worden. Het Comité bewakingsmechanisme wil tevens een werkgroep instellen die dit proces zal ondersteunen. De resultaten van dit evaluatieproces laten zien dat het niet uitgesloten is dat de communautaire emissies tegen het jaar 2000 tussen 0 en 5 % zullen stijgen ten opzichte van de niveaus van 1990. Het laagste percentage is gebaseerd op de veronderstelling dat het maximaal mogelijke geschatte effect van de maatregelen zoals die in de draaiboeken 'met maatregelen' van de Lid- Staten zijn gerapporteerd, daadwerkelijk wordt benut. Aangezien de huidige emissies zich onder de niveaus van 1990 bevinden, impliceert dit dat zelfs bij een stabilisatie tegen het jaar 2000 de emissies in de tussentijd zullen stijgen. Als de energieprijzen laag blijven en de groei van het BBP sneller stijgt dan verwacht wordt, kan de stijging op of zelfs boven het hoogste percentage uitkomen. Een dergelijke stijging met 5% of meer zou een ernstige afwijking betekenen van de overeengekomen toezegging om de C02-emissie te stabiliseren. Zoals hierboven al is opgemerkt, bestaat er tevens onzekerheid ten aanzien van de tenuitvoerlegging van maatregelen en vele ervan zullen pas na het jaar 2000 effect hebben. Vijf landen hebben verklaard dat zij hun doelstellingen pas kunnen bereiken als er een C02-energieheffing op communautair niveau wordt ingevoerd. Als deze mogelijkheden niet geheel worden benut, zouden de C02-emissies nog meer kunnen stijgen, tenzij er extra maatregelen worden getroffen. Vijfde bijeenkomst van het Comité bewakingsmechanisme, 18 mei 1995: 'Voorstel voor de inhoud en opmaak van de jaarlijkse inventarissen' en 'Voorstel voor een methodologie voor de evaluatie van vorderingen en voor de inhoud van nationale programma's'. 21 Deze evaluatie houdt rekening met de emissies en de nationale programma's van 15 Lid-Staten en het beeld is derhalve gewijzigd sinds de laatste evaluatie waarbij slechts 12 landen waren betrokken. Verwacht wordt dat de volgende evaluaties op verbeterde informatie gebaseerd zullen zijn door de recente bijstellingen van de Lid-Staten van hun nationale programma's erin op te nemen en door de opmaak van de verslaglegging meer op één lijn te brengen met de vastgestelde methodologie. In dit stadium lijkt de Commissie derhalve niet te kunnen stellen dat het vastgestelde beleid voldoende zal zijn om de overeengekomen doelstellingen te verwezenlijken en zeker niet om ervoor te zorgen dat de C02-emissie na het jaar 2000 zal gaan dalen. De Raad van 22/23 juni 1995 heeft de Commissie verzocht de beschikking inzake het bewakingssysteem van 1993 aan te passen zodat bewaking van de broeikasgassen tot na het jaar 2000 kan worden voortgezet. Dit is belangrijk omdat de communautaire emissies naar alle waarschijnlijkheid na het jaar 2000 zullen blijven stijgen, ook al zullen de uitgevoerde maatregelen effect blijven ressorteren. De energieramingen van het IEA, die als C02-ramingen opnieuw berekend zijn, laten zien dat voor de acht Lid-Staten die ramingen voor na het jaar 2000 hebben verstrekt, de aan energie gerelateerde emissies in 2010 7% hoger kunnen zijn dan in 199032. Met het oog op de volgende evaluaties is het dan ook nog belangrijker verder te kijken dan het jaar 2000. Aan energie gerelateerde C02-ramingen van het IEA, juni 1995. De acht landen zijn: België, Finland, Frankrijk, Duitsland, Ierland, Luxemburg, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. 22 BIJLAGE A TABELLEN MET C02- INVENTARISSEN, DRAAIBOEKEN EN EFFECTEN VAN MAATREGELEN VOOR DE 15 LIDSTATEN 22> Tabel Al Draaiboeken, ramingen en effecten van maatregelen van de Lid-Staten(S) 1990-2000 (Gg COJ Lid-Staat (a) C 02 inventaris 1990 (,) (b) Wijziging 1990/2000 (2) (c) % wijziging 1990/2000 (d) Draaiboek 2000 (met maatregelen)<3) (e) Effect van maatregelen (4> Opmerkingen147 Oostenrijk 59. 200 380 0,6 59. 580 5. 520 België 114. 500 -1. 300 -1,1 113. 200 13. 630 Denemarken 52. 100 -6. 200 -11,9 45. 900 13. 500 £ Finland 53. 900 16. 000 29,7 69. 900 9. 000 Frankrijk 366. 500 31. 840 8,7 398. 340 73. 200 Duitsland 1. 013. 000 -131. 560 -13,0 881. 440 144. 330 STAB- draaiboek is een draaiboek 'met maatregelen'. STAB beoogt stabilisatie van emissies op het niveau van 1990 tegen het jaar 2005 (verlaging van 8800 Gg C02 in vergelijking met het IER-referentiedraaiboek voor 2005). Effect van maatregelen voor 2000 is geïnterpoleerd. De raming is qua temperatuur bijgesteld. Het draaiboek van het Planbureau zonder C02-heffing is een draaiboek 'met maatregelen'. Het Energie 2000 follow-up draaiboek 1990/ 2000 is een draaiboek 'met maatregelen'. Doel is een verlaging van 20% in het jaar 2005 te bereiken ten opzichte van de niveaus van 1988. Slechts aan energie gerelateerde emissies. Verondersteld wordt dat alle geïmporteerde elektriciteit in de toekomst in eigen land geproduceerd zal worden (zie de samenvatting in bijlage B). Draaiboek 1 conform mededeling aan het Comité bewakingsmechanisme is een draaiboek 'met maatregelen', inclusief putten. Het draaiboek 'zonder maatregelen' is hiervan afgeleid en gebaseerd op de veronderstelling dat brandstofprijzen en BBP-groeipercentage consistent zijn. Het draaiboek 'met maatregelen' voor het jaar 2000 betreft een verlaging van 13% ten opzichte van de niveaus van 1990, zoals aan de Commissie is medegedeeld tijdens de bijeenkomst van het Comité bewakingsmechanisme in februari 1995. Griekenland 86. 100 12. 320 14,3 98. 420 9. 590 Ierland 30. 720 6. 300 20,5 37. 020 1. 390 Italië 436. 300 12. 630 2,9 448. 930 54. 370 Luxemburg 13. 300 -3. 200 -24,1 10. 100 7. 820 Het draaiboek 'met maatregelen' is de 'meest realistische doelstelling' met een verhoging van 15% tegen het jaar 2000 ten opzichte van de niveaus van 1990. Het draaiboek 'zonder maatregelen' is hiervan afgeleid en gebaseerd op de veronderstelling dat brandstofprijzen en BBP-groeipercentage consistent zijn. Het draaiboek 'met maatregelen' voor het jaar 2000 betreft een verhoging van 20% ten opzichte van de niveaus van 1990. Onvoldoende kwantificering van de maatregelen. Het draaiboek 'met maatregelen' geeft een verhoging van 1 tot 5% (gemiddeld 3%) tegen het jaar 2000 ten opzichte van de niveaus van 1990, zoals aan de Commissie is medegedeeld tijdens de bijeenkomst van het Comité bewakingsmechanisme in februari 1995. Onvoldoende kwantificering van de maatregelen. Het draaiboek 'zonder maatregelen' is hiervan afgeleid en gebaseerd op de veronderstelling dat brandstofprijzen en BBP-groeipercentage consistent zijn. Onvoldoende kwantificering van de maatregelen. C02-inventaris 1990, juni 1995. Absolute wijziging 1990/2000 gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten. Draaiboek 'met maatregelen' gebaseerd op de CCyinventaris van 1990 voor de 15 Lid-Staten. Deze draaiboeken zgn zodanig aangepast dat ze verenigbaar zgn met dezelfde C02-basisinventaris van 1990. Verschil tussen de draaiboeken 'met maatregelen' en 'zonder maatregelen', draaiboeken van de Lid-Staten. Enkele van de maatregelen zgn in de zeer ruime zin van het woord geïnterpreteerd. De draaiboeken en ramingen voor 2000 zgn zodanig aangepast dat ze in overeenstemming zgn met dezelfde basislgn van 1990, de in kolom (a) vermelde Corinair- inventaris van 1990. Voor tien landen is de waarde in de Corinair-inventaris hoger dan de door deze Lid-Staten gebruikte basislgn. Voor Frankrgk, Ierland en Zweden zgn deze getallen even hoog, terwgl voor Nederland en het VK de Corinair-mventaris lager uitvalt. K (1) (2) (3) (4) (5) Lid-Staat (a) C 02 inventaris 1990 (1) (b) Wijziging 1990/2000 ,2) (c) % wijziging 1990/2000 (d) Draaiboek 2000 (met maatregelen) <3) (e) Effect van maatregelen |4) Opmerkingen^' Nederland 151. 800 -600 -0,4 151. 200 10. 500 Portugal 42. 500 15. 300 36 57. 800 7. 030 Spanje 227. 300 54. 100 23,8 281. 400 59. 470 s Zweden 61. 300 2. 700 4,4 64. 000 10. 200 Verenigd Koninkrgk 579. 800 -3. 5140 -6,1 544. 660 71. 740 15 Lid-Staten 3. 285. 620 -26430 -0,8 3. 260. 900 491. 290 Draaiboeken 'met maatregelen' en 'zonder maatregelen' uit het Draaiboek voor Energiebeleid. Sectorièle kwantificering van maatregelen. Het draaiboek 'zonder maatregelen' is hiervan afgeleid en gebaseerd op de veronderstelling dat brandstofprijzen en BBP-groeipercentage consistent zijn. Het draaiboek 'met maatregelen' vertoont een toename van emissies met 40% tegen het jaar 2000 ten opzichte van de niveaus van 1990. Geen gekwantificeerde maatregelen. Het draaiboek 'zonder maatregelen' is hiervan afgeleid en gebaseerd op de veronderstelling dat brandstofprijzen en BBP-groeipercentage consistent zijn. Het draaiboek 'met maatregelen' vertoont een toename van emissies met 25 % tegen het jaar 2000 ten opzichte van de niveaus van 1990. Geen duidelijk gekwantificeerde maatregelen. Het draaiboek 'met maatregelen' vertoont een toename van emissies met 4% ten opzichte van de niveaus van 1990 zonder temperatuurcorrectie en stabilisatie met temperatuurcorrectie. Alle in het draaiboek opgenomen maatregelen zijn gekwantificeerd. tegen het jaar 2000 Draaiboek 'met maatregelen' van EP-65, centrale BBP- groei, hoge brandstofprijzen, beperking van 6% tegen het jaar 2000 ten opzichte van de niveaus van 1990. Alle in het draaiboek opgenomen maatregelen zijn gekwantificeerd. (1) (2) (3) (4) (5) C02-inventaris 1990, juni 1995. Absolute wijziging 1990/2000 gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten. Draaiboek 'met maatregelen' gebaseerd op de C02-inventaris van 1990 voor de 15 Lid-Staten. Verschil tussen de draaiboeken 'met maatregelen' en 'zonder maatregelen', draaiboeken van de Lid-Staten. Enkele van de maatregelen zijn in de zeer ruime zin van het woord geïnterpreteerd. De draaiboeken en ramingen voor 2000 zijn zodanig aangepast dat ze in overeenstemming zijn met dezelfde basislijn van 1990, de in kolom (a) vermelde Corinair-inventaris van 1990. Voor tien landen is de waarde in de Corinair-inventaris hoger dan de door deze Lid-Staten gebruikte basislijn. Voor Frankrijk, Ierland en Zweden zijn deze getallen even hoog, terwijl voor Nederland en het VK de Corinair-inventaris lager uitvalt. Tabel A2 Alternatieve draaiboeken voor het jaar 2000 (percentage wijziging 1990/2000) Lid-Staat Oostenrgk België Denemarken Finland Frankrgk Duitsland Griekenland Ierland (a) Draaiboeken/ ramingen van Lid-staten (U (b) Gewgzigde draaiboeken/ ramingen m (c) Raming van de commissie (J> Opmerkingen 1 -1 -12 30 9 -13 14 20 8 3 7 33 13 -10 19 25 Groeipercentages hebben marginale verschillen, maar veronderstelde brandstofprijzen in (a) zijn erg hoog in verhouding met (b), hetgeen de lage toename van emissies in (a) verklaart. Door het ontbreken van informatie over het BBP- groeipercentage wordt verondersteld dat het groeipercentage 0,7% lager is dan in het gewijzigde draaiboek. De veronderstellingen voor BBP-groei wijken marginaal af tussen (a) en (b), maar brandstofprijzen zijn erg hoog in (a) en de prijselasticiteit is erg hoog, hetgeen leidt tot een verlaging van emissies in (a). Lager BBP-groeipercentage en hogere brandstofprijzen in (a) dan in (b), maar het inkomsteneffect is hoger, hetgeen leidt tot hogere emissies in (b). Lager BBP-groeipercentage en hogere brandstofprijzen in (a) dan in (b), hetgeen leidt tot lagere emissies in (a). Door het ontbreken van informatie over groeipercentage wordt verondersteld dat het groeipercentage 0,7% lager is dan in het gewijzigde draaiboek. Door het ontbreken van informatie over groeipercentage wordt verondersteld dat het groeipercentage 0,7% lager is dan in het gewijzigde draaiboek. Door het ontbreken van informatie over groeipercentage wordt verondersteld dat het groeipercentage 0,7% lager is dan in het gewijzigde draaiboek. Italic Luxemburg Nederland Portugal Spanje Zweden Verenigd Koninkrgk 15 Lid-Staten 3 -24 0 36 21 4 -6 -1 6 -20 10 36 23 6 -2 3 Een veel hoger BBP-groeipercentage in (b) dan in (a) en een hogere stijging van brandstofprijzen. Het inkomsteneffect is belangrijker dan het prijseffect, hetgeen leidt tot hogere emissies in(b). Groeipercentage in (a) is lager dan in (b). Brandstofprijzen zijn hetzelfde. Beperking van emissies is hoger in (a). Een hoger BBP-groeipercentage in (b) dan in (a) en hogere inkomstenelasticiteit verklaart de verhoogde toename van emissies. Brandstofprijzen zijn in (a) hoger dan in (b). Door het ontbreken van informatie over groeipercentage wordt verondersteld dat het groeipercentage 0,7% lager is dan in het gewijzigde draaiboek. In (a) een lager groeipercentage en hogere brandstofprijzen dan in (b), hetgeen de hogere emissies in (b) verklaart. In (a) een lager groeipercentage en hoger brandstofprijzen dan in (b). Het prijseffect overheerst, hetgeen leidt tot een lagere toename van emissies in (a). Hoger BBP-groeipercentage in (b) leidt tot hogere emissies dan in (a). 5,4 Totaalcijfer voor de totale EU. (l> Draaiboek 1990/2000 gebaseerd op de CO-inventaris van Corinair (kolom (c) in tabel Al). (2) Draaiboek 1990/2000 gebaseerd op gewgzigde gemeenschappehjke veronderstellingen voor BBP en brandstofprgzen. (3) Draaiboek 1990/2000 van de diensten van de Commissie (DGXVII), Scenario "Conventional Wisdom" 2020). £ BIJLAGE B SAMENVATTINGEN PER LAND 'lo OOSTENRIJK Emissies 1990 (GgC02) Draaiboek 1990/2000 op basis van uitgangspunt COz- inventaris (%) Effect van maatregelen (Gg co2) Draaiboek Lid-Staat' 59. 200 Gewijzigd draaiboek 0,6 8 5520 Streven/doelstelling en opmerkingen: - Stabilisatiescenario (per 2000) - Toegezegde doelstelling verlaging: 20% in 2005 op basis van emissie in 1988 (Toronto-taakstelling) Samenvatting van de maatregelen. De meeste maatregelen richten zich op verlaging van energieverbruik bij eindgebruik in plaats van een omschakeling naar andere brandstof. De gekwantificeerde maatregelen zijn afgestemd op bevordering van gebruik van duurzame energie voor verwarmingsdoeleinden, door middel van subsidies en het herstructureren van tarieven. Dezelfde instrumenten worden gebruikt ter bevordering van stadsverwarming. Er wordt tevens aandacht besteed aan het verlagen van energieverbruik in de vervoersector, bij voorbeeld door het invoeren van motorrijtuigenbelasting gekoppeld aan brandstofverbruik. De maatregelen die op de industrie zijn afgestemd betreffen hoofdzakelijk vrijwillige maatregelen. Maatregelen tot uitbreiding van putten bestaan onder andere uit bebossing, bosbeheer en uitbreiding van duurzame houtprodukten. Gekwantificeerde maatregelen 1. 2. 3. Energieverbruik uit overschot aan stro (landbouw, stadsverwarming en bouwsubsidies; reglementen voor de levering van energie aan openbare netwerken) Gebruik van biogas als brandstof en grondstof (stadsverwarming en bouwsubsidies; reglementen voor de levering van energie aan openbare netwerken) Gebruik van zonne-energie met name voor verwarming van water; gebruik van zonnecollectoren, passief gebruik van zonne- energie (subsidies, bouwreglementen) TOTAAL 4,10-4,80 Mt C02 0,60 Mt C02 2,90 Mt C02 0,60-1,30 Mt C02 Categorieën maatregelen: De maatregelen zijn onder te verdelen in maatregelen die nu ten uitvoer worden gelegd, maatregelen die ten uitvoer zullen worden gelegd in de volgende parlementsperiode 1 Aangepast met het oog op samenhang met hetzelfde uitgangspunt voor 1990, de C02-inventaris van de 15 Lid-Staten. 3>\ (1994-1998) en maatregelen die zich nog in een voorbereidend stadium bevinden. De gekwantificeerde maatregelen worden alle ten uitvoer gelegd. Geraamde C02-emissies in 2000 met betrekking tot de doelstelling1: In het draaiboek met maatregelen1 verwacht Oostenrijk een stabilisatie van C02-emissies in het jaar 2000 te realiseren. Het is niet duidelijk welke maatregelen in de raming zijn opgenomen. Verondersteld wordt dat energiebesparing en structurele wijzigingen zullen leiden tot een verlaging van emissies, maar slechts een derde van de mogelijkheden zal worden gerealiseerd. Verondersteld wordt dat energie- en koolstofintensiteit tot het jaar 2005 jaarlijks zullen dalen met respectievelijk 2,1% en 0,5%. Indien de maatregelen die voor de parlementsperiode 1994-1998 zijn gepland voor stabilisatie zijn vereist, zal dit slechts tot resultaten leiden wanneer onmiddellijk met de tenuitvoerlegging begonnen wordt. Maatregelen die zich nog in een voorbereidende fase bevinden zullen voor het jaar 2000 waarschijnlijk geen effect hebben. Deze raming kan tevens in twijfel worden getrokken door het feit dat er voor het jaar 2000 van zeer hoge brandstofprijzen is uitgegaan. De nieuwe regering heeft zich bereid verklaard in 19% een C02-heffing in te voeren. Afhankelijk van het tijdstip van invoering en de hoogte van de heffing, zou hiermee een aanzienlijk bijdrage kunnen worden geleverd aan de doelstelling tot stabilisatie. De bespreking is gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten en is niet op de inventaris van de 15 Lid- Staten toegepast. Derhalve kunnen zich kleine afwijkingen voordoen tussen de cijfers in de tekst en de cijfers die in het bovenstaande vakje onder het draaiboek van de Lid-Staat staan vermeld. Stabilisatie draaiboek (STAB). 32. BELGIË Emissies 1990 (Gg COz) Draaiboek 1990/2000 op basis van uitgangspunt C02-inventaris (%) Effect van maatregelen (Gg C02) Draaiboek Lid-Staat1 114. 500 Gewijzigd draaiboek -1,1 3 13. 630 Streven/doelstelling en opmerkingen: een verlaging van 5 % tegen het jaar 2000 ten opzichte van het niveau van 1990 (met temperatuurcorrectie). Samenvatting van de maatregelen: Het grootste effect wordt verwacht van een verhoogd rendement bij elektriciteitsopwekking en een verschuiving naar de elektrostaalindustrie. Een aanzienlijk effect wordt tevens verwacht in de huizensector door een reeks verschillende maatregelen met verschillende effecten zoals: bevordering van warmte/krachtkoppeling; stimulering van energiebesparende huishoudelijke apparaten en ontmoediging van gebruik van elektrische verwarming; fiscale instrumenten betreffen onder andere wijzigingen in belastingvoordelen en parkeertarieven in de vervoersector, en subsidies ter bevordering van energiebesparing in openbare gebouwen. Geen maatregelen tot uitbreiding van putten. Gekwantificeerde maatregelen 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Verbetering van isolatie in nieuwe gebouwen in de huizensector en de commerciële sector Verhoogd gebruik van aardgas, verbeterde prestaties van verwarmingsinstallaties en warmwaterboilers 0,40 Mt C02 1,90 Mt C02 Bevordering van energiebesparende huishoudelijke apparaten en verlichting 0,75 Mt C02 Ontmoediging van gebruik van elektrische verwarming Subtotaal voor huizensector/commerciële sector 0,10 Mt C02 3,15 Mt C02 Vervoersprogramma's voor personeel van bedrijven 0,125 Mt C02 Beperkte toegang tot stadscentra voor passagiersvoertuigen en goederenvervoer 0,12 Mt C02 Andere maatregelen ter bevordering van openbaar vervoer in de steden 0,10 Mt C02 8. Beperkt wegvervoer 0,05 Mt C02 Aangepast met het oog op samenhang met hetzelfde uitgangspunt voor 1990, de C02-inventaris van de 15 Lid-Staten. 33 9. Fiscaal beleid in de vervoersector 10. Verhoogde controle van maximumsnelheid Subtotaal vervoersector 11. Maatregelen in de industriële sector: energie-audit voor leveranciers 0,75 Mt C02 0,60 Mt C02 1,75 Mt C02 0,64 Mt C02 12. Bevordering van duurzame energie 0,20 Mt C02 13. Bevordering van warmte/krachtkoppeling 2,00 Mt C02 Subtotaal van alle extra maatregelen 7,74 Mt COz 14. Verschuiving naar elektrostaalproduktie 2,00 Mt C02 (uitgevoerd) 15. Verhoogd rendement in elektriciteitsopwekking TOTAAL 13,74 Mt CQ2 4,00 Mt C02 Categorieën maatregelen: De maatregelen zijn onderverdeeld in maatregelen die momenteel ten uitvoer worden gelegd (vastgesteld vóór 1994), aanvullende maatregelen waarop het programma zich richt (uit te voeren na 1994) en andere bijbehorende maatregelen voor de lange termijn. De twee belangrijkste maatregelen die ten uitvoer worden gelegd zijn de technische verbetering van kerncentrales en het installeren van fabrieken voor elektrostaalproduktie. De gekwantificeerde maatregelen maken deel uit van de categorie met aanvullende maatregelen. Deze maatregelen zijn echter afhankelijk van een ministerieel besluit. Geraamde C02-emissies in 2000 met betrekking tot de doelstelling-. België heeft duidelijk aangegeven dat bij het ontbreken van een C02-heffing de doelstelling niet zal worden gehaald en niet veel meer mogelijk is dan stabilisatie3. Met een C02-heffing is het echter mogelijk de doelstelling van een verlaging van 5 % voor het jaar 2000 te bereiken. Verwacht wordt dat de heffing een verlaging van emissies met 7 tot 10% teweeg zal brengen. België overweegt in 1995 een C02-heffing in te voeren. De tenuitvoerlegging van enkele gekwantificeerde maatregelen is onzeker en soms voor de langere termijn gepland: vrijwillige maatregelen in de industrie en maatregelen in de vervoersector zullen bij voorbeeld afhankelijk zijn van de ontwikkeling van het openbaar vervoer. Indien de maatregelen voor het jaar 2000 effect moeten hebben, dient onmiddellijk met de tenuitvoerlegging te worden gestart. De bespreking is gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten en is niet op de inventaris van de 15 Lid- Staten toegepast. Derhalve kunnen zich kleine afwijkingen voordoen tussen de cijfers in de tekst en de cijfers die in het bovenstaande vakje onder het draaiboek van de Lid-Staat staan vermeld. Twee ramingen zijn overgelegd, van het Planbureau en het Centrum economische studiën van de KUL. Ofschoon de resultaten niet helemaal samenvallen, komen zij in grote lijnen met elkaar overeen. *t DENEMARKEN Emissies 1990 (Gg C02) Draaiboek 1990/2000 op basis van uitgangspunt C02-inventaris (%) Effect van maatregelen (GgC02) Draaiboek Lid-Staat1 52. 100 Gewijzigd draaiboek -11,9 7 13. 500 Streven/doelstelling en opmerkingen: De doelstelling voor C02-emissies is voor de invoer van elektriciteit in het referentiejaar bijgesteld, d. w. z. bij de berekening van C02-emissies wordt verondersteld dat alle elektriciteit in het referentiejaar in Denemarken is opgewekt. Bij gebruik van ongewijzigde gegevens komt de doelstelling overeen met een stijging van 6,4% ten opzichte van de niveaus van 1990. van Denemarken importeert elektriciteit uit Noorwegen en Zweden. De hoeveelheid verschilt echter per periode en is afhankelijk van de hoeveelheid water die beschikbaar is en dientengevolge het produktieniveau landen. Het energievoorzieningssysteem in Denemarken is grotendeels gebaseerd op fossiele brandstoffen, terwijl Noorwegen en Zweden veel gebruik maken van waterkracht en kernenergie (alleen Zweden). In 1990 heeft Denemarken aanzienlijke hoeveelheden elektriciteit ingevoerd. Derhalve waren de C02-emissies lager dan verwacht mag worden in een doorsneejaar, en waren de emissies 10,7% lager dan het geval zou zijn geweest als alle elektriciteit in Denemarken zou zijn opgewekt. de waterkrachtbronnen uitvoerende twee de in Samenvatting van de maatregelen: Verwacht wordt dat verbeteringen in eindgebruik door middel van het uitvoeren van rendementsnormen voor elektrische apparaten en andere apparaten een grote bijdrage zullen leveren tot verlagingen van C02. Het is tevens belangrijk WKK door middel van subsidies te bevorderen. Na het jaar 2000 zal als gevolg van het opzetten van op gas gestookte centrales nieuwe capaciteit voor elektriciteitsopwekking ontstaan. Denemarken heeft een C02-heffing ingevoerd en heeft deze onlangs verhoogd. Het voornemen is meer 'groene' belastingen in alle economische sectoren in te voeren. Bij de vervoersector ligt de nadruk op het bevorderen van openbaar vervoer, bij voorbeeld investeringsregelingen ter ondersteuning bij de aanschaf van schone voertuigen. Andere maatregelen zijn onder andere het stimuleren van energiebewust rijden door middel van het geven van voorlichting en opleidingen, en het bevorderen van spoorwegvervoer. Geen maatregelen voor de uitbreiding van putten. Gekwantificeerde maatregelen: (een meer gedetailleerde specificatie is alleen beschikbaar voor het jaar 2005) 1. 2. 3. Olie en gas (raffinaderijen, de Noordzee) Vervoer Energiesector 0 0 13,5 Mt C02 TOTAAL 13,5 Mt C02 Aangepast met het oog op samenhang met hetzelfde uitgangspunt voor 1990, de C02-inventaris van de 15 Lid-Staten. 3s Categorieën maatregelen: De maatregelen maken deel uit van een reeks programma's die door de regering zijn vastgesteld: de actieprogramma's van 1990 voor, respectievelijk, de energie- en de vervoersector, het actieprogramma van 1992 voor afvalverwerking en hergebruik, het programma van 1993 dat een voortzetting van het energie-actieprogramma van 1990 is en het witboek inzake vervoer uit 1993. De gekwantificeerde energiemaatregelen zijn alle opgenomen in het follow-up energieprogramma van 1993. Er zijn geen gekwantificeerde maatregelen opgesteld voor de vervoersector. In een aparte verslaglegging aan de Commissie is medegedeeld dat een reeks 'groene' heffingen zal worden ingevoerd. Geraamde C02-emissies in 2000 met betrekking tot de doelstelling2: Op basis van het draaiboek 'met maatregelen'3 zal Denemarken de doelstelling tot een verlaging van 5% (bijgesteld voor de invoer van elektriciteit) halen indien alle maatregelen die in het actieprogramma van 1993 zijn opgenomen, ten uitvoer worden gelegd. De verlaging zal uit de energiesector komen. Het effect van de maatregelen in de vervoersector wordt op nihil geschat en verwacht wordt dat tussen 1990 en 2000 de emissies in deze sector zullen stijgen. In een officiële mededeling aan de Commissie heeft Denemarken verklaard dat er problemen zijn ontstaan bij de tenuitvoerlegging van twee belangrijke maatregelen: de invoering van rendementsnormen voor apparaten als gevolg van vertragingen die ontstaan zijn rond de invoering van de richtlijn van de EU inzake rendementsnormen; en de aanpassing van gebouwen die door middel van elektriciteit worden verwarmd, aan centrale verwarming met gas of stadsverwarming, omdat er nog geen overeenstemming op vrijwillige basis is bereikt met de elektriciteitsindustrie. Wat de normen voor huishoudelijke apparaten betreft, is de voorgestelde EU-richtlijn voor koelkasten minder ingrijpend dan in de Deense normen is voorzien, zowel wat de striktheid van de normen betreft als het tijdschema (de maatregel zal pas na het jaar 2000 ingaan). Deze maatregel zal dan ook in het Deens nationaal plan waarschijnlijk geen effect ressorteren. Verwacht werd dat beide maatregelen 3 % zouden bijdragen tot de voor 2005 geplande verlaging van CO-2. In de mededeling aan de Commissie heeft Denemarken tevens een reeks nieuwe 'groene' belastingheffingen gepresenteerd die door het Parlement zijn vastgesteld en vanaf 1996 van kracht zullen zijn: een S02-heffing (1,5 ecu/kg S02); een C02-heffing op aardgas; een verhoogde C02-heffing op energie voor industriële processen en commercieel energieverbruik (waaronder elektriciteit), met een tarief voor lichte processen (13 ecu/t C02) en een vrijwel verdwijnend tarief (0,5 ecu/t) voor energie-intensieve processen. Het lage tarief wordt alleen berekend na de tenuitvoerlegging van een energie-audit en vrijwillige overeenkomsten over energiebesparing. Zonder dergelijke overeenkomsten bedraagt de standaardheffing 3. 5 ecu/t C02. Een goed uitgewerkt stelsel van ontheffingen en hergebruik is noodzakelijk ten einde te voorkomen dat het concurrentievermogen vermindert ten opzichte van andere Europese landen die een dergelijke heffing niet hebben ingevoerd. Denemarken zal de mogelijkheden van dit CO,-heffinesinstrument niet ten volle kunnen benutten zolang dit probleem niet is opgelost. Het draaiboek kan in twijfel worden getrokken door het feit dat de veronderstelde brandstofprijzen en prijselasticiteit zeer hoog zijn; beide factoren leiden tot een hoge raming van de verlaging van COi-emissies. De bespreking is gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten en is niet op de inventaris van de 15 Lid- Staten toegepast. Derhalve kunnen zich kleine afwijkingen voordoen tussen de cijfers in de tekst en de cijfers die in het bovenstaande vakje onder het draaiboek van de Lid-Staat staan vermeld. Herziene raming van juni 1995 die de totale binnenlandse energie-emissies van 1990 tot 2000 weergeeft, inclusief aftakeling. 3fc FINLAND Emissies 1990 (Gg C02) Draaiboek 1990/2000 op basis van uitgangspunt C02-inventaris (%) Effect van maatregelen (Gg C02) Draaiboek Lid-Staat1 53. 900 Gewijzigd draaiboek 29,7 33 9. 000 Streven/doelstelling en opmerkingen: De doelstelling van Finland is 'de groei van aan energie gerelateerde C02-emissies aan het eind van deze eeuw een halt toe te roepen. ' Finland heeft geen referentiejaar als doelstelling, hetgeen het cijfermatig aspect onduidelijk maakt. Samenvatting van de maatregelen: De nationale verslaglegging is gebaseerd op overheidsprogramma's die in 1990 zijn goedgekeurd in het kader van het beleid inzake klimaatverandering. Bepaalde programma's zijn met name vastgesteld ten einde de uitvoering van het beleid inzake klimaatverandering te bewerkstelligen, maar enkele ervan zijn om andere redenen vastgesteld. Een belangrijk doel van de C02-strategie is energiebesparing bij eindgebruik, hetgeen grotendeels door middel van economische instrumenten bereikt zal moeten worden. Finland kent een C02-heffing (sinds 1990) en energieheffingen ter bevordering van de omschakeling naar andere brandstoffen, energiebesparing, gebruik van duurzame energiebronnen en veranderingen in het produktie- en verbruikspatroon. Andere maatregelen ter bevordering van energiebesparing zijn: vrijwillige overeenkomsten met de industrie en voorlichting en educatie. Het stimuleren van het gebruik van biobrandstoffen is belangrijk (doel: een verhoging van het verbruik met 25% in het jaar 2005 ten opzichte van de niveaus van 1994). De maatregelen die in de vervoersector zijn genomen zijn hoofdzakelijk van fiscale aard en betreffen economische instrumenten met het doel brandstofverbruik te verlagen en een modale verschuiving te bevorderen. Er is een nieuw actieprogramma voor de vervoersector vastgesteld ter beperking van de verkeerstoename; economische instrumenten vormen hierbij een belangrijk hulpmiddel. Maatregelen voor de uitbreiding van putten zijn belangrijk en richten zich op bosbeheer en commercialisering van houtprodukten. Gekwantificeerde maatregelen 1. 2. 3. Verhoogde C02/energieheffing (tot FIM 38,30/ton CO, en FIM 3,50/MWh) 2. 000 Gg C02 Een energiebesparingsprogramma, waaronder een geleidelijke verhoging van de energie heffing. 6. 000-8. 000 Gg C02 Bevordering van biobrandstoffen (verhoging verbruik met 25 % tegen het jaar 2005 ten opzichte van de niveaus van 1994. ) 3. 000 Gg C02 Aangepast met het oog op samenhang met hetzelfde uitgangspunt voor 1990, de C02-inventaris van de 15 Lid-Staten. 21 Ontwikkelingsprogramma voor energietechnologie (1993-1998) ten einde technologie voor duurzame energiebronnen te ontwikkelen door demonstratieprojecten en onderzoek en ontwikkeling te financieren. 1. 000-5. 000 GgC02 TOTAAL 12. 000-18. 000 Gg C02 Categorieën maatregelen: Het merendeel van de Finse maatregelen in de nationale verslaglegging is door het Parlement goedgekeurd (bij voorbeeld rendementsverbeteringen in de energieproduktie en eindgebruik en energie- en koolstofheffingen). Alle gekwantificeerde maatregelen worden momenteel uitgevoerd. Een tweede categorie maatregelen, met name gericht op de vervoersector, is tevens door het Parlement vastgesteld, maar het stadium van uitvoering is niet duidelijk. en wordt momenteel ten uitvoer gelegd Geraamde C02-emissies in 2000 met betrekking tot de doelstelling1: Finland zal de emissies op basis van het 'draaiboek met maatregelen'3 in het jaar 2000 met 16% verhogen ten opzichte van de niveaus van 1990. Hierbij is rekening gehouden met de effecten van energieheffingen, energiebesparing (er zijn enkele overlappingen met de bovenstaande cijfers), verhoogd gebruik van bio-energie en de invoering van nieuwe technologieën (er zijn enkele overlappingen met de bovenstaande cijfers). De situatie rond de invoer van elektriciteit en de structuur van de produktiecapaciteit van elektriciteit wordt momenteel opnieuw bekeken. Finland heeft stelselmatig een groot deel van zijn elektriciteit vanuit de buurlanden ingevoerd, maar aan continuering van invoer zijn zeer onzekere factoren en voorwaarden verbonden. In de komende jaren zal Finland moeten beslissen hoe het de benodigde basishoeveelheid gaat produceren. De verwachte stijging van emissies in Finland is grotendeels te wijten aan de veronderstelling dat invoer van elektriciteit vervangen gaat worden door binnenlandse produktie. Afhankelijk van de keuzes die worden gemaakt ten aanzien van de eigen basisproduktie, kan de stijging van emissies van 10 tot 22% variëren (de hierboven genoemde 16% is het gemiddelde). Uit recente ramingen blijkt echter dat het niet waarschijnlijk is dat kolencentrales zullen voorzien in de volledige stijging van de binnenlandse capaciteit voor elektriciteitsopwekking in 2000. De extra verlaging zal grotendeels voortkomen uit een herstructurering van de elektriciteitsmarkt. Het effect van de maatregelen wordt tevens beïnvloed door het feit dat het Parlement geen toestemming heeft verleend voor de bouw van een vijfde kerncentrale. In de nabije toekomst wordt geen bouw van extra kerncentrales verwacht. Het effect van de C02-heffing wordt verminderd door het gebrek aan actie op internationaal niveau. Met het oog op het concurrentievermogen blijft de heffing te laag om de mogelijkheden van deze maatregel ten volle te benutten. Het effect van energieheffingen wordt tevens belemmerd door het ontbreken van internationale coördinatie. In het draaiboek wordt verondersteld dat de groei van het BBP vrij laag is en de brandstofprijzen hoog, maar de veronderstelde inkomstenelasticiteit is aan de hoge kant. Het effect op de geraamde emissies zou tenietgedaan kunnen worden. De bespreking is gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten en is niet op de inventaris van de 15 Lid- Staten toegepast. Derhalve kunnen zich kleine afwijkingen voordoen tussen de cijfers in de tekst en de cijfers die in het bovenstaande vakje onder het draaiboek van de Lid-Staat staan vermeld. 16% is het gemiddelde van een reeks percentages die in het 'draaiboek met maatregelen' worden vermeld (stijging van 10 tot 22%). FRANKRIJK Emissies 1990 (Gg C02) Draaiboek 1990/2000 op basis van uitgangspunt C02-inventaris (%) Effect van maatregelen (Gg C02) Draaiboek Lid-Staat' 366. 500 Gewijzigd draaiboek 8,5 13 73. 200 Doelstelling van de EU en opmerkingen: De oorspronkelijke doelstelling was stabilisatie op minder dan 2 t C (7,3 t C02) per hoofd van de bevolking per jaar in het jaar 2000. Dit komt overeen met een stijging van 13% ten opzichte van de niveaus van 1990, d. w. z. een geraamde bevolking van 59,29 miljoen in het jaar 2000. Hoewel deze toezegging in zijn algemeenheid nog geldig is, heeft Frankrijk verklaard dat deze niet langer als een specifieke doelstelling voor het jaar 2000 moet worden beschouwd. In plaats daarvan is er een toezegging voor de invoering van maatregelen die moeten worden gecoördineerd en opgezet met het oog op een gemeenschappelijke referentie voor de marginale kosten van emissiebestrijding. Frankrijk stelt voor dat deze benadering binnen de EU als geheel wordt gevolgd om de huidige stabilisatiedoelstelling te "verdelen" en op internationaal niveau in de context van het mandaat van Berlijn. Deze doelstelling is moeilijk in cijfers uit te drukken. Samenvatting van de maatregelen: In de Franse verslaglegging wordt erop gewezen dat sinds de eerste oliecrisis het energiebeleid in Frankrijk een aanzienlijke verlaging van C02-emissies heeft mogelijk gemaakt (meer per hoofd van de bevolking tussen 1980 en 1990 dan in de andere landen van de EU). Met deze achterliggende gedachte benadrukt de Franse verslaglegging het belang om in de andere Lid- Staten tot vergelijkbare kosten voor maatregelen te komen (per ton niet uitgestoten koolstof). De nadruk ligt op energiebesparing en de omschakeling naar andere brandstoffen. Maatregelen bestaan uit: vraagbeheer om pieken in vraag te verminderen, waarin doorgaans wordt voorzien door opwekking middels fossiele brandstof; belastingvoordelen voor verbeteringen in energierendement in de industrie; verhogingen van tolheffingen; subsidies voor spoorwegvervoer. Maatregelen voor de uitbreiding van putten waaronder bebossing, wijziging in landgebruik (GLB-hervorming) en bevordering van het gebruik van hout in de bouwsector. Gekwantificeerde maatregelen: Er is geen verband tussen de kwantificering van maatregelen en raming. De informatie die in de nationale verslaggeving wordt verstrekt, is niet voldoende om tot een kwantitatieve raming van het algehele effect van het maatregelenpakket te komen. Categorieën maatregelen: Het uitvoeringsstadium van de maatregelen blijft onzeker, aangezien de bijdrage van Frankrijk wordt gekoppeld aan de marginale bijdrage (uitgedrukt in ecu per ton koolstofequivalent) die door de andere Lid-Staten wordt aanvaard. Het lijkt erop dat het beoogde effect grotendeels na het jaar 2000 wordt verwacht. Aangepast met het oog op samenhang met hetzelfde uitgangspunt voor 1990, de C02-inventaris van de 15 Lid-Staten. v» Geraamde C02-emissies in 2000 met betrekking tot de doelstelling1: Volgens het 'draaiboek met maatregelen' wordt verwacht dat emissies in het jaar 2000 met 7% zullen stijgen ten opzichte van de niveaus van 1990. Het is zeer moeilijk de onzekerheid die met deze raming samenhangt te beoordelen, aangezien het niet duidelijk is welke maatregelen zouden moeten bijdragen tot de verwachte verlaging van emissies. Verondersteld wordt dat de vrijwillige maatregelen tot energiebesparing zoals deze in de verslaglegging zijn beschreven, worden uitgevoerd. De onzekerheid wordt nog verhoogd door het feit dat de veronderstellingen in het draaiboek over de groeipercentages van het BBP aan de lage kant lijken terwijl de veronderstellingen over de brandstofprijzen nogal hoog lijken, hetgeen leidt tot een lagere raming voor de emissie in 2000 (zie de vergelijking met het gewijzigde draaiboek in tabel A2 of bovenstaande tabel). De bespreking gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten en is niet op de inventaris van de 15 Lid-Staten toegepast. Derhalve kunnen zich kleine afwijkingen voordoen tussen de cijfers in de tekst en de cijfers die in het bovenstaande vakje onder het draaiboek van de Lid-Staat staan vermeld. DUITSLAND Emissies 1990 (Gg C02) Draaiboek 1990/2000 op basis van uitgangspunt C02-inventaris (%) Draaiboek Lid-Staat1 1. 013. 000 Gewijzigd draaiboek -13 -10 Effect van maatregelen (Gg C02) 144. 330 Streven/doelstelling en opmerkingen: Een verlaging van 25 % in het jaar 2005 in vergelijking met de niveaus van 1990. Duitsland moet nog steeds een doelstelling voor het jaar 2000 opstellen. De maatregelen die in de Duitse verslaglegging zijn beschreven beogen een effect in het jaar 2005 teweeg te brengen. Er kan echter verwacht worden dat de maatregelen al in het jaar 2000 een effect op de emissies zullen hebben (en waarschijnlijk zullen bijdragen tot een verlaging van C02-emissies in de orde van grootte van 13 tot 15%, zoals door de Duitse delegatie tijdens de vijfde bijeenkomst van het Comité bewakingsmechanisme op 18 mei 1995 werd medegedeeld en in het aanpassingsverslag aan de Commissie van augustus 1995 is vermeld), ofschoon het effect van de maatregelen vooral in de laatste uitvoeringsfase bereikt zal worden en niet geleidelijk in de loop van de uitvoeringsperiode. Samenvatting van de maatregelen: Een zeer ruim pakket met maatregelen dat zich op alle sectoren richt. Van de belangrijkste nu ingevoerde maatregelen kunnen worden genoemd: een programma van de Bondsregering en de deelstaten voor stadsverwarming ten behoeve van de nieuwe deelstaten; - wetgeving voor de verkoop van elektriciteit aan het elektriciteitsnet; steun voor lokale en regionale projecten voor klimaatbescherming; - - financiering voor het gebruik van duurzame energie; - belastingvoordelen voor warmte/krachtkoppeling in het kader van de accijns op aardolie; - verhoging van de accijns op aardolie; - motorrijtuigenbelasting op basis van de emissie; - een nationaal plan voor de verkeersinfrastructuur; - een structurele hervorming van de spoorwegen. Maatregelen tot uitbreiding van putten, waaronder bebossing en instandhouding van bossen. Gekwantificeerde maatregelen: Er zijn geen gekwantificeerde maatregelen opgesteld. Categorieën maatregelen: 115 maatregelen waarvan er 92 zijn of worden uitgevoerd; 21 maatregelen zijn gepland en moeten nog worden vastgesteld. Geraamde C02-emissies in het jaar 2000 met betrekking tot de doelstelling1: Gezien het feit dat Duitsland geen draaiboek of kwantificering van maatregelen heeft overgelegd, is het moeilijk het te beoordelen. Tijdens de bijeenkomst van het Comité emissieniveau voor het jaar 2000 1 2 Aangepast met het oog op samenhang met hetzelfde uitgangspunt voor 1990, de C02-inventaris van de 15 Lid-Staten. De bespreking is gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten en is niet op de inventaris van de 15 Lid- Staten toegepast. Derhalve kunnen zich kleine afwijkingen voordoen tussen de cijfers in de tekst en de cijfers die in het bovenstaande vakje onder het draaiboek van de Lid-Staat staan vermeld. *\ bewakingsmechanisme heeft Duitsland aangegeven dat het verwacht in het jaar 2000 de emissies met 13 tot 15% teruggebracht te hebben in vergelijking met de niveaus van 19903. Het is niet duidelijk welke maatregelen moeten worden getroffen om deze verlaging van emissies te bewerkstelligen, en evenmin in hoeverre de maatregelen momenteel worden of zijn uitgevoerd. Aangezien Duitsland een belangrijk aandeel heeft aan C02-emissies in de Gemeenschap is deze onzekerheidsfactor wat het effect van maatregelen en het emissieniveau in het jaar 2000 betreft, van grote invloed op de mate van onzekerheid ten aanzien van de beoordeling van de vorderingen die worden gemaakt met de communautaire C02- doelstelling. Duitsland heeft verklaard dat het problemen zal ondervinden bij het bereiken van de nationale doelstelling (-25% in het jaar 2005 in vergelijking met de niveaus van 1990), tenzij op communautair niveau een C02/energieheffing wordt ingevoerd. In dit rapport is ervan uitgegaan dat bij de verlaging van 13% geen rekening is gehouden met een C02/energieheffing. Bijeenkomst van het Comité bewakingsmechanisme in mei 1995. *2. GRIEKENLAND Emissies 1990 (Gg C02) Draaiboek 1990/2000 op basis van uitgangspunt C02-inventaris (%) Effect van maatregelen (Gg C02) Draaiboek Lid-Staat1 86. 100 Gewijzigd draaiboek 14,3 19 9. 590 Streven/doelstelling en opmerkingen: Griekenland heeft geen officiële doelstelling. In de nationale verslaglegging is als 'realistische doelstelling' opgenomen de totale stijging van C02-emissies tussen 1990 en 2000 tot 15% te beperken (met een afwijkingsmarge van +/- 3%). Samenvatting van de maatregelen: De C02-strategie bestaat hoofdzakelijk uit een beleid inzake energiebesparing dat op alle sectoren betrekking heeft en op de bevordering van het gebruik van aardgas en duurzame energiebronnen. In de huizensector bestaan de maatregelen tot energiebesparing onder andere uit het ontwerpen van gebouwen en apparatuur met een verhoogd energierendement, nieuwe technologieën voor verlichting en onderhoud van ketels. In de industrie bestaan de besparingsmaatregelen onder andere uit verbetering van ondersteunende werkzaamheden en de modernisering van produktie. In de vervoersector bestaan de maatregelen onder andere uit de bevordering van het gebruik van alternatieve brandstoffen, een verbeterd onderhoud van voertuigen, beheer van de verkeerssituatie en ontwikkeling van openbaar vervoer. Er zijn geen maatregelen tot uitbreiding van putten (slechts in een voorbereidende fase). Gekwantificeerde maatregelen 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Invoering van gebruik van aardgas bij elektriciteitsopwekking. 4,2 Mt C02 Invoering van gebruik van aardgas in de industrie. N 0,7 Mt C02 Invoering van gebruik van aardgas in de woningsector/commerciële dienstensector 1,1 Mt C02 Stimulering van WKK Verbetering van op bruinkool gestookte krachtcentrales. Stimulering van windmolenparken. Bevordering van toepassingen voor zonne- energie. Bevordering van nuttig gebruik van biomassa. 0,2 Mt C02 0,3 Mt C02 1,0 Mt C02 1,0 Mt C02 0,9 Mt C02 1 Aangepast met het oog op samenhang met hetzelfde uitgangspunt voor 1990, de C02-inventaris van de 15 Lid-Staten. M-3> 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. Bevordering van kleine hydro-elektrische centrales. 0,2 Mt C02 Bevordering van gebruik van geothermische energie. 0,06 Mt C02 Proefprojecten voor duurzame energie. 0,lMtCO2 Het ontwerpen van gebouwen en apparatuur met een verhoogd energierendement voor de huizensector en tertiaire sector. 0,0 Mt C02 Nieuwe technologieën voor verlichting in de huizensector en tertiaire sector. 0,7 Mt C02 Onderhoud van ketels in de huizensector en de tertiaire sector. 0,4 Mt C02 Verbetering van ondersteunende werkzaamheden in de industrie. 0,5 Mt C02 16. Modernisering van produktie in de 0,8 Mt C02 industrie. 17. 18. 19. 20. Bevordering van gebruik van alternatieve brandstoffen in de vervoersector. 0,05 Mt C02 Verbetering van onderhoud van voertuigen en gebruik van meer energiebesparende voertuigen. 0,3 Mt C02 Rationeel beheer van het vervoersysteem. 0,45 Mt C02 Verbetering en modernisering van het openbaar vervoer. 0,4 Mt C02 TOTAAL 13,4 Mt C02 Categorieën maatregelen: Het programma richt zich op maatregelen die reeds door de regering zijn vastgesteld. Geraamde C02-emissies in 2000 met betrekking tot de doelstelling1: Griekenland gaat er in het meest realistische draaiboek vanuit dat het de emissies in het jaar 2000 met 15 ±3% zal opvoeren in vergelijking met de niveaus van 1990, indien de hierboven gekwantificeerde maatregelen worden ingevoerd. De veronderstelling die hieraan ten grondslag ligt is dat de maatregelen in de sector voor energie-opwekking voor 100% effectief zijn maar dat de toepassing van aardgas en andere maatregelen slechts een effect van respectievelijk 75% en 67% zullen hebben. In het ergste geval kunnen de emissies in het jaar 2000 met 18% stijgen in vergelijking met de niveaus van 1990. Dit zou kunnen gebeuren indien de overheid met name in gebreke blijft ten aanzien van de financiering van de tenuitvoerlegging van de maatregelen, indien de middelen niet verdeeld zijn zoals de bedoeling was of als ze verkeerd zijn toegepast. Andere problemen die zich kunnen voordoen zijn 2 De bespreking is gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten en is niet op de inventaris van de 15 Lid- Staten toegepast. Derhalve kunnen zich kleine afwijkingen voordoen tussen de cijfers in de tekst en de cijfers die in het bovenstaande vakje onder het draaiboek van de Lid-Staat staan vermeld. n vertragingen in de bouw van aardgascentrales of drastische wijzigingen in de vraag naar energie, bij voorbeeld door de toename van airconditioning-apparaten in de gehele huizensector. In het gunstigste geval kan de stijging van emissies tot 12% beperkt worden. Dit kan zich voordoen indien de sector voor energie-opwekking versneld nieuwe technologieën invoert in op bruinkool gestookte centrales, indien de toepassing van aardgas tegen het jaar 2000 een volledig succes blijkt te zijn, indien op gas gestookte centrales gebruikt worden om in de basisproduktie te voorzien, indien een doelstelling wordt opgesteld die op een zo hoog mogelijke overschakeling naar aardgas in de huizensector en tertiaire sector is gericht, indien de beschikbaarheid van particuliere middelen ter bevordering van het gebruik van duurzame energiebronnen groter is dan werd verwacht, indien de energiebesparende technologie die op de markt beschikbaar is doordringt tot de huizensector en tertiaire sector, indien er normen en keuren voor energierendement worden ingevoerd en indien overheidsgelden beschikbaar worden gesteld voor investering in de belangrijkste infrastructuur. Terwijl de modellen laten zien dat het effect van een C02-heffing tussen de 3 en 10 dollar/vat een beperkt effect zal hebben op C02-emissies, zouden door een dergelijke heffing meer overheidsgelden beschikbaar komen voor de financiering van technologische projecten. Hierdoor wordt het resultaat van het meest waarschijnlijke draaiboek verzekerd, namelijk een stijging van emissies met 15% en zouden de kansen om de doelstelling van het gunstigste draaiboek te halen, een stijging van slechts 12%, toenemen. 4r^ IERLAND Emissies 1990 (Gg C02) Draaiboek 1990/2000 op basis van uitgangspunt C02- inventaris (%) Effect van maatregelen (Gg C02) Draaiboek Lid-Staat1 30. 720 Gewijzigd draaiboek 20,5 25 1. 390 Streven/doelstelling en opmerkingen: Ierland heeft geen officiële doelstelling, maar beoogt de stijging van emissies tegen het jaar 2000 tot 20% boven de niveaus van 1990 te beperken. Samenvatting van de maatregelen: De nadruk ligt op energiebesparing en overheidsactie bij de omschakeling naar andere brandstoffen. Maatregelen bestaan onder andere uit WKK-projecten, stimulering van het gebruik van alternatieve energiebronnen, bouw van efficiënte op turf gestookte krachtcentrales, het opzetten van een energiecentrum ter coördinatie van het energie besparingsprogramma, voorlichtingscampagnes voor energiebesparing, verbeterde isolatie in gebouwen, ontwikkeling van openbaar vervoer in stadscentra. De industrie zal bijdragen tot de beperking van C02- emissies door middel van vrijwillige overeenkomsten. Er zijn maatregelen tot uitbreiding van putten, waaronder bebossing en herbebossing. Gekwantificeerde maatregelen Vraagbeheer in de huizen-, tertiaire en industriële sector 0,27 Mt C02 TOTAAL 0,27 Mt C02 Categorieën maatregelen: De meeste in het programma beschreven maatregelen worden momenteel uitgevoerd, waaronder die welke zich richten op de uitbreiding van putten. Geraamde C02-emissies in 2000 met betrekking tot de doelstelling1: Ierland gaat ervan uit dat het door de tenuitvoerlegging van de in het programma beschreven maatregelen de toename van C02-emissies tot 20% kan beperken ten opzichte van de niveaus van 1990. Hierbij is geen rekening gehouden met de mogelijke invoering van een gecombineerde C02/energieheffing. Aangepast met het oog op samenhang met hetzelfde uitgangspunt voor 1990, de C02-inventaris van de 15 Lid-Staten. De bespreking is gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten en is niet op de inventaris van de 15 Lid- Staten toegepast. Derhalve kunnen zich kleine afwijkingen voordoen tussen de cijfers in de tekst en de cijfers die in het bovenstaande vakje onder het draaiboek van de Lid-Staat staan vermeld. W* Ierland had in 19943 de snelst groeiende economie in het OESO-gebied. De mogelijkheid de doelstelling van 20% te behalen en emissies op dat niveau te handhaven is meer afhankelijk van het toekomstig niveau van de economische groei dan van de tenuitvoerlegging van de maatregelen in de C02-strategie. OESO, Economisch perspectief (57), juni 1995. HrT- ITALIE Emissies 1990 (Gg C02) Draaiboek 1990/2000 op basis van uitgangspunt C02-inventaris (%) Effect van maatregelen (Gg C02) Draaiboek Lid-Staat1 436. 300 Gewijzigd draaiboek 2,9 6 54. 370 Streven/doelstelling en opmerkingen: Stabilisatie op de niveaus van 1990 in het jaar 2000. Samenvatting van de maatregelen: Een groot aantal maatregelen waaronder het uit bedrijf nemen van een op olie gestookte elektriciteitscentrale en het opzetten van op gas gestookte opwekking; nieuwe investeringen in duurzame energiebronnen; maatregelen ter beperking van verkeer; bevordering van openbaar vervoer; nieuwe normen voor energierendement in de huizensector, vrijwillige overeenkomsten met de industrie voor kwaliteitverbeteringen ten aanzien van het milieu. De maatregelen die uitbreiding van putten beogen richten zich op herbebossing, bosbeheer en stimulering van het gebruik van (sprokkel) houtprodukten. Gekwantificeerde maatregelen: Er zijn geen gekwantificeerde maatregelen. Categorieën maatregelen: De maatregelen zijn onder te verdelen in maatregelen die reeds zijn vastgesteld en extra initiatieven ter beperking van C02-emissies. De eerste categorie bestaat onder andere uit maatregelen voor de sector elektriciteitsopwekking (NEP 1988) en maatregelen voor warmte/krachtkoppeling en zelfproduktie, die los van de strategie tot beperking van C02 werden vastgesteld. De laatste categorie bestaat onder andere uit maatregelen voor de huizensector/commerciële sector, de vervoersector en de industrie. Geraamde C02-emissies in 2000 met betrekking tot de doelstelling1: Italië verwacht geen stabilisering van emissies in het jaar 2000 (toename van 1 tot 5%). Het is niet duidelijk welke maatregelen in dit draaiboek zijn opgenomen en wat het uitvoeringsstadium is van de maatregelen die in de C02-strategie beschreven worden. Ondanks deze onzekere factor is het berekende effect van de maatregelen zeer hoog. Op basis van de onnauwkeurige informatie in de nationale verslaglegging is het moeilijk te begrijpen hoe Italië van plan is zelfs maar het geraamde emissieniveau te bereiken. Italië heeft verklaard dat stabilisatie alleen gerealiseerd kan worden als er een C02/energieheffing op communautair niveau wordt ingevoerd. Overwegende dat Italië één van de landen is die het grootste aandeel aan communautaire C02-emissies heeft, is deze onzekerheidsfactor met betrekking tot de emissies in het jaar 2000 van aanzienlijke invloed op de beoordeling van de vorderingen ten aanzien van de communautaire doelstelling. 1 Aangepast met het oog op samenhang met hetzelfde uitgangspunt voor 1990, de C02-inventaris van de 15 Lid-Staten. 2 De bespreking is gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten en is niet op de inventaris van de 15 Lid- Staten toegepast. Derhalve kunnen zich kleine afwijkingen voordoen tussen de cijfers in de tekst en de cijfers die in het bovenstaande vakje onder het draaiboek van de Lid-Staat staan vermeld. M* LUXEMBURG Emissies 1990 (Gg C02) 13. 300 Draaiboek 1990/2000 op basis van uitgangspunt C02- inventaris (%) -24,1 -20 Effect van maatregelen (Gg C02) 7. 820 Draaiboek Lid-Staat1 Gewijzigd draaiboek Streven/doelstelling en opmerkingen: Stabilisatie op de niveaus van 1990 in het jaar 2000. Samenvatting van de maatregelen: Het programma richt zich op de sector voor elektriciteitsopwekking en de vervoersector. Enkele maatregelen betreffen haalbaarheidstudies naar het gebruik van gasdampturbines, proefprojecten met gasturbines en waterkracht, invoering van WKK in gebouwen en onderzoek naar andere mogelijkheden voor WKK, onderzoek naar mogelijkheden voor duurzame energiebronnen, bevordering van openbaar vervoer, ontwikkeling van intermodaal vrachtvervoer, bevordering van spoorwegvervoer en binnenvaart, onderzoek naar motorrijtuigenbelasting op basis van energieverbruik. Luxemburg overweegt tevens een C02-heffing in te voeren. Er zijn geen maatregelen tot uitbreiding van putten. Gekwantificeerde maatregelen: geen. Categorieën maatregelen: De maatregelen die ten uitvoer worden gelegd bestaan hoofdzakelijk uit een wetgevend kader voor milieubeleid en bepaalde subsidies voor energiebesparende maatregelen in de huizensector. Het merendeel van de maatregelen wordt nog gepland, waaronder maatregelen voor de sector voor elektriciteitsopwekking en de vervoersector. Enkele ervan bevinden zich al in een voorbereidend stadium. De meest belangrijke 'maatregel' is de herstructurering van de staalindustrie. Deze maatregel zal een belangrijke bijdrage leveren tot beperking van C02-emissies, maar wordt om andere politieke redenen dan klimaatverandering uitgevoerd. Geraamde C02-emissies in 2000 met betrekking tot de doelstelling: Luxemburg verwacht dat in het jaar 2000 de C02-emissies met 33% zullen dalen ten opzichte van de niveaus van 1990. Het overgrote deel van de verlaging vloeit voort uit de herstructurering van de staalindustrie, waar elektrostaalfabrieken de plaats van oude staalfabrieken zullen gaan innemen. Deze herstructurering is reeds van start gegaan en vordert gestaag. De bouw van een gasdampturbine voor de verwarming van woningen wordt gepland. Naar verwachting zal de verlaging van 33% in het jaar 2000 gehaald worden. Aangepast met het oog op samenhang met hetzelfde uitgangspunt voor 1990, de C02-inventaris van de 15 Lid-Staten. De bespreking is gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten en is niet op de inventaris van de 15 Lid- Staten toegepast. Derhalve kunnen zich kleine afwijkingen voordoen tussen de cijfers in de tekst en de cijfers die in het bovenstaande vakje onder het draaiboek van de Lid-Staat staan vermeld. ^ NEDERLAND Emissies 1990 (Gg C02) Draaiboek 1990/2000 op basis van uitgangspunt C02-inventaris (%) Effect van maatregelen (Gg C02) Draaiboek Lid-Staat1 151. 800 Gewijzigd draaiboek -0,4 10 9. 900 Streven/doelstelling en opmerkingen: De doelstelling met temperatuurcorrectie is een verlaging van 3%. 1990 was een extreem warm jaar waardoor emissies door ruimte verwarming lager waren dan in een doorsneejaar. De Nederlandse inventaris voor 1990 waarop deze doelstelling is gebaseerd, is gecorrigeerd met behulp van dag-temperatuurstatistieken, met als resultaat een totaal over 1990 dat 3,8% hoger ligt dan de werkelijke emissies. Dit betekent dat de doelstelling van Nederland, een beperking van 3 %, ten opzichte van de voor de temperatuur gecorrigeerde niveaus van 1990, overeenkomt met een stijging van 0,7% ten opzichte van de niet gecorrigeerde emissies. Aangezien de communautaire inventaris voor 1990 niet voor temperatuur is gecorrigeerd, is het beter te vergelijken met de niet gecorrigeerde doelstelling die in het algemeen als referentie wordt beschouwd. Samenvatting van de maatregelen: De nadruk ligt op energiebesparing en programma's ter verbetering van het energierendement waarbij gebruik wordt gemaakt van vrijwillige overeenkomsten in de industriële, landbouw- en overheidssector. Het programma bestaat uit de volgende maatregelen: investering in WKK en subsidies voor duurzame energiebronnen; vrijwillige overeenkomsten voor energiebesparing in de industriële, overheids- en landbouwsector; energiebesparingsprogramma voor KMO's, normen voor energierendement en reglementen voor huizen en gebouwen; vraagbeheer op basis van subsidies en voorlichting. Er zijn brandstofheffingen ingevoerd en het percentage wordt vastgesteld op basis van het energie- en koolstofniveau. Een wetsvoorstel wordt overwogen ter verhoging van de C02-heffing voor kleinverbruikers, maar overwogen wordt het tarief voor grootverbruikers ongewijzigd te laten, tenzij er vorderingen worden geboekt met de communautaire heffing. In de vervoersector worden maatregelen getroffen om andere redenen dan klimaatverandering, waaronder aan voertuigen gerelateerde maatregelen die het energierendement moeten verbeteren, beperking van de groei van de mobiliteit door economische instrumenten toe te passen, stimulering van een modale verschuiving door middel van een uitgebreid investeringsprogramma in de infrastructuur, bevordering van intermodaal vrachtvervoer. Er zijn maatregelen tot uitbreiding van putten, waaronder bebossing en wijzigingen in landgebruik krachtens het GLB. Gekwantificeerde maatregelen TOTAAL 9. 900 Gg 1 Aangepast met het oog op samenhang met hetzelfde uitgangspunt voor 1990, de C02-inventaris van de 15 Lid-Staten. SO Categorieën maatregelen: De hierboven beschreven maatregelen zijn door het Parlement goedgekeurd en voor de tenuitvoerlegging van de maatregelen zijn de benodigde middelen gereserveerd in de jaarlijkse begroting. Enkele belangrijke maatregelen worden al uitgevoerd, met name de vrijwillige overeenkomsten voor de industrie en landbouw. In de industrie zijn 20 overeenkomsten en 9 intentieverklaringen opgesteld die 75 % van het industrieel energieverbruik beslaan. In de landbouw beslaat de overeenkomst met de glastuinbouwsector 85 % van het energieverbruik binnen deze sector. De maatregelen in de vervoersector zijn echter om andere redenen dan klimaatverandering uitgevoerd. Ofschoon er een toezegging is de vervoersmaatregelen voor het jaar 2000 uit te voeren, is er geen nader gedefinieerd tijdschema voor de tenuitvoerlegging. De invoering van een heffing voor energie is een van de maatregelen die nog in behandeling is. Andere maatregelen die overwogen worden zijn rendementsvoorschriften voor elektrische apparaten en voor personenauto's, beide op communautair niveau. Geraamde C02-emissies in 2000 met betrekking de doelstelling2: Wanneer de bovengenoemde maatregelen worden uitgevoerd, zou Nederland tegen het jaar 2000 de emissies kunnen stabiliseren op de niveaus van 1990, ten opzichte van de niet gecorrigeerde cijfers, hetgeen overeenkomt met een verlaging van emissies met iets meer dan 3% ten opzichte van de cijfers met temperatuurcorrectie. Verwacht wordt dat het aandeel van de vervoersector aan deze beperking nihil is, waardoor de onzekerheidsfactor ten aanzien van de tenuitvoerlegging van de maatregelen in die sector de geraamde emissieniveaus in het jaar 2000 niet zal beïnvloeden. De bespreking is gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten en is niet op de inventaris van de 15 Lid- Staten toegepast. Derhalve kunnen zich kleine afwijkingen voordoen tussen de cijfers in de tekst en de cijfers die in het bovenstaande vakje onder het draaiboek van de Lid-Staat staan vermeld. Z\ PORTUGAL Draaiboek Lid-Staat1 Gewijzigd draaiboek Emissies 1990 (Gg C02) 42. 500 Draaiboek 1990/2000 op basis van uitgangspunt C02-inventaris (%) Effect van maatregelen (Gg C02) 36 36 7. 030 Streven/doelstelling en opmerkingen: Portugal heeft geen officieel streven maar een 'doelstelling' tot beperking van een stijging van C02-emissies met 40% ten opzichte van de niveaus van 1990. Samenvatting van de maatregelen: Het programma presenteert een groot aantal maatregelen voor alle sectoren. De maatregelen bestaan onder andere uit invoering van aardgas, WKK, verhoogd rendement bij elektriciteit, energiebesparing bij eindgebruik, subsidies en voorlichtingscampagnes voor verbeteringen ten aanzien van het energierendement in de industrie, bevordering van spoorwegvervoer, modernisering van het wegennet, beheer van verkeerssituatie. Maatregelen tot uitbreiding van putten bestaan onder andere uit bosbeheer, bebossing en instandhouding bossen. Gekwantificeerde maatregelen: geen. Categorieën maatregelen: De maatregelen die worden uitgevoerd bestaan onder andere uit maatregelen voor de energie-, industriële en huizensector die met programma's verband houden (doorgaans EU-programma's) die al sinds enige tijd worden uitgevoerd. Het uitvoeringsstadium van de maatregelen in de vervoersector is onduidelijk, maar het lijkt erop dat deze zich slechts in een voorbereidende fase en in het gunstigste geval in de planningsfase bevinden. Geraamde C02-emissies in 2000 met betrekking tot de doelstelling1: Ervan uitgaande dat alle maatregelen in het programma uitgevoerd worden, wordt verwacht dat de Portugese C02-emissies met 40% zullen stijgen. Het lijkt er echter op dat de tenuitvoerlegging van de maatregelen in de vervoersector onzeker is. Aangezien het niet duidelijk is in welke mate verwacht wordt dat de vervoersector een bijdrage zal leveren aan de beperking van de stijging van C02, is ten aanzien van het verwachte emissieniveau in het jaar 2000 het effect van deze onzekerheidsfactor moeilijk te beoordelen. Zoals in de andere cohesielanden zijn de emissieniveaus echter meer afhankelijk van de economische groei dan van de tenuitvoerlegging van de maatregelen die in de C02-strategie zijn opgenomen. De werkelijke stijging van emissies tussen 1990 en 1993, jaren met een lage economische groei, laat zien dat een lagere stijging dan 40% in het jaar 2000 bereikt zou kunnen worden. 1 Aangepast met het oog op samenhang met hetzelfde uitgangspunt voor 1990, de C02-inventaris van de 15 Lid-Staten. 2 De bespreking is gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten en is niet op de inventaris van de 15 Lid- Staten toegepast. Derhalve kunnen zich kleine afwijkingen voordoen tussen de cijfers in de tekst en de cijfers die in het bovenstaande vakje onder het draaiboek van de Lid-Staat staan vermeld. SZ SPANJE Emissies 1990 (Gg C02) Draaiboek 1990/2000 op basis van uitgangspunt C02-inventaris (%) Effect van maatregelen (Gg C02) Draaiboek Lid-Staat1 227. 300 Gewijzigd draaiboek 20,8 23 59. 470 Streven/doelstelling en opmerkingen: In de oorspronkelijke prognose van Spanje bleef de toename van de emissie beperkt tot 25% in 2000 ten opzichte van 1990. Deze beperkte stijging is nu herzien tot een lagere waarde van 11-13%2 Samenvatting van de maatregelen: De maatregelen richten zich op energiebesparing en de omschakeling naar andere brandstoffen. De energiebesparingsmaatregelen richten zich met name op de industrie (branders, ovens, efficiëntere technologie), vervoer (technische en beheersmaatregelen) en de huizensector/commerciële sector (technische reglementen, bewustmaking van de gebruiker). De maatregelen tot omschakeling naar andere brandstoffen bestaan onder andere uit stimulering van het gebruik van aardgas in de industrie (bij voorbeeld in de cement- en staalproduktie alsmede bij verbrandingsapparatuur) en in de huizensector (voor ruimteverwarming), en bevordering van duurzame energiebronnen (bij voorbeeld waterkracht en windenergie) en WKK. Andere maatregelen bestaan onder andere uit subsidiëring van vervoer, investering in het spoorwegennet en belastingontheffingen voor dieselolie die bij het spoorwegvervoer wordt gebruikt. Maatregelen tot uitbreiding van putten bestaan onder andere uit bebossing, bosbeheer, bescherming tegen bosbranden, controle op beschadigingen. Gekwantificeerde maatregelen: geen. Categorieën maatregelen: De aan energie gerelateerde maatregelen zijn in het Spaans nationaal energieprogramma voor 1991 - 2000 opgenomen. Met de tenuitvoerlegging van deze maatregelen is dan ook een begin gemaakt. De maatregelen die voor de vervoersector zijn gespecificeerd zijn reeds uitgevoerd. De maatregelen tot uitbreiding van putten worden momenteel uitgevoerd. Geraamde C02-emissies in 2000 met betrekking tot de doelstelling^: Verwacht wordt dat Spanje de doelstelling voor het jaar 2000 zal behalen, te weten een stijging van 25 % ten opzichte van de niveaus van 19904. Zoals in de andere cohesielanden zijn de emissieniveaus meer afhankelijk van de economische groei dan van de tenuitvoerlegging van maatregelen in het programma. Gezien de lage economische groei Aangepast met het oog op samenhang met hetzelfde uitgangspunt voor 1990, de C02-inventaris van de 15 Lid-Staten. Vergadering Comité Bewakingsmechanisme op 18 mei 1995. De bespreking is gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten en is niet op de inventaris van de 15 Lid- Staten toegepast. Derhalve kunnen zich kleine afwijkingen voordoen tussen de cijfers in de tekst en de cijfers die in het bovenstaande vakje onder het draaiboek van de Lid-Staat staan vermeld. Deze doelstelling wordt later naar beneden bijgesteld, namelijk naar 11 à 13%. Voor de prognoses in dit verslag is echter uitgegaan van 25 %. S2> ZWEDEN Draaiboek Lid-Staat1 Gewijzigd draaiboek Emissies 1990 (Gg C02) 61. 300 Draaiboek 1990/2000 op basis van uitgangspunt C02-inventaris (%) Effect van maatregelen (Gg C02) 4,4 6 10. 200 Streven/doelstelling en opmerkingen: Stabilisatie op de niveaus van 1990 tegen het jaar 2000. Samenvatting van de maatregelen: De C02-strategie richt zich op de overschakeling van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen, verbetering van energiebeheer en efficiënter gebruik van energie. Maatregelen ter verbetering van het energierendement bestaan onder andere uit technologische kennisverwerving en de demonstratie van energiebesparende produkten, processen en systemen in huizen, in ander onroerend goed en in de industrie. Economische instrumenten spelen een belangrijke rol in de strategie, bij voorbeeld C02- en energieheffingen die een sectoroverschrijdend effect hebben. Brandstofheffing en onderzoek en ontwikkeling (alternatieve brandstoffen en voertuigen met een verhoogd energierendement) zijn de enige maatregelen die in de vervoersector zijn getroffen. In de bosbouwsector bestaan de maatregelen o. a. uit instandhouding/beheer van bossen en bevordering van het gebruik van duurzame houtprodukten. Gekwantificeerde maatregelen 1. 2. 3. 4. 5. Koolstofheffingen - energiesector 5,3 Mt C02 Diesel- en koolstofheffing - vervoersector 2,2 Mt C02 Rendementsprogramma 2,lMtC02 Investeringsprogramma - biobrandstoffen 0,6 Mt C02 Overige maatregelen 0,2 Mt C02 TOTAAL 10,4 Mt COz Categorieën van maatregelen: Het overgrote deel van de maatregelen wordt momenteel uitgevoerd. Geraamde C02-emissies in 2000 met betrekking tot de doelstelling: Met de huidige maatregelen om klimaatverandering te bestrijden zal de totale emissie van kooldioxide volgens de ramingen in het jaar 2000 enigszins (bij voorbeeld 4%) hoger liggen dan de niveaus in 1990. Deze raming is gebaseerd op de niet bijgestelde gegevens (zonder temperatuurcorrectie). Met temperatuurcorrectie voor de emissies 1 Aangepast met het oog op samenhang met hetzelfde uitgangspunt voor 1990, de C02-inventaris van de 15 Lid-Staten. 2 De bespreking is gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten en is niet op de inventaris van de 15 Lid- Staten toegepast. Derhalve kunnen zich kleine afwijkingen voordoen tussen de cijfers in de tekst en de cijfers die in het bovenstaande vakje onder het draaiboek van de Lid-Staat staan vermeld. s<t in 1990 (3%) zal stabilisatie in het jaar 2000 worden gerealiseerd. Bij deze raming is geen rekening gehouden met de verhoging van de energie- en koolstofheffing die in 1994 heeft plaatsgevonden. Aangezien het merendeel van de maatregelen al is ingevoerd, waaronder een C02/energieheffing, is het aannemelijk dat Zweden de raming zal halen. Er wordt evenwel verondersteld dat pas in 2000 met de geleidelijke eliminatie van kernenergie zal worden begonnen. Zelfs als hiermee niet direct een begin wordt gemaakt, zal moeilijk kunnen worden voorkomen dat aan de stijging van de vraag naar energie met fossiele brandstoffen zal worden voldaan. Er zijn echter veel mogelijkheden om het gebruik van biobrandstoffen in Zweden op te voeren, vooral voor warmte/kracht-koppeling en voor verwarming. Zodra met de geleidelijke eliminatie is begonnen, zullen de C02-emissies als gevolg van elektriciteitsopwekking aanzienlijk stijgen. Een definitief besluit inzake de geleidelijke eliminatie van kernenergie moet nog worden genomen. SS VERENIGD KONINKRIJK Draaiboek Lid-Staat1 Gewijzigd draaiboek Emissies 1990 (Gg C02) 577. 000 Draaiboek 1990/2000 op basis van uitgangspunt C02-inventaris (%) Effect van maatregelen (Gg C02) -6,1 -2 71. 740 Streven/doelstelling en opmerkingen: Stabilisatie op de niveaus van 1990 in het jaar 2000. Samenvatting van de maatregelen: Overschakeling op andere brandstoffen en energierendement waarbij gebruik wordt gemaakt van economische instrumenten, reglementen en voorlichting/educatie, waaronder: verhoogde elektriciteitsopwekking uit gas, WKK en duurzame energiebronnen; het opzetten van een Energiebesparingsfonds ter bevordering van energierendement en energiebesparing; verhoging van heffingen op brandstoffen voor verkeer; invoering van BTW op huisbrandolie en elektriciteit; milieu- en energiekeur; herziening van bouwnormen. Gekwantificeerde maatregelen2 1. 2. Energiebesparing in de huizen (BTW op huisbrandolie, een nieuw Energiebesparingsfonds, advies/voorlichting over energierendement, milieukeur, het SAVE- programma van de EG, herziening van de bouwvoorschriften ter ondersteuning van de voorschriften voor energierendement Energieverbruik door bedrijven (advies/voorlichting over energierendement, energiebesparingsprogramma's voor kleine bedrijven, adviesprogramma voor het opzetten van energieverbruik, het SAVE- programma van de EG, herziening van bouwvoorschriften ter ondersteuning van de voorschriften voor energierendement) 14. 664 Gg C02 9. 165 Gg C02 3. Energieverbruik in de overheidssector (doelstellingen voor de centrale en lokale overheid en overheidsorganen). 3. 666 Gg C02 1 Aangepast met het oog op samenhang met hetzelfde uitgangspunt voor 1990, de C02-inventaris van de 15 Lid-Staten. 2 De tabel is overgenomen uit het nationale programma en is niet gecorrigeerd voor een herziening van de bijdrage van het Energiebesparingsfonds. ^> 4. Vervoer (verhoging van heffingen op brandstoffen voor verkeer en de verplichting een werkelijke stijging van gemiddeld minstens 5 % door te voeren in toekomstige begrotingen). TOTAAL 36. 600 Gg C02 9. 165 GgC02 Categorieën van maatregelen: De meeste maatregelen zijn ingevoerd. Veel maatregelen zijn echter vrijwillig of afhankelijk van onzekere financieringsbronnen. Geraamde C02-emissies in 2000 met betrekking tot de doelstelling*: Het VK verwacht een emissiebeperking ten gevolge van de oprichting van een Energiebesparingsfonds. Door wijzigingen in het verwachte financieringsniveau wordt er nu van uitgegaan dat de bijdrage lager zal zijn (minimaal 0,3 Mt C hetgeen overeenkomt met 1,1 Mt C02) dan oorspronkelijk was geraamd, hoewel er door het fonds nieuwe plannen worden ontwikkeld die een bijdrage zullen leveren tot nieuwe besparingen. Zelfs als rekening wordt gehouden met de lagere bijdrage van het Energiebesparingsfonds, zal de C02 -emissie van het VK naar verwachting echter toch lager zijn dan de niveaus in 1990, hetgeen meer een gevolg is van de overschakeling op andere brandstoffen dan van energiebesparing. De bespreking is gebaseerd op de draaiboeken van de Lid-Staten en is niet op de inventaris van de 15 Lid- Staten toegepast. Derhalve kunnen zich kleine afwijkingen voordoen tussen de cijfers in de tekst en de cijfers die in het bovenstaande vakje onder het draaiboek van de Lid-Staat staan vermeld. s> ISSN 0254-1513 COM(96) 91 def. DOCUMENTEN NL 14 Catalogusnummer : CB-CO-96-096-NL-C ISBN 92-78-01229-7 Bureau voor officiële pubükaües der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg