title: ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΡΩ-ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

eurovoc_concepts:
EU market
oil industry
oil refining
petroleum
security of supply

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 03. 04. 1996 COM(96) 143 τβλικό ΕΓΓΡΑΨΟ ΕΡΓΑ3ΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Έκθεση σχετικά με την κατάσταση που επικρατεί στον εφοδιασμό με πετρέλαιο, στον κλάδο διύλισης και στις πετρελαιαγορές της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Έκθεση σχετικά υε την κατάσταση που επικρατεί στον εα>οδιασυό ιιε πετρέλαιο, στον κλάδο διύλισης και στις πετρέλαιαyooéc της Ευρωπαϊκής Κοινότητας - 1 - (Έγγραφο εργασίας της Επιτροπής) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΚΘΕΣΗ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ: Α Β Β. 1 Β. 2 Β. 3 Γ Γ. 1 Γ. 2 Γ. 3 Δ Δ. 1 Δ. 2 Δ. 3 Δ. 4 Ε Ε. 1 Ε. 2 Ε. 3 ΣΤ ΣΤ. 1 ΣΤ. 2 ΣΤ. 3 ΣΤ. 4 Ζ Γενικό οικονομικό πλαίσιο Εφοδιασμός με αργό πετρέλαιο Παγκόσμια αποθέματα ενέργειας Παγκόσμια προσφορά πετρελαίου Εφοδιασμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης με αργό πετρέλαιο Προσφορά και ζήτηση πετρελαιοειδών Παγκόσμιο πλαίσιο Ζήτηση πετρελαιοειδών στην Ευρωπαϊκή Ένωση Προσφορά πετρελαιοειδών στην Ευρωπαϊκή Ένωση Περιβάλλον Πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο Ισχύοντα και προτεινόμενα μέτρα Συνέπειες για τα κατάντη οικονομικά δεδομένα και τη λήψη αποφάσεων Προοπτικές για το περιβάλλον Διύλιση πετρελαίου Πλήθος, δυναμικότητα και χρησιμοποίηση των διυλιστηρίων Περιθώρια και κερδοφορία των διυλιστηρίων Προοπτικές του κλάδου διύλισης Εμπορία πετρελαιοειδών Ορισμός του επιμέρους κλάδου της εμπορίας Στατιστικά στοιχεία για τις λιανικές πωλήσεις Μερίδια στην αγορά λιανικών πωλήσεων και κερδοφορία Ζητήματα εναρμόνισης Γλωσσάριο όρων Διαγράμματα και πίνακες Έκθεση σχετικά ιιε την κατάσταση που επικρατεί στον εφοδιασυό υε πετρέλαιο, στον κλάδο διύλισης και one πετρέλαια γορές HIC Ευρωπαϊκής Κοινότητας (Έγγραφο εργασίας της Επιτροπής) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΚΘΕΣΗ Ιστορικό της έκθεσης Η βιομηχανία πετρελαίου Κερδοφορία του κλάδου διύλισης Εμπορία Περιβαλλοντικά θέματα Ασφάλεια του εφοδιασμού Εσωτερική αγορά Συμπεράσματα - 3 - ΕΚΘΕΣΗ Ιστορικό πκ έκθεσης Από τα τέλη της δεκαετίας του 70 και μετά, ως αποτέλεσμα των κρίσεων στις τιμές του πετρελαίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συντάσσει τακτικά εκθέσεις προς το Συμβούλιο σχετικά με την κατάσταση που επικρατεί στον εφοδιασμό με πετρέλαιο, στον κλάδο διύλισης και στις πετρελαιαγορές της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Οι εκθέσεις αυτές καλύπτουν εξελίξεις όπως π. χ. τα προβλήματα πλεονάζουσας δυναμικότητας, τις αλλαγές στη διάρθρωση της ζήτησης και τις αυστηρότερες περιβαλλοντικές απαιτήσεις. Η τελευταία τέτοια έκθεση συντάχθηκε το 1992, έπειτα από την κρίση στον Περσικό Κόλπο, υπό τη μορφή ανακοίνωσης προς το Συμβούλιο [COM (92) 152]. Με αφορμή το έγγραφο της 30ής Νοεμβρίου 1992, το Συμβούλιο διετύπωσε ορισμένα συμπεράσματα τα οποία επηρέασαν τις εργασίες της Επιτροπής. Στα συμπεράσματα αυτά αναγνωρίζεται η στρατηγική σημασία που έχει ένας ανταγωνιστικός κλάδος διύλισης για τη σταθερότητα των αγορών διακίνησης πετρελαιοειδών και για την ασφάλεια του εφοδιασμού της Κοινότητας. Τονίζεται η σημασία του περιβάλλοντος και συνιστώνται εκτενείς διαβουλεύσεις με την πετρελαιοβιομηχανία σχετικά με δυνητικά περιβαλλοντικά μέτρα και το κόστος αυτών για τους παραγωγούς και τους καταναλωτές. Στο διάστημα που μεσολάβησε μέχρι σήμερα έχει ξεκινήσει το πρόγραμμα "Auto Oil", το οποίο αποτελεί μια νέα μορφή εις βάθος συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και της εν λόγω βιομηχανίας. Σήμερα συζητούνται οι πρώτες προτάσεις που προέκυψαν από την πρωτοβουλία αυτή και οι οποίες αφορούν τόσο τις προδιαγραφές των καυσίμων (βενζίνης και πετρελαίου κίνησης) όσο και τα πρότυπα εκπομπών των μηχανοκίνητων οχημάτων. Στις συστάσεις του Συμβουλίου συγκαταλεγόταν και η αναθεώρηση των σημερινών περιορισμών χρησιμοποίησης μαζούτ για ηλεκτροπαραγωγή (οδηγία 74/405/ΕΚ), η οποία οδήγησε στη διατύπωση μιας πρότασης για ανάκληση της ανωτέρω οδηγίας στα πλαίσια της Λευκής Βίβλου "Μια ενεργειακή πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση" [COM (95) 682]. Τονιζόταν επίσης η ανάγκη υποστήριξης του διαλόγου παραγωγών-καταναλωτών. Η Επιτροπή, συνεχίζοντας τις δραστηριότητες της στον τομέα αυτό, συγχρηματοδότησε τη Διεθνή Διάσκεψη για την Ενέργεια που πραγματοποιήθηκε, το Σεπτέμβριο του 1995, στο Πουέρτο Λα Κρουζ της Βενεζουέλας και στην οποία συμμετείχαν υπουργοί παραγωγών και καταναλωτριών χωρών με σκοπό να συζητήσουν ενεργειακά θέματα κοινού ενδιαφέροντος. Το Συμβούλιο επανέλαβε ότι είναι ανάγκη να συνεχισθεί η υποβολή τέτοιων τακτικών εκθέσεων από την Επιτροπή και επεσήμανε τη σημασία που παρουσιάζουν οι εκθέσεις αυτές για την Κοινότητα στο πλαίσιο των συζητήσεων σχετικά με την ενεργειακή πολιτική. Η παρούσα έκθεση βασίζεται στην εντολή που περιέχεται στα συμπεράσματα του Συμβουλίου 10369/92, της 30ής Νοεμβρίου 1992, στα οποία το Συμβούλιο "παροτρύνει την Επιτροπή να προβαίνει σε τακτική ανασκόπηση όσον αφορά τις αγορές πετρελαίου της Κοινότητας καθώς και τη βιομηχανία διύλισης" και καλεί την Επιτροπή "να διαβουλεύεται εκτενώς με τη βιομηχανία σε προκαταρκτικό στάδιο εκπόνησης των περιβαλλοντικών μέτρων ιδίως όσον αφορά το κόστος που θα συνεπάγονται για τους παραγωγούς και τους καταναλωτές". Η παρούσα έκθεση συντάχθηκε λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις που έχουν σημειωθεί στον κλάδο από το 1992 και μετά, καθώς και την προσφάτως εκδοθείσα Λευκή Βίβλο για την ενεργειακή πολιτική, στην οποία αναπτύσσεται προσέγγιση στηριζόμενη στα τρία βασικά σκέλη της κοινοτικής ενεργειακής πολιτικής που αφορούν τον εν , 4 - λόγω κλάδο, και συγκεκριμένα την ανταγωνιστικότητα, το περιβάλλον και την ασφάλεια του εφοδιασμού. 5. Στόχος της παρούσας έκθεσης είναι συνεπώς να προσδιορίσει και να διερευνήσει τα βασικά θέματα του κλάδου (εφοδιασμός, διύλιση και εμπορία πετρελαίου), και κυρίως τις επιδόσεις , το περιβάλλον, την ασφάλεια του εφοδιασμού και την εσωτερική αγορά και, όπου κρίνεται απαραίτητο, να σχολιάσει τις συνέπειες για την Κοινότητα. 6. Η έκθεση είναι προϊόν εκτενούς ανάλυσης του κλάδου η οποία βασίζεται σε μακροσκελείς διαβουλεύσεις με μεμονωμένες εταιρείες πετρελαίου και με ενώσεις πετρελαιοβιομηχανιών και στα στοιχεία που παρείχαν οι εθνικές διοικήσεις. Τα βασικά σημεία και συμπεράσματα που προέκυψαν από αυτή την ανάλυση παρουσιάζονται στην παρούσα έκθεση η οποία καλύπτει τα βασικά ζητήματα και συμπεράσματα, και σε μια σειρά παραρτημάτων που καλύπτουν τα θέματα εκτενέστερα εντός του γενικού οικονομικού πλαισίου. Η βιομηχανία πετρελαίου 7. Το πετρέλαιο αντιπροσωπεύει αναμφισβήτητα τη μεγαλύτερη συνιστώσα της ακαθάριστης ενεργειακής κατανάλωσης στην Κοινότητα. Η κατανάλωση πετρελαίου, από ποσοτική άποψη, αναμένεται να αυξηθεί εντός των 25 προσεχών ετών παρά την οριακή μείωση του ποσοστιαίου μεριδίου της από 42% σε 36-38%. Τα στοιχεία αυτά περιέχονται στη Μελέτη 2020 που εκπονήθηκε στα πλαίσια της Λευκής Βίβλου για την ενεργειακή πολιτική· το πώς θα μπορέσουν τα αριθμητικά αυτά στοιχεία να συμβιβαστούν με τις διεθνείς δεσμεύσεις της Κοινότητας όσον αφορά τις εκπομπές αερίου και το φαινόμενο του θερμοκηπίου θα εξετασθούν σε ειδικότερα fora, αφιερωμένα ειδικά στο ζήτημα αυτό. Η Κοινότητα αποτελεί τον μεγαλύτερο παγκοσμίως προορισμό καθαρών εισαγωγών αργού. Οι συνολικές εισαγωγές πετρελαιοειδών είναι, κατά προσέγγιση, ίσες με τις εξαγωγές της και η Κοινότητα χαρακτηρίζεται από πολιτική ελεύθερων συναλλαγών. 8. Η βιομηχανία πετρελαίου αντιπροσωπεύει βασικό παράγοντα της κοινοτικής οικονομίας. Επιπλέον, οι πολύ ικανοποιητικές επιδόσεις των επιμέρους κλάδων της (ιδίως, της διύλισης και της εμπορίας) είχαν και θα συνεχίσουν να έχουν στρατηγική σημασία για τον τομέα της ενέργειας στην Κοινότητα, τόσο από οικονομική όσο και από κοινωνική άποψη. Ο κλάδος διέρχεται σήμερα περίοδο αλλαγών παρουσιάζονται πλέον νέες δυνατότητες συμμαχιών και κοινών επιχειρήσεων, καθώς οι επιχειρήσεις προσαρμόζονται στις μεταβαλλόμενες συνθήκες των εμπορικών συναλλαγών στην Κοινότητα και στην εμφάνιση νέων δυνητικών αγορών, ιδίως στην Ασία. 9. Η έκθεση εστιάζεται κυρίως στις κατάντη δραστηριότητες διύλισης και εμπορίας στην Κοινότητα. Οι δύο αυτές δραστηριότητες θεωρούνται σε μεγάλο βαθμό ξεχωριστές παρότι σημαντικός παράγοντας επίσης είναι η γειτνίαση μεμονωμένων διυλιστηρίων και επιμέρους αγορών, κάτι το οποίο αντανακλά τη σημασία του κόστους διανομής. Οι εταιρείες πετρελαίου συχνά παρουσιάζουν καθετοποίηση δραστηριοτήτων, από τη έρευνα υδρογονανθράκων και την παραγωγή (ανάντη) μέχρι τη διύλιση και την εμπορία (κατάντη) και, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι δραστηριότητες τους περιλαμβάνουν επίσης εκτεταμένο κλάδο χημικών υλών. Οι χρηματοοικονομικές επιδόσεις του ενοποιημένου συνόλου συχνά θεωρούνται ως δείκτης της υγείας ή κερδοφορίας της βιομηχανίας πετρελαίου και κάποιες πρόσφατες αναγγελίες ενοποιημένων κερδών υπήρξαν θετικές. Εντούτοις, λόγω του ότι δεν αποκλείεται η συμμετοχή σε ένα μόνο μέρος της αλυσίδας, είναι -. 5 - σημαντικό να εξετασθεί χωριστά η κάθε δραστηριότητα, π. χ. οι εταιρείες έρευνας υδρογονανθράκων, οι εταιρείες εκμετάλλευσης διυλιστηρίων και οι εταιρείες εμπορίας. Οι εταιρείες αυτές ανταγωνίζονται στα πλαίσια μεμονωμένων κλάδων και, ως εκ τούτου, η κάθε επιμέρους δραστηριότητα πρέπει να εξετασθεί ξεχωριστά. 10. Ο κλάδος της διύλισης εξασφαλίζει με συνέπεια στην Κοινότητα ασφαλείς προμήθειες πετρελαιοειδών (π. χ. καυσίμων κίνησης και θέρμανσης) σε ανταγωνιστικές τιμές και παράλληλα βελτιώνει τις περιβαλλοντικές του επιδόσεις. Εντούτοις, η έκθεση αποκαλύπτει ότι η κερδοφορία του κλάδου διύλισης ακολουθεί κάποιες τάσεις που μπορεί να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην ικανότητα του κλάδου να εξακολουθήσει να πληροί το ρόλο αυτό, ο οποίος απαιτεί συνεχείς επενδύσεις, δεδομένου ότι παρουσιάζονται όλο και περισσότερο δυνατότητες επένδυσης εκτός της Κοινότητας, οι οποίες μπορεί να αποδειχθούν ελκυστικότερες από τις εντός αυτής. Η κερδοφορία του κλάδου διύλισης 11. Ο κλάδος της διύλισης παρουσιάζει εδώ και καιρό χαμηλή κερδοφορία. Τα περιθώρια κέρδους από τη βασικότερη διαδικασία διύλισης, την αρχική επεξεργασία με απόσταξη, είναι σήμερα στην ουσία μηδενικά ενώ τα περιθώρια κέρδους που επιτυγχάνονται από τις διεργασίες αναβάθμισης που βελτιώνουν τα ενδιάμεσα προϊόντα, όπως π. χ. η καταλυτική αναμόρφωση και η πυρόλυση, παραμένουν πολύ χαμηλά. Κάποια μεμονωμένα διυλιστήρια μπορεί μεν να καταφέρνουν να καλύπτουν το κόστος λειτουργίας αλλά η διατήρηση της βιομηχανικής ανάπτυξης στον κλάδο δεν αρκεί για να καλύψει ακόμη και τις δαπάνες κεφαλαίου κίνησης. 12. Τα τρία βασικά στοιχεία του προβλήματος παρουσιάζονται συνοπτικά παρακάτω. Από την πλευρά της διύλισης και της ζήτησης, υπάρχουν δύο παράγοντες, η πλεονάζουσα δυναμικότητα διύλισης και η σύνθεση των προϊόντων, κυρίως η σχετική ζήτηση βενζίνης και πετρελαίου κίνησης (ντήζελ). Από την πλευρά της προσφοράς, σημειώθηκε μεταστροφή της διάρθρωσης της προσφοράς αργού πετρελαίου στα κοινοτικά διυλιστήρια προς ελαφρύτερες ποιότητες αργού. Αυτές οι ελαφρύτερες ποιότητες αργού πετρελαίου δημιουργούν τα δικά τους προβλήματα και, όταν συνδυάζονται μεταξύ τους, επηρεάζουν τις διαφορές τιμών μεταξύ των προϊόντων όπως διευκρινίζεται παρακάτω. Ιδιαίτερα σημαντικές επιπτώσεις έχει επίσης και το κανονιστικό πλαίσιο που καλύπτει τον κλάδο (περιβαλλοντική νομοθεσία, φορολογικά καθεστώτα για τα πετρελαιοειδή). 13. Η πλεονάζουσα δυναμικότητα διύλισης λαμβάνει δύο μορφές. Κατά πρώτον, παρατηρείται πλεόνασμα της δυναμικότητας απόσταξης αργού που έχει σχέση με τον όγκο του αργού πετρελαίου που υφίσταται επεξεργασία. Κατά δεύτερον, παρατηρείται πλεόνασμα δυναμικότητας μετατροπής, με την οποία το χαμηλής αξίας μαζούτ που παράγεται με τη διεργασία απόσταξης αργού πετρελαίου μετατρέπεται σε ελαφρύτερα και μεγαλύτερης αξίας πετρελαιοειδή όπως π. χ. βενζίνη. 14. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η αντίφαση που παρατηρείται μεταξύ των υψηλών ποσοστών χρησιμοποίησης που δηλώνονται και της πλεονάζουσας δυναμικότητας οφείλεται στο γεγονός ότι τα διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με το βαθμό χρησιμοποίησης είναι ελλιπή. Τα εκατοστιαία ποσοστά χρησιμοποίησης υπολογίζονται με βάση την αρχική ονομαστική δηλωμένη δυναμικότητα ενός διυλιστηρίου, αλλά με την πάροδο του χρόνου η επιχείρηση -6 - εκμετάλλευσης του διυλιστηρίου συχνά καταφέρνει να βελτιώσει τη δυναμικότητα αυτή πραγματοποιώντας τεχνικές βελτιώσεις στον εξοπλισμό επεξεργασίας σε συνάρτηση με την πρόοδο της τεχνολογίας. Εντούτοις, αυτές οι αυξήσεις λόγω "ερπυσμού δυναμικότητας" συχνά δεν δημοσιοποιούνται για λόγους ανταγωνισμού και η πλεονάζουσα δυναμικότητα είναι, στην πραγματικότητα, μεγαλύτερη από εκείνη που δείχνουν τα στοιχεία. 15. Όπως αναφέρθηκε ήδη, το πλεόνασμα δυναμικότητας απόσταξης αργού διατηρείται εδώ και πολλά χρόνια και, παρά τις εντατικές προσπάθειες που καταβάλλει ο κλάδος τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια με σκοπό τη μείωση του, η δυναμικότητα αυτή εξακολουθεί, μολονότι μειούμενη, να παρουσιάζει πλεόνασμα. Οι προαναφερόμενες αυξήσεις λόγω "ερπυσμού δυναμικότητας", που παρατηρούνται επίσης και σε εγκαταστάσεις μετατροπής, δεν βοηθούν βεβαίως την κατάσταση. 16. Το πλεόνασμα δυναμικότητας μετατροπής προέκυψε από την υπερεπένδυση που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια. Η υπερεπένδυση αυτή οφείλεται κυρίως σε δύο λόγους. Πρώτον, στη μεταστροφή της ζήτησης όσον αφορά τη σύνθεση των προϊόντων. Η αναλογία μεταξύ της ζήτησης πετρελαίου κίνησης και της ζήτησης βενζίνης ήταν στην πραγματικότητα διαφορετική από εκείνη που προβλεπόταν οι προβλέψεις υποτίμησαν την αύξηση της ζήτησης πετρελαίου κίνησης και υπερεκτίμησαν την αύξηση της ζήτησης βενζίνης (η ζήτηση βενζίνης στην πραγματικότητα μειώθηκε). 17. Δεύτερον, από την πλευρά της προσφοράς, προβλεπόταν ότι τα διαθέσιμα είδη αργού θα γίνονταν κατά μέσο όρο βαρύτερα, ενώ, στην πραγματικότητα, έγιναν ελαφρύτερα. Αυτό, με τη σειρά του, ήταν αποτέλεσμα της ελάφρυνσης του "κάλαθου" ποιοτήτων αργού που η Σαουδική Αραβία διέθεσε στην αγορά με σκοπό να μεγιστοποιήσει τα εισοδήματα της από το πετρέλαιο και πολύ καλύτερο από τα αναμενόμενα επίπεδα παραγωγής αργού πετρελαίου από τη Βόρειο Θάλασσα, το οποίο είναι γενικά ελαφρύ. Αυτό κατέστη δυνατό χάρη στις περικοπές του κόστους και στις τεχνολογικές προόδους που σημειώθηκαν στον ανάντη τομέα. Συνολικά, χρειάστηκε μικρότερη μάλλον παρά μεγαλύτερη δυναμικότητα μετατροπής δεδομένου ότι με τη διύλιση ελαφρύτερων ποιοτήτων αργού παράγονται ελαφρύτερα προϊόντα. 18. Τέλος, ιδιαίτερα σημαντικός ήταν ο αντίκτυπος των κανονιστικών παραγόντων. Παρατηρήθηκε αύξηση του κόστους των μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος, η οποία, με τις σημερινές συνθήκες της αγοράς, δεν μπορεί να ανακτηθεί άμεσα από τις τιμές των προϊόντων. Το υψηλό κόστος απορρύπανσης και η μη δυνατότητα πρόβλεψης των ποσοστών φορολογικής επιβάρυνσης είχαν επίσης αντίκτυπο στις αποφάσεις επένδυσης στον κλάδο της διύλισης. 19. Ο συνδυασμός αυτών των τριών στοιχείων είχε διάφορες συνέπειες. Βραχυπρόθεσμα, παρατηρήθηκε "απόκλιση" μεταξύ της δυναμικότητας διύλισης και της ζήτησης πετρελαιοειδών, η οποία οδήγησε σε μειωμένες διαφορές τιμών μεταξύ των ελαφρύτερων και των βαρύτερων ποιοτήτων προϊόντων, οι οποίες με τη σειρά τους οδήγησαν σε χαμηλές αποδόσεις επενδύσεων. Οι εταιρείες εκμετάλλευσης διυλιστηρίων δείχνουν απροθυμία να κλείσουν τα διυλιστήρια λόγω του υψηλού κόστους απορρύπανσης και του κοινωνικού κόστους που συνεπάγεται κάτι τέτοιο. Αντίθετα, έχουν την τάση να υιοθετούν στάση αναμονής για όσο διάστημα οι επιχειρηματικές τους δραστηριότητες αποφέρουν κάποια κέρδη ή επιχειρούν να πωλήσουν τα διυλιστήρια, ακόμα και σε πολύ χαμηλές τιμές, παρά να τα κλείσουν. - 7 - 20. Η τάση των παραγωγών για συμμετοχή στον κατάντη τομέα, η οποία καλωσορίζεται ως απόδειξη προσήλωσης στην κοινοτική αγορά, εξασφαλίζει μια ομάδα δυνητικών αγοραστών οι οποίοι συχνά εφαρμόζουν διαφορετικές στρατηγικές αρχές και επιθυμούν να διεισδύσουν στον κλάδο, ιδίως όταν τα διυλιστήρια διατίθενται υπό ελκυστικούς όρους. Είναι πιθανόν να σημειωθούν περαιτέρω κλεισίματα μονάδων, αλλά ακόμα και στην περίπτωση αυτή δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι θα βελτιωθούν τα περιθώρια κέρδους, επειδή η δυναμικότητα μπορεί στην πράξη να αντικατασταθεί από τις εισαγωγές. Εμπορία 21. Στο εσωτερικό της Κοινότητας, ο κλάδος της εμπορίας πετρελαιοειδών παρουσιάζει διαφορές ανάλογα με το κράτος μέλος, αλλά σε γενικές γραμμές ευρίσκεται πραγματικά σε καλύτερη κατάσταση απ'ό,τι ο κλάδος της διύλισης. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι διαρθρωτικές διαφορές ιστορικής προέλευσης όπως και τα διαφορετικά επίπεδα ανάντη και κατάντη ένταξης των συμμετεχόντων στις αντίστοιχες αγορές. Η γενική τάση που παρατηρείται στην Κοινότητα είναι μείωση του αριθμού των σημείων λιανικής πώλησης και αντίστοιχη αύξηση του μέσου όγκου πετρελαιοειδών που πωλούνται ανά σημείο λιανικής πώλησης. Εντούτοις, εξαιτίας διαφόρων παραγόντων, ο ρυθμός αναδιάρθωσης διαφέρει σε κάθε κράτος μέλος 22. Σημαντικό ρόλο επίσης διαδραμάτισε η πρόοδος των λεγόμενων "υπερ καταστημάτων" (hyper-markets) εις βάρος των παραδοσιακών επιχειρήσεων, γεγονός το οποίο φαίνεται, προς το παρόν, να αποβαίνει προς όφελος του καταναλωτή λόγω των σημαντικά χαμηλότερων τιμών που προσφέρονται. Εντούτοις, στις αγορές που έχουν επηρεαστεί περισσότερο από την αναδιάρθρωση αυτή, οι παραδοσιακές επιχειρήσεις, και ιδίως οι εταιρείες εκμετάλλευσης διυλιστηρίων, υφίστανται σημαντική μείωση των κερδών τους. Αυτό, με τη σειρά του, ζημειώνει την ικανότητα των επιχειρήσεων να διατηρούν κεφαλαιουχικές δαπάνες για τη βελτίωση των σημείων λιανικής πώλησης στις αγορές αυτές και μπορεί να οδηγήσει σε κλείσιμο περαιτέρω σημείων λιανικής πώλησης. Δεύτερον, ορισμένες επιχειρήσεις ανταλλάσσουν μεταξύ τους κάποιους σταθμούς λιανικής πώλησης προκειμένου να ενισχύσουν την παρουσία τους σε ορισμένες περιοχές. Αυτό συχνά οδηγεί σε μείωση του κόστους μονάδας στο οποίο μπορεί να συμμετέχουν και οι καταναλωτές, υπό την προϋπόθεση ότι διατηρείται επαρκής ανταγωνισμός. Οι εξελίξεις αυτές επηρεάζουν τη συνολική διάρθρωση της αγοράς και ο ρόλος της παραδοσιακής επιχείρησης μεταβάλλεται αντιστοίχως. Δεδομένης της κλίμακας των αλλαγών και της σημασίας του κλάδου, απαιτείται παρακολούθηση των τάσεων αυτών. Περιβαλλοντικά θέματα 23. Σε ολόκληρη την Κοινότητα εκφράζονται ανησυχίες σχετικά με το περιβάλλον, και ιδίως σχετικά με την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα. Οι πολίτες απαιτούν βελτιώσεις και, πράγματι, στον τομέα αυτό, στη σύμβαση-πλαίσιο για τις αλλαγές του κλίματος αναλαμβάνονται συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Η περιβαλλοντική νομοθεσία, ιδίως όσον αφορά τον κατάντη τομέα, είναι σύνθετη. Τα περιβαλλοντικά μέτρα καλύπτουν τους επιχειρησιακούς διακανονισμούς στην ίδια τη διαδικασία διύλισης, τις προδιαγραφές των προϊόντων και τον εξοπλισμό περιορισμού των εκπομπών στην αλυσίδα διανομής. Εντούτοις, η βελτίωση π. χ. των προδιαγραφών των καυσίμων είναι μια δραστηριότητα που δεν αφορά μόνο το συγκεκριμένο κλάδο, αλλά απαιτεί στενή συνεργασία με άλλους βιομηχανικούς - 8 - κλάδους. Κάτι τέτοιο επιτυγχάνεται με το πρόγραμμα Auto-Oil, το οποίο έχει ως ισορροπίας μεταξύ των πλέον στόχο την ανεύρεση αποδοτικότερων μέτρων. της κατάλληλης 24. Το πρόγραμμα Auto-Oil αποτελεί τριμερή πρωτοβουλία της Επιτροπής, του κλάδου διύλισης (EUROPIA) και της αυτοκινητοβιομηχανίας (ACEA) σχετικά με την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα, τις εκπομπές και τις τεχνολογίες καυσίμων και κινητήρων. Στόχος του προγράμματος είναι να παράσχει στους υπεύθυνους για τη λήψη αποφάσεων μια αντικειμενική εκτίμηση της πλέον αποδοτικότερης - από άποψη κόστους- δέσμης μέτρων, π. χ. για την τεχνολογία οχημάτων και την ποιότητα των καυσίμων, καθώς και μια αντικειμενική εκτίμηση τοπικών μέτρων, τα οποία είναι απαραίτητα για τη μείωση των εκπομπών που προέρχονται από τις οδικές μεταφορές σε ένα επίπεδο που να ανταποκρίνεται στην επίτευξη των νέων προτύπων ατμοσφαιρικού αέρα που αναπτύσσονται σήμερα σε όλη την Κοινότητα. 25. Συχνά, η εισαγωγή ειδικών μέτρων γίνεται σταδιακά και, ανά πάσα δεδομένη στιγμή, η βιομηχανία παραγγέλλει νέο εξοπλισμό ούτως ώστε να ανταποκριθεί στην ήδη ισχύουσα νομοθεσία, προγραμματίζει τον τρόπο με τον οποίο θα καλύψει τους μελλοντικούς στόχους που καθορίζονται στην τρέχουσα νομοθεσία και συμμετέχει σε συζητήσεις σχετικά με τον τρόπο επίτευξης περαιτέρω βελτιώσεων. Τα μέτρα αυτά υποχρεώνουν τη βιομηχανία να πραγματοποιεί σημαντικές δαπάνες στα διυλιστήρια και στις εγκαταστάσεις αποθήκευσης και διανομής και, γενικά, κάθε νέο προστατευτικό μέτρο, όπως π. χ. η περαιτέρω μείωση των επιπέδων εκπομπών, είναι αναλογικά ακριβότερο από το προηγούμενο, δεδομένου ότι αυξάνονται αντιστοίχως και οι απαιτήσεις τεχνικών βελτιώσεων Στον Πίνακα Δ5 του παραρτήματος περιλαμβάνονται κάποιες εκτιμήσεις του δυνητικού κόστους. 26. Η βελτίωση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα αποφέρει οφέλη για ολόκληρη την Κοινότητα. Λόγω του σημαντικού ύψους των απαιτούμενων επενδύσεων και του μακροπρόθεσμου χαρακτήρα του κλάδου της διύλισης, είναι σαφές ότι χρειάζονται συνεπή και προβλέψιμα κανονιστικά μέτρα που να βασίζονται σε μια προσέγγιση κόστους-απόδοσης ώστε εξασφαλισθούν αυτά τα οφέλη. Ασφάλεια του εφοδιασμού 27. Όπως αναφέρεται στη Λευκή Βίβλο για την ενεργειακή πολιτική, η ασφάλεια εφοδιασμού παραμένει σημαντικό ζήτημα, αν και κρίνεται ότι υπάρχουν ελάχιστες πιθανότητες να τεθεί βραχυπρόθεσμα σε κίνδυνο η ασφάλεια του εφοδιασμού της Κοινότητας σε πετρέλαιο. Οι συνθήκες έχουν αλλάξει σημαντικά από τις κατασΓάσεις κρίσης/λανθάνουσας κρίσης που παρατηρήθηκαν πριν από είκοσι περίπου χρόνια όταν οι πηγές προμήθειας και οι αγορές αργού και πετρελαιοειδών χαρακτηρίζονταν από πολύ μικρότερη διαφοροποίηοτ), διαφάνεια και αποδοτικότητα απ'ό,τι σήμερα. 28. Εντούτοις, η Κοινότητα θα συνεχίσει να εξαρτάται σημαντικά από τις εισαγωγές αργού πετρελαίου και, ως εκ τούτου, θα υπάρχει συνεχής ανάγκη επαγρύπνησης, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. Περισσότερα από τα τρία τέταρτα των αποδεδειγμένων παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου ευρίσκονται σε περιοχές οι οποίες, από πολιτική ή/και οικονομική άποψη, είναι δυνητικώς ασταθείς. Το γεγονός αυτό υπογραμμίζει τη συνεχή ανάγκη λήψης μέτρων προσαρμοσμένων, όταν χρειάζεται, στις μεταβαλλόμενες συνθήκες της αγοράς, ούτως ώστε να καλυφθεί το ενδεχόμενο αιφνίδιας διακοπής του εφοδιασμού, το - 9- οποίο θα έχει εξαιρετικά επιζήμιες συνέπειες τόσο στην παγκόσμια οικονομία όσο και στην οικονομία της Κοινότητας. Δεδομένου ότι η ασφάλεια του εφοδιασμού με πετρελαιοειδή αντιπροσωπεύει την κοινωνικοοικονομική ευημερία του πληθυσμού της Κοινότητας, η ύπαρξη ενός σθεναρού και ανταγωνιστικού κλάδου διύλισης στην Κοινότητα έχει στρατηγική σημασία. απαραίτητο στοιχείο για 29. Επίσης, θα πρέπει να συνεχισθούν αφενός η ανάπτυξη καλών σχέσεων μεταξύ των παραγωγών και των καταναλωτών ούτως ώστε να διασφαλισθεί η σημερινή σταθερότητα, και αφετέρου ο διάλογος και η σύγκλιση των συμφερόντων μέσω αμοιβαίων επενδυτικών και επιχειρηματικών διακανονισμών. Οι βελτιώσεις της τεχνολογίας καθιστούν δυνατή την εκμετάλλευση κοιτασμάτων σε νέες γεωγραφικές ζώνες και, ως εκ τούτου, θα συμβάλουν στην επίτευξη του ανωτέρω στόχου και στην περαιτέρω διαφοροποίηση του εφοδιασμού. Για τις κοινοτικές εταιρείες αρχίζουν σήμερα να διανοίγονται δυνατότητες ανάντη επένδυσης σε παραγωγούς χώρες εντός και εκτός του ΟΠΕΚ, ενώ οι παραγωγοί συνεχίζουν να επενδύουν στον κατάντη τομέα στην Κοινότητα. Οι κινήσεις αυτού του είδους παγιώνουν το αμοιβαίο συμφέρον που παρουσιάζουν για τα δύο μέρη οι θετικές επιδόσεις της πετρελαιοβιομηχανίας συνολικά, είναι δε ευπρόσδεκτες υπό τον όρο ότι βασίζονται στις αρχές της αγοράς. Εσωτερική αγορά 30. Η εσωτερική αγορά στον πετρελαϊκό κλάδο παρουσιάζει σχετικώς καλή ανάπτυξη και διαφάνεια σε σύγκριση με άλλους ενεργειακούς κλάδους. Πολλές από τις εξελίξεις στον κλάδο της διύλισης οφείλονται στο γεγονός ότι η εσωτερική ευρωπαϊκή αγορά αποτελεί τμήμα της ευρύτερης παγκόσμιας αγοράς και λειτουργεί στα πλαίσια του παγκόσμιου ανταγωνισμού. Είναι σαφές ότι στο διάστημα που μεσολάβησε από την 1η Ιανουαρίου 1993 μέχρι σήμερα έχει επιτευχθεί ελάχιστη προσέγγιση των ποσοστών χρησιμοποίησης μεταξύ των κρατών μελών Όπως αναφέρει σε γενικές γραμμές η Λευκή Βίβλος για την ενεργειακή πολιτική, στον τομέα αυτό είναι δύσκολο να επιτευχθεί πρόοδος εξαιτίας του ευρέος φάσματος συμφερόντων και απόψεων, αλλά συνεχίζονται οι προσπάθειες για την εξάλειψη των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. 31. Ανάλογα, στο πεδίο της τεχνικής τυποποίησης προϊόντων, στην Κοινότητα εξακολουθούν να υπάρχουν πολλές περιπτώσεις διαφορετικών προτύπων για παρόμοια κατ'ουσία προϊόντα, τα οποία μπορεί να εμποδίσουν την πλήρη υλοποίηση των οφελών της εσωτερικής αγοράς. Συμπεράσματα 32. Ένας υγιής πετρελαϊκός κλάδος είναι σε θέση να στηρίξει την κοινωνική και οικονομική πρόοδο στην Κοινότητα, να εγγυηθεί την ασφάλεια εφοδιασμού σε ανταγωνιστικές τιμές και να υποστηρίξει τις ενέργειες βελτίωσης της προστασίας του περιβάλλοντος. Η ασφάλεια του εφοδιασμού της Κοινότητας με πετρέλαιο, σε λογικές τιμές, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ομαλή λειτουργία και σταθερότητα της διεθνούς πετρελαιαγοράς. Είναι, συνεπώς, απαραίτητο να συνεχισθεί η προώθηση και ανάπτυξη μιας πολιτικής διαλόγου και συνεργασίας με τους κυριότερους προμηθευτές της Κοινότητας σε πετρέλαιο και τους κυριότερους ανταγωνιστές της στη διεθνή αγορά καθώς και η εφαρμογή και προώθηση της Συνθήκης για τον Ενεργειακό Χάρτη. - 1 0- 33. Πρωταρχική σημασία έχει επίσης η καλλιέργεια ενός ευνοϊκού κλίματος για τις επενδύσεις. Παρότι ο πετρελαϊκός κλάδος, ως σύνολο, παρουσιάζει σήμερα γενικά καλές οικονομικές επιδόσεις κυρίως λόγω της κάθετης ολοκλήρωσης του και της διαφοροποίησης των δραστηριοτήτων, το γεγονός είναι ότι ο κοινοτικός κλάδος διύλισης διέρχεται τα τελευταία χρόνια περίοδο πολύ χαμηλής κερδοφορίας για λόγους που έχουν σχέση με τις συνθήκες της αγοράς και κανονιστικούς παράγοντες. 34. Η κατάσταση είναι πιθανό να οδηγήσει βραχυπρόθεσμα σε μια διαδικασία αναδιάρθρωσης που θα καταλήξει σε κλείσιμο ή πώληση μονάδων διύλισης, πράγμα το οποίο έχει ήδη ξεκινήσει σε κάποιο βαθμό. Εντούτοις, δεν είναι δυνατόν να προβλεφθεί ο τόπος ή ο χρόνος ή το μέγεθος δυναμικότητας που θα αφορά η εξέλιξη αυτή, εξαιτίας των πολλών και ποικίλων παραγόντων που υπεισέρχονται σε όλη την Κοινότητα. Στο βαθμό που θα επέλθει εξορθολογισμός του κλάδου, η Επιτροπή τονίζει ότι, όπως στη δεκαετία του '80, οι αποφάσεις παύσης της λειτουργίας μονάδων διύλισης θα πρέπει να εξακολουθήσουν να λαμβάνονται από τα μεμονωμένα διυλιστήρια. Οι αποφάσεις αυτές θα πρέπει να λαμβάνονται κατά τον αποδοτικότερο τρόπο και να πληρούν τους κανόνες περί ανταγωνισμού που προβέπονται στη Συνθήκη. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί συνεχώς την κατάσταση και θα συνεχίσει το διάλογο με τον κλάδο και τα κράτη μέλη. 35. Μακροπρόθεσμα, η εξασφάλιση ενός ισχυρού και τεχνολογικά προηγμένου κλάδου διύλισης θα αποβεί προς το συμφέρον της Κοινότητας. Ένας ισχυρός και τεχνολογικά προηγμένος κλάδος διύλισης συμβάλλει στην ασφάλεια του εφοδιασμού και στην ανταγωνιστικότητα της Κοινότητας γενικά, και στην ασφάλεια εφοδιασμού και την ανταγωνιστικότητα του ίδιου του κλάδου της διύλισης, του κλάδου των πετροχημικών και των συναφών κλάδων παροχής υπηρεσιών και προμήθειας εξοπλισμού ειδικότερα. Επιπλέον, συμβάλλει στην απασχόληση στην Κοινότητα. Πρέπει ωστόσο να αναγνωρισθεί ότι σημειώνεται αυξανόμενος ανταγωνισμός για επενδύσεις, προερχόμενος από περιοχές εκτός Κοινότητας, όπου παρουσιάζεται ανάπτυξη και ενδυνάμωση νέων αγορών. 36. Η περιβαλλοντική πολιτική και η αναγκαία νομοθεσία που απαιτείται για τη επίτευξη των επιδιωκόμενων βελτιώσεων ποιότητας ατμοσφαιρικού αέρα θα εξακολουθήσουν να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στον κλάδο, ιδίως εξαιτίας του σημαντικού ύψους των απαιτούμενων επενδύσεων. Η σημασία τους θα εξακολουθήσει να επηρεάζει τις δραστηριότητες τόσο του κλάδου της διύλισης όσο και του κλάδου της εμπορίας. Τα σχετικά μέτρα θα πρέπει να είναι σύντονα και να εντάσσονται σε ένα συνεπές και προβλέψιμο πλαίσιο που να βασίζεται σε μια αυστηρή προσέγγιση κόστους-απόδοσης. 37. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, για την προώθηση της συνεχούς ανάπτυξης της εσωτερικής αγοράς, είναι απαραίτητο να συνεχιθούν οι προσπάθειες μεγαλύτερης εναρμόνισης των ειδικών φόρων επί των πετρελαιοειδών και, επιπλέον, συνιστά την εξέταση περαιτέρω βελτιώσεων στον τομέα της τεχνικής τυποποίησης των προϊόντων. 38. Η Επιτροπή θα πραγματοποιεί τακτικές αναλύσεις του πετρελαϊκού κλάδου, του κλάδου διύλισης και του κλάδου εμπορίας πετρελαιοειδών της Κοινότητας, συμπεριλαμβανομένης της συγκέντρωσης ακριβέστερων στοιχείων σχετικά με την κατάσταση της δυναμικότητας διύλισης και των ποσοστών χρησιμοποίησης, αναγνωρίζοντας τη σημασία των στοιχείων αυτών για τη χάραξη ενεργειακής πολιτικής και για την επιτυχή εφαρμογή της Λευκής Βίβλου με αντικείμενο την ενεργειακή πολιτική. - 11 - ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ A Γενικό οικονομικό πλαίσιο Την ισχυρή ανάκαμψη της κοινοτικής οικονομίας το 1994 ακολούθησε μια έντονη επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης το 1995. Ο ρυθμός αύξησης της παραγωγής, ο οποίος έφθασε σε 4% για κάποια διαστήματα μέσα στο 1994, για το 1995 φαίνεται να είναι της τάξης του 2,5%. Οι προοπτικές για το 1996 είναι λιγότερο θετικές απ'ό,τι προβλεπόταν και σήμερα φαίνεται πιθανό ότι η αύξηση της παραγωγής θα είναι μικρότερη του 2%. Εντούτοις, οι σημαντικότεροι παράγοντες που υπαγορεύουν τις προβλέψεις σχετικά με την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας συνηγορούν υπέρ μιας νέας ανόδου του ρυθμού ανάπτυξης της οικονομικής δραστηριότητας εντός του 1996 ο μέσος όρος για το 1996 είναι μεν πιθανό να είναι μικρότερος εκείνου του 1995, αλλά η υφέρπουσα τάση θα είναι θετική. Στις κυριότερες θετικές συνιστώσες ανάπτυξης συγκαταλέγονται : ο υγιής ρυθμός ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας εκτός της Κοινότητας τα ευνοϊκά δεδομένα της κοινοτικής οικονομίας, π. χ. χαμηλός πληθωρισμός, μέτριες μισθολογικές πιέσεις και υγιής αποδοτικότητα των επενδύσεων- και η χαλάρωση των νομισματικών πολιτικών. Εκτός της Κοινότητας, η οικονομική δραστηριότητα από το 1992 και μετά αναπτύσσεται με ζωηρό ρυθμό. ' Η ταχεία ένταξη των νέων αγορών της Ασίας και των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στην παγκόσμια οικονομία και τα πρώτα οφέλη από τα μέτρα απελευθέρωσης του εμπορίου που συμφωνήθηκαν στον Γύρο της Ουρουγουάης ανανέωσαν το δυναμισμό των παγκόσμιων εμπορικών συναλλαγών Ο ταχύς ρυθμός ανάπτυξης της αγοράς των εξαγωγών φαίνεται να έχει επιβραδυνθεί αλλά οι προβλέψεις για το εξωτερικό περιβάλλον παραμένουν σχετικά ευνοϊκές - 1 2- ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΒ Εφοδιασμός ιιε αονό πετρέλαιο Β. 1 Παγκόσμια αποθέματα ενέργειας Έπειτα από τις πετρελαϊκές κρίσεις τ ου 1973 και τ ου 1980, έχουν γίνει πλέον μακροχρόνιες αναπροσαρμογές και η προσφορά και η ζήτηση ενέργειας έφθασαν σε μια νέα ισορροπία. Ως αποτέλεσμα, τα παγκόσμια αποθέματα δημιουργήσουν ενέργειας θεωρούνται επαρκή μεσοπρόθεσμα προβλήματα. είναι απίθανο ενώ να Τα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου καλύπτουν περίπου 43 έ τη κατανάλωσης (Διάγραμμα Β. 1). Πρόκειται ασφαλώς για τον χαμηλότερο λόγο πόρων/παραγωγής (αποδεδειγμένων αποθεμάτων προς τρέχοντα ρυθμό παραγωγής) μεταξύ των ορυκτών καυσίμων, παρά το γεγονός ότι αυτά τα ισοδυναμούν, από ενεργειακής απόψεως, με τα αποθέματα πετρελαίου ισοδύναμου αποθέματα αερίου (περίπου 135 δισεκατομμύρια μετρικοί τόνοι πετρελαίου (btoe)). Εντούτοις, για πολλά χρόνια, οι ανακαλύψεις νέων κοιτασμάτων και η αύξηση των ποσοστών ανάκτησης από τα υπάρχοντα πεδία αντιστοιχούσαν ή υπερέβαιναν την κατανάλωση -από τα μέσα της δεκαετίας του τριπλασιαστεί. Από '60 και μετά, τα αποδεδειγμένα αποθέματα έχουν γεωπολιτική άποψη, είναι εξαιρετικά σημαντικό να σημειωθεί ότι 65% των αποθεμάτων βρίσκονται στη Μέση Ανατολή, 1 1% στη Βενεζουέλα και το Μεξικό και 6% στην ΚΑΚ (Διάγραμμα Β. 2). Τα παγκόσμια αποδεδειγμένα αποθέματα στερεών καυσίμων (με τους σημερινούς ρυθμούς παραγωγής) καλύπτουν χρονική περίοδο κατανάλωσης άνω των 200 ετών. Τα αποδεδειγμένα αποθέματα αερίου εκτείνονται σε περίπου 65 έτη. Τα τελευταία παρουσιάζουν προσφάτως αύξηση αντίστοιχη με τη μεγάλη αύξηση της ζήτησης για το καύσιμο αυτό. Το 70% των παγκόσμιων αποθεμάτων αέριου ευρίσκονται στην ΚΑΚ ή στη Μέση Ανατολή και ένα μεγάλο μέρος από αυτά ευρίσκονται σε απόσταση τέτοια που να επιτρέπει τον εφοδιασμό της Δυτικής και της Κεντρικής Ευρώπης με οικονομικώς συμφέροντες όρους. Υπάρχει αβεβαιότητα ως προς τον αντίκτυπο που θα έχει η μετατόπιση της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου Η ζήτηση πετρελαίου θα σημειώσει σημαντική αύξηση, ιδίως στην Κίνα, την Ινδία και σε άλλες ταχέως αναπτυσσόμενες χώρες της Απω Ανατολής. Ως εκ τούτου, παρά το ότι είναι απίθανο να υπάρξει μεσοπρόθεσμα έλλειψη πετρελαίου, μπορεί να παρατηρηθεί αύξηση του ανταγωνισμού εκ μέρους των ανερχόμενων οικονομιών, ιδίως επειδή αυξάνεται η εξάρτηση τόσο των ΗΠΑ. όσο και της Ευρώπης από την εισαγόμενη ενέργεια. Β 2 Παγκόμια προσφορά πετρελαίου Από τα μέσα της δεκαετίας του '80, ο ΟΠΕ Κ ανέκτησε ένα μέρος από το μερίδιο παράγωγης που είχε χάσει από χώρες εκτός ΟΠΕΚ λόγω των πετρελαϊκών κρίσεων της δεκαετίας του 70. Εντούτοις, τα τελευταία χρόνια, η πρόοδος τ ης τεχνολογίας και η μείωση του κόστους έρευνας και ανάκτησης πετρελαίου, κυρίως στην περιοχή της Βόρειας Θάλασσας, είχαν ως αποτέλεσμα τη μείωση του μεριδίου που προέβλεπε να επιτύχει ο ΟΠΕΚ στην αυξανόμενη ζήτηση πετρελαίου (Διαγράμματα Β. 3 και Β. 4). Συμφωνά με τις προβλέψεις, η ζήτηση πετρελαίου θα εξακολουθήσει να ισορροπίας μεταξύ αυξάνεται, στενεύοντας πολύ σταδιακά τα περιθώρια - 13 - παγκόσμιας προσφοράς και ζήτησης. Παράλληλα με την αύξηση της ζήτησης ειδών αργού από χώρες εκτός ΟΠΕΚ, αναμένεται ότι θα σημειώσει αύξηση και η προσφορά πετρελαίου από χώρες του ΟΠΕΚ, και ιδίως από τις χώρες με εκτεταμένα κοιτάσματα της Μέσης Ανατολής και από τη Βενεζουέλα. Ήδη η εφεδρική δυναμικότητα παραγωγής περίπου 2-3 εκατ. βαρέλια/ημέρα, κυρίως στον Περσικό Κόλπο, χωρίς να λάβουμε υπόψη τη δυνητική παραγωγή 2 περίπου εκατ. βαρελιών/ημέρα από το Ιράκ. αντιπροσωπεύει Κατά το διάστημα 1985-1994, οι παγκόσμιες τιμές αργού (εκπεφρασμένες σε τρέχουσες τιμές αργού τύπου Brent) ανέρχονταν κατά μέσον όρο σε 20 δολάρια το βαρέλι (bbl), σε σύγκριση με $40/bbl κατά το διάστημα 1975-1985. Τα τελευταία τρία χρόνια, ο μέσος όρος έφθασε σχεδόν τα $17/bbl (Διάγραμμα Β. 5). Κανονικά, οι τιμές του πετρελαίου αναμένεται να παρουσιάσουν μια, έστω και πολύ μέτρια, αύξηση σε πραγματικές τιμές μέσα στα 10-15 χρόνια. Ακόμα και με τη νέα εξισορρόπηση της προσφοράς και της ζήτησης, η αύξηση των τιμών του αργού πετρελαίου αναμένεται να είναι απλώς μέτρια, και αυτό για τους εξής λόγους. (0 Μείωση του κόστους έoεuvαç και παραγωγής λόνω της προόδου της τεννολονίας Πολλές από τις μεγαλύτερες παραγωγούς περιφέρειες εκτός ΟΠΕΚ έχουν φθάσει σε ωριμότητα εκμετάλλευσης, ενώ τα κοιτάσματα τους έχουν ήδη αρχίσει να εξαντλούνται. Η εκμετάλλευση των κοιτασμάτων πετρελαίου των 48 πολιτειών του νότου των ΗΠΑ (δηλ. χωρίς την Αλάσκα) υπήρξε σχεδόν η πλέον εντατική και μακροχρόνια σε παγκόσμια κλίμακα. Ακόμα και η παραγωγή πετρελαίου 'από την Αλάσκα αναμένεται ότι στο μέλλον θα μειωθεί, παρότι πρόκειται για πετρέλαιο που ανακαλύφθηκε πιο πρόσφατα. Η πτώση των τιμών του πετρελαίου που σημειώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του '80 συνέβαλε στην τάση αυτή, διότι κατέστησε μη αποδοτική την παραγωγή πετρελαίου από τις χώρες εκτός ΟΠΕΚ. Εντούτοις, η ανάκτηση πολλών από τα ώριμης εκμετάλλευσης κοιτάσματα των χωρών εκτός ΟΠΕΚ παρουσιάζει νέα ανάπτυξη ή τα αποθέματα αυτά δεν εξαντλήθηκαν τόσο γρήγορα όσο αναμενόταν. Η πρόοδος της τεχνολογίας στην οποία κατέφυγε η βιομηχανία πετρελαίου με στόχο να επιτύχει οικονομικότερη και σε χαμηλΰές τιμές εξόρυξη πετρελαίου ξεπέρασε τις προσδοκίες. Επίσης, σημειώθηκε σημαντική μείωση του κόστους αναζήτησης και εξόρυξης πετρελαίου. Παρά τις μειώσεις του εργατικού δυναμικού που πραγματοποιήθηκαν με στόχο την αύξηση της παραγωγικότητας, ο σημαντικότερος παράγοντας για την ανωτέρω μείωση ήταν η τεχνολογία. Οι τεχνικές αναζήτησης υδρογονανθράκων έγιναν πιο αποτελεσματικές και η βελτίωση της τεχνολογίας γεώτρησης αύξησε σημαντικά την παραγωγική δυναμικότητα των πεδίων. Τα μικρά και μη αποδοτικά πεδία της Βόρειας Θάλασσας είναι πλέον εκμεταλλεύσιμα χάρη στη χρησιμοποίηση ειδικών σκαφών άντλησης ενώ, μέσα σε λίγα χρόνια, η οριζόντια γεώτρηση μετατράπηκε σε ευρύτατα διαδεδομένη τεχνική που επιτρέπει τη σημαντική βελτίωση της παραγωγικής δυναμικότητας των πεδίων. Ταυτόχρονα, οι κυβερνήσεις πολλών χωρών βελτίωσαν τα φορολογικά τους καθεστώτα προκειμένου να ενθαρρύνουν την έρευνα και παραγωγή πετρελαίου. Οι εκτιμήσεις σχετικά με αυτές τις μειώσεις του κόστους ποικίλλουν, αλλά το κόστος αναζήτησης είναι πιθανόν να μειώθηκε κατά το ήμισυ κατά την τελευταία δεκαετία. Οι εξελίξεις της τεχνολογίας δεν είναι δυνατόν να αναιρεθούν ούτε η τεχνολογία μπορεί να παραμείνει στάσιμη -η μελλοντική - 14- πρόοδος της τεχνολογίας, ακόμα και αν δεν είναι ανάλογη εκείνης του πρόσφατου παρελθόντος, θα συμβάλει ωστόσο στο μετριασμό των μελλοντικών αυξήσεων της τιμής του πετρελαίου. (Η) ΑύΕηοτι των παγκόσμιων αποθευάτων Σήμερα, ο ρυθμός ανακάλυψης νέων αποθεμάτων είναι τουλάχιστον ίδιος με τον ρυθμό εξάντλησης των παλαιότερων αποθεμάτων. Εντούτοις, εξακολουθούν να υπάρχουν μεγάλες περιοχές του πλανήτη που μένουν ανεκμετάλλευτες ή που δεν έχουν ακόμη ερευνηθεί. Μεταξύ των δυνητικών νέων ζωνών κοιτασμάτων πετρελαίου περιλαμβάνονται η δυτική περιοχή των Νήσων Shetland, η θάλασσα του Μπάρεντς, το εθνικό πάρκο της Αλάσκας, ο Νότιος Ατλαντικός και η Νοτιανατολική Ασία. Παρότι είναι σαφές ότι το πετρέλαιο δεν αποτελεί ανεξάντλητο πόρο, για αρκετά μεγάλο ακόμη διάστημα δεν φαίνεται να υπάρχει πρόβλημα όσον αφορά τα αποθέματα πετρελαίου. Εντούτοις, πρέπει πάλι να σημειωθεί ότι οι παραδοσιακές παραγωγοί χώρες του ΟΠΕΚ αναμένεται ότι θα συνεχίσουν να ελέγχουν το μεγαλύτερο μέρος των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου. (iii) Η μεταβαλλόαενη επίδραση του ΟΠΕΚ Ο ΟΠΕΚ αναγνωρίζει όχι μόνο ότι οι τιμές είναι προτιμότερο να παραμείνουν μέτριες αλλά και ότι η σταθερότητα των τιμών θα είναι μακροπρόθεσμα συμφέρουσα. Όπως έχει αποδείξει το παρελθόν, οι κρίσεις στις τιμές του πετρελαίου το μόνο που επιτυγχάνουν είναι να καταπνίγουν τη ζήτηση. Με βάση την εμπειρία αυτή, είναι πιθανό ότι ο ΟΠΕΚ στο μέλλον θα υιοθετήσει στο μέλλον μια φιλοσοφία τιμολόγησης και προσφοράς που να προσανατολίζεται περισσότερο προς την αγορά και που να επιτρέπει τον καθορισμό των τιμών βάσει παραγόντων προσφοράς/ζήτησης. (ΐν) Επανενοποίηση της παγκόσμιας πετοελαιοβιουηγανίας Η αυξανόμενη συμμετοχή των παραγωγών χωρών στις κοινοτικές κατάντη δραστηριότητες συνοδεύεται τα τελευταία χρόνια από κίνηση ανοίγματος, εκ μέρους των περισσοτέρων από τις χώρες αυτές, του ανάντη τομέα τους σε εταιρείες καταναλωτριών χωρών. Αυτή η διαδικασία ενοποίησης, η οποία είναι πιθανόν να συνεχισθεί και να επεκταθεί παγκοσμίως, θα συμβάλει στη σταθεροποίηση των παγκόσμιων πετρελαιαγορών. (ν) Εκσυγγρονιοχιός των πετρελαιαγοοών Οι επιχειρηματικές δραστηριότητες των πετρελαιαγορών έχουν πλέον φθάσει σε αυξημένο βαθμό εκσυγχρονισμού. Οι πετρελαιαγορές χαρακτηρίζονται πλέον από μεγαλύτερη διαφάνεια χάρη στην επανάσταση της τεχνολογίας των πληροφοριών ενώ οι υφέρπουσες τάσεις που κατευθύνουν τις αγορές γίνονται πλέον πιο κατανοητές. Αυτό δεν σημαίνει ότι στο εξής δεν θα υπάρχει αστάθεια και διακυμάνσεις -αφού, τελικά, σε αυτή ακριβώς την αστάθεια και τις διακυμάνσεις στηρίζουν οι αγορές τα κέρδη τους. Αλλά μειώνονται οι πιθανότητες για παρατεταμένες πετρελαϊκές κρίσεις που να οφείλονται σε μη διαφάνεια των κινητήριων δυνάμεων των αγορών. (vi) Κυβερνητικές δράσεις νια τη διευκόλυνση του εΦοδιασυού έκτακτης ανάγκης - 15 - Για την αντιμετώπιση των δυνητικών διακοπών του εφοδιασμού, υπάρχουν της σήμερα αποτελεσματικά μέτρα σε παγκόσμιο επίπεδο, Παγκόσμιας Οργάνωσης Ενέργειας (ΙΕΑ) αλλά και σε περιφερειακό επίπεδο, π. χ. της ΕΕ. Ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο υπενθύμισε στον κόσμο την ύπαρξη και την αποτελεσματικότητα αυτών των μέτρων. Τόσο σε επίπεδο ΙΕΑ όσο και σε κοινοτικό καταβάλλονται προσπάθειες ώστε τα μέτρα αυτά να συμβαδίζουν με τις μεταβαλλόμενες συνθήκες της αγοράς. ιδίως (vii) Ενεργειακές πηγές εναλλακτικές ως προς το πετρέλαιο Αξίζει να εξετάσουμε τις εναλλακτικές ως προς το πετρέλαιο πηγές. Σε διάστημα είκοσι ετών, πρώτα ο άνθρακας και στη συνέχεια η πυρηνική ενέργεια στην ουσία εκτόπισαν το πετρέλαιο από σημαντικό μέρος του τομέα ατμοπαραγωγής (ιδίως για ηλεκτροπαραγωγή) στις αναπτυσσόμενες χώρες. Τώρα είναι η σειρά του φυσικού αερίου. Κατά τα 10-15 επόμενα χρόνια, η ζήτηση αερίου στην Ευρώπη μπορεί να παρουσιάσει αύξηση κατά 40%, το ήμισυ της οποίας θα παρατηρηθεί στον κλάδο της παραγωγής ηλεκτρισμού. Το πετρέλαιο θα διατηρήσει μεν το σχετικό μονοπώλιο στον κλάδο των μεταφορών, αλλά θα χρειασθεί να καταβληθούν προσπάθειες για να διατηρήσει το μερίδιο του στις στατικές αγορές -όχι τόσο ευνοϊκό περιβάλλον για αυξήσεις των τιμών. Πιο μακροπρόθεσμα, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (π. χ. η ηλιακή ενέργεια, η αιολική ενέργεια, η ενέργεια βιομάζας, τα βιοκαύσιμα και η γεωθερμική ενέργεια), οι οποίες ρυπαίνουν ελάχιστα ή καθόλου το περιβάλλον, θα αποτελέσουν τη βασική αειφόρο πηγή ενέργειας και η Επιτροπή, όπως αναφέρεται στη Λευκή Βίβλο με τη μορφή την ενεργειακή πολιτική, θα προτείνει, υπό αντικείμενο ανακοίνωσης, μια στρατηγική περαιτέρω ανάπτυξης. Β 3 Εφοδιασμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης με αργό πετρέλαιο Β. 3. 1 Αποθέματα Η Ευρώπη διαθέτει σημαντικούς πόρους άνθρακα, μολονότι η εκμετάλλευση τους θα μειώνεται όλο και περισσότερο. Τα αποθέματα πετρελαίου και αερίου, αν και μέτρια για τα παγκόσμια επίπεδα, αναμένεται να παραμείνουν σημαντικός ενδογενής ενεργειακός πόρος. της Δυτικής αποθέματα πετρελαίου αποδεδειγμένα Τα Ευρώπης αντιπροσωπεύουν συνολικά λιγότερο από το ήμισυ των αποθεμάτων αερίου (2,2 δις τόνοι (bt) έναντι 4,9 btoe αερίου). Τα περισσότερα από αυτά τα αποθέματα ευρίσκονται υπό τον βυθό της Βόρειας Θάλασσας. Τα αποθέματα πετρελαίου της ΕΚ αντιπροσωπεύουν 0,9 bt ενώ όλα σχεδόν τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά αποθέματα ανήκουν στη Νορβηγία. Ο λόγος των ευρωπαϊκών αποθεμάτων προς την παραγωγή (Α/Π) είναι μεν μόλις 8 έτη, αλλά τα αποθέματα αντικαθίστανται σχεδόν με τον ίδιο ρυθμό με εκείνον που χρησιμοποιούνται και, ως εκ τούτου, αν λάβουμε υπόψη τα δυνητικά αποθέματα, η πραγματική διάρκεια ζωής τους θα είναι σημαντικά μεγαλύτερη. Β. 3. 2 Παράγωγη Η παραγωγή ενέργειας στην ΕΚ αναμένεται να κορυφωθεί περί το έτος 2000, μετά το οποίο η παραγωγή όλων των πρωτογενών καυσίμων, με εξαίρεση τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, προβλέπεται ότι θα υποστεί μέτρια μείωση. Μέχρι - 16- το 2005, η ενεργειακή παραγωγή της ΕΚ είναι απίθανο να φθάσει σε επίπεδα κατώτερα εκείνων του 1992. Η κοινοτική παραγωγή πετρελαίου από τη Βόρεια Θάλασσα έφθασε στα υψηλότερα επίπεδα στα μέσα της δεκαετίας του '80 και, στη συνέχεια μειώθηκε εκ νέου αρκετά γρήγορα, μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια. Εντούτοις, από το 1991 και μετά, η παραγωγή στην πραγματικότητα αυξάνεται δεδομένου ότι η πρόοδος της τεχνολογίας έρευνας και παραγωγής καθώς και τα ευνοϊκότερα φορολογικά καθεστώτα επέτρεψαν την αποδοτική εκμετάλλευση νέων μικρότερων πεδίων και παράλληλα τη βελτίωση της ανάκτησης από τα υπάρχοντα. Ως εκ τούτου, πριν από τα τέλη της δεκαετίας του '90 δεν αναμένεται να σημειωθεί μείωση της παραγωγής. Β. 3. 3 ΕΕάρτηση από τις εισαγωγές Εδώ και πολλά χρόνια, η Ευρώπη παρουσιάζει ενεργειακό έλλειμα, μολονότι διαθέτει μια από μακρού καθιερωμένη και εκτεταμένη εγχώρια βιομηχανία εξόρυξης άνθρακα και, πλέον πρόσφατα, παρά την ανάπτυξη αξιόλογων κοιτασμάτων πετρελαίου και αερίου στη βορειοδυτική Ευρώπη και μιας σημαντικής βιομηχανίας πυρηνικής ενέργειας. Η αύξηση της ενεργειακής ζήτησης στην ΕΚ και η μείωση της εσωτερικής παραγωγής πρωτογενούς ενέργειας θα οδηγήσουν σε αύξηση της εξάρτησης της ΕΚ από τις εισαγωγές από τρίτες χώρες, κυρίως από τη Μέση Ανατολή και την ΚΑΚ. Η εξάρτηση της ΕΚ από την εισαγόμενη ενέργεια (δηλ. η εισαγόμενη ενέργεια ως ποσοστό της εγχώριας ακαθάριστης κατανάλωσης ενέργειας) ανέρχεται σήμερα σε 48% περίπου. Μολονότι το ποσοστό αυτό θα αυξηθεί ελάχιστα μέχρι το 2000, το 2005 θα έχει φθάσει στο 55%, επιταχυνόμενο έπειτα. Η βασική αλλαγή όσον αφορά την εξάρτηση από τις εισαγωγές συμβαίνει στον άνθρακα -καθώς μειώνεται η εγχώρια παραγωγή, αυξάνονται οι εισαγωγές της ΕΚ. Από 29% επί της καταναλώσεως το 1990, οι εισαγωγές αυτές έφθασαν σήμερα σε περίπου 44% και αναμένεται να ανέλθουν σε 50% μέχρι το 2005. Η εξάρτηση από το αέριο αντιπροσωπεύει ποσοστό 40% περίπου· λόγω της σημαντικής αύξησης της ζήτησης που προβλέπεται να σημειωθεί μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια, μέχρι τα μέσα της επόμενης δεκαετίας το ποσοστό αυτό θα ανέλθει σε άνω του 55%. Η εξάρτηση της ΕΚ από τις εισαγωγές πετρελαίου είναι ήδη πολύ μεγάλη (βλ. Διάγραμμα Β. 6) Το 1990, οι εισαγωγές αντιπροσώπευαν σχεδόν 80% επί της καταναλώσεως, παρά το γεγονός ότι οι πρόσφατες σημαντικές επιδόσεις της κοινοτικής παραγωγής στη Βόρεια Θάλασσα είχαν ως αποτέλεσμα μια ανεπαίσθητη μείωση του ποσοστού αυτού. Αν συμπεριληφθεί και η Νορβηγία, το ποσοστό αυτό μειώνεται σε 60%. Αν λάβουμε υπόψη, σύμφωνα με τις προβλέψεις, ότι η κοινοτική παραγωγή αργού πετρελαίου θα μειωθεί μέχρι το 2005 και ότι θα σημειωθεί μέτρια αλλά σταθερή αύξηση της ζήτησης πετρελαιοειδών, η εξάρτηση της ΕΚ από τις εισαγωγές αναμένεται να ανέλθει σε 83% γύρω στο 2005. Β. 3. 4 Ποιότητα αργού πετρελαίου Μέχρι οχετικά προσφάτως, δηλ. μέχρι το 1993, η ποιότητα του βαρελιού αργού πετρελαίου (δηλ. η συνολική σύνθεση ποιοτήτων αργού πετρελαίου) που υφίοτατο επεξεργασία στα ευρωπαϊκά διυλιστήρια γινόταν βαρύτερη. Οι - 17- εγχωρίως παραγόμενες ποιότητες αργού πετρελαίου, οι οποίες συνήθως είναι σχετικά υψηλής ποιότητας, παρουσίαζαν μείωση ενώ αυξάνονταν οι εισαγωγές βαρύτερων ποιοτήτων αργού. Η τάση αυτή επιδείνωσε τον ανακτυπο που είχε για τα διυλιστήρια η αύξηση της ζήτησης προϊόντων υψηλής ποιότητας στις μεταφορές και ώθησε τη βιομηχανία πετρελαίου να πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις στον τομέα της διύλισης και, συγκεκριμένα, σε νέες εγκαταστάσεις μετατροπής των βαρέων κλασμάτων πετρελαίου σε ελαφρύτερα. Εντούτοις, από το 1993 και μετά, το μέσο ειδικό βάρος του είδους αργού πετρελαίου που διατίθεται στην ΕΚ άλλαξε σημαντικά εξαιτίας των παραγόντων που αναφέρονται παρακάτω (το Διάγραμμα Β. 7 δείχνει τις τάσεις που ακολούθησε ο εφοδιασμός πριν και μετά τα τέλη του 1993 όσον αφορά το μέσο ειδικό βάρος του διατιθέμενου αργού πετρελαίου). Τα δύο τελευταία χρόνια σημειώνεται αναβίωση της παραγωγής πετρελαίου στη Βόρειο Θάλασσα, γεγονός το οποίο είχε ως αποτέλεσμα την ελαφρά μείωση των συνολικών εισαγωγών πετρελαίου στην Ευρώπη. Το 1994, οι καθαρές εισαγωγές αργού πετρελαίου στην Κοινότητα των 12 ανέρχονταν σε 27 mt, δηλ. παρουσίασαν μείωση κατά 6!4% σε σχέση με το 1992. Επιπλέον, άλλαξε και η ποιότητα των εισαγόμενων ειδών αργού. Οι ποιότητες αργού πετρελαίου του ΟΠΕΚ είναι κατά κανόνα βαρύτερες αλλά, τα τελευταία δύο περίπου χρόνια, όχι μόνο έχει μειωθεί το μερίδιο τους στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου αλλά έχει βελτιωθεί και η συνολική τους ποιότητα. Αυτό οφείλεται σε μια συγκεκριμένη στρατηγική που ακολουθεί η Σαουδική Αραβία με σκοπό να μεγιστοποιήσει όσο το δυνατόν περισσότερο τις εξαγωγές ελαφρών και υψηλότερης αξίας ποιοτήτων εις βάρος των μεσαίων και βαρύτερων ποιοτήτων και, ως εκ τούτου, να αντισταθμίσει τη σημαντική μείωση των εισοδημάτων που υπέστη μετά την πτώση των τιμών το 1986. Αυτό ώθησε επίσης τη Σαουδική Αραβία να εκμεταλλευθεί τα προσφάτως ανακαλυφθέντα πεδία που περιέχουν πολύ ελαφρές ποιότητες αργού πετρελαίου. Τέλος, εδώ και μερικά χρόνια, αυξάνεται η παγκόσμια προσφορά συμπυκνωμάτων και φυσικής βενζίνης (NGL). Αναμεμειγμένα με αργό ή εισαγόμενα απευθείας ως ύλη τροφοδοσίας διυλιστηρίου, έχουν ως αποτέλεσμα την ελάφρυνση του προσφερόμενου βαρελιού αργού πετρελαίου. Η απροσδόκητη ελάφρυνση του βαρελιού αργού πετρελαίου με το οποίο εφοδιάζεται η ΕΚ αποτελεί ένα από τους βασικούς λόγους για τη χαμηλή κερδοφορία που παρουσιάζουν σήμερα τα κοινοτικά διυλιστήρια. Είναι δύσκολο να προβλεφθεί η κατεύθυνση που θα ακολουθήσει στο μέλλον η ποιότητα των ειδών αργού πετρελαίου που υφίστανται επεξεργασία στα κοινοτικά διυλιστήρια. Στον πολύ απώτερο χρονικό ορίζοντα, όσο εξαντλούνται τα κοινοτικά αποθέματα, τα εκτενή αποθέματα αργού μεσαίου και υψηλού ειδικού βάρους που υπάρχουν στις χώρες της Μέσης Ανατολής θα καλύπτουν ένα όλο και μεγαλύτερο μερίδιο των αναγκών της ΕΚ. Βραχυπρόθεσμα, η ποιότητα του προσφερόμενου βαρελιού μάλλον θα εξακολουθήσει να είναι υψηλότερη από εκείνη που αναμενόταν. Β. 3. 5 Ασφάλεια του εψοδιασιιού Προς το παρόν, γενικά υπάρχουν ελάχιστοι λόγοι ανησυχίας τόσο για τη σημερινή όσο και για τη μελλοντική ασφάλεια του εφοδιασμού με πετρέλαιο. Οι συνθήκες έχουν αλλάξει σημαντικά από τις καταστάσεις κρίσης/λανθάνουσας κρίσης που σημειώθηκαν πριν από είκοσι περίπου χρόνια όταν ο εφοδιασμός με - 18 - αργό και με πετρελαιοειδή ήταν πολύ λιγότερο διαφοροποιημένος απ'ό,τι σήμερα (Πίνακες Β. 1/2/3/4/5/6). Επιπλέον, η προσφορά πετρελαίου είναι πιθανόν να συνεχίσει να υπερβαίνει τη ζήτηση για κάποια ακόμη χρόνια. Εντούτοις, πρέπει να εξετάζονται συνεχώς οι λανθάνουσες τάσεις από τις οποίες εξαρτάται η σταθερότητα των πηγών εφοδιασμού με αργό πετρέλαιο. Πράγματι, όπως έχει ήδη αναφερθεί, περισσότερα από τα τρία τέταρτα των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου ευρίσκονται σε δυνητικά ασταθείς -από πολιτική ή/και οικονομική άποψη- περιοχές. Αυτές οι περιοχές θα εξακολουθήσουν να αποτελούν τη βασική πηγή εφοδιασμού της ΕΚ στο μέλλον. Η ΕΚ χρειάζεται συνεπώς να φροντίζει μόνιμα να καλλιεργούνται καλές σχέσεις μεταξύ των παραγωγών και των καταναλωτών μέσω μιας διαδικασίας διαλόγου και σύγκλισης των συμφερόντων που να στηρίζεται σε επενδυτικούς και επιχειρηματικούς διακανονισμούς. Σήμερα διανοίγονται για τις κοινοτικές εταιρείες νέες δυνατότητες επένδυσης στον ανάντη τομέα στις παραγωγούς χώρες, ενώ ορισμένες εταιρείες από παραγωγούς χώρες συνεχίζουν τις επενδύσεις των τελευταίων χρόνων στον κατάντη τομέα στην ΕΚ. Οι κινήσεις αυτές παγιώνουν το αμοιβαίο συμφέρον που παρουσιάζουν και για τα δύο μέρη οι επιτυχείς επιδόσεις της πετρελαιοβιομηχανίας συνολικά. Παραδείγματα αυτής της πορείας είναι: • • • • η ανάπτυξη συνεργασίας στον ενεργειακό τομέα μεταξύ του Συμβουλίου Συνεργασίας των χωρών του Περσικού Κόλπου (ΣΣΚ) και της ΕΕ, όπως αποδεικνύνεται από τη σταδιακή καθετοποίηση των βιομηχανιών του ΣΣΚ και της ΕΕ αντιστοίχως, στο πλαίσιο της οποίας οι εταιρείες των χωρών του ΣΣΚ επενδύουν στον κατάντη τομέα της ΕΚ, ενώ οι εταιρείες της ΕΚ επενδύουν στον ανάντη τομέα στις χώρες του ΣΣΚ η συγχρηματοδότηση, εκ μέρους της Επιτροπής, της Τέταρτης Διεθνούς Διάσκεψης για την Ενέργεια που πραγματοποιήθηκε στις 25/27 Σεπτεμβρίου 1995 στο Πουέρτο Λα Κρουζτης Βενεζουέλας η συμμετοχή της Επιτροπής στη Συνδιάσκεψη της Βαρκελώνης σχετικά με την Ευρωμεσογειακή Συνεργασία, που πραγματοποιήθηκε στις 27/28 Νοεμβρίου 1995 η θέσπιση του Ευρωπαϊκού Ενεργειακού Χάρτη, η οποία θα εξασφαλίσει ένα πλαίσιο που θα επιτρέπει στις εταιρείες της ΕΚ να επενδύουν ανεπιφύλακτα στην εκμετάλλευση των πετρελαϊκών πόρων της ΚΑΚ και των ΧΚΑΕ. θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στον τρόπο με τον οποίο μπορεί να διευκολυνθεί καλύτερα αυτή η διαδικασία διαλόγου. Συνεπώς, η ΕΚ, υπό την ιδιότητα του παγκοσμίως μεγαλύτερου εισαγωγέα πετρελαίου, θα πρέπει να δόσει μεγαλύτερη έμφαση στην υποστήριξη και προώθηση του πολιτικού διαλόγου μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών, μετά από τη νέα ώθηση που έδωσαν η Γαλλία και η Βενεζουέλα κατά τη Διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο του 1991 στο Παρίσι. Παράλληλα με τις προσπάθειες βελτίωσης της ασφάλειας του εφοδιασμού μέσω κατάλληλων πολιτικών διακανονισμών όπως αναφέρεται ανωτέρω, θα πρέπει επίσης να υπάρχουν κατάλληλες ρυθμίσεις διαχείρισης των κρίσεων, π. χ. μέσω της διατήρησης υποχρεωτικών ελάχιστων αποθεμάτων και άλλων δράσεων - 19- συντονισμού. Στο πλαίσιο αυτό, η συμπληρωματικότητα των συστημάτων της Διεθνούς Οργάνωσης Ενέργειας και της ΕΚ είναι ιδιαίτερα ικανοποιητική, όπως άλλωστε και οι προσπάθειες που εξακολουθούν να καταβάλλουν τα δύο αυτά όργανα προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι οι απαιτούμενες ρυθμίσεις ανταποκρίνονται στη μεταβαλλόμενη κατάσταση των πετρελαιαγορών και, ιδίως όσον αφορά την ΕΚ, να προσαρμόσουν την ισχύουσα νομοθεσία που αφορά τις κρίσεις στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Ένα άλλο ζήτημα που έχει σχέση με την ασφάλεια του εφοδιασμού είναι το γενικό θέμα της υλικοτεχνικής υποδομής του εφοδιασμού με αργό πετρέλαιο. Η ΕΚ θα πρέπει να επαγρυπνεί ώστε να εξασφαλίζει μακροπρόθεσμη ασφάλεια εφοδιασμού με αργό πετρέλαιο, να εντοπίζει και να αξιοποιεί τις νέες ευκαιρίες και να εξασφαλίζει συμμετοχή στους νέους διακανονισμούς εφοδιασμού που προκύπτουν από την εμφάνιση νέων πηγών παραγωγής αργού πετρελαίου και από τις μεταβαλλόμενες πολιτικές συνθήκες. Σχετικά παραδείγματα είναι π. χ τα νέα δίκτυα σωληναγωγών που αναπτύσσονται ή που προβλέπονται για τη νέα παραγωγή της ΚΑΚ, κυρίως από την Κασπία Θάλασσα, η επαναλειτουργία του αγωγού ADRIA στην Κροατία, καθώς και οι δυνατότητες που εξετάζονται σε σχέση με τις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου στο πλαίσιο της υποστήριξης του διευρωπαϊκού δικτύου, όπως προβλέπεται στη Συνθήκη. - 20 - ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ Προσφορά και Επτηση πετρελαιοειδών Γ. 1 Παγκόσμιο πλαίσιο κατανάλωση ενέργειας Τις τρεις τελευταίες δεκαετίες, η παγκόσμια υπερδιπλασιάστηκε, φθάνοντας σε 84 δισεκατομμύρια τόνους ισοδύναμου πετρελαίου (btoe) το 1990. Στο διάστημα μεταξύ 1974 (το έτος μετά την πρώτη μεγάλη πετρελαϊκή κρίση) και 1992, ο ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης ήταν περίπου 2%. Η ανάπτυξη αυτή διακόπηκε προσφάτως λόγω της μείωσης της κατανάλωσης στις πρώην κομμουνιστικές χώρες, αλλά, μετά την ανάκαμψη των οικονομιών αυτών, θα εκδηλωθεί η λανθάνουσα τάση και η ζήτηση αναμένεται να αυξηθεί και πάλι. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Διεθνούς Οργανώσεως Ενέργειας, μέσα στα επόμενα 10-15 χρόνια, η ζήτηση ενέργειας θα σημειώσει ετήσια αύξηση τουλάχιστον 2%. Όσον αφορά την κατανομή ανά τύπο της ακαθάριστης κατανάλωσης πρωτογενούς ενέργειας στην ΕΚ των 15, η οποία ανήλθε σε 1 369 btoe το 1995, την πρώτη θέση έχει το πετρέλαιο με 574 εκατομμύρια τόνους ετησίως (mta) (43%), ενώ το αέριο ακολουθεί με κάποια απόσταση στη δεύτερη θέση με 277 mtoe (20%). Μέχρι το 2005, η κατανάλωση πετρελαίου θα φθάσει μεν τα 606 mta, αλλά το μερίδιο της θα μειωθεί σε 39%, κυρίως υπέρ του αερίου και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (τα διαγράμματα Γ. 1 και Γ. 2 αντιστοίχως δείχνουν την κατάσταση για κάθε έτος). Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Διεθνούς Οργανώσεως Ενέργειας, η συνολική αύξηση της ζήτησης πετρελαίου στις χώρες του ΟΟΣΑ, στο διάστημα 1992- 2010, προβλέπεται περί το 1% ετησίως. Εκτός ΟΟΣΑ, ενώ θα χρειασθεί να περάσουν ακόμη μερικά χρόνια μέχρις ότου ανακάμψει η ενεργειακή ζήτηση στην ΚΑΚ και στις ΧΚΑΕ (παρολαυτά, προβλέπεται ότι θα σημειώσει μέση ετήσια αύξηση 0,6% στο διάστημα 1992-2010), οι αναπτυσσόμενες χώρες θα επιτύχουν ποσοστά ανάπτυξης έως και 4% ετησίως. Εκφραζόμενη σε ποσότητες, η προβλεπόμενη κατά 1% αύξηση στις χώρες του ΟΟΣΑ αντιπροσωπεύει πολύ μεγαλύτερο μέγεθος απ'ό,τι το 4% των αναπτυσσόμενων χωρών. Συγκεκριμένα, οι αναπτυσσόμενες χώρες του τόξου του Ειρηνικού, με πρωταγωνιστή την Κίνα και τις οικονομίες των αποκαλούμενων "τίγρεων" Νότιας Κορέας, Ταϊβάν και χώρες του συνδέσμου ASEAN, καθώς και η Λατινική Αμερική, θα ευρίσκονται στην πρώτη σειρά της ανάπτυξης αυτής. Στον ΟΟΣΑ, το πετρέλαιο θα παραμείνει όλο και πιο συγκεντρωμένο στον αναπτυσσόμενο κλάδο των μεταφορών, αντισταθμίζοντας τη μείωση της ζήτησης σε άλλους κλάδους. Στις αναπτυσσόμενες χώρες, θα σημειωθεί αύξηση της ζήτησης σε όλους τους κλάδους λόγω της εντεινόμενης ανάγκης για ενέργεια γενικώς και της έλλειψης κατάλληλων εναλλακτικών πηγών πέραν του πετρελαίου σε πολλά μέρη του κόσμου. Η αύξηση στον κλάδο των μεταφορών θα είναι η μεγαλύτερη. Παρά το γεγονός ότι η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου θα εξακολουθήσει να αυξάνεται, θα ξεπεραστεί από τις άλλες βασικές πηγές πρωτογενούς ενέργειας, και ιδίως το αέριο. Το πετρέλαιο θα χάσει μεν ένα μέρος του μεριδίου του κάλυψης της ζήτησης, αλλά θα παραμείνει η σημαντικότερη ενεργειακή πηγή σε παγκόσμιο επίπεδο. Γ. 2 Ζήτηση πετρελαιοειδών στην ΕΚ Γ. 2. 1 Στατιστικές σχετικά υε τη Εητηση πετρελαιοειδών στην ΕΚ - 21 - Τα τελευταία έτη σημειώθηκε στασιμότητα της συνολικής ζήτησης, ενώ για την επόμενη δεκαετία αναμένεται σχετικώς μέτρια αύξηση (περί το 0,5% ετησίως). (Το διάγραμμα Γ. 3 δείχνει την αναμενόμενη εξέλιξη της ζήτησης πετρελαίου στην ΕΚ των 15, συμπεριλαμβανομένης της κατανομής του βαρελιού, για το χρονικό διάστημα 1990-2005, ενώ οι εκτιμήσεις για το διάστημα από το 1995 και μετά βασίζονται στο τελευταίο πιθανότερο σενάριο της Επιτροπής). Κατά την τελευταία εικοσαετία, το βαρέλι που καλύπτει τη ζήτηση στη Δυτική Ευρώπη γίνεται σταθερά ελαφρύτερο, ενώ η εντονότερη αύξηση παρατηρείται στα μεσαία κλάσματα, με επόμενες στη σειρά τις βενζίνες και τα υπόλοιπα προϊόντα. (Το διάγραμμα Γ. 4 δείχνει την εξέλιξη αυτή σε ποσοστιαίες τιμές. Το διάγραμμα Γ. 5 δείχνει περαιτέρω τον τρόπο κατά τον οποίο συνετελέσθη η ελάφρυνση του βαρελιού προς την κατεύθυνση των μεσαίων κλασμάτων από το 1990 και μετά, καθώς επίσης και το πώς αναμένεται να συνεχισθεί η τάση αυτή επί μία ακόμη δεκαετία, με μειωμένο όμως ρυθμό μετά το 2000. ) Η ζήτηση πετρελαιοειδών στην ΕΚ των 12 μελών ανήλθε κατά το 1994 σε 494 mt, χωρίς να υπολογίζονται περί τα 35 mt καυσίμων για ποντοπόρα πλοία. Ο όγκος αυτός πετρελαιοειδών αντιπροσωπεύει περί το 43% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης στην ΕΚ. Η βενζίνη (δηλαδή οι βενζίνες αεροπορικής χρήσης και κινητήρων συν ελαφρά προϊόντα τροφοδοσίας χημικών βιομηχανιών) αντιπροσώπευαν ποσοστό 27% της συνολικής ζήτησης πετρελαίου στην ΕΚ, τα μεσαία κλάσματα (καύσιμο αεριωθουμένων και κηροζίνη θέρμανσης, πετρέλαιο θέρμανσης και κίνησης, συμπεριλαμβανομένου του καυσίμου ποντοπόρων πλοίων) αντιπροσώπευαν ποσοστό 44%, το μαζούτ (καύσιμο βιομηχανιών και σταθμών ηλεκτροπαραγωγής συν καύσιμο ποντοπόρων πλοίων) ποσοστό 18%, και τα λοιπά προϊόντα (αέριο διυλιστηρίου, υγραέριο, διαλύτες, οπτάνθρακας από πετρέλαιο, λιπαντικά, άσφαλτος και παραφίνες) αντιπροσώπευαν ποσοστό 11%. Πρέπει να επισημανθεί ότι το μερίδιο των ελαφρών προϊόντων αυξάνεται μόνιμα από τότε που οι αναστατώσεις στις τιμές του πετρελαίου κατά τη δεκαετία του 1970 προκάλεσαν κάμψη της ζήτησης για βαρύ μαζούτ λόγω ανταγωνισμού από άλλες ενεργειακές πηγές, ενώ αυξήθηκε αντίθετα η ζήτηση για βενζίνη, κηροζίνη και πετρέλαιο καύσιμο μεταφορικών μέσων. Πλέον πρόσφατα, και απροσδόκητα, η ζήτηση πετρελαίου κίνησης εξακολούθησε να αυξάνει σταθερά εις βάρος της βενζίνης. Γ. 2. 2 Προοπτικές νια τη ζήτηση στην ΕΚ Οι εκτιμήσεις της Επιτροπής προβλέπουν ότι, κατά τα επόμενα δέκα χρόνια, το συνολικό επίπεδο ζήτησης ενέργειας στην Ευρωπαϊκή 'Ενωση θα αυξάνεται αργά μεν αλλά σταθερά, περίπου κατά 1% ετησίως. Ως αποτέλεσμα της εντυπωσιακής προώθησης του αερίου, ιδίως στον κλάδο της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, το καύσιμο που θα παρουσιάσει τη γρηγορότερη αύξηση της ζήτησης θα είναι το φυσικό αέριο -η αύξηση αυτή μπορεί να ανέρχεται σε πάνω από 3% ετησίως. Η ζήτηση πυρηνικής ενέργειας και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα αυξηθεί επίσης ενώ η ζήτηση άνθρακα θα παρουσιάσει μείωση. Η ζήτηση πετρελαίου προβλέπεται να σημειώσει μόνο μέτρια αύξηση -γύρω στο 0,5% ετησίως. -22 - Ενώ υπάρχει πιθανότητα να ανακληθεί η οδηγία 75/405/ΕΟΚ που απαγορεύει τη χρησιμοποίηση πετρελαίου για την παραγωγή ηλεκτρισμού, αναμένεται ότι η ζήτηση πετρελαίου για τέτοια χρήση θα παρουσιάσει μείωση. Αναμένεται ωστόσο κάποια αύξηση στους κλάδους της τελικής ζήτησης -κυρίως της ζήτησης καυσίμων για μεταφορικά μέσα. Το πετρέλαιο θα διατηρήσει το μεγαλύτερο μερίδιο της συνολικής ζήτησης πρωτογενούς ενέργειας στην ΕΚ. Μέχρι το 2005, το πετρέλαιο αναμένεται ότι θα εξακολουθήσει να καλύπτει ποσοστό περίπου 40% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας. Η αύξηση της ζήτησης πετρελαίου θα συγκεντρωθεί στις χρήσεις για μεταφορικά μέσα και μη ενεργειακούς σκοπούς, όπου δεν υφίσταται δυνατότητα υποκατάστασης του. Από περιφερειακή άποψη, η μεγαλύτερη αύξηση θα εντοπίζεται στη νότια Ευρώπη, όπου υπάρχουν μεγαλύτερες πιθανότητες αύξησης της χρήσης πετρελαίου λόγω της ισχυρότερης οικονομικής ανάπτυξης. Ο ανταγωνισμός με το αέριο θα αποτελέσει σημαντικό παράγοντα, ιδίως στις χώρες όπου εκτοπίζεται το βαρύ μαζούτ (HFO) από την ηλεκτροπαραγωγή (κυρίως στην Ιταλία) και εκεί όπου διεισδύει το αέριο ως νέο καύσιμο (Ελλάδα, Πορτογαλία, Ισπανία και μέρη της Σκανδιναβίας). Συνολικά, αναμένεται ότι το βαρέλι της ζήτησης θα συνεχίσει να εξελίσσεται προς σύνθεση από ελαφρύτερα προϊόντα. Όπως και η παγκόσμια τάση, χωρίς όμως το ρεύμα να είναι τόσο ισχυρό όσο στις αναπτυσσόμενες χώρες, η αύξηση της ζήτησης αναμένεται να αφορά τα μεσαία κλάσματα στη σύνθεση του βαρελιού. Συγκεκριμένα, θα αυξηθεί η ζήτηση κηροζίνης αεροπορικής χρήσης και ιδιαίτερα του πετρελαίου μεταφορικών μέσων, αντισταθμίζοντας έτσι με το παραπάνω τη συνεχώς φθίνουσα χρήση των εν λόγω καυσίμων για θέρμανση χώρων. Η ζήτηση βενζίνης πιθανώς μπορεί να αυξηθεί ελαφρώς, ιδίως στη νότια Ευρώπη, αλλά το συνεχιζόμενο ρεύμα προς τα πετρελαιοκίνητα επιβατικά αυτοκίνητα αναμένεται να περιστείλει την αύξηση της ζήτησης, εκτός αν σημειωθούν αλλαγές στη φορολογία που θα εξισορροπήσουν, από ενεργειακής απόψεως, τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης που επιβαρύνουν τα δύο αυτά καύσιμα. Ακόμη όμως και αυτό δεν θα αντιστρέψει εντελώς την ανωτέρω τάση, επειδή η χρήση πετρελαίου κίνησης εξακολουθεί να παρουσιάζει πλεονεκτήματα βαθμούν απόδοσης κατά τη λειτουργία. Αναμένεται ότι είναι τεχνικώς επιλύσιμες οι ανησυχίες που εκφράζονται σήμερα για τις εκπομπές σωματιδίων από πετρελαιοκίνητα οχήματα. καθώς να μειωθεί, Η ζήτηση προϊόντων που συνθέτουν το βαρύτερο (υπολειμματικό) τμήμα του βαρελιού αναμένεται το μαζούτ αντιμετωπίζει περιβαλλοντικούς κανονισμούς και ανταγωνισμό από το φυσικό αέριο. προϊόντων Εντούτοις, ένα αρκετά αξιόλογο ποσοστό υπολειμματικών χρησιμοποιείται για σκοπούς όπου δεν υφίσταται άμαση δυνατότητα υποκατάστασης τους, όπως HFO για ποντοπόρα πλοία, άσφαλτος, λιπαντικά και οπτάνθρακας από πετρέλαιο. Οι χρήσεις αυτές αντιπροσωπεύουν ποσοστό περίπου 40% των υπολειμματικών προϊόντων στην Ευρώπη και είναι πιθανότατο ότι θα παρουσιάσουν αύξηση παράλληλη με εκείνη της οικονομίας. Γ 3 Προσφορά πετρελαιοειδών στην ΕΚ Το ισοζύγιο μάζας στην προσφορά πετρελαιοειδών στην ΕΚ των 12 μελών διαμορφώθηκε κατά το 1994 ως εξής: η ύψους 494 mt συνολική ζήτηση προϊόντων στα 12 μέλη της ΕΚ και τα 110 mt των εξαγωγών προς χώρες εκτός -23 - ΕΚ των 12 μελών καλύφθηκαν από τα 517 mt της καθαρής παραγωγής των διυλιστηρίων, 76 mt εισαγωγές από χώρες μη μέλη της ΕΚ των 12 και από ύψους 11 mt αποθέματα στην ΕΚ των 12 και διάφορες άλλες μεταβολές. Ο κλάδος διύλισης της ίδιας της ΕΕ παρέχει το συντριπτικά μεγαλύτερο ποσοστό (86%) της συνολικής προσφοράς προϊόντων. Ενώ οι συναλλαγές πετρελαιοειδών αφήνουν πρακτικώς μηδενικό συνολικό καθαρό υπόλοιπο εισαγωγών (Διάγραμμα Γ. 6), η σύνθεση τους δείχνει υψηλές καθαρές εξαγωγές βενζίνης τα τελευταία χρόνια αυξάνονται ραγδαίως, ισορροπούμενες κυρίως από το καθαρό υπόλοιπο εισαγωγών μαζούτ και νάφθας(Διαγράμματα Γ. 7/8/9). Οι πηγές εισαγωγών πετρελαιοειδών εμφανίζουν ευρεία διαφοροποίηση (Πίνακας Β. 2). (15 mt), που - 2 4- ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΔ Περιβάλλον Δ. 1 Πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο Η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί στόχο της ΕΚ με μείζονα πολιτική και οικονομική σημασία. Στο Κεφάλαιο XVI της Συνθήκης ΕΚ αναπτύσσεται η περιβαλλοντική πολιτική την οποία οφείλει να προωθεί η Επιτροπή. Σε κοινοτική κλίμακα εκφράζονται πολλές ανησυχίες για το περιβάλλον και ιδιαίτερα για την ποιότητα του αέρα. Οι πολίτες απαιτούν βελτιώσεις και όντως αναλήφθηκαν ως προς αυτό ειδικές δεσμεύσεις στη σύμβαση-πλαίσιο για τις κλιματικές αλλαγές. Γενικώς, ολόκληρη η Κοινότητα θα ωφεληθεί από τη βελτιωμένη ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα. Ιδιαίτερα για τον ενεργειακό τομέα, τα περιβαλλοντικά μέτρα θα έχουν μεγάλης ολκής επιδράσεις, θεωρούνται δε ως ζήτημα νευραλγικής σημασίας για την πετρελαιοβιομηχανία, με επιπτώσεις τόσο στον κλάδο διύλισης όσο και στον αντίστοιχο της εμπορίας. Δ. 2 Ισχύοντα και προτεινόμενα μέτρα Ο αντίκτυπος τόσο των ισχυόντων όσο και των προτεινόμενων μέτρων αφορά λειτουργικούς διακανονισμούς στην ίδια τη διαδικασία της διύλισης, νέες αυστηρότερες προδιαγραφές προϊόντων και εξοπλισμό περιστολής των εκπομπών στο κύκλωμα διανομής. Οι ισχύουσες κοινοτικές οδηγίες σχετικά με τους ρύπους σε διάφορα πετρελαιοειδή οδήγησαν σε αυστηρότερες προδιαγραφές ως προς τα επίπεδα θείου, βενζολίου και μολύβδου, όπως εμφαίνεται στους πίνακες (Δ. 1/2/3). Επιπλέον, ισχύει πλέον μια οδηγία που εξέδωσε το Συμβούλιο το 1994 και η οποία αφορά τον έλεγχο των εκπεμπόμενων πτητικών οργανικών ενώσεων (ΠΟΕ- VOC) ως αποτέλεσμα της αποθήκευσης βενζίνης και της διανομής της από τους τερματικούς σταθμούς διακίνησης στα πρατήρια (οδηγία 94/63/ΕΚ, η αποκαλούμενη οδηγία "στάδιο Ι"). Η οδηγία αυτή αποτελεί το πρώτο βήμα για την εφαρμογή μιας στρατηγικής συνολικής μείωσης των εκπομπών VOC σε όλη την ΕΚ και καλύπτει τις δραστηριότητες, τις εγκαταστάσεις, τα οχήματα και σκάφη που εμπλέκονται στην αποθήκευση, στην φόρτωση και στη μεταφορά βενζίνης από ένα τερματικό σταθμό διακίνησης σε έναν άλλο ή σε πρατήριο καυσίμων. Το πρόγραμμα Auto Oil και τα προκύπτοντα μέτρα που πιθανώς ληφθούν στο μέλλον περιγράφονται συνοπτικά στο κατωτέρω σημείο Δ. 4. 2. Δ. 3 Συνέπειες για τα κατάντη οικονομικά δεδομένα και τη λήψη αποφάσεων Τα ισχύοντα μέτρα και οι προτάσεις ήδη υποχρεώνουν τον κλάδο σε σημαντικές δαπάνες, για τις οποίες εκφράζεται ανησυχία ότι δεν θα ανακτηθούν με τις τιμές των πετρελαιοειδών. Οι παρεπόμενες επενδύσεις, συμπεριλαμβανομένων των μέχρι σήμερα πραγματοποιηθεισών δαπανών, για τον κατάντη πετρελαϊκό κλάδο εξαιτίας των υφιστάμενων και δυνητικών περιβαλλοντικών μέτρων της ΕΚ είναι σημαντικές. Ο πίνακας Δ. 5 παραθέτει εκτιμήσεις που έγιναν από την ίδια τη -25 - πετρελαιοβιομηχανία και από άλλες πηγές σχετικά με την κλίμακα των αναμενόμενων δαπανών. Το ύψος της συνεπεία των μέτρων ήδη εγκατεστημένης δυναμικότητας αποθείωσης μεσαίων κλασμάτων είναι μεγάλο, δηλαδή δυναμικότητα 155 mta κατά το 1994 (ο Πίνακας Δ. 6 δίνει την ανάλυση ανά χώρα), έναντι συνολικής ζήτησης μεσαίων κλασμάτων ύψους 225 mt. Μια άλλη δυνητική οικονομική συνέπεια είναι ότι οι υποχρεωτικές δαπάνες απορρύπανσης που επιβάλλονται στις επιχειρήσεις διυλιστηρίων που κλείνουν τις εγκαταστάσεις τους επηρεάζουν τις αποφάσεις για παύση λειτουργίας διυλιστηρίων, με το να αυξάνουν σημαντικά το κόστος του κλεισίματος της μονάδας. Σύμφωνα με την αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει", οι επιχειρήσεις εκμετάλλευσης διυλιστηρίων που κλείνουν μονάδες διύλισης, αποθήκες, κέντρα λιανιεμπορίου ή άλλες εγκαταστάσεις, υποχρεούνται να πραγματοποιήσουν απορρύπανση του τόπου σύμφωνα με καθορισμένα αποδεκτά πρότυπα. Το συνεπαγόμενο κόστος είναι δυνητικά υψηλό -για ένα διυλιστήριο μεσαίου μεγέθους, το κόστος αυτό κατά κανόνα κυμαίνεται μεταξύ 60 και 80 εκατ. ECU ενώ για ένα κέντρο λιανιεμπορίου το κόστος αυτό είναι της τάξης των 200 000 ECU. Δ. 4 Προοπτικές για το περιβάλλον Δ. 4. 1 Πιθανά μελλοντικά ιιέτρα Είναι σαφές ότι αποτελεί πολύπλοκο ζήτημα η εκτίμηση όλων των διαθέσιμων τεχνικών και μη τεχνικών περιβαλλοντικών επιλογών ως προς τα μέτρα που θα μπορούσαν να εφαρμοσθούν στον κλάδο της διύλισης, σχετικά με τις οικονομικές πτυχές από πλευράς απόδοσης συγκριτικά με το κόστος και από πλευράς επιπτώσεων για τον ανταγωνισμό, καθώς και γεωγραφικών παραμέτρων. Εντούτοις, τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί μια νέα φιλοσοφία διατύπωσης και επιλογής περιβαλλοντικών μέτρων σχετικών με τον πετρελαϊκό κλάδο. Τα μέτρα αυτά αποβλέπουν πλέον στην επίτευξη, για το χρονικό διάστημα 1999- 2005, νέων στόχων για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα ως προς τις εκπομπές των ρύπων ΝΟΧ, S02, CO, σωματιδίων, μολύβδου, όζοντος, βενζολίου, υδρογονανθράκων, καδμίου, αρσενικού, νικελίου και υδραργύρου. Όσον αφορά το δεύτερο γύρο περιστολής των επιτρεπόμενων εκπομπών VOC, οι υπηρεσίες της Επιτροπής εξετάζουν τους αποδοτικότερους συγκριτικά με το κόστος τους τρόπους και μέσα επίτευξης της περιστολής αυτής, είτε με τεχνικές προσαρμογές σε επίπεδο πρατηρίων διανομής (τα λεγόμενα μέτρα του "σταδίου Μ", που ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη θεσπίσει) ή με την εγκατάσταση μεγάλων κονίστρων ενεργού άνθρακα στα αυτοκίνητα. Δ. 4. 2 Το Ευρωπαϊκό πρόγραμμα Auto Oil (ΕΑΟΡ) Υπάρχει επίσης προοπτική για περαιτέρω περιβαλλοντικά μέτρα. Τον Ιούλιο 1993, δρομολογήθηκε μια σημαντική πρωτοβουλία εκ μέρους της Επιτροπής σε συνδυασμό την αυτοκινητοβιομηχανία (ACEA) της ΕΚ, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα. Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής της Επιτροπής σχετικά με τις εκπομπές των οχημάτων, η οποία την πετρελαιοβιομηχανία (EUROPIA) και με - 2 6- βασίζεται σε μια πολύπλευρη, συνεπή θεώρηση ως προς τα μέτρα περιστολής της ρύπανσης, προς υλοποίηση μέχρι τα έτος 2000. Η πρωτοβουλία αυτή ονομάζεται Ευρωπαϊκό πρόγραμμα Auto Oil (ΕΑΟΡ) και η σχετική στρατηγική συμβαδίζει πλήρως με το πέμπτο πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής για το περιβάλλον, το οποίο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις αναλύσεις απόδοσης συγκριτικά με το κόστος. Με το ανωτέρω πρόγραμμα υπάρχει πρόθεση να προσδιοριστούν τα νέα μέτρα που πιθανώς να χρειάζονται για την εκπλήρωση στόχων ως προς την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα, των οποίων η ανάπτυξη βασίζεται σε εξορθολογισμένη αντιμετώπιση μέσω της περιστολής των εκπομπών κατά τον αποδοτικότερο, από πλευράς κόστους, τρόπο. Τα μέτρα καθοριζόμενα στο πρόγραμμα μέτρα θα αποτελέσουν τη βάση για το επόμενο βήμα στη νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία που θα αφορά τις εκπομπές και τις ποιότητες των καυσίμων. επίσης βελτιωμένα Με το ΕΑΟΡ προσδιορίσθηκαν συστήματα επιθεώρησης/συντήρησης και ορισμένα μη τεχνικά μέτρα (π. χ. τιμολόγηση οδικής υποδομής, περιορισμός κυκλοφορίας σε ορισμένες περιοχές και συστήματα απόσυρσης αυτοκινήτων) ως σημαντικά στοιχεία εθνικών πολιτικών για την αννταπόκριση προς μελλοντικούς στόχους για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα. Η φύση όμως του πλείστου των μη τεχνικών μέτρων προσφέρεται για επιβολή κανονισμών σε εθνικό/τοπικό μάλλον επίπεδο, παρά σε κλίμακα ΕΕ. Μέχρι σήμερα, έχουν ολοκληρωθεί τέσσερα τμήματα του ΕΑΟΡ , και συγκεκριμένα: (ι) το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα για τις Εκπομπές, τα Καύσιμα και τις Τεχνολογίες Κινητήρων (EPEFE), (ϋ) η μελέτη σχετικά με την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα σε επτά ευρωπαϊκές πόλεις (iii) η παρακολούθηση της ποιότητας των καυσίμων που διατίθενται στην αγορά, και (iv) η ανάλυση κόοτους/οφέλους από τα τεχνικά και μη τεχνικά μέτρα που προτάθηκαν για την επίτευξη των απαιτούμενων προτύπων ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα. Στόχος του δοκιμαστικού ερευνητικού προγράμματος EPEFE ήταν η εύρεση της σχέσης μεταξύ τεχνολογίας κινητήρων, ποιότητας καυσίμων και εκπομπών. Τα αποτελέσματα του προγράμματος χρησίμευσαν στην εκτίμηση της περιστολής των εκπομπών που μπορεί να επιτευχθεί με αλλαγές στην ποιότητα των καυσίμων. Αυτό το εξαίρετο παράδειγμα συλλογικής προσπάθειας από πλευράς Επιτροπής, της πετρελαιοβιομηχανίας και βιομηχανίας κατασκευής κινητήρων αναμένεται να οδηγήσει σύντομα στην καθιέρωση πλέγματος προδιαγραφών, με προοπτική έναρξης ισχύος το έτος 2 000, σχετικά με τις ιδιότητες των καυσίμων κινητήρων που επιφέρουν σημαντική μείωση των επιπέδων εκπομπής ρύπων κατά την κατασκευή και χρήση τους. Οι νέες αυτές δέσμες προδιαγραφών όχι μόνο θα ανταποκρίνονται στις περιβαλλοντικές απαιτήσεις αλλά και θα συμβιβάζονται με την ανάγκη συμπίεσης του κόστους των - 2 7- συνακόλουθων μέτρων σε αντιμετωπίσιμα επίπεδα και με τις άλλες κοινωνικές και οικονομικές ανάγκες των χωρών της ΕΚ. " Δ. 4. 3 Ποοτάσειο του κλάδου νια αντιυ. ετώπιση των μέτρων της Επιτροπής ιιε ανάλυση κόστους-οφέλους Η πετρελαιοβιομηχανία προτείνει να χρησιμοποιηθεί η υιοθετηθείσα στο ΕΑΟΡ φιλοσοφία ανάλυσης κόοτους/οφέλους, ως βάση για μια πολύ πολύ πλέον (αποκαλούμενη εμπεριστατωμένη και περιεκτικώς σφαιρική προσέγγιση "Εκτίμηση επιπτώσεων στην ενέργεια" -Ενέργ. Ι. Α) των προτάσεων της Επιτροπής που θα έχουν δυνητικό άμεσο ή έμμεσο αντίκτυπο στον κλάδο της ενέργειας. Με την προτεινόμενη προσέγγιση θα συνεκτιμηθούν όλες οι επιπτώσεις για την ενέργεια και τις συναφείς δραστηριότητες, κατά τις αναλύσεις κόστους-οφέλους των προτεινόμενων κοινοτικών μέτρων, μεταξύ των οποίων αναφέρονται και όσα αφορούν το περιβάλλον. Οι εκτιμήσεις αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνουν μια περιεκτική και αντικειμενική, ποσοτική και ποιοτική, ανάλυση κόστους/οφέλους σε σχέση με τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν τα προτεινόμενα μέτρα της Επιτροπής στην υλοποίηση των στόχων της κοινοτικής ενεργειακής πολιτικής. Η προσέγγιση αυτή αξίζει να εξετασθεί περαιτέρω από τις υπηρεσίες της Επιτροπής. - 2 8- ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ε Διύλιση πετρελαίου Ε. 1 Πλήθος, δυναμικότητα και χρησιμοποίηση των διυλιστηρίων Ε. 1. 1 Ορισμοί των τύπων δυνααικότηταο Χρειάζεται να δοθεί ο ορισμός δύο βασικών στοιχείων της διεργασίας διύλισης ώστε να μπορέσουν να εξετασθούν και κατανοηθούν επαρκώς τα οικονομικά δεδομένα του επιμέρους κλάδου της διύλισης. Το πρώτο στοιχείο είναι η διεργασία απόσταξης αργού πετρελαίου, η οποία είναι το τμήμα εκείνο της διεργασίας διύλισης που έχει σχέση με την αρχική επεξεργασία του αργού, δηλ. τη διεργασία πρωτογενούς απόσταξης. Οι σχετικές εγκαταστάσεις είναι ευρύτερα γνωστές ως μονάδα απόσταξης αργού (CDU). Γενικά, όταν γίνεται αναφορά στη "δυναμικότητα διύλισης", στη "δυναμικότητα CDU" ή στην "πρωτογενή" δυναμικότητα, εννοείται αυτή ακριβώς η δυναμικότητα. Το δεύτερο στοιχείο καλύπτει τις διεργασίες αναβάθμισης, με τις οποίες βελτιώνονται η ποιότητα και η αξία των ενδιάμεσων προϊόντων της διαδικασίας διύλισης. Οι διεργασίες αναβάθμισης περιλαμβάνουν διεργασίες βελτίωσης των κλασμάτων απόσταξης (όπως π. χ. η καταλυτική αναμόρφωση) και διεργασίες μετατροπής (όπως π. χ. η καταλυτική πυρόλυση). Με τις διεργασίες μετατροπής, το μαζούτ που παράγεται από την αρχική διεργασία απόσταξης αργού και τα άλλα ενδιάμεσα προϊόντα της διαδικασίας διύλισης, αξίας ισοδύναμης προς εκείνη του μαζούτ, μετατρέπονται σε μεσαία και ελαφρά κλάσματα, επιτρέποντας κατΌυτό τον τρόπο στα διυλιστήρια να εξασφαλίσουν ότι τα παραγόμενα προϊόντα ανταποκρίνονται περισσότερο στη ζήτηση. Συχνά, η μετατροπή χαρακτηρίζεται από την ισοδύναμη δυναμικότητα καταλυτικής πυρόλυσης (CCU) που χρειάζεται για την παραγωγή της ίδιας ποσότητας κλασμάτων απόσταξης, όπου η καταλυτική πυρόλυση αποτελεί μία από τις συνηθέστερες μεθόδους που χρησιμοποιούν οι μονάδες μετατροπής. Άλλες μέθοδοι είναι η υδροπυρόλυση, η πυρόλυση καταλοίπων, η συνδυασμένη πυρόλυση, η πυρόλυση υποβιβασμού του ιξώδους, η όπτηση και η αλκυλίωση. Οι ανωτέρω όροι χρησιμοποιούνται ενιαία σε ολόκληρο το έγγραφο. Ε. 1. 2 Πλήθος διυλιστηρίων Έπειτα από μια μακρά περίοδο κλεισίματος διυλιστηρίων, στα τέλη 1994 η ΕΚ των 12 αριθμούσε 93 (το 1980, ο αριθμός των διυλιστηρίων ανερχόταν σε 141). Ο πίνακας Ε. 1 δίνει το συνολικό αριθμό των διυλιστηρίων καθώς και τη δυναμικότητα πρωτογενούς απόσταξης και στοιχεία για την πολυπλοκότητα των διυλιστηρίων στην αρχή και στα τέλη της ανωτέρω χρονικής περιόδου καθώς και για το 1988. Παρά το γεγονός ότι ο συνολικός αριθμός των διυλιστηρίων μειώθηκε κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, φαίνεται ότι σημειώθηκε πραγματική αύξηση του αριθμού των διυλιστηρίων σύνθετων διεργασιών (από 55 σε 66) και παράλληλα μείωση του αριθμού των διυλιστηρίων ημισύνθετων διεργασιών (από 24 σε 13) - 2 9- και των διυλιστηρίων απλής διεργασίας (από 62 σε 14), που σημαίνει ότι αυξήθηκε σημαντικά η πολυπλοκότητα της συνολικής κοινοτικής δυναμικότητας διύλισης. Έπειτα από τα κλεισίματα, παραμένουν μόνο τρία διυλιστήρια με δυναμικότητα κάτω από 1 mta. Επιπλέον, ορισμένα διυλιστήρια ευρίσκονται σε ακατάλληλο τόπο εγκατάστασης και, μαζύ με τα χαμηλής δυναμικότητας διυλιστήρια, υπό τις σημερινές συνθήκες περιθωρίων κέρδους, πάσχουν κατά συνέπεια από ιδιαίτερα χαμηλή κερδοφορία. Ε. 1. 3 Τάσεις Το 1994, η συνολική δυναμικότητα απόσταξης αργού πετρελαίου στην ΕΚ των 15, όπως κοινοποιήθηκε από τα κράτη μέλη, ανήλθε σε 637 εκατομμύρια τόνους ετησίως (mta), από τους οποίους χρησιμοποιήθηκαν 560 mta, δηλ. σημειώθηκε βαθμός χρησιμοποίησης 87% έπειτα από την λίγο-πολύ σταθερή αύξηση της χρησιμοποίησης που παρατηρήθηκε μετά το 1985, όταν ο βαθμός χρησιμοποίησης ήταν μόνο 63%. Η αύξηση αυτή είναι αποτέλεσμα του προγράμματος περικοπών της δυναμικότητας απόσταξης αργού που εφήρμοσαν πολλά διυλιστήρια κατά την ανωτέρω περίοδο, το οποίο εν μέρει έλαβε τη μορφή κλεισίματος πλήρων εγκαταστάσεων διυλιστηρίων, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως. Στον πίνακα Ε. 2 διαγράφεται η κατάσταση, όπως είχε την 01. 01. 1995, σε κάθε κράτος μέλος ως προς τη δυναμικότητα τόσο των μονάδων απόσταξης αργού όσο και των μονάδων μετατροπής, ενώ η δυναμικότητα απόσταξης αργού, ο όγκος παραγωγής και ο βαθμός χρησιμοποίησης για την περίοδο 1985-95 παρατίθενται στο Διάγραμμα Ε. 1. Τα στοιχεία για τη δυναμικότητα απόσταξης αργού πετρελαίου, βάσει των οποίων υπολογίζονται οι βαθμοί χρησιμοποίησης, δεν περιλαμβάνουν ωστόσο τα πρέποντα περοθώρια για τον αποκαλούμενο "ερπυσμό δυναμικότητας" που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια και ο οποίος περιγράφει τις μικρές αλλά σταθερές αυξήσεις της ενδεικνυόμενης ονομαστικής δυναμικότητας, όπως αυτή κοινοποιείται, ούτε τη δυναμικότητα που έχει μεν τεθεί εκτός υπητεσίας, πλην όμως είναι διαθέσιμη σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Κατά συνέπεια, τα ποσοστά χρησιμοποίησης εμφανίζονται στις δηλώσεις διογκωμένα, και είναι ακόμη μικρότερα σε σχέση με τη συνολική χρησιμοποίηση απ'ό,τι αφήνουν να εννοηθεί τα αριθμητικά στοιχεία. Το 1995, η δυναμικότητα μονάδων μετατροπής στην ΕΚ των 15 μελών ανήλθε σε 199 mta (λαμβανόμενη ως ισοδύναμη καταλυτική πυρόλυση), δηλ. παρουσίασε αύξηση 50 mta ή 30% σε σύγκριση με το 1985 (Πίνακας Ε. 3/Διάγραμμα Ε. 2). Ο αριθμός αυτός αντιπροσωπεύει 31% της συνολικής δυναμικότητας CDU. Αυτή η σημαντική αύξηση της δυναμικότητας μετατροπής αντανακλά τις σημερινές προσδοκίες της βιομηχανίας για μελλοντική αύξηση της ζήτησης βενζίνης και συνεχή αύξηση την βαρέων ειδών αργού στη προσφορά. Αυτές οι προσδοκίες δικαιώνονταν μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του '90, όταν ανεκόπη η αύξηση της ζήτησης βενζίνης και άρχισαν να γίνονται ελαφρύτερατα προσφερόμενα είδη αργού (βλ. Διαγράμματα Β. 7, Γ. 3, Γ. 4 και Γ. 5, που σχολιάσθηκαν σε προηγούμενα παραρτήματα). Η πετρέλαιο βημιοχανία συμφωνεί χωρίς εξαιρέσεις ότι ωστόσο χρησιμοποιήθηκε η εγκατεστημένη δυναμικότητα μετατροπής, επειδή τα περιθώρια κέρδους αν και χαμηλά αρκούσαν ωστόσο για να καλύψουν το μεταβλητό κόστος χρηματικής ρευστότητας. - 3 0- E. 2 Περιθώρια και κερδοφορία των διυλιστηρίων Ε. 2. 1 Ορισυοί των περιθωρίων Πάτους σκοπούς του παρόντος εγγράφου, ως περιθώρια κέρδους διυλιστηρίου ορίζονται τα "ακαθάριστα περιθώρια", δηλ. η διαφορά μεταξύ των εσόδων από τις πωλήσεις πετρελαιοειδών και του κόστους τροφοδοσίας με αργό πετρέλαιο, διαιρούμενη διά της ποσότητας του αργού που υφίσταται επεξεργασία. Ε. 2. 2 Παρατηρηθέντα περιθώρια κέρδους Στο Διάγραμμα Ε. 3 παρέχονται τα περιθώρια κέρδους των διυλιστηρίων, εκπεφρασμένα σε δολλάρια ΗΠΑ ανά βαρέλι αργού πετρελαίου που υπέστη επεξεργασία, για την περίοδο 1988-94 στη Βορειοδυτική Ευρώπη (NWE) και στη Μεσόγειο (Med). Για τη Ν WE, περιλαμβάνονται τα περιθώρια κέρδους τόσο των "πρωτογενών διυλιστηρίων" {"πρωτογενή περιθώρια κέρδους", τα οποία ορίζονται γενικά ως τα κέρδη που πραγματοποιούνται από τα διυλιστήρια στα οποία λειτουργούν μόνο μονάδες απόσταξης αργού και μονάδες καταλυτικής αναμόρφωσης) όσο και των "διυλιστηρίων αναβάθμισης" ('περιθώρια κέρδους αναβάθμισης", τα οποία ορίζονται ως τα κέρδη που πραγματοποιούνται από τα διυλιστήρια που περιλαμβάνουν μονάδες απόσταξης αργού καθώς και μονάδες καταλυτικής καταλυτικής πυρόλυσης, αποθείωσης πετρελαίου αναμόρφωσης). Για τη Μεσόγειο, στο Διάγραμμα Ε. 3 δίνονται μόνο τα περιθώρια κέρδους των "διυλιστηρίων αναβάθμισης". και Ως αρχική παρατήρηση μπορεί να γίνει αντιληπτό από το διάγραμμα ότι, ενώ προσφάτως η διαφορά μεταξύ των τυπικών περιθωρίων κέρδους αναβάθμισης στη Βορειοδυτική Ευρώπη και στη Μεσόγειο ήταν ελάχιστη, τα περιθώρια κέρδους κατά την περίοδο 1992-94 ήταν στη Μεσόγειο υψηλότερα κατά 0,6 $/bbl περίπου. Δεύτερον, μπορεί να διαπιστώσει κανείς ότι τόσο τα πρωτογενή περιθώρια κέρδους όσο και τα περιθώρια κέρδους αναβάθμισης παρουσίασαν, μετά από μια κορύφωση το 1991, κάμψη, φθάνοντας σε επίπεδα περίπου 0 $/bbl και 1,8$/bbUo 1995. Εκτιμάται ότι, για να επιτύχουν τα διυλιστήρια κατάλληλη απόδοση των επενδύσεων αναβάθμισης που πραγματοποίησαν κατά τα τελευταία χρόνια, τα περιθώρια κέρδους αναβάθμισης θα πρέπει προηγουμένως να φθάσουν και να παραμείνουν σταθερά σε σημαντικά υψηλότερα επίπεδα. Το Διάγραμμα Ε. 3 δείχνει ότι τα περιθώρια κέρδους αναβάθμισης έφθασαν σε τέτοια επίπεδα μόνο μια φορά, κατά την κρίση του Περσικού Κόλπου στις αρχές του 1991, αλλά μόνο για λίγους μήνες. Ε. 2. 3 Επεξήγηση των τάσεων κλάδος διύλισης κοινοτικής του Ο επιμέρους πετρελαιοβιομηχανίας παρουσιάζει, εδώ και αρκετό χρόνο, περιθώρια κέρδους που πρέπει πλέον να θεωρούνται ως χρονίως χαμηλά. Ταυτόχρονα, αναπτύχθηκε ένα πλεόνασμα δυναμικότητας παρασκευής βενζίνης και συμπίεση προσφοράς καυσίμου πετρελαιοκινητήρων (ντήζελ). τομέα της κατάντη Η κατάσταση αυτή οφείλεται: - 31 - (i) στην εξέλιξη της οικονομικής ύφεσης, όπως αντανακλάται στην ανακοπή των αυξητηκών τάσεων της συνολικής ζήτησης πετρελαιοειδών στην ΕΚ, και ιδίως βενζίνης, (ii) στη συνεχιζόμενη πλεονάζουσα κοινοτική δυναμικότητα απόσταξης αργού, ώστε να διυλίζεται αργό πετρέλαιο ανάλογα με τη ζήτηση πετρελαιοειδών (iii) σε μια απρόβλεπτη αύξηση των διαθέσιμων ελαφρών ειδών αργού από τη Βόρεια Θάλασσα και τη Σαουδική Αραβία, η οποία επέτρεψε την παραγωγή πρόσθετων ελαφρών προϊόντων χωρίς να απαιτείται χρησιμοποίηση όλων των διαθέσιμων μονάδων μετατροπής των διυλιστηρίων (είχαν αρχικώς αναπτυχθεί από την πετρελαιοβημιοχανία με την προοπτική αύξησης του εφοδιασμού με βαρύτερα είδη αργού με συνεπαγόμενο έλλειμμα ελαφρών προϊόντων) (Το Διάγραμμα Ε. 4 παρουσιάζει τον αντίκτυπο αυτής της εξέλιξης στις διαφορετικές τιμές τόσο του αργού όσο και των προϊόντων) (ιν) στη μεταστροφή της ζήτησης καυσίμων για τις οδικές μεταφορές από τη βενζίνη στο πετρέλαιο κίνησης (ντήζελ), η οποία οφείλεται εν μέρει στις παρατηρούμενες σε πολλά κράτη μέλη φορολογικές διαφορές μεταξύ πετρελαίου και βενζίνης, που έδωσαν ώθηση στη ζήτηση ντήζελ εις βάρος της βενζίνης, και (ν) στον αυξανόμενο αριθμό περιβαλλοντικών περιορισμών, και ιδίως στην καθιέρωση ,της αμόλυβδης οποίων πραγματοποιήθηκαν επενδύσεις σε πρόσθετες μονάδες διύλισης για τη βελτίωση της ποιότητας, οι οποίες οδήγησαν με τη σειρά τους σε μια μη ηθελημένη περαιτέρω αύξηση της δυναμικότητας παραγωγής ελαφρών προϊόντων. βενζίνης, εξαιτίας των Παρά τις σημαντικές περικοπές της δυναμικότητας απόσταξης αργού που διευκολύνθηκαν κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '80, η πλεονάζουσα δυναμικότητα παραμένει και φαίνεται απίθανο να εξαφανιστεί βραχυπρόθεσμα χωρίς κλείσιμο περαιτέρω μονάδων. Συνεπώς, φαίνεται ότι περαιτέρω περικοπές τόσο της δυναμικότητας απόσταξης αργού όσο και της δυναμικότητας μετατροπής μπορεί να συμβάλουν στην επίλυση του προβλήματος αυτού. Ορισμένες εταιρείες εκμετάλλευσης διυλιστηρίων αντιμετώπισαν το πρόβλημα κλείνοντας και άλλες μονάδες απόσταξης αργού ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, πωλώντας πλήρη διυλιστήρια σε αγοραστές των οποίων τα οικονομικά δεδομένα υπαγορεύονται από το στρατηγικό στόχο της διείσδυσης σε νέες αγορές. Συνολικά ωστόσο, οι περικοπές δυναμικότητας απόσταξης αργού δεν ήσαν αρκετές για να συμπιέσουν την προσφορά πετρελαιοειδών και να αναβόσουν τοιουτοτρόπως τα πρωτογενή περιθώρια κέρδους σε αποδεκτά επίπεδα. Επιπλέον, δεν έκλεισε καμία μονάδα μετατροπής και, συνεπώς, δεν συνετελέσθη η συμπίεση του βαθμού διάθεσης ελαφρών κλασμάτων που θα ήταν αναγκαία για την αύξηση των περιθωρίων κέρδους αναβάθμισης. Πρόσφατα σημειώθηκε μόνο ένα απερίφραστο κλείσιμο διυλιστηρίου (δυναμικότητας 5 mta περίπου), που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην απροθυμία των εταιρειών εκμετάλλευσης διυλιστηρίων να λάβουν τέτοιες σοβαρές από στρατηγικής σημασίας αποφάσεις, λόγω του μονοκατευθυντικού χαρακτήρα τους και των σοβαρών περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιβαρύνσεων που θα συνεπάγονταν. - 3 2- Δεν έχουν ακόμη συντελεσθεί οι αναγκαίες περικοπές δυναμικότητας απόσταξης αργού λόγω της αβεβαιότητας ως προς το εάν/πότε θα αυξηθεί εκ νέου η ζήτηση, λόγω της σταθερής τάσης μείωσης του κόστους που επιτρέπει στις επιχειρήσεις εκμετάλλευσης διυλιστηρίων θετική χρηματική ροή, και λόγω της απροθυμίας των μεμονωμένων εταιρειών εκμετάλλευσης διυλιστηρίων να αντιμετωπίσουν τις στρατηγικές και λειτουργικές συνέπειες καθώς και το σημαντικό κόστος που έχει το κλείσιμο διυλιστηρίων. Εξαιτίας της κατάστασης που επικρατεί τόσο στην απόσταξη αργού όσο και στη μετατροπή, οι επιχειρήσεις εκμετάλλευσης διυλιστηρίων, οι περισσότερες από τις οποίες διαθέτουν τουλάχιστον μερική δυναμικότητα μετατροπής, έχουν παγιδευθεί μεταξύ αφενός περιθωρίων χρηματικής ρευστότητας, τα οποία αν και χαμηλά είναι θετικά, και αφετέρου επενδύσεων σε μονάδες μετατροπής με ανεπαρκή χρηματική απόδοση. Λόγω όλων των ανωτέρω παραγόντων, η πετρελαιοβιομηχανία διακατέχεται από ασυνήθη βαθμό αβεβαιότητας ως προς τις προοπτικές του κλάδου και, συνεπώς, υιοθετεί μια στάση "αναμονής" όσον αφορά τις σχετικές με τη δυναμικότητα αποφάσεις. Ο Πίνακας Ε5 δίνει λεπτομερή στοιχεία της καθαρής επέκτασης και μείωσης δυναμικότητας, που είχε ήδη δρομολογηθεί στις αρχές 1995. Ο Πίνακας Ε6 παρέχει λεπτομερή στοιχεία της δυναμικότητας διύλισης του ΟΡΕΚ στα τέλη του 1995. Ε. 2. 4 Επιδράσεις της κερδοφορίας των διυλιστηρίων στο διεθνές ευπόριο Το συνολικό εμπορικό ισοζύγιο πετρελαιοειδών της ΕΚ έχει βελτιωθεί σημαντικά κατά τα τελευταία έτη (Διαγράμματα Γ. 6/7/8/9, που έχουν σχολιασθεί σε προηγούμενα παραρτήματα). Εξακολουθεί όμως να εκδηλώνεται κάποια ανησυχία ότι οι τυχόν περικοπές δυναμικότητας διύλισης που επιτυγχάνονται σε επίπεδο ΕΚ ενδέχεται να αντισταθμιστούν από αύξηση των εισαγωγών, αποκλείοντας, τοιουτοτρόπως, τυχόν βελτίωση των περιθωρίων κέρδους. Πρέπει να σημειωθεί στο πλαίσιο αυτό ότι οι διατάξεις του Συστήματος (GSP) οι οποίες προσφάτως ευνοούσαν τις Γενικευμένων Προτιμήσεων εισαγωγές πετρελαιοειδών από ορισμένες χώρες, θα γίνουν σύντομα αυστηρότερες, σύμφωνα με τον αρχικό στόχο του συστήματος των GSP, ο οποίος ήταν η προώθηση των επενδύσεων στις Λιγότερο Αναπτυγμένες Χώρες (LDC). Οι εισαγωγές θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημαντικό παράγοντα είτε με την αύξηση της επάρκειας σε πετρελαιοειδή των χωρών της Άπω Ανατολής, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε εκτροπή των εξαγωγών από τα διγλιστήρια της Μέσης Ανατολής στην ΕΕ, είτε με την αύξηση των εξαγωγών πετρελαιοειδών από την ΚΑΚ. Σχετικά με το δεύτερο, η πιθανή εξέλιξη των κατάντη allhlepidrésevn μεταξύ αφενός της ΕΚ και αφετέρου της ΚΑΚ και των ΧΚΑΕ παραμένει ασαφής, εξαιτίας του αβέβαιου ρυθμού και προσανατολισμού των εξελίξεων στις χώρες αυτές. Βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα ωστόσο, όλοι συμφωνούν ότι οι αλλαγές είναι απίθανο να έχουν τυχόν συνεχή και μείζονα τυχόν αντίκτυπο στα οικονομικά δεδομένα της κατάντη προσφοράς πετρελαίου. Στον απώτερο χρονικό ορίζοντα, θεωρείται πιθανό ότι η ΚΑΚ και οι ΧΚΑΕ θα επενδύσουν σε μονάδες διύλισης προκειμένου να προσαρμόσουν καλύτερα την παραγωγή προϊόντων τους στην εγχώρια ζήτηση και, ως εκ τούτου, να επιτρέψουν να εξάγεται το αργό πετρέλαιο που παράγουν ως αργό παρά με τη μορφή -33 - προϊόντος, πλέον επικερδή επιλογή απ'ό,τι η σημερινή πρακτική εξαγωγής των πλεονασμάτων τους πετρελαιοειδών στις διεθνείς αγορές. Στις ΗΠΑ. , οι κινήσεις για την καθιέρωση της βενζίνης εξ ανασμορφώσεως, στο πλαίσιο μιας απόπειρας μείωσης των επιβλαβών εκπομπών, είχαν επιπτώσεις στα κοινοτικά διυλιστήρια επειδή ορισμένες από αυτές οδήγησαν, έστω και προσωρινά, σε αλλαγές της υλικοτεχνικής υποδομής της προσφοράς, που επιβλήθηκαν στους εισαγωγείς των ΗΠΑ. με σκοπό τη μείωση των εξαγωγών βενζίνης κινητήρων προς τις ΗΠΑ. Ορισμένες χώρες και εταιρείες υποστηρίζουν ότι οι νέες ρυθμίσεις, που άρχισαν να εφαρμόζονται το 1995, ευνοούν τις επιχειρήσεις εκμετάλλευσης διυλιστηρίων των ΗΠΑ. Η κατάσταση εξελίσσεται ωστόσο, και απομένει να διαπιστωθεί κατά πόσο θα υπάρξουν πραγματικά επιπτώσεις στην κερδοφορία του κοινοτικού κλάδου διύλισης μακροπρόθεσμα. Ε 3 Προοπτικές του κλάδου διύλισης Όλοι συμφωνούν στο ότι οι προοπτικές του κλάδου χαρακτηρίζονται από ασυνήθιστα υψηλό βαθμό αβεβαιότητας, με συνέπεια να παρεμποδίζεται η προσήλωση της βιομηχανίας έναντι του κλάδου συνολικά. Αυτό εκδηλώνεται σήμερα με τη στάση "αναμονής" που τηρούν οι περισσότεροι βιομηχανικοί παράγοντες όσον αφορά τη λήψη στρατηγικών αποφάσεων. Πιο συγκεκριμένα, οι επιχειρήσεις εκμετάλλευσης έχουν ευρέως αποδεχθεί ότι για να υπάρξει, βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα, πιθανότητα αποκατάστασης των περιθωρίων κέρδους σε αποδεκτά επίπεδα, είναι απαραίτητο να κλείσουν και άλλα διυλιστήρια, αν και εξακολουθεί να υπάρχει η πιθανότητα το παρατηρούμενο σήμερα πλεόνασμα δυναμικότητας να είναι απλώς προσωρινό. Εντούτοις, επικρατεί επίσης η άποψη ότι κάτι τέτοιο θα είναι ενδεχομένως δύσκολο να επιτευχθεί, εξαιτίας ακριβώς του ιδιαίτερα υψηλού κόστους κατά το κλείσιμο ενός διυλιστηρίου. Ένας ακόμη παράγοντας που θεωρείται ότι αποτρέπει τη λήψη αποφάσεων για το κλείσιμο διυλιστηρίων είναι το ζήτημα του κόστους απορρύπανσης που συνεπάγεται γενικά το κλείσιμο ενός διυλιστηρίου, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως. Αντί να κλείνουν τα διυλιστήρια που δεν είναι αποδοτικά, θεωρείται ότι οι ιδιοκτήτες έχουν την τάση να διατηρούν τα διυλιστήρια αυτά "στο ρελαντί", οπότε ελαχιστοποιούν τις επενδύσεις ενώ παράλληλα παράγουν τις ποιότητες και ποσότητες προϊόντων με τις οποίες εξασφαλίζουν θετική χρηματική ροή. Αυτή η πρακτική απλώς συμβάλλει στη γενική κατάσταση πλεονάζουσας προσφοράς. Υπό τις συνθήκες αυτές, ορισμένες εταιρείες εκμετάλλευσης διυλιστηρίων, για να μην επιβαρυνθούν με το κόστος κλεισίματος τους, μπορεί βεβαίως να υποχωρήσουν στον πειρασμό και για στρατηγικούς ή άλλους λόγους να πωλήσουν τα διυλιστήρια αυτά σε αγοραστές των οποίων οι στρατηγικοί στόχοι ή/και τα οικονομικά δεδομένα καθιστούν ελκυστικές τέτοιες δοσοληψίες. Επιπλέον, σε αυτή την περίπτωση, οι νέοι ιδιοκτήτες θα έχουν να εξυπηρετήσουν χαμηλού ύψους επενδεδυμένο κεφάλαιο και θα είναι έτσι σε θέση να κινηθούν με περιθώρια κέρδους καλύπτοντα μόνο το κόστος λειτουργίας, επιφέροντας τοιουτοτρόπως κατά τρόπο άμεσο περαιτέρω εξασθένιση των περιθωρίων κέρδους διύλισης σε ολόκληρο τον κλάδο συνολικά. Στο πλαίσιο αυτό, δεδομένης της έλλειψης προοπτικών βραχυπρόθεσμης ή έστω και μεσοπρόθεσμης βελτίωσης, οι εταιρείες εκμετάλλευσης διυλιστηρίων διατηρούν τις επενδύσεις τους -πέραντων υποχρεωτικών εργασιών μέριμνας και - 3 4- συντήρησης ή των απαιτούμενων για θεσμικούς λόγους- σε εκκρεμότητα. Οι εταιρείες εκμετάλλευσης διυλιστηρίων φοβούνται ότι οι υποχρεωτικές επενδύσεις τους δεν θα έχουν αντίστοιχη απόδοση, και όλα αυτά δημιουργούν μια στάση "αναμονής" στη βιομηχανία. Σε αυτό το κλίμα, εκδηλώνεται επίσης ανταγωνισμός από άλλα μέρη του κόσμου, για την προσέλκυση βιομηχανικών επενδύσεων. Πιθανώς να επιτυγχάνονται αλλού καλύτερες αποδόσεις κεφαλαίου. Οι διεθνείς εταιρείες πετρελαίου έχουν την ευχέρεια να συγκεντρώνουν τους δυσεύρετους κεφαλαιουχικούς των πόρους σε περιοχές έξω από την ΕΚ, όπου οι κλάδοι διύλισης μπορεί να καταστούν πλέον ανταγωνιστικοί και αποδοτικοί από εκείνους της ΕΚ, όπως άλλωστε διατείνονται οι εταιρείες αυτές, με δυσμενείς αντίστοιχες συνέπειες για το σύνολο της κοινοτικής οικονομίας. -35 - ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΤ Εμπορία πετρελαιοειδών ΣΤ. 1 Ορισμός του επιμέρους κλάδου της εμπορίας Ο επιμέρους κλάδος της εμπορίας περιλαμβάνει τη μεταφορά των πετρελαιοειδών από τα διυλιστήρια στους πελάτες, δια θαλάσσης, οδικώς, σιδηροδρομικώς ή με σωληναγωγούς. Η παράδοση στους πελάτες γίνεται μερικές φορές απευθείας, αλλά συνηθέστερα παρεμβάλλονται ενδιάμεσοι σταθμοί αποθήκευσης οι οποίοι χρησιμοποιούνται ως βάση της διανομής σε τοπικό επίπεδο. Στην περίπτωση της βενζίνης και του πετρελαίου κίνησης, οι περισσότεροι πελάτες εφοδιάζονται μέσω δικτύων σταθμών λιανικής πώλησης (δηλ. πρατηρίων διανομής), οι οποίοι σε πολλές περιπτώσεις ανήκουν στις εταιρείες με ιδιόκτητα διυλιστήρια ή λειτουργούν κατόπιν εξουσιοδοτήσεως από αυτές. Οι πιέσεις του ανταγωνισμού είναι τέτοιες ώστε οι επιχειρήσεις προσπαθούν να προσφέρουν υπηρεσίες υψηλότερης ποιότητας απ'ό,τι οι ανταγωνιστές τους. ΣΤ. 2 Στατιστικά στοιχεία για τις λιανικές πωλήσεις Από το 1985 και μετά, ο αριθμός των πρατηρίων λιανικής πώλησης σε όλη την ΕΚ παρουσιάζει σταθερή κάμψη. Ο συνολικός αριθμός των πρατηρίων λιανικής πώλησης στην ΕΚ των 15 μελών ανέρχεται σήμερα σε 122 900, δηλ. έχει σημειωθεί μείωση κατά 23% σε σύγκριση μετά 158 700 πρατήρια που υπήρχαν το 1985 (ο Πίνακας ΣΤ. 1 δίνει λεπτομερή στοιχεία της εξέλιξης του αριθμού των πρατηρίων κατά την περίοδο αυτή σε κάθε κράτος μέλος, ενώ το Διάγραμμα ΣΤ. 1 προβάλλει την εξέλιξη στο σύνολο της ΕΚ). Αυτές οι μειώσεις του πλήθους των σημείων λιανικής πώλησης σημειώθηκαν επειδή οι επιχειρήσεις επιχείρησαν να αυξήσουν τον όγκο των καυσίμων που πωλείται ανά πρατήριο και, κατ'αυτό τον τρόπο, να μειώσουν το μοναδιαίο κόστος. (Το Διάγραμμα ΣΤ. 2 παριστά την εξέλιξη του όγκου των ανά πρατήριο πωλούμενων καυσίμων στην ΕΚ των 12). Τα τελευταία χρόνια, ένας παράγοντας που διαδραμάτισε ρόλο στην εξέλιξη του κλάδου λιανικής πώλησης υπήρξε η ταχεία επέκταση, σε ορισμένες χώρες, των πωλήσεων μέσω των "hypermarkets", σε μεγάλο βαθμό εις βάρος των παραδοσιακών εταιρειών πετρελαίου. ΣΤ. 3 Μερίδια στην αγορά λιανικών πωλήσεων και κερδοφορία Την τελευταία δεκαετία σημειώθηκε εμφανής τάση στα μερίδια της αγοράς λιανικών πωλήσεων, όπου οι παραδοσιακές μεγάλες καθετοποιημένες εταιρείες πετρελαίου και ομοίως οι ανεξάρτητοι έχασαν έδαφος προς όφελος των "hypermarkets", καθώς και των αποκαλούμενων εθνικών εταιρειών πετρελαίου και όσων ελέγχονται από επιχειρηματικά συμφέροντα των παραγωγών χωρών. Τη μεγαλύτερη πρόοδο σημείωσαν τα "hypermarkets" στη Γαλλία και στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου και εξακολουθούν να αναπτύσσονται χάρη σε μια πολιτική σοβαρού ανταγωνισμού σε επίπεδο τιμών. Κατ'αυτό τον τρόπο, η κινητήρων υφίσταται ανταγωνιστική διάρθρωση της αγοράς καυσίμων σημαντικές αλλαγές. - 36 Ως απάντηση σε αυτή την εξέλιξη, τελευταία παρατηρείται αυξανόμενη τάση εξορθολογισμού της αγοράς από ολοκληρωμένες εταιρείες πώλησης καυσίμων κινητήρων, στο πλαίσιο της οποίας οι εταιρείες εστιάζουν τις πωλήσεις τους σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές μέσω μιας πολιτικής επιλεκτικών ανταλλαγών και καταργήσεων πρατηρίων λιανικής πώλησης. Παρά το γεγονός ότι η εμπορία ευρίσκεται γενικά σε καλύτερη κατάσταση απ'ό,τι η διύλιση, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι σε ορισμένες περιοχές η σοβαρή διείσδυση που πραγματοποιούντα "hypermarkets" στην επιχειρηματική δραστηριότητα, η οποία στο παρελθόν εθεωρείτο πεδίο αποκλειστικής δράσης των παραδοσιακών εταιρειών πετρελαίου, επηρεάζει τα οικονομικά δεδομένα του επιμέρους κλάδου της εμπορίας. ΣΤ 4 Ζητήματα εναρμόνισης Οι φορολογικές διαφορές που παρατηρούνται μεταξύ πολλών κρατών μελών όσον αφορά τους φόρους επί του πετρελαίου ντήζελ και της βενζίνης οδήγησαν σε αύξηση της ζήτησης του πετρελαίου εις βάρος της βενζίνης και, ως εκ τούτου, επιδείνωσαν τη δυσαναλογία μεταξύ ζήτησης και παραγωγής των κοινοτικών διυλιστηρίων. Επιπλέον, οι φορολογικές διαφορές μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά τα ανωτέρω προϊόντα δεν επέτρεψε την κατάργηση των φορολογικών συνόρων, δημιουργούν στρεβλώσεις ως προς το κόστος, την αγορά και τον ανταγωνισμό, και προκάλεσαν προβλήματα απάτης. Όπως ζήτησαν οι εκπρόσωποι τόσο της βιομηχανίας όσο και των εθνικών διοικήσεων, στο πλαίσιο των συζητήσεων για τα φορολογικά θέματα που πραγματοποιήθηκαν στη Λισσαβώνα στις 13/15 Νοεμβρίου 1995, η εναρμόνιση των φορολογικών τελών καθιερώνεται πλέον ως στοιχείο απαραίτητο για την πλήρωση των στόχων της Συνθήκης σχετικά με την εσωτερική αγορά. Όσον αφορά τα πρότυπα προϊόντων, σήμερα παρατηρείται σε κοινοτική κλίμακα συνολικώς διάδοση προδιαγραφών για πετρελαιοειδή σε σχέση με τα καύσιμα αυτοκινήτων, η οποία οφείλεται στις σχετικώς ανεπαίσθητες διαφορές που συχνά παρατηρούνται μεταξύ διαφόρων κρατών μελών όσον αφορά τις προδιαγραφές ουσιαστικά όμοιων προϊόντων. Ορισμένες επιχειρήσεις υποστηρίζουν ότι η τυποποίηση αυτών των προδιαγραφών προϊόντων σε κοινοτική κλίμακα θα απλοποιήσει σε σημαντικό βαθμό τους συναφείς διακανονισμούς υλικοτεχνικής υποδομής και, συνεπώς, θα διευκολύνει τις περικοπές του κόστους το οποίο θα μπορούσε, τουλάχιστον εν μέρει, να μετακυλισθεί στους καταναλωτές. Από την άλλη πλευρά, κάποιες άλλες επιχειρήσεις θεωρούν ότι αυτές οι διαφορές προδιαγραφών εξασφαλίζουν πλαίσιο κανονικού ανταγωνισμού όσον αφορά την ποιότητα. - 3 7- ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΖ Γλωσσάριο όρων Η κατωτέρω επεξήγηση των χρησιμοποιούμενων όρων μπορεί να βοηθήσει ιδίως όσους δεν διαθέτουν ειδικές γνώσεις σχετικά με την πετρελαιοβιομηχανία. Για λόγους ευκολίας, οι όροι παρατίθενται με αλφαβητική -στους λατινικούς χαρακτήρες- σειρά. "ACEA" : Σύνδεσμος Ευρωπαίων Κατασκευαστών Αυτοκινήτων "ASEAN": Σύνδεσμος Κρατών Νοτιοανατολικής Ασίας. "ΒΑΤ": Καλύτερη Διαθέσιμη Τεχνολογία. "bbl": Βαρέλι, μέτρο όγκου που χρησιμοποιεί η πετρελαιοβιομηχανία. Ένα κυβικό μέτρο ισοδυναμεί προς 6,29 βαρέλια. 'Ενας μετρικός τόνος αργού περιέχει περί τα 7,33 βαρέλια. "bn": Δισεκατομμύρια. "bt": Δισεκατομμύρια μετρικοί τόνοι. "btoe": Δισεκατομμύρια μετρικοί τόνοι ισοδύναμου πετρελαίου. "Ερπυσυός δυναμικότητας": Όρος που χρησιμοποιεί ο κλάδος για να περιγράψει την αργή αλλά σταθερή αύξηση της πραγματικής δυναμικότητας έναντι της ονομαστικής ικανότητας μιας μονάδας, που συνήθως είναι αποτέλεσμα των επανειλημμένων βελτιώσεων που επιφέρουν στις εγκαταστάσεις οι εταιρείες εκμετάλλευσης διυλιστηρίων, εξαλείφοντας για παράδειγμα τις παρατηρούμενες στενώσεις στη ροή των διακινούμενων κατά τις διεργασίες υγρών κλπ. "ΧΚΑΕ" (CEEC): Χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης - δηλαδή οι πρώην δορυφόροι της Σοβιετικής Ένωσης στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, συν τις Βαλτικές Χώρες. "ΚΑΚ" (CIS): Κοινοπολιτεία Ανεξαρτήτων Κρατών - δηλαδή οι χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. " Δ υ ν α υ ι κ ό τ η τ α / υ ο ν ά δα Μ ε τ α τ ρ ο π ή ς ": τ ης δυναμικότητας/μονάδας αναβάθμισης (βλ. κατωτέρω). Στη μονάδα μετατροπής, το μαζούτ ή άλλα ενδιάμεσα, ισοδύναμης προς μαζούτ αξίας, προϊόντα της διεργασίας διύλισης μετατρέπονται σε μεσαία και ελαφρά κλάσματα απόσταξης, πράγμα που επιτρέπει στις εταιρείες εκμετάλλευσης διυλιστηρίων να προσαρμόζουν καλύτερα τα παραγόμενα προϊόντα τους στη ζήτηση. υ π ο κ α τ η γ ο ρ ία Α π ο τ ε λ εί "Αονό πετρέλαιο": Ορυκτό έλαιο, όπως απαντά στη φυσική του κατάσταση υπογείως ή υπό το βυθό της θάλασσας. "Ποιότητα αργού": Τα είδη του αργού πετρελαίου παρουσιάζουν πολλές διαφορετικές ιδιότητες που έχουν σημασία για τις εταιρείες εκμετάλλευσης χαρακτηριστικές διυλιστηρίων. Μεταξύ των σημαντικότερων και γνωστότερων, είναι η περιεκτικότητα σε θείο και το ειδικό βάρος. Σε απλή γλώσσα, το ειδικό βάρος χαρακτηρίζει το πόσο ελαφρύ ή βαρύ είναι το είδος του αργού όσο ελαφρύτερο είναι το αργό, τόσο μεγαλύτερη είναι η αναλογία των ελαφρύτερων, και άρα γενικώς των μεγαλύτερης αξίας, κλασμάτων απόσταξης του, οπότε δεν καταφεύγουμε στις ακριβές διεργασίες - 38 - μετατροπής (βλ. ανωτέρω "Δυναμικότητα/μονάδα μετατροπής"). Κατ'αναλογία, για τα ελαφρύτερα είδη αργού συνήθως προσφέρονται υψηλότερες τιμές. Ένα άλλο σημείο που αξίζει να αναφερθεί είναι ότι τα ελαφρύτερα είδη αργού συνήθως, όχι όμως πάντοτε, έχουν μικρότερη περιεκτικότητα σε θείο και συνεπώς δεν χρειάζονται τον ίδιο βαθμό επεξεργασίας αποθείωσης με την οποία αυξάνεται το κόστος διύλισης (στο σημείο αυτό αποδίδεται όλο και μεγαλύτερη σημασία, λόγω των αυστηρότερων προδιαγραφών για το θείο). Όταν συμβαίνει αυτό, αυξάνεται ακόμη περισσότερο η αξία του αργού στην αγορά. "Κατάντη πετρελαϊκός κλάδος": Ο κατάντη κλάδος της πετρελαιοβιομηχανίας περιλαμβάνει: (ΐ) διακανονισμούς μεταφοράς και αποθήκευσης που υπεισέρχονται στον εφοδιασμό των διυλιστηρίων με αργό πετρέλαιο και με εν μέρει διυλισμένα προϊόντα. (ii) την ίδια τη διαδικασία διύλισης, και (iii) τους διακανονισμούς μεταφοράς, αποθήκευσης, διανομής και πωλήσεων που υπεισέρχονται στη διακίνηση των τελειωμένων πετρελαιοειδών από τα διυλιστήρια στους πελάτες. Οι δραστηριότητες του σημείου (i) συχνά αναφέρονται απλώς ως "εφοδιασμός", εκείνες του (ii) ως "διύλιση" και του σημείου (iii) ως "εμπορία". Η απλοποιημένη αυτή ορολογία έχει υιοθετηθεί σε όλη την έκθεση, εκτός αν δηλώνεται διαφορετικά. Οι αναλαμβανόμενες με το σημείο (i) δραστηριότητες "εφοδιασμού" περιλαμβάνουν τη διακίνηση αργού στα διυλιστήρια, μέσω πλοίων ή/και σωληναγωγών ή/και δεξαμενών αποθήκευσης. Οι δραστηριότητες "διύλισης" του σημείου (ii) περιλαμβάνουν τη διύλιση είτε αργού είτε εν μέρει διυλισμένων προϊόντων (που μεταφέρονται από ένα διυλιστήριο σε άλλο για να υποστούν περαιτέρω επεξεργασία) με μια πολύπλοκη αλληλουχία χημικών διεργασιών και εργασιών ανάμειξης. Με αυτές παράγεται τελικά ένα ευρύ φάσμα τελειωμένων πετρελαιοειδών έτοιμων να χρησιμοποιηθούν από τους πελάτες σε διάφορες εφαρμογές, π. χ. ως καύσιμο για μεταφορικά μέσα ή θέρμανση, ύλη τροφοδοσίας της χημικής βιομηχανίας, υλικά χρησιμοποιούμενα στην οδοποιία, λιπαντικά και άλλα. Οι περιγραφόμενες στο σημείο (iii) δραστηριότητες "εμπορίας" περιλαμβάνουν τη μεταφορά από τα διυλιστήρια προς τους πελάτες, διά θαλάσσης, οδικώς, σιδηροδρομικώς ή με σωληναγωγό. Η παράδοση στους πελάτες γίνεται μερικές φορές απευθείας αλλά συνηθέστερα παρεμβάλλονται ενδιάμεσοι σταθμοί αποθήκευσης που χρησιμοποιούνται ως βάση για τοπικότερη διανομή. Στην περίπτωση της βενζίνης ή του πετρελαίου κίνησης, οι περισσότεροι πελάτες εφοδιάζονται με προϊόντα μέσω των δικτύων λιανικής πώλησης (δηλ. τα πρατήρια καυσίμων), που σε πολλές περιπτώσεις ανήκουν ή εταρείες με ιδιόκτητα διυλιστήρια. "ΕΚ": Ευρωπαϊκή Κοινότητα, εκλαμβανόμενη σε όλη την έκθεση ως περιλαμβάνουσα και τα δεκαπέντε κράτη μέλη, εκτός αν δηλουται διαφορετικά. "ECU": Ευρωπαϊκή νομισματική μονάδα. "EUROP1A": Ευρωπαϊκός Σύνδεσμος Πετρελαιοβιομηχανίας. - 3 9- "Μαζούτ": Τα βαρύτερα προϊόντα που παράγονται από το αργό πετρέλαιο στην αρχική διεργασία απόσταξης. Χρησιμοποιούνται στην παραγωγή βαρέων τελειωμένων προϊόντων για καύση σε σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, ναυτικούς λέβητες κλπ. "FSU": Πρώην Σοβιετική Ένωση. "ΓΣΠ" (GSP): Γενικευμένο Σύστημα Προτιμήσεων. "HFO": Βαρύ μαζούτ. "kPa": Χιλιοπασκάλ "LDC": Λιγότερο Αναπτυγμένες Χώρες. "Ελαωού κλάσμα": Τα ελαφρύτερα προϊόντα που παράγονται από το αργό πετρέλαιο στην αρχική διεργασία απόσταξης. Χρησιμοποιούνται στην παραγωγή ελαφρών τελειωμένων προϊόντων, όπως βενζίνης κινητήρων, υλών τροφοδοσίας χημικών βιομηχανιών κλπ. "Med": Η περιοχή της Μεσογείου. "Μεσαίο κλάσυ. α": Τα μεσαίου βάρους προϊόντα που παράγονται από το αργό πετρέλαιο στην αρχική διεργασία απόσταξης. Χρησιμοποιούνται στην παραγωγή τελειωμένων προϊόντων, όπως πετρελαίου κίνησης (δηλαδή καυσίμου ντήζελ) και πετρελαίου θέρμανσης (δηλαδή πετρελαίου οικιακής θέρμανσης). "mt": Εκατομμύρια μετρικοί τόνοι. "mta": Εκατομμύρια μετρικοί τόνοι ετησίως. "m3": Κυβικά μέτρα. "NGL": Φυσική βενζίνη. "NWE": Βορειοδυτική Ευρώπη. "p. a. ": Ετησίως. "ppm": Μέρη στο εκατομμύριο. "Διύλιση": Χημικές και φυσικές διεργασίες υπεισερχόμενες στο διαχωρισμό ενώσεων υδρογονανθράκων που περιέχονται στο αργό, καθώς και μετατροπή ορισμένων από τις ενώσεις αυτές σε άλλες ενώσεις υδρογονανθράκων που μπορούν να αναμειχθούν μεταξύ τους δίνοντας φάσμα χρήσιμων τελειωμένων προϊόντων. "Κατάλοιπο": Μαζούτ και άλλα βαρέα ενδιάμεσα προϊόντα παραγόμενα στην αρχική φάση απόσταξης κατά τη διεργασία διύλισης. "R/P": Λόγος αποθεμάτων προς παραγωγή πετρελαίου και αερίου). (χρησιμοποιείται στα αποθέματα "Πρωτογενή προϊόντα": Προϊόντα παραγόμενα κατά την πρωτογενή διεργασία απόσταξης. "ΤΡΑ": Πρόσβαση από τρίτα μέρη. "tpa": Τόνοι ανά έτος. - 4 0- "Δυνααικότητα/υ,ονάδα αναβάθμισης": Όρος χρησιμοποιούμενος για την περιγραφή διεργασιών με τις οποίες βελτιώνεται η ποιότητα και η αξία των ενδιάμεσων προϊόντων της διεργασίας διύλισης. "ΠΟΕ"(νθΟ: Πτητική οργανική ένωση. -41 - Ευρετήριο πινάκων και διαγραμμάτων Πίνακες Β. 1 Β. 2 Β. 3 Β. 4 Β. 5 Β. 6 Διαγράμματα Β. 1 Β. 2 Β. 3 Β. 4 Β. 5 Β. 6 Β. 7 Γ. 1 Πίνακες Γ. 2 Γ. 3 Γ. 4 Γ. 5 Γ. 6 Γ. 7 Γ. 8 Γ. 9 Δ. 1 Δ. 2 Δ. 3 Δ. 4 Δ. 5 Δ. 6 Ε. 1 Ε. 2 Ε. 3 Ε. 4 Ε. 5 Ε. 6 Διαγράμματα Ε. 1 Ε. 2 Ε. 3 Ε. 4 Πίνακας ΣΤ. 1 Διαγράμματα ΣΤ. 1 ΣΤ. 2 των εμπορικών πετρελαίου συναλλαγών Εξέλιξη των εμπορικών συναλλαγών αργού Εξέλιξη των εμπορικών συναλλαγών πετρελαιοειδών Εξέλιξη των εμπορικών συναλλαγών βενζίνης Εξέλιξη των εμπορικών συναλλαγών νάφθας Εξέλιξη θέρμανσης/κίνησης Εξέλιξη των εμπορικών συναλλαγών υπολειμματικού μαζούτ Αποδεδειγμένα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου Κατανομή των παγκοσμίων αποθεμάτων Παγκόσμια προσφορά πετρελαίου Μερίδιο του ΟΠΕΚ στην παγκόσμια παραγωγή Τιμές αργού πετρελαίου Εξάρτηση από τις εισαγωγές πετρελαίου Μέσες τιμές του API Ακαθάριστη κατανάλωση ενέργειας στην ΕΕ των 15 μελών το 1995 Ακαθάριστη κατανάλωση ενέργειας στην ΕΕ των 15 μελών το 2005 Ζήτηση πετρελαιοειδών στην ΕΕ των 15 μελών Σύνθεση του βαρελιού ζήτησης πετρελαίου Αυξητική ζήτηση πετρελαιοεοδών στην ΕΕ των 15 μελών Συνολικές εμπορικές συναλλαγές πετρελαιοειδών στην ΕΕ των 12 μελών Καθαρές εξαγωγές βενζίνης από την ΕΕ των 12 μελών Καθαρές εξαγωγές πετρελαίου από την ΕΕ των 12 μελών Καθαρές εξαγωγές μαζούτ από την ΕΕ των 12 μελών Μέγιστη περιεκτικότητα σε θείο - πετρέλαιο Μέγιστη περιεκτικότητα σε μόλυβδο - βενζίνη Μέγιστη περιεκτικότητα σε μόλυβδο - αμόλυβδη βενζίνη Δεν χρησιμοποιείται Κόστος περιβαλλοντικών επενδύσεων Δυναμικότητα αποθείωσης Διαρθρωτική εξέλιξη διυλιστηρίων Δυναμικότητα διυλιστηρίων της ΕΕ των 15 μελών Δυναμικότητα μετατροπής στην ΕΕ των 15 μελών Φόροι και τέλη στην ΕΕ των 15 μελών Περαιτέρω καθαρή επέκταση ή καθαρή μείωση δυναμικότητας στην Ε Ε των 15 μελών Εξαγωγικά διυλιστήρια του ΟΠΕΚ Χρησιμοποίηση δυναμικότητας απόσταξης στην ΕΕ των 15 μελών Δυναμικότητα αναβάθμισης της διεργασίας διύλισης στην ΕΕ των 15 μελών Περιθώρια κέρδους διύλισης Διαφορές τιμών μεταξύ αργού Brent και αργού Dubai και μεταξύ μολυβδωμένης βενζίνης και πετρελαίου Πλήθος πρατηρίων βενζίνης στην ΕΕ των 15 μελών Εμπορία πετρελαιοειδών στην ΕΕ των 15 μελών Μέσος όγκος διακινούμενων προϊόντων ανά κέντρο διάθεσης στην Ε Ε των 12 μελών EU - 12 - Evolution of crude oil * trade 1985 - 1 9 90 - 1 9 94 1 9 8 5 ** Mta 1990 Mta 1994 Mta % TOTAL IMPORTS 3 7 7. 0 4 6 7. 5 5 0 2. 0 3 1 2. 6 1 0 0. 0 4 2 8. 4 1 0 0. 0 4 5 5. 2 100 EXTRA - EU imports (1 +2 + 3 + 4) 1. OECD countries of which :. Norway 2. OPEC countries of which : Algeria Iran Iraq Kuwait Libya Nigeria Saudi Arabia Venezuela 3. Ex - USSR 4. Other countries of which : • Egypt Mexico 2 5. 4 2 3. 2 2 0 6. 0 18. 3 25. 6 2 4. 8 9. 9 37. 7 3 8. 8 2 8. 4 10. 3 27. 5 53. 7 11. 7 18. 3 66 6 8 8 3 12 12 9 3 17 4 6 4 6. 6 4 3. 8 2 5 3. 5 19. 0 54. 0 21. 3 10. 9 51. 1 2 6. 1 51. 9 8. 0 61. 2 67. 1 11. 1 17. 0 6 7. 8 11 10 59 4 13 5 3 12 6 12 2 14 16 3 4 8 2. 5 80. 1 2 5 3. 9 18. 2fl 45^8 13. 6 4 9. 6 32. 5 8 2. 8 7. 5 6 6. 7 52. 1 8. 2 10. 2 96. 1 18 18 56 4 10 3 11 7 18 2 15 11 2 2 TOTAL EXPORTS 8 7. 4 NET IMPORTS/iEXPORTS) 289. 6 399. 7 4 0 5. 9 * Refinery Feedstocks and NGL included. ** For 1985. EU - 12 does not include ex-GDR. Sources : IEA Statistics and Eurostat TABLE B. l -7 EU - 12 - Evolution of all petroleum products trade 1985 - 1 9 90 - 1 9 94 TOTAL IMPORTS EXTRA - EU imports (1 +2 + 3 + 4 + 5 + 6) 1. OECD countries of which : Norway Sweden. United States OPEC countries of which : Algeria Kuwait Libya Saudi Arabia Venezuela Ex - USSR Romania Other Eastern Europe countries Other countries of which : • Egypt 3. 4. 5. 6. TOTAL EXPORTS of which :. United States 1985 Mta 1 6 6. 4 9 1. 7 1 9 90 Mta 1 9 94 Mta % 179. 5 165. 4 100 8 9. 2 1 00 7 6. 0 100 17. 3 19 24. 6 27 2 0. 4 2-7 4. 5 6. 9 3 5 8 6. 3 5. 5 8. 1 7 6 9 6. 6 5. 4 6. 5 28. 6 31 2 8. 4 32 22. 2 8. 6 6. 7 2. 7 3. 0 4. 5 9 7 3 3 5 7. 7 5. 3 5. 2 6. 6 2. 6 9 6 6 7 3 8. 4 G:7 4. 0 4. 4i 3. 2 22. 5 25 17. 8 20 10. 4 4. 0 6. 0 13. 3 0. 5 1 2 3. 4 9. 8 4 7 14 1 2. 4 5. 2 10. 8 0. 5 157. 5 12. 6 3 6 12 1 0. 9 1. 2 20. 9 2. 1 165. 6 12. 1 27 9 7 9 29 11 1 5 6 4 14 1 2 27 3 NET IMPORTS/(EXPORTS) 4 3. 0 2 2. 0 (0. 2) * For 1985. EU - 1 2 does not include ex-GDR. Sources : IEA Statistics and Eurostat TABLE Β. 2 Ζ EU - 12 - Evolution of total gasoline trade 1 9 85 - 1990 - 1 9 94 1985 Mta 1 9 90 Mta TOTAL IMPORTS 17. 2 EXTRA - EU imports (1 +2 + 3 + 4 + 5 + 6) 414 1 00 1 9 94 Mta 22. 5" 1 00 5. 1 100 28. 4 7. 9 2. 7 1. 2 0. 5 0. 4 1. 7 0. 6 0. 2 0. 2 0. 6 0. 0 0. 8 0. 4 0. 5 34 15 6 5 22 8 3 3 8 0 10 5 6 1. 5 0. 1 0. 5 0. 1 0. 4 0. 1 0. 1 0. 2 0. 0 1. 0 0. 7 34 2 11 2 9 2 2 5 0 23 16 0. 8 18 1. 8 23 1. OECD countries of which : Norway Sweden. United States OPEC countries of which : Algeria Kuwait Libya Saudi Arabia Venezuela 3. Ex - USSR 4. Romania Other Eastern Europe countries 6. Other countries of which : • Egypt 45 18 18 0 6 4 0 2 2 0 47 0 2. 3| 0. 9! 0. 9| 0. 0' 0. 3| 0. 2 ! Ό. 0' 0. 1 0. 1 0. 0! 2. 4 O. Oi 3 7. 5i ι ι 6. 8' (15. 0)i TOTAL EXPORTS of which :. United States 23. 9 5. 9 NET IMPORTS/(EXPORTS) (6. 7) 35. 3 5. 1 (6. 9) * For 1985, EU - 12 does not include ex-GDR. Sources : IEA Statistics and Eurostat TABLE B. 3 3 EU - 12 - Evolution of naphtha trade 1 9 85 - 1 9 90 - 1 9 94 1985 Mta 2 1. 9 16. 5 1 9 90 Mta 1 9 94 Mta 70 24. 3 2 2. 8i 100 16. 5 100 13. 9] 100 TOTAL IMPORTS EXTRA - EU imports ( 1 +2 + 3 + 4 + 5 + 6) 1. OECD countries of which : Norway Sweden. United States OPEC countries of which : Algeria Kuwait Libya Saudi Arabia Venezuela Ex - USSR Romania Other Eastern Europe countries Other countries of which : • Egypt 4. 5. 6. 2. 7 0. 5 0. 2 0. 2 6. 5 2. 9 1. 4 1. 1 0. 5 0. 0 4. 8 0. 8 1. 7 0. 3 16 3 1 1 40 18 8 7 3 0 29 10 2 TOTAL EXPORTS of which :. United States 1 2. 0 1. 0 NET IMPORTS/(EXPORTS) 9. 9 3. 1 0. 5 0. 2 0. 6 7. 2 2. 2 2. 1 1. 3 1. 3 0. 2 2. 9 0. 3 0. 0 3. 0 0. 3 14. 7 0. 7 9. 6 12 3 2 1 54 29 4 7 13 0 2 0 0 32 6 19 3 1 4 43 13 13 8 8 1 1^ 2 0 18 2 1. 6] 0. 4! 0. 3! 0. 1 7. 5! 4. 1 0. 5; 1. 0] 1. β! O. O] 0. 3i 0. 0] O. O] 4. 5| 0. 9Î 1 3. 4i 1 0. 5' 9. 4i * For 1985. EU - 12 does not include ex-GDR. Sources : IEA Statistics and Eurostat TABLE Β. 4 Ί EU - 12 - Evolution of qas/diesel oil trade 1985 - 1 9 90 - 1 9 94 1985 Mta 1990 Mta TOTAL IMPORTS EXTRA - EU imports (1 +2 + 3 + 4 + 5 + 6) 1. OECD countries of which : Norway Sweden. United States OPEC countries of which : Algeria Kuwait Libya Saudi Arabia Venezuela Ex - USSR Romania Other Eastern Europe countries Other countries of which :. Egypt 3. 4. 5. 6. TOTAL EXPORTS of which :. United States 59. 4 34. 1 5. 1 1. 3 2. 1 0. 9 9. 6 3. 4 2. 8 0. 7 0. 6 1. 2 11. 3 5. 5 2. 6 0. 0 33. 7 0. 3 NET IMPORTS/(EXPORTS) 25. 7 55. 6 30. 7 100 15 4 6 3 28 10 8 2 2 4 33 16 8 0 6. 5 2. 4 2. 4 0. 8 7. 8 2. 6 2. 1 1. 6 1. 1 0. 4 9. 5 1. 5 2. 6 2. 8 40. 5 1. 8 15. 1 1994 Mta % 47. 7I 100 20. 2] 100 32 12 12 4 14 5 1 3 3 0 30 2 2 20 21 8 8 3 26 8 7 5 4 2 31 5 8 6. 5] 2. δ! 2. 4] 0. 8] 2. 8Î 1. 1 QV2| 0. 7] 0. 7! O. O] 6. 0! 0. 4] 0. 4! 4. 1 48. 7i ι ι 1. 5' (1. 0)i * For 1985, EU - 12 does not include ex-GDR. Sources : IEA Statistics and Eurostat TABLE B. 5 EU - 12 - Evolution of residual fuel oil trade 1985 - 1 9 90 - 1 9 94 TOTAL IMPORTS EXTRA - EU imports ( 1 +2 + 3 + 4 + 5 + 6) 1. OECD countries of which : Norway Sweden. United States OPEC countries of which : Algeria Kuwait Libya Saudi Arabia Venezuela Ex - USSR Romania Other Eastern Europe countries Other countries of which : • Egypt 4. 5. 6. TOTAL EXPORTS of which :. United States 3 3. 3 1. 6 NET IMPORTS/(EXPORTS) 12. 0 1985 Mta 45. 3 25. 4 100 1990 Mta 40. 2 21. 2 1994 Mta 42. 1 100 21. 5] 100 3. 2 0. 2 1. 4 1. 4 9. 1 0. 6 2. 3 0. 5 1. 1 3. 3 5. 1 2. 4 5. 6 0. 1 13 4. 5 1 6 6 36 2 9 2 4 13 20 22 0 0. 9 2. 1 0. 3 7. 6 0. 6 0. 9 1. 8 1. 8 1. 9 4. 1 0. 1 1. 7 3. 2 0. 2 38. 5 3. 6 1. 7 21 4 10 1 36 3 4 8 8 9 19 1 8 15 1 4. 0] 19 6 7 3 35 5 7 4 14 17 1 2 26 5 1. 3! 1. 5] 0. 7' 7. 5] 1. 0! 1. 5] o. el 3. 0] 3. 7! 0. 3] 0. 5] 5. 5] 1. 1 3 7. 8i ι I 2. 8' 4. 3i For 1985, EU - 12 does not include ex-GDR. Sources : IEA Statistics and Eurostat TABLE Β. 6 ^ WORLD PROVEN CONVENTIONAL OIL RESERVES AT CURRENT MARKET PRICES 1100 1000 H Έ ft « c 03 900 ^ 800 H 700 H 600 H 500 400 H 300 200 i îoo H NO NO Source: BP Statistical Review Proven Reserves R/P Ratio CHART B. l SV DISTRIBUTION OF WORLD OIL RESERVES END 1994 Asia & Australasia 4% Africa 6% North America 3% Latin America 13% OECD Europe 2% Former Soviet Union 6% CHART B. 2 Middle East 66% Total Reserves = 137 Bn. tonnes Source: BP Statistical Review °V WORLD OIL SUPPLY Non-OPEC Supply ι i i • -u 70 60 -f 50 + 40 30 :o 10 t 0 1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 x1984 1986 1988 1990 1992 1994 CHART B. 3 -O OPEC SHARE OF WORLD OIL PRODUCTION CRUDE OIL PRICES 1970 to 1994 Nominal $/bbl 1994$/bbl CHART B. 5 OIL IMPORT DEPENDENCY EUROPEAN UNION 15 1990 1992 1995 2000 2005 Source: European Commission Estimates _EU H EU plus NorwayJ CHART B. 6 90% 8 0% •] 70% H 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Ν AVERAGE API VALUES OF CRUDE OIL SUPPLIES IN THE EU 1985 - 1995 Source : Crude Oil Register CHART B. 7 GROSS ENERGY CONSUMPTION 1995 EUROPEAN UNION 15 RENEWABLES 5% r 4 M t oe NUCLEAR 15% 205 Mtoe 574 Mtoe 277 Mtoe TOTAL = 1369 Mtoe -£ SOLIDS 17% 239 Mtoe CHART C. l GROSS ENERGY CONSUMPTION 2005 EUROPEAN UNION 15 RENEWABLES 102 Mtoe NUCLEAR 14% 212 Mtoe 606 Mtoe TOTAL 1521 Mtoe SOLIDS 16% 237 Mtoe CHART C. 2 Oil Product Demand European Union 15 Demand Barrel Shape - W. Europe INCREMENTAL OIL PRODUCT DEMAND European Union 15 Excludes LPG and Refinery Gases 12000 10000 8000 6000 H 4000 H 2000 •2000 95/92 2000/95 2005/00 Source: Commission Estimates H Gasolines @ Middle distillates G Fuel oil H Others CHART C. 5 °o 200 Total Products Trade European Union 12 1980 1982 1984 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 Source: 1EA Imports CD Exports CHART C. 6 - iT Net Exports Mt Gasoline Net Exports European Union 12 Consumption Mt 1980 1982 1984 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 Source: IEA IjilNet Exports -*-Consumption] CHART C. 7 S Net Exports Mt Gas Oil Net Exports European Union 12 Consumption Mt * r 200 1980 1982 1984 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 Source: IEA R> iMMJNct Exports —*— Consumption | CHART C. 8 Net Exports Mt Fuel Oil Net Exports European Union 12 Consumption Mt 210 1980 1982 1984 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 Source: IEA r β! Net Exports - *- Consumption! -. CHART C. 9 SO Maximum Sulphur Contents for Gas Oil TABLE D. l Directive Product 93/12/EEC of 23. 03. 1993 93/12/EEC of 23. 03. 1993 Automotive Gas Oil Non- Automotive 1 Gas Oil % Sulphur Content [by weight] </= 0. 2% by 01. 10. 1994 </= 0. 05% by 01. 10. 1994 </= 0. 2% by 01. 10. 1994 1 Maximum Lead Contents for Petrol TABLE D. 2 Directive 85/210/EEC of 20. 03. 1985 85/210/EEC of 20. 03. 1985 Product Unleaded Petrol Leaded Petrol | Lead Content fgms/litre] </= 0. 013 g/1 by 01. 04. 1990 </= 0. 15 g/1 by 01. 01. 1986 [ Maximum Benzene Content of Petrol TABLE D. 3 Directive Product Benzene Content [by volume] 85/210/EEC of 20. 03. 1985 | Petrol </= 5% from 01. 10. 1989 | 33 ENVIRONMENTAL INVESTMENT COSTS Measure Some Recent Measures: TABLE D. 5 Investment Cost (ECUbn) Reduction of sulphur level in gasoline to 0. 05 % Reduction of sulphur level in diesel to 0. 05 % Reduction of hydrocarbons (VOC) emissions by Stage-I (Costs for changing from top to bottom loading excluded) 2. 5 3 -5 0. 8 Total Some Recent Measures: 6. 3 - 8. 3 Potential Measures: Reduction of benzene level in gasoline to 1 % Reduction of gasoline volatility (RVP) by 10 kPa Reduction of sulphur level in gasoline to 200 ppm Reduction of sulphur level in gasoline from 200 to 50 ppm Reduction of sulphur level in diesel to 200 ppm Increase of diesel cetane number to 52 Increase of diesel cetane number from 52 to 58 Reduction of diesel FBP (T95: 340 °C) Reduction of sulphur level in inland heavy fuel oil to 1 % Reduction of sulphur level in bunker fiiel to 1. 5 % for 30 % of demand Application of strict BAT to refinery emissions over existing measures Reduction of hydrocarbons (VOC) emissions by Stage Π Reduction of sulphur level in heating gas oil to 0. 1% 6 -7 1. 5 1 4 6 1. 5-2 15 3 *8-10 38-39. 5 7-12 1. 5-2. 5 8-10 1-1. 5 1. 5-2 Total Potential Measures: 27 - 29 57. 0 - 67. 5 Grand Total All Measures: 63. 3 - 75. 8 Source: Industry Figures and ^Commission updates based on latest available Auto Oil Programme Results 21 E U - 15 DESULPHURISATION CAPACITY OF MIDDLE DISTILLATES ( m i l l i on m e t r ic t o n s / y e a r) BE DK. DE EL ES FR IR IT NL • PO UK SF SV OS EU 1. 1. 1995 12. 4 2. 4 27. 8 3. 8 16. 4 24. 0 0. 3 27. 1 15. 2 2. 6 23,4 3. 7 6. 3 4. 2 169. 6. · '. S o u r c es : EC Regulation 1 0 5 6 / 72 &. NaLional A d m i n i s t r a t i o ns TABLE D. 6 EU-12 REFINERY STRUCTURE EVOLUTION 1 9 8 0 - 1 9 8 8 - 1 9 95 N u m b er & C a p a c i ty of R e f i n e r i es by T y pe ( S i t u a t i on at 1st J a n u a r y) R e f i n e ry Type No 1 9 80 P r i m a ry D i s t i l. C a p a c i ty m ta % No 1988 P r i m a ry D i s t i l. C a p a c i ty m ta % No 1 9 05 P r i m a ry D i s t i l. C a p a c i ty m ta % S i m p le 62 2 49 27 16 43 7 14 37 S e m i- c o m p l ex 24 148 16 20 89 15 13 52 6 9 C o m p l ex 55 5 23 57 58 4 60 78 66 5 06 85 T o t al of w h i c h: R e f i n e r i es >i m ta 141 9 20 100 94 5 92 100 ' 93 5 95 100 129 9 15 90 5 90 90 5 93 R e f i n e ry t y pe d e f i n i t i on : ' S i m p l e ' r e f i n e ry : p r i m a ry d i s t i l l a t i on p l u s, w h e re a p p r o p r i a t e, ' S e m i - c o m p l e x ' r e f i n e ry ' C o m p l e x ' r e f i n e ry : ' s i m p l e' or h y d r o d e s u l p h u r i z a t i on r e f o r m i ng a nd : ' s i m p l e ' p l us v i s b r e a k i ng t h e r m al o t h er c r a c k i ng ' s e m i - c o m p l e x ' p i us c r a c k i n g , h y d r o c r a c k i ng a n d / or a n d / or c a t a l y t ic c o k i ng S o u r ce : C o m m i s s i on - DGXVII-B2 TABLE E. l 2G REFINING CAPACITY IN THE E. U. AT 1. 1. 1995 (capacity in service in million tons per a n n u m) ATMOS. DIST. REFOR. HYDRO CRACK. CAT. CRACK. THERM. VIS- COKING CRACK. BREAK. BE DK DE EL ES FR IR IT NL PO UK SF sv OS EU 34. 5 9. 2 113. 1 18. 2 60. 0 90. 4* 2. 8 102. 3 59. 6 14. 4 90. 7 11. 0 21. 0 10. 0 4. 7 1. 4 17. 6 2. 1 8. 0 11. 0 0. 6 12. 0 7. 3 2. 2 16. 4 2. 1 3. 2 1. 4 8. 6 1. 3 0. 7 0. 8 7. 1 5. 1 0. 5 2. 5 1. 1 5. 9 15. 4 3. 0 8. 4 18. 2 14. 7 7. 5· 1. 7 2 3. 7 2. 7 1. 5 1. 3 1. 9 3. 9 6. 2 3. 1 2. 2 1. 4 0. 3 4. 2 2. 2 10. 9 2. 6 8. 4 8. 1 15. 9 4. 1 1. 4 3. 1 1. 9 2. 3 1. 0 5. 0 1. 5 2. 6 2. 1 3. 3 637. 2 90. 0 27. 7 104. 0 19. 0 66. 1 14. 5 * of w h i ch 5. 9 m ta in r e s e r v e, i m m e d i a t e ly u s e a b le S o u r c es : N a t i o n al A d m i n i s t r a t i o ns & EC R e g u l a t i on 1 0 5 6 / 72 TABLE E. 2 ^ ν E U - 15 - CONVERSION CAPACITY ( m i l l i on m e t r ic t o n s / y e a r) CAT. CRACKING VISBREAKING HYDROCRACKING THERM. CRACK. COKING ELEXICOKING TOTAL CAPACITY CATC RACK. EQUIV* AS % CDU CAPACITY 1985 88. 0 52. 0 11. 0 1990 88. 2 63. 8 23. 2 1995 104. 0 66. 1 27. 7 27. 8 28. 0 33. 5 178. 8 203. 2 146. 21 171 28 231. 3 199 31 * R a t i os u s ed a re : V i s b r e a k er 0. 33 --. H y d r o c r a c k er 1. 3 - T h e r m al C r a c k er 0. 65 - C ο k e r 1. 7 S o u r c es : N a t i o n al A d m i n i s t r a t i o ns & EC R e g u l a t i on 1 0 5 6 / 72 TABLE E. 3 T A X ES A ND DUTIES AT F E B R U A RY 1996 - E C US <U 3 er 0) œ 21. 0 21. 0 21. 0 21. 0 21. 0 21. 0 21. 0 21. 0 546. 0 485. 3 302. 0 14. 2 0. 0 18. 1 19. 4 6. 5 JE ε c m Ο 25. 0 25. 0 25. 0 25. 0 25. 0 25. 0 25. 0 25. 0 0. 0 448. 5 300. 4 241. 4 208. 5 315. 5 284. 5 284. 5 C J2 JZ ο ΙΛ 3 0) Q 15. 0 15. 0 15. 0 15. 0 1 50 15. 0 15. 0 15. 0 573. 0 519. 9 328. 9 42. 4 1698 2 65 15. 9 15. 9 <Λ ra ÛJ 18. 0 18. 0 18. 0 18. 0 18. 0 18. 0 18. 0 18. 0 410. 6 358. 9 248. 9 135. 8 5 82 12. 9 42. 0 42. 0 c ο. ω i- 16. 0 16. 0 16. 0 16. 0 16. 0 16. 0 16. 0 16. 0 408. 7 375. 3 272. 5 7 95 31. 5 7. 4 13:6 13. 6 4) υ C «> LL 20. 6 20. 6 20. 6 20. 6 20. 6 20. 6 20. 6 20. 6 616. 9 576. 2 354. 4 78. 0 6 82 0. 0 24 3 18. 0 •ο c η 0) 21. 0 21. 0 21. 0 12. 5 21. 0 12. 5 12. 5 12. 5 380. 6 349. 3 302. 5 50. 2 69. 4 22. 9 17. 8 17. 8 m 19. 0 19. 0 19. 0 19. 0 19. 0 10. 0 10. 0 10. 0 537. 3 494. 2 361. 3 361 3 157. 3 1737 43. 5 21. 8 en 3 Ο -Ο Ε 03 Χ 3 _J 15. 0 12. 0 15. 0 12. 0 6. 0 6. 0 12. 0 12. 0 4 1 59 361. 7 263. 3 54 5 68 0. 0 14. 2 6. 5 •σ c a5 "S ζ 17. 5 17. 5 17. 5 17. 5 17. 5 17. 5 17. 5 17. 5 608. 7 542. 0 327. 1 81. 6 29 1 0. 0 31. 5 31. 5 χ: υ 53 k. Ο 20. 0 20. 0 20. 0 20. 0 20. 0 20. 0 (0 en 3 ο ÛL 17. 0 17. 0 5. 0 17. 0 17. 0 5. 0 5. 0 Ό8. 0Ζ96 495. 1 457. 8 326. 1 89. 0 0. 0 28. 1 12. 8 430. 2 300. 7 79. 0 104. 8 0. 0 37. 7 ο 3 CO 22. 0 22. 0 22. 0 22. 0 22. 0 4) çn > c/) 25. 0 25. 0 25. 0 25. 0 25. 0 22. 0 25. 0 548. 0 291. 2 36. 5 0. 0 0. 0 479. 1 291. 4 189. 3 162. 4 131. 3 36. 9 213. 3 17. 5 17. 5 17. 5 8. 0 17. 5 8. 0 17. 5 17. 5 463. 3 406. 2 406. 2 27. 6 333. 6 0. 0 21. 6 21. 6 1 V A T ( %) Premium gasoline Unleaded gasoline Automotive dieseloil Heating gasoil LPG (Vehicles) ' LPG (Heating) Heavy fueloil HTS Heavy fueloil BTS 2 EXCISE TAX (1000L Premium gasoline Unleaded gasoline Automotive dieseloil Heating gasoil LPG (Vehicles) (1) LPG (Heating) (T) Heavy fueloil HTS (T) Heavy fueloil BTS (T) DANMARK: Fuel oil lourd - Depuis le 1er Janvier 1993, le montant de la taxe récupérable par le secteur industriel s'élève à 1820 CD par tonne. Heavy fuel oil - As from 1 January 1993 the tax récupérable by the industrial sector amounts to 1820 CD per ton. Premium gasoline - Cancelled as from 1/1/96 (1) ROYAUME-UNI: par/by tonne Exchange rates as at 08. 01. 1996 1 ECU = 13. 2595 OS. 38 7384 BEF, 1. 88485 DM, 7 29054 DKR, 158 542 PTA, 5. 7135 FMK. 6. 46731 FF,. 844401 UKL, 309. 318 DRA,. 818238 IRL. 2068. 64 LIT, 38. 7384 LUF, 2. 11041 HFL, 195. 925 ESC. 8. 6825 SKR T A B LE E. A E U - 15 DISTILLATION CAPACITY UTILIZATION* EVOLUTION 1 9 8 5 - 1 9 94 MIO TONS 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 Dist. Capacity(mio t) HI Crude Intake(mio t) •**"" Utilization rate(%) crude only, mid y e ar capacity ο CHART E. l E U - 15 REFINING UPGRADING CAPACITY IN CAT. CRACKING EQUIVALENT 1985 21 1990 28 1995 31 35 30 25 20 15 10 5 0 40 % 146 171 199 200 240 80 120 MIO/TONS YEAR. 160 % OF CDU CAPACITY CAT. CRACKING EQUIV. ^ S o u r c es : Nat. A d m i n. & EC R e g. 1 0 5 6 / 72 Λ CHART E. 2 REFINING MARGINS 1 9 8 8 - 1 9 95 NW EUROPE & MEDITERRANEAN ZONES $/bbl (Quarterly Average) — IEA-NWE-BRENT •+- IEA-NWE-HYDROSKIM - *- WMC-NWE-ARAB L ^~ WMC-MED-ARAB L 2 3 4 12 3 4 12 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 34 1 2 34 I 95 I 88 I 90 "I 91 I 94 I 93 I 89 I 92 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 -1 -2 WMC : Wood M a c k e n z ie CHART E. 3 BRENT/DUBAI & LEADED GASOLINE/FUEL OIL PRICE DIFFERENTIALS ft/barrel JAN APR JUL OCT JAN APR JUL OCT JAN APR JUL OCT JAN APR JUL OCT | '•• 93 ^ 94 I • 92 95 I ! oo S o u r ce Uo : IEA Monthly Oil Mark et R e p o rt CHART E. 4 FUTURE NET EXPANSION OR NET REDUCTION IN THE REFINING CAPACITY OF THE E U - 15 (thousand metric tons/year) 1995 1996 1997 After or date not defined ATMOS. DIST. 2400 - 2300 + 4400 + 1600 REFORMING + 100 HYDROCRACK. 280 + 700 CAT. CRACK. + 580 + 1800 + 4700 THERM. CRACK + 273 VISBREAKING COKING DESULPHURIS. OF MID. DIST. - 300 + 100 + 1000 +6672 +17029 + 1805 + 1040 SOURCE : EC REGULATION 1056/72 - QUESTIONNAIRES OF BEGINNING 1995 TABLE E. 5 3°l OPEC FOREIGN REFINING Net S h a re in t h o u s a nd b a r r e l s / d ay as of end 1995 Iran Kuwait Libya Saudi Arabia U. A. E Venezuela Total OPEC A s i a/ Pacific Western Europe USA Total (3 reg. ) 32 152 184 210 234 50 142 230 866 32 210 234 502 142 980 300 750 1 050 2 100 Total of the region 14 803 14 151 15 354 44 308 OPEC s h a re in t he region 1. 2% 6. 1% 6. 8% 4. 7% Source : DGXVII on t he basis of OPEC official d a ta & p r e ss a r t i c l es TABLE E. 6 iN U 1V1 JL> JLiJLV Cl i J U J I J I V W J L· 1AJU 1 /-VJLJU \J U 1 X-JJU 1 Ο JL1 Ν 1 1 1 JU J UU ± Ο (in thousand of units at year end) 1985 1987 1989 1991 1992 1993 1994 7. 3 3. 6 19. 8 6. 8 5. 2 34. 6 3. 4 36. 4 8. 1 1. 9 21. 1 2. 0 4. 4 4. 1 6. 7 3. 4 20. 0 6. 3 5. 2 31. 1 3. 3 34. 7 7. 6 1. 8 20. 2 2. 0 4. 3 4. 1 · 6. 5 3. 2 19. 9 6,4 5. 3 27. 7 3. 2 33. 9 6. 9 1. 8 19. 8 1. 9 4. 2 4. 0 6. 0 2. 9 18. 9 6. 4 5. 7 22. 6 2. 7 30. 4 6. 0 1. 8 19. 3 2. 0 4. 0 3. 9 5. 7 2. 9 18. 8 6. 5 5. 8 21. 2 2. 8 30. 1 5. 6 2. 0 18. 5 1. 9 3. 8 3. 8 5. 5 2. 8 18. 5 6. 6 6. 3 19. 8 2. 8 29. 9 5. 1 2. 1 18. 0 1. 9 3. 8 3. 7 5. 4 2. 7 18. 3 6. 8 6. 6 19. 1 2. 7 28. 8 4. 1 2. 3 17. 0 1. 9 3. 6 3. 6 158. 7 151. 5 144. 7 -^132. 6 129. 4 126. 8 122. 9 BE DK Γι Ε EL ES PR IR IT NL PO UK SF SV OS EU Source : National Statistics w TABLE F. l MARKETING OF OIL PRODUCTS IN THE E U - 15 NUMBER OF PETROL RETAIL OUTLETS 8 5 - 94 T h o u s a nd of u n i ts at y e ar end 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 1985 1986 1987 1988 19β9 1990 1991 1992 1993 1994 158. 7 157. 3 151. 5 147. 7 144. 7 138. 6 132. 6 129. 4 126. 8 122. 9 Source : National Statistics CHART F. l E U - 12 EVOLUTION 1 9 8 6 - 1 9 94 OF AVERAGE THROUGHPUT PER SERVICE STATION MILLIONS OF LITRES PER ANNUM 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 Source : Wood M a c k e n z ie CHART F. 2 ISSN 0254-1483 COM(96) 143 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 12 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-172-GR-C ISBN 92-78-02656-5 Υχηρεοΐα Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουζεμβούργο