eurovoc_concepts:
approximation of laws
consumer credit
consumer protection
cost of borrowing
national implementing measure

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 12. 04. 19% COM(96) 79 def. 96/0055 (COD) Verslag over de werking van Richtlijn 90/88 Voorstel voor een RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot wijziging van Richtlijn 87/102 (zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88) betreffende de harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der Lid-Staten inzake het consumentenkrediet (door de Commissie ingediend) I. Inleiding en samenvatting H. De wiskundige formule van Richtlijn 90/88/EEG 1. 2. 3. 4. Enkelvoudige renteberekening Samengestelde rente op jaarbasis Berekening van de samengestelde rente op basis van 1 jaar EG-formule a) b) Contante waarde Optelling van diverse berekeningen: het E-symbool III. Berekening van het jaarlijkse kosten percentage in de EG-Lid-Staten en andere leden of de EER 1. 2. 3. Rente en jaarlijks kostenpercentage Tekstuele definities van het jaarlijkse kostenpercentage Algemene opmerkingen a) b) Toepassing van de EG-formule Berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in Duitsland en Frankrijk a) b) c) De Duitse methode De Franse methode Vergelijking tussen de EG-formule en de Duitse en Franse methode 4. Argumenten ten faveure van de EG-formule IV. Bij de berekening in aanmerking te nemen kostenelementen a) b) Kostenelementen Situatie in de Lid-Staten V. Overige aspecten 1. 2. 3. Benaming van het jaarlijkse kostenpercentage Nauwkeurigheid Tijdsdefinities VI. Conclusies en aanbevelingen Bijlagen: I II III Artikel 1 en 1 bis van Richtlijn 87/102 (zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88) Nationale wetgeving ter omzetting van Richtlijn 90/88/EEG Verschillende gehanteerde formules (Duitse, Franse en Finse) A 1 5 6 7 8 11 11 12 13 13 13 15 16 17 18 20 22 24 25 25 25 33 33 36 37 40 42 44 50 I. Inleiding en samenvatting 1. Op 22 februari 1990 heeft de Raad zijn goedkeuring gehecht aan Richtlijn 90/88 tot wijziging van Richtlijn 87/102 "betreffende de harmonisatie van de inzake het wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der Lid-Staten consumentenkrediet". Deze Richtlijn is op 31 december 1992 in werking getreden. Overeenkomstig artikel 1 bis, lid 5, onder b), van de gewijzigde richtlijn, moet 2. de Commissie: "bij de Raad een verslag indienen met een voorstel dat het, in het licht van de opgedane ervaring, mogelijk maakt in de Gemeenschap een uniforme wiskundige formule voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage toe te passen". Overeenkomstig artikel 1 bis, lid 5, onder c), neemt de Raad "op basis van het voorstel van de Commissie vóór 1 januari 1996 met gekwalificeerde meerderheid van stemmen een besluit". Achtergrond1 In de eerste richtlijn met betrekking tot het consumentenkrediet, 3. Richtlijn 87/102/EEG betreffende de harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der Lid-Staten inzake het consumentenkrediet2, is het beginsel van een uniforme methode voor de berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage" ingevoerd. De berekeningswijze zelf werd evenwel in het midden gelaten. Na overleg met regeringsdeskundigen heeft de Commissie een voorstel voor een richtlijn3 ingediend, dat later in dier voege werd gewijzigd4 dat niet alleen het wiskundige aspect werd geregeld, maar ook de elementen werden gespecificeerd die bij de berekening in aanmerking dienden te worden genomen. Richtlijn 90/88 werd op 22 februari 1990 door de Raad goedgekeurd. Krachtens de richtlijn werd een communautaire methode voor de berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage" van het,consumentenkrediet ingevoerd. De bij de berekening in aanmerking te nemen kostenelementen van het krediet werden vastgesteld door opgave van de kosten die hierbij buiten beschouwing dienden te worden gelaten5. 1 Voor nadere bijzonderheden in verband met de achtergrond van de Richtlijnen 87/102 en 90/88, zie hoofdstuk 2 van het Verslag over de werking van Richtlijn 87/102: COM(95)117 van 11. 5. 95. 2 PB nr. L 42 van 12. 2. 87, blz. 48. 3 PB nr. C 155 van 14. 6. 88, blz. 10. 4 PB nr. C 155 van 23. 6. 89, blz. 4. 5 Derde overweging van Richtlijn 90/88. 4. Alle Lid-Staten dienden er ten minste voor te zorgen dat op hun grondgebied slechts één wiskundige formule werd gebruikt voor de berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage". Gedurende een overgangsperiode, die op 1 januari 1996 verstreek, konden de Lid-Staten die vóór 1 maart 1990 een andere wiskundige formule voor de berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage" hanteerden, dit blijven doen. 5. Aangezien Richtlijn 90/88 is opgenomen in de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, bestrijkt dit verslag behalve de 15 Lid-Staten van de Europese Unie, ook IJsland, Liechtenstein en Noorwegen. 6. Ingevolge de in artikel 1 bis, lid 5, onder b), vastgelegde verplichting voor de Commissie om bij de Raad een verslag in te dienen dat vergezeld moet gaan van een voorstel dat het mogelijk maakt in de Gemeenschap definitief een uniforme wiskundige formule voor de berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage" toe te passen, heeft de Commissie een op het gebied van financiële wiskunde deskundige consulent gevraagd een studie te verrichten over de toepassing van Richtlijn 90/88 in de Lid-Staten van de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER6. Tussen april 1995 en januari 1996 hebben tevens vergaderingen en contacten plaatsgevonden met regeringsdeskundigen. Op grond van de resultaten van bovengenoemde studie, andere onderzoeken naar de omzetting van de richtlijn in resultaten van contacten met nationaal regeringsdeskundigen, legt de Commissie dit verslag voor dat vergezeld gaat van een voorstel voor een richtlijn8 dat recht7, en met name de "het, in het licht van de opgedane ervaring, mogelijk maakt in de Gemeenschap een uniforme wiskundige formule voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage toe te passen". Hoewel de richtlijn een evaluatie verlangt en een verslag "dat het, in het licht 7. van de opgedane ervaring, mogelijk maakt in de Gemeenschap een uniforme wiskundige formule (. ) toe te passen", dienen behalve de wiskundige formule ook nog andere aspecten te worden onderzocht om tot een uniforme toepassing van deze formule te komen. Studie van de methode voor de berekening van het JKP in de Lid-Staten van de EER, Overeenkomst AO/2600/94/000101. Verkrijgbaar bij DG XXIV. 7 Zie voetnoot 3 van COM(95)117, Verslag over de werking van Richtlijn 87/102/EEG betreffende de harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der Lid- Staten inzake het consumentenkrediet. Hoewel in artikel 1 bis, lid 5, onder c), de term "besluit" wordt gebruikt, gaat hét hier niet om een "besluit" in de zin van artikel 189 van het Verdrag, maar om een richtlijn, aangezien het doel ervan is de Lid-Staten te verplichten hun wetgeving te wijzigen. Dit wordt nader verklaard in de toelichting bij het voorstel voor een richtlijn. Conclusies van het verslag9 8. De omzetting van de richtlijn is in de meeste Lid-Staten van de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER voltooid. De formule van bijlage II van de richtlijn wordt thans in al deze landen gehanteerd, met uitzondering van Duitsland, Frankrijk10 en Finland. 9. Wat de tekstuele definitie van het "jaarlijkse kostenpercentage" (JKP) betreft, dienen in de Engelse en Griekse versie van artikel 1 bis, lid 1, onder a), enige wijzigingen te worden aangebracht. Bij de omzetting van de richtlijn hebben de Lid-Staten geen volledig gelijke 10. elementen in de term opgenomen, al was dit met het oog op de transparantie eigenlijk wenselijk geweest. Aangezien echter veel moeite werd gedaan om de consumenten de betekenis van de thans in iedere Lid-Staat gangbare term bij te brengen, lijkt het niet zinvol een wijziging in de formulering in de verschillende talen voor te stellen. Wel verdient het aanbeveling de termen een gemeenschappelijk kenmerk te geven om met name in grensoverschrijdende situaties de consument in staat te stellen ze te identificeren als tegenhanger van de in zijn eigen Lid-Staat gebruikte term. Na overleg met regeringsdeskundigen en overeenkomstig het proportionaliteits- en het subsidiariteitsbeginsel wordt voorgesteld de vermelding van een symbool naast de bestaande term verplicht te stellen. Dit symbool dient in iedere Lid-Staat gelijk te zijn. Op die manier blijft de formulering van de term ongewijzigd en gaat de omzetting slechts met geringe extra kosten gepaard. 11. Bewezen is dat de wiskundige formule van Richtlijn 90/88 de enige correcte is. Bijgevolg wordt aanbevolen dat zij behouden blijft en definitief overal in de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER wordt toegepast. 12. Ten aanzien van de kostenelementen die bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in aanmerking moeten worden genomen, heeft de omzetting van de richtlijn tot een situatie geleid waarin er in alle Lid-Staten van de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER een geharmoniseerd minimaal beschermingsniveau voor alle consumenten bestaat. Aangezien de Lid-Staten signaleren weinig problemen te hebben met het functioneren van de in artikel 1 bis, lid 2, opgenomen lijst met uitzonderingen en de eventueel bestaande verschillen zeer miniem zijn, wordt voorgesteld deze lijst voorlopig ongewijzigd te laten. 13. Bijgevolg wordt samen met dit verslag een ontwerp-richtlijn ingediend waarin de volgende wijzigingen in Richtlijn 90/88 worden aangebracht: de vermelding naast de term "jaarlijks kostenpercentage" van een gemeenschappelijk logo (symbool) dat in iedere Lid-Staat gelijk is, wordt verplicht gesteld; 9 Zie hoofdstuk VI. 10 Zie bijlage II van dit document. II van de richtlijn wordt een bepaling artikel 1 bis, lid 5, vervalt: de overgangsmaatregel en de verwijzingen naar dit verslag en het bijbehorende wetgevingsvoorstel worden geschrapt; artikel 1 bis, lid 3, vervalt aangezien geen enkele Lid-Staat van deze mogelijkheid gebruik heeft gemaakt11; in bijlage ingelast die nauwkeurigheid tot op de tweede decimaal verplicht stelt - bijlage III wordt dienovereenkomstig aangepast; in bijlage II van de richtlijn wordt een bepaling ingelast die het gebruik van een jaar van 365 of 366 dagen verplicht stelt - bijlage III wordt dienovereenkomstig aangepast; de formulering van de Engelse en Griekse versie van artikel 1 bis, lid 1, onder a), wordt gewijzigd. 14. Alle voorstellen tot wijziging van andere wezenlijke onderdelen van Richtlijn 90/88/EEG zullen worden behandeld in combinatie met voorstellen die mochten voortvloeien uit het overleg over het verslag over de werking van Richtlijn 87/10212. 11 De Lid-Staten hebben noch op de bijeenkomst in april 1995 (punt 6), noch daarna enig bezwaar tegen dit voorstel gemaakt. 12 Zie voetnoot 1. II. De wiskundige formule van Richtlijn 90/88/EEG inzake de prijsopgave bij het 15. Richtlijn 90/88 heeft de verplichting uit Richtlijn 87/102/EEG aangevuld met een consumentenkrediet "jaarlijkse gemeenschappelijke methode voor de berekening van het kostenpercentage". Het was de bedoeling dat dit percentage een gemeenschappelijk gedefinieerd en erkend element van de op te geven prijs van het consumentenkrediet zou uitmaken, waardoor de prijs van dit krediet in de hele EG vergelijkbaar zou zijn, evenals trouwens de prijzen van de verschillende vormen van consumentenkrediet. In de richtlijn zijn de wiskundige methode voor de berekening van het 16. jaarlijkse kostenpercentage en de bij de berekening in aanmerking te nemen kostenelementen vastgelegd13. Bovendien werden diverse hypothesen geformuleerd waarvan bij bepaalde vormen van consumentenkrediet, zoals bij voorbeeld doorlopend krediet, mag worden uitgegaan als op het moment van het sluiten van de overeenkomst nog niet alle informatie voorhanden is om het jaarlijkse kostenpercentage te berekenen. 17. De tekstuele definitie van het "jaarlijkse kostenpercentage" luidt als volgt: en "de totale kosten van het aan de consument verleende krediet, uitgedrukt in een percentage op jaarbasis van het verleende krediet en berekend overeenkomstig artikel 1 bis'"A "dat de contante waarden van alle tussen de kredietgever en de consument overeengekomen of overeen te komen verbintenissen (leningen, aflossingen en kosten) op jaarbasis gelijk maakt, wordt berekend volgens de wiskundige formule van bijlage //". 15 18. Deze tekstuele definitie wordt weergegeven door de in bijlage II van de richtlijn opgenomen wiskundige definitie. De bijlage verduidelijkt op wiskundige wijze welke verbintenissen via het jaarlijkse kostenpercentage in contante waarde gelijk moeten worden gemaakt. 19. Alle wiskundige formules die momenteel in de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in wezen afgeleid van dezelfde beginselen voor worden gebruikt, zijn renteberekening16. De nationale afwijkingen die tot de verschillende vormen en 13 Zie hoofdstuk IV. 14 Artikel 1, lid 2, onder e), van Richtlijn 87/102 (zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88). 15 Artikel 1 bis, lid 1, onder a), van Richtlijn 87/102 (zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88). 16 Bijlage III van dit verslag. uitkomsten van de toegepaste formules leiden, zijn niet van wiskundige aard, maar veeleer het gevolg van verschillen in de hypothesen waarvan in sommige Lid-Staten bij de berekeningen wordt uitgegaan. Identieke hypothesen zouden identieke resultaten opleveren. 20. Op dit punt is het nodig een eenvoudige wiskundige verklaring te geven van de werking van de wiskundige regels. Dit is niet alleen noodzakelijk om de regels zelf te begrijpen, maar ook en vooral om de andere berekeningsvormen te doorgronden (de Duitse, Franse en Finse17 methoden). Deze leveren verschillende uitkomsten op omdat afwijkende basishypothesen worden gehanteerd. 1. Enkelvoudige renteberekeninq 21. De prijs van een krediet wordt bepaald door de combinatie van drie factoren: het geleende kapitaal de te betalen lasten of kosten de tijd dat het kapitaal door de kredietnemer kan worden gebruikt (AK) (CK) (tK) 22. Het rentepercentage (i) kan bijgevolg door de volgende vergelijking worden weergegeven: Kosten (CK) j = Kapitaal (AK) * Tijd (tK) 23. Aangezien rentepercentages gewoonlijk in verhouding tot 100 munteenheden (%) worden uitgedrukt en op een tijdsperiode van een jaar (per jaar) betrekking hebben, ziet de vergelijking er als volgt uit: i % per jaar = Kosten (CK) * 100 * 1 jaar Kapitaal (AK) * Tijd (tKinjaren) 24. Wordt de tijd in maanden berekend, dan moet "1 jaar" in het bovenste deel van de formule worden vervangen door "12 maanden". De betaling van 130,66 ecu voor een lening van 1 000 ecu voor een jaar komt derhalve neer op een rentepercentage van: 130,66 * 100 /1 000 * 1 = 13,066 % per jaar 17 Finland heeft zich beroepen op artikel 1 bis, lid 5, onder a), om een andere formule dan die in de richtlijn te behouden. Zodra er één formule voor gebruik in de hele EG wordt aangenomen, is het land - blijkens verklaringen van regeringsvertegenwoordigers - bereid deze formule toe te passen; er is niet om principiële redenen van de uitzonderingsregeling gebruik gemaakt, maar om te vermijden dat er in een korte tijdsspanne eventueel twee verschillende wetten moeten worden uitgevaardigd. Onder de Finse wetgeving is de opgave van het JKP overigens wel verplicht. 2. Samengestelde rente op jaarbasis 25. In de eenvoudige formule (kosten gedeeld door kapitaal en tijd) is geen rekening gehouden met samengestelde rente. De banken ontvangen hun rente altijd aan het einde van de in de kredietovereenkomst vastgestelde periode, maar een bank die vóór het einde van deze periode rentebetalingen ontvangt, kan dit geld herbeleggen en zodoende extra rente verdienen. In het gegeven voorbeeld zouden de werkelijke kosten na 18 maanden bijgevolg niet eenvoudigweg gelijk zijn aan 200 ecu, maar aan 200 ecu plus 13,333% van 130,66 ecu (en min het bedrag dat de kredietnemer bij een eventuele vervroegde terugbetaling wordt aangerekend). 26. Het enkelvoudige rentepercentage dekt derhalve de werkelijke kosten niet, maar leidt tot hogere lasten dan die waarmee de consument heeft ingestemd. De jaarlijkse kostenpercentages van overeenkomsten voor consumentenkrediet zijn met andere woorden niet vergelijkbaar als de periode waarover de samengestelde rente wordt berekend niet gelijk is. 27. Voor het eerste voorbeeld in bijlage III van de richtlijn, waarin de looptijd van een dergelijke lening niet exact gelijk is aan 1 jaar maar daarentegen 18 maanden bedraagt met lasten ten belope van 200 ecu, zou de traditionele eenvoudige formule de volgende uitkomst opleveren: 200*100*12 1. 000* 18 = 13,333 % per jaar Volgens het voorbeeld in de bijlage is het resultaat echter gelijk aan 13,066% 28. per jaar. Dit verschil is toe te schrijven aan het feit dat kredietovereenkomsten die op verschillende tijdsperiodes betrekking hebben, niet met elkaar vergelijkbaar zijn zonder dat er sprake is van een uniform besluit over de behandeling van de rente die na een bepaalde periode wordt verdiend. Of, om het financieel-wiskundig uit te drukken, het gaat erom wanneer de rente bij de hoofdsom moet worden gevoegd. 29. De definitie van een rentepercentage met 1 jaar als referentieperiode houdt derhalve niet alleen in dat alle rentepercentages "per jaar" worden uitgedrukt (hetgeen betekent dat het rentepercentage voor de duur van een krediet gedeeld wordt door het aantal maanden en vermenigvuldigd wordt met 12), maar ook dat de periode waarover de samengestelde rente voor het krediet wordt berekend in alle gevallen gelijk moet zijn aan 1 jaar. De formule van Richtlijn 90/88, die in de meeste Lid-Staten wordt toegepast (hierna de EG-formule genoemd), voldoet aan deze voorwaarde. De Franse berekeningsmethode houdt totaal geen rekening met deze voorwaarde, hetgeen ertoe leidt dat de samengestelde rente over willekeurige periodes (in de praktijk 1 maand) wordt berekend. De Duitse "360-dagenreger komt in beginsel neer op de toepassing van een periode van 1 jaar voor de berekening van de samengestelde rente, maar wijkt daarvan af telkens als de rente over een periode van minder dan 1 jaar moet worden berekend, vooral als de duur van het krediet niet precies gelijk is aan één of meer volledige jaren. De reden hiervoor is dat rentepercentages waarbij voor de berekening van de samengestelde rente een periode van 1 jaar wordt gehanteerd, niet kunnen worden berekend aan de hand van de eenvoudige formule die hierboven is beschreven. 30. Er is kritiek geleverd op de complexiteit van de EG-formule en de technische deskundigheid die zij vereist. Hierbij dient te worden opgemerkt dat de eenvoudige formule alleen kan worden gebruikt voor een periode waarin het geleende kapitaal onveranderd blijft. Bij kredieten met maandelijkse aflossingen zou de nauwkeurige berekening van het jaarlijkse kostenpercentage vele verschillende benaderende calculaties vereisen die op zich weliswaar eenvoudig zijn, maar zo vaak zouden moeten worden herhaald dat daarvoor eveneens technische bijstand zou moeten worden ingeroepen. 31. Zoals hierna wordt aangetoond, is de EG-formule, die momenteel in de meeste Lid-Staten met succes wordt toegepast, niets anders dan een verder uitgewerkte vorm van eerder gangbare formules (om met meer variabelen rekening te kunnen houden). Deze formule kan makkelijker worden toegepast en is preciezer dan de andere methoden die momenteel worden gehanteerd. 3. Berekening van de samengestelde rente op basis van 1 jaar 32. Aangezien de berekening van de samengestelde rente een integraal onderdeel is van de renteberekening, moet men reeds het rentepercentage "kennen" om de eenvoudige formule te kunnen toepassen (ten einde dit rentepercentage te berekenen), daar de rente van het eerste jaar bij het kapitaal moet worden geteld dat tijdens de daaropvolgende periode rente oplevert (in ons voorbeeld de resterende 6 maanden van de in totaal 18 maanden bedragende looptijd van het krediet). Het rentepercentage kan niet meer direct worden berekend, maar moet worden berekend als een groeipercentage (i) van het oorspronkelijke kapitaal. 33. Een rentepercentage van 13,066% stijgt derhalve met (1 + i ) van het oorspronkelijke kapitaal. (1 +0,13066) = 1,13066 1 000 ecu wordt na één jaar 1 000 * (1 + 0,13066) = 1 130,66 ecu. 34. Dit wordt ook de "toekomstige waarde" van het kapitaal genoemd, omdat hiermee het groeipercentage na het verstrijken van een zekere tijdsperiode wordt beschreven. Het bedrag kan ook uit "groei-oogpunt" in plaats van uit "rente-oogpunt" worden benaderd, aangezien de groei makkelijk te berekenen is. De rente is het verschil tussen het oorspronkelijke kapitaal en de toekomstige waarde ervan nadat deze groei heeft plaatsgevonden. 35. Bij een krediet dat na twee jaar volledig wordt terugbetaald, leveren de EG- formule en de Franse en Duitse formules hetzelfde resultaat op. Bij de Franse en de Duitse methode wordt de eenvoudige formule in twee stappen toegepast: 8 Jaar 1 Jaar 2 Kapitaal, Kapitaal2 = Kapitaal + (Kapitaal * i) = Kapitaal + (Kapitaal * i) + [Kapitaal + (Kapitaal * i)] * i In het bovenstaande voorbeeld dient bij de 1 130,66 ecu nog eens 0,13066 * 1 130,66 ecu = 147,73 ecu te worden geteld voor de rente van het tweede jaar, hetgeen een uitkomst van 1 278,39 ecu oplevert. De EG-formule daarentegen vereenvoudigt alleen maar de vergelijkingen op 36. nog steeds bekende, eenvoudige algebraïsche wijze: Kapitaal, Kapitaal2 = (1 + i) * Kapitaal = (1 + i) * (1 + i) * Kapitaal = (1 + i)2 * Kapitaal In deze eenvoudige vorm kan de formule direct met rekenmachines of computers worden berekend door de exponentiële vorm van dezelfde formule te gebruiken. In ons voorbeeld: (1 + 0. 13066)2 * 1 000 ecu = 1 278,39 ecu. Na drie jaar zou de formule zodoende als volgt luiden: (1 + i)3 * kapitaal, en na t jaar: kapitaalt = kapitaal * (1 + i)1. 37. Met verschillende formules wordt zodoende dezelfde uitkomst verkregen, met dit versGhil dat de EG-formule eenvoudiger te gebruiken is. Eenvoud is echter niet het belangrijkste voordeel: de formule kan namelijk ook op fracties van een jaar worden toegepast omdat T uitgedrukt in jaren eigenlijk moet worden voorgesteld als "t/1", hetgeen inhoudt dat bij T wordt uitgegaan van een periode van 1 jaar voor de berekening van de samengestelde rente. Wordt "t" in maanden uitgedrukt, dan zou "t" moeten worden voorgesteld als "tmaand/12". Een kapitaal van 1 000 ecu dat 6 maand wordt uitgeleend tegen een 38. rentepercentage van 12% per jaar, zou aangroeien tot kapitaal6 = 1 000 * (1 + 0,12)6/12 = 1 000 * 1,121/2 = 1 058,30052 ecu In plaats van in 6/12 kan dit ook worden uitgedrukt in 182/365 dagen kapitaal182 = 1 000 * (1 + o,12)182/365 = 1 000 * 1,12182/365 = 1 058. 1362418 39. Een rentepercentage van 12% per jaar levert 58 ecu rente op in een periode van zes maanden als de samengestelde rente op jaarbasis wordt berekend. Hoewel 58 ecu minder is dan de helft van de rente die de bank normaliter na 1 jaar zou hebben verdiend - omdat deze rente wordt betaald over een periode die korter is dan die welke geldt voor de berekening van de samengestelde rente -, kan de bank deze 58 ecu de resterende zes maanden voor 12% uitzetten met een toekomstige waarde van 2 ecu, zodat de 60 ecu voor zes maanden wordt behaald die verkregen 18 Het resultaat wijkt enigszins af omdat een jaar van 365 dagen niet deelbaar is door twee. zou zijn indien de samengestelde rente aan het einde van de berekeningsperiode (1 jaar) zou zijn berekend. Dit resultaat kan niet worden bereikt met de oudere berekeningsmethoden die in Frankrijk en Duitsland nog steeds gangbaar zijn. 40. Met de Duitse methode zou een rentepercentage van 12% per jaar op een kapitaal van 1 000 ecu voor een periode van 6 maanden exact 60 ecu opleveren. Als met fracties van een jaar wordt gewerkt, levert de eenvoudige formule geen resultaat op of, als dit wel het geval is, wordt van de onderliggende periode van 1 jaar voor de berekening van de samengestelde rente afgeweken (in het voorbeeld door ze te verkorten tot 6 maanden). In plaats van het te hebben over 12% per jaar, zou het accurater zijn te spreken van 6% per halfjaar. 41. De Franse methode stelt in feite dat een percentage van 6% voor een half jaar met 2 mag worden vermenigvuldigd om het jaarlijkse kostenpercentage te verkrijgen. In Frankrijk wordt de periode waarover de samengestelde rente wordt berekend bijgevolg als onbelangrijk beschouwd: zij kan willekeurig worden overeengekomen door middel van de aflossingstermijnen {die bij het consumentenkrediet normaliter maandelijks zijn). Bij de Franse methode wordt de samengestelde rente derhalve gewoonlijk op maandbasis berekend. In Duitsland daarentegen dient bij de berekening van de samengestelde rente 42. verplicht van de periode van 1 jaar gebruik te worden gemaakt. Teneinde exponentiële berekeningen te vermijden, wordt van deze regel echter afgeweken voor het laatste jaar van de looptijd van het krediet ais dit jaar niet exact gelijk is aan 12 maanden. Bij overeenkomsten voor consumentenkrediet met een looptijd van minder dan een jaar geven daarom zowel de Duitse als de Franse berekeningen een verkeerd beeld van het jaarlijkse kostenpercentage. Beide leveren sterk verschillende resultaten op als de looptijd langer is dan een jaar19. 43. Aangezien Richtlijn 90/88/EEG uitdrukkelijk ten doel heeft één formule voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in te voeren om het vergelijken van de kredietoffertes uit de verschillende landen te vergemakkelijken, moeten de berekeningsvoorwaarden uniform zijn. Een van de belangrijkste basisvoorwaarden is dat ieder jaarlijks kostenpercentage wordt berekend op grond van dezelfde periode van 1 jaar voor de berekening van de samengestelde rente. 44. Alleen de wiskundige formule van Richtlijn 90/88, die in de meeste Lid-Staten wordt gehanteerd, voldoet aan die voorwaarde en levert vergelijkbare jaarlijkse kostenpercentages op. 19 Tabel bij punt 86. 10 4. EG-formule 45. In haar eenvoudigste vorm20 luidt deze wiskundige formule: AK=AK*(1+i)t waarbij \ \ i t = = = = de oorspronkelijke lening vermeerderd met alle kosten en de rente aan het einde van de looptijd van het krediet de oorspronkelijke lening het rentepercentage per jaar (maar niet in procent) de looptijd van deze lening 46. Het zou beter in overeenstemming met de gangbare wettelijke begrippen zijn geweest indien de richtlijn de nadruk had gelegd op de totale kosten (C) van een krediet in plaats van op zijn 'contante waarde', maar de wiskundige betekenis zou gelijk zijn gebleven. De formule met de totale kosten C zou er dan als volgt hebben uitgezien: Uitgeleend Kapitaal + Totale Kosten = U i t g e l e e nd K a p i t a al vermenigvuldigd met het groeipercentage tijdens de looptijd AK + C = AK*(1+i)1 47. Het jaarlijkse kostenpercentage is de factor die de groei van het oorspronkelijk kapitaal voorstelt, waarbij met alle kosten gedurende een gegeven looptijd rekening wordt gehouden en de berekening van de samengestelde rente op jaarbasis geschiedt. Het wordt uitgedrukt in een percentage per jaar. De berekening is gebaseerd op een werkelijke tijdsduur, waarbij de kredietnemer tot op de dag nauwkeurig wordt gedebiteerd of gecrediteerd voor de leningen, aflossingen en kosten. Ter wille van de accuraatheid zouden de resultaten bijgevolg tot op de tweede decimaal nauwkeurig moeten worden weergegeven en zou een jaar van 365 dagen moeten worden gebruikt21. a) Contante waarde 48. Bij het consumentenkrediet is de contante waarde van alle aflossingen en kosten normaliter gelijk aan de oorspronkelijke lening. Dit betekent dat als alle door het groeipercentage weergegeven kosten in mindering worden gebracht, de 20 21 In de praktijk wordt in de formule in deze vorm niet volledig rekening gehouden met alle elementen van een transactie. Tabel bij punt 125. 11 hoofdsom (het oorspronkelijk kapitaal) overblijft. Voor de meeste normale berekeningen, zoals die in de voorbeelden in bijlage III van Richtlijn 90/88, kan met bovengenoemde formule worden volstaan. Als er zich in de praktijk echter afwijkingen voordoen, bij voorbeeld als een lening later wordt uitbetaald dan op de in de overeenkomst vastgelegde datum (of, nauwkeuriger gezegd, de datum op basis waarvan de rente wordt berekend), dan zou het bedrag van de lening reeds rente bevatten. Bij de berekening zou daarom de contante waarde van het bedrag van de lening moeten worden gebruikt. De EG-formule houdt daarom in de volgende vorm rekening met de contante waarde van een lening: AK A K (1+0' (1+0'- Wordt de lening aan het begin van de berekeningsperiode uitbetaald, dan is t gelijk aan 0. b) Optelling van diverse berekeningen: het E-symbool 49. De meeste consumentenkredieten worden niet eenvoudigweg in één keer aan het einde van hun looptijd afgelost, maar in termijnen terugbetaald. 50. Daar in de bovengenoemde formule (en in de eenvoudige formules die in Frankrijk en Duitsland gebruikelijk zijn) wordt uitgegaan van een constant rentedragend kapitaal voor een termijn T, moet ieder krediet in evenveel krediettransacties worden opgedeeld als er veranderingen in het rentedragend kapitaal optreden. 51. Het jaarlijkse kostenpercentage is bijgevolg alleen correct als het in alle afzonderlijke berekeningen op dezelfde wijze wordt gebruikt en als de som van alle contante waarden ( E ) gelijk is aan de som van de contante waarden van de leningen, of als de door middel van één enkel groeipercentage uitgedrukte groei van de lening gelijk is aan alle initiële en toekomstige lasten en kosten. 52. Dit is de formule die in de richtlijn wordt gehanteerd en waarbij het E-symbool wordt gebruikt om aan te geven dat een optelling van diverse berekeningen moet worden gemaakt. Het is ook de formule die in alle Lid-Staten van de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER wordt toegepast, met uitzondering van Duitsland, Frankrijk en Finland. 12 Hl. Berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in de EG-Lid-Staten en de andere leden of de EER 1. a) Algemene opmerkingen Rente en jaarlijks kostenpercentage 53. De kredietgevers hanteren talrijke methoden om de prijs van het krediet te berekenen en gebruiken er allerlei benamingen voor22. Hoewel er enkele algemene richtsnoeren bestaan voor de berekening van de kosten in verband met consumentenkrediet, zijn de definities verre van eensluidend. Gewoonlijk maken de kredietgevers onderscheid tussen "eenmalige kosten" - zoals provisies en lasten - en "rente" (variabele of tijdgebonden kosten die alle lasten omvatten die tijdens de duur van het krediet toenemen). Sommige banken leggen veeleer de nadruk op het (nominale) rentepercentage, andere op provisies. Zowel de methoden om een onderscheid te maken tussen provisies en rente als die voor de berekening van de rente verschillen niet alleen van land tot land maar ook van kredietgever tot kredietgever. Soms is dit toe te schrijven aan de interne kosten-batenberekening van een bank of aan het feit dat de kredietgever de winst met andere instellingen moet delen (bemiddelingsprovisies, verzekeringspremies). Het kan ook de bedoeling zijn de afzonderlijke berekening van de kredietkosten door derden (kredietbemiddelaars) te vergemakkelijken. 54. De nationale wetgeving gaat er gewoonlijk van uit dat kredietgevers vrij zijn in de keuze van een passende en niet-willekeurige methode om de kosten van een krediet te bepalen. De enige vereisten zijn transparantie en volledigheid van de lijst van de kosten. In sommige landen bestaat een uitzondering op de willekeurigheid van de definitie van het nominale rentepercentage. Deze uitzondering houdt verband met de in artikel 8 van Richtlijn 87/102 gestelde voorwaarden (vervroegde terugbetaling). Krachtens dit artikel zijn nationale regels vereist voor de berekening van een billijke vermindering van de kosten van het krediet. Sommige landen leggen percentages vast voor de in totaal terug te betalen kosten23, terwijl andere stellen dat de korting alleen mag gelden voor "tijdgebonden kosten", die worden weergegeven door het nominale rentepercentage24. De situatie verschilt van Lid- 22 23 24 Uit een in 1984 gehouden enquête bleek dat de term "rente" in Duitsland alleen al in 13 verschillende betekenissen werd gebruikt. Er zij op gewezen dat dit willekeurig gebruik van termen alleen voor interne berekeningen geldt en niet voor de wettelijk voorgeschreven vermelding van het JKP. In Frankrijk beloopt dit driemaal het bij overeenkomst vastgelegde bedrag van de eerstvolgende betaling, daarna neemt het geleidelijk af. Décret 90-979 van 31. 10. 90 (artikel L311-29). Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen het begrip "rente" in de voorschriften betreffende de prijsopgave en het begrip "rente" zoals dat wordt gebruikt in de strenge voorschriften betreffende de terugbetaling van tijdgebonden lasten (b. v. anatocisme of "rente op rente"), waarbij rechtbanken zich niet rechtstreeks bemoeien met de definitie van de nominale rente in de overeenkomst, maar het voor vermindering in aanmerking komende 13 Staat tot Lid-Staat25. Hetzelfde geldt voor de definitie van "billijk". Gewoonlijk wordt voor dergelijke berekeningen de "regel van 78M26 toegepast. Men is het er algemeen over eens dat deze regel niet nauwkeurig is, maar voor kleine krediettransacties wordt hij aanvaardbaar geacht. 55. De richtlijn liet de reeds gangbare berekeningsmethoden voor vervroegde in de overeenkomsten zelf gehanteerde rentedefinities terugbetaling en de ongemoeid. Zij had alleen ten doel het begrip rente zoals het bij de prijsaanduiding in het "rentepercentage" wordt gebruikt, te harmoniseren, m. a. w. het opgeven van het resultaat van deze kostenberekening in de vorm van een communautair vergelijkbare kredietprijs, te weten het jaarlijkse kostenpercentage, algemeen verplicht te stellen. In dit opzicht bestaat er overeenstemming tussen alle Lid-Staten: geen enkele 56. Lid-Staat laat het aan de contractanten over om de methode voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage of de in aanmerking te nemen kostenelementen vast te stellen, ofschoon uit het voorgaande is gebleken dat Frankrijk en Duitsland toch enige willekeur hebben laten voortbestaan, in die zin dat de kredietgevers het jaarlijkse kostenpercentage kunnen beïnvloeden door speciale looptijden voor hun kredietovereenkomsten te kiezen. 57. Qua vorm loopt de regelgeving uiteen. De meeste landen nemen niet gewoon de tekst van de berekening in hun wetgeving over, maar vertrouwen de wiskundige definitie ervan toe aan administratieve instanties. deel van de kosten aan de hand van hun eigen rentedefinitie herberekenen. 25 26 In Duitsland heeft het Bundesgerichtshof gesteld dat een "disagio" niet als een eenmalige vergoeding, maar als verborgen rente dient te worden beschouwd en dat het bij een vervroegde terugbetaling derhalve gedeeltelijk moet worden terugbetaald. Bundesgerichtshof, 16. 11. 93, XI ZR 30/93. De "regel van 78" is nauwkeurig gedefinieerd in Section 2. 510 van de US Consumer Credit Code Regulation Z §226. 8(b)(7) en ontleent zijn naam aan de som van de getallen 1 tot en met 12. In de eerste maand verdient de kredietgever 12/78e van de overeengekomen rente. Na 2 maanden heeft de kredietgever 23/78e, d. w. z. de eerste 12/78e plus 11/78e, verdiend enz. In de formule waarin de tijdsperiodes in maanden zijn uitgedrukt, worden de terug te betalen delen van de in totaal verdiende rente als volgt bepaald: [resterende looptijd in maanden + 1 Tresterende looptijd! * totale rente (looptijd in maanden + 1 )*looptijd in maanden Voor een Bundesgerichtshof 1979, blz. 542. toelichting, zie het Neue Juristische Wochenschrift van het Duitse 14 b) Tekstuele definities van het jaarlijkse kostenpercentage 58. In Richtlijn 90/88 wordt het jaarlijkse kostenpercentage direct door zijn berekeningsmethode gedefinieerd, terwijl in Richtlijn 87/10227 werd aangenomen dat er reeds een definitie bestond. De nationale wetgeving maakt een onderscheid tussen de definitie van het jaarlijkse kostenpercentage en de wijze waarop het wordt berekend, door de op jaarbasis en in procent uitgedrukte traditionele relatie tussen duur, kosten en kapitaal als het belangrijkste element van de definitie te jaarlijkse beschouwen, gevolgd door de berekeningswijze kostenpercentage28. van het ° In Denemarken29 is het verplicht de "jaarlijkse kosten in procent" te vermelden ° Duitsland30 definieert de "aanvankelijke effectieve rente" als "het totale bedrag van de kosten, uitgedrukt in een jaarlijks percentage van het nettokapitaal of de prijs bij contante betaling" 0 Spanje31 definieert het "jaarlijks equivalent tarief' als "de totale kosten van het krediet, uitgedrukt in een jaarlijks percentage van het geleende kapitaal" 0 Frankrijk definieert het tarief als het "totaal effectief tarief' ° Ierland32 definieert het tarief als "de totale kosten van het krediet, uitgedrukt in een jaarlijks percentage van het bedrag van het verstrekte krediet" ° De Italiaanse33 en de Portugese34 wet hanteren een zelfde definitie 0 Nederland35 definieert een "effectief kredietvergoedingspercentage op jaarbasis" als te brengen kredietvergoeding, uitgedrukt in een percentage op jaarbasis van het uitstaand saldo" "de overeenkomstig de betalingsregeling rekening 0 Zweden36 definieert de "effectieve rente" als "de kosten van het krediet voor de consument, uitgedrukt in een jaarlijks percentage van het bedrag van het in 27 Artikel 1. 2, onder e), van Richtlijn 87/102, zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88. 28 Bijlage II van dit verslag bevat een lijst met de nationale omzettingsteksten, alsmede een korte analyse. 29 Art. 9. 1. 4, 1990/398 Lov om kreditaftaler van 13. 6. 90. Art. 4, lid 2, van de Verbraucherkreditgesetz van 17. 12. 90. 31 Art. 18 b van de Ley de crédito al consumo van 23. 3. 95. 32 Consumer Credit Act 1995, s. 9. 33 Art. 19 van Legge Communitaria 142 van 19. 2. 92. 34 Art. 2, lid (a), van de Decreto-Lei van 21. 9. 91. 35 Art 1. 2 k van de Wet op het consumentenkrediet van 4. 7. 90. 36 Art. 2 van Konsumentkreditlag 830 van 1992. 15 verstrekte krediet, waarbij op passende wijze rekening is gehouden met de termijnaflossingen die gedurende de looptijd van de lening werden verricht". 59. In de overige Lid-Staten treft men soortgelijke definities aan. Het Verenigd Koninkrijk37 is de enige Lid-Staat waar verwezen wordt naar de periode voor de berekening van de samengestelde rente: "Het jaarlijks kostenpercentage is een tarief per jaar waarbij de samengestelde rente op jaarbasis wordt berekend en dat wordt uitgedrukt in een zodanig percentage dat de berekening met behulp van dit percentage van a) de som van de contante waarden op de data van alle aflossingen van het krediet en de totale lasten van het krediet; en b) de som van de contante waarden op de data van alle krachtens de overeenkomst verstrekte kredieten, dezelfde uitkomst oplevert". Oostenrijk combineert beide definities in één artikel38 en definieert het jaarlijkse kostenpercentage als het "decursieve percentage voor een heel jaar dat numerieke gelijkheid tot stand brengt tussen de som van het uitbetaalde krediet en de som van alle aflossingen" en voegt er als verklaring aan toe dat "het de totale kosten van het krediet in verhouding tot het verstrekte krediet weergeeft". 2. Toepassing van de EG-formule 60. Met uitzondering van Duitsland, Frankrijk en Finland hebben alle Lid-Staten van de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER de EG-formule in hun nationale wetgeving overgenomen. De meeste (het Verenigd Koninkrijk niet) hebben dit gedaan in reactie op de richtlijn. 61. In sommige gevallen werd de formulering van artikel 1 bis gebruikt en werd de wiskundige vergelijking van bijlage II overgenomen, al werden de symbolen soms door andere vervangen (omdat men van oordeel was dat verschillende symbolen formule zouden voor aflossingen en vergemakkelijken). Sommige landen hebben de wiskundige formule van de richtlijn letterlijk overgenomen. Dit is het geval voor Denemarken, Griekenland, Italië, Luxemburg, Portugal, Zweden en IJsland. leesbaarheid van de leningen de 62. De overige Lid-Staten hebben andere symbolen gebruikt, andere voorbeelden uitgewerkt, of meer uitleg verstrekt bij het opstellen van de formule, maar de basisvergelijking behouden en gebruik gemaakt van het "effectief rendement" of de exponentiële groei. In België39 wordt de in de richtlijn voorkomende "vergelijking die de contante waarden gelijk maakt" met andere symbolen weergegeven. Er wordt een 37 38 39 Statutory Instrument on Consumer Credit Regulation 1980/51, art. 9, lid 1. Titel VIII, art. 33, lid 4, van Bankwesengesetz 1993/532. Koninklijk Besluit 2311 van 4. 8. 92 (gewijzigd op 29. 4. 93 bij 1381/1993). 16 - herhalingsmethode beschreven om deze vergelijking op te lossen. Deze methode wordt stapsgewijze toegepast op diverse voorbeelden. In Spanje40 wordt de formule in twee stappen uitgewerkt en worden er in de bijlage andere voorbeelden gegeven dan die in de richtlijn. In Ierland41 worden de voorwaarden en toepassingen van de formule in woorden weergegeven. Met name groei, waarde bij contante betaling en herhalingsmethode worden toegelicht. Ook de nauwkeurigheid wordt behandeld. Nederland heeft een "Regeling effectief kredietvergoedingspercentage"42 opgesteld, waarin de wiskundige methoden uitvoerig worden toegelicht. Het "effectief kredietvergoedingspercentage op jaarbasis" wordt berekend op het uitstaand saldo van een krediet. Ook de berekening voor een doorlopend krediet wordt toegelicht. Ook Oostenrijk43 past de EG-formule met andere symbolen toe; het heeft eveneens het "fictief jaarlijks rentetarief' voor doorlopend krediet uitgewerkt. Het Verenigd Koninkrijk heeft een uitgebreid geheel van voorschriften ter regeling van de algemene bepalingen van de Consumer Credit Act. De wiskundige formule van Richtlijn 90/88 is overgenomen44 en er worden drie voorbeelden uitgewerkt, die verschillende gradaties van complexiteit van de wiskundige methode illustreren. In Noorwegen45 wordt voor de berekening van de "effectieve rente" dezelfde formule als in de richtlijn gebruikt. 3. Berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in Duitsland en Frankrijk 63. Zoals hierboven reeds is aangegeven, is het verschil tussen de in Duitsland en Frankrijk gehanteerde wiskundige formules en de EG-formule in wezen terug te voeren op het feit dat deze landen weigeren een exponentiële berekeningsmethode toe te passen. Het wiskundige gevolg daarvan is dat geen van beide landen voor alle gevallen een periode van 1 jaar voor de berekening van de samengestelde rente kan hanteren. 40 41 42 43 44 45 Artikel 18a van de Ley de crédito al consumo van 23. 3. 95. Consumer Credit Act 1995. Regeling effectief kredietvergoedingspercentage van 6. 11. 91. Titel VIII, art. 33, lid 4, van de Bankwesengesetz. Statutory Instrument 15 van 1980, The Consumer Credit (Total Charge for Credit) Regulations 1980 van 29. 1. 80, art. 6 tot 11. Forskrift til kredittkjopsloven van 15. 7. 86, N° 1616. 17 a) De Duitse methode Bij de Duitse methode wordt de rente over 12 maanden berekend. Aan het 64. einde van deze periode wordt deze dan bij de hoofdsom geteld voordat de rente voor de daaropvolgende 12 maanden wordt berekend. Als het laatste jaar geen 12 maanden telt, wordt de samengestelde rente eerder berekend. Wettelijk wordt dit resultaat verkregen via een gecompliceerde constructie van verwijzingen. Artikel 4 van de wet op het consumentenkrediet verwijst naar artikel 4 van de verordening inzake de prijsaanduiding, dat voor de renteberekening verder verwijst naar artikel 608 van het burgerlijk wetboek. 65. Artikel 608 maakt echter geen melding van "renteberekening", maar houdt zich uitsluitend bezig met de vraag wanneer kredietnemers rente moeten betalen als er dienaangaande niets is overeengekomen (in dat geval moet de rente jaarlijks worden betaald of op het tijdstip van de terugbetaling als een krediet in minder dan een jaar wordt terugbetaald). Artikel 4 van de verordening betreffende de prijsaanduiding past deze regel toe op de renteberekening door naar artikel 608 van het burgerlijk wetboek te verwijzen en door gebruik te maken van de omschrijving "staffelmethode". Zoals hiervoor al is uiteengezet, bestaat er bij het toepassen van de 66. exponentiële berekeningsmethode geen verband tussen het tijdstip waarop de rente wordt betaald en dat waarop de samengestelde rente wordt berekend. De Duitse methode vindt in werkelijkheid haar oorsprong in een document 67. van de Bund-Lënder-Kommission "Preisauszeichnung"46. Daarin wordt de methode toegelicht en wordt een formule gegeven waarin van exponenten gebruik wordt gemaakt. Ze zijn evenwel per definitie gecompliceerder dan de EG-formule omdat eenvoudige berekeningen bijzonder ingewikkeld worden wanneer zij op een correcte wiskundige wijze worden uitgedrukt. Deze methode staat bekend als de "360- dagenmethode" omdat tevens wordt aangenomen dat een jaar uit 360 dagen bestaat. 68. Bij de Duitse formule rijzen niet alleen problemen wat betreft vergelijkingen met produkten uit andere Lid-Staten, maar ook bij vergelijkingen met produkten uit Duitsland zelf. Met name bij kredieten met looptijden van minder dan een jaar doen zich aanzienlijke afwijkingen voor als het jaarlijkse kostenpercentage in de Duitse vorm wordt opgegeven. 69. Stel dat een consument de keuze heeft tussen: 4 opeenvolgende kredietovereenkomsten elk met een looptijd van 3 maanden en een jaarlijks kostenpercentage van 12% per jaar, of 46 Een administratieve instantie die de beginselen vaststelt voor het toezicht op de prijsaanduiding zoals die is geregeld in de prijsvoorschriften. Zie: Bund-Lânder- Ausschuli "Preisangaben", Gemeinsames Amtsblatt des Landes Baden-Württemberg, Seite 27, 5. 2. 93. 18 1 kredietovereenkomst met een kostenpercentage van 12,5 % looptijd van 1 jaar en een jaarlijks Als de berekening wordt uitgevoerd volgens de Duitse "360-dagenmethode" voor een nettokapitaal van 1 000 ecu zonder extra kosten, dan zou de consument in het tweede geval aan het einde van het jaar 125 ecu aan rente moeten betalen en in het eerste geval ieder kwartaal 30 ecu. Indien hij de rente in het eerste geval echter aan het einde van het jaar had betaald (zoals in het tweede geval), dan zou hij het volgende bedrag aan extra rente hebben betaald: [(12% op 30 ecu voor 9 maanden) + (12% op 30 ecu voor 6 maanden) + (12% op 30 ecu voor 3 maanden)] = 0,12 * 30 * (9 + 6 + 3)/12 = 5,40 ecu. 70. Hoewel de Duitse verordening betreffende de prijsaanduiding correct werd toegepast, zou de consument de verkeerde keuze hebben gemaakt als hij voor het "goedkopere" krediet had gekozen. 12% per jaar houdt in feite een toeslag van 5,40 ecu of een "effectief rentetarief' van 12,54% in. 71. In Duitsland kunnen een consument die een kredietovereenkomst met een looptijd van 42 maanden aangaat en een andere die een kredietovereenkomst met een looptijd van 48 maanden aangaat, hun jaarlijkse kostenpercentage bijgevolg niet op adequate wijze vergelijken omdat bij de tweede voor de berekening van de samengestelde rente de 48 maanden in periodes van 1 jaar worden verdeeld, terwijl bij de eerste voor de eerste drie jaar een periode van 1 jaar wordt gebruikt en voor de resterende looptijd van het krediet een periode van 6 maanden. De Duitse methode is wiskundig gezien niet "correct" omdat de regel van 1 jaar voor de berekening van de samengestelde rente duidelijk niet in alle gevallen wordt nageleefd en omdat berekeningen die op verschillende algemene veronderstellingen en voorwaarden zijn gebaseerd, niet gelijk zijn47. Bij het Duitse systeem zijn voor de renteberekening twee verschillende 72. formules vereist: de "regel van 78" voor kortingen en de "regel van 360" voor de prijsaanduiding. In gevallen waar het nodig is de contante waarde te berekenen, wordt ook de EG-methode toegepast. De EG-methode zou het mogelijk maken bij de berekening van kortingen dezelfde formule te hanteren48. 47 48 jaren laatste is er enige verandering De in de situatie gekomen. Het Duitse Bundesgerichtshof heeft in zijn arrest van 12 maart 1991 (XI ZR 190/90) gesteld dat een bank bij een vervroegde terugbetaling van een hypothecaire lening alleen de "contante waarde" van de toekomstige rente kan vorderen als vergoeding voor de winstderving. Deze "contante waarde" wordt berekend volgens de regel die impliciet ook in de EG-formule is vervat en die algemeen door de Duitse banken wordt aanvaard. Sommige banken maken thans ook gebruik van de EG-formule voor de korting bij het consumentenkrediet omdat de oude "regel van 78" niet kan worden toegepast als het om ongelijke termijnen gaat. Momenteel dient de "regel van 78" te worden gehanteerd omdat de "regel van 360" niet kan worden toegepast voor een rationele berekening van een korting - deze regel wordt door geen enkele bank gebruikt. 19 73. De belangrijkste verschillen tussen de Duitse en de EG-methode houden verband met de tijdsperiode. De grootste verschillen doen zich voor bij kortlopend krediet dat valt onder de voorschriften van de richtlijn ten aanzien van de opgave van het jaarlijkse kostenpercentage. Aangezien de richtlijn ten dele niet van toepassing is op krediet in rekening-courant en evenmin op krediet dat in minder dan 3 maanden moet worden terugbetaald of in maximaal vier betalingen bij een looptijd van 12 maanden, vallen de frappantste gevallen wettelijk buiten het toepassingsgebied van de richtlijn. Volgens de richtlijn moet echter ook voor dergelijk krediet een "jaarlijks rentepercentage49" worden vermeld. 74. Hoewel dit percentage niet valt onder de bepalingen betreffende de wiskundige formule van Richtlijn 90/88, behandelen vele landen beide jaarlijkse rentepercentages op dezelfde wijze. Het probleem in verband met kortlopend krediet met een looptijd van minder dan een jaar wordt bijgevolg steeds groter. Zo is bij voorbeeld met name het kaartkrediet de eerste vorm van grensoverschrijdend consumentenkrediet. Hoewel uitdrukkelijk wordt bepaald dat dit krediet onder de voorschriften met betrekking tot het jaarlijkse kostenpercentage valt, is het doorgaans kortlopend krediet en kan het dus aan de toepassing van deze voorschriften ontsnappen. 75. Wat het consumentenkrediet met een looptijd van meer dan 1 jaar betreft, zijn de verschillen tussen de Duitse en EG-methode van geringere betekenis. b) De Franse methode Bij - de Franse methode voor de berekening van het jaarlijkse 76. kostenpercentage wordt het belang van een algemeen vaststaande periode voor de berekening van de samengestelde rente niet erkend. Het desbetreffende decreet50 staat het gebruik van verschillende periodes en periodieke tarieven, b. v. van 1 maand, 3 maanden, een halfjaar enz. toe, waarbij de samengestelde rente binnen iedere periode wordt berekend. De enige precisering is dat bij onregelmatige betalingen slechts één periode voor het berekenen van de samengestelde rente mag worden gebruikt. De omrekening van een maandelijks percentage in een te jaarlijks vermenigvuldigen. rentetarief geschiedt door dit percentage gewoon met 12 Deze omrekening is misleidend omdat een jaarlijks tarief wordt opgegeven 77. dat in feite niet gebaseerd is op periodes van 1 jaar voor de berekening van de samengestelde rente, maar op onderliggende, meestal maandelijkse periodes. Zoals hierna wordt aangetoond51, leidt dit vooral bij consumentenkrediet met maandelijkse termijnen tot zeer grote verschillen. In Frankrijk lijken de overeenkomsten voor consumentenkrediet dus kunstmatig voordeliger voor de consument dan in alle andere Lid-Staten van de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER. 49 Artikel 6 van Richtlijn 87/102. 50 Artikel 1 van het Décret relatif au calcul du taux effectif global, N° 1985/944 van 4. 9. 85. 51 Punt 85. Zie ook Gavalda en Stoufflet: Droit bancaire (2e éd. ), §381-1 en Biardeaud: Guide Pratique pour le contrôle des crédits immobiliers, §28. 20 Is de Duitse afwijking wiskundig inconsistent en geeft zij weliswaar aanleiding tot kunstmatige berekeningsmoeilijkheden, maar is de weerslag ervan op gewoon afbetalingskrediet beperkt (hoewel deze weerslag aanzienlijker kan zijn bij grote eenmalige vergoedingen), de Franse methode wijkt zo sterk af dat de Franse rentepercentages misleidend zijn. Dit geldt niet alleen voor andere Europeanen maar ook voor Franse consumenten, die geen juist beeld hebben van de verschillen tussen de kredietprijzen, b. v. tussen kredieten met maandelijkse of driemaandelijkse termijnen. De redenering achter de Franse methode is kennelijk dat uit Frans oogpunt 78. het jaarlijkse kostenpercentage ten doel heeft de lasten voor de consument aan te geven (hoewel aanvaard lijkt te worden dat de huidige EG-formule gewoonlijk onder zakenlieden wordt gebruikt)52. Deze redenering gaat echter mank: zij is gebaseerd op een foutieve interpretatie van de functie van het jaarlijkse kostenpercentage. Dit geeft namelijk geen aanwijzing van "de lasten voor de consument" - de consument kan het effect van de lasten op zijn budget alleen beoordelen als deze lasten in geld zijn uitgedrukt omdat zijn volledige maandelijkse inkomsten en uitgaven in geld zijn uitgedrukt. Voor het beantwoorden van de vraag van de consument of hij een bepaalde kredietovereenkomst al dan niet moet sluiten, zijn de in de richtlijn vastgelegde verplichtingen betreffende de opgave van zowel de termijnen en de totale kosten als het totale bedrag van de schuld van cruciaal belang. Alleen handelscliënten kunnen het jaarlijkse kostenpercentage gebruiken als een indicator voor hun lasten omdat zij dit kunnen vergelijken met hun eigen winstcijfer of met het rentepercentage waartegen zij ander kapitaal kunnen beleggen. Het jaarlijkse kostenpercentage beantwoordt dus de vraag van de consument 79. welke kredietovereenkomst hij moet sluiten. Het is een vergelijkingsmiddel. Toepassing van de formule van Richtlijn 90/88, die ook bij maandelijkse betalingen van een berekening van de samengestelde rente op jaarbasis uitgaat, is dan ook de enige manier om op gelijke wijze berekende produkten te vergelijken. Er zij eveneens op gewezen dat de financiële ontwikkelingen inhouden dat 80. de betaaldatum voor de consument ook geld waard is omdat sommige kredietkaartrekeningen zelfs overbetaling toelaten en rente over een positief saldo uitkeren. 81. Het oudere argument dat het jaarlijkse kostenpercentage in Frankrijk gelijk staat aan woekerrente en dat deze rente niet kan worden gewijzigd omdat daardoor 52 Een voorbeeld hiervan is de commentaar van het Economisch en Sociaal Comité op de EG- formule toen deze voor het eerst werd voorgesteld: PB nr. C 337 van 31. 12. 88, blz. 1-4, §3. 3. 1: "Bij deze formule wordt evenwel uitgegaan van - in de handel gebruikelijke - doorlopende herbelegging van de opbrengsten, i. e. van het meerekenen van de opbrengsten die afkomstig zijn uit de herbelegging van de door de kredietnemer betaalde aflossingen. Met behulp hiervan zou de waarde van de lening vanuit het oogpunt van de kredietgever worden vastgesteld en niet vanuit het oogpunt van de consument. Deze kan immers niet tegen dezelfde voorwaarden opbrengsten herbeleggen als de kredietgever. " Het gaat erom de kosten voor de kredietnemer te kennen. 21 krediet onder woeker zou vallen dat vroeger niet onder woeker viel, is niet meer van toepassing wegens een wijziging in de Franse methode voor het regelen van woeker. c) Vergelijking tussen de EG-formule en de Duitse en Franse methode 82. In de onderstaande tabel werd de berekening gemaakt voor een lening van 1 000 ecu met vaste termijnbedragen en een rente van 120 ecu per jaar. Uit de bovenste rijen van deze tabel blijkt duidelijk dat de essentiële elementen voor het berekenen van het jaarlijkse kostenpercentage (kosten, looptijd en hoofdsom) in de drie gevallen gelijk zijn. 83. Bij de Duitse methode wordt de rente iedere maand berekend, maar pas aan het einde van het jaar bij de hoofdsom gevoegd. Er zijn drie verschillende berekeningen vereist: ledere maand 1. Kapitaaln = Kapitaal^ - Termijnbedrag; 2. Renten = Kapitaaln * i/12 Aan het einde van het Jaar 3. Kapitaal12 = Kapitaal12 + E [Renten ] 84. Bij de Franse methode wordt de rente op dezelfde wijze berekend als bij de Duitse, maar maandelijks bij de hoofdsom gevoegd, ledere maand dient slechts één berekening te worden gemaakt: ledere maand Kapitaaln = Kapitaal,,. , - Termijnbedrag + Kapitaal,,. , * i/12) 85. De EG-formule vergt slechts één berekening per maand omdat de groei van het kapitaal wordt berekend: ledere maand Kapitaaln = Kapitaal^ *(1+i)1/12 De rente kan op eenvoudige wijze uit de kolom "kapitaal" worden afgeleid door het verschil vast te stellen tussen de diverse saldi na aftrek van de termijnbedragen: ledere maand Renten = Kapitaal,^ - Kapitaaln - Termijnbedrag 86. In de drie gevallen blijken verschillende rentepercentages tot hetzelfde rentebedrag tegen dezelfde voorwaarden te leiden. Sluit de Duitse methode vrij dicht aan bij de EG-methode, de Franse methode wijkt er sterk van af. 22 Lening (ecu) Termijnbed. (ecu) Kred. kosten (ecu) Looptijd (maa JKP tHJITSLANfj \ 1 000,00 93,33 120,00 12 24,66% I FRANKRIJH 1 000,00 93,33 120,00 12 21,46% E N G-RICHTLIJ 1 000,00 93,33 120,00 12 23,70% Maand 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Som Kapitaal 1 000,00 906,67 813,33 720,00 626,67 533,33 440,00 346,67 253,33 160,00 66,67 - 26,67 - 0,00 1 120,00 Rente 20,55 18,63 16,71 14,79 12,88 10,96 9,04 7,12 5,21 3,29 1,37 - 0,55 120,00 Kapitaal 1 000,00 924,55 847,75 769,57 690,00 609,00 526,56 442,64 357,22 270,28 181,78 91,69 - 0,00 1 120,00 Rente 17,88 16,53 15,16 13,76 12,34 10,89 9,42 7,91 6,39 4,83 3,25 1,64 120,00 Kapitaal 1 000,00 924,55 847,75 769,57 690,00 609,00 526,56 442,64 357,22 270,28 181,78 91,69 - 0,00 1 120,00 Rente 17,88 16,53 15,16 13,76 12,34 10,89 9,42 7,91 6,39 4,83 3,25 1,64 120,00 87. In onderstaande tabel zijn verschillende looptijden voor een krediet van 1 000 ecu aangegeven, waarbij ervan werd uitgegaan dat de kredietgever voor iedere maand van de looptijd van het krediet een rente van 10 ecu int. (Bij de traditionele methode voor de berekening van de nominale rente zou dit neerkomen op een tarief van 1%; de nominale rente is geen rentepercentage maar een parameter voor het vergemakkelijken van de renteberekening). IM-v- &$ IVs* *W\ ^"Ü 12 18 24 48 60 120 180 240 480 21,49 24,66 24,27 24,34 23,09 22,29 23,70 24,00 23,84 22,86 20,29 21,46 21,65 21,58 20,75 88. De Duitse methode blijkt bij periodes van minder dan een jaar tot vrij sterke afwijkingen te leiden. Over langere periodes is het verschil tussen de Duitse en de EG-methode tamelijk klein. Het verschil tussen de EG- methode en de Franse methode bedraagt echter 2 à 3%. In sommige regio's zijn de grensoverschrijdende gevolgen daarvan reeds merkbaar53. 53 Duitse banken bieden reeds consumentenkrediet aan in de Elzas, terwijl Credit Lyonnais na de aankoop van een Duitse bank (BfG) in Duitsland actief is geworden. Er zijn reeds klachten binnengekomen van Franse consumenten die werden misleid door een hypothecair krediet dat gekoppeld was aan een kapitaallevensverzekering. De Duitse bank had geen duidelijkheid verschaft over het werkelijke JKP en over de eventuele gevaren. 23 89. Er bestaat hoe dan ook geen direct verband tussen de rentepercentages waardoor een consument bij de Franse methode gewoon 2 of 3% moet bijtellen (of bij de Duitse methode 0,2% moet aftrekken), omdat het verschil afhangt van zowel de looptijd als de vooruit te betalen provisies en het rentepercentage. 4. Argumenten ten faveure van de EG-formule 90. Het jaarlijkse kostenpercentage geldt als een van de belangrijkste factoren voor het kiezen tussen verschillende produkten, maar wiskundig gezien is alleen bij de EG-formule een prijsvergelijking bij gelijke voorwaarden mogelijk. Alle voorschriften betreffende de bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in aanmerking te nemen kosten zijn nutteloos als de wiskundige procedure voor de opneming ervan niet overal eender is gedefinieerd. 91. Het jaarlijkse kostenpercentage is de enige vorm van een kredietprijs die consumenten kan helpen bij grensoverschrijdende aankopen in de Europese interne markt. Het vereenvoudigt het wettelijk kader voor het consumentenkrediet en vergroot de samenhang tussen de nationale omzettingsmaatregelen. Bovendien verschaft het een passend kader voor eventuele toekomstige wetgevende maatregelen op communautair niveau. Aangezien sommige landen deze wetgeving eveneens op hypothecaire leningen toepassen en de verschillen tussen hypothecaire leningen en consumentenkrediet vervagen (tweede hypotheken worden gebruikt voor consumptiedoeleinden en de laatste 20% van een ongedekte lening voor een woning wordt vaak verstrekt in de vorm van een consumentenkrediet op afbetaling), zou het bij een harmonisatie op dit terrein aanbeveling verdienen dat er van meet af aan een uniform systeem voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage bestaat. Daar kaartkrediet de eerste vorm van grensoverschrijdend consumentenkrediet zal zijn en het gebruik van kredietkaarten gekoppeld aan speciale aanbiedingen van doorlopend krediet op afbetaling een exponentiële groei doormaakt, zou ook hier behoefte kunnen ontstaan aan een uniform systeem voor prijsaanduiding. 92. Dat er voor de banken kosten verbonden zijn aan het aanpassen van de computerprogramma's en prijsstructuren aan de EG-formule in landen waar deze formule thans niet wordt gebruikt, is geen afdoend argument. In de overige Lid- Staten heeft de banksector deze investering reeds gedaan om zich aan de nationale wetgeving te conformeren toen de richtlijn in nationaal recht werd omgezet. Bovendien passen banken in Frankrijk en Duitsland vaak hun programma's aan teneinde rekening te houden met jurisprudentie en bestuursrechtelijke beslissingen ter zake, bij voorbeeld voor de berekening van kortingen in geval van vervroegde terugbetaling van consumentenkrediet en hypothecaire leningen, en voor de berekening van de schadeloosstelling bij vervroegde terugbetaling. Voor sommige berekeningen wordt trouwens reeds de wiskundig correcte formule gehanteerd. 93. Ook het programmeren zal makkelijker verlopen als de eenvoudiger EG- methode wordt toegepast. Alleen de EG-formule biedt de consumenten de mogelijkheid de kapitaalgroei over een periode van een aantal jaar direct te berekenen. Zij is bijzonder eenvoudig (1 000 ecu voor 98 jaar tegen een rente van 9,6% levert het volgende op: (1 + 0. 096)98 * 1 000 = 7 969 559,30 ecu) en kan gewoon met een PC of zelfs een zakrekenmachine worden uitgerekend. 24 IV. Bij de berekening in aanmerking te nemen kostenelementen a) Kostenelementen 94. De richtlijn bepaalt dat bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage met alle kredietkosten rekening moet worden gehouden. De "totale kosten van het aan de consument verleende krediet" zijn: alle kosten, met inbegrip van de rente en de andere kosten, die de consument verplicht is voor het krediet te betalen. 95. Volgens de wiskundige formule moet het verschil tussen de contante en toekomstige waarde van het geleende kapitaal alle in de berekening in aanmerking te nemen kostenelementen omvatten, d. w. z. niet alleen de nominale rente maar ook alle andere lasten die met het krediet als zodanig samenhangen en niet met andere afzonderlijke diensten die voor de consument van bijzondere waarde zijn. 96. Behalve wat de verzekeringskosten betreft, maakt de richtlijn gebruik van de indirecte methode: vijf soorten kosten die verondersteld worden "kredietkosten" te zijn, mogen buiten beschouwing worden gelaten. Krachtens artikel 1 bis, lid 2, hoeven de volgende kosten bij de berekening van de "totale kosten van het aan de consument verleende krediet" niet in aanmerking te worden genomen: i) ii) iii) iv) kosten die de kredietnemer moet betalen bij wanbetaling andere kosten dan de aankoopprijs die de consument in elk geval moet betalen, ook indien de aankoop contant wordt betaald kosten voor rekeningen, overdrachten enz. (behalve wanneer de consument ter zake niet over een redelijke keuzevrijheid beschikt en wanneer deze kosten abnormaal hoog zijn) aansluitingsbijdragen b) Situatie in de Lid-Staten 97. Daar het aantal factoren dat als in de berekening op te nemen kostenelementen kan worden beschouwd in theorie onbeperkt is, nemen de meeste landen gewoon de in artikel 1 bis, lid 2, voorkomende uitzonderingen over, waarbij uitdrukkelijk wordt gesteld dat deze elementen bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage buiten beschouwing moeten worden gelaten hoe nauw zij ook met het krediet samenhangen. De regelgeving in Denemarken, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Portugal en Noorwegen sluit zodoende zeer dicht aan bij de bewoordingen van artikel 1 bis, lid 2, van de richtlijn, waarbij de praktische toepassing doorgaans overgelaten wordt aan de jurisprudentie. 25 Art. 1 bis lid 2 B DK D EL ES F IR IT L NL Ö PT SF SV UK IS LI N i ii iii iv V Opmerkingen / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / • — / ~ — / / / / / / / / / / * / / / / / / / / / / / * / • * — / — / / / / * * / / * / / / * * / * * * * / / Niet-uitputtende lijst van in aanmerking te nemen kosten. Voor verzekeringen is het criterium of er een redelijke keuzevrijheid wordt gelaten. Verzekeringen die niet ten doel hebben de terugbetalingte waarborgen, moeten buiten beschouwing worden gelaten, ongeacht of zij verplicht zijn of niet. Alle kosten zijn in het tarief inbegrepen, inclusief de kosten voor verplichte verzekeringen (er wordt geen uitzondering gemaakt voor niet-verplichte verzekeringen). In het tarief is met alle kosten rekening gehouden. Oe jurisprudentie heeft tot enige wijzigingen geleid. Als het scala van geboden diensten breder is dan alleen het krediet, worden aansluitingsbijdragen buiten beschouwing gelaten. Is het krediet de hoofdactiviteit, dan wordt de aansluitingsbijdrage in aanmerking genomen. Als rekenings- of verzekeringskosten verplicht zijn, moeten zij in aanmerking worden genomen. Er zijn geen aansluitingsbijdragen. Alle kosten behalve die voor niet-verplichte verzekeringen zijn in aanmerking genomen. De wet maakt geen uitzondering voor bepaalde kosten (met inbegrip van verzekeringen). Alle verplichte kosten zijn inbegrepen. Alle kosten, inclusief die voor niet-verplichte verzekeringen, zijn inbegrepen. Stemt overeen met Richtlijn 90/88, d. w. z. er wordt uitdrukkelijk bepaald dat deze kosten bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage buiten beschouwing moeten worden gelaten. Gaat verder dan de richtlijn - er wordt geen specifieke uitzondering gemaakt voor deze elementen, maar in de praktijk kunnen zij zijn uitgesloten. Zie afzonderlijke opmerkingen en de desbetreffende punten hierna. 26 In Denemarken moeten meer kosten in aanmerking worden genomen dan 98. volgens de richtlijn vereist is54. In België wordt zowel een lijst gegeven van de in ieder geval wel bij de berekening in aanmerking te nemen kostenelementen55 als een soortgelijke lijst met uitzonderingen als in de richtlijn (hoewel noch de niet met kosten voor een kredietkaart noch de het krediet samenhangende verzekeringskosten zijn inbegrepen, mits de consument over een redelijke keuzevrijheid beschikt). Italië en Luxemburg hebben eveneens een niet-uitputtende lijst van in de berekening op te nemen kosten, maar wel een uitputtende lijst van uitzonderingen. In de praktijk komen de Lid-Staten tot soortgelijke lijsten als de Belgische doordat zij verwijzen naar de term "kredietkosten", waaronder elementen zoals bemiddelingsprovisies, vooruit te betalen provisies, disagio's enz. vallen, die bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in aanmerking moeten worden genomen. 99. In sommige Lid-Staten ligt de situatie enigszins anders: in Spanje, Frankrijk, Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk wordt niet gesproken over de lijst van artikel 1 bis, lid 2. Dit betekent niet noodzakelijk dat deze Lid-Staten van de gebruikelijke methode voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage afwijken, omdat zij ervan uitgaan dat de algemene definitie van de bij de berekening in aanmerking te nemen kostenelementen er in principe reeds toe leidt dat sommige van de desbetreffende elementen buiten beschouwing moeten worden gelaten (provisies bankrekeningen, aansluitingsbijdragen en speciale provisies bij contante betaling). Deze Lid-Staten maken echter een belangrijk onderscheid doordat zij over het algemeen alleen de in de berekening in aanmerking te nemen kostenelementen die niet verplicht zijn, buiten beschouwing laten; terwijl het merendeel van de Lid-Staten de in artikel 1 bis, lid 2, opgesomde elementen zonder meer buiten beschouwing laat, gaan deze Lid- Staten na hoe de provisies in de overeenkomst zijn opgenomen. Bijgevolg maken zij net als in artikel 1 bis, lid 2, onder v), een onderscheid tussen verzekeringskosten en aile andere lasten. laattijdige provisies betaling, voor bij 54 55 Artikel 13 van de wet van 1990 op de kredietovereenkomsten definieert de totale prijs van een krediet als de som van alle kosten op sommige lasten na (dezelfde als die in de richtlijn maar beperkter). De lasten worden in drie soorten onderverdeeld: de in het jaarlijkse kostenpercentage op te nemen, maar niet noodzakelijk individueel genoemde lasten (b. v. kosten van de kredietgever of derden); de op te geven, maar niet in het jaarlijkse kostenpercentage in aanmerking te nemen lasten (aansluitingsbijdragen enz. ) en de noch op te geven noch in aanmerking te nemen kosten (chequekosten, transactiekosten tenzij de methode verplicht is enz. ). Artikel 2, lid 1, van Koninklijk Besluit 1381 van 4. 8. 1992 bevat een niet-uitputtende lijst van de kosten die in "het jaarlijkse kostenpercentage" opgenomen moeten worden. Het betreft: onderzoekskosten, reclamekosten, de kosten voor het samenstellen van het dossier en het raadplegen van de bestanden, de kosten van beheer, administratie en inning, de commissies toegestaan aan de kredietbemiddelaar, de premie inzake kredietverzekering, borgen en andere persoonlijke zekerheden, en in het algemeen alle kosten die de kredietgever vraagt aan de consument voor het verstrekken van het krediet. 27 100. Krachtens de Spaanse wetgeving moeten alle kosten in de berekening worden opgenomen, met inbegrip van de kosten voor verplichte verzekeringen. Voor niet-verplichte verzekeringen wordt geen specifieke uitzondering gemaakt. De in de berekening laten kostenelementen worden niet vermeld, met uitzondering van verzekeringspremies en provisies bij wanbetaling56. te nemen of buiten beschouwing in aanmerking te 101. In Frankrijk bepaalt artikel L. 313. 1 van de Code de la Consommation dat de berekening alle rente- en andere lasten, provisies en alle soorten directe en indirecte vergoedingen moet omvatten, met inbegrip van bij voorbeeld betalingen aan kredietbemiddelaars. Het Comité Consultatif van het Comité des Usagers van de Conseil National du Crédit heeft in een verslag een gedetailleerde opsomming van deze kosten gegeven57, hoewel de lijst geen bindend karakter lijkt te hebben: Inbegrepen kosten dossier- en administratiekosten kosten voor zekerheidsstellingen en waar- borgen ter garantie van een wisselbrief notariskosten zegelrecht verplichte levensverzekeringspremies Niet-inbeqrepen kosten boekingsprovisies niet-opnemingsprovisies58 kosten voor dienstverlening port niet-verplichte levensverzekerings premies kasvoorschotprovisies beschikbaarhoudingsprovisie confirmatieprovisie provisies voor rekeningafschriften59 endosseringsprovisies Als gevolg van jurisprudentie en bestuursrechtelijke precedenten worden bij de berekening nog andere elementen in aanmerking genomen, zoals bij voorbeeld rekening- courantprovisies en verzekeringspremies. In Frankrijk mogen ondernemingen geen kredieten en verzekeringen aanbieden en is het niet verplicht een verzekering af te sluiten voor consumentenkrediet, maar wel voor hypotheken. 56 57 58 59 Artikel 6. 2c van de wet van 1995 op het consumentenkrediet bepaalt dat als de kredietgever een schuldverzekering eist, deze in de totale kosten moet zijn opgenomen. Ook moeten kosten bij wanbetaling bij de berekening buiten beschouwing worden gelaten. La réforme de la legislation sur l'usure: un premier bilan, december 1992. De lijst wordt gegeven "onder voorbehoud van de soevereine interpretatie door de rechtbanken". Wordt onder diverse benamingen genoemd als een in aanmerking te nemen kostenelement (commission d'immobilisation, commission d'engagement sur autorisation, commission de confirmation) en onder twee benamingen als een buiten beschouwing te laten kostenelement (commission de non-utilisation, commission d'attente). Hoewel het eveneens verplicht lijkt te zijn deze gratis te verstrekken. 28 In Finland worden kredietkosten gedefinieerd als zijnde "het totale bedrag aan 102. rente, kosten en andere aflossingen die de consument moet betalen op grond van de relatie op het gebied van het consumentenkrediet". Er wordt geen lijst verstrekt van in aanmerking te nemen of buiten beschouwing te laten elementen. Sedert 1993 moeten verzekeringspremies buiten beschouwing worden gelaten en afzonderlijk worden vermeld. In Zweden worden de kredietkosten omschreven als het totaalbedrag van alle 103. kostenelementen (rente, extra kosten en andere lasten). In theorie zijn er geen uitzonderingen: alle bij de berekening in aanmerking te nemen kostenelementen moeten in het jaarlijkse kostenpercentage zijn opgenomen. In de praktijk worden dezelfde uitzonderingen als in de richtlijn gehanteerd. Verzekeringskosten worden in de voorschriften echter niet genoemd. Als het krediet met een verzekering wordt gecombineerd of als een speciale verzekering verplicht is, moeten deze kosten in aanmerking worden genomen. Vergoedingen aan derden die met hypotheken (die onder het toepassingsgebied van de wet vallen) verband houden, worden niet vermeld. 104. Ook het Verenigd Koninkrijk definieert de totale kosten als de rente en andere op om het even welk tijdstip in het kader van de transactie te betalen kosten. De uitzonderingen60 zijn veel gedetailleerder aangegeven dan in de richtlijn; er wordt een onderscheid gemaakt tussen de verschillende vormen en doeleinden van het krediet. Alle levensverzekeringspremies moeten buiten beschouwing worden gelaten61. Bij het consumentenkrediet in het Verenigd Koninkrijk zijn initiële provisies (b. v. voor administratiekosten) gebruikelijk. Deze kunnen ofwel bij het saldo worden gevoegd, ofwel vooruit worden betaald. Het afsluiten van een schuldsaldoverzekering (tegen ongeval, ziekte of werkloosheid) is gebruikelijk, maar deze dekt gewoonlijk alleen de termijnen die tijdens de periode van ziekte of werkloosheid vallen en de duur ervan kan beperkt zijn. Grotere leningen moeten vaak door levensverzekeringen worden gedekt. 105. In Duitsland wordt voor het consumentenkrediet gewoonlijk een initiële vergoeding voor administratiekosten gevraagd, maar sommige banken beweren verder geen kosten in rekening te brengen (periodieke provisies, provisies voor rekeningafschriften enz. ). Duitsland maakt gebruik van dezelfde uitzonderingen als in de richtlijn. Er wordt een schuldsaldoverzekering aangeboden, maar voor consumentenkrediet is deze gewoonlijk niet verplicht. Is dit toch het geval, dan wordt zij gewoonlijk vooruitbetaald in de vorm van een vast bedrag en moeten de kosten afzonderlijk worden vermeld. Verzekeringen die niet ten doel hebben de terugbetaling te waarborgen, worden bij de berekening niet in aanmerking genomen, ongeacht of zij verplicht zijn of niet. 60 Gedefinieerd in artikel 5 van het Statutory Instrument The Consumer Credit (Total Charge for Credit) Regulations 1985. 61 Statutory Instrument The Consumer Credit (Total Charge for Credit) (Amendment) Regulations 1985. 29 106. De Oostenrijkse regeling definieert de kostenelementen die bij de berekening buiten beschouwing moeten worden gelaten. Deze uitzonderingen verschillen van die in de richtlijn omdat Oostenrijk geen melding maakt van andere kosten dan de aankoopprijs die in elk geval moet worden betaald ongeacht of de transactie contant of op krediet wordt betaald, en evenmin van aansluitingsbijdragen. Dit houdt niet noodzakelijk in dat deze kosten als rente moeten worden beschouwd, aangezien zij kunnen worden gezien als een onderdeel van de aankoopprijs. Door de staat opgelegde kosten mogen evenmin in aanmerking worden genomen. De cliënten moeten eveneens betalen voor hun jaarlijkse rekeningoverzichten. 107. In Nederland mogen alleen directe kredietkosten (met inbegrip van een verplichte schuldsaldoverzekering), provisies bij wanbetaling en een vergoeding bij vervroegde aflossing in de berekening worden opgenomen62. Andere kosten voor consumentenkrediet zijn niet toegestaan, noch als initiële kosten noch als periodieke provisies. Als met het krediet verband houdende diensten (b. v. verzekeringen bij overlijden, werkloosheid of invaliditeit) worden aangeboden, moeten de lasten bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in aanmerking worden genomen. Zij mogen niet als afzonderlijke betalingen in rekening worden gebracht en evenmin de maxima in het Besluit Kredietvergoeding overschrijden63. Een schuldsaldoverzekering is gebruikelijk, maar een verplichte verzekering is bij consumentenkrediet niet toegelaten. 108. In IJsland omvatten de totale kredietkosten alle door de consument te betalen rente- en andere lasten, waarbij dezelfde uitzonderingen gelden als in de richtlijn. Kosten voor de overdracht van geldmiddelen en voor de instandhouding van een rekening (behalve invorderingskosten) mogen alleen buiten beschouwing worden gelaten als de consument over een redelijke keuzevrijheid beschikt inzake de manier waarop de geldmiddelen kunnen worden overgemaakt of ingevorderd en als de kosten niet abnormaal hoog zijn. Ook andere verzekeringskosten dan die welke met verplichte verzekeringen verband houden, mogen in aanmerking worden genomen. In tegenstelling tot artikel 1 bis, lid 2, onder i) tot iv), waarin uitzonderingen 109. worden opgesomd, geeft artikel 1 bis, lid 2, onder v), het enige element dat zeker bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in aanmerking moet worden genomen. Krachtens deze bepaling moeten kosten voor verzekeringen of zekerheden bij de berekening buiten beschouwing worden gelaten, behalve de kosten voor verzekeringen bij overlijden, invaliditeit, ziekte of werkloosheid die, net als de overige kosten die door de kredietgever "als een verplichte voorwaarde voor de kredietverlening worden gesteld", in de berekening moeten worden opgenomen. Alle landen hebben in hun wetgeving op een of andere wijze naar deze bepaling verwezen. De interpretaties lopen evenwel uiteen. Sommige landen gaan ervan uit dat dergelijke verzekeringspremies steeds verplicht zijn en dus systematisch in 62 63 Krachtens artikel 34 van de Wet op het consumentenkrediet is het de kredietgever verboden "enige andere vorm van kredietvergoeding" dan deze kosten in rekening te brengen. Besluit Kredietvergoeding, Stb. 1991/549 van 16. 10. 91. 30 letterlijk overnemen maar er aanmerking moeten worden genomen, terwijl andere, zoals Duitsland, de tekst van de richtlijn in de praktijk van uitgaan dat levensverzekeringen voor kredieten nooit verplicht zijn. Dit vloeit voort uit hun wettelijke definitie van het begrip "voorwaarde", waarbij een verzekering alleen als een "verplichte voorwaarde die door de kredietgever voor de kredietverlening wordt gesteld" wordt beschouwd als de kredietovereenkomst wettelijk aan het verzekeringscontract is gekoppeld, terwijl de kredietgevers in de praktijk twee afzonderlijke contracten aanbieden die als enig verband hebben dat de bank het krediet slechts verstrekt als ook de verzekering wordt afgesloten. De Belgische wetgeving neemt ter zake het tegenovergestelde standpunt in en stelt de vraag of een redelijke keuzevrijheid werd gelaten tussen een kredietovereenkomst die wel en een kredietovereenkomst die niet door een dergelijke verzekering is gedekt. In de praktijk leidt dit gewoonlijk tot het in aanmerking nemen van dergelijke premies64. Het Verenigd Koninkrijk land te zijn dat uitdrukkelijk bepaalt dat levensverzekeringspremies bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage buiten beschouwing moeten worden gelaten, hoewel voor kredietovereenkomsten een dergelijke verzekering verplicht is gesteld. lijkt het enige 110. Als gevolg van deze uiteenlopende interpretaties van artikel 1 bis, lid 2, onder v), kunnen zich voor identieke produkten van land tot land verschillen in de berekeningen van het jaarlijkse kostenpercentage voordoen. In tegenstelling tot de kosten die krachtens artikel 1 bis, lid 2, onder i) tot iv), buiten beschouwing moeten worden gelaten, vormen verzekeringspremies een belangrijk kostenelement voor de consument (in sommige gevallen maken zij een kwart van de kredietkosten uit). Het kan noodzakelijk zijn verschillen weg te werken die door de kredietgevers makkelijk te omzeilen zijn door eenvoudige formuleringen en afwijkende formules te gebruiken. Daardoor komt er weliswaar geen einde aan situaties waarbij kredietgevers weigeren krediet te verstrekken zonder dat zij ook een verzekering verkopen, maar het zou de weg vrijmaken voor scherpere concurrentie wat verzekeringspremies betreft. Dit is nodig omdat dezelfde levensverzekering die niet in combinatie met een overeenkomst voor consumentenkrediet wordt afgesloten veelal goedkoper uitvalt. Een afzonderlijke levensverzekering zou latere kredietovereenkomsten en andere doeleinden kan worden gebruikt zonder dat vergoedingen in verband met het ouder worden in rekening worden gebracht. De kredietgevers moeten ertoe worden overgehaald de consumenten voor te lichten over de mogelijkheid een afzonderlijke verzekering af te sluiten in plaats van hen te veel te laten betalen voor aan een kredietovereenkomst gekoppelde levensverzekeringen. tevens het voordeel bieden dat zij voor 64 Uit empirisch onderzoek in Duitsland is gebleken dat banken en financieringsmaatschappijen die aan consumenten met een laag inkomen krediet op afbetaling verlenen, 98% van de kredietovereenkomsten verzekeren, terwijl dit percentage bij spaarbanken minder dan 5% bedroeg. Een aan een krediet gekoppelde levensverzekering is bijgevolg veelal een extra garantie die door de kredietgever van consumenten met een laag inkomen wordt geëist en die de bank bovendien extra "rente" oplevert omdat de verzekeringsmaatschappijen aan de banken een bemiddelingsprovisie betalen die kan oplopen tot 3,5%. 31 111. Op de vergadering met regeringsdeskundigen in april 1995 waarop dit onderwerp aan de orde kwam65, brachten de deskundigen verslag uit over de situatie in aanmerking te nemen in hun Lid-Staat wat betreft de bij de berekening kostenelementen die in hun nationale wetgeving werden genoemd. Sommigen legden uit waarom hun Lid-Staat verder was gegaan dan de richtlijn of dat die Lid-Staat met zijn wetgeving hetzelfde doel nastreeft ook al is de formulering anders. Over enige aspecten werd opheldering verschaft. Uit deze vergadering en uit de resultaten van de studie van professor Seckelman kwam naar voren dat alle Lid-Staten bijna dezelfde elementen in hun berekeningen opnemen en dat als er al verschillen bestaan, deze zeer miniem zijn. De Commissie stelt bijgevolg voor in dit stadium nog geen wijzigingen aan te brengen in de lijst van de kostenelementen die bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in aanmerking moeten worden genomen of buiten beschouwing moeten worden gelaten. 65 Zie punt 6. 32 V. Overige aspecten 112. Hoewel de richtlijn voorziet in een evaluatie en een verslag dat ". het, in het licht van de opgedane ervaring, mogelijk maakt in de Gemeenschap een uniforme wiskundige formule (. ) toe te passen"66, dienen behalve de wiskundige formule ook nog andere aspecten te worden onderzocht om tot een uniforme toepassing van deze formule te komen67. 1. Benaming van het jaarlijkse kostenpercentage 113. De richtlijn bevat geen regeling voor de talrijke rentepercentages of parameters aan de hand waarvan kredietgevers volgens het principe van de vrijheid van overeenkomst bepalen hoe zij intern de kredietkosten berekenen. De enige wettelijk gedefinieerde parameter voor de kredietkosten is het jaarlijkse kostenpercentage, waarbij wordt uitgegaan van ofwel een speciaal formulier voor de opgave ervan68 ofwel een homogene benaming. 114. Uit onderstaande tabel blijkt dat er bijna evenveel benamingen als Lid-Staten zijn. 66 67 Artikel 1 bis, lid 5, onder b), van Richtlijn 87/102. Hoewel in artikel 14 van de richtlijn "de verdeling van het kredietbedrag over verschillende overeenkomsten" uitdrukkelijk wordt vermeld, wordt de richtlijn nog op andere wijzen omzeild. Het Duitse Bundesgerichtshof heeft meermaals gesteld dat de combinatie van een kapitaallevensverzekering en een consumentenkrediet in één krediet met één JKP kan worden omgezet om na te gaan of er van woeker sprake is. Een andere methode om de richtlijn te omzeilen, is de combinatie van spaargelden en krediet waarbij de consument verplicht wordt op een speciale rekening (b. v. een volwaardige levensverzekeringsrekening of zelfs een spaarrekening in termijnen) een bedrag te sparen dat gelijk is aan het kredietbedrag. Het krediet vermindert niet en pas aan het einde wordt het gespaarde geld gebruikt om het krediet in één keer terug te betalen. Van het begin tot het einde van de looptijd is rente verschuldigd over het totale bedrag van het krediet. Het spaargeld heeft veel minder rente opgebracht dan over het krediet dient te worden betaald, maar de consument heeft het geld moeten gebruiken voor laagrentende besparingen in plaats van voor het terugbetalen van het hoogrentende krediet. Dergelijke combinaties kunnen eveneens gemakkelijk in één kredietrelatie worden omgezet, waarbij de EG-formule wordt toegepast op het totaalbedrag van de betalingen die betrekking hebben op hetzij het krediet hetzij de besparingen. In dergelijke gevallen is het werkelijke JKP gewoonlijk ten minste 1% hoger dan het opgegeven JKP. De problematiek van dergelijke combinaties moet worden bestudeerd. 68 In de wetgeving van de Verenigde Staten wordt het gebruik van een speciaal formulier verplicht gesteld waarop het JKP op een speciaal daartoe bestemde plaats moet worden vermeld. 33 Verkorte vorm B Taux d'intérêt effectif/ Effectieve Rentevoet DK E. Rentefod D EL E. Zinssatz en, minder gebruikelijk, E. Zinsfuss i r. € 1 U 7 0 K l O, P. Epitokio ES Tipo de interés E. F IR IT L Taux d'intérêt E. E. Interest Rate Tasso d'intéressé E. Taux d'intérêt E. NL E. Rentevoet 0 E. Zinssatz P Taxa de Juro E. SF SV UK Todellinen vuosikorko / effectiv rânta Eff. rânta E. Interest Rate ISL geen Benaming taux annuel effectif global/ jaarlijks kostenpercentage arlige omkostninger i procent effektiver Jahreszins of anfanglicher effektiver Jahreszins 7rporypo?7 i KO £77)010 EiriroKio (EnE), etisio pragmatiko epitokio, (EPE) tasa anual equivalente + porcentaje anual de cargas financieras taux effectif global annual percentage rate of charge (APR), ook annual percentage rate tasso annuo effettivo globale (TAEG) taux annuel effectif global effectief kredietvergoedings percentage (op jaarbasis) (dekursiver) effektiver en fiktiver Jahres- zinssatz taxa anual de encargos efectiva global (TAEG) todellinen vuosikorko / effectiv rânta effektiv rânta annual percentage rate (APR), ook annual percentage rate of charges (APRC) arleg hlutfallstala kostnadar Effektive Jahreszins Nederlandse vertaling totaal effectief jaarlijks tarief/ jaarlijks kostenpercentage jaarlijkse kosten in procent effectieve jaarlijkse rente of aanvankelijke effectieve jaarlijkse rente jaarlijks effectief rentetarief jaarlijks equivalent tarief + jaarlijks financiële- kostenpercentage (tipo de interés E. ) totaal effectief tarief jaarlijks kostenpercentage totaal effectief jaarlijks tarief totaal effectief jaarlijks tarief effectief kredietvergoedings percentage (op jaarbasis) (decursief) effectief en fictief jaarlijks rentetarief totaal effectief jaarlijks kostenpercentage effectieve jaarlijkse rente effectieve rente jaarlijks kostenpercentage jaarlijks kostenpercentage effectieve jaarlijkse rente effectieve rente Ll N E. Rente effektiv rente 34 115. De gemeenschappelijke elementen zijn: "Tarief Het merendeel van de Lid-Staten van de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER gebruikt de term "tarief69. "Jaarlijks" Op Frankrijk, Zweden en Noorwegen70 na maken alle Lid-Staten gebruik van de term "jaarlijks". Dit is vooral van belang omdat bij voorbeeld Frankrijk nog steeds maandelijkse of driemaandelijkse tarieven hanteert. "Effectief De meeste Lid-Staten, met uitzondering van Denemarken, Spanje, Ierland, het Verenigd Koninkrijk en IJsland, maken van deze term gebruik. Op deze wijze wordt een onderscheid gemaakt met andere rentepercentages die de kredietgevers hanteren. 116. Voorts zij erop gewezen dat niet alle Lid-Staten het begrip "rente" of "kosten" in hun term hebben opgenomen. Van de Lid-Staten die dat wel hebben gedaan, verwijzen er vrijwel evenveel naar het resultaat van de berekening (het rentetarief)71 als naar datgene waar het voor staat (het kostenpercentage)72. Of de term nu het ene of het andere woord bevat, hij wordt er niet veel transparanter door. 117. Sommige Lid-Staten gebruiken weliswaar het woord "percentage"73, maar dit is zo gebruikelijk dat het toch wel begrepen wordt en het opnemen ervan maakt de term niet veel transparanter. Er zij hoe dan ook op gewezen dat het gebruik van de term "percentage" geen alternatief vormt voor het verstrekken van precieze informatie aan de consumenten. 118. De allerbelangrijkste elementen voor de transparantie van de term worden bijgevolg aangetroffen Italiaanse, Luxemburgse, Oostenrijkse en Portugese termen, nl. "tarief, "jaarlijks" en "effectief74. in de Belgische, Griekse, 69 70 71 72 73 74 Met uitzondering van Denemarken, Duitsland, Nederland, Finland, Zweden en Noorwegen. Er zij evenwel op gewezen dat Duitsland zowel de term "rente" als "rentetarief gebruikt en dat het ontbreken van het woord "tarief een taaleigenaardigheid lijkt te zijn. In de richtlijn zelf worden beide termen gehanteerd. Bijgevolg moet ervan worden uitgegaan dat de staten die de richtlijn onveranderd hebben overgenomen, de term "tarief' gebruiken In Noorwegen is de term wettelijk gedefineerd als een jaarlijks rentepercentage. Denemarken, Griekenland, Oostenrijk, Finland, Zweden en Noorwegen. België, Spanje, Ierland, Portugal, Verenigd Koninkrijk en IJsland. België, Denemarken, Spanje, Ierland, Nederland, Verenigd Koninkrijk en IJsland. In het oorspronkelijke voorstel van de Commissie van 1979 werd gebruik gemaakt van de termen "effective annual rate of interest", "taux annuel effectif global" en "effektiver Jahreszins". In het in 1983 gewijzigde voorstel werden deze vervangen door de termen die het Europees Parlement had voorgesteld: "annual percentage rate of charge", "taux annuel des frais" en "jâhrlicher Belastungssatz". Later werden weer de oorspronkelijke termen 35 119. Een ander kenmerk, dat in de Franse versie van de richtlijn voorkomt en momenteel door België, Frankrijk, Italië, Luxemburg en Portugal wordt gebruikt, is het woord "totaal". Dit woord maakt de term veel transparanter en begrijpelijker voor de gemiddelde consument, aangezien het aangeeft dat het jaarlijkse kostenpercentage alle te betalen kosten omvat. 120. Het feit dat de voor de vertaling van de oorspronkelijke term (taux annuel effectif global) gebruikte formulering van Lid-Staat tot Lid-Staat verschilt en vaak een andere letterlijke betekenis heeft, heeft tot praktische problemen geleid omdat sommige benamingen die in het ene land voor een bepaald "tarief worden gehanteerd, in andere landen voor andere, verschillende "tarieven" worden gebruikt. Met het oog op de begrijpelijkheid voor de consument zou het bijgevolg nuttig zijn als er enige homogeniteit en transparantie kon worden bereikt. Aangezien echter veel moeite werd gedaan om de consumenten de betekenis van de thans in iedere Lid- Staat gangbare term bij te brengen, lijkt het niet zinvol een wijziging in de formulering in de verschillende talen voor te stellen. Wel verdient het aanbeveling de termen een gemeenschappelijk kenmerk te geven om met name in grensoverschrijdende situaties de consument in staat te stellen ze te identificeren als tegenhanger van de in zijn eigen Lid-Staat gebruikte term. Na besprekingen met regeringsdeskundigen werd geoordeeld dat het niet juist was een harmonisatie voor te stellen van de in de nationale wetgevingen voor het "jaarlijkse verschillende kostenpercentage" gangbaar zijn, maar in plaats daarvan overeenkomstig het proportionaliteits- en het subsidiariteitsbeginsel de termen een gemeenschappelijk kenmerk te geven, zodat de consument in staat is ze te identificeren als tegenhanger in zijn eigen Lid-Staat wordt gebruikt. Na overleg met van de term die regeringsdeskundigen en overeenkomstig het proportionaliteits- en het subsidiariteitsbeginsel wordt voorgesteld de vermelding van een symbool naast de bestaande term verplicht te stellen. Dit symbool dient in iedere Lid-Staat gelijk te zijn. Op die manier blijft de formulering van de term ongewijzigd en gaat de omzetting slechts met geringe extra kosten gepaard. termen die 2. Nauwkeurigheid 121. De richtlijn geeft niet aan welke mate van nauwkeurigheid bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in acht moet worden genomen. In de voorbeelden van bijlage III wordt ervan uitgegaan dat de Lid-Staten een nauwkeurigheid tot op de eerste of tweede decimaal kunnen voorschrijven. Het lijkt derhalve duidelijk dat de richtlijn nauwkeurigheid tot op ten minste de eerste decimaal verplicht stelt. In de meeste landen is dit trouwens reeds het geval. Daardoor kunnen echter 122. overeenkomsten voor consumentenkrediet ten bedrage van 20 000 ecu met een looptijd van 60 maanden voor de consument als gelijkwaardig overkomen, terwijl de gehanteerd. Bij de besprekingen in de werkgroep van de Raad werden weer de oorspronkelijke Franse en Duitse termen gebruikt, hetgeen ook in de uiteindelijke versie van de richtlijn het geval was. Tot aan de eindversie van de richtlijn werden in het Engels afwisselend de termen "effective annual rate of interest" en "annual percentage rate of charge" gehanteerd. 36 kosten ervan in werkelijkheid ongeveer 50 ecu kunnen verschillen (5 * 0,0999 * 20 000/2 = 49,99). Aangezien het toepassingsgebied van de wetgeving inzake het consumentenkrediet in vele Lid-Staten veel hogere bedragen en langere termijnen bestrijkt dan dat van de richtlijn, kan het verschil 500 ecu bedragen. In Lid-Staten waar hypothecaire kredieten onder het toepassingsgebied van de richtlijn vallen, kan het oplopen tot verscheidene duizenden ecu. Een dergelijke discrepantie is ontoelaatbaar. 123. Voor hogere kredietbedragen moet bijgevolg een grotere mate van nauwkeurigheid verplicht worden gesteld. Er zou een nauwkeurigheid tot op ten minste de tweede decimaal moeten worden voorgeschreven (nauwkeurigheid tot op de eerste decimaal zou wel kunnen worden toegestaan als een decimaal met minder dan 50 ecu aan kosten overeenkomt). 3. Tijdsdefinities 124. In de Lid-Staten worden verschillende tijdsdefinities gehanteerd. De richtlijn bepaalt impliciet dat alle berekeningen tot op de dag nauwkeurig moeten worden uitgevoerd (opmerking (b) van bijlage II). Zij bepaalt ook dat de intervallen "worden uitgedrukt in jaren of fracties van jaren75. Daarbij wordt ervan uitgegaan dat een dag, week of maand in een constante fractie van een jaar kan worden uitgedrukt. 75 Opmerking (c) van bijlage II. 37 JKP-regels Opmerkingen Werkwijze b ij de b e r e k e n i ng v an de nominale rente 3 6 5 / 5 2 / 12 365 / 360 B DK — 365,25 D 360/12 360 EL 3 6 5 / 5 2 / 12 ES 365/12 365 F 365/12 IR IT L NL O P SF SV UK ISL LI N 3 6 5 / 5 2 / 12 366 / 365 365/12 3 6 5 / 3 6 0 / 12 *- — 366/365 <- 360 360/12 360/12 3 6 5 / 5 2 / 12 360 360/12 •- <- <- 4— — <- 12 maanden van verschillende duur Waarde wordt berekend voor één dag en omgerekend naar 365,25 dagen (vierjaarlijks gemiddelde) 12 maanden van 30 dagen. Jaar van 365 dagen voor sommige transacties 12 maanden van gelijke duur. Jaren van 360 dagen voor leningen en van 365 dagen voor spaargelden Waarde wordt berekend voor één maand en omgerekend naar 365 dagen Waarde wordt berekend voor een periode en omgerekend naar 365 dagen. 12 maanden van gelijk aantal dagen 12 maanden van gelijke duur leder jaar is gelijk aan het kalenderjaar Feitelijke maanden (28, 30, 31 dagen) 12 maanden van 30 dagen. 360 dagen voor spaargelden en consumentenkrediet, 365 dagen voor commerciële leningen leder jaar is gelijk aan het kalenderjaar 12 maanden van 30 dagen 12 maanden van gelijke duur 12 maanden van 30 dagen <— = idem als voor de berekening van de nominale rente 125. Zoals blijkt uit bovenstaande tabel, waarin de in de verschillende Lid-Staten gevolgde werkwijze wordt beschreven, gebruiken de meeste landen (met uitzondering van Duitsland, Oostenrijk, Zweden, Liechtenstein en Noorwegen) voor hun berekeningen reeds het correcte kalenderjaar. Voor rente in geval van wanbetaling gebruiken de Duitse banken eveneens het jaar van 365 dagen. Voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage schrijven Denemarken, Luxemburg en Spanje jaren van 365 dagen voor en Duitsland, Oostenrijk en Liechtenstein jaren van 360 dagen. Alle overige landen gaan ervan uit dat hetzelfde jaar wordt gebruikt als bij de berekening van de nominale rente. 38 126. De resultaten die via deze varianten worden verkregen, lopen sterk uiteen. Zo levert een nominaal rentepercentage van 18% per jaar voor een doorlopend krediet waarvan 1 dag gebruik wordt gemaakt, een jaarlijks kostenpercentage op van 19,422% per jaar als bij de berekening een jaar van 360 dagen wordt gehanteerd en van 19,716% per jaar voor een jaar van 365 dagen76. 127. Er is geen enkele reden om de berekening op basis van kalenderdagen niet verplicht te stellen, terwijl er algemeen van uitgegaan zou kunnen worden dat een jaar 365 of 366 dagen telt (of 365,25 dagen om met schrikkeljaren rekening te houden, hoewel het verschil waartoe het verlies van een dag om de vier jaar aanleiding geeft te klein is om zelfs bij tot op de tweede decimaal nauwkeurige berekeningen te worden opgemerkt). Het is evenmin noodzakelijk te compenseren als een krediet in een kortere maand wordt opgenomen. 128. Het is bijgevolg noodzakelijk bijlage II te wijzigen en te bepalen dat een jaar verondersteld wordt 365 of 366 dagen te tellen. 76 Dergelijke berekeningen kunnen het gemakkelijkst met behulp van computers worden verricht door gebruik te maken van de kalenderdag omdat iedere computer een ingebouwde kalender heeft. Kalenderdata kunnen gemakkelijk van elkaar worden afgetrokken om het aantal dagen te bepalen. Computers hebben echter ernstige definitieproblemen als de 360-dagenformule wordt gebruikt; uit een test van de desbetreffende functie van een populair rekenprogramma bleek dat de 360-dagenfunctie niet correct werkt omdat de som van de dagen van 10 jaar meer dan 10 dagen verschilt naargelang de berekening in één keer of met verschillende tussenstappen wordt uitgevoerd. Een correcte 360-dagenberekening is bijgevolg onmogelijk. 39 VI. Conclusies en aanbevelingen 129. Bijlage 2 bevat een lijst van de nationale wetteksten ter omzetting van de richtlijn in de Lid-Staten van de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER. 130. Wat de tekstuele definitie van het jaarlijkse kostenpercentage betreft, dienen de Engelse en de Griekse versie van de richtlijn op een aantal punten te worden gewijzigd. De voorgestelde formulering voor de Engelse versie van artikel 1 bis, lid 1, onder a), luidt als volgt: The annual percentage rate of charge, which shall be that rate, on an annual basis, which equalises the present value of all commitments (loans, repayments and charges), future or existing, agreed by the creditor and the borrower, shall be calculated in accordance with the mathematical formula set out in Annex II. De voorgestelde formulering voor de Griekse versie van artikel 1 bis, lid 1, onder a), luidt als volgt: TO CVVOXlKO eTTJOLO TTpOiJfJiClTLKO TïOOOOTO 61T L $Ctp V VCT](; TTOV e^LOCiVe L (76 erfjoLOi fiótarj TLÇ irapoCaeç otÇîeç TOV avvóXov TOJV Tpexovo&v f) lieWovTLK&v üiroxpewaecüi/ (öaveluv, e^o(pXf)aeo}v KOU einpcxpvvoeuv) irov éxovv avaXr}<f>6e l onro TO ôave LCTT) KOU TO (öatve i Çôfievo) KctTotvotXwTfi, vnoXoyîÇeTctL ovii<f)0ôvct fie TO fiotdrifiotTi KO TVTTO TTOV irotpotTideToa GTO •noip6ipT7]\iOL I I. 131. Er wordt voorgesteld de vermelding van een symbool naast de thans in iedere Lid-Staat voor het "jaarlijkse kostenpercentage" gehanteerde term verplicht te stellen. Dit symbool dient in iedere Lid-Staat gelijk te zijn. 132. Ten aanzien van de wiskundige formule77 wordt op basis van de in dit verslag aangevoerde argumenten voorgesteld de formule van Richtlijn 90/88 te behouden en overal in de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER in te voeren. Artikel 1 bis, lid 5, kan worden geschrapt aangezien het overbodig is geworden. 133. Voor de berekening moet nauwkeurigheid tot op de tweede decimaal en het gebruik van een jaar van 365 of 366 dagen verplicht worden gesteld. Dit brengt met zich mee dat de bijlagen van de richtlijn moeten worden gewijzigd. Eigenlijk zou ook een rekenfout in het vierde voorbeeld van bijlage III van de richtlijn moeten worden 77 Zie voor de wiskundige aspecten de studie van professor Seckelmann over de methode voor de berekening van het JKP in de Lid-Staten van de EER (voetnoot 6). 40 verbeterd78, maar deze verbetering is achterhaald doordat de voorbeelden werden herberekend met een nauwkeurigheid tot op de tweede decimaal en op basis van een jaar van 365 of 366 dagen. 134. Wat de in de berekening op te nemen kostenelementen betreft, heeft de omzetting van de richtlijn door de Lid-Staten tot een situatie geleid waardoor er op dit punt een geharmoniseerd minimaal beschermingsniveau voor alle consumenten in de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER bestaat. Daar de Lid- Staten thans alle bijna dezelfde elementen in hun berekening opnemen en de eventuele bestaande verschillen zeer miniem zijn, wordt voorgesteld de in artikel 1 bis, lid 2, opgenomen lijst met uitzonderingen voorlopig niet te wijzigen. 135. Overeenkomstig artikel 1 bis, lid 5, onder b), van Richtlijn 87/102, zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88, wordt een ontwerp-richtlijn voorgesteld. Deze richtlijn voert de hierboven aanbevolen veranderingen in79. 136. Alle voorstellen tot wijziging van andere wezenlijke onderdelen van Richtlijn 90/88/EEG zullen samen met voorstellen tot wijziging van de oorspronkelijke Richtlijn 87/10280 betreffende het consumentenkrediet worden behandeld. 78 In deze berekening was een fout geslopen. Volgens berekeningen met behulp van een rekenprogramma moet de uitkomst gelijk zijn aan 13,1855%. Deze fout is echter niet van invloed op de correctheid van de algemene formule. De overige voorbeelden zijn correct berekend. 79 so Daarin zal ook de schrapping van artikel 1 bis, lid 3, van de richtlijn worden voorgesteld, aangezien geen enkele Lid-Staat van deze mogelijkheid gebruik heeft gemaakt. In mei 1995 werd een verslag over de werking van Richtlijn 87/102 gepubliceerd. De reacties op dit verslag worden momenteel door de Commissie onderzocht, leder daarmee samenhangend wetgevingsvoorstel kan ook wijzigingen in Richtlijn 90/88 bevatten. 41 Bijlage I - Artikel 1 en 1 bis van Richtlijn 87/102 (zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88) Artikel 1 1. Deze richtlijn kredietovereenkomsten. is van toepassing op 2. a) b) c) d) e) In de zin van deze richtlijn wordt verstaan onder: "consument": een natuurlijk persoon die ten aanzien van de onder deze richtlijn vallende transacties handelt voor doeleinden buiten zijn bedrijf of beroep; "kredietgever": een natuurlijk persoon of rechtspersoon of een groep van dergelijke personen, die in het kader van de uitoefening van een bedrijf of beroep krediet verleent; "kredietovereenkomst": een overeenkomst waarbij een kredietgever aan een consument in de vorm van uitstel van betaling, van een lening of van een andere soortgelijke financieringsregeling, krediet verleent of toezegt. Overeenkomsten voor het op continubasis verlenen van diensten of het doen van leveringen waarbij de consument het recht heeft om gedurende de periode van dienstverlening respectievelijk levering in te betalen, vormen geen termijnen kredietovereenkomsten in de zin van deze richtlijn; totale kosten van het aan de consument verleende krediet": alle kosten, met inbegrip van de rente en de andere kosten, die de consument verplicht is voor het krediet te betalen; "jaarlijks kostenpercentage": de totale kosten van het aan de consument verleende krediet, uitgedrukt in een percentage op jaarbasis van het verleende krediet en berekend overeenkomstig artikel 1 bis. Artikel 1 bis 1. a) Het jaarlijks kostenpercentage dat de contante waarden van alle tussen de consument en de kredietgever overeengekomen of overeen te komen verbintenissen (leningen, aflossingen en kosten) op jaarbasis gelijkmaakt, wordt berekend volgens de wiskundige formule van bijlage II. b) In bijlage III worden ter indicatie vier berekeningsvoorbeelden gegeven. 2. Voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage bepaalt men de totale kosten van het aan de consument verleende krediet, zoals omschreven in artikel 1, lid 2, onder d), met uitzondering van de volgende kosten: i) kosten die de consument moet betalen wegens niet-naleving van een in de opgenomen k r e d i e t o v e r e e n k o m st verplichting; ii) andere kosten dan de aankoopprijs die de consument bij aankoop van goederen of diensten in elk geval moet betalen, ook indien de aankoop contant wordt betaald; iii) kosten voor overdracht van geldmiddelen, alsmede kosten voor de instandhouding van een rekening waarop de bedragen uit hoofde van het krediet, de rente en andere lasten moeten worden gedebiteerd, behalve wanneer de consument ter zake niet over een redelijke keuzevrijheid beschikt en wanneer deze kosten abnormaal hoog zijn; deze bepaling is echter niet van toepassing op de kosten voor de invordering van deze aflossingen of betalingen, ongeacht of zij contant dan wel op een andere wijze worden geïnd; iv) de bijdragen die verschuldigd zijn uit hoofde van aansluiting bij verenigingen of groepen en die andere voortvloeien o v e r e e n k o m s t en kredietovereenkomst, hoewel die bijdragen van invloed zijn op de kredietvoorwaarden; d an de uit v) kosten voor verzekeringen of zekerheden; inbegrepen zijn echter die kosten welke tot doel hebben dat een bedrag van ten hoogste de totale kredietsom, met inbegrip van rente en overige kosten, bij overlijden, invaliditeit, ziekte of werkloosheid van de consument aan de kredietgever worden betaald, en die door de kredietgever als een verplichte de voorwaarde kredietverlening worden gesteld. voor 3. a) Ingeval de onder deze richtlijn vallende kredietverrichtingen zijn onderworpen aan de op 1 maart 1990 geldende 42 hun grondgebied slechts één wiskundige voor de formule wordt gebruikt berekening jaarlijkse kostenpercentage. van het b) Zes maanden voor het verstrijken van de onder a) genoemde termijn dient de Commissie bij de Raad een verslag met een voorstel in dat het, in het licht van de opgedane ervaring, mogelijk maakt in de Gemeenschap uniforme wiskundige formule voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage toe te passen. een c) Op basis van het voorstel van de Commissie neemt de Raad vóór 1 januari 1996 met gekwalificeerde meerderheid van stemmen een besluit. van het 6. Bij kredietovereenkomsten waarin clausules zijn opgenomen op grond waarvan de rentevoet en het bedrag of het niveau van andere kosten die deel uitmaken jaarlijkse kostenpercentage doch op het tijdstip van de berekening daarvan niet kunnen worden gekwantificeerd, kunnen worden gewijzigd, wordt er voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage uitgegaan van de hypothese dat de rentevoet en de overige kosten vast blijven en de kredietovereenkomst worden toegepast. het einde van tot Indien nodig kan voor de berekening van kostenpercentage worden 7. het uitgegaan van de volgende hypotheses: jaarlijkse indien in de kredietovereenkomst geen maximum kredietbedrag is vastgelegd, is het verleende kredietbedrag gelijk aan het door de betrokken Lid-Staat vastgestelde bedrag, doch ten hoogste een bedrag dat overeenkomt met 2 000 ecu; indien er geen aflossingsschema is vastgesteld en dit ook niet kan worden afgeleid uit de bepalingen van de overeenkomst en de wijze waarop het toegestane krediet wordt betaald, wordt de krediettermijn geacht één jaar te zijn; behoudens andersluidende bepaling wordt, kredietovereenkomst indien aflossingsdata worden verscheidene vermeld, het krediet ter beschikking gesteld en de aflossingen verricht op de meest dichtbijgelegen datum voorzien in de kredietovereenkomst. " de in is toegestaan om nationale bepalingen, op grond waarvan het jaarlijkse kostenpercentage van die verrichtingen aan maxima is gebonden, indien het op grond van die en bepalingen ten opzichte van die maxima geen rekening te houden met de kosten van forfaitaire aard, welke niet tot de in lid 2, onder i) tot en met v), beschreven kosten behoren, behoeven de Lid-Staten, uitsluitend met betrekking tot die verrichtingen en inzake de genoemde kosten, bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage daarmee te houden, op geen rekening in artikel 3 voorwaarde dat in de en bedoelde kredietovereenkomst wordt verlangd dat aan de consument het bedrag ervan wordt meegedeeld en hem wordt gezegd dat daarmee rekening is gehouden in de te verrichten betalingen. gevallen in de b) Punt a) is niet meer van toepassing vanaf het moment waarop de uniforme wiskundige formule voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in de Gemeenschap kracht wordt van overeenkomstig lid 5, onder c). a) Het jaarlijks kostenpercentage wordt berekend op het moment waarop de kredietovereenkomst wordt gesloten, van onverminderd de bepalingen a r t i k el 3 met b e t r e k k i ng tot mededelingen en reclame-aanbiedingen. b) Voor de berekening wordt uitgegaan van de d dt h y p o t h e se de kredietovereenkomst geldt voor de overeengekomen tijdsduur en dat de kredietgever en de consument hun verplichtingen nakomen binnen de overeengekomen termijnen en op de overeengekomen data. a) Onverminderd lid 1, onder a), en bij wijze van overgangsmaatregel, kunnen de Lid-Staten die vóór 1 maart 1990 wettelijke bepalingen toepassen die voor jaarlijkse de berekening van het kostenpercentage het gebruik van een andere wiskundige formule toelaten dan in bijlage II genoemde, deze de grondgebied bepalingen op hun gedurende een periode van drie jaar vanaf 1 januari 1993 blijven toepassen. passende De Lid-Staten maatregelen om ervoor te zorgen dat op nemen 43 Bijlage II Nationale wetgeving ter omzetting van Richtlijn 90/88/EEG Voor nadere bijzonderheden in verband met de nationale wetgeving wordt de lezer verwezen naar het verslag van professor Seckelmann over de Methode voor de berekening van het JKP in de Lid-Staten van de EER. Dit verslag is verkrijgbaar bij DG XXIV. België Omzettingsteksten: Wet op het consumentenkrediet / Loi relative au crédit à la consommation 1991/1723 van 12. 6. 91, aangevuld met het Koninklijk Besluit betreffende de kosten. van het consumentenkrediet / Arrêté Royal relatif aux coûts. du crédit à la consommation 1992/2311 van 4. 8. 92; beide zijn later gewijzigd. Gebruikte term: Gebruikte formule. Kostenelementen: Toepassingsgebied: De meeste kredietsoorten (inclusief hypotheken en rekeningen-courant), kredietpromotie, activiteiten van bemiddelaars enz. Ruimer dan in de richtlijn, met beperkingen inzake rentetarieven en looptijden van kredieten, en met specificatie van ontoelaatbare voorwaarden. Jaarlijks kostenpercentage / Taux Annuel Effectif Global. Gelijkwaardig aan EG-formule. Niet-uitputtende te nemen elementen. Verzekeringen zijn niet uitgesloten. Dezelfde uitzonderingen als in artikel 1 bis, lid 2, maar het criterium is of een redelijke keuzevrijheid is gelaten. Overige wetgeving ter zake: Wet / Loi 1992/1833 van 6. 7. 92, Koninklijk Besluit / Arrêté Royal 1992/2905 (Errata) van 4. 8. 92, Koninklijk Besluit/Arrêté Royal 1992/2312 van 4. 8. 92, Koninklijk Besluit / Arrêté Royal 1993/1226 van 27. 4. 93, Koninklijk Besluit / Arrêté Royal 1993/1381 van 29. 4. 93. in aanmerking lijst van Overige: Denemarken Omzettingsteksten: Lov om kreditaftaler 1990/398 van 13. 6. 90, gewijzigd bij Lov n° 322 van 31. 5. 91, lov n' 284 van 29. 4. 92 en lov n* 226 van 6. 4. 94, aangevuld met Bekendtgorelse n' 896 van 21. 12. 90, Bekendtgorelse n' 970 van 7. 12. 92 en Bekendtgorelse n' 497 van 13. 6. 94; Lov om maerkning og skiltning med pris n' 395 van 13. 6. 90; en Bekendtgorelse n° 902 van 12. 11. 92. Toepassingsgebied: Ruimer dan in de richtlijn - behandelt vastgoedleningen met een Gebruikte term: Gebruikte fonvule Kostenelementen: Overige: hypotheek als onderpand (worden verhandeld als obligaties), ârlige omkostninger i procent. EG-formule. Dezelfde uitzonderingen als in artikel 1 bis, lid 2, maar algemener (de kosten voor de rekening en de geldoverdracht worden alleen buiten beschouwing gelaten als de consument over een redelijke keuzevrijheid beschikt en de kosten niet buitensporig hoog liggen). Overige wetgeving ter zake: Lov 1991/456 van 17. 6. 91, gewijzigd bij Lov 1994/429 van 1. 6. 94; Bekendtgorelse n' 322 van 31. 5. 91, n' 284 van 29. 4. 92, n' 226 van 6. 4. 94, n' 1098 van 21. 12. 94, n' 970 van 7. 12. 92 en n° 1228 van 21. 12. 92. 44 Duitsland Omzettingsteksten: Erste VO (von 3. 4. 92) zur Ànderung der Preisangabenverordnung (von Toepassingsgebied: In sommige opzichten ruimer dan in de richtlijn, met voorschriften inzake 14. 3. 85). Gebruikte term: Gebruikte fonvule: Kostenelementen: Overige: wanbetaling en bemiddelaars. effektiver Jahreszins of anfânglicher,effektiver Jahreszins. Uitzonderingsregeling van artikel 1 bis, lid 5, onder a) - Staffelrechnung (berekening volgens de staffelmethode). Letterlijke omzetting met de uitzonderingen van artikel 1 bis, lid 2. Verzekeringen die niet ten doel hebben terugbetaling te waarborgen, zijn uitgesloten, ongeacht of zij verplicht zijn of niet. Overige wetgeving ter zake: Artikel 609a BGB; Preisangabenverordnung 14. 3. 85, Ausführungshinweise zu §4 PAV van 18. 12. 92; Verbraucherkreditgesetz van 17. 12. 90, gewijzigd op 27. 4. 93. van Griekenland Omzettingsteksten: Toepassingsgebied: Gebruikte term: Gebruikte formule: Kostenelementen: Overige: Ministerieel Besluit 01-983 van 7. 3. 91. Hetzelfde als in de richtlijn. etisio pragmatiko epitokio. EG-formule. Zoals in artikel 1 bis, lid 2. Overige wetgeving ter zake: Besluit 1993/524 van het geld- en kredietcomité van de Bank van Griekenland van 8. 4. 93; Akten van de gouverneur van de Bank van Griekenland n' 1993/2213 van 15. 6. 93; n' 1993/2258 van 2. 11. 93; n* 1994/2286 van 28. 1. 94. Spanje Omzettingsteksten: Ley de crédito al consumo 1995/7 van 23. 3. 95 en erratum van 12. 5. 87. Toepassingsgebied: Hetzelfde als in de richtlijn, maar ook voor hypothecaire kredieten moeten het rentetarief en de totale kosten worden vermeld. tasa anual equivalente en porcentage anual de cargas financieras. Gebruikte term: Gebruikte fonvule: Gelijkwaardig aan EG-formule. Kostenelementen: Alle kosten zijn in het tarief opgenomen, met inbegrip van de kosten voor verplichte verzekeringen (en kosten voor niet-verplichte verzekeringen zijn niet bij de uitzonderingen vermeld). Overige wetgeving ter zake: Ley 1965/50 van 21. 7. 65; Orden Banco de Espana van 16. 6. 88, Ley 1988/26 van 29. 7. 88; Orden 1989/303 van Min. Economia y Haciendas van 12. 12. 89; Circular Banco de Espana 1990/8 van 7. 9. 90, n° 1993/13 van 21. 12. 93 en 1994/5 van 22. 7. 94; Ley 1994/2 van 30. 3. 94, Orden Banco de Espana van 5. 5. 94. Overige: Frankrijk Omzettingsteksten: Richtlijn 90/88 is door Frankrijk niet omgezet. Toepassingsgebied: - Gebruikte tenv: Gebruikte formule: Kostenelementen: Krachtens de bestaande wetgeving zijn alle kosten in het tarief taux effectif global. opgenomen. 45 Overige: Overige wetgeving ter zake: Loi 1966/1010 van 28. 12. 66; Loi 1978/22 van 10. 1. 78, gewijzigd bij 1979/596 van 13. 7. 79; Ordonnance 1986/71243 van 1. 12. 86; Loi 1988/15 van 5. 1. 88; Décret 1988/293 van 31. 3. 88; Loi 1989/1010 van 31. 12. 89; Loi 1992/60 van 18. 1. 92; Décret 1985/944 van 8. 9. 85; Loi 1993/949 van 26. 7. 93; Décret n° 1978/372 van 17. 3. 78, n° 1987/509 van 24. 3. 78; n° 1988/293 van 25. 3. 88; Loi 1995/125 van 8. 2. 95 Ierland Omzettingsteksten: Toepassingsgebied: Gebruikte term: Gebruikte formule: Kostenelementen: Overige: 1995 Consumer Credit Act, 28. 7. 95. Ruimer dan in de richtlijn. annual percentage rate of charge. EG-formule. Over het geheel genomen dezelfde als in artikel 1 bis, lid 2. Overige wetgeving ter zake: Consumer Information (Consumer Credit) Order SI 1987/319 10. 12. 87. van Italië Omzettingsteksten: Legge communitaria 1991/142 van 19. 2. 92; Decreto vista la legge 1992/142 van 8. 7. 92. Gebruikte term: Gebruikte formule Kostenelementen: Toepassingsgebied: Ruimer dan in de richtlijn - noch voor notarissen aangegane leningen, noch in ten hoogste vier betalingen binnen maximaal twaalf maanden terug te betalen leningen zijn uitgesloten, en aankopen op krediet zijn inbegrepen. tasso annuo effettivo globale. EG-formule. Dezelfde als in artikel 1 bis, lid 2. Niet-uitputtende lijst van in aanmerking te nemen kosten. Overige wetgeving ter zake: Legge 1992/154 van 17. 2. 92; Decreto on Legge 1992/154, 24. 4. 92; Instruzioni della Banca d'ltalia in attuazione della legge 1992/154,24. 4. 92; Legge in materia bancaria e creditizia 1993/385. Overige: Luxemburg Omzettingsteksten: Toepassingsgebied: Gebruikte term: Gebruikte formule: Kostenelementen: Overige: Règlement Grand-Ducal van 26. 8. 93. Hetzelfde als in de richtlijn, maar aan een kredietkaart gekoppelde rekeningen worden op dezelfde wijze behandeld als andere rekeningen. taux annuel effectif global. EG-formule. Dezelfde als in artikel 1 bis, lid 2. Overige wetgeving ter zake: Loi 9. 8. 93; Avant-projet de règlement grand-ducal déterminant les modalités de calcul du montant de la réduction équitable du coût total de crédit. 46 Nederland Omzettingsteksten: Toepassingsgebied: Gebruikte term: Gebruikte formule: Kostenelementen: Overige: Wet op het consumentenkrediet van 4. 7. 90, Stb 1990/395. Ruimer dan in de richtlijn en zeer gedetailleerd. Regeling voor bemiddelaars; kredietgevers zijn verplicht kredietnemers advies te verstrekken. Maximumpercentages. effektief kredietvergoedingspercentage (op jaarbasis). Gelijkwaardig aan EG-formule. Alleen artikel 1 bis, lid 2, onder i) en ii), wordt gebruikt. Als rekening- of verzekeringskosten verplicht zijn, moeten zij in aanmerking worden genomen. Overige wetgeving ter zake: Besluit n'1991/515 en 1991/516 van 9. 10. 91 ;n° 548 van 17. 10. 91, n° 549 van 16. 10. 91, n' 550 van 18. 10. 91; Regeling 1991/220 van 6. 11. 91; Regeling register vergunninghouders, Ster 1991/220 van 6. 11. 91. Oostenrijk Omzettingsteksten: Bankwesengesetz BGBL n' 532 van 13. 7. 93 (Deel VIII); Verbraucherkreditverordnung n' 110 van 13. 5. 93. Toepassingsgebied: In sommige opzichten ruimer dan in de richtlijn. Geen enkele kredietvorm is uitgesloten - van toepassing op vastgoedleningen, hypotheekleningen en leningen van om het even welk bedrag en om het even welke looptijd. Sommige leasingtransacties worden ook als huurkoop beschouwd, (dekursiver) effektiver en fiktiver Jahreszinssatz. Gelijkwaardig aan EG-formule. Alleen 1 bis, lid 2, onder i) en iii), wordt gebruikt. Verzekeringen worden in aanmerking genomen als zij verplicht zijn. Gebruikte term: Gebruikte fonvule Kostenelementen: Overige: er wordt gebruik gemaakt van een jaar van 360 dagen. Overige wetgeving ter zake: Konsumentenschutzgesetz 1979/140 van 8. 3. 79, gewijzigd bij 1993/247 van 16. 4. 93; Konkursordnungsnovelle 1993/974; Gewerbeordnung 1994/194. Portugal Omzettingsteksten: Toepassingsgebied: Gebruikte term: Gebruikte formule: Kostenelementen: Overige: Decreto-Lei 1991/359 van 21. 9. 91 Ruimer dan in de richtlijn wat betreft de soorten krediet die worden bestreken. Hypotheekleningen blijven buiten beschouwing. taxa anual de encargos efectiva global. EG-formule. Dezelfde als in artikel 1 bis, lid 2. Met inbegrip van kosten van bemiddelaars. Finland Omzettingsteksten: Kuluttajansuojalaki / Konsumentskyddslag 1978/38 van 20. 1. 78, zoals gewijzigd bij 1986/385 van 23. 5. 86, 1993/85 van 8. 1. 93 en 1994/16 van 5. 1. 94; Asetus / Förordning 1993/1602 van 30. 12. 93, zoals gewijzigd bij 1994/16 van 1. 7. 94 Toepassingsgebied: Ruimer dan in de richtlijn - met inbegrip van leningen voor de aankoop van woningen en hypotheekleningen. todellinen vuosikorko / effektiv rânta Gebruikte term: Gebruikte formule: Uitzonderingsregeling van artikel 1 bis, lid 5, onder a). Formule: besluit van het ministerie van Handel en Industrie betreffende de toepassing van inzake de sommige bepalingen uit hoofdstuk 7 van de wet 47 Kostenelementen: Overige: consumentenbescherming (1986/874 van 30. 6. 86, zoals gewijzigd bij 1994/661). Alle kosten worden in aanmerking genomen, met uitzondering van die voor niet-verplichte verzekeringen. Overige wetgeving ter zake: Luottolaitoslaki / Kreditinstitutslag 1993/1607 van 30. 12. 93. Zweden Omzettingsteksten: Toepassingsgebied: Gebruikte term: Gebruikte fonvule: Kostenelementen: Overige: Konsumentkreditlag 1992/830. Ruimer dan in de richtlijn - alle kredietvormen, met inbegrip van hypotheekleningen en leningen uit hoofde van aankopen op krediet en rekeningen-courant. effectiv rânta. EG-formule. Alle kosten worden (er worden geen uitzonderingen opgegeven, ofschoon in de praktijk die in de richtlijn worden gehanteerd). Verzekeringen worden niet vermeld, maar als zij verplicht zijn, moeten zij in aanmerking worden genomen. Overige wetgeving ter zake: Richtsnoeren 1992/4 voor de toepassing van Konsumentendreditlag 1992/830; Algemene maatregel van bestuur 1992/1010 van 22. 10. 92. in aanmerking genomen Verenigd Koninkrijk Omzettingsteksten: Consumer Credit Act 1974; The Consumer Credit Toepassingsgebied: Gebruikte term: Gebruikte fonvule: Kostenelementen: Overige: (Agreements)(Amendments) Regulation Statutory Instrument 1984/1600 van 22. 10. 94. Ruimer dan in de richtlijn, annual percentage rate of charge. Gelijkwaardig aan EG-formule. Dezelfde als in artikel 1 bis, lid 2. Alle verplichte kosten worden in aanmerking genomen. Overige wetgeving ter zake: Consumer Credit Act 1974; The Consumer Credit Regulations - Statutory Instruments 1980/51 van 29. 1. 80,1983/1553 van 3. 11. 83,1983/1562 van 3. 11. 83, 1983/1564 van 3. 11. 83, 1985/1192, 1989/596 van 14. 4. 89; 1989/869 van 24. 5. 89; 1989/1125 van 6. 7. 89; 1989/1126 van 6. 7. 89. 48 IJsland Omzettingsteksten: Toepassingsgebied: Gebruikte term: Gebruikte formule: Kostenelementen: Overige: Lög urn neytendalan 1993/30, gewijzigd bij 101/1993 - samengevoegd in Lög urn neytendalan 1994/121 van 21. 9. 94. Bestrijkt huurkoop en leasingovereenkomsten. ârleg hlutfallstala kostnaöar. EG-formule. Dezelfde als in artikel 1 bis, lid 2. Alle kosten, met inbegrip van die voor niet-verplichte verzekeringen, worden in aanmerking genomen. Overige wetgeving ter zake: Regulgerö 1993/377 van 3. 9. 93 en Regulgerö 1993/491 van 3. 12. 92. Liechtenstein Omzettingsteksten: Gebruikte term: Gebruikte fonvule: Kostenelementen: Overige: Gesetz vom 22 Oktober 1992 überden Konsumkredit (Liechtensteinisches Landesgesetzblatt 1993 n* 50 von 9/3/93) Effektive Jahreszins EG-formule. Dezelfde als in artikel 1 bis, lid 2. er wordt gebruik gemaakt van een jaar van 360 dagen. Noorwegen Omzettingsteksten: Lov om kredittkjop 1985/82 van 21. 6. 85 zoals gewijzigd; Forskrift til kredittkjopsloven 1986/1616 van 15. 7. 86; Forskrift 1990/437 van 1. 6. 90. Toepassingsgebied: Enger dan in de richtlijn in die zin dat het alleen krediet voor aankopen bestrijkt, maar ruimer omdat alleen voor onroerende goederen een bestrijkt meer dan alleen - uitzondering wordt gemaakt breder scala van rekeningen- consumentenaankopen, bestrijkt een courant. effectiv rente. EG-formule (wordt in 1996 toegepast). Dezelfde als in artikel 1 bis, lid 2. Overige wetgeving ter zake: Lov om finansieringsvirksomnet og amendement 4. 12. 92. Gebruikte term: Gebruikte formule: Kostenelementen: Overige: finansinstitusjoner 1988/40 en 49 Zie voor de referentie van de Duitse en de Franse formule de voetnoten 46 en 50. Bijlage III Formule voor de berekening van het JKP in Finland: Eenmalige kredieten: 12 x 2 0 0x R K x (T + L) waarbij: P = JKP R = bedrag van de totale kosten K = bedrag van de oorspronkelijke lening T = aflossingsperiode uitgedrukt in maanden L = interval tussen aflossingen, uitgedrukt in maanden Rekeningen-courant: 100 x jaarlijkse kredietkosten P = typisch kredietbedrag [Verstrekt door de dienst van de ombudsman voor consumentenzaken, Finland] 50 Achtergrond - Richtlijn 87/102/EEG en 90/88/EEG TOELICHTING 1. 2. 3. 1 2 3 4 5 6 7 In 1975 heeft de Raad zijn goedkeuring gehecht aan een eerste programma van de Europese Economische Gemeenschap voor een beleid inzake bescherming van de consument. Daarin werd het fundamentele recht van de consument op bescherming van zijn economische belangen benadrukt, terwijl er ook op werd aangedrongen prioriteit te geven aan onder meer de goedkeuring van communautaire maatregelen om de algemene voorwaarden inzake het consumentenkrediet te harmoniseren. Het oorspronkelijke voorstel van de Commissie betreffende het consumentenkrediet2 werd na de opmerkingen van het Parlement gewijzigd3 om een uniforme methode voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage van het krediet vast te stellen. in de Op 22 december 1986 heeft de Raad Richtlijn 87/102/EEG4 betreffende de harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der Lid- Staten inzake het consumentenkrediet aangenomen. De negende overweging invoering van een en artikel 5 van deze richtlijn voorzagen communautaire methode of methoden voor de berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage" van het krediet. Aangezien geen overeenstemming kon worden bereikt over een gemeenschappelijke formule voor de berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage" noch over de in deze berekening op te nemen elementen, bepaalde Richtlijn 87/102 dat "zolang geen besluit is genomen betreffende een' communautaire methode of methoden voor de berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage", de Lid-Staten de bestaande methoden of gebruiken moeten kunnen handhaven" en dat de "totale kosten van het aan de consument verleende krediet" (artikel 1, onder d)) en het "jaarlijkse kostenpercentage" (artikel 1, onder e)) moeten worden bepaald en berekend overeenkomstig de voorschriften, gebruiken of methoden die in de Lid-Staten bestaan. Na overleg met regeringsdeskundigen heeft de Commissie een voorstel voor een richtlijn5 ingediend. Het Europees Parlement6 en het Economisch en Sociaal Comité7 hebben aanbevolen niet alleen de wiskundige aspecten te regelen, maar ook de in aanmerking te nemen kostenelementen vast te stellen. Aangezien de meeste Lid-Staten zich bereid toonden de actuariële berekeningsmethode te aanvaarden en ook het vraagstuk van de in aanmerking te nemen kostenelementen wilden in de berekening PB nr. C 92 van 25. 4. 75. PB nr. C 80 van 27. 3. 79, blz. 4. PB nr. C 183 van 10. 7. 84. PBnr. L 42 van 12. 2. 87. PB nr. C 155 van 14. 6. 88, blz. 10. EP-verslag A2-418/88 van 6. 3. 89; EP-resolutie van 15. 3. 89. ECOSOC-advies, PB nr. C 337 van 31. 12. 88, blz. 1. 51 4. 5. 6. 7. 13 aanpakken, werd in 1989 een gewijzigd voorstel ingediend waarin beide aspecten werden behandeld8. Richtlijn 90/88/EEG werd op 22 februari 1990 aangenomen. Krachtens deze richtlijn werd een communautaire methode voor de berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage" van het consumentenkrediet ingevoerd. De voor de berekening in aanmerking te nemen kostenelementen werden vastgesteld door opgave van de kosten die buiten beschouwing moeten worden gelaten. Alle Lid-Staten9 dienden er tenminste voor te zorgen dat op hun grondgebied slechts één wiskundige formule werd gebruikt voor de berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage". Gedurende een overgangsperiode, die op 1 januari 1996 verstreek, konden de Lid-Staten die vóór 1 maart 1990 op wettelijke basis voor de berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage" een andere wiskundige formule toepasten, dit blijven doen10. Artikel 1 bis, lid 5, onder b), van Richtlijn 87/102 (toegevoegd door Richtlijn 90/88) verplicht de Commissie tot het indienen bij de Raad van "een verslag met een voorstel", dat het mogelijk maakt in de Gemeenschap een uniforme wiskundige formule voor de berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage" toe te passen. De Commissie heeft een verslag over de werking van Richtlijn 90/8811 opgesteld, waarin de redenen voor de hierna voorgestelde wijzigingen uitvoerig worden toegelicht. Dit verslag is gebaseerd op een studie van een op het gebied van de financiële wiskunde deskundige consulent12, op onderzoeken naar de omzetting van de richtlijn in nationaal recht13 en vooral op contacten met regeringsdeskundigen14. PB nr. C 155 van 23. 06. 89, blz. 4. Aangezien Richtlijn 90/88 is opgenomen in de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (EER), bestrijkt het verslag (zie voetnote 11 infra) behalve de 15 Lid-Staten van de Europese Unie ook IJsland, Liechtenstein en Noorwegen. Artikel 1 bis, lid 5, onder a), van Richtlijn 87/102 (toegevoegd door Richtlijn 90/88). COM(96)79 Professor Seckelmann heeft een studie verricht over de methoden die in de Europese Economische Ruimte voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage worden gehanteerd (verkrijgbaar bij DG XXIV). Zie voetnoot 3 van COM(95) 117, Verslag over de werking van Richtlijn 87/102/EEG betreffende de harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der Lid- Staten inzake het consumentenkrediet. In april 1995 en januari 1996 hebben te Brussel vergaderingen plaatsgevonden. In de maanden daartussen is voortdurend direct contact gehouden. Noch de Franse noch de Italiaanse versie van de richtlijn bevat geen verwijzing naar een "besluit". 52 8. Hoewel in artikel 1 bis, lid 5, onder c), wordt bepaald14a dat de Raad op basis van het voorstel van de Commissie "een besluit" neemt, gaat het hier niet om een "besluit" in de zin van artikel 189 van het Verdrag, maar om een richtlijn, aangezien het doel ervan is de Lid-Staten te verplichten hun wetgeving te wijzigen. Deze interpretatie strookt met de uitleg die voordien aan artikel 5 van Richtlijn 87/102 werd gegeven. In dit artikel wordt melding gemaakt van een "besluit" over de invoering van een communautaire methode - de methode werd in de praktijk bij richtlijn ingevoerd (Richtlijn 90/88/EEG). Voorstellen Richtlijn 90/88): tot wijziging van Richtlijn 87/102 (zoals gewijzigd bij 9. 10. Zoals in het verslag over de werking van Richtlijn 90/8815 uitvoerig is uiteengezet, bestaan er bijna evenveel benamingen voor het "jaarlijkse kostenpercentage" als er Lid-Staten zijn. Zoals het wenselijk is dat ter bevordering van de goede werking van de interne markt en om de consumenten een hoog beschermingsniveau te bieden, in de gehele Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER één enkele methode voor de berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage" wordt gehanteerd, is het om dezelfde redenen ook wenselijk dat de consumenten in staat zijn de termen te herkennen die in andere Lid-Staten worden gebruikt om dit tarief aan te duiden. Met het oog op de transparantie en begrijpelijkheid voor de consument is het wenselijk deze termen een gemeenschappelijk kenmerk te geven, zodat de consument ze kan identificeren als tegenhanger van de term die in zijn eigen Lid-Staat gangbaar regeringsdeskundigen en overeenkomstig het is. Na overleg met proportionaliteits- en het subsidiariteitsbeginsel is besloten geen harmonisatie van de diverse termen in de verschillende talen voor te stellen, maar om in alle reclamemededelingen voor consumentenkrediet en in alle schriftelijke overeenkomsten met consumenten de vermelding van een symbool naast de bestaande term verplicht te stellen. Dit symbool zal in iedere Lid-Staat gelijk zijn. Daartoe dienen artikel 3 en artikel 4, lid 2, van Richtlijn 87/102 (zoals in alle gewijzigd bij Richtlijn 90/88) reclamemededelingen voor consumentenkrediet en in alle schriftelijke overeenkomsten met consumenten de vermelding van een symbool naast de bestaande term "jaarlijks kostenpercentage" verplicht te stellen. te worden aangepast teneinde 11. Voor het harmoniseren van de versies van de richtlijn in de verschillende talen dient artikel 1 bis, lid 1, onder a), van de Engelseen Griekse versie van de richtlijn te worden gewijzigd16. Dit artikel luidt thans als volgt (identiek aan de Franse versie): Punten 113-120. Deze wijziging werd besproken met en aanvaard door Ierland en het Verenigd Koninkrijk (wat de woorden "that rate. which equalises" betreft). 53 The annual percentage rate of charge, which shall be that rate, on an annual basis, which equalises the present value of all commitments (loans, repayments and charges), future or existing, agreed by the creditor and the borrower, shall be calculated in accordance with the mathematical formula set out in Annex II. De voorgestelde formulering voor de Griekse versie van artikel 1 bis, lid 1, onder a), luidt als volgt: IÏOOOOTÓ Tpexovowv irpoiy\JoiT i KÓ fSctOT) TIC, \leXXovT To OVVOXL KO eTf\oio oe eTf\oia eÇioœvei. TÜ)V f\ e ÇocfrXfjoecov KOLI e-nifioipv voeœv) àoiV e LOTT) KOtL TO (Ö0( V € L ÇÔ\le V o) KOiTaUOlXUTTj, V TTOXoy 1 f e TOi L ov[l(t)U)va Ue TrapapTT/Ua I I. TTOV auvóXou eluv, 0ivaXr\4>6 el onró TO eut /3âpvucr]ç TOU ocÇîeç vnoxpt&oewv -notponïQ e TOIL OTO TO p a ö r / p aT LKÔ TTOV éxovv irapoûoeç L KÛv TTOV TVTTO (öav 12. Krachtens artikel 1 bis, lid 3, van de richtlijn konden de Lid-Staten waar op 1 maart 1990 een wetgeving van kracht was waarbij een maximum voor het jaarlijkse kostenpercentage werd vastgesteld en kosten die niet onder artikel 1 bis, lid 2, vielen, niet waren toegestaan, deze voorschriften handhaven (op voorwaarde dat deze kosten aan de consument werden meegedeeld). Aangezien geen enkele Lid-Staat van deze mogelijkheid gebruik heeft gemaakt, kan artikel 1 bis, lid 3, worden geschrapt. Dit zou toch noodzakelijk zijn als de formule zoals zij in het onderhavige voorstel voor een richtlijn voorkomt, wordt aanvaard. 13. Zoals in het verslag over de werking van Richtlijn 90/88/EEG werd aangetoond, is de in bijlage II van de richtlijn opgenomen formule volledig correct en zou zij in de gehele Europese Economische Ruimte moeten worden aangenomen. Dit houdt de vervanging in van de momenteel in Duitsland, Frankrijk en Finland gangbare formules. In de Duitse noch de Franse formule wordt van exponentiële berekeningen gebruik gemaakt. Het gevolg daarvan is dat geen van beide landen voor alle gevallen een periode van 1 jaar voor de berekening van de samengestelde rente kan hanteren. De belangrijkste verschillen tussen de Duitse formule17 en de EG-formule betreffen het kortlopend krediet, een steeds vaker voorkomende kredietvorm (b. v. kredietkaarten). Sommige Duitse banken passen overigens reeds de EG- formule toe om kortingen te berekenen, omdat het vroegere systeem niet toepasbaar is bij ongelijke termijnbedragen. Bij de Franse formule18 wordt voor de omrekening van een maandelijks percentage in een jaarlijks tarief dit percentage gewoon met twaalf vermenigvuldigd. Dit is misleidend omdat het tarief niet gebaseerd is op een periode van 1 jaar voor de berekening van de samengestelde rente, hetgeen tot zeer grote verschillen ten opzichte van de Zie punten 64 - 75 van het verslag over Richtlijn 90/88. Zie punten 76 - 81 van het verslag over Richtlijn 90/88. 54 EG-formule leidt. De Franse overeenkomsten voor consumentenkrediet lijken daardoor kunstmatig voordeliger voor de consument dan de overeenkomsten in andere Lid-Staten. Hoewel het Duitse systeem wiskundig inconsistent is en tot kunstmatige verschillen in de berekeningen leidt, blijft het effect daarvan op de meeste gewone afbetalingskredieten beperkt. Het Franse systeem wijkt daarentegen zo sterk af dat niet alleen buitenlandse maar ook Franse consumenten worden misleid. 14. Bij wijze van voorbeeld worden in de onderstaande tabel de met de verschillende formules verkregen resultaten weergegeven voor een lening van 1 000 ecu waarop elke maand een rente van 10 ecu verschuldigd is: Looptijd (maanden) 6 12 18 24 48 Kosten Duitse methode EG-methode Franse methode 60 120 180 240 480 21,49 24,66 24,27 24,34 23,09 22,29 23,70 24,00 23,84 22,86 20,29 21,46 21,65 21,58 20,75 15. De Duitse afwijking is aanzienlijk voor periodes van minder dan een jaar, maar de Franse afwijking is algemener en ernstiger. De voordelen van de EG-formule19 zijn dat wiskundig gezien alleen bij het gebruik van één enkele formule een prijsvergelijking bij gelijke voorwaarden mogelijk is, dat zij de consumenten in staat stelt grensoverschrijdende aankopen in de Europese interne markt te verrichten, en dat zij het wettelijk in de Lid-Staten vereenvoudigt en de kader voor consumentenkrediet samenhang tussen de nationale omzettingsmaatregelen bevordert. De produktiekosten voor de programmatuurbedrijven en financiële instellingen zullen dalen dank zij de schaalvoordelen die kunnen worden verwezenlijkt doordat in de hele interne markt slechts één formule wordt toegepast. Dat er voor de banken kosten verbonden zijn aan het aanpassen van de computerprogramma's en prijsstructuren aan de EG-formule, is geen afdoend argument: in de Lid-Staten waar de EG-formule reeds wordt gebruikt, heeft de banksector deze investering immers al gedaan. De banken die zich thans verplicht zullen zien veranderingen door te voeren, passen hun programma's trouwens vaak aan teneinde rekening te houden met jurisprudentie en bestuursrechtelijke beslissingen ter zake. Bovendien hanteren zij voor sommige (interne) berekeningen reeds de EG-formule. 19 Zie punten 82 - 93 van het verslag over Richtlijn 90/88. 55 16. Artikel 1 bis, lid 5, dient bijgevolg te worden geschrapt. Dit artikel voorziet in een tot 31 december 1995 geldende uitzonderingsregeling (waarvan Duitsland en Finland gebruik hebben gemaakt) voor Lid-Staten die een andere methode voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage wensten te handhaven. Zoals in het verslag over de werking van Richtlijn 90/88/EEG werd aangetoond, zou de in bijlage II van de richtlijn opgenomen formule in de gehele Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER moeten worden aangenomen. Dientengevolge zijn artikel 1 bis, lid 5, onder a) (de uitzonderingsregeling), artikel 1 bis, lid 5, onder b) (de verwijzing naar het verslag en dit wetgevingsvoorstel) en artikel 1 bis, lid 5, onder c) (de verwijzing naar het door de Raad te nemen besluit), overbodig geworden en zouden zij moeten worden geschrapt. De goedkeuring van de in bijlage II opgenomen formule zal leiden tot wijzigingen in de momenteel in Duitsland, Frankrijk en Finland van kracht zijnde wetgeving. 17. Ook worden voor sommige talen (Spaans, Frans en Nederlands) taalkundige veranderingen in de formulering van de definities in bijlage II voorgesteld. 18. Hoewel in de richtlijn in haar huidige vorm de bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in acht te nemen nauwkeurigheid niet wordt vastgelegd, wordt in de voorbeelden van bijlage III uitgegaan van een nauwkeurigheid tot op de eerste decimaal. In de meeste Lid-Staten is dit al verplicht. Aangezien het toepassingsgebied van de wetgeving inzake het consumentenkrediet in vele Lid-Staten hogere bedragen en langere termijnen bestrijkt dan dat van de richtlijn, worden met de mate van nauwkeurigheid samenhangende verschillen belangrijk, vooral in Lid-Staten waar hypothecaire kredieten onder het toepassingsgebied van hun wetgeving vallen. Dientengevolge is het noodzakelijk dat nauwkeurigheid tot op de tweede decimaal verplicht wordt gesteld (wel zou nauwkeurigheid tot op de eerste decimaal kunnen worden toegestaan als het verschil kleiner is dan 50 ecu). Dit zou eveneens met zich mee brengen dat bijlage II en de in bijlage III voorkomende voorbeelden moeten worden gewijzigd. 19. In bijlage II van de richtlijn wordt bepaald dat de intervallen worden uitgedrukt in "jaren of fracties van jaren". Dit dateert uit de tijd dat er nog geen computers bestonden. Voor het vergemakkelijken van de berekening werd toen uitgegaan van een jaar bestaande uit 12 gelijke maanden, 52 weken en 360 dagen. Op dezelfde wijze werden de periodes voor het berekenen van de samengestelde rente vastgesteld op volledige maanden of jaren om berekeningen aan het einde van het jaar mogelijk te maken. Dit leidt tot situaties waarin de 31e dag van sommige maanden buiten beschouwing wordt gelaten en er 2 dagen aan februari worden toegevoegd om tot 12 gelijke maanden van 30 dagen te komen. In de praktijk hebben de meeste Lid-Staten (met uitzondering van Duitsland, Oostenrijk, Zweden, Liechtenstein en Noorwegen) het gebruik van het correcte kalenderjaar bij hun berekeningen ingevoerd. Zelfs in laatstgenoemde Lid-Staten wordt voor sommige berekeningen het correcte kalenderjaar van 365 dagen gehanteerd. Daarbij komt nog dat computerprogramma's over de hele wereld uitgaan van 56 een jaar van 365 dagen; voor hun berekeningen baseren de computers zich immers automatisch op een jaar van 365 dagen en op het aantal dagen in een gegeven periode. Aangezien de krediettarieven die op basis van een jaar van 360 dagen worden berekend aanzienlijk kunnen verschillen van die welke voor een jaar van 365 dagen gelden, is het noodzakelijk bijlage II te wijzigen en te bepalen dat een jaar verondersteld wordt 365/6 dagen te tellen20. Dit zou eveneens met zich mee brengen dat de in bijlage III voorkomende voorbeelden moeten worden gewijzigd. Dit voorstel heeft in de praktijk alleen gevolgen voor Duitsland, Oostenrijk, Zweden, Liechtenstein en Noorwegen, die bij hun berekeningen nog uitgaan van een jaar van 360 dagen. In het vierde voorbeeld van bijlage III diende tevens een rekenfout te worden verbeterd - de uitkomst had 13,1855 of 13,19% moeten zijn en niet 13,21%. is echter achterhaald doordat de voorbeelden werden Deze correctie herberekend met een nauwkeurigheid tot op de tweede decimaal en op basis van een jaar van 365 of 366 dagen. Dit keer worden geen voorstellen gedaan in verband met de in artikel 1 bis, lid 2, van de richtlijn opgenomen lijst (de kostenelementen die bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage buiten beschouwing moeten worden gelaten), aangezien de meeste Lid-Staten dezelfde elementen in aanmerking nemen en de eventuele bestaande verschillen zeer klein zijn. Alle voorstellen tot wijziging van andere wezenlijke onderdelen van Richtlijn 90/88/EEG zullen samen met voorstellen tot wijziging van de oorspronkelijke Richtlijn 87/102/EEG21 betreffende het consumentenkrediet worden behandeld. 20. 21. 22. Wettelijke situatie in afwachting van de goedkeuring van de voorgestelde richtlijn 23. 20 Als gevolg van de gewijzigde situatie naar aanleiding van de uitbreiding van de Europese Unie met Oostenrijk, Finland en Zweden, en doordat de omzetting van de Richtlijnen 87/102 en 90/88 in sommige Lid-Staten vertraging heeft opgelopen, was de Commissie niet in staat het in artikel 1 bis, lid 5, onder b), vermelde verslag en voorstel vóór 1 juli 1995 in te dienen, en hebben de Raad en het Parlement de voorgestelde ontwerp richtlijn niet vóór 1 januari 1996 kunnen goedkeuren. Denemarken hanteert over een periode van 4 jaar een jaar van gemiddeld 365,25 dagen om met schrikkeljaren rekening te houden. Voor de richtlijn werd dit echter niet nodig geacht, omdat het verschil niet significant genoeg is om er in een tot op de tweede decimaal nauwkeurige berekening rekening mee te houden. Een verslag over de werking daarvan werd in mei 1995 gepubliceerd [COM(95)117 van 11. 05. 95]. De reacties op dit verslag worden momenteel door de Commissie onderzocht. leder daarmee samenhangend wetgevingsvoorstel kan ook wijzigingen in Richtlijn 90/88 bevatten. 51 24. Artikel 1 bis, lid 5, onder a), van Richtlijn 87/102 stond de Lid-Staten, bij wijze van overgangsmaatregel, toe gedurende een periode van drie jaar vanaf 1 januari 1993 (d. w. z. tot 1 januari 1996) wettelijke bepalingen voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage te blijven toepassen die verschillen van die in de richtlijn. De Commissie interpreteert artikel 1 bis, lid 5, onder b), als een impliciete verlenging van deze periode tot op het tijdstip van goedkeuring van de richtlijn waaraan in artikel 1 bis, lid 5, onder c), wordt gerefereerd. Duitsland, Frankrijk en Finland kunnen hun van bijlage II van Richtlijn 87/102 afwijkende wettelijke bepalingen derhalve blijven toepassen totdat de voorgestelde richtlijn wordt aangenomen. 58 RICHTLIJN 96/ VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 1996 tot wijziging van Richtlijn 87/102 (zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88) betreffende de harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der Lid-Staten inzake het consumentenkrediet HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 100 A, Gezien het voorstel van de Commissie1, Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité2, Overeenkomstig de procedure van artikel 189 B van het Verdrag3, Overwegende dat het ter bevordering van de totstandbrenging en de werking van de interne markt en om de consumenten een hoog beschermingsniveau te bieden wenselijk is in de gehele Europese Gemeenschap één methode voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage toe te passen; Overwegende dat artikel 5 van Richtlijn 87/102/EEG van de Raad4 voorziet in de invoering van een communautaire methode of methoden voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage van het consumentenkrediet; Overwegende dat het met het oog op de invoering van deze ene methode wenselijk is één wiskundige formule op te stellen voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage, en de hierbij in aanmerking te nemen kostenelementen van het krediet te bepalen door opgave van de kosten die hierbij buiten beschouwing moeten worden gelaten; Overwegende dat in bijlage II van Richtlijn 90/88/EEG5 een wiskundige formule voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage is ingevoerd en dat in artikel 1, lid 2, van die richtlijn is bepaald welke kosten bij de berekening van de "totale kosten van het aan de consument verleende krediet" buiten beschouwing moeten worden gelaten; Overwegende dat de Lid-Staten waar vóór 1 maart 1990 reeds een wetgeving van kracht was die het toestond voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage een andere wiskundige formule te hanteren, deze wetgeving gedurende een overgangsperiode van drie jaar vanaf 1 januari 1993 konden blijven toepassen; PB nr. L 42 van 12. 2. 87, blz. 48. PB nr. L61 van 10. 3. 90, blz. 14. 55 Overwegende dat de Commissie bij de Raad een verslag6 heeft ingediend, waaruit blijkt dat het, in het licht van de opgedane ervaring, mogelijk is in de Gemeenschap jaarlijkse een uniforme wiskundige kostenpercentage toe te passen; formule voor de berekening van het Overwegende dat geen enkele Lid-Staat gebruik heeft gemaakt van artikel 1 bis, lid 3, van de richtlijn, waarin wordt bepaald dat in sommige Lid-Staten bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage met bepaalde kosten geen rekening hoeft te worden gehouden, en dit overbodig is geworden; Overwegende dat nauwkeurigheid tot op de tweede decimaal en het gebruik van een jaar van 365 of 366 dagen noodzakelijk is; Overwegende dat het wenselijk is dat de consumenten in staat zijn de termen te herkennen die in de verschillende Lid-Staten worden gebruikt om het "jaarlijkse kostenpercentage" aan te geven, en dat de vermelding in alle reclamemededelingen voor consumentenkrediet en schriftelijke overeenkomsten met consumenten van een gemeenschappelijk symbool naast de bestaande term in de gehele Europese Gemeenschap verplicht wordt gesteld; HEBBEN DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD: C0M(96)79 Éo Artikel 1 Overal waar ingevolge Richtlijn 87/102 de term "jaarlijks kostenpercentage" of de equivalente term in een andere taal van de Gemeenschap wordt gebruikt, wordt hij vergezeld door het volgende symbool: tt % * Artikel 1 bis, lid 1, onder a), wordt als volgt gelezen: /\rt/*e/ 2 in de Griekse versie van de richtlijn: To GVVOXLKÓ eTijoLO Trpay[}oiT i KÓ TÏOOOOTÓ eir L(3ócpvvor]c TTOV e £ i a o > v ei ae e r f j a ta fiâoT] TLÇ irotpoûoeç a £ t eç TOU OVVÓXOV TUV rpexovoûv f\ [ÀeXXovT L KQ>V vnoxptûoeuv (doive LÜJV, e Jjo^XTJoeuv nat eir Lfiotpv voeùv) TTOV éxovv avaXri4>8eL onró TO öave LOTT) KOU TO (öave i f ó ue vo) KOiToivaXuiTf}, VTTOXoy l f £ TOLL O V |J0CL) V Ct Ue TO •napâpTrj\ia I I. \\0i6r)UOLT L KÓ TVTTO TTOV ITOt pOLT L 6 6 TOI L OTO - in de Engelse versie van de richtlijn: The annual percentage rate of charge which shall be that rate, on an annual basis which equalises the present value of all commitments (loans, repayments and charges), future or existing, agreed by the creditor and the borrower, shall be calculated in accordance with the mathematical formula set out in Annex (II). Artikel 1 bis, lid 3, vervalt. Artikel 1 bis, lid 5, vervalt. Artikel 3 wordt als volgt gewijzigd: Artikel 3 Artikel 4 Artikel 5 Onverminderdde bepalingen van Richtlijn 84/450/EEG van de Raad van 10 september 1984 betreffende het nader tot elkaar brengen van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der Lid-Staten inzake misleidende reclame, zoals gewijzigd bij Richtlijn 96/. van de Raad van 1996 betreffende vergelijkende reclame, alsook de regels. en beginselen inzake oneerlijke reclame, moet in iedere reclamemededeling en in ieder in bedrijfsruimten is aangebracht aanbod, waarin iemand zich bereid verklaart van bemiddelen krediet kredietovereenkomsten en waarin de rente of enige andere cijfers betreffende de totstandbrenging verlenen de bij te te of Gi kosten van het krediet worden genoemd, ook het jaarlijkse kostenpercentage, vergezeld van het in artikel 1 van de onderhavige richtlijn genoemde symbool, worden aangegeven, eventueel door middel van een representatief voorbeeld indien andere methoden niet uitvoerbaar zijn. Artikel 4, lid 2, onder a), wordt als volgt gewijzigd: Artikel 6 a) een opgave van het jaarlijkse kostenpercentage, vergezeld van het in artikel 1 van de onderhavige richtlijn genoemde symbool; Bijlage I van deze richtlijn wordt bijlage II ter vervanging van bijlage II van Richtlijn 87/102 (zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88). Artikel 7 Bijlage II van deze richtlijn wordt bijlage III ter vervanging van bijlage ill van Richtlijn 87/102 (zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88). Artikel 8 Artikel 9 1. De Lid-Staten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking treden om vóór 31 december 1996 aan deze richtlijn te voldoen. Zij stellen de Commissie daarvan in kennis. Wanneer de Lid-Staten deze bepalingen aannemen, wordt daarin of bij de officiële bekendmaking ervan naar de onderhavige richtlijn verwezen. De regels voor deze verwijzing worden vastgesteld door de Lid-Staten. 2. De Lid-Staten delen de Commissie de bepalingen van nationaal recht mede, die zij op het onder deze richtlijn vallende gebied vaststellen. Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten. Artikel 10 Gedaan te Brussel, 1996 fc Bijlage I Bijlage II DE BASISVERGELIJKINGDIE DE GELIJKWAARDIGHEIDVAN LENINGEN ENERZIJDS EN AFLOSSINGENEN KOSTEN ANDERZIJDS WEERGEEFT K - m E K - 1 A K' = m' A* -^-T (1 + if* - E K' -I *" (1 + J)'* Betekenis van letters en symbolen: het volgnummer van een kredietopneming het volgnummer van een aflossing of een betaling het bedrag van kredietopneming nummer K het bedrag van de aflossing of betaling nummer K' het somteken het volgnummer van de laatste kredietopneming het volgnummer van de laatste aflossing of de laatste betaling het interval, uitgedrukt in jaren en fracties van jaren, tussen de datum van kredietopneming nummer 1 en die van de volgende kredietopneming 2 tot m het interval, uitgedrukt in jaren en fracties van jaren, tussen de datum van kredietopneming nummer 1 en die van de aflossingen of betaling 1 tot m' hettotalereelepercentage. dat kan worden berekend (hetzij algebraïsch, hetzij via opeenvolgende benaderingen, hetzij met een computerprogramma) als de andere termen van de vergelijking uit de overeenkomst of anderszins bekend zijn. K K' AK A'K 2_ m m' tk ik. i = = = = = = = = = = Opmerkingen (a) De door beide partijen op diverse tijdstippen betaalde bedragen zijn niet noodzakelijk gelijk en worden niet noodzakelijk met gelijke tussenpozen betaald. (b) De aanvangsdatum is die van de eerste kredietverstrekking. (c) (d) Het verschil tussen de data die gebruikt worden bij de berekeningsmethode, wordt uitgedrukt in jaren of fracties van jaren. Een jaar wordt verondersteld 365 of 366 dagen te tellen. De uitkomst van de berekening wordt tot op de tweede decimaal nauwkeurig weergegeven. Als de derde decimaal groter is dan of gelijk is aan 5, wordt de tweede decimaal met 1 vermeerderd. C3 BIJLAGE II BIJLAGE III VOORBEELDEN VAN EEN BEREKENING Eerste voorbeeld Het geleende bedrag S = 1 000 ecu op 1 januari 1994. Dit wordt terugbetaald in één enkele aflossing van 1 200 ecu op 30 juni 1995 (547 dagen na de datum van de lening). 1200 _ ^w 547 365 (1+0 De vergelijking wordt: 1000 = of 547 (1+0 365 = 1»2 1 + i= 1,129444207 = 0,129444207 i Dit bedrag wordt afgerond op 12,94%. Tweede voorbeeld Het overeengekomen bedrag S = 1 000 ecu, maar de kredietgever houdt daarvan 50 ecu af voor onderzoeks- en dossierkosten, zodat de lening in feite slechts 950 ecu bedraagt; de terugbetaling van 1 200 ecu geschiedt evenals in het eerste voorbeeld op 30 juni 1995. De vergelijking wordt: 547 ,365 (1+0' - 1,2 1200 547 (l+O3* 950 = Of 547 365 1^9. =1,263157 1 + i = 1,1688996. i =0,1688996. afgerond op 16,89%. & Derde voorbeeld Het geleende bedrag is 1 000 ecu, terug te betalen in twee termijnen van elk 600 ecu, respectievelijk na een en twee jaar. De vergelijking wordt: _600+ 600 _600f 600 l+i (1 +Q 7 3 0 / 3 65 l +j Q -+^2 Deze kan algebraïsch worden opgelost en heeft als uitkomst i = 0,1306623 afgerond op 13,07%. Vierde voorbeeld Het geleende bedrag is 1 000 ecu op 1 januari 1994 en de kredietnemer dient de volgende bedragen te betalen: Na 3 maanden Na 6 maanden Na 12 maanden Totaal De vergelijking wordt: (0,25 jaar) (0,5 jaar) (1 jaar) 272 ecu 272 ecu 544 ecu 1 088 ecu 1 0 0 0 — ? 2 — 2 L. - 544 89 (l+O365 180 (l+O3 65 365 (l+O3 65 Uit deze vergelijking kan i worden berekend door middel van opeenvolgende benaderingen, die in een zakrekenmachine kunnen worden geprogrammeerd. De uitkomst is: i = 0,13226 afgerond op 13,23%. C5 ISSN 0254-1513 COM(96) 79 def. DOCUMENTEN NL 10 06 Catalogusnummer : CB-CO-96-090-NL-C ISBN 92-78-00979-2 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg &