title: MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT EN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE - EEN INDUSTRIEEL CONCURRENTIEBELEID VOOR DE EUROPESE CHEMISCHE INDUSTRIE: EEN VOORBEELD

eurovoc_concepts:
chemical industry
competition policy
competitiveness
industrial policy

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 30. 04. 1996 COM(96) 187 def. MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD. HET EUROPEES PARLEMENT EN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE INDUSTTRIEEL OONCURRENTÎ1BELEID VOOR DB INHOUD SAMENVATTING tabel A: tabel B: Maatregelen ter versterking van de concurrentiepositie van de chemische industrie Voornaamste gegevens L INLEIDING IL DE CHEMISCHE INDUSTRIE VAN DE EU Feiten over deze bedrijfstak n. A II. B Kenmerken van de industrie n. C De uitdagingen waarvoor de chemische industrie van de EU zich gesteld ziet II. C. l Betere en meer milieuvriendelijke produkten n. C. 2 Scherp geprijsde produkten ffl. MAATREGELEN OM HOT CONCXRRENT^^ ni. A Maatregelen ter verbetering van het geheel van wetten en voorschriften m. A. 1 Het wettelijk kader HI A2 Uitgangspunten voor toekomstige maatregelen ÏÏI. B Maatregelen die tot een echte concurrentie moeten leiden IÏÏ. B. l Een echte concurrentie binnen de EU in. B. 2 Een echte concurrentie buiten de EU IÏÏ. C Maatregelen tot intensivering van immateriële investeringen m. C. l Onderzoek en ontwikkeling HLC. 2 Intellectuele eigendom in. C. 3 De noodzaak van een wetenschapscultuur m. C. 4 Opleiding ni. D Maatregelen ter ontwikkeling van de industriële samenwerking IÏÏ. D. 1 Industriële samenwerking binnen de EU IÏÏ. D. 2 Industriële samenwerking buiten de EU IV. CONCLUSIES EN WERKPROGRAMMA V. BIJLAGEN V SAMENVATTING Deze, in overleg met vertegenwoordigers van de Europese chemische industrie opgestelde mededeling valt binnen de context van de "Mededeling over een industrieel mededingingsbeleid voor de Europese Unie (EU)1". Beoogd wordt vast te stellen wat de voornaamste problemen zijn waarvoor deze industrie zich gesteld zijn, welke de behoeften van deze bedrijfstak zijn en een reeks maatregelen2 op te stellen waarmee haar concurrentiepositie kan worden verbeterd. 1. * De kenmerken en problemen van de chemische industrie van de EU De voornaamste uitdaging waarvoor de Europese chemische industrie zich gesteld ziet, is het vergroten op langere termijn van haar internationale concurrentievermogen. door haar afnemers in Europa en daarbuiten van kwalitatief hoogwaardige, milieuvriendelijke en scherp geprijsde produkten te voorzien. In het licht van deze uitdaging, en gezien de noodzaak om een zodanig winstniveau te handhaven dat de continuïteit van de investeringen in Europa gewaarborgd blijft zijn een aantal van de belangrijkste kenmerken van deze tak van industrie belicht: - Chemische produkten en het beleid op het gebied van milieu- en volksgezondheid De chemische industrie heeft een grote verscheidenheid van afnemers: grote industriesectoren (b. v. automobielen en andere transportmiddelen, de voedingsmiddelen- en drankenindustrie, de farmaceutische sector, de textiel en de bouw); de landbouwsector voor kunstmest en bestrijdingsmiddelen; en eindgebruikers die plastic verpakkingsmateriaal, verf, detergentia, cosmetica, enz. nodig hebben. Chemische produkten zijn uit het dagelijkse leven niet meer weg te denken. In Europa is men zich daarom bijzonder bewust van de hieraan verbonden gezondheids- en milieu-implicaties. Dit, alsmede het werkelijk aanwezige gevaar en het complexe karakter van de problematiek heeft, vaak op nationaal niveau, tot een steeds groter aantal regels en voorschriften geleid: dergelijke voorschriften zouden wetenschappelijk goed onderbouwd moeten zijn, terwijl er volledig rekening moet worden gehouden met het mogelijke economische effect ervan, onder andere op de internationale concurrentiepositie van deze tak van industrie. - De vaak Europese en wereldwijde dimensie van haar markten Het is in dit verband belangrijk dat er, ten minste wat de voornaamste OESO-landen en concurrenten onder de nieuwe industrielanden betreft, meer voor gelijke kansen wordt gezorgd op het stuk van markttoegang, milieuvoorwaarden en zo mogelijk ook op het punt van mededingingsregels en fiscale en sociale voorschriften. - Een afhankelijkheid van ingevoelde grondstoffen en energie-inpute Olie en gas, zoals deze bij de produktie van petrochemische stoffen en derivaten daarvan worden gebruikt, alsmede voor de produktie van anorganische chemicaliën vereiste industriële mineralen, worden in het algemeen niet in Europa gewonnen en moeten dus worden ingevoerd. Te zamen met energiebronnen als elektriciteit en gas, die door Europese bedrijven worden geleverd, maken deze maximaal 60% van de door chemische bedrijven te dragen produktiekosten uit. Voor een doeltreffende concurrentie is het nodig dat de eenheidsprijzen voor deze inputs, noch in de derde landen die deze leveren, noch binnen de EU distorsies ondergaan. - Een bedrijfstak die steik op kapitaal en OTO (onderzoek en technologische ontwikkeling) is aangewezen Met netto activa van meer dan 1 miljoen ecu per werknemer voor een groot deel van de industrie (vooral basischemicaliën) en een gemiddelde OTO-investering van ongeveer 5% van haar omzet ziet de chemische industrie zich genoodzaakt een intensief capaciteitsgebruik na 1 2 COM(94)319. Zie ook tabel A. 3 te streven, ten einde de vaste kosten te minimaliseren en haar inkomsten te maximaliseren. Hiertoe is het volgende vereist: • een constant herstructureringsproces, waarbij de produktie naar de meest efficiënte bedrijfsonderdelen wordt verlegd en de minst renderende faciliteiten mogelijk worden gesloten; • de nodige inspanningen om de grootst mogelijke markten te garanderen, waartoe consolidatie van een doeltreffende interne markt binnen de EU vereist is en men zonder concurrentiedistorsies toegang tot externe markten moet kunnen krijgen; • grotere inspanningen om tot onderzoek in samenwerkingsverband te komen, zowel met concurrerende als met bedrijven die chemische produkten afnemen, op de meer "horizontale" OTOgebieden recycling, meer gebruik van informatietechnologie, enz. ); (bevordering van • het voortdurend ontwikkelen van innovatieve nieuwe produkten en produktieprocédés. als langere-termijnstrategie in antwoord op de steeds heviger wordende druk vanuit jonge industrielanden (b. v. Azië, Golfstaten), vooral in het geval van produkten met een lagere toegevoegde waarde en van industrielanden als de VS en Canada die bepaalde comparatieve voordelen hebben (grondstoffen en lagere energieprijzen, enz. ). * Deze karakteristieken vormen door hun uiteenlopende aard, complexiteit en onderlinge verwevenheid een echte uitdaging voor de chemische industrie van de EU, waar het een doeltreffende tenuitvoerlegging van een horizontaal mededingingsbeleid voor de industrie betreft. Er zijn ten behoeve van de chemische industrie een aantal actiemogelijkheden en concrete maatregelen aangegeven, welke als voorbeeld voor soortgelijke industrieën zouden kunnen worden gebruikt. 2. Grondbeginselen en maatregelen waarmee de internationale concurrentiepositie van de communautaire chemische industrie kan worden verbeterd In iedere markteconomie zijn alle industriebedrijven verantwoordelijk voor de strategische besluiten en initiatieven die moeten worden genomen om hun internationale concurrentiepositie op middellange en langere termijn te handhaven ofte versterken. Dit neemt niet weg dat het de taak van de overheid is het benodigde wettelijk kader en economisch kader te creëren en dat deze, zo nodig, begeleidende maatregelen voor de door de industrie ontplooide initiatieven moet goedkeuren. De door de Commissie, de industrie en/of de Lid-Staten te treffen maatregelen worden als volgt rond de vier prioritaire gebieden van de mededeling over het industriële concurrentiebeleid gegroepeerd: 2. 1. Maatregelen ter verbetering van het wettelijk kader In het verlengde met de onlangs goedgekeurde richtsnoeren voor het met betrekking tot de regelgeving te voeren beleid zou men zich bij deze verbetering moeten concentreren op: - het consolideren, up-to-date brengen en/of vereenvoudigen van het huidige regelgevingskader voor chemische stoffen en preparaten; de codificering van de kunstmestrichtlijnen en de richtlijnen inzake beperkingen voor het in de handel brengen van produkten en detergentia, de herstructurering van de preparatenrichtlijn, de vereenvoudiging van de Richtlijn betreffende de bescherming van de gezondheid en de veiligheid van werknemers tegen risico's van chemische agentia op het werk en de vereenvoudiging van de procedures voor de aanmelding van nieuwe chemicaliën, vooral door kleine en middelgrote ondernemingen, zijn andere voorbeelden van dergelijke activiteiten; een gezonde benadering voor alle mogelijke nieuwe regelgevingsinitiatieven met betrekking tot chemische produkten of faciliteiten, met inbegrip van het volgende: • een wetenschappelijke evaluatie van het risico dat de stof, het preparaat of het type faciliteit in kwestie voor gezondheid, veiligheid en/of het milieu oplevert en een vergelijking van de risico's die aan mogelijke vervangingsprodukten of alternatieve procédés verbonden zijn; - u • een behoorlijke analyse van de kosten en baten van de op EU-niveau aanwezige opties, alsmede van mogelijke nationale maatregelen; • waar mogelijk en relevant, een comparatieve analyse van vigerende of in voorbereiding zijnde soortgelijke wetgeving, bij de zwaarste concurrenten onder de derde landen; Indien de resultaten van deze drie typen analyse zulks wettigen zal er, op internationaal of EU- niveau een nieuw initiatief moeten worden ontplooid door middel van het eenvoudigste en minst kostbare instrument waarmee een hoge mate van gezondheids- en milieubescherming wordt verzekerd. Er bestaat reeds een groot aantal van dergelijke instrumenten: unilaterale industriële initiatieven, op EU- of nationale niveau gesloten overeenkomsten (waarvoor de Commissie en regelgevingsinitiatieven op EU- of, zo mogelijk en noodzakelijk, op internationaal niveau. economische voorbereidt), raamwerk algemeen prikkels een - Deze benadering is, waar mogelijk, ook van toepassing op: courante gevallen waarin, ondanks reeds genomen harmonisatiemaatregelen, de interne markt voor chemische produkten nog steeds verbrokkeld is: partiële richtlijnen (asbest), nationale verzoeken om uitvoering van artikel 100A, lid 4 (pentachloorfenol, cadmium, creosoot,. ). Al deze maatregelen zouden in overleg met de vertegenwoordigers van de betrokken industrieën en/of Lid-Staten geanalyseerd en uitgewerkt moeten worden. 2. 2. Maatregelen met het oog op een doeltreffende concurrentie Met de wereldwijde omvang van de chemische industrie en de behoefte aan een voortdurende aanpassing van haar structuren zal de Commissie rekening houden bij de toepassing van de mededingingsregels, zowel binnen als buiten de EU en wel in het bijzonder: - bij het analyseren van mogelijke voorstellen van de industrie met het doel oplossingen voor structurele overcapaciteit te vinden in bepaalde chemische basisindustrieën, door middel van pertinente maatregelen door de betrokken bedrijven, vooropgesteld dat het bestaan van een dergelijke structurele overcapaciteit kan worden aangetoond en dat de voorgestelde actie met de mededingingsregels te rijmen is; - bij verdere pogingen om de elektriciteits- en gasmarkt binnen de EU te liberaliseren. waardoor de chemische industrie als grote energieverbruiker lagere kosten krijgt; - bij verdere pogingen om de handelsinstrumenten doeltreffend te gebruiken, vooral voor de opheffing, bij de leden van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en in bepaalde W TO kandidaatlanden (Golfstaten, China), van niet-tarifaire belemmeringen (double pricing voor bepaalde grondstoffen, invoerregisters. enz. ); - bij bilaterale besprekingen met de voornaamste handelspartners (b. v. met de VS, via de transatlantische bedrijfsdialoog en het gezamenlijk actieplan), en multilaterale besprekingen over nieuwe overeenkomsten inzake mededinging en internationale handel, in het bijzonder met betrekking tot de verwijdering van hinderpalen voor internationale investeringen. 2. 3. Maatregelen ter opvoering van de immateriële investeringen Door de steeds groter wordende innovatiebehoefte bij de fabricage van nieuwe, kwalitatief hoogwaardige chemische produkten voor gediversifieerde markten en de ontwikkeling van meer doeltreffende duurzame produktieprocédés, worden de industrie, de Commissie en de nationale overheden ertoe gebracht zich bij onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO), alsmede bij het wetenschappelijk onderwijs vooral te concentreren op: - de voortzetting van de programma's voor onderzoek in samenwerkingsverband op Europees niveau, niet alleen tussen soortgelijke industrieën (zoals in het geval van de SUSTECH- en PRIMA-initiatieven voor procesindustrieën als voedingsmiddelen, staal en papier), maar ook met sectoren die chemische produkten afnemen (transport, constructie) en met computersoftware-leveranciers (voor een intensiever gebruik van informatietechnologie); - een verdergaande integratie van de chemische industrie bij bestaande of toekomstige multisectoriële initiatieven (task-forces, clusters), waardoor de verschillende communautaire m 5 programma's beter toegankelijk worden en de resultaten hiervan, via een betere coördinatie, geoptimaliseerd kunnen worden; - een grotere mate van flexibiliteit bij uitwerking en herziening van specifiek communautaire OTOprogramma's; - e en verbeterde octrooibescherming, bij voorbeeld voor bestrijdingsmiddelen en uit de biotechnologie voortgekomen produkten; - de industriële initiatieven ter verbetering van de chemische kennis van jongeren en de wetenschappelijke scholing van werknemers, welke samen met de communautaire programma's SOCRATES, Leonardo da Vinci, bepaalde subprogramma's van het vierde kaderprogramma en de onder de Structuurfondsen vallende acties, alsmede met de noodzakelijke medewerking van de nationale onderwijsprogramma's, de voor een innoverende chemische industrie essentiële hechtere technische en wetenschappelijke grondslag zullen geven, waarbij ook voor de vorming op het vlak van gezondheid en veiligheid van werknemers een plaats moet worden ingeruimd. 2. 4. Maatregelen ter ontwikkeling van een samenwerking op industriegebied De zo complexe en sterk gediversifieerde structuur van deze bedrijfstak - met haar grote multinationale corporaties en talrijke KMO's - en de op bepaalde internationale markten aanwezige risico's en mogelijkheden maken het nodig dat er in deze sector nog krachtiger naar industriële samenwerking wordt gestreefd. - In een aantal sectoren zijn de KMO's met hun essentiële rol bij de arbeidsschepping en hun toeleveringsfunctie zo belangrijk, dat de industrie en de Commissie maatregelen als de onderstaande moeten continueren en/of opstarten: • maatregelen waardoor KMO's beter aan met-confidentiële technische, economische en wetgevingsinformatie kunnen komen, een en ander via een meer gecomputeriseerd communicatiesysteem, dat door de Europese Raad van de verenigingen van de chemische industrie (CEFIC) wordt ontwikkeld en via het gecoördineerde netwerk van DG IQ (RISC: Réseau d'Information du Secteur Chimique); het agentschap van Bilbao voor gezondheid en veiligheid zal in dit verband ook een bron van onpartijdige en betrouwbare informatie zijn; • de promotie bij kleine en middelgrote chemiebedrijven van verschillende door de ter vergemakkelijking van Commissie uitgewerkte communautaire programma's partnerschappen en toeleveringscontracten, ter verbetering van management-technieken, enz. - Door de industrie, met steun van de Commissie te ontwikkelen internationale samenwerkingsprojecten kunnen de op de markten van derde landen aanwezige risico's en mogelijkheden respectievelijk verminderen en vergroten; dit is het geval bij: • nabuurlanden van de Europese markt (LMOE's, bepaalde jonge industrielanden en de Mddellandse-Zeelanden); opleidings- en technische bijstandsprojecten ten behoeve van overheidsinstanties en managers in de chemische industrie, om de geleidelijke totstandbrenging van een met dat van de EU vergelijkbaar regelgevingskader (volksgezondheid en gezondheid van werknemers, milieu, mededingingsregels, enz. ) te bevorderen, zullen van nut zijn voor kandidaat-Lid-Staten, maar zouden ook een uitbreiding van de interne markt van de EU mogelijk maken, waardoor de concurrentievoorwaarden aan stabiliteit en homogeniteit zouden winnen; • derde landen met snel groeiende markten (bepaalde LMOE's, China, Zuidoost-Azië en Latijns-Amerika); opleidings- entechnische-bijstandsprojecten, in combinatie met andere meer op technologie-overdracht en investeringsbevordering gerichte activiteiten zullen betere toegangsmogelijkheden creëren; landen die rijk zijn aan grondstoffen of energiebronnen ( b. v. Rusland, de leden van de Raad voor Samenwerking van Arabische-Golfstaten); investeringen en infrastructuren of industriële mineralen zullen hier een vlottere toegang tot deze hulpbronnen en misschien ook een betere controle op onstabiele prijzen mogelijk maken. • IV G 3. Conclusies * De Commissie is van oordeel dat het chemisch bedrijf in de EU, weliswaar een van de meest moderne en best concurrerende bedrijfstakken in de wereld, zich met een aantal problemen geconfronteerd ziet die het zal moeten aanpakken om zijn internationale concurrentiepositie te kunnen behouden en, zo mogelijk, te kunnen versterken. * Om dit mogelijk te maken moeten de industrie, de Commissie en/of de Lid-Staten een aantal maatregelen uitwerken often uitvoer leggen, welke in deze mededeling uiteen worden gezet. De Commissie zal, in overleg met vertegenwoordigers van de Europese chemische industrie, een gestructureerd follow-up-programma implementeren en zal de ontwikkelingen rond het internationale concurrentievermogen in deze sector en de goedkeuring van de verschillende, in deze mededeling voorgestelde maatregelen op de voet volgen. > TABEL A JV1AATOEGELEN TER VERS IERKING VAN DE ŒlNŒJRRENTIEPOSrnE VAN DE CHEMISCHE INDUSTOIE Maatregelen Commis sie Lid- Staten Indus- trie- 1. Consolidering wettelijk kader interne markt; oplossingen voor de problemen i. v. m. asbest, dioxinen, PCP 2. Bij ontbreken van internationale regelgeving, rekening houden met het concurrentievermogen van de EU-industrie, voordat het tot EU-regel geving komt 3. Risico-evaluatie en adequate analyse van de aan alle nieuwe voorschriften of maatregelen verbonden voor- en nadelen 4. Ontwikkeling en uitbreiding RC-initiatieven (RC: Responsible Care) 5. Totstandbrenging communautair raamwerk voor vrijwillige overeenkomsten in Lid-Staten 6. Snelle evaluatie van fusies en joint-ventures 7. Steeds doorzichtiger maken van de voorschriften inzake staatshulp 8. Liberalisering energiemarkten (in het bijzonder gas en elektriciteit) 9. Onderzoek naar oorzaken structurele en conjuncturele overcapaciteit en capaciteitstekorten 10. Zoeken naar nieuwe WTO-leden die tarieven van 0, 5,5 en 6,5% hanteren 11. Schijnwerper op niet-tarifaire belemmeringen, vooral double pricing (distorsie van investeringsprikkels) 12. Rekening houden met de suggesties van de transatlantische bedrijfsdialoog om de regels inzake indeling, enz. van chemicaliën te harmoniseren 13. Verkennende besprekingen over multilaterale overeenkomsten inzake handel en mededinging 14. Verbetering van het vierde OTO-kaderprogramma, mi. v. task-forces; ontwikkeling vijfde kaderprogramma 15. Bevordering van de SUSTECH- en PRIMA-benadering 16. Bevordering van de wetenschappelijke en technologische cultuur 17. Uitvoering Commissievoorstel voor betere octrooibescherming bij gewasbeschermingsprodukten 18. Ontwikkeling van RISC 19. Intensivering van de maatregelen tb. v. het MKB 20. Opnieuw opstarten van EASTT 21. Betere technische bijstand inzake chemische wetgeving tb. v. LMOE's 22. Nauwere industriële samenwerking met China en andere landen / / / - / / / / / / / / / / ( /) ( /) / / / - / / ( /) - - - / - - ( /) - - - - - - / / - (•) - - - - - / ( /) - - - ( /) ( /) / - / / - / / / ( /) / VI K i INLEIDING 1. In de mededeling wordt een korte beschrijving gegeven van de chemische industrie en de uitdagingen waarvoor deze zich gesteld ziet en wordt een aantal initiatieven voorgesteld om de concurrentiepositie van deze bedrijfstak te verbeteren. Deze initiatieven of maatregelen, waarvan sommige thans reeds toepassing vinden en andere door de Commissie, de Lid-Staten en de industrie ten uitvoer zullen worden gelegd, zijn in een vet lettertype gedrukt. De maatregelen van de Commissie moeten als onderdeel worden gezien van het horizontale industriële-mededingingsbeleid, dat beschreven is in de mededeling van september 19943, welke weer voortbouwde op de mededeling betreffende het industriebeleid van 19904. De maatregelen of initiatieven zijn voor de chemische industrie wel bijzonder relevant maar niet alleen voor deze bedoeld. Aan de voorbereiding van deze mededeling is vanaf het vroegste stadium door vertegenwoordigers van de industrie meegewerkt. Wanneer er grote meningsverschillen tussen de Commissie en de industrie zijn, wordt dit duidelijk aangegeven. Deze benadering zou als voorbeeld voor andere, soortgelijke bedrijfstakken kunnen dienen. 2. Na een beschrijving van de industrie en de in de tien komende jaren te verwachten uitdagingen, gaat de mededeling in op een aantal, onder de vier prioriteiten van de mededeling inzake het industriële concurrentievermogen gerubriceerde maatregelen: verbetering van het regelgevingskader (in de mededeling spreekt men van een modernisering van de rol van de overheid), totstandbrenging van een echte concurrentie, bevordering van immateriële investeringen en ontwikkeling van industriële samenwerking. In een laatste hoofdstuk zal worden getracht algemene conclusies te trekken en een gemeenschappelijk werkprogramma op te stellen, om te bereiken dat de Commissie en de industrie beter gaan samenwerken om zo tot een betere mededinging te komen. Het is de bedoeling met deze mededeling het aan de maatregelen ten grondslag liggende beleid als model voor een versterking van de concurrentiepositie van soortgelijke industrieën te presenteren. EL DE CHEMISCHE INDUSTRIE VAN DE EU Ü. A. FEITEN OVER DEZE BEDRIJFSTAK 3. De chemische industrie is zeer heterogeen van aard en houdt zich voornamelijk bezig met de chemische omzetting van grondstoffen in verschillende stoffen met nieuwe chemische en fysische eigenschappen. Deze tak van industrie kent de volgende voornaamste sectoren: organische en anorganische chemische basisprodukten; kunstmest en stikstofverbindingen; kunststoffen en synthetisch rubber; farmaceutische en medische produkten; chemische specialiteiten, waaronder landbouwchemicaliën en polymerenspecialiteiten; verven, lakken en coatings; reinigings- en politoerpreparaten; parfums en toiletartikelen; en kunstvezels. De bedrijfstak valt uiteen in twee "bovenstroomse" sectoren: anorganische basischemicaliën en petrochemische stoffen (of organische basisprodukten) en verder de "benedenstroomse" sectoren. De produkten van de bovenstroomse sectoren worden bijna uitsluitend door de benedenstroomse sectoren afgenomen. De mededeling heeft in het algemeen geen betrekking op de farmaceutische sector, waaraan reeds een afzonderlijke mededeling5 gewijd is, noch op kunstvezels, hoewel de statistieken voor een deel ook voor deze beide sectoren gelden. 3 4 5 COM(94)319 Het beleid inzake het concurrentievermogen van de Europese Unie op industriegebied. COM(90)556 Industriebeleid in een door concurrentie gekenmerkte open context. COM(93)718. f 4. Van alle industriesectoren in de EU komt het chemisch bedrijf, in termen van produktie, na levensmiddelen, dranken en tabaksartikelen op de tweede plaats en, in termen van toegevoegde waarde, na de elektrotechnische sector. De_EUJS-de belangrijkste producent van chemicaliën in de wereld waarbij de VS op een behoorlijke afstand en Japan op een nog grotere afstand worden gehouden. Voorts heeft de EU in deze sector een grotere overschot op de handelsbalans dan de VS of Japan. 15 van de 30 grootste chemische bedrijven in de wereld (waarvan de allergrootste Duits zijn) hebben hun hoofdkwartier in de EU (terwijl er nog drie in Zwitserland zijn gevestigd). De chemische industrie van de EU biedt rechtstreeks werkgelegenheid aan 1,65 miljoen mensen en heeft een omzet van 316 miljard ecu (zie tabel 1 en 2). Nog eens 3 miljoen mensen werken in sectoren die de produkten van de chemische industrie als rechtstreekse input gebruiken en aldus van haar concurrentievermogen afhankelijk zija 5. De meeste mensen zien het doorsnee chemiebedrijf als een grote onderneming; wat petrochemische produkten betreft, klopt dit wel, maar kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's) spelen een rol van vitaal belang in de chemische industrie als geheel en domineren sectoren als verf, chemische specialiteiten, cosmetica, farmaceutische basisprodukten en kunststoffen. Uit Eurostat- data voor 1990 blijkt dat de chemische industrie in de Unie van Twaalf 32. 700 bedrijven omvatte (met uitzondering van de sector kunststofverwerking). 87% van de bedrijven heeft minder dan 50 werknemers in dienst, hoewel zij slechts 12% van alle tewerkgestelden en 16% van de totale omzet voor hun rekening nemen. Middelgrote ondernemingen, d. w. z. die welke tussen 50 en 249 mensen in dienst hebben, vertegenwoordigen bijna 9% van alle bedrijven, hetgeen wil zeggen dat zij bijna 17% van alle werknemers en 16% van de totale omzet in deze sector voor hun rekening nemen. 6. De werkgelegenheid in de chemische industrie van de EU is in 1994, eenjaar van goed economisch herstel, met 4,4% teruggelopen. Voor 1995 zal waarschijnlijk ook een achteruitgang, zij het een kleinere, worden genoteerd. Hoewel 1,65 miljoen mensen in 1994 in de chemische industrie werkzaam waren, moet gezegd worden dat dit er in 1980 nog 1,95 miljoen waren; de werkgelegenheid in deze sector vertoont dan ook een aanhoudend dalende lijn (met een afvlakking van de curve gedurende de opleving van 1987-1990). Opgemerkt zij dat zowel de VS als Japan een veel geringere achteruitgang van de werkgelegenheid in hun chemische sector hebben gezien (tabel 3). De dalende werkgelegenheid is deels gecompenseerd door een kwalitatieve verbetering van de arbeidskrachten, onder andere omdat zelfs handarbeiders nu beter geschoold moeten zijn om bij hun werk met computers te kunnen omgaan. De chemische industrie is door de wereldwijde concurrentie gedwongen voortdurend te herstructureren: een teruglopende werkgelegenheid is een van de tekenen die hierop wijzen. Vooral de chemische basissectoren zijn hierdoor getroffen: in de kunstmestindustrie is de werkgelegenheid van 140. 000 in 1980 gedaald tot 28. 000 in 1995. 7. Sommige subsectoren, vooral de petrochemische industrie, zijn zeer conjunctuurgevoelig, zodat prijzen en winstmarges hier wild fluctueren. Sommigen zien industriële samenwerkingsmaatregelen als een mogelijke methode om de problemen in verband met capaciteitsoverschotten gedurende economische recessies te vermijden; het gaat hier om problemen als hoge eenheidskosten, sterk verlaagde prijzen om te kunnen concurreren, grote financiële verliezen en een gebrek aan investeringen in nieuwe technologieën. Structurele capaciteitsoverschotten zijn hoofdzakelijk het gevolg van het onvermogen om de structuren aan de huidige fase van de conjunctuurcyclus aan te passen, zodat een aantal noodzakelijke maatregelen, zoals het uit bedrijf nemen van installaties, uitblijft. Nog nijpender kan het probleem worden wanneer er in een gedrukte-marktsituatie nieuwe produktiecapaciteit bijkomt. 8. De chemische industrie van de EU doet het, na verscheidene jaren van lage opbrengsten, wat de winstmarges betreft, momenteel redelijk goed. Dit is stellig voor een deel te danken aan het in de gehele wereld doorzettende economische herstel. Het bruto exploitatie-overschot liep in 1994 op tot 13,5%, terwijl de reële produktie van de industrie in dat jaar met 6% toenam In 1995 zal een lagere groei worden geregistreerd, maar is er, vooral vergeleken met de depressiejaren 1990-1993, toch nog sprake van een behoorlijk groeitempo. Ondanks deze magere jaren heeft de chemische industrie van de EU haar produktie zien stijgen, terwijl de output van de produktiesector als geheel in het begin van de jaren negentig omlaag is gegaan. Tussen 1985 en 1994 steeg de produktiviteit van de chemische industrie sneller dan het BBP, dat op zijn beurt weer sneller toenam dan de produktiviteit van de gehele industriesector (zie tabel 4). De relatieve teruggang die haar stempel op de produktiesector van de EU als geheel drukt, is in de chemische sector minder prevalent, maar de gemiddelde opbrengst van het in de verschillende fasen van de economische cyclus gebruikte kapitaal is in Europa lager dan in de VS of Oost-Azië. 9. De Europese chemische industrie heeft haar huidige concurrentiepositie aan v\jf hoofdfactoren te danken: flexibiliteit en bereidheid tot herstructureren, een voor open markten en vrije handel bevorderlijke multinationale structuur; een meer uitgesproken verantwoordelijkheidsgevoel jegens het milieu; het vermogen om te innoveren en een hoge kwaliteit van arbeidskrachten en management. UB. KENMERKEN VAN DE INDUSTRIE 10. Het chemisch bedrijf is een wereldwijde industrie met tal van multinationale ondernemingen, hoewel de markten voor verscheidene produkten hun regionale karakter behouden. Een groot aantal fabrieken in Europa is van Amerikaanse bedrijven. Europese ondernemingen hebben ook grote bedragen in de VS en andere delen van de wereld geïnvesteerd. Vele sectoren kunnen kostensparend werken door op grote schaal te produceren en te distribueren, hetgeen tot gevolg kan hebben dat de markten voor de produkten in kwestie de gehele wereld gaan omspannen. Naast de investeringen is ook de handel belangrijk. 20% van de chemische produkten van de EU wordt uitgevoerd. 11. In het algemeen is de industrie zowel kapitaal- als researchintensief. In deze bedrijfstak is veelal meer dan 1 miljoen aan kapitaalgoederen per werknemer geïnvesteerd. Dit houdt in dat er zeer hoge vaste kosten zijn en dat er grote behoefte aan liquiditeiten bestaat. Meer dan 5% van de omzet wordt aan onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) besteed. Intellectuele eigendom is hier van vitaal belang en wordt een steeds waardevollere component van het concurrentievermogen: daarom is de chemische industrie extra kwetsbaar voor een tekortschietende bescherming van de intellectuele eigendom. Het aantal octrooien van een bedrijf is een van de beste manieren om te zien hoe hard het bedrijf zich inspant om aan dergelijke kapitaalgoederen te komen. De in Europa gevestigde chemische bedrijven staan, wat het aantal verworven octrooien betreft, ergens bovenaan de wereldranglijst (tabel 5). De chemische industrie van de EU kan het zich, wat dit betreft, echter niet veroorloven op haar lauweren te blijven zitten. Over het geheel genomen had de EU in de periode 1987-1989 slechts 36%) van alle chemische octrooien, hetgeen niet beter was dan het EU- gemiddelde voor alle typen technologie. Het chemisch octrooibezit in de VS ligt boven het gemiddelde. 12. Wat de kapitaaluitgaven betreft, lijkt de Europese chemische industrie het minder goed te doen dan de VS en Japan. In 1994 namen de investeringen in de Europese chemische industrie ten opzichte van 1993 iets toe, maar vergeleken met 1990 werd er wel 25% minder besteed. Daarentegen voerde de Amerikaanse chemische industrie de kapitaaluitgaven in 1994 drastisch op en investeerde zij 40%) meer dan in 1990. De Japanse bestedingen vertoonden in 1994 een geringe daling ten opzichte van 1990 (tabel 6). Een en ander kan voor een deel aan de hand van de verschillende fasen van de conjunctuurcyclus worden verklaard. 13. Kosten in verband met energievoorziening en gas als grondstof spelen in de chemische industrie als geheel een belangrijke rol en maken voor de meeste produkten 15 tot 60% van de fabricagekosten uit. Het vitale belang van elektriciteit voor chloorprodukten en van aardgas voor de produktie van kunstmeststoffen zijn slechts twee voorbeelden hiervan. Veel van de benodigde primaire energie wordt door de EU ingevoerd, hetgeen ook het geval is met veel industriële grond- s?4 stoffen en vooral met basischemicaliën. Hierdoor worden bepaalde produktiekostennadelen in de hand gewerkt. 14. Op het stuk van energie-efficiëntie is in de chemische industrie grote vooruitgang gemaakt. Het energieverbruik per geproduceerde eenheid is tussen I960 en 1980 met 25% teruggelopen en met nog eens 25% tussen 1980 en 1993. In vele sectoren heeft de energie-efficiëntie thans haar theoretische grens bereikt. Lagere gas- en elektriciteitspryzen zijn daarom nog noodzakclijker om concurrerend te kunnen werken. Het te Parijs gevestigde Internationale Energie-Agentschap komt met gegevens waaruit blijkt dat de industrie in de Europese landen onder de OESO-leden voor aardgas 169 USD/toe betaalden, tegen 127 USD/toe in de VS in 1993. De door de industrie te betalen elektriciteitsprijzen bedroegen 7,4 c/KWh (866 USD/toe) in de Europese OESO-landen en 4,9 c/KWh (565 USD/toe) in de VS. Voorts gaven de energieprijzen tussen de Lid-Staten soms schommelingen met maar liefst 100% te zien. 15. De produkten van de chemische industrie zijn niet langer uit het dagelijkse leven weg te denken. Dit is deels de reden waarom de gezondheids- (volksgezondheid en gezondheid op het werk) en milieu-aspecten van chemische produkten zo gevoelig liggen. Zowel de regeringen als de industrie zijn zich hiervan volledig bewust en proberen hier iets aan te doen. ILC DE UITDAGINGEN WAARVOOR DE CHEMISCHE INDUSTRIE VAN DE EU ZICH GESTELD ZIET 16. De chemische industrie van de EU stelt zich ten doel haar positie in de wereldeconomie te handhaven ofte verbeteren en een bevredigend kapitaalrendement te realiseren. Hiertoe streeft zij ernaar haar afnemers over de gehele wereld tegen de laagst mogelijke prijzen, op een ecologisch verantwoorde en duurzame w\jze en op langere termijn van kwalitatief hoogwaardige produkten te voorzien. Om in onderzoek naar nieuwe produkten te kunnen investeren moet zij bij de verkoop van courante produkten voldoende winst kunnen genereren. Voorts moet Europa in een wereld van uiterst mobiel kapitaal een aantrekkelijk rendement op geïnvesteerd kapitaal kunnen bieden, dan wel genoegen nemen met een afnemende investeringsactiviteit. De Commissie en de Lid-Staten willen het best mogelijke horizontale raamwerk verschaffen om de chemische industrie en andere bedrijfstakken in staat te stellen hun doelstellingen te verwezenlijken en willen hierbij bereiken dat het opleidingspeil van goed geschoolde arbeidskrachten in de EU wordt gehandhaafd of nog hoger wordt. n. C. 1. Betere en meer milieuvriendelijke produkten 17. Voor nieuwe en kwalitatief betere produkten is innovatie nodig. Dit zijn produkten die aan ecologische vereisten voldoen en de consument aanspreken, die uitlaatgasemissies kunnen verminderen, nieuwe weefsels kunnen opleveren of tot een betere huidverzorging kunnen leiden De uitdaging is nu ervoor te zorgen dat innovatie betere produkten blijft opleveren, die gedurende hun gehele levenscyclus, minder grote milieu-effecten hebben. Bij innovatie kan het om een uiterst geringe verbetering, dan wel om een totaal nieuwe chemische structuur gaan. Innovatie vereist een grote investering in OTO. Tevens is hiervoor grote wetenschappelijke expertise en een voldoende aanbod van goed opgeleide wetenschappers en onderzoekers nodig. 18. Bedrijven maken zelf uit hoeveel zij aan OTO wensen te besteden, maar de overheid moet erop toezien dat het onderwijs op een hoog peil staat en zou een rationele wetenschappelijke discussie over zaken als nieuwe produkten en procédés moeten aanmoedigen. Het is de overheid die de noodzaak inziet van door overheidsinstanties te verrichten onderzoek wanneer vragen rijzen over de aanvaardbaarheid van mogelijke gevaren. Bovendien kunnen de overheidsinstanties in kwestie het innovatieproces afremmen door voorschriften voor het testen en registreren van nieuwe produkten vast te stellen. Innovatie is de sleutel tot een verbetering van de concurrentiepositie van de industrie in de EU. Uit bepaalde segmenten van de Europese chemische industrie is vernomen dat het aantal jaarlijks gelanceerde nieuwe produkten de afgelopen vijftien jaar beduidend is SI teruggelopen; de verfindustrie rapporteert een teruggang met 50%. Er bestaan aanwijzingen dat vele van de Europese chemische bedrijven hun innovatie-activiteiten steeds meer buiten de EU - en vooral in de VS - gaan uitbesteden. Overheid en industrie moeten de handen ineen slaan om deze zorgwekkende ontwikkelingen tegen te j^ian. Vooral met het milieubeleid zou innovatie moeten worden aangemoedigd, waarbij tegelijkertijd een hoge mate van milieubescherming moet worden gewaarborgd. Om deze tweeledige rol optimaal te kunnen vervullen, zou het milieubeleid behoorlijk in andere'beleidssectoren moeten worden geïntegreerd. ILC2. Scherp geprijsde produkten 19. Alleen met concurrerende prijzen kan de chemische industrie van de EU produkten afzetten, geld verdienen, blijven investeren en draaien. De uitdaging is nu ervoor te zorgen dat Europa tegen voldoende lage prijzen, om de concurrentie met andere delen van de wereld vol te kunnen houden, goede produkten kan blijven produceren. Om dit te doen kan zij zich bij voorbeeld concentreren op die produkten en procédés die Europa comparatieve voordelen bezorgen. Voortdurend herstructureren is noodzakelijk wanneer de minst efficiënte bedrijven een bepaalde sector verlaten en de industrie als geheel haar investeringen van onrendabele sectoren naar sectoren met betere winstmogelijkheden verlegt. Hierbij stuit men echter op een aantal hinderpalen, en exportbarrières, zoals buitensporige overheidssubsidies, zijn dan ook deel van de uitdaging. 20. Voor een doeltreffende middelentoewijzing moet een markt functioneren en als wereldomspannende bedrijfstak heeft de chemische industrie van de EU dan ook veel aan open markten over de gehele wereld. Dergelijke markten brengen een continu herstructureringsproces op gang, maar een doeltreffende middelentoewijzing en een echte verbetering van de concurrentiepositie kunnen alleen worden verwacht indien er ook daadwerkelijk geconcurreerd wordt. De EU zou nu moeten zien te bereiken dat chemische producenten uit derde landen zich aan de voorschriften van de Wereldhandelsorganisatie fWTO) houden. 21. Europa zal het voornaamste afzetgebied voor de produkten van de Europese chemische industrie blijven vormen, maar de uitvoer is en blijft een uiterst belangrijke bron van inkomsten. Europese firma's hebben er alle belang bij aanwezig te zijn op die markten welke een snelle groei doormaken, om zo profijt te kunnen trekken van kostenbesparing door schaalvergroting en goedkoper te kunnen produceren. Volgens de meeste prognoses zijn de snelst groeiende markten in het zuidelijke gedeelte van de Stille Oceaan te vinden. Een aantal EU-bedrijven zijn reeds in alle landen in dit gebied vertegenwoordigd, maar nog niet in voldoende mate. China zal in de komende tien jaar waarschijnlijk een belangrijk afzetgebied worden en de overige Oost- en Zuidaziatische landen zullen als afnemers voorop lopen. Het is niet gemakkelijk aan het andere eind van de wereld produkten te verkopen of zaken te doen, maar dit is een uitdaging die wij moeten aanvaarden. Met billijke voorwaarden voor een vrije toegang tot en investeringen in deze landen zou een en ander wel vlotter verlopen. De landen in dit deel van de wereld zullen Europa ook veel concurrentie aandoen als leveranciers van chemische produkten aan andere delen van de wereld. 22. Om wereldwijd te kunnen concurreren en door schaalvergroting scherp geprijsde produkten te kunnen voortbrengen heeft Europa optimaal gedimensioneerde locaties en bedrijven nodig. Joint- ventures of fusies bieden twee mogelijkheden om bedrijven op te zetten die groot genoeg zijn om deze voordelen te verschaffen, vooropgesteld dat een en ander niet tot een aanzienlijke beperking van de concurrentie leidt. Voor de mededingingsautoriteiten van de EU komt het er nu op aan te verzekeren dat bedrijven groot genoeg kunnen worden om de concurrentie aan te kunnen, maar te voorkomen dat er dingen worden gedaan die ten koste van de concurrentie binnen de EU zouden kunnen gaan. Voor het MKB is hier ook een belangrijke rol weggelegd, vooral in bepaalde sectoren als chemische specialiteiten, verven en lakken, waar aan de eindverbruiker wordt geleverd. Kleine en middelgrote ondernemingen zijn vaak leveranciers of afnemers van grotere ondernemingen en voor de industrie is het nu zaak deze gecompliceerde, maar potentieel zeer flexibele structuur te verbeteren om de kosten te kunnen drukken. ^l 23. De aan de interne markt ten grondslag liggende gedachte is dat het bedrijfsleven dank zij een grote markt en de daaruit voortvloeiende schaalvergroting kostenbesparend kan werken Met de interne markt is stellig grote vooruitgang gemaakt, maar het gaat er nu om dat de overblijvende belemmeringen worden opgeheven en dat de integratie wordt verbeterd. Bepaalde specifieke nationale voorschriften voor chemicaliën zijn nog steeds van kracht. Evenals met andere industrieën het geval is, heeft men in de chemische sector te kampen met een gebrek aan echt geïntegreerde rail- en wegvervoernetwerken. Het feit dat er nog geen interne markt voor gas en elektriciteit is, is een groot nadeel dat ook op de concurrentiepositie van de chemische industrie van invloed is. Daarbij komt dan nog het ontbreken van één enkele Europese valuta met alle, grote complicaties veroorzakende valutafluctuaties van dien. m MAATREGELEN OM HET œNOJRRENTDEVERMOGEN TE VERBETEREN 24. Om al deze problemen te kunnen aanpakken, moeten de industrie, de Commissie en de Lid-Staten specifieke maatregelen treffen. Hier en daar worden reeds enige inspanningen gedaan, die thans moeten worden geïntensiveerd; tevens zijn een aantal nieuwe initiatieven vereist. Te zamen met industrie en Lid-Staten moet de Commissie, uitgaande van de vier prioriteiten voor een beleid ter verbetering van het industriële concurrentievermogen, het regelgevingskader verbeteren, voor een doeltreffende concurrentie zorgen, immateriële investeringen bevorderen en de industriële samenwerking verder uitbouwen. IILA. MAATRF^ELEN TER VERBETERING VAN HET GEPEF1 VAN WETTEN EN VOORSCHRIFTEN 25. De meeste activiteiten van de chemische industrie hebben gevolgen voor volksgezondheid en milieu, hetgeen de reden is waarom de activiteiten van deze bedrijfstak voor een groot deel aan regels en voorschriften zijn onderworpen. Vooral de regelgeving inzake produktieprocédés en produkten is voor de chemische industrie van vitale betekenis. Voor een kapitaalintensieve bedrijfs tak als de chemische industrie is het van het grootste belang dat het wettelijk kader zo stabiel en voorspelbaar mogelijk is. DÜLA. 1. Het huidige wettelijk kader 26. De rechtsgrondslag van een wettelijke maatregel van de Gemeenschap wordt, in overœnstemrning met de Jurisprudentie van het Hof, in het licht van het met deze maatregel beoogde doel bepaald. De wetgeving, waarmee het vrije verkeer van goederen. binnen de interne markt moet worden gewaarborgd, is op artikel 100A van het Verdrag gebaseerd. Wanneer de wetgeving tot doel heeft het milieu te beschermen, wordt van artikel 130S als rechtsgrondslag uitgegaan. Artikel 118A verschaft een mechanisme voor het ontplooien van initiatieven op het vlak van gezondheid en veiligheid, waarbij wordt opgeroepen tot het verrichten van kosten-effectiviteitsstudies om een te zware financiële belasting van kleine en middelgrote ondernemingen te vermijden, tot een volledige wetenschappelijke onderbouwing van de voorschriften en tot overleg tussen de drie betrokken partijen. Met dit artikel kunnen Lid-Staten verdergaande maatregelen ter bescherming van de arbeidsomstandigheden handhaven of treffen. Artikel 129 verschaft het raamwerk voor maatregelen op het gebied van de volksgezondheid. 27. Interne-marktaangelegenheden en milieubescherming zijn nauw met elkaar verwezea Bij haar voorstellen voor interne-marktwetgeving dient de Commissie van een hoge mate van milieubescherming uit te gaan (artikel 100A, lid 3), terwijl Lid-Staten die stringentere milieuvoorschriften willen verdergaande beschemiingsmaatregelen op milieugebied willen "handhaven of treffen" (artikel 130T) dan die welke op EU-niveau gelden, overeenkomstig artikel 130T moeten verzekeren dat dergelijke (artikel 100A, "toepassen" lid 4) of /l^i nationale maatregelen met de voorschriften van het Verdrag, met inbegrip van de beginselen betreffende het vrije verkeer van goederen, in overeenstemming zijn. Vrij verkeer van chemicaliën 28. Chemische produkten mogen vrij binnen de interne markt worden vervoerd. Volgens het uit het arrest "Cassis de Dijon"6 afgeleide beginsel van onderlinge erkenning, moeten legaal in een Lid-Staat vervaardigde en in de handel gebrachte produkten in principe door alle andere Lid-Staten op hun grondgebied worden toegelaten. Om te kunnen vaststellen in welke gevallen een Lid-Staat, ondanks het feit dat de produkten in kwestie legaal in een andere Lid-Staat zijn vervaardigd en/of in de handel gebracht, het vrij verkeer van goederen onmogelijk heeft gemaakt, is een informatieprocedure ingevoerd waarbij de Commissie en de Lid-Staten vanaf januari 1997 gegevens zullen uitwisselen over nationale maatregelen die afwijkingen van het beginsel van een vrij verkeer van goederen inhouden. 29. Hoewel het beginsel van onderlinge erkenning op alle typen produkten van toepassing is, kunnen de door sommige Lid-Staten genomen maatregelen een verbrokkeling van de interne markt ten gevolge hebben. Hierdoor ziet de Commissie zich verplicht tot harmonisatie over te gaan, d. w. z. voor de gehele Unie geldende voorschriften voor te stellen waarmee de gevaren voor gezondheid en milieu worden aangepakt en tegelijkertijd een vrij verkeer van goederen wordt verzekerd. Er bestaat op Unie-niveau reeds een veelomvattend wettelijk kader voor toezicht op produktie en vervoer van chemicaliën. In het begin bestond de rechtstreekse bijdrage van de Gemeenschap in het nemen van ad hoc-maatregelen. De ontwikkeling van een geharmoniseerd systeem voor de indeling, verpakking en etikettering van gevaarlijke stoffen begon met de goedkeuring van Richtlijn 67/548/EEG, welke enige jaren later gevolgd werd door een geharmoniseerd systeem ter beperking van het in de handel brengen en het gebruik van gevaarlijke preparaten7 en stoffen8. Bij Richtlijn 88/379/EEG werden vervolgens geharmoniseerde voorschriften voor de indeling, verpakking en etikettering van gevaarlijke preparaten vastgesteld. In het recente verleden zijn de controlemaatregelen op een meer planmatige wijze uitgebreid tot de aanmelding van nieuwe stoffen9 en een systematische evaluatie van bestaande stoffen10. Voor biociden zal een systematisch vergunningenstelsel worden ingevoerd. Bovendien is er een communautaire kaderregeling ingevoerd, waarbij essentiële veiligheidsvereisten worden vastgesteld waaraan in de gehele Unie moet worden voldaan om een vrij verkeer van gevaarlijke goederen mogelijk te maken. De communautaire wetgevingsinitiatieven op chemisch gebied zijn in het algemeen in goede aarde gevallen, in zoverre dat één geheel van voorschriften op het niveau van de Unie uiteraard als doeltreffender wordt ervaren dan vijftien verschillende systemen op nationaal niveau. Verdere consolidering is natuurlijk mogelijk en hiermee is in het geval van gevaarlijke preparaten, kunstmeststoffen en detergentia reeds een begin gemaakt. 30. In iedere Lid-Staat zijn de milieu-omstandigheden weer anders en om die reden zullen sommige Lid-Staten misschien eigen voorschriften willen vaststellen die verder gaan dan de communautaire wetgeving. Waar het hierbij vooral op aankomt, is dat er een gulden middenweg wordt gevonden tussen de noodzaak de inteme markt te handhaven en verder te ontwikkelen en de noodzaak om in deze Lid-Staten tot een hoger milieubeschermingsniveau te komen. 31. De Commissie zal de inteme-maiktregels voor chemicaliën blijven consolideren ten einde zoals de door uiteenlopende nationale wetgevingen veroorzaakte moeilijkheden, handelsbeperkingen, te kunnen vermijden. 6 Zaak 120/78 Hof van Justitie, 20 februari 1979. Richtlijn 76/769/EEG Richtlijn 79/117/EEG. Zesde wijziging op Richtlijn 67/548/EEG. Verordening van de Raad nr. 793/93/EEG. /l< Milieuregelgeving en duurzame ontwikkeling 32. Het zich conformeren aan milieuvoorschriften wordt door de industrie soms als een niet- produktieve investering gezien. Bedrijven die op milieugebied vooroplopen kunnen echter een stimulerend effect op de ontwikkeling van nieuwe, innoverende technologieën en produkten hebben en aldus een concurrentievoordeel krijgen. Een goed "milieugedrag" kan ook in een zuiniger gebruik van grondstoffen resulteren en aldus helpen om alle betrokken bedrijven een goed openbaar imago te bezorgen. industrie 33. Hoolddoel van zowel overheid als internationale concurrentiepositie van de industrie tegen een achtergrond van duurzame ontwikkeling. Aan dit concept van een duurzame ontwikkeling zitten economische, sociale en milieu-aspecten vast. zoals geconcludeerd werd bij de te Rio de Janeiro in 1992 gehouden VN-Conferentie inzake milieu en ontwikkeling. In het vijfde milieu-actieprogramma" wordt benadrukt dat deze drie aspecten basiselementen zijn bij de uitwerking van op duurzame ontwikkeling gebaseerde beleidsmaatregelen. is de verbetering van de IDLA. 2. Uitgangspunten voor toekomstige maatregelen 34. De door de Commissie op 16 januari 1996 vastgestelde richtsnoeren voor een regelgevingsbeleid vormen het uitgangspunt voor toekomstige voorstellen. In hoofdzaak moet hier worden verzekerd dat bij de beleidsevaluatie recht wordt gedaan aan het algemeen belang. In het onderstaande wordt kort aangegeven hoe een en ander in zijn werk zou kunnen gaan bij de voorbereiding van wetgeving met gevolgen voor de chemische industrie van de EU. 35. Wanneer eenmaal is vastgesteld dat er een potentieel risico voor gezondheid of milieu bestaat - vaak gebeurt dit in een Lid-Staat - zou de Commissie moeten beslissen of er al dan niet wordt opgetreden. Misschien is dit niet noodzakelijk en kan de zaak met een wederzijdse erkenning van nationale voorschriften worden opgelost. Artikel 130R, lid 2, van het Verdrag bepaalt dat op milieuvraagstukken het voorzorgsbeginsel van toepassing is. E>eze bepaling kan in werking treden wanneer er aanwijzingen aanwezig zijn voor een ernstige bedrei ging van milieu of volksgezondheid en er, om praktische redenen, geen risico-evaluatie kan worden uitgevoerd. 36. Tevens bestaat er behoefte aan een gedetailleerde analyse ter verantwoording van de maatregelen. In dit verband wordt eerst, volgens de communautaire beginselen, een risico-evaluatie uitgevoerd. Nadat vervolgens is vastgesteld dat er inderdaad van een onaanvaardbaar risico sprake is, worden bepaalde gedetailleerde strategieën ter vermindering van het risico uitgewerkt en wordt tenslotte de uit kostenoogpunt meest efficiënte optie geselecteerd. Dit proces dient vergezeld te gaan van een correcte kosten/baten-analyse van de openstaande opties (zie bijlage voor een voorbeeld van een correcte toepassing van deze beginselen in het geval van nikkel). Wat de milieuvoorstellen betreft, bepaalt artikel 130R, lid 3, van het Verdrag dat de Gemeenschap bij haar voorbereiding van milieumaatregelen rekening moet houden met de potentiële voor- en nadelen van het nemen en het uitblijven van maatregelen Dit staat ook in het vijfde milieu-actieprogramma te lezen. Voor de terreinen waarop de Lid-Staten bevoegd zijn zou hetzelfde moeten gelden. Met een correct uitgevoerde economische en ecologische analyse kan worden ingeschat welke nettovoordelen een maatregel voor de samenleving heeft, en hoe doeltreffend deze is, en kan aan een anderszins potentieel emotionele discussie een grotere mate van objectiviteit worden meegegeven. De CEFIC moet bruikbare wetenschappelijke gegevens (over de blootstelling van werknemers, toxicologische studies) blijven verschaffen om een behoorlijk wettelijk kader voor een beter concurrentieklimaat tot stand te helpen brengen. COM(92)23 def. M 37. De Commissie voorziet in een veelomvattende risico-evaluatie en een behoorlijke kosten/baten analyse voordat over voorstellen met gevolgen voor de chemische industrie een besluit valt Op terreinen waar de Lid-Staten van plan zijn stringentere regels dan die welke op EU-niveau van toepassing zijn, te hanteren, zal de Commissie deze Lid-Staten ertoe aanmoedigen een zelfde analyse uit te voeren. Daar waar deze striktere regels in de Lid-Staten reeds van toepassing zijn, zal de Commissie, in het kader van de analyses die zij met betrekking tot de verenigbaarheid van nationale maatregelen met het communautaire recht uitvoert, speciale aandacht besteden aan de risico- en kosten/baten-aspecten van dergelijke nationale maatregelen. 38. Het is belangrijk dat men het eens wordt over het niveau waarop zou moeten worden ingegrepen. Is dit op internationaal (OESO, UNEP, PARCOM) of op EU-niveau? Uiteraard zal moeten worden nagedacht over de vraag of de risico's de territoriale grenzen in kwestie overstijgen. Stringentere voorschriften op EU-niveau kunnen ook van invloed zijn op de concurrentiepositie van de Europese chemische industrie ten opzichte van de chemische industrieën in andere delen van de wereld. Een internationale beleidsconvergentie, een van de hoofdpunten van het aan de gang zijnde debat over handel en milieu12, is vereist, niet alleen als remedie tegen de verleiding om argumenten als milieu- en gezondheidsbescherming ter rechtvaardiging van protectionisme te gebruiken, maar ook om sommige landen ervan te weerhouden hun comparatieve voordelen als "vuile producenten" van chemische produkten uit te buiten. Wanneer er in andere industrielanden minder strikte regels dan in de EU worden gehanteerd, bestaat het gevaar dat bepaalde produktielijnen elders worden ondergebracht; dit kan ook bevorderlijk zijn voor de invoer uit derde landen van produkten die niet langer in de EU mogen worden vervaardigd. 39. Wanneer men het op internationaal niveau niet eens kan worden, zullen de gevolgen van nieuwe Europese milieumaatregelen voor het concurrentievermogen van de chemische industrie en andere bedrijfstakken in aanmerking worden genomen. Het verdient wellicht de voorkeur ten minste de OESO-landen en geavanceerde ontwikkelingslanden bij deze milieuregels te betrekken. 40. Het meest geschikte type maatregel moet worden geselecteerd. Naast regelgeving kunnen vrijwillige maatregelen en economische instrumenten een complementaire rol spelen bij het verwezenlijken van de doelstellingen op gezondheids- en milieugebied. Vrijwillige overeenkomsten en economische instrumenten zijn waarschijnlijk doeltreffender in termen van een verbeterd milieu-effect dan als middel om het vrije verkeer van chemicaliën aan regels te binden. 41. Vrij willige maatregelen kunnen de vorm aannemen van unilaterale industrieprogramma's, zoals het RC-programma (RC: Responsible Care) van de chemische industrie of het vrijwillige energie-efficiency-programma (VEEP). Vrijwillige maatregelen en overeenkomsten zijn een blijk van bilaterale samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven en kunnen van nut zijn bij het verwezenlijken van de communautaire doelstellingen. Een in het oog springend voorbeeld van de belangrijke rol die bepaalde vrijwillige sectorovereenkomsten kunnen spelen, is de vermindering van de C02-uitstoot, mits hierbij streefcijfers voor de beoogde vermindering zijn vastgesteld. De industrie geeft aan deze benadering de voorkeur boven een C02-energieheffing. Voorbeelden van vrijwillige produktmaatregelen op internationaal en EU-niveau zijn onder andere de vermindering van de risico's in verband met het gebruik van broomhoudende brandvertragende stoffen (op OESO-niveau) en de etikettering van detergentia (op EU-niveau). Nog een voorbeeld van dergelijke vrijwillige maatregelen is het vervangen door de industrie in sommige Lid-Staten van gevaarlijke bestrijdingsmiddelen door minder gevaarlijke. 42. De industrie zal RC-initiatieven ontplooien en andere railieubeheeisystemen ontwikkelen en uitbouwen waardoor de milieuzorg er over het algemeen op vooruit gaat Zij zal nieuwe procédés en produkten ontwikkelen die minder belastend voor het milieu zijn en minder grondstoffen Zie (ontvverp-)mededeling aan de Raad over handel en milieu (sectie I, par. 2. 3). /?? vereisen en zal in nieuwe machines en faciliteiten investeren die een lager emissieniveau en een efficiënter energieverbruik mogelijk maken (vrijwillig eneigie-efficiency-jMiigramma (VEEP)). 43. Bij de voorbereiding van vrijwillige overeenkomsten mag men de mededingingsregels niet uit het oog verliezen, aangezien vrijwillige overeenkomsten die samenwerking tussen bedrijven impliceren mogelijk concurrentievervalsende praktijken van deelnemende firma's in de hand zouden kunnen werken. Waar dergelijke vrijwillige overeenkomsten binnen de werkingssfeer van. artikel 85, lid 1, van het Verdrag vallen, kunnen in afzonderlijke gevallen ontheffingen worden toegestaan, zolang de voorwaarden van artikel 85, lid 3 maar worden vervuld. 44. Wat het gebruik van vrijwillige maatregelen of overeenkomsten betreft, is er een communautair raamwerk in de maak, waarmee binnen het milieubeleid van de EU de nodige criteria moeten worden vastgesteld en waarmee moet worden verzekeid dat dergelijke overeenkomsten niet tot een verbrokkeling van de interne markt leiden 45. Economische instrumenten vinden steeds meer ingang op milieugebied. In het bijzonder kan de overheid het "groene" keuzegedrag van bedrijven en consumenten met fiscale maatregelen beïnvloeden. Als regel worden fiscale instrumenten, bij voorbeeld ter aanmoediging van een versnelde afschrijving, op het niveau van de Lid-Staat vastgesteld, met inachtneming van het Commissiebeleid inzake overheidssteun en, in bepaalde gevallen, van in richtlijnen van de Raad13 neergelegde specifieke bepalingen inzake fiscale instrumenten. De C02-problematiek heeft aan het licht gebracht hoe moeilijk het is unaniem overœnsternming over milieuheffingen en dergelijke te bereiken. Tot dusver hebben sommige Lid-Staten (Denemarken, Finland, Nederland en Zweden) zich alleen aan hun eigen nationale programma's gehouden, waarbij voor bepaalde activiteiten ontheffingen worden verleend. Deze landen zien economische instrumenten als een goedkope en efficiënte methode om milieuproblemen aan te pakken. Wil men oneerlijke concurrentie en een onverantwoorde toewijzing van middelen voorkomen, dan moeten deze ontheffingen voldoen aan de in de kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu neergelegde voorwaarden, welke regeling door de Commissie in december 1993 is goedgekeurd14. Op verzoek van de ECOFIN-Raad bekijkt de Commissie momenteel de mogelijkheid van een nieuwe benadering voor de belasting van energieprodukten, waarmee, op communautair niveau, het mededingingsprobleem kan worden aangepakt, en tegelijkertijd een raamwerk kan worden gecreëerd waarbinnen de Lid- Staten desgewenst andere specifieke beleidsmaatregelen, o. a. met het oog op het terugdringen van de C02-uitstoot, kunnen treffen. De chemische industrie van de EU is er evenwel niet van overtuigd dat milieuheffingen een goede manier vormen om milieuvraagstukken aan te pakken 46. Bovendien ligt cen mededeling inzake milieuheffingen bij de Commissie ter tafel. Deze mededeling behelst richtsnoeren voor de Lid-Staten aan de hand waarvan zij het gebruik van economische instrumenten ter verwezenlijking van de milieudoelstellingen in overeenstemming moeten brengen met de vereisten van de inteme markt, een en ander onder strikte inachtneming van o. a bovengenoemde kaderregeling voor milieusubsidies. ffl-B. MAATREGELEN DIE TOT EEN ECHTE (XWOJKRENTIE MOETEN IMDEN 47. De chemische industrie, welke vele in meer dan één Lid-Staat werkzame bedrijven omvat, die in de wereldeconomie zelfs als multinationals optreden, heeft zowel binnen als buiten de EU echte concurrentie nodig. HLB. 1. Een echte concurrentie binnen de EU Een voorbeeld hiervan is artikel 15 van Richtlijn 94/62/EG betreffende verpakking en verpakkingsafval (PB L 365 van 31. 12. 1994, blz. 10). PB C 72 van 10. 3. 1994, blz. 8. SlZ Mededingingsrecht, fusies en joint-ventures 48. Voor het concurrentievermogen van de industrie als geheel is het nodig dat grote bedrijven van een mogelijk dominante positie op de markt geen misbruik maken en zich niet aan concurrentievervalsende praktijken bezondigen. De mededingingsautoriteiten zouden fusies of joint-ventures moeten toelaten die geen grote bedreiging vormen voor een gezonde concurrentie en in andere gevallen hun toestemming moeten weigeren. In dit verband is het bijzonder noodzakelijk na te gaan welke positie de partners, vooral in het geval van bepaalde chemische basisprodukten, innemen op de markten voor chemische produkten en geavanceerde technologie, die steeds meer in de richting van een wereldmarkt gaan. 49. De Commissie zal ervoor zoigen dat er in het geval van joint-ventures, zowel bij samenwerking als bij concentraties, een snel oordeel woidt geveld Zij heeft een groenboek over de herziening van de fusierichtlijn ingediend dat momentee! bij de Raad en het Europees Parlement ter tafel ligt Hiermee moet worden bereikt dat meervoudige aanmeldingen in het kader van de fusierichtlijn minder vaak nodig worden en dat de betrokkenen de aanmeldingen dus met één enkele administratieve handeling af kunnen, Cyclisch optredende capaciteitsoverschotten en -tekorten 50. Tal van kapitaalintensieve industrieën kennen periodes van capaciteitsoverschotten en capaciteitstekorten en de sector petrochemische produkten is in dit opzicht wel bijzonder kwetsbaar. Het probleem is gemakkelijk als zodanig te onderkennen, maar veel moeilijker is het om met het oog op dit probleem doeltreffende mechanismen te ontwikkelen, vooral in een concurrentieklimaat waarin ieder bedrijf gelooft dat het uiteindelijk zal slagen en zelfs zijn marktaandeel ten koste van anderen zal kunnen vergroten. Voorts kunnen deze cyclische periodes van capaciteitsoverschotten en -tekorten in de sector petrochemische produkten oorzaken en gevolgen buiten Europa hebben, zodat een wereldwijde analyse op haar plaats zou zijn. De industrie verschaft de Commissie als onderdeel van een voorbereidend stuk sœnarioplanning de nodige gegevens. 51. De Commissie moedigt herstructureringsinspanningen bij een gebrek aan structurele aanpassing aan en zal de oorzaken van de cyclische en structurele capaciteitsproblemen in de sector petrochemische produlvten aan een onderzoek onderwerpen, wanneer zij bekijkt of de aan het licht tredende problemen door enigerlei vorm van industriële samenwerking kunnen worden verlicht, zonder hierbij de mededingingsregels geweld aan te doen. Overheidssteun 52. De overheid zou sommige chemische bedrijven met haar steun geen oneerlijke voordelen mogen bezorgen; het zou dus niet zo mogen zijn dat minder efficiënte bedrijven op deze manier kunnen blijven draaien of er zelfs in slagen hun marktaandeel te vergroten, waardoor de doeltreffendheid en daarmee ook het concurrentievermogen van de industrie als geheel zou worden verminderd. De industrie zou voorts niet te maken mogen krijgen met oneerlijk gesubsidieerde concurrenten uit andere sectoren. De chemische industrie kent tal van kapitaalintensieve activiteiten en heeft er belang bij dat de door staatshulp veroorzaakte distorsies tot een minimum beperkt blijven. Om te bepalen welke soorten staatshulp geoorloofd zijn, zal de Commissie doorzichtige en objectieve criteria blijven hanteren. Sectorregelingen voor overheidssteun kunnen voor kleine ondernemingen en nieuwkomers op de markt discriminerend zijn. Zo heeft de nieuwe kaderregeling voor kunstvezels het concurrentievervalsende effect van de eerste regeling kunnen beperken. 53. De Commissie zal zich blijven inspannen om de regels inzake oveiheidssteun en haar behandeling van gevallen van overheidssubsidiëring doorzichtiger te maken ten einde de totale hoeveelheid staatshulp te verminderen en mogelijke concurrentievervalsende effecten van dergelijke steunmaatregelen te minimaliseren. De Commissie blijft studeren op een horizontaal AÎ controlesysteem voor regionale steun aan grote investeringsprojecten, waarbij van een multisectoriële opzet zou worden uitgegaan. Energie- en andere prijzen 54. Voor een doeltreffende concurrentie is het nodig dat de EU zonder beperkingen, tegen wereldmarktprijzen, aan de nodige hulpbronnen kan geraken. Energie is zo'n uiterst belangrijke hulpbron. Agrarische produkten als suiker en zetmeel die als basisprodukten voor bepaalde geraffineerde chemische produkten en specialiteiten dienen, zouden liier ook onder moeten vallen. 55. Er is reeds veel werk gedaan om de resterende belemmeringen voor de integratie van de energiemarkten als zodanig te onderkennen en bij de verwijdering van de barrières is reeds enige vooruitgang gemaakt. Wel moet erkend worden dat, wat gas en elektriciteit betreft, een open en vrij concurrerende markt nog ver te zoeken is. Een bedrijfstak als de chemische industrie, die aan concurrentie uit de gehele wereld blootstaat, moet kunnen rekenen op concurrerende energieprijzen, welke alleen via de totstandbrenging van een interne energiemarkt te realiseren zijn. Grote industriële gebruikers zullen bepaalde kostenvoordelen krijgen, hetgeen uiteindelijk alle consumenten direct en indirect tot voordeel strekt, doordat het concurrentievermogen van de industrie er wereldwijd op vooruitgaat. 56. De Commissie zal aan een liberalisering van de eneigiemarkten in de EU blijven werken, waaidoor het tot een meer efficiënte energieproduktie en -distributie komt en de chemische industrie en andere bedrijfstakken ook goedkoper aan energie kunnen geraken. Een hoofdondenleel van een dergelijke liberalisering is de daadwerkelijke toegang van derden tot de gas- en elektriciteitsmarkt M. B. 2. Een echte concurrentie buiten de EU 57. Buiten de EU dient de Commissie, met het oog op een doeltreffende concurrentie, gelijke kansen voor iedereen te creëren en ervoor te zorgen dat de nieuw opgerichte WTO goed functioneert. Op langere termijn streven zowel de Lid-Staten als de Europese chemische industrie ernaar alle handelsbelemmeringen op te heffen. De tarieven voor chemische produkten in ontwikkelde landen zijn betrekkelijk laag en zullen nog verder dalen. Dank zij de Uruguay-ronde, waarbij de industrieën van de EU, de VS, Canada en Japan zo'n belangrijke rol speelden, kan hier een harmonisatie op 0%, 5,5% en 6,6% tegemoet worden gezien. De ontwikkelde landen, en met name de rijkere, meer geavanceerde landen als Maleisië, Thailand, Brazilië, Mexico en China, zouden moeten worden aangemoedigd om hun tarieven tot deze geharmoniseerde percentages te verlagen 58. De Commissie zal trachten te bereiken dat nieuwe WIQ-leden, en vooral de betreldielijk geavanceerde onder hen, de geharmoniseerde tarieven voor chemicaliën van meet af aan toepassen. Ook zullen pogingen worden gedaan om de tarieven van andere landen omlaag te krijgen. 59. Niet-tarifaire belemmeringen of maatregelen, en in het bijzonder de double-pricing van grondstoffen, hebben een concurrentievervalsend effect. Dit is bijzonder zorgbarend voor de petrochemische in bepaalde industrie voor wie de double-pricing van grondstoffen ontwikkelingslanden oneerlijke concurrentie veroorzaakt. Een van de vele manieren om dit probleem aan te pakken, bestaat hierin dat landen die tot de WTO willen toetreden er, waar mogelijk, toe moeten worden verplicht van dergelijke praktijken af te zien. Double-pricing van natuurlijke hulpbronnen kan een verlegging van handelsstromen en een nadelige beïnvloeding van investeringsbeslissingen ten gevolge hebben. Problemen in verband met beproeving en certificatie vormen ook vaak niet-tarifaire belemmeringen voor de handel in chemicaliën, waarbij China en Polen als recente voorbeelden van dergelijke problemen voor exporteurs in de EU kunnen worden genoemd. Aan speciale registratie- en verplichte aangifteprocedures die de handel bederven, zou een einde moeten worden gemaakt. Hoewel technische voorschriften inzake de indeling, verpakking en etikettering van gevaarlijke chemische stoffen en preparaten en inzake voorafgaande (geïnformeerde) toestemming (PIC) voor de handel in, van regio tot regio verschillende, stoffen \£> door de WTO niet als onwettige maatregelen worden beschouwd, vormen deze toch belemmeringen voor het handelsverkeer. Terwijl de Verenigde Naties proberen wereldwijde harmonisatie van deze regels te bevorderen, worden er slechts langzaam vorderingen gemaakt. Er worden thans stappen ondernomen om door middel van een gezamenlijk initiatief van EU en VS meer vaart achter dit proces te zetten. 60. In aansluiting op haar initiatief om de markttoegang te verbeteren zal de Commissie proberen deze problemen in de eerste plaats aan te pakken met behulp van alle op multilateraal niveau beschikbare instrumenten en in het bijzonder door erop toe te zien dat de handelspartners van de Unie de WTO-verplichtingen onderschrijven en deze in acht nemen. Tevens zal zij, waar nodig of gewenst, markttoegangskwesties in de context van haar bilaterale betrekkingen met derde landen te berde brengen en andere beleidsmaatregelen, o. a. ter bevordering van een internationale samenwerking op industriegebied, nastreven. 61. De Gemeenschap heeft de veroidening inzake handelsbelemmeringen in december 1994 goedgekeurd, met het doel niet-tarifaire handelsbelemmeringen en andere tot handelsbederf leidende problemen aan te kunnen pakken. Bij klachten van een bedrijf of industrie komt zij in het geweer. Wordt zo'n Macht van een bedrijf of industrie ontvankelijk bevonden, dan zullen maatregelen w orden genomen om schadelijke dumpinvoer en subsidiëring in de Gemeenschap tegen te gaan met een strikte toepassing van de up-to-date gebrachte handelspolitieke instrumenten. Li het kader van de Transatlantische bedrijfsdialoog (TABD: Transatlantic Business Dialogue) zijn een aantal werkgroepen ingesteld die zich onder andere met certificatie, regelgeving en handelsliberalisering bczighoudea Indien dit door de TABD woidt aanbevolen, zou de Commissie opnieuw bilaterale besprekingen kunnen aanknopen met de VS over de harmonisering van de voorschriften inzake indeling, verpakking en etikettering en PIC, welke later in multinationaal verband zouden kunnen worden voortgezet 62. De internationale dimensie van het mededingingsbeleid is, in combinatie met het gebrek aan internationale voorschriften, ook op het concurrentievermogen van invloed. Bijzonder schadelijk is dit, wanneer het een wereldmarkt betreft. Een voorbeeld is het exportkartel van Amerikaanse fosforietproducenten, waardoor kunstmestfabrikanten in de EU niet goedkoop genoeg aan fosfaten kunnen komen om met in de VS bereide fosfaatkunstmeststoffen te kunnen concurreren. Op de nieuwe handelsagenda vormen handel en concurrentie een belangrijk agendapunt. De Commissie streeft nu naar een multilaterale overeenstemming die voornamelijk zou moeten berusten op een op gemeenschappelijke voorschriften gebaseerde kaderregeling, een bindend positief Gemeenschapsinstrtiment en een arbitrageprocedure. 63. Er is reeds een overeenkomst die in coördinatie tussen de voor mededinging verantwoordelijke autoriteiten de EU en de VS voorziet. Een soortgelijke regeling wordt overwogen met andere Japan. De Europa-overeenkomsten omvatten mededingingsregels met landen, zoals uitvoeringsbepalingen die veel weg hebben van die welke bij de overeenkomst tussen EU en VS worden gehanteerd. Dergelijke regels maken ook deel uit van de overeenkomsten die met de Middellandse-Zeelanden worden gesloten. 64. De Commissie is van plan de mogelijkheden te onderzoeken van - zowel bilaterale als multilaterale - internationale overeenkomsten inzake mededingingsregels. De Commissie zal per geval de mogelijkheden en voordelen bekijken van een opneming van inededingingsvoorschriften in nieuwe samenweridngs- en associatie-overeenkomsten, om de handelsbairières in de bewuste landen te kunnen oprui men. Daarnaast zouden met het in OESO-verband verrichte werk inzake internationale investeringen praktijken als double-pricing kunnen wolden teruggedrongen. Aldus woidt het mes gezet in exportkartcls en door afspraken tussen binnenlandse producenten veroorzaakte belemmeringen voor leveranciers die met hun produkten een markt op willen. m. C MAATOEGELEN TOT INTENSIVERING VAN IMMATERIËLE INVESTERINGEN V 65. Aan de vooravond van de 21e eeuw is het concurrentievermogen van een bedrijf meer en meer alhankclijk van diens innoverend vennogen15 in termen van procédés, produkten, werkorganisatie en de snelle verspreiding van nieuwe technologieën. Wil de chemische industrie kunnen blijven concurreren dan moeten investeringen in onderzoek en ontwikkeling, intellectuele eigendom, opleiding, gezondheid en veiligheid, gegevensverwerking en alles wat onder "immateriële" investeringen valt, van levensbelang worden geacht. Produktief onderzoek moet, de bijdrage van onderzoek tot normen en voorschriften, de rol van OTO bij de bevordering van een snelle assimilatie van nieuwe technologieën - vooral door het MKB - de noodzaak van een meer coherente en beter gecoördineerde overheidsinterventie en van particuliere inspanningen op OTO-gebied in aanmerking genomen, als een hoofddoelstelling worden beschouwd. Voorts zal de chemische industrie terdege aandacht blijven besteden aan onderwijs- en opleidingskwesties op het vlak van chemie en chemische engineering en de wetenschappelijke grondslag van de industrie blijven verbreden. Innovatie in de chemische industrie heeft ook sterk doorgewerkt in andere sectoren, zoals voertuigen en elektronica. IELG1. Onderzoek en ontwikkeling 66. De chemische industrie is zich reeds lang bewust van de betekenis van OTO voor produkt- en procesinnovatie als essentiële factor bij de verbetering van de concurrentiepositie. Tot voor kort is zij samenwerking met haar concurrenten uit de weg gegaan. Hoewel zij bij eerdere kaderprogramma's betrokken is geweest, heeft deze samenwerking, gezien haar eigen OTO-capaciteiten, altijd betrekkelijk bescheiden vormen aangenomen Vanuit de samenleving wordt de chemische industrie echter steeds meer onder druk gezet om "schonere" technologieën te ontwikkelen en haar concurrentiepositie op de wereldmarkt te handhaven; dit feit en de aan OTO op dit gebied verbonden hoge kosten en risico's hebben het voor de chemische industrie aantrekkelijker en belangrijker gemaakt aan het vierde kaderprogramma deel te nemen. Een en ander leidde tot de lancering van SUSTECH, een initiatief dat verder reikt dan alleen de chemische industrie, ter bevordering van OTO in samenwerkingsverband met betrekking tot technologieën voor duurzame procesindustrieën in Europa. In dit verband wordt de term "duurzaam" gebruikt ter aanduiding van procesindustrieën die efficiënt met hulpbronnen en energie omspringen en wier procédés in een minimum aan afval en milieuschade resulteren. 67. Ilct huidige vierde kaderprogramma omvat specifieke programma's als industriële en materiaaltechnologieën (BRf IE-EURAM); normen, metingen en tests (SMT); informatietechnologie (ESPRIT); milieu en klimaat; mariene wetenschappen en technologie; en biotechnologie, waarmee een groot aantal voor de chemische industrie relevante projecten wordt gefinancierd. Bij wijze van voorbeeld zij hier gewezen op het PRIMA-initiatief in het kader van ESPRIT, waarbij 16 grote bedrijven in de sectoren chemische produkten, voedingsmiddelen en dranken, staal, papier en openbare voorzieningen betrokken zijn, en dat specifiek bedoeld is om de concurrentiepositie van de Europese proces i ndustrie door een maximalisering van de uit de informatietechnologie verkregen handelsvoordelen te versterken en op het ADMIRE-project in het kader van BRITE-EURAM, waarbij verscheidene chemische bedrijven samenwerken aan nieuwe design-methodes voor grootschalige vloei baai--gasreactoren. 68. Met de instelling van task-forces is een belangrijke stap gezet in de richting van een betere coördinatie van de deelneming van industrieën en Europese autoriteiten aan OTO-programma's; de chemische industrie kan en moet actief meewerken aan de vervoersaspecten (auto, trein en vliegtuig) van de toekomstige projecten, alsmede aan thema's op het vlak van watertechnologie en gezondheidszorg. Het feit dat het concurrentievermogen reden tot bezorgdheid geeft, betekent dat de OTO-programma's "transdisciplinair" moeten worden opgezet, om de resultaten sneller commercieel inzetbaar en de procédés eenvoudiger en flexibeler te maken. Voor een deel kan dit worden bereikt met behulp van themaclusters, die tot doel hebben via coördinatie en integratie de Zie Groenboek inzake innovatie van 1995. l^ meerwaarde te verhogen; met deze themacombinaties kan namelijk het synergetisch effect worden vergroot, kan de overdracht van technologie worden vergemakkelijkt en kunnen verspreiding en exploitatie van de resultaten worden bevorderd. Deze clusters kunnen ook rond bepaalde leveranciers of gebruikersgroepen, zoals de procesindustrie worden gevormd en kunnen demonstratie- en toepassingsgerichte acties omvatten. 69. I let vierde kaderprogramma zal OTO-samenwerkingsinitiatieven van de chemische industrie blijven steunen. De task-forces onderzoek/industrie combineren het communautaire beleid in andere sectoren met OTO en toepassingsprojecten. Dit model heeft zijn sporen reeds verdiend en zou kunnen worden uitgebreid Nieuwe themacombinaties zouden rechtstreeks uit de behoeften van industrie en gebruikers kunnen voortvloeien, waarbij de chemische industrie als leverancier van vitaal belang een hoofdrol zou krijgen toegewezen. De Commissie zou graag willen vernemen hoe erin kringen van de industrie over de beleidslijnen van het vijfde kaderprogramma wordt gedacht ID. C2. Intellectuele eigendom 70. De intellectuele eigendom speelt bij het concurrentievermogen van de chemische industrie een rol van vitaal belang. Met behulp van het octrooisysteem kunnen bedrijven hun OTO-investeringen weer terug verdienen. Een factor die een bedreiging voor de Europese concurrentiepositie inhoudt is de korte effectieve duur van de bescherming van de intellectuele eigendom in het geval van fannaceutische produkten en, ook vandaag nog, van gevv^hieschermingsprodukten. Hoewel de octrooien als zodanig 20 jaar geldig zijn, blijft hun effectieve duur beperkt tot zo'n tien jaar, omdat er zoveel tijd verloopt tussen de toewijzing van het octrooi en het tijdstip waarop de produkten in kwestie in de handel worden gebracht. Dat hier zoveel tijd mee heen gaat, heeft te maken met de rigoureuze en langdurige testprocedures die voor dergelijke krachtige chemicaliën vereist zijn 71. Er bestaat momenteel een aanvullend octrooibeschermingscertificaat16 waardoor octrooien voor farmaceutische produkten nog eens tot maximaal vijf jaar worden beschermd en voor gevvasbeschermingsprodukten17 zal een soortgelijke regeling binnenkort worden goedgekeurd. Een vroege goedkeuring is belangrijk om te bereiken dat Europa voor OTO en de bereiding van oogstbeschermingsprodukten bovenaan de wereldranglijst blijft staan (naar gehoopt wordt zal dit voorstel begin 1996 volledig door de Raad worden goedgekeurd). 72. Biotechnologie is een belangrijke factor voor het concurrentievermogen in de toekomst, aangezien het hier een technologie betreft die produkten met een hoge meerwaarde kan verschaffen, waaraan de mensen grote behoefte hebben (b. v. drugs ter bestrijding van tot dusver ongeneeslijke ziekten, verbeterde oogstgewassen die toepassing van meer milieuvriendelijke teeltmethoden mogelijk maken of die minder van extreme weersomstandigheden - droogte, koude - enz. te lijden hebben). Biotechnologie vonnt daarom een essentieel onderdeel van de activiteiten van bepaalde chemische bedrijven, maar vertoont wat het desbetreffende wettelijke kader betreft, een aantal gebreken, waaronder het feit dat er op dit gebied geen systeem van geharmoniseerde œtrooitescherming in Europa bestaat. Zonder een duidelijk en op de bestaande risico's gebaseerd wettelijk kader zullen onderzoek en produktie in toenemende mate worden verlegd naar Japan en de VS, die, wat dit betreft, toch al de eerste plaats in de wereld innemen. Het Europees Parlement heeft een voorstel tot harmonisatie en verbetering van de octrœitescherming voor biotechnologische innovaties verworpen. In december 1995 kwam de Commissie met een nieuw voorstel18. Hierin wordt een duidelijk onderscheid tussen uitvinding en ontdekking gemaakt. Indien dit nieuwe voorstel wordt goedgekeurd, zal het bijdragen tot een voor technologische innovatie gunstiger klimaat en een Verordening nr. 1768/92. COM(95)456 def. COM(95)661 def. •o harmonisatiegrondslag vormen voor octrooibescherming in de EU. Dank zij dit voorstel worden biotechnologische uitvindingen in Europa octrooieerbaar, terwijl ook de ethische aspecten hierbij voldoende aandacht krijgen. 73. De Commissie heeft ook een wijziging voorgesteld op de regels voor het beperkt gebruik van genetisch gewijzigde micro-organismen dat, zonder de momenteel goede bescherming van menselijke gezondheid en milieu in gevaar te brengen, bedoeld is om de richtlijn meer op de gelopen risico's te oriënteren en aan flexibiliteit te doen winnen. Het voorstel houdt een stroomlijning in van de administratieve procedures voor bepaalde activiteiten waaraan geen of weinig risico's verbonden zijn; aldus verdwijnt een stuk overbodige regelgeving dat niet met veiligheidsargumenten te rechtvaardigen is en dat daarom een negatieve invloed op het innoverend vermogen van Europa kan hebben, terwijl voor de consument de regelgeving doorzichtig genoeg blijft. Voorts biedt de onlangs herziene generieke onthefFmg voor technologie-overdracht de zo onontbeerlijke rechtszekerheid voor licentie-overeenkomsten inzake intellectuele eigendom, hetgeen voor de sector biotechnologie van bijzonder belang is. IILC3. De noodzaak van een wetenschapscultuur 74. De chemische industrie van de EU maakt zich zorgen over het verval van de wetenschapscultuur in Europa. Wil de industrie haar leidende positie op de wereldmarkt behouden, dan kan zij niet zonder wetenschappelijk onderlegde arbeidskrachten en regeringen die hun besluiten op wetenschappelijke beginselen funderen. Er zijn teveel schoolkinderen en universiteitsstudenten die de bèta-vakken gewoonweg "te moeilijk" vinden. De nationale regeringen en, voor zover mogelijk, de Commissie moeten het nodige doen om te bereiken dat wetenschap weer "in" wordt. 75. De industrie zal zich nog harder inspannen om de wetenschappelijke en technologische cultuur in Europa te ontwikkelen. Onder de titel ' Education, Industry Partnership' ' heeft de CEFIC reeds drie acties in gang gezet: in de eerste plaats een meerjarenprogramma met als thema de chemische industrie en onze jongeren, dat bedoeld is om jongeren van onder de 18 een beter begrip van de wetenschappelijke grondbeginselen bij te brengen en bewust te maken van de aan de chemische industrie veibonden voordelen en risico's en van de middelen die wonien gebruikt om deze risico's te veimindcrcn. De 'Science Education Award" is een concours dat jaarlijks woidt gehouden om de beste Europese docenten in de exacte wetenschappen te vinden. Het 'Vnuseumprojecfis bedoeld om permanente chemie-exposities in Europese musea te vernieuwen. De Commissie benadrukt eveneens de noodzaak van een stevige wetenschappelijke en technologische onderwijsbasis in haar Witboek 'Onderwijzen en leren: naar een cognitieve samenleving"19. Het SOCRAT&programma financiert uitwisselingen op onderwijsgebied en promoot het gebruik van nieuwe technologieën op school. m. G4. Opleiding 76. Opleiding is een belangrijk deel van de werkzaamheden van de Commissie en kan een rol spelen bij de verbetering van het wetenschappelijk klimaat. Er zijn drie afzonderlijke communautaire vormen van financiële bijstand waarmee tot een verbeterde opleiding wordt bijgedragen: met het programma "Leonardo da Vinci" worden maatregelen bevorderd voor een kwalitatieve verbetering van het opleidingsbeleid en de opleidingspraktijk en om nieuwe leermethodes te ontwikkelen door middel van proefprojecten, uitwisselingen en stages, alsmede via enquêtes en analyses in het kader van transnationale partnerschappen. Het reeds genoemde vierde kaderprogramma voor OTO verschaft specifieke financiële steun voor met opleiding en afstandsonderwijs samenhangende onderzoekprojecten. Bij de vierde activiteit van het kaderprogramma gaat het om het stimuleren van de mobiliteit van de onderzoekers, met het doel tot een groter aantal beter opgeleide mensen in Europa te komen. Doelstellingen zijn hier het bevorderen van opleiding door onderzoek en een COM(95)590. u verbetering van de transnationale mobiliteit en samenwerking. Sommige OTO-programma's omvatten ook specifieke opleidingen als begeleidende maatregel voor onderzoekprojecten, zoals het geval is bij de industriële vorming van jongeren door deelname aan onderzoekprojecten in het kader van het BRITE-EURAM-programma. Eén specifiek programma, milieu en klimaat, financiert tevens projecten op sociaal-economisch gebied, waarbij bovendien wordt gekeken naar de beste manier om innovatieresultaten te verspreiden (met inbegrip van projecten ter vergemakkelijking van uitwisselingen en verdere research). De Structuurfondsen verschaffen financiële bijstand voor opleiding en ontwikkeling. Deze middelen zijn of uit nationale programma's of van communautaire initiatieven afkomstig. Bij ADAPT en de nieuwe programma's van doelstelling 4 staan opleidingsthema's centraal. De opneming van gezondheids- en veiligheidscomponenten in deze opleidingsprogramma's is als goedkope en efficiënte maatregel en bijdrage tot een verbetering van de concurrentie even belangrijk. 77. Het toekomstige kaderprogramma voor OTO zal ventere opleidüngsmogelijkheden doormiddel van research bieden. De Structuurfondsen zullen opleiding als voorwaarde voor een betere concurrentiepositie blijven beschouwen. Een nieuwe uitnodiging tot het indienen van vooistellen voor het programma Leonardo da Vinci (1996) is op 29 februari 1996 gepubliceerd E D. MAATREGELEN TER ONTWlKKEf JNK VAN DE INDÜSTOIËI F SAMENWERKING 78. Beleidsmaatregelen waarbij industriële samenwerking een rol speelt hebben een interne en externe dimensie. In beide gevallen wordt geprobeerd bedrijven beter te laten concurreren door hun mogelijkheden te geven die zij alleen niet zouden hebben; dit gebeurt dan door een uitwisseling van niet-confidentiële kennis en ervaringen tussen bedrijven. m. D. 1. Industriële samenwerking binnen de EU Informatienetwerk voor de chemische sector. 79. Een betere infonnatie en communicatie is een van de terreinen waarop industriële bedrijven met elkaar samenwerken. De Commissie heeft een uitgebreid netwerk voor de chemische sector opgezet: "Le Réseau d'Information pour le Secteur Chimique (RISC)" met behulp waarvan zij en de industrie zich beter van eikaars activiteiten, wensen en verlangens bewust kunnen worden Het voornaamste doel van RISC is het creëren van een synergie tussen verschillende marktdeelnemers in de privé- en overheidssfeer ten einde een dialoog aan te moedigen en via de Europese federaties een uitwisseling van informatie tussen Commissie en industrie mogelijk te maken Via het netwerk worden momenteel data op verschillende gebieden, zoals economie, buitenlandse handel en wetgeving uitgewisseld, verzameld, verwerkt en geanalyseerd, zonder dat de mededingingsregels hiermee geweld wordt aangedaan. 80. RISC zal verder worden ontwikkeld, met inbegrip van een verdergaande integratie met industriële organisaties, zodat het medium van elektronische datatransmissie hier ten volle benut kan worden. Dankzij RISC zullen andere Europese organisaties ook beter bij het beleidsvormingsproces kunnen woiden betrokken. Commissie en industrie zullen zwaar blijven investeren in de verbetering van het communicatie wezen, vooral in combinatie met de door de informatiemaatschappij geboden mogelijkheden. Er zal steeds meer in informatietechnologie wonten geïnvesteerd Er zullen betere verbindingen tot stand worden gebracht om de resultaten van vorderingen op IT-gebied af te stemmen op de behoeften van de chemische industrie en daarbij het concurrentievermogen van deze bedrijfstak concreet te verbeteren. MKB 7) 81. Zowel in het kader van het ondememingenbeleid als van andere beleidsmaatregelen van de Unie zijn er tal van programma's en steunmaatregelen om het economische klimaat te verbeteren en de oprichting en ontwikkeling van kleine en middelgrote ondernemingen te steunen. Hoewel met deze beleidsvormen niet specifiek op de chemische sector gemikt wordt, zijn er toch een aantal die voor chemische KMO's bijzonder interessant zijn. De Euro-info-centra (bedrijfsadviescentra) verschaffen een netwerk voor bedrijfsinformatie en fungeren als een soort loket voor alle verrichtingen ('one stop shop'). De programma's BC-Net, Europartnerschap en Interprise bieden kansen tot samenwerking, terwijl er daarnaast nog maatregelen zijn om de managerskwaliteiten, de toegang tot financiering en de technologische know-how bij kleine en middelgrote ondernemingen te verbeteren. Ixn specifiek voorbeeld van een manier waarop het concurrentievermogen kan worden verbeterd, is certificering aan de hand van internationale kwaliteitsnormen. Voor industriële KMO's is dit moeilijk te bereiken, maar kwaliteitbewakingscertificatie is voor hen wel van levensbelang, willen zij afnemers voor hun produkten kunnen vinden. Het MKB zou moeten worden aangemoedigd hiertoe over te gaan en zou daarbij de nodige hulp moeten krijgen. Met het voorgestelde SAFE-programma zal ook tot de bevordering van een beter kwaliteitsbeheer bij het MKB worden bijgedragen. 82. Er woidt aan specifieke maatregelen gewerkt om het concurrentievermogen van de chemische KMO's te verbeteren en betere contacten tussen KMO's onderling en tussen deze ondernemingen en grotere bedrijven te bevorderea De CEF1C, andere federaties en de Commissie zijn bezig met studies om een beter inzicht te kunnen krijgen in de manier waarop kleine en middelgrote ondernemingen in de chemische sector functioneren en uit te vinden van welke factoren hun concurrentiepositie afhankelijk is. Hiertoe zal een diepgaand onderzoek worden ingesteld naar de rol die zij spelen bij uitbesteding van werk, arbeidsschepping en export en zullen er voorstellen wonlen gedaan om hun concurrentievermogen te verbeteren. IBLD. 2. Industriële samenwerking buiten de EU 83. De Commissie heeft tot taak voor afzonderlijke bedrijven de basisvoorwaarden te scheppen uitgaande waarvan zij kunnen investeren of aan andere vormen van industriële samenwerking kunnen doen. Het bedrijf moet zelf beslissen met wie en hoe er wordt samengewerkt. De Commissie speelt een meer rechtstreekse rol bij vormen van samenwerking waarbij meer geleide economieën betrokken zijn. Industriële samenwerking komt de begunstigde gebieden en de Europese industrie ten goede. In alle gebieden zullen rechtstreekse investeringen door chemische bedrijven voor de gastlanden hoognodig kapitaal opleveren en voor een betere middelentoewijzing zorgen. Ook worden hier mogelijkheden voor toegang tot en aanwezigheid op nieuwe snel groeiende markten gecreëerd. 84. Geen enkele industriële-samenwerkingsstrategie is voor alle regio's in de wereld geschikt: het specifieke karakter van iedere regio vereist, uitgaande van een gemeenschappelijk pakket institutionele instrumenten, weer een andere speciaal op deze regio afgestemde benadering. Buiten het bestek van de transatlantische bedrij fsdialoog en de specifieke samenwerking met Japan kunnen drie. elkaar niet uitsluitende typen industriële samenwerking worden onderscheiden: de samenwerking met dichtbij de EU gelegen regio's, waaronder de landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE's)20, Rusland en enkele nieuwe onafhankelijke staten (NOS), en het Middel landse-Zeegebied; de samenwerking met snel groeiende economieën, waaronder China, de ASEAN-landen en Latijns-Amerika en ten slotte projecten met behulp waarvan beter toegang tot grondstoffen mi. v. energie kan worden verkregen. Industriële samenwerking vormt onderdeel van de programma's PHARE, TACIS en ECIP (European Community Investment Partners), AL-Invest voor Latijns-Amerika en Med-Invest voor het Middel landse-Zeegebied. Bovendien zijn er in het kader van de vierde Overeenkomst van Lomé industriële acties ten gunste van de landen in Afrika, 20 Zie mededeling van de Commissie over de industriële samenwerking met de LMOE's, (COM(95)71 def. 25 \^ het Caribische gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen). Deze overeenkomst heeft een hoofdstuk over "industriële ontwikkeling, fabricage, bewerking en verwerking", dat onder andere voorziet in (i) industriële joint ventures tussen bedrijven in de EU en de ACS-landen, in (ii) steun voor machinebouw, mctaalverwerking en chemische industrieën, (iii) overdracht van technologie, (iv) externe investeringen ten gunste van industriële bedrijven in de ACS-landen, (v) opleiding en in (vi) onderzoek. Uit hoofde van deze overeenkomst is het Centrum voor industriële ontwikkeling (CIO) opgericht om de industriële ontwikkeling van de ACS-landen te helpen bevorderen. Nabij gelegen regio's 85. In het kader van de "pre-toetredings"-strategie, die bedoeld is om die Midden- en Oosteuropese landen welke zulks wensen op het lidmaatschap van de EU voor te bereiden, wordt een raamwerk voor een gestructureerde dialoog tussen de EU en de LMOE's vastgesteld en wordt een concreet vademecum voor compatibiliteit op wetgevingsgebied verschaft: het Witboek over de voorbereiding van geassocieerde LMOE's op de integratie in de interne markt van de EU. Voor de chemische industrie is bij dit proces een rechtstreekse rol weggelegd. De Commissie heeft met de LMOE's contacten aangeknoopt ter opheldering van certificatieprocedures die niet met de EU-procedures verenigbaar waren. Dank zij de samenwerking tussen producenten van detergentia en cosmetica in EU en LMOE's hebben bepaalde LMOE's een beter begrip gekregen van de certificatiewetgeving in de EU en zijn zij ertoe gekomen zelf soortgelijke wetten en voorschriften vast te stellen. De cosmeticafederatie (COLIPA) heeft eind 1995 in Praag een ontmoeting met Oosteuropese nationale autoriteiten en cosmeticaproducenten georganiseerd. De vereniging van kunstmestfabrikanten (EFMA) is voorts bij een project tot aanmoediging van beter kunstmestgebruik in Rusland betrokken. 86. De Commissie zal te zamen met de bewuste federaties en bedrijven de LMOE's, met het oog op een toekomstig lidmaatschap, technische bijstand op wetgevingsgebied blijven geven om deze landen te helpen bij investeringen en de ontwikkeling van een geliarmoniseerde institutionele basisstructuur. De industrie van de EU zal met de industrie in de LMOE's en de nationale oveihedcn van deze landen samenwerken om te bereiken dat hun wetgeving op zodanige wijze wordt geïmplementeerd dat een onnodige administratieve belasting of handelsbarrières, alsmede exporten uit deze landen, waarminderstringente milieubeschermingsregels in chemische faciliteiten wonlen gehanteerd, worden vermeden. Tevens zal zij specifieke industriële samenwerking blijven nastreven in de gemengde commissies die bij de associatie-overeenkomsten met de LMOE's zijn opgezet en zal zij haar industriële samenwerking met de Middellandse-Zeelanden blijven uitbouwen. 87. PHARE zal wellicht samenwerkingsacties ter bevontering van managementopleidingen en op andere voor chemische bedrijven in de LMOE's relevante gebieden waarbij de CEF1C ree* betrokken is, blijven financieren, een en ander met inachtneming van de prioriteiten van deze landen. De industrie zal de EASTT-technologie voor milieuprogramma's ten behoeve van de LMOE's weer gaan gebruiken, met als doel de 'best practice "-technieken aan deze landen door te geven en lien in het bezit te stellen van de nodige know-how, om te bereiken dat pmdukticmctlioden en milieunormen van de pre-toetredingslanden met hun toekomstig EU-Iidmaatschap te rijmen zijn. Aanwezigheid op snel groeiende markten 88. China biedt met zijn immense markt enorme afzetmogelijkheden. Tal van chemische bedrijven uit de EU investeren reeds in China maar het is de taak van de Commissie ervoor te zorgen dat China dergelijke investeringen blijft verwelkomen. Ter vergemakkelijking en bevordering van de Europese investeringen heelt de Commissie zich tot taak gesteld China ertoe te bewegen een regelgevingskader vast te stellen dat met de wetten en voorschriften van de EU verenigbaar is. Een aantal maatregelen op het vlak van certificatie en kwaliteit is reeds afgerond. COLIPA werkt momenteel samen met Chinese cosmeticaproducenten aan voorschriften op cosmeticagebied. 26 11 89. De Commissie gaat de industiiële samenwerking met China en andere Oostaziatische landen en Latijns-Amerika uitbreiden om de EU-industrie goede ontwikkelingsmogelijkheden te geven en om van deze snel groeiende markten profijt te kunnen trekken. Hoofdpunten zijn hier de wetgeving inzake chemische produkten (vooral in het geval van China), overdracht van technologie, succesvolle joint-ventures en andere vormen van buitenlandse rechtstreekse investeringen. Milieukwesties zuilen steeds zwaaider gaan wegen en tot voorwerp van industriële samenweridngsprojecten worden gemaakt Toegang tot grondstoffen met inbegrip van energie 90. Met behulp van industriële-samenwerkingsprojecten kan het gemakkelijker worden aan grondstoffen te komen. Een mogelijke serie projecten zou gericht kunnen zijn op de uitbreiding van de pijplijnen voor de Westeuropese bevoorrading met petrochemische grondstoffen tot Midden- en Oost-Europa en zelfs tot Rusland. Russische pijplijnen zouden ook specifiek met de behoeften van Europese chemische bedrijven voor ogen kunnen worden ontwikkeld. Er zijn ideeën om de gasvoorziening vanuit het Golfgebied uit te breiden. Aan deze industriële samenwerking zou kunnen worden deelgenomen door de Gulf Cooperation Council (GCC) en de Middellandse-Zeelanden, bijvoorbeeld om gas vanuit Saoedi-Arabië over land naar een Noordafrikaanse haven over te brengen. 91. De Commissie zal de voorkeur geven aan projecten waarmee de grondstoffen- en energievoorziening wordt verbeterd en zal mechanismen creëren om EU-bedrijven ertoe aan te moedigen deigelijke initiatieven te ontplooien. IV. CONCLUSIES EN WERKPROGRAMMA 92. De communautaire chemische industrie is de op één na grootste produktiesector van de EU en de belangrijkste producent van chemicaliën in de wereld. Aan deze bedrijfstak wordt dertig procent van liet OTO-budgct van de EU-produktiesector besteed. Wil de chemische industrie van de EU haar concurrentiepositie behouden, dan zal zij aan een aantal uitdagingen het hoofd moeten bieden, indien zij haar concurrentievermogen nog wil opvoeren. De voornaamste en zeker verantwoordelijkheid voor het concurrentievermogen van de chemische industrie ligt bij haarzelf. De Commissie en de Lid-Staten moeten de nodige basisvoorwaarden creëren en, zo nodig, specifieke maatregelen treffen om dit concurrentievermogen te verbeteren. 93. Rond de vier prioritaire thema's van de mededeling over een industrieel mededingingsbeleid voor de Europese Unie is een aantal maatregelen voor industrie, Commissie en Lid-Staten vastgesteld. Door deze maatregelen uit te voeren zal men stellig tot het concurrentievermogen van de Europese chemische industrie kunnen bijdragen en aldus een model kunnen creëren voor de implementatie van dergelijke beleidslijnen in industrieën met soortgelijke kenmerken en problemen. 94. Wat het probleem van het te verbeteren wettelijk kader betreft, zal de Europese Unie erop toezien dat de regelgevingsaspecten van de interne markt worden geconsolideerd en dat de door verschillen in nationale wetgeving veroorzaakte problemen tot een oplossing worden gebracht. Er zal op Unie-niveau, per geval, een aantal formele beginselen worden toegepast voor indelings- en beperkingsregelingen of vergunningenstelsels die op de marketing van chemicaliën van toepassing zijn. Met deze beginselen kan worden verzekerd dat de beslissing of er regelgeving moet worden vastgesteld, wie deze moet vaststellen en welke vorm deze regelgeving moet aannemen, aan de Unie toevalt. Op dezelfde manier zal bij de milieuwetgeving de mededingingsfactor nauwlettend in het oog worden gehouden, waarbij te allen tijde, in overeenstemming met het Verdrag, een analyse van kosten en baten en een behoorlijke risico-evaluatie worden uitgevoerd. Waar zulks gewenst en haaibaai* is, zou internationale milieuregelgeving de voorkeur verdienen boven acties in EU-verband. Vrijwillige overeenkomsten, waarvoor momenteel een communautair raamwerk in voorbereiding is, zullen per geval worden bestudeerd. 27 1ï 95. Om een echt doeltreffende concurrentie mogelijk te kunnen maken zal de Commissie mogelijke industrievoorstellen analyseren om, in overeenstemming met de bepalingen van het Verdrag, eventuele structurele overcapaciteit te kunnen opheffen. Zij zal naar liberalisering van de gas-en elektriciteitsmarkt blijven streven en daarbij de chemische industrie en andere bedrijfstakken aan scherper geprijsde energie helpen. Binnen de WTO zal de Commissie naar een verlaging van de tarifaire en niet-tarifaire barrières blijven streven, waarbij zij, vooral wat de nieuwe WTO-leden betreft, bijzondere aandacht aan het double-pricing-probleem zal schenken Zowel de OESO als de WTO zullen verder blijven werken aan het probleem van handelsbedervende investeringsprikkels en aan multilaterale overeenkomsten inzake handel en concurrentie. Chemische produkten staan ook op de agenda van de transatlantische bedrijfsdialoog. De chemische industrie wordt verzocht de Commissie gegevens te verstrekken over in derde landen ondervonden markttoegangsproblemen, zodat de nodige stappen kunnen worden ondernomen om deze tot een oplossing te brengen. 96. Om te bereiken dat er meer immateriële investeringen worden gedaan zouden industrie, Commissie en Lid-Staten zich meer op innovatiewerk, OTO, onderwijs en een versteviging van de gehele wetenschappelijke onderbouw moeten concentreren. Wat de OTO-acties van de EU betreft, zal de chemische industrie actiever bij het werk van de bestaande task-forces en bij meer gerichte themacombinaties worden betrokken. Er zal voor een betere bescherming van de intellectuele eigendom worden gezorgd; ten behoeve van de sectoren agrochemie en biotechnologie zullen er specifieke verbeteringen in het octrooibeleid worden aangebracht. Bij Ctommissieprogramma's variërend van het OTO-kaderprogramma tot de Structuurfondsen en in het kader van SOCRATES en Leonardo da Vinci zullen onderwijs en opleiding voor wetenschappelijke beroepen in Europa worden geïntensiveerd. 97. Om een betere industriële samenwerking te kunnen bevorderen zullen Commissie en industrie het RISC-informatienetwerk verder ontwikkelen en de kennis van kleine en middelgrote ondemerningen in de chemische industrie en de ten behoeve van deze bedrijven getroffen maatregelen verbeterea Buiten de EU zal nauwer worden samengewerkt met de VS via de transatlantische bedrijfsdialoog en met Japan door middel van specifieke dereguleringsprojecten Ook zal worden gestreefd naar acties met chemische bedrijven in nabuurlanden van de EU, b. v. de LMOE's, met snel groeiende economieën, zoals China en met landen als de GCC-staten en Rusland, die rijk aan energie en grondstoffen zijn. 98. Om de hierboven genoemde maatregelen in gang te kunnen zetten is het nodig dat de reeds bestaande banden tussen de verschillende vertegenwoordigers van de chemische industrie in de EU (CEFIC, sectororganisaties en, in sommige gevallen, afzonderlijke bedrijven), de Lid-Staten en de Commissie nauwer worden aangehaald. Een werkprogramma zou hier de initiatieven op de voornaamste actiegebieden op een rijtje moeten zetten, bijvoorbeeld: interne markt-voorschriften, milieumaatregelen, interne en externe mededingingskwesties, OTO, onderwijs en opleiding, informatie en communicatie voor KMO's en samenwerking met derde landen 28 27 Tabel 1 : Produktie. handelsoveischot in 1994 (miljaid ecu) EU U57T Japan hïoduktie "3TC" "287 W "ExpörT & TT "20" import ^ TT Handels "2BT 15" Bronnen : CEFIC & Eurostat • E U • U S A OJapan u_ 4 _ ^ H I H H _ _ L _ i _ _ H H HI I i Produkté Export In port Handefe 29 Tabel 2 : de top 30 van de chemische bedrijven in de wereld (1994^ Bedrijf Omzetwereldwjd in milioen ecu in milioen u su 1HOECHST 2 BASF 3 BAYER 4DUPONI 5UOW 6 CIBA-tiEIGY 7 RHONE POULENC 8 MbKCK & Co 9 ELF GROUP 10ICI 11 MliyUBISHICHbMICAL VZ ASAHI CHhMIUAL 13 AKZO NOBfcL 14SANDOZ 15 ROCHE 16 SHELL 17 SUMITOMO CHbMICAL 18 hXXUN 19 PHZbk 20MONyANIO 21 SOLVAY 22 bNICHbM 23 ZENECA 24HUL5 25 L'AJR UQUIDE 2b LILLY. hLI 2/ObN^hlALbLbCIKIC 28 MIiyui lOAiyu 29 EDO 30 HfcNKhL a / 14 ZZGZS 22494 18 932 16 827 Torn 13 069 XI bob ii y34 11826 il U2i 10 983 10 261 y f m 9 069 8/05 ÖÜ4Ö 8 024 ö y &i ö ö bb ö b öö ÖU24 5/65 bmz 4ÖUÖ 4ÖU2 4 /4Ü 4/12 4 4Ö2 4 3«y 30 586 26 911 26/55 22 518 20 015 16 380 15 545 14 9/0 14195 14 066 13109 13 063 12 204 11 öüö 10 /87 10 354 y b/u y b 44 8 281 8 2/2 7 836 /166 ö ö b/ 6 414 5 719 bH2 böóJÖ 5604 5 331 b 2 2ü Bronnen : Chemical Insight & CEFIC 30 3' Tabel 3 : Werikgelegenheid in de chemische industrie (x f. OOm 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 198/ iy»b 1989 iyyu 1991 1992 1993 iyy4 bU l y b y. yu löyu. yu 1850. 00 1/99. 50 1 /ÖÖ. 3U 1 /ÖU. 4U 1//9. 20 1/6/. ÖÜ i ray. bu 1/90. 90 1 füfAU l ö y /. yu 1Ö1Ö. 4U 1/34. 11) Ibbb. yu USA 11U/\4U 1109. 00 l U / b. lü 1042. 80 iU4y. uu 1U43. bU 1021. 00 1024. 60 lüb/. 3U lü/cJ. yu 1UÖÖ. 1U l ü / b. öü 1ÜÖ4. ÜU W Ö. 4U lübcj. yu JAPAN 4Uy. 3U 4UÖ. 1U 4Ub. UU 4UZUU j y b. yu j y b. /u 396. 30 aai. öü syu. bu WÔ. UU 4U1. UU 4Ub. UU 41b. üü 413. UU 41U. UU Bron : CEFIC ?l Table 4 : Groeipercentages EU Chemie EU Industrie EU BBP l 1985-1994 3 1,7 2,4 Bronnen : CEFIC & Eurostat 33 Tabel 5a : Bedrijven met de beste onderzoeksresultaten Aantal uitvindingen in 1988/1989 (Bron: Panorama 1993) Wereldwijf Eastman Kodak (USA) Bayer (EU) Hoechst (EU) Bosch (EU) Fujitsu (JPN) BASF (EU) GE (USA) Canon (JPN) Philips (EU) Fuji (JPN) IBM (USA) Hitachi (JPN) Mitsubishi Electric (JPN) Siemens AG (EU) Toshiba (JPN) TÖÏ4 1198 1198 1229 1289 1290 1306 1414 1541 1545 1623 1723 1747 1966 20Ö9 | '^ Tabel 5b : Bedrijven met de beste onderzoeksresultaten Aantal uitvindingen in 1988/1989 (Bron: Panorama 1993) Europa Alcatel (FR) ABB (CH) Rhône Poulenc (FR) Shell (UK/NL)) Unilever (NL) ICI (UK) Henkei (D) Thomson (FR) Daimler (D) Ciba Geigy AG (CH) Bayer (D) Hoechst (D) Bosch (D) BASF (D) Philips (NL) Siemens AG (D) 339 367 382 424 475 490 553 557 685 738 1198 1198 1229 1290 1541 1966 Ph Hip s | N L| Ho • ch st ( D) Cib a G e i gy AG ( C H) Th om »o n ( F R) U m l t v ei (N L) R h i ne P ou I on c ( F R) 2 00 4 00 6 00 8 00 1 0 00 1 2 00 1 4 00 1 6 00 1 8 00 2 00 0 1>' Tabel 6 : Kapitaaluitgaven (% van omzett WE U SA 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 5. 10 4. 70 4. 50 4. 20 4. 20 4. 60 5. 40 5. 90 5. 90 6. 40 7. 00 6. 70 6. 20 5. 30 4. 60 6. 40 6. 30 6. 60 4. 80 4. 80 5. 30 5. 00 5. 20 5. 60 6. 80 6. 70 8. 30 8. 20 7. 60 7. 90 JAPAN 6. 10 6. 40 6. 60 6. 40 6. 40 690 7. 00 7. 90 8. 50 9. 10 9. 90 9. 90 9. 60 7. 40 6. 20 Bronnen : ESCIMO & CEFIC 10,00 » WE j m USA | JAFANj | A V BIJLAGE Toepassing van de beginselen van een evaluatie van het reguleringseffect op het probleem van nikkelalleigie - een vooibeeld 1. Inleiding Vele mensen zijn allergisch voor het in sieraden gebruikte nikkel. Voor deze mensen betekent dit dat zij pijnlijke en ontstoken oren krijgen wanneer zij goedkope oorhangers dragen, dat zij pijnlijke en ontstoken armen krijgen wanneer zij goedkope armbanden en horlogebandjes om hebben, enz. Afgezien van deze gevolgen van een rechtstreeks huidcontact met goedkope sieraden, komt hier voor velen nog bij dat zij door pijn in hun handen gedwongen zijn zich ziek te melden. Niemand is bij zijn/haar geboorte allergisch voor nikkel. Deze overgevoeligheid begint doorgaans wanneer er gaatjes in oren (of neuzen) worden aangebracht en er een rechtstreeks contact van nikkel met de wond optreedt. Wanneer deze overgevoeligheid eenmaal een feit is zal de nikkelallergie zijn kop opsteken zodra de persoon in kwestie goedkope sieraden draagt. Vooral onder jongeren zijn goedkope op de kleding te dragen sieraden zeer populair. De jaarlijkse omzet van de kledingsieradenindustrie in de EU bedraagt zo'n 850 miljoen ecu en hierbij gaat het veelal om handel tussen de Lid-Statea Deze industrie werkt hard aan haar concurrentievermogen en is sterk op het gebruik van nikkel aangewezen, omdat dit goedkoop is en kwaliteitsbevorderend is. Wegens het wijdverbreide gebruik van kledingsieraden gaat men ervan uit dat zo'n 30 miljoen mensen in de EU last van nikkelallergie hebben. Dit brengt niet alleen voor veel mensen een hoop ellende met zich mee, maar leidt ook tot hoge medische behandelingskosten voor de overheid en tot aanzienlijke economische kosten als gevolg van de verzuimde werkdagen, en dan zijn hierbij nog niet eens de extra kosten in verband met blootstelling aan nikkel op het werk in aanmerking genomen. Buiten de EU gelden er geen regels voor het gebruik van nikkel in kledingsieraden. 2. Waarom er moet woiden opgetreden Er zijn een aantal redenen waarom een optreden noodzakelijk is. In de eerste plaats dient het gevaar voor de volksgezondheid - er zijn reeds 30 miljoen mensen met een nikkelallergie - te worden verkleind. In de tweede plaats moet worden voorkomen dat de interne markt voor kledingsieraden, waarop verscheidene honderden miljoenen ecu per jaar omgaan, verder verbrokkelt; door Denemarken, Duitsland en Zweden worden reeds nationale voorschriften inzake nikkel toegepast, terwijl dergelijke voorschriften in Italië ter discussie staan. In de derde plaats zijn er kostenoverwegingen die het noodzakelijk maken tot actie over te gaan (de behandelingskosten in de EU worden op 40 miljoen ecu per jaar geraamd en de economische kosten in verband met ziekteverzuim zullen waarschijnlijk ook aanzienlijk zijn). 29 3> 3. Wie er moet optreden Uiteraard gaat het bij deze allergie voor nikkel niet uitsluitend om een Europees probleem. Dit probleem gaat de gehele ontwikkelde wereld aan en daarom zal de voorkeur in de eerste plaats naar een optreden in OESO-verband moeten uitgaan. Er bestaat evenwel geen consensus over dit probleem op OESO-niveau. Doordat ten minste twee landen (VS, Zwitserland) tegen zouden stemmen, is de hiertoe vereiste unanimiteit niet haalbaar. Om de interne markt te kunnen beschermen moet er op EU-niveau worden ingegrepen en de Commissie heeft hierbij het voortouw genomen (zie paragraaf 6). 4. Wat er gedaan moet woitfen Om te besluiten wat er gedaan moet worden dient men allereerst de risico's te bekijken. Het voornaamste risico hangt samen met het aanbrengen van gaatjes in oren en neuzen. Aan deze praktijken, waarbij nikkel met een wond in contact komt, moet een einde worden gemaakt. Een bijkomend risico hangt samen met het dragen van kledingsieraden. Onderzoek heeft uitgewezen dat deze produkten een allergische reactie teweegbrengen, Wanneer nikkel in grote hoeveelheden door de inwerking van transpiratievocht op de sieraden wordt afgescheiden. Het is niet nodig het gebruik van nikkel in kledingsieraden helemaal te verbieden, hoewel er duidelijk meer moet worden gedaan dan het aanbrengen van een waarschuwingsetiket op deze produkten (in de praktijk is gebleken dat jongeren etiketten vaak niet lezen). Kortom, om deze gevaren te verkleinen zou men het beste: het gebruik van nikkel voor het doorboren van oren en neuzen verbieden, en een grens stellen aan de snelheid waarmee het nikkel in kledingsieraden wordt afgescheiden. Dit is een haalbare strategie aangezien er veilige vervangingsmiddelen voor nikkel bestaan. Alvorens deze werkwijze kan worden goedgekeurd, moet evenwel gecontroleerd worden dat er hieraan meer voordelen dan nadelen verbonden zijn. De voordelen zijn duidelijk: 30 miljoen mensen zouden tegen de gevaren van nikkelallergie worden beschermd, de interne markt met een omzet van verscheidene honderden miljoenen ecu per jaar zou in stand worden gehouden, de autoriteiten zouden 40 miljoen ecu per jaar besparen en er zouden veel minder werkdagen door ziekteverzuim verloren gaan. Er zijn echter ook nadelen voor consument, industrie en overheid. De consument zou tot 15% meer voor kledingsieraden moeten neertellen. De EU-industrie zou misschien een eenmalige investering van 70 miljoen ecu moeten doen en zou daarna mogelijk met een verhoging van de exploitatiekosten met zo'n 30 miljoen per jaar komen te zitten. Ten slotte zou de Commissie 150. 000 ecu aan de ontwikkeling van testmethodes moeten besteden. De voordelen lijken de nadelen echter ruimschoots te compenseren. 30 32 5. Hoe het gedaan moet worden Een aanpak op basis van vrijwillige samenwerking tussen de Commissie en de kledingsieradenindustrie zou om verscheidene redenen weinig doeltreffend zijn. Ten eerste is er geen industriële partner daar de kledingsieradenindustrie niet op Unie-niveau noch op nationaal niveau georganiseerd is. Ten tweede zouden vrijwillige beperkingsmaatregelen waarschijnlijk geen succes hebben omdat de meeste kledingsieraden van buiten de Unie komen en er tal van importeurs en miljoenen verkooppunten zijn. De Commissie moet bindende voorschriften uitwerken die door de nationale overheden kunnen worden geïmplementeerd. Het is echter niet nodig de specificaties van de grote verscheidenheid van produkten die een nikkelallergie kunnen veroorzaken, zoals oorhangers, armbanden, horloges en halssnoeren, alsmede brillen, knopen, gespen, haarspelden en ritssluitingen tot in detail te reglementeren. Er bestaat behoefte aan het volgende: in de eerste plaats aan een richtlijn die het gebruik van nikkel bij het aanbrengen van gaatjes in de huid verbiedt en die een grens stelt aan de snelheid waarmee nikkel in alle produkten die in rechtstreeks en langdurig contact met de huid komen, wordt afgescheiden en ten tweede aan een aantal geharmoniseerde testmethodes waarmee de nationale overheden gemakkelijk en goedkoop op de naleving van deze bepalingen kunnen toezien. 6. Slotopmerkingen Richtlijn 94/27 van het Europees Parlement en de Raad', welke op de hierboven beschreven benadering gebaseerd is, is in juli 1994 met algemene stemmen door de Raad goedgekeurd. Zij zal in werking treden zes maanden na publikatie door het CEN van drie Europese normen, waaronder ook de voor controledoeleinden benodigde testmethodes vallen (thans wordt verwacht dat de richtlijn medio 1997 in werking zal treden). PBL 188 van 22. 7. 1994, blz. 1. 31 ^y ISSN 0254-1513 COM(96)187def. DOCUMENTEN NL 10 08 15 Catalogusnummer : CB-CO-96-212-NL-C ISBN 92-78-03860-1 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg