text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 15. 05. 1996 COM(96)211 def. Aanbeveling van de Commissie Globale Richtsnoeren voor het Economisch Beleid van de Lid-Staten en van de Gemeenschap opgesteld overeenkomstig artikel 103, lid 2, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap EUROPESE COMMISSIE it* ir it it it it * * * ** Aanbeveling van de Commissie Globale Richtsnoeren voor het Economisch Beleid van de Lid-Staten en van de Gemeenschap opgesteld overeenkomstig artikel 103, lid 2, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap I. GLOBALE RICHTSNOEREN VOOR HET ECONOMISCH BELEID VAN DE LID-STATEN EN VAN DE GEMEENSCHAP II. TOELICHTEND DOCUMENT 11. 1. VOORTGANGSVERSLAG OVER DE GLOBALE RICHTSNOEREN VOOR HET ECONOMISCH BELEID 1995 II. 2. ECONOMISCHE VOORUITZICHTEN /* Inhoud I. GLOBALE RICHTSNOEREN VOOR HET ECONOMISCH BELEID VAN DE LID-STATEN EN VAN DE GEMEENSCHAP 1. 1. Hoofddoelstellingen en algemene richtsnoeren 1. 2. Een macro-economische beleidscombinatie die een bijdrage levert tot groei, werkgelegenheid en convergentie 1. 3. Prijs- en wisselkoersstabiliteit 1. 4. Gezonde overheidsfinanciën 1. 5. Een betere werking van produkten- en dienstenmarkten 1. 6. Stimulering van de werkgelegenheid en hervormingen van de arbeidsmarkt II. TOELICHTING 1 1 2 3 5 7 8 10 11. 1 Voortgangsverslag over de tenuitvoerlegging van globale richtsnoeren voor het 10 economisch beleid uit 1995 11. 1. 1. Inleiding 11. 1. 2. Prijs- en wisselkoersstabiliteit 11. 1. 3. Gezonde overheidsfinanciën 11. 1. 4. Concurrentievermogen 11. 1. 5. Werkgelegenheid en de arbeidsmarkt II. 2. Economische vooruitzichten 11. 2. 1. Vooruitzichten voor de groei 11. 2. 2. De ontwikkeling van de werkgelegenheid 11. 2. 3. Convergentie 10 13 16 21 23 26 26 28 29 là I. Globale Richtsnoeren voor het Economisch Beleid van de Lid-Staten en van de Gemeenschap 1. 1. Hoofddoelstellingen en algemene richtsnoeren Anders dan ten tijde van de vaststelling van de globale richtsnoeren voor het economisch beleid voor 1995 werd verwacht, was gedurende de afgelopen twaalf maanden sprake van een duidelijke vertraging van de economie van de Gemeenschappen en een hernieuwde stijging van de werkloosheid. Hoewel de inflatie overeenkomstig de verwachtingen algemeen afiiam en de prijsconvergentie sterker werd, werd mede wegens de ongunstige conjuncturele ontwikkeling onvoldoende vooruitgang gemaakt met de sanering van de overheidsfinanciën. Ten gevolge hiervan slaagde de Gemeenschap er niet in vooruitgang van betekenis te boeken bij de verwezenlijking van belangrijke economische doelstellingen als die welke in artikel 2 van het Verdrag bepaald zijn, te weten de bevordering van een duurzame en niet-inflatoire groei en een hoog niveau van werkgelegenheid. Dit onvermogen om de kloof tussen doelstellingen voor het economisch en maatschappelijk welzijn en de op dat gebied bereikte resultaten te verminderen, is de hoofdoorzaak van het feit dat in de Gemeenschap het vertrouwen momenteel afneemt. Niettemin is de onderliggende economische ontwikkeling in de Gemeenschap duidelijk gunstig. De inflatie bevindt zich op een historisch laagtepunt en is onder controle, de rentevoeten dalen, de wisselkoersen worden geleidelijk steeds meer in overeenstemming gebracht met de onderliggende omstandigheden, het wereldhandelsverkeer neemt gestaag toe en het rendement van investering is verbeterd en over het algemeen aanzienlijk hoger dan in de tweede helft van de jaren tachtig. De in 1994 gestegen lange rente, de onrust op de valutamarkten in het voorjaar van 1995, aanhoudende structurele zwakten en een dalend vertrouwen hebben echter verhinderd dat de goede onderliggende omstandigheden zich in 1995 en begin 1996 konden realiseren. Nu de invloed van de eerste twee factoren geleidelijk verdwijnt en ook een eind komt aan het interen op de voorraden, gaan de verwachtingen uit van een heropleving van de economische activiteit in de tweede helft van dit jaar. Het tempo van het verwachte herstel zal hoofdzakelijk worden bepaald door de mate waarin de beleidsmix een grotere bijdrage levert tot de groei en erin slaagt het vertrouwen terug te brengen. De mogelijkheden die door het verwachte herstel worden geboden, dienen ten volle te worden benut om de nodige mate van convergentie te bereiken die voor een succesvolle overgang naar de Economische en Monetaire Unie per 1 januari 1999 moet zorgen. Voor de aanpak van deze uitdagingen is in de eerste plaats een op groei en stabiliteit gerichte macro- economische beleidsstrategie vereist. Passende structurele initiatieven op zowel de goederen- als de / c -2 dienstenmarkten en op het gebied van de hervorming van de arbeidsmarkt dienen een duurzaam nieuw evenwicht in de macro-economische beleidsmix te begeleiden en te versterken. De huidige richtsnoeren vormen derhalve in wezen een ondersteuning en aanvulling van de bij vorige gelegenheden aangegeven beleidsaanbevelingen. Het feit dat deze strategie in de Gemeenschap als geheel tot nog toe nog geen bevredigende resultaten lijkt op te leveren, valt toe te schrijven aan de onvoldoende krachtdadigheid en geloofwaardigheid waarmee zij ten uitvoer is gelegd. Alle betrokkkenen worden derhalve aangemoedigd een zodanig economisch beleid te voeren, dat wordt bijgedragen tot het verwezenlijken bereiken van de doelstellingen van de Gemeenschap (artikel 102A van het Verdrag), door via maatregelen te laten blijken wat sinds meer dan twee jaar is beloofd en hun economisch beleid beter te coördineren. Dit laatste is niet alleen een Verdragsverplichting (artikel 3A) doch ook een concrete noodzaak, die door de toegenomen integratie van de economieën der Lid-Staten des te meer van cruciaal belang wordt. Hier dient te worden benadrukt dat de huidige richtsnoeren niet alleen de logische slotsom vormen van de analyses die in het kader van het Economisch Jaarverslag 1996 van de Commissie gemaakt zijn, doch dat daarbij ook rekening is gehouden met de adviezen over dat verslag die het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité uitgebracht hebben. 1. 2. Een macro-economische beleidscombinatie die een bijdrage levert tot groei, werkgelegenheid en convergentie Voor het bereiken van de doelstellingen van de Gemeenschap op het gebied van groei, werkgelegenheid en convergentie is nog steeds noodzakelijk dat een stabiele, de investeringen bevorderende macro economische beleidscombinatie voor de korte en middellange termijn wordt vastgesteld, die gekenmerkt wordt door: i) een op stabiliteit gericht monetair beleid; ii) voortgezette inspanningen ter consolidering van de overheidsfinanciën in de meeste Lid-Staten, in overeenstemming met het tijdschema en de doelstellingen van het Verdrag; en iii) een ontwikkeling van de nominale lonen die strookt met de doelstelling van prijsstabiliteit, alsmede een ontwikkeling van de reële lonen die consistent is met de voorwaarden voor een toename van werkgelegenheidscheppende investeringen. Ten einde het herstelproces opnieuw op gang te brengen en de groei en schepping van arbeidsplaatsen op middellange termijn te versterken, is een duurzame ontspanning van de macro- economische beleidscombinatie essentieel. Naarmate de stabiliserende taak van het monetaire beleid wordt vergemakkelijkt door passende budgettaire maatregelen en loonontwikkelingen, worden de monetaire omstandigheden, inclusief de wisselkoersen en de lange rente gunstiger voor groei en werkgelegenheid. In een dergelijke context kan het monetaire beleid, in overeenstemming met de geest van artikel 105, lid 1 van het Verdrag, wezenlijk bijdragen tot het bereiken van de doelstellingen van de Gemeenschap die in artikel 2 van het Verdrag zijn vastgesteld. sterke en aanhoudende economische groei op middellange Een capaciteitsvergrotende investeringen de stuwende kracht vormen, is essentieel termijn, waarachter i) voor een significante en duurzame vermindering van de onaanvaardbaar hoge werkloosheid in de Gemeenschap en om de toename van de sociale uitsluiting te bestrijden; ii) om de nodige verbetering op het gebied van het concurrentievermogen van de economie van de Gemeenschap te bewerkstelligen, met name van de produktiviteit, met behoud, in de context van een open markteconomie, van de fundamentele maatschappelijke waarden waardoor de Unie wordt gekenmerkt; en iii) om het duurzame welslagen van de Economische en Monetaire Unie te garanderen, waarbij tegelijkertijd voor stabiliteit, concurrentievermogen en werkgelegenheid zorg wordt gedragen. De verantwoordelijkheid voor het tot stand brengen van de gewenste ontspanning van de macro- economische beleidscombinatie wordt gedragen door drie verschillende groepen actoren (centrale banken, nationale regeringen en de sociale partners). Een efficiënte coördinatie tussen deze actoren en tussen de landen is essentieel om te zorgen voor consistentie in het beleid. De Commissie zal de dialoog met de sociale partners over macro-economische vraagstukken intensiveren en het EMI uitnodigen aan deze bijeenkomsten deel te nemen. Ook de sociale dialoog zelf dient waar mogelijk en op de nationaal gebruikelijke wijze, te worden geïntensiveerd. Ten einde zowel de geloofwaardigheid van het macro-economische beleidskader als de doeltreffendheid van het coördinatieproces in de Gemeenschap te versterken, dienen de Lid-Staten bijgestelde en politiek sterker ondersteunde convergentieprogramma's in te dienen. Deze programma's dienen duidelijk aan te tonen dat de voorgenomen maatregelen ter verhoging van de convergentie samengaan met het stimuleren van groei en werkgelegenheid op middellange termijn. De Commissie en de Raad zullen de consistentie van de betrokken maatregelen op communautair niveau beoordelen, met het oog op het aanscherpen van het toezicht op het economisch beleid ex artikel 103, lid 3, van het Verdrag. 1. 3. Prijs- en wisselkoersstabiliteit Het bereiken en handhaven van een stabiel macro-economisch klimaat is een voorwaarde voor het bereiken van duurzame groei op middellange termijn. Ten behoeve hiervan, en gezien de verwachte gemiddelde daling van de inflatie in de Gemeenschap tot 2,5% dit jaar, dient de Gemeenschap ernaar te streven de inflatie op dit lage niveau te houden en verdere vooruitgang te boeken naar een peil van 2%. -4 Thans voldoen reeds tien van de Lid-Staten aan de in vorige richtsnoeren vastgestelde doelstelling van een inflatiepercentage1 van niet meer dan 2 tot 3% als stap in de richting van prijsstabiliteit, terwijl de inflatie in het Verenigd Koninkrijk dicht bij 3% ligt. In zeven landen (België, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk en Finland) waar de inflatie onder de 2% ligt, en in Denemarken en Ierland, waar zij iets meer dan 2% bedraagt, is het monetaire beleidskader op het gebied van de inflatiebestnjding over het algemeen zeer geloofwaardig, en bestaat de taak uit consolidatie van deze resultaten op middellange termijn. In Zweden, waar de inflatie onlangs aanzienlijk is gedaald, en het Verenigd Koninkrijk dient het beleid te zijn gericht op handhaving en zonodig versterking van de inflatiebestrijding. De landen waar de inflatie in 1996 naar verwachting tussen de 3 en 5% zal liggen (Spanje, Portugal en Italië), moeten pogen de inflatie verder terug te brengen tot minder dan 3% in 1997. Spanje en Portugal moeten hun thans gevoerde beleid voortzetten om in de nabije toekomst het gewenste inflatiepeil te kunnen bereiken. In Italië zal in hoofdzaak het gevoerde budgettaire beleid bepalend zijn voor het tempo van de vooruitgang op het gebied van het geloofwaardig maken van de wisselkoers en het bestendigen van verwachtingen omtrent een laag inflatiepeil. Ondanks de zichtbare vooruitgang die in Griekenland de afgelopen jaren is geboekt, is duidelijk dat de inspanningen moeten worden voortgezet en versterkt. In deze moet met name de nadruk worden gelegd op het handhaven van het in de afgelopen twee jaren gevoerde beleid om de begroting te corrigeren, terwijl ook het behoedzame monetaire en wisselkoersbeleid dat sinds het begin van de jaren negentig duidelijk zichtbaar is, moet worden voortgezet. van zover en voor toepassing, het wisselkoersmechanisme Zoals in de vorige richtsnoeren benadrukt is, moeten alle Lid-Staten hun wisselkoersbeleid blijven behandelen als een zaak van gemeenschappelijk belang in het kader van het Europees Monetair Stelsel daarvan. De wisselkoersbewegingen van begin 1995 hebben erop gewezen dat verschillende Lid-Staten hun algemene beleidskader een geloofwaardiger grondslag moeten geven. Een beleid, dat geloofwaardig en vastberaden gericht is op het weer in evenwicht brengen van de beleidscombinatie en het bereiken van prijsstabiliteit, zoals aanbevolen in de onderhavige richtsnoeren, zal niet alleen binnen de Gemeenschap, doch ook in mondiaal verband bijdragen tot de gewenste afstemming van de wisselkoersen. Voor landen die thans nog niet deelnemen aan het wisselkoersmechanisme, zal een dergelijk beleid, waar nodig, ook bijdragen tot de schepping van de voorwaarden voor een dergelijke deelneming. Gemeten aan het twaalfmaandelijks gemiddelde van de jaarlijkse mutatie van de voorlopige consumentenprijsindex. - 5- 1. 4. Gezonde overheidsfinanciën In het afgelopen jaar werd in de Gemeenschap wel enige, doch slechts beperkte vooruitgang gemaakt op het gebied van de begrotingsconsolidatie. Overschrijdingen ten opzichte van bekendgemaakte streefcijfers voor de begroting werden slechts ten dele veroorzaakt door de negatieve gevolgen van de vertraging van de groei. Onvoldoende geloofwaardigheid van het begrotingsbeleid droeg in aanzienlijke mate bij tot de onrust op de valutamarkten in het voorjaar van 1995, knaagde aan het economisch vertrouwen en leidde tot twijfels op de financiële markten over de waarschijnlijkheid van een succesvolle verwezenlijking van de communautaire doelstelling van één enkele munt. Intussen heeft een groot aantal landen belangrijke maatregelen genomen ter consolidatie van hun overheidsfinanciën in 1996 en in veel gevallen ook 1997. Niettemin moet de nog steeds onbevredigende staat van de overheidsfinanciën in de Gemeenschap voor de Lid-Staten aanleiding zijn om hun voornemens voor begrotingsconsolidatie te herzien en zo nodig aan te scherpen. Geloofwaardige, vooraf aangekondigde en maatschappelijk goed afgewogen inspanningen ter vermindering van sterke begrotingsonevenwichtigheden maken mogelijk dat het vertrouwen terugkeert, dat het verwachte herstel zich vertaalt in een duurzaam, banenscheppend groeiproces op middellange termijn en dat op 1 januari 1999 op gezonde basis naar de EMU kan worden overgegaan. Hoewel de economische omstandigheden thans minder gunstig zijn dan ten tijde van de vaststelling van de richtsnoeren voor 1995 werd verwacht, kan verdere vertraging bij het onvermijdelijke consolidatieproces niet worden gerechtvaardigd. Ieder uitstel dreigt een negatieve reactie op de financiële markten te veroorzaken en zou de consolidatietaak in de toekomst verzwaren. Onder de huidige omstandigheden is een beleid waarbij de werking van de automatische stabilisatoren wordt toegestaan, derhalve in de overgrote meerderheid van de Lid-Staten niet op zijn plaats. De vooruitgang die dit jaar bij de vermindering van de structurele begrotingstekorten wordt gemaakt blijft natuurlijk behouden en versterkt de consolidatie, wanneer de conjuncturele omstandigheden verbeteren. Bovendien zullen de negatieve korte termijngevolgen voor de groei van geloofwaardige verminderingen van begrotingstekorten waarschijnlijk beperkt zijn, mits de passende flankerende voorwaarden, op zowel monetair als structureel gebied, worden geschapen. Op grond van de aanpassingsmaatregelen waartoe tot begin mei 1996 werd besloten, zal het vorderingentekort van de collectieve sector in de Gemeenschap als geheel in 1997 waarschijnlijk dalen tot iets minder dan 314% van het BBP, in vergelijking met een tekort van 5% in 1995. Vrijwel alle Lid-Staten dienen te streven naar verlaging van het begrotingstekort tot hoogstens 3% van het BBP in 1997, als een stap naar de doelstelling van vrijwel evenwichtig op middellange termijn. Uit dit oogpunt is het bemoedigend dat verschillende landen onlangs omvangrijke maatregelen voor het corrigeren van budgettaire onevenwichtigheden hebben aangekondigd en ten uitvoer leggen. twaalf van de 14 Lid-Staten met Wat de afzonderlijke Lid-Staten betreft, hebben convergentieprogramma's (de uitzondering is Luxemburg) zich voorgenomen hun tekort terug te brengen tot 3% van het BBP of minder per 1996 of uiterlijk 1997. Twee van deze landen (Denemarken en Ierland) hebben de referentiewaarde van een begrotingstekort van 3% reeds bereikt en dienen zich derhalve te richten op het bereiken van meer ambitieuze streefcijfers voor de middellange termijn. Wat de overblijvende tien landen betreft, zijn de extra inspanningen die vereist zijn om de referentiewaarde van 3% te halen, ongetwijfeld haalbaar en dienen zij met kracht te worden voortgezet. Binnen deze groep hebben verschillende landen (Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, Finland, Zweden) dit jaar omvangrijke of intensievere maatregelen aangekondigd, ten einde een vermindering van hun begrotingstekorten tot 3% van het BBP of minder in 1997 te bereiken. Deze landen dienen, evenals Nederland, hun programma's voor begrotingsconsolidatie vastberaden ten uitvoer te leggen en zo nodig aan te scherpen, ten einde ervoor te zorgen dat de doelstellingen daarvan ten volle worden verwezenlijkt. In België vereisen zowel het effect van de lager dan verwachte groei van de produktie op de belastingopbrengsten en de sociale overdrachten, als de incidentele aard van sommige van de eerder genomen maatregelen extra inspanningen om in 1997 de referentiewaarde van 3% te kunnen bereiken. De Belgische regering heeft zich er ten volle toe verplicht de noodzakelijke maatregelen tijdens de opstelling van haar begroting voor 1997 in juni-juli 1996 nader aan te geven. In het Verenigd Koninkrijk wordt verwacht dat de aanzienlijke verlaging van het begrotingstekort de komende twee jaar zal voortduren, in hoofdzaak ten gevolge van voorgenomen bezuinigingen op de uitgaven. Ten einde echter de streefcijfers van het convergentieprogramma na te komen, zijn verdere maatregelen vereist ter compensatie van, zowel de budgettaire overschrijdingen in 1995 als de verwachte minder snelle verbetering van de begroting op korte termijn, die ten dele toe te schrijven valt aan een geringere groei dan eerder voorspeld. Tenslotte is in Spanje en Portugal een vastbesloten tenuitvoerlegging van de budgettaire component van de convergentieprogramma's noodzakelijk, waarbij in Spanje met name aandacht moet worden besteed aan de herziening van het sociale zekerheidsstelsel. Van de twee resterende Lid-Staten moet Italië omvangrijke maatregelen nemen om de geplande begrotingsconsolidatie te bereiken en te verbeteren; qua herstel van het vertrouwen van de markten blijft dit de cruciale prioriteit van het beleid. Maatregelen dienen met name gericht te zijn op het bestrijden van belastingontduiking, meer begrotingsdiscipline bij de plaatselijke autoriteiten en verhoging van de efficiëntie van het openbaar bestuur. Wat Griekenland betreft zijn voortgezette inspanningen vereist op een groot aantal gebieden, in het bijzonder vœrtzetting van de huidige privatiseringsinitiatieven, verbreding van de belastinggrondslag en bezuinigingen op de lopende uitgaven. Hoewel de omvang, het tijdschema en de opzet van consolidatiemaatregelen moeten worden toegesneden co de voor elk land specifieke omstandigheden, zijn in vorige richtsnoeren enkele algemene beginselen aangegeven. Deze omvatten: i) in plaats van een verdere verhoging van de totale beperking van uitgavenstijgingen, belastingdruk, wordt in brede kring beschouwd als een geloofwaardiger en efficiënter beleidsalternatief. Tot de problematiek die dient te worden aangepakt, behoort de noodzaak van 7- een duurzame financiering van pensioenvoorzieningen, het beperken van de stijging van de kosten van de gezondheidszorg en de vermindering van marktverstorende en kostbare subsidies; ii) de heroriëntering, in de grootst mogelijke mate, van de overheidsuitgaven op produktieve activiteiten, zoals infrastructuur, menselijk kapitaal en activerend arbeidsmarktbeleid, zonder de noodzakelijke terugbrenging van de begrotingstekorten in gevaar te brengen; investeringen in iii) de verbetering van de effiency van overheidsdiensten, onder andere via flexibeler management, het inbouwen van meer prikkels voor overheidspersoneel, en in sommige gevallen het meer gebruik maken van privatisering en eigen bijdragen van gebruikers, voor zover de Lid-Staten zulks verenigbaar achten met hun doelstellingen; iv) ervoor zorg te dragen dat aan vermindering van de totale belastingdruk, die in de meeste Lid- Staten gewenst is, de voorwaarde wordt gesteld dat eerst het begrotingstekort duidelijk gaat dalen. In de tussentijd zullen de Lid-Staten echter een verbreding van de belastinggrondslag en een wijziging van de belastingstructuur kunnen benutten ten behoeve van de vermindering van de belastingdruk op arbeid. Met name dienen verminderingen van de niet loonkosten voor de laagste loonschalen te worden overwogen. 1. 5. Een betere werking van produkten- en dienstenmarkten Ter bevordering van de groei en derhalve van de werkgelegenheid, met behoud van een lage inflatie, is het wezenlijk dat beleid op macro economisch gebied wordt aangevuld met maatregelen die gericht zijn op de verbetering van de werking van de produkten en dienstenmarkten in het algemeen en op het zorgen voor meer concurrentie en een flexibeler werking van met name het prijsmechanisme. Hiertoe zijn in hoofdzaak een verdere versterking van het mededingingsbeleid en een beperking van staatssteun noodzakelijk, met volledige naleving van de doelstellingen betreffende de economische en sociale samenhang van artikel 130A van het Verdrag. Ook is het van cruciaal belang dat, via omzetting in het nationale recht en de doeltreffende tenuitvoerlegging van de wetgeving inzake de eengemaakte markt, het potentieel van de interne markt volledig wordt benut in een open en concurrerend klimaat. In sectoren waar de omzetting achterblijft, dienen bijzondere inspanningen te worden gedaan om alle nodige voorstellen vóór eind 1996 bij de nationale parlementen te kunnen indienen. Ter onderbouwing van het concurrentievermogen van de Gemeenschap dienen snel maatregelen ten uitvoer te worden gelegd ter bevordering van de innovatie, de stimulering van de opkomst van de informatiemaatschappij en het bereiken van een werkklimaat dat het initiatief en de ontwikkeling van het MKB sterker stimuleert. Natuurlijk nemen de afzonderlijke Lid-Staten op deze gebieden grotendeels een sleutelpositie in. De kracht en effectiviteit van nationale maatregelen, die essentieel zijn, kunnen echter aanzienlijk worden vergroot via coördinatie en passende maatregelen op communautair niveau. Op dit niveau dient, onder de grote reeks activiteiten die thans reeds worden verricht, bijzondere aandacht te worden gegeven aan een aantal recente voorstellen van de Commissie. Er dient te worden begonnen met de verwijdering van de resterende belemmeringen voor de daadwerkelijke uitvoering van de TEN projecten. Ook zijn verdere werkzaamheden ter vennindering van de thans bestaande belemmeringen voor de ontwikkeling van het MKB noodzakelijk. O&O inspanningen moeten beter gecoördineerd worden, zowel in de Lid-Staten zelf als tussen hen en specifieke door de EG gefinancierde onderzoeksprogramma's. Ook zal de Commissie haar beleid ter verhoging van de concurrentie op de markten in de EU voortzetten. Tenslotte moeten deze beleidslijnen, ten einde het werkgelegenheidscheppende potentieel van het milieubeleid te vergroten, zowel nationaal als bij de Gemeenschap, in grotere mate dan thans berusten op marktconforme instrumenten, waaronder budgettaire instrumenten. 1. 6. Stimulering van de werkgelegenheid en hervormingen van de arbeidsmarkt en met de Meer dan 2/4 jaar na de publikatie van het Witboek van de Commissie inzake groei, concurrentievermogen gevoerde en werkgelegenheid tijd werkgelegenheidsstrategie van Essen, heeft de werkgelegenheid in de Gemeenschap zich teleurstellend ontwikkeld. Hoewel het verwachte herstel tot een hernieuwde schepping van arbeidsplaatsen zal leiden en de huidige opwaartse tendens van de werkloosheid zal keren, is het waarschijnlijk dat in 1997 nog steeds meer dan 17 miljoen mensen in de Gemeenschap werkloos zullen zijn. Het tot stand brengen van een voortgezette en significante verbetering op het gebied van werkgelegenheid en werkloosheid vereist niet alleen een duurzame hoge economische groei en efficiënte produkten en dienstenmarkten, doch ook een breed scala arbeidsmarkthervormingen. enige reeds Het wegnemen van de bestaande rigiditeiten en het zorgen voor een efficiëntere werking van de arbeidsmarkt staat centraal in de nationale inspanningen om tegelijkertijd een spanningsvrije en sterkere expansie op middellange termijn, alsmede een meer werkgelegenheidscheppend groeipatroon te garanderen. De Lid-Staten hebben pogingen gedaan om hun arbeidsmarkten te hervormen. Zij worden aangemoedigd hun maatregelen te intensiveren met handhaving van een zowel billijk als efficiënt stelsel van sociale zekerheid. De tenuitvoerlegging van een beleid dat gericht is op verhoging van de beroeps en regionale mobiliteit van de beroepsbevolking en op vergroting van de efficiency van arbeidsbemiddelingsdiensten, kan de knelpunten verminderen die het groeiproces al te vroeg zouden kunnen afstoppen. Het gehele onderwijsstelsel - met inbegrip van beroepsopleiding - dient door middel van het voeren van een passend beleid te worden afgestemd op zowel de behoeften van de markt als de verhoging van het menselijk kapitaal, zodat het groeipotentieel van de economie wordt gestimuleerd. In dit opzicht moet prioriteit worden gegeven aan de vergroting van de inzetbaarheid van jongeren, vrouwen en werklozen, met name laaggeschoolde, onervaren arbeidskrachten, en aan vermindering van het verschil tussen de op de arbeidsmarkt gevraagde en aangeboden bekwaamheden door de opleiding beter aan te passen aan de veranderende eisen die de arbeidsmarkt stelt. -9 Verhoging van de werkgelegenheidsintensiteit van de groei dient te worden aangemoedigd door laten voortduren van een daarbij passende gemiddelde loonontwikkeling en in sommige gevallen door grotere loondifferentiatie op grond van kwalificaties, regio's en in zekere mate sectoren en ondernemingen. Een vermindering van de arbeidskosten van banen met lage produktiviteit, hetzij via de directe loonkosten (b. v. door de invoering van aanvangslonen in specifieke gevallen) of via een gerichte vermindering van de niet loonkosten, zou de prikkels voor het in dienst nemen van laaggeschoolde arbeidskrachten moeten vergroten. Dergelijke maatregelen dienen verenigbaar te zijn met het mededingingsbeleid van de Gemeenschap. Aanpassingen op ondernemingsniveau van arbeidstijd en arbeidsorganisatie zullen ook in deze richting werken. Tenslotte moet ook de initiatieven op het gebied van nieuwe, zeer bevordering van plaatselijke en regionale arbeidsintensieve diensten, zoals aangegeven in de mededeling van de Commissie inzake een Europese strategie ter bevordering van plaatselijke ontwikkelings en werkgelegenheidsinitiatieven, te worden aangemoedigd. de van vormen elementen onderdelen bovenstaande Alle gemeenschappelijke werkgelegenheidsstrategie van de Gemeenschap, waartoe op de Europese Raad van Essen de aanzet werd gegeven en die vervolgens op zowel de Raad van Cannes als die van Madrid werd uitgewerkt. De op deze bijeenkomsten van de Europese Raad vastgestelde procedures moeten efficiënter worden gemaakt. In dit verband moeten de meerjarenprogramma's van de Lid-Staten voor de werkgelegenheid verder worden ontwikkeld, ten einde hiervan efficiëntere instrumenten op het gebied van het arbeidsmarktbeleid te maken. Voorts is het initiatief van de Commissie om alle actoren te mobiliseren voor de absolute prioriteit, de bestrijding van de werkloosheid, erop gericht zo optimaal mogelijk gebruik te maken van de instrumenten waarover de Unie thans beschikt. 10 II. TOELICHTING 11. 1 Voortgangsverslag over de tenuitvoerlegging van Globale Richtsnoeren voor het Economisch Beleid uit 1995 IL 1. 1. Inleiding Overeenkomstig het Verdrag van Maastricht zijn in december 1993, juli 1994 en opnieuw in juli 1995 globale richtsnoeren voor het economisch beleid vastgesteld. Op grond van een mandaat van de Europese Raad is de tenuitvoerlegging van de richtsnoeren voor 1993 in december 1994 geëvalueerd. De tenuitvoerlegging van de richtsnoeren voor 1994 is bij twee gelegenheden geëvalueerd, in december 1994 en in juni 1995. In dit document wordt op verzoek van de Europese Raad van Cannes onderzocht welke voortgang is geboekt bij de tenuitvoerlegging van de globale richtsnoeren voor het economisch beleid voor 19952, die in juli vorig jaar door de Raad EcoFin zijn vastgesteld. In een poging om zowel de toezichtprocedures te stroomlijnen als de noodzakelijke informatie en analyses voor de vaststelling van de nieuwe richtsnoeren te verschaffen, vormt de beoordeling van de voorgaande richtsnoeren van nu af aan een integrerend onderdeel van de toelichting van de Commissie. Een dergelijke beoordeling is een goede toets van de mate waarin de afzonderlijke Lid-Staten handelen in overeenstemming met gemeenschappelijke beleidsverantwoordelijkheden. Omdat het economisch beleid zich richt op de middellange termijn, worden in het voorliggende verslag de ontwikkelingen onderzocht, die sedert de in 1993 vastgestelde eerste aanbeveling inzake globale richtsnoeren opgetreden zijn. De beleidsproblematiek die in de richtsnoeren voor 1995 aan de orde werd gesteld, is aangepakt tegen de achtergrond van een economisch herstelproces dat in de tweede helft van 1993 inzette en in 1994 duidelijk had doorgezet. Het tempo en de samenstelling van de economische groei in 1994 hadden aanleiding gegeven tot optimistische verwachtingen omtrent een groei in de orde van 3% in zowel 1995 als 1996. Sindsdien is de groei echter aanmerkelijk vertraagd. In het Economisch Jaarverslag 1996 van de Commissie wordt een uitgebreide analyse gegeven van de redenen voor de vertraging; alleen de belangrijkste punten van die analyse worden hier samengevat. De in het grootste deel van 1994 waargenomen kwartaalcijfers wezen op een economische groei van VA tot 4% (op jaarbasis), maar vertraagden in het tweede en derde kwartaal van 1995 tot 2% en mondden uit in een vrijwel stagneren van de economie in het laatste kwartaal van dat jaar. Deze slechter dan verwachte ontwikkeling van de produktie vond haar weerslag in negatieve ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Een eerste beoordeling van de richtsnoeren voor 1995 heeft plaatsgevonden in december 1995. -11 - De sinds medio 1994 opgetreden bescheiden stijging van de totale werkgelegenheid in de Gemeenschap kwam tegen het einde van 1995 tot staan. Met name in de landen die na de wisselkoerscrisis van voorjaar 1995 het zwaarste werden getroffen door de verslechtering van hun concurrentiepositie, ontwikkelde de werkloosheid zich in sterk negatieve zin. Ook in verscheidene andere landen echter kwam door de vertraging van de economie de groei van de werkgelegenheid tot stilstand. Al bij al wordt geraamd dat de werkgelegenheid in de Gemeenschap als geheel het afgelopen jaar met slechts een XA procent gegroeid is. Afgezien van het geleidelijk wegebben van de aanvankelijke impuls die van de voorraadopbouw uitging, was de aanzienlijke vertraging in 1995 hoofdzakelijk te wijten aan twee negatieve ontwikkelingen op de financiële markten. Ten eerste heeft de opvallende stijging van lange rente op de financiële markten in de Gemeenschap en in de rest van de wereld ertoe geleid dat bedrijven en gezinnen in 1995 veel terughoudender waren in hun bestedingsbeslissingen dan verwacht werd. De stijging van de rente liep van Lid-Staat tot Lid-Staat sterk uiteen, hetgeen onder meer het gevolg was van de economische ontwikkeling, de beleidskoers en de geloofwaardigheid van het beleid. Met name in de landen waarvan, in de ogen van de financiële markten, de overheidsfinanciën zich nog niet op een duidelijk houdbare consolidatiekoers bevinden, steeg de lange rente duidelijk sterker. Tabel 1 De nominale rentevoeten (in procenten) dec. 1993 dec. 1994 april 1995 jan. 1996 april 1996 dec. 1993 dec. 1994 april 1995 jan. 1996 april 1996 Korte rente1 Lange rente2 B DK D GR E F IRL I NL A P FIN S UK 7. 2 7. 3 6. 1 5. 4 6. 2 5. 3 19. 9 8. 9 6. 5 17. 9 8. 2 5. 9 6. 3 8. 6' 5. 6 6. 3 9. 0 5. 4 5. 8 11. 7 5. 9 7. 7 5. 3 4. 8 10. 5 5. 7 8. 2 6. 4 5. 3 6. 9 4. 6 17. 2 9. 4 7. 7 6. 8 10. 8 4. 7 4. 5 10. 8 6. 0 8. 9 6. 7 3. 6 4. 4 3. 5 14. 6 8. 9 4. 7 5. 4 9. 9 3. 3 3. 7 8. 5 4. 2 8. 4 6. 4 3. 3 4. 0 3. 3 14. 1 7. 8 3. 9 5. 1 9. 4 2. 9 3. 0 7. 6 3. 9 6. 6 6. 0 6. 6 6. 2 5. 7 8. 3 5. 8 8. 8 5. 7 9. 0 6. 3 8. 3 8. 8 7. 5 11. 5 8. 1 8. 6 11. 9 7. 6 7. 6 11. 5 10. 3 10. 7 8. 5 7. 9 8. 8 7. 1 12. 1 7. 8 8. 7 13. 0 7. 2 7. 4 12. 1 9. 4 11. 5 8. 4 EUR 6. 9 6. 6 7. 2 5. 8 5. 3 (6. 8) (9. 0) (8. 9) 6. 5 7. 0 5. 9 9. 5 6. 5 7. 2 10. 2 5. 9 6. 2 9. 4 7. 0 8. 3 7. 4 7. 3 6. 7 7. 3 6. 4 9. 3 6. 5 7. 6 10. 1 6. 4 6. 5 9. 2 7. 5 8. 4 8. 1 7. 6 1 Driemaands geldmarktrente. 2 Rendement op toonaangevende tienjaars-obligaties, behalve voor EUR tot april 1 9 95 waarvoor de gegevens betrekking hebben op het rendement op staatsobligaties. Bron: prognoses van de Commissie, voorjaar 1 9 9 6. Wellicht nog belangrijker, had de wisselkoersturbulentie van het voorjaar van 1995 grote gevolgen voor de economieën van zowel de landen met een appreciërende munt als die met een depreciërende munt. De wisselkoersonrust werd veroorzaakt door een sterke verzwakking van de Amerikaanse dollar, die haar aanleiding vond in de crisis rond de Mexicaanse peso. De daaropvolgende omvangrijke en abrupte koersbewegingen van de munten van de EG lijken echter de weerslag van 12- de een van van Tabel 2 dec. 1993 dec. 1994 april 1995 alsmede verslechtering Nominale effectieve wisselkoersen Index, augustus 1992 = 100 het meer fundamentele onderliggende probleem, dat het de voornemens van de Lid-Staten op het gebied van begrotingsconsolidatie en structurele hervormingen aan geloofwaardigheid ontbreekt en/of dat in een aantal afzonderlijke Lid-Staten risico's van nieuwe inflatoire druk aanwezig worden geacht. In Duitsland en de landen waarvan de munt nauw aan de DM gekoppeld is, impliceerde de koersstijging van de munt een aanmerkelijke verkrapping algemene monetaire omstandigheden, in weerwil van een dalende korte rente, de concurrentiepositie en de winstgevendheid in het bedrijfsleven. Dit had weer zijn uitwerking op de investeringen en leidde tot een duidelijke daling van het vertrouwen bij het bedrijfsleven. In de landen waarvan de munt aanmerkelijk in waarde daalde, werd de korte-termijnimpuls voor het aandeel op de exportmarkten ten dele teniet gedaan door de lagere groei in die exportmarkten, de stijgende rente en de inflatie die de koopkracht van de hogere consumenten op de thuismarkt uitholde. Wat de Gemeenschap als geheel betreft, brachten de omvangrijke en abrupte wisselkoersbewegingen het naar behoren functioneren van de interne markt in gevaar, hetgeen onvermijdelijk suboptimale aanwending van middelen. 80. 9 80. 2 106. 0 104. 6 105. 4 104. 9 93. 3 63. 2 109. 0 94. 3 71. 8 107. 0 94. 6 73. 9 105. 8 105. 9 106. 8 106. 7 107. 3 90. 2 95. 8 104. 2 89. 3 91. 1 103. 3 102. 2 103. 1 105. 5 89. 6 95. 8 82. 9 78. 2 102. 4 80. 2 80. 6 106. 7 102. 8 88. 3 91. 5 99. 9 100. 5 100. 8 82. 9 77. 1 106. 3 101. 5 87. 2 82. 5 107. 9 107. 2 109. 3 94. 5 72. 7 104. 3 87. 5 78. 4 100. 9 92. 8 75. 1 102. 6 A P FIN IRL I NL GR E F B DK D april. 1996 jan. 1996 leidde 84. 8 82. 4 73. 0 83. 2 74. 6 88. 7 77. 5 87. 1 83. 2 82. 1 S UK een tot EUR 80. 4 80. 2 83. 6 84. 6 78. 2 Bron: Commissie. De bovenvermelde ontwikkelingen wijzen op de noodzaak van meer beleidscoördinatie in internationaal verband. Ook blijkt hieruit duidelijk dat onvoldoende maatregelen op de beleidsterreinen die direct tot de eigen verantwoordelijkheid van de Lid-Staten behoren, welke nodig zijn om de beleidscombinatie meer in evenwicht te brengen, zoals aanbevolen in de globale richtsnoeren voor het economisch beleid voor 1995, een negatief effect hebben op groei, werkgelegenheid en vertrouwen. In het navolgende voortgangsverslag worden de vier thema's gevolgd die in de aanbeveling van de Raad gehanteerd worden, te weten prijs- en wisselkoersstabiliteit, gezonde overheidsfinanciën, het concurrentievermogen, en werkgelegenheid en de arbeidsmarkt. - 1 3- II. 1. 2. Prijs- en wisselkoersstabiliteit Prijsstabiliteit — In de richtsnoeren voor 1995 werd de in de richtsnoeren voor 1993 en 1994 opgenomen doelstelling van een inflatie van niet meer dan 2 tot 3 procent, als stap in de richting van prijsstabiliteit, herhaald en werd daaraan toegevoegd dat deze doelstelling door de meerderheid van de Lid-Staten in 1996 gehaald zou kunnen worden. INFLATIE Grafiek 1 wordt gegeven communautaire harmonisatie van de nationale berekening van de cpi. B DK D GR E F IRL * voorlopige consumentenprijsindexcijfers zijn de eerste fase van een ontwikkeling naar marge die in de richtsnoeren voorlopige consumentenprijsindexcijfers* (maart 1996 - Twaalfmaandelijks gemiddelde) Sinds 1991 vertoont de inflatie in de Gemeenschap een voortdurende neerwaartse tendens: de stijging van de deflator van de particuliere consumptie is afgenomen van ongeveer 514% tot iets meer dan 3% in het vorige jaar, zodat de meeste Lid-Staten al in 1995 de inflatiedoelstelling gehaald hebben. Ten aanzien van de ontwikkelingen in 1996 tot dusverre zij erop gewezen dat de inflatie van de de consumentenprijzen Gemeenschap, gemeten aan het twaalfmaandelijks voorlopige consumentenprijsindexcijfers (vcpi3), in maart van dit jaar op 2,9 procent stond. In tien Lid-Staten bewoog de inflatie zich binnen de marges die in de richtsnoeren aangegeven werden en in de meerderheid daarvan was de inflatie zelfs lager dan 2 procent. In het Verenigd Koninkrijk bleef de inflatie dicht in de buurt van de 3 procent. Van de overige Lid-Staten is Portugal de afgelopen maanden dichtbij de aangegeven marge gekomen. In Spanje en Italië is de inflatie duidelijk aan het dalen, na de terugval van verleden jaar die te wijten was aan de waardedaling van de munten van deze landen in combinatie met verhogingen van de indirecte belastingen. In Griekenland is verleden jaar opnieuw duidelijk vooruitgang geboekt, maar de inflatiebestrijding lijkt de afgelopen maanden aan kracht te hebben ingeboet. Deze ontwikkeling heeft echter te maken met exogene factoren. jaarlijkse mutatie I L NL A P FIN S UK gemiddelde van van de de in IIJMI- W De betrekkelijk bemoedigende ontwikkeling van de inflatie die sinds de vaststelling van de richtsnoeren is opgetreden, is het gevolg van een combinatie van factoren. Daartoe behoren niet alleen invloeden als een voortdurende en zelfs groter wordende negatieve output gap en betrekkelijk geringe stijgingen van de grondstoffenprijzen, maar ook structurele verbeteringen op gebieden als de onafhankelijkheid van centrale banken, de loonontwikkeling en het concurrentievermogen. De opvallende successen die verscheidene Lid-Staten bij de inflatiebestrijding geboekt hebben, en passende maatregelen van de monetaire autoriteiten in landen waarvan de munt in waarde is gedaald, hebben geleid tot een toename van de geloofwaardigheid van het beleid van inflatiebestrijding. De loonontwikkeling bleef het afgelopen jaar betrekkelijk bescheiden en kwam Deze vcpi zijn de eerste fase in de harmonisatie van de cpi-berekeningen. De vcpi en de daarop volgende hcpi (geharmoniseerde consumentenprijsindexcijfers), waarmee in januari 1997 wordt begonnen, worden gehanteerd om te beoordelen of aan het inflatiecriterium van het Verdrag van Maastricht voldaan wordt. 14 globaal overeen met de prijsstijgingen in de meeste Lid-Staten, zodat in de Gemeenschap als geheel de nominale beloning per werknemer licht toenam met 3lA procent. Dit cijfer moet worden vergeleken met een jaarlijks gemiddelde stijging van bijna 6 procent in de periode 1991-1993. De daling van de reële loonkosten per eenheid produkt, in veel Lid-Staten met ongeveer 1 procent of meer en in de Gemeenschap als geheel met 1,3 procent, heeft bijgedragen tot hogere rendementen, waarmee de aanbevelingen uit de richtsnoeren zijn opgevolgd. Tabel 3 Ontwikkeling van de Inflatie (procentuele mutatie per jaar) deflator van de particuliere consumpite nominale beloning per werknemer reële loonkosten per eenheid 1993 1994 1995 1993 1994 1995 1993 1994 1995 3. 1 0. 3 3. 9 13. 7 5. 5 2. 2 1. 7 5. 4 7. 0 2. 3 3. 4 7. 1 4. 2 5. 7 3. 5 4. 1 3. 0 1. 7 2. 7 10. 8 4. 9 1. 8 2. 7 4. 6 2. 4 2. 4 3. 0 5. 2 1. 3 3. 1 2. 5 1. 5 1. 8 2. 0 9. 3 4. 6 1. 6 2. 5 5. 7 2. 0 1. 1 2. 2 4. 2 1. 1 2. 7 2. 6 3. 2 3. 0 3. 3 1. 6 4. 3 10. 1 6. 5 2. 2 4. 9 3. 7 5. 2 3. 1 4. 6 9. 1 1. 0 4. 4 4. 3 4. 0 4. 8 3. 6 3. 2 11. 9 3. 1 2. 1 3. 2 3. 0 3. 4 2. 3 3. 1 5. 2 3. 5 5. 4 3. 5 3. 2 1. 9 3. 3 3. 8 12. 5 2. 4 2. 4 3. 1 5. 2 3. 9 3. 0 3. 8 4. 6 5. 3 3. 0 3. 1 3. 5 -0. 4 -1. 5 -0. 1 -0. 4 -0. 5 0. 1 -1. 7 -2. 4 -2. 6 0. 6 0. 3 0. 8 -6. 6 -1. 4 -2. 6 -0. 7 -3. 0 -2. 6 1. 3 -3. 4 -1. 9 -2. 0 -4. 0 -0. 9 -2. 5 0. 6 -1. 4 -2. 9 -1. 1 -2. 4 -1. 5 0. 5 -0. 7 1. 9 -2. 6 -0. 3 -2. 6 -3. 1 -0. 8 -0. 1 -0. 3 -3. 5 -0. 4 -2. 4 -1. 0 -1. 0 -2. 5 -1. 3 B DK D GR E F IRL NL A P FIN S UK EUR Bron: prognoses van de Commissie, voorjaar 1996. is, maar ook bij voorbeeld Desalniettemin is de loonontwikkeling in een aantal landen teleurstellend, niet alleen in landen waar de inflatiebestrijding nog niet voltooid in Duitsland waar contractloonstijgingen zijn afgesloten die in vergelijking met de inflatiedoelstelling van de monetaire autoriteiten betrekkelijk hoog zijn. In combinatie met de appreciatie van de DM hebben deze arbeidsovereenkomsten bijgedragen tot het uithollen van de concurrentiekracht en de winsten in de sectoren die aan internationale concurrentie blootgesteld zijn. In Italië zijn de loonkosten in 1995 toegenomen, maar het percentage van de stijging lager dan de inflatie. Voortdurende waakzaamheid is nodig om het ontstaan van een loon-prijsspiraal te voorkomen: het optreden daarvan zou de toekomstige kosten van het bereiken van prijsstabiliteit verhogen. In Finland zijn de lonen in 1995 zowel nominaal als reëel aanzienlijk gestegen. Vanwege de terughoudende overeenkomst over het inkomensbeleid, die een looptijd van twee jaar heeft, zal de stijging van lonen en salarissen in 1996 en 1997 echter veel geringer zijn. is nog steeds iets Wisselkoersstabiliteit — Na de wisselkoersturbulentie van voorjaar 1995 keerde in de maanden tot september 1995 vrij algemeen de stabiliteit weer terug. De factoren die hiertoe bijdroegen, waren de toenemende kracht van de Amerikaanse dollar in de maanden tot augustus, de monetaire verruiming 15- in maart en de krachtiger door de Bundesbank inspanningen op het gebied van de begrotingsconsolidatie in verscheidene Lid-Staten. Deze gunstige situatie werd in september enigermate doorbroken door hernieuwde volatiliteit van de koersen van de Europese munteenheden ten opzichte van elkaar. Verantwoordelijk voor deze nieuwe spanningen waren een weer zwakker wordende dollar en bepaalde economische en politieke factoren in een aantal Lid-Staten, in combinatie met herlevende twijfel omtrent de vooruitzichten voor de EMU. Ondanks deze onderbreking is de rust op de markten teruggekeerd, waarbij in de eerste maanden van 1996 de wisselkoersontwikkelingen van 1994-1995 grotendeels zijn gecorrigeerd. Italië en het Verenigd Koninkrijk zijn buiten het De munteenheden van Griekenland, wisselkoersarrangement gebleven. Van de drie nieuwe Lid-Staten is alleen Oostenrijk begin 1995 toegetreden tot het wisselkoersmechanisme. De ontwikkelingen op het gebied van de korte en de lange rente in 1995 waren ten dele de weerslag van de spanningen op de valutamarkten. In verband met de geringe groei van de geldhoeveelheid en de gunstigere inflatievooruitzichten in Duitsland heeft de Bundesbank haar discontorente sinds maart 1995 vier maal verlaagd, waardoor de andere Lid-Staten de noodzakelijke ruimte kregen om dit voorbeeld te volgen. Terwijl tijdens de wisselkoersonrust in het voorjaar het écart van de korte rente in de meeste Lid-Staten ten opzichte van de rente in Duitsland scherp was toegenomen, is het in de loop van 1995 weer teruggelopen. Het tempo waarin het écart is afgenomen, liep van Lid-Staat tot Lid-Staat uiteen en hield in de meeste gevallen verband met de ontwikkeling van de wisselkoers ten opzichte van de DM. In verscheidene Lid-Staten waar de financiële markten twijfels houden omtrent de geloofwaardigheid van het inflatiebestrijdings- en/of begrotingsbeleid, is nog steeds sprake van een aanzienlijk écart van de korte rente ten opzichte van Duitsland. In het lange segment van de markt kwam begin 1996 een einde aan de voortdurende daling van de rente in 1995 (na de stijging van 1994). De recente stijging in de hele Gemeenschap is grotendeels het gevolg van de doorwerking van ontwikkelingen in de Verenigde Staten, waar aanwijzingen omtrent een krachtig groeiende economie het waarschijnlijker hebben gemaakt dat de Federal Reserve zijn monetaire beleid zal verkrappen. Evenals bij de korte rente was ook hier sprake van over het algemeen afnemende écarts tussen Duitsland en de andere Lid-Staten; in bepaalde Lid- Staten, waar de geloofwaardigheid van de wisselkoers nauw verband blijft houden met de inflatie en/of de budgettaire ontwikkelingen, is echter nog steeds sprake van een aanzienlijk écart. - 16- II. 1. 3. Gezonde overheidsfinanciën Veel landen kwamen in 1993 met ernstige begrotingsonevenwichtigheden uit de recessie. In de richtsnoeren van voorgaande jaren werd de noodzaak van onmiddellijke maatregelen op dit gebied onderkend. Helaas hebben veel Lid-Staten ondanks de betrekkelijk gunstige economische omstandigheden die in 1994 en begin 1995 bestonden, ten tijde van de richtsnoeren van verleden jaar hun begrotingsproblemen niet substantieel aangepakt. De in de richtsnoeren voor 1995 verwerkte doelstellingen voor de overheidsfinanciën hielden in dat de Lid-Staten voor de verbetering van hun begrotingsposities op korte termijn niet slechts zouden moeten vertrouwen op de positieve effecten die van de werking van de automatische stabilisatoren verwacht werden, maar dat zij alle groeimogelijkheden volledig zouden moeten benutten om de begrotingsconsolidatie te intensiveren door de structurele tekorten te verminderen. Bij de Lid-Staten werd erop aangedrongen hun begrotingstekorten zo spoedig mogelijk tot minder dan 3 procent van het BBP terug te brengen. Aanbevolen werd eventuele extra ruimte, die zou worden gecreëerd door een hoger dan verwachte groei of een gunstiger ontwikkeling van de rente, aan te wenden ter versnelling van het proces van de begrotingsconsolidatie. Ontwikkelingen in 1995 — Over het geheel genomen is de begrotingspositie van de grote meerderheid van de Lid-Staten in 1995 enigszins verbeterd. In het licht van de te overwinnen begrotingsproblemen en de officiële toezeggingen om meer te doen, was deze verbetering echter onvoldoende. De sterke conjuncturele neergang waarvan in de loop van het jaar in bepaalde Lid- Staten sprake was, met name in het laatste kwartaal van 1995, bemoeilijkte uiteraard de voortgang in de richting van gezondere overheidsfinanciën. Ook budgettaire overschrijdingen in verscheidene landen waren duidelijk een reden voor de als geheel onvoldoende verbetering van de onderliggende begrotingsposities, die door de diensten van de Commissie worden gemeten op grond van ramingen van de voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde begrotingssaldi. Het vorderingentekort van de collectieve sector in de Gemeenschap in 1995 is met slechts een half procentpunt gedaald tot het nog altijd onaanvaardbaar hoge peil van 5% van het BBP. Dit is aanmerkelijk hoger dan het cijfer dat ten tijde van het opstellen van de richtsnoeren in mei vorig jaar verwacht werd. Van de begrotingsaanpassing die heeft plaatsgevonden, kan ongeveer de helft van de verbetering worden toegeschreven aan niet-cyclische factoren; de geraamde verlaging van het voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde begrotingstekort QA procentpunt) was geringer dan aanvankelijk verwacht werd. Wat de hoogte van de feitelijke begrotingstekorten betreft, is in tien van de vijftien Lid-Staten in 1995 enige vooruitgang geboekt, die uiteenliep van een verbetering met een lA procentpunt in Portugal tot bijna 3 procentpunt in Griekenland. In negen van deze tien landen was tevens sprake van een verbetering van het structurele tekort. De uitzondering hierop was Finland, waar het oplopen van het voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde tekort hoofdzakelijk te wijten was aan de timing van belastingrestituties. Vier landen, te weten Denemarken, Griekenland, Italië en Zweden, invloeden gecorrigeerde bewerkstelligden een verbetering van hun voor conjuncturele - 1 7- begrotingstekort in de orde van 1 tot 3 procentpunt. Met uitzondering van Denemarken was begin 1996 in alle laatstgenoemde Lid-Staten echter nog steeds sprake van tekorten die ruim boven de referentiewaarde van 3 procent van het BBP liggen. In België, Spanje, Frankrijk en het Verenigd lA tot 3A Koninkrijk zijn discretionaire verbeteringen bereikt in de orde van grootte van een procentpunt. (Tabel 4 B DK D GR E F IRL 1 L NL 1 A 1 P I FIN ! S 1 UK 1 EUR Feitelijke en voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde begrotingssaldi van de totale overheid (in procenten van het BBP) Feitelijk begrotingssaldo (omvang) Mutatie van het feitelijke begrotingssaldo' Mutatie van het voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde saldo' 1993 -6. 7 -3. 9 -3. 5 -14. 2 -7. 5 -6. 1 -2. 4 -9. 6 1. 8 -3. 2 -4. 3 -7. 1 -8. 0 -12. 3 -7. 8 -6. 2 1994 1995 1993 1994 1995 1993 1994 1995 -5. 3 -3. 5 -2. 5 -12. 1 -6. 9(2) -5. 8 -2. 0 -9. 0 2. 2 -3. 2 -4. 5 -5. 8 -6. 3 -10. 8 -6. 8 -5. 5 -4. 5 -1. 4 -3. 5 -5. 0 -2. 4 -7. 1 0. 3 -3. 4 -6. 2 -5. 4 -5. 6 -8. 1 -6. 0 -5. 0 0. 4 -1. 0 -0. 7 -1. 9 -3. 3 -2. 0 0. 1 0. 0 1. 0 0. 7 -2. 2 -3. 7 -2. 2 -4. 5 -1. 5 -1. 1 1. 4 0. 4 1. 0 2. 1 0. 6 0. 3 0. 4 0. 6 0. 4 -0. 0 -0. 2 1. 3 1. 7 1. 5 1. 0 0. 8 0. 8 2. 1 -1. 0 2. 9 0. 7 0. 8 -0. 4 1. 9 -1. 9 -0. 2 -1. 7 0. 4 0. 7 2. 7 0. 8 0. 5 2. 6 -0. 7 1. 0 -0. 9 -1. 1 -0. 4 1. 3 1. 4 2. 3 -1. 4 -2. 2 -0. 7 -1. 7 -1. 5 0. 2 1. 2 -1. 3 0. 8 2. 2 0. 7 -0. 4 -0. 5 0. 4 0. 1 -0. 3 -0. 5 1. 8 -0. 3 0. 3 0. 1 0. 3 0. 5 1. 6 -0. 9 2. 6 0. 4 0. 5 -2. 0 1. 3 -2. 0 -0. 2 -1. 6 0. 2 -1. 2 1. 1 0. 6 0. 3 1 1 ) Ramingen van de diensten van de Commissie. Een "+" wijst op een verbetering, een "-" op een verslechtering van het begrotingssaldo. 2) Deze tijdreeks is inclusief de bijdragen tot de sociale zekerheid, die nog op kasbasis verwerkt zijn. Uit een voorlopige berekening op transactiebasis blijkt een cijfer van -6,2 % van het BBP voor 1994 en 5, 8% van het BBP voor 1995. De tijdreeks zal worden geactualiseerd op transactiebasis, als bepaalde problemen in verband met de correcte toepassing van statistische definities zijn opgehelderd. Bron: Prognoses van de Commissie, voorjaar 1996. In de vijf overige landen trad een verslechtering van zowel het feitelijke als het voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde begrotingstekort op. Wat het voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde tekort betreft, was in Nederland sprake van een verslechtering met ongeveer een lA procentpunt, in Duitsland met % procentpunt en in Ierland, Luxemburg en Oostenrijk met VA tot VA procentpunt. De overschrijding in Duitsland was ten dele te wijten aan onverwacht lagere belastinginkomsten. In Ierland lijkt tegen de achtergrond van krachtige economische groei een pro-cyclisch beleid te zijn gevoerd, hoewel ook bijzondere factoren als de oplossing van het probleem rond de sociale zekerheid een rol speelden. Ondanks enige overschrijdingen voldoet Luxemburg evenals Ierland nog steeds aan de in het Verdrag van Maastricht bepaalde referentiewaarde voor het begrotingstekort. In Oostenrijk pakt de nieuwe regering het probleem weliswaar aan, maar is in 1995 toch duidelijk sprake geweest van een ernstige verslechtering van de begrotingspositie. De pogingen die het afgelopen jaar in het werk gesteld zijn om de verslechtering van het structurele saldo te keren, zijn in alle vijf genoemde landen op hun plaats, maar zijn met name noodzakelijk in de landen waar het voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde tekort meer dan 3% van het BBP bedraagt. - 18 Een positiever aspect is dat het grootste deel van de begrotingsaanpassing die de afgelopen twee jaar gerealiseerd is, was gericht op de uitgavenzijde, zodat in de Gemeenschap als geheel de overheidsuitgaven als percentage van het BBP met ongeveer VA procentpunt zijn gedaald; zij zijn evenwel nog steeds hoger dan 50% van het BBP. Een daling van de verhouding tussen overheidsuitgaven en BBP was een gemeenschappelijke tendens in de grote meerderheid van de Lid- Staten. Voorts was in alle landen behalve Portugal sprake van een daling van de primaire uitgaven. Tabel 5 Inkomsten, uitgaven en rentebetalingen van de totale overheid (in % van het BBP) Inkomsten Uitgaven (waarvan) rentebetalingen 1993 1994 1995 1993 1994 1995 1993 1994 1995 49. 6 58. 3 46. 5 34. 4 42. 0 49. 3 38. 9 47. 4 45. 0 53. 1 49. 4 36. 3 53. 8 60. 3 35. 9 46. 2 50. 4 58. 8 46. 8 35. 8 41. 0 48. 9 39. 5 45. 2 44. 6 50. 8 48. 1 38. 0 54. 6 59. 6 36. 4 45. 9 49. 9 58. 3 46. 3 36. 8 39. 9 49. 3 37. 3 44. 8 41. 6 48. 6 46. 9 39. 4 52. 8 59. 5 37. 6 45. 7 56. 3 62. 2 50. 0 48. 5 49. 5 55. 5 41. 3 57. 0 43. 2 56. 3 53. 7 43. 4 61. 9 72. 6 43. 7 52. 5 55. 6 62. 3 49. 3 48. 0 47. 9 54. 7 41. 6 54. 2 42. 4 54. 1 52. 6 43. 8 60. 9 70. 4 43. 2 51. 4 54. 4 59. 7 49. 8 46. 0 46. 0 54. 3 39. 7 51. 8 41. 3 51. 9 53. 1 44. 8 58. 4 67. 6 43. 6 50. 8 10. 5 7. 8 3. 3 12. 8 5. 2 3. 7 6. 7 12. 1 0. 4 6. 4 4. 3 6. 7 4. 6 6. 2 2. 9 5. 5 10. 2 7. 1 3. 4 14. 2 5. 1 3. 8 5. 9 10. 7 0. 4 6. 1 4. 1 5. 8 5. 1 6. 8 3. 3 5. 3 9. 2 6. 7 3. 8 12. 9 5. 4 3. 7 5. 2 11. 2 0. 3 5. 8 4. 3 5. 8 5. 4 7. 1 3. 7 5. 4 B DK D GR E F IRL NL A P FIN S UK EUR Bron: prognoses van de Commissie, voorjaar 1996. In de Gemeenschap als geheel en in verscheidene afzonderlijke Lid-Staten was sprake van een bescheiden daling van de overheidsinkomsten. Een duidelijke daling van de overheidsinkomsten in verhouding tot het BBP is de afgelopen twee jaar opgetreden in Nederland, Oostenrijk en Luxemburg. Daarentegen vertoont de belastingdruk in Griekenland, Frankrijk, Portugal en het Verenigd Koninkrijk een stijgende tendens. 19 jaarlijkse | mutatie de bij 1995 door omvang B DK D GR E F -2. 3 -4. 1 +7. 7 -1. 9 -4. 1 +2. 2 136. 0 76. 0 50. 4 133. 7 71. 9 58. 1 137. 9 80. 1 48. 2 111. 8 60. 5 45. 4 110. 4 63. 1 48. 3 1993 omvang vooruitgang onvoldoende de «Tabel e jaarlijkse | omvang mutatie tussen schuld en BBP Bruto schuld van de overheid (in procenten van het BBP) 1994 De vermindering van de begrotingstekorten in de Gemeenschap werkte door in de gemiddelde in de verhouding Gemeenschap, die in 1995 (ten opzichte van 1994) met 3 procentpunt is gestegen tot meer dan 71%. In het cijfer voor Duitsland zijn Treuhandanstalt hoofdzakelijk gemaakte schulden verwerkt, die door de Duitse federale overheid zijn overgenomen; dit speelt uiteraard een belangrijke rol in de verklaring de Gemeenschap als geheel. Er zij echter op gewezen dat in 1995 de schuldquote in negen Lid-staten is opgelopen. In Luxemburg en Finland bleef de schuldquote ongewijzigd, terwijl Denemarken, België, Ierland en Italië erin geslaagd zijn de schuldquote met 1 tot 6 procentpunt te verminderen. Benadrukt moet worden dat ten tijde van een algemene verbetering van de begrotingsposities de oplopende schuldquotes in de meerderheid van de Lid-Staten wijzen op de noodzaak om de inspanningen voor de sanering van de begrotingen Bron: prognoses van de Commissie, voorjaar 1996 85. 5 124. 8 5. 9 91. 1 125. 6 5. 9 111. 5 65. 7 52. 4 97. 5 119. 4 6. 2 0. 0 +0. 6 +3. 8 79. 0 69. 4 71. 6 +2. 2 +3. 3 +1. 7 -1. 4 +2. 6 +2. 9 -3. 5 +2. 2 +2. 8 +1. 1 +2. 6 +4. 1 57. 3 76. 0 48. 5 -6. 4 +6. 2 -0. 3 77. 6 65. 0 70. 0 +1. 4 +4. 4 +1. 6 59. 6 79. 9 54. 0 59. 5 79. 3 50. 2 81. 1 62. 8 67. 2 -5. 6 -0. 8 0. 0 IRL I L FIN S UK stijging NL A P voor van EUR de +3. 0 +2. 0 71. 2 66. 2 68. 2 te mtensiveren. Tabel 7 de tot zijn, ingelost volledig Over het geheel genomen hebben discretionaire maatregelen minder begrotings bijgedragen consolidatie dan in 1995 nog werd gehoopt. Dat de eerdere verwachtingen is niet teleurstellend, omdat het belang van bestendige vooruitgang in de richting van het voldoen aan de budgettaire convergentiecriteria door de Lid-Staten in convergentie programma's onderschreven wordt. Het is ook teleurstellend gezien de mate waarin de begrotingen nog immer afwijken, hetgeen tot uitdrukking komt in de besluiten van de Raad EcoFin over het bestaan van buitensporige tekorten in de zin van het Verdrag. nationale hun Overheidstekort in 1995: ramingen convergentieprogramma (CP) en meest recente prognoses van de Commissie (COM) datum CP(a) COM B DK D GR E F IRL I NL A P FIN S UK 6/92 (6/94) 11/94 11/93 6/94 7/94 11/93 (7/95) 6/94 9/92 (6/95) 10/94 5/95 11/93 (10/94) 9/95 6/95 3/95 3. 8 (4. 3) 3. 0 2 tot 3 10. 7 5. 9 4. 2/4. 1 (5. 0) <3 4. 7(7. 5) 3. 7 4% 3 % (b) 5. 8) 5. 3 9. 0 3 V* (c) 4. 5 1. 4 3. 5 9. 2 6. 1 5. 0 2. 4 7. 2 3. 4 6. 2 5. 4 5. 6 8. 1 6. 0 a) Cijfers tussen haakjes zijn bijgestelde officiële streefcijfers, die nog niet als convergentieprogramma's bij de Gemeenschap ingediend zijn. b) Gemiddelde voor 1995/97 c) Begrotingsjaar 1995/96. Bron: prognoses van de Commissie, voorjaar 1996. 20- Begrotimsvooruitzichten — De cruciale taak waarvoor een groot aantal landen zich gesteld ziet, is het boeken van vooruitgang om hun overheidsfinanciën een meer solide basis te geven. In de overgrote meerderheid van de landen zal volgens de prognoses het feitelijke begrotingstekort in 1996 worden verminderd. Op basis van de concrete maatregelen die tot op heden zijn aangekondigd, en het feit dat de pauze in het herstel langer duurt dan verwacht, is de vooruitgang naar het zich laat aanzien onvoldoende, als zij wordt afgezet tegen de streefcijfers in de richtsnoeren en de nationale convergentieprogramma's. Thans zullen waarschijnlijk slechts drie Lid-Staten (Denemarken, Ierland en Luxemburg) een tekort onder de referentiewaarde van 3% hebben, in vergelijking met de verwachtte 7 landen ten tijde van de vaststelling van de richtsnoeren voor 1995. Sinds de vaststelling van de richtsnoeren in juli 1995 hebben vrijwel alle Lid-Staten nieuwe begrotingsvoorstellen voor 1996 en in een aantal gevallen ook voor 1997 bekendgemaakt. In al deze voorstellen wordt gestreefd naar een verdere verlaging van de begrotingstekorten in het lopende en het volgende jaar, tot (uiterlijk in 1997) 3% van het BBP of lager in alle landen met uitzondering van Griekenland en Italië. Bijzonder omvangrijke pakketten aanpassingsmaatregelen zijn bekendgemaakt door de Belgische regering in september 1995 (belastingverhogingen en bezuinigingen), de Finse regering in september 1995 (bezuinigingen in 1996 en 1997), de Italiaanse regering in september 1995 (maatregelen ter bestrijding van de belastingontduiking, verhoging van de sociale premies en bezuinigingen op de overdrachten aan niet-overheidsinstanties), de Franse regering in augustus 1995 (belastingmaatregelen om het tekort van de centrale overheid te verlagen), in november 1995 (een fundamentele hervorming van het sociale-zekerheidsstelsel) en in mei 1996 (bezuinigingen en sanering van de financiën van de sociale zekerheid), door de recentelijk gevormde Oostenrijkse en hervormingsmaatregelen voor het pensioenstelsel) en eveneens in april 1996 door de Duitse regering (bezuinigingen). belastingverhogingen (bezuinigingen, regering 1996 april in De tekortreductie wordt in 1996 bemoeilijkt door een economische groei die gemiddeld genomen lager is dan ten tijde van het opstellen van de meeste begrotingsvoornemens verwacht werd. Verscheidene Lid-Staten hebben reeds aanvullende maatregelen aangekondigd (bij voorbeeld het bevriezen van bepaalde uitgavenposten in Duitsland en Frankrijk) ter compensatie van een deel van de overschrijdingen die veroorzaakt worden door de invloed van de lagere groei op de belastinginkomsten en de sociale overdrachten; andere Lid-Staten zullen dergelijke maatregelen waarschijnlijk de komende maanden bekend maken. Als alle maatregelen waartoe besloten is, door de betrokken Lid-Staten volledig ten uitvoer worden gelegd, komt een omvangrijke correctie van de onderliggende begrotingsposities in beeld. Er moet echter nogmaals op worden gewezen dat de genoemde maatregelen weliswaar welkom zijn, maar dat -21 - zij, gezien de omvang van de aan te pakken problematiek en de streefcijfers die in de convergentieprogramma's vastgesteld zijn, in een aantal gevallen nog altijd onvoldoende zijn. 77. 1. 4. Concurrentievermogen De Richtsnoeren van 1995 benadrukten nogmaals het belang van de hervormingen waarmee wordt beoogd de onderliggende krachten voor de groei te versterken en de dynamiek en het concurrentievermogen van de economieën van de Gemeenschap te stimuleren. Vanzelfsprekend is het grotendeels een taak van de afzonderlijke Lid-Staten om de voorwaarden te scheppen waarin een daadwerkelijk concurrerend klimaat tot stand kan komen en in stand kan blijven. Dit kan alleen door een goede oriëntatie van het economisch, fiscaal en sociaal beleid ten einde ervoor te zorgen dat dit beleid blijft stroken met de doelstellingen van de Lid Staten op dit gebied. Deze nationale inspanningen moeten echter worden aangevuld en versterkt door optreden op communautair niveau. Op dit communautair niveau moet aanhoudend worden gewezen op de betekenis van het ten volle benutten van de mogelijkheden welke door de interne markt worden geboden. Per april 1996 was in totaal 89,7% van de interne marktrichtlijnen omgezet. Het omzettingsniveau is in Denemarken het hoogst (96,6%), gevolgd door Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Luxemburg en Spanje. De sectoren die de meeste problemen blijven opleveren in termen van de tenuitvoerlegging van de richtlijnen van het Witboek zijn overheidsopdrachten, verzekeringen en intellectuele en industriële eigendom. De actie op het front van het concurrentievermogen wordt thans geïntensiveerd in de context van het recente voorstel van de Commissie met betrekking tot een Vertrouwenspact voor de werkgelegenheid. Daarmee wordt beoogd inspanningen op de specifieke terreinen van onderzoek en ontwikkeling, transeuropese netwerken en het stimuleren van dynamische kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's), te versterken. Dit initiatief van de Commissie is bedoeld ter versterking van de maatregelen die in de Gemeenschap reeds zijn genomen op een groot aantal terreinen in verband met het concurrentievermogen. De afgelopen jaren heeft de Gemeenschap haar inspanningen om een vervolg te geven aan het interne- marktinitiatief voortgezet door een goed functionerend wettelijk kader voor het mededingingsbeleid op te zetten. Dit moet zorgen voor een goed werkend en efficiënt bedrijfsleven in de Lid-Staten. De belangrijkste ontwikkelingen zijn: • Het afgelopen jaar kwam de Commissie met belangrijke initiatieven op het gebied van de telecommunicatie ten einde een verdere liberalisering van het wettelijk kader te bereiken. Deze liberalisering is van essentieel belang voor het verwezenlijken van de ambities van de Commissie met betrekking tot de informatiemaatschappij. Het realiseren van volledige concurrentie op de 22 telecommunicatiemarkten beïnvloedt het concurrentievermogen van de gehele economie van de Gemeenschap. De Commissie kwam ook met voorstellen voor de postdiensten in de Gemeenschap. Het mededingingsbeleid heeft voorts aan belang gewonnen bij het vergroten van het concurrentievermogen van het bedrijfsleven en de industrie in de Gemeenschap. In 1995 herzag de Commissie de communautaire kaderregelingen voor steun aan het MKB, de scheepsbouw en O&O. Er werden maatregelen genomen op het gebied van de wettelijke en administratieve vereenvoudiging. De Commissie heeft een Adviescomité Concurrentievermogen ingesteld, bestaande uit hoge deskundigen en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en onder voorzitterschap van de heer Ciampi. De werkgroep heeft een verslag aangeboden aan de Europese Raad van Madrid van december 1995. • De Europese Raad van Madrid nam nota van een verslag van de Commissie over de sleutelrol die het MKB kan spelen als belangrijke generator van groei en werkgelegenheid. Het verslag van de Commissie wijst echter op de noodzaak het MKB te ondersteunen door middel van specifieke maatregelen en een klimaat dat bevorderlijk is voor haar ontwikkeling. De Raad verzocht de Commissie daarom voorstellen te doen om het potentieel van het MKB te benutten, zijn concurrentievermogen te vergroten en het te stimuleren in zijn activiteiten zowel binnen als buiten Europa. De Commissie keurde naar aanleiding daarvan op 20 maart 1996 een voorstel voor een nieuw Meerjarenprogramma voor het MKB voor de periode 1997-20004 goed, dat is voorgelegd aan de Raad. Het afgelopen jaar werd enige vooruitgang geboekt met de Transeuropese Netwerken (TEN's) in de sectoren vervoer, telecommunicatie en energie. De Europese Raad van Madrid heeft er bij de te verlenen aan de doeltreffende Lid-Staten op aangedrongen de hoogste prioriteit tenuitvoerlegging van de TEN-projecten en de Raad EcoFin verzocht de vereiste beslissingen te nemen om de tot op heden voor deze netwerken uitgetrokken financiële middelen aan te vullen. De communautaire maatregelen in het kader van de Structuur- en Cohesiefondsen, gericht op het versterken van het materiële en menselijk kapitaal van de zwakkere regio's van de Gemeenschap, blijven een belangrijke bijdrage leveren tot het bewerkstelligen van een evenwichtige ontwikkeling van alle regio's. Tot slot streeft de Gemeenschap zowel intern als op internationaal niveau naar maatregelen ter bescherming van het milieu. Ten einde het potentieel voor werkgelegenheidsschepping van milieumaatregelen te vergroten, benadrukte de Europese Raad van Madrid dat dergelijk beleid gebaseerd moet zijn op marktinstrumenten, waaronder fiscale instrumenten. Document COM(96) 98 def van 20 maart 1996. -23 - IL L 5. Werkgelegenheid en de arbeidsmarkt rol van actiever en doelmatiger De Richtsnoeren van 1995 benadrukten de cruciale arbeidsmarktbeleid om zowel een hoog percentage van economische groei op de middellange termijn te bewerkstelligen als de werkgelegenheidscomponent van de groei te vergroten. Zoals reeds besproken in deel 1, waren de groeitendenzen in 1995 nogal teleurstellend: de produktiegroei was onvoldoende om de werkgelegenlieid op betekenisvolle wijze te doen toenemen. Indien men er echter in slaagt daadwerkelijke vooruitgang te boeken met het verder in evenwicht brengen van het macro- economisch beleidskader, moet het voor de Gemeenschap mogelijk zijn om geleidelijk tot een duurzamer, werkgelegenheidscheppend, groeipad te komen. Eén van de pijlers van de werkgelegenheidsstategie van de Gemeenschap is het vergroten van het aantal banen voor een gegeven produktieniveau (de zogenaamde werkgelegenheidscomponent van de groei). Op basis van observaties over een betrekkelijk korte periode is echter moeilijk vast te stellen of op dit gebied onderliggende vooruitgang wordt geboekt. Dit komt doordat de gemeten arbeidsproductiviteit gedurende de economische cyclus sterkt varieert, omdat de werkgelegenheid met vertraging reageert op veranderingen in de economische groei. De beschikbare gegevens lijken niettemin in verscheidene landen te wijzen op enige verbetering van de werkgelegenheidscomponent van de groei. Voor de meerderheid van de landen van de Gemeenschap of voor het communautaire gemiddelde werd echter geen verbetering vastgesteld. Tabel 8 Groei, werkgelegenheid en produktiviteit Reële groei BBP (% p. j. ) Werkgelegenheid (% p. j. ) Arbeidsproductiviteit (% p. j. ) 74-85 86-90 91-95 Toel. f995 74-85 86-90 91-95 7oe/. 1995 74-85 86-90 91-95 Toel. 1995 B DK D GR E F IRL I L NL A P FIN S UK EUR 1. 8 2. 0 1. 7 2. 5 1. 9 2. 2 3. 8 2. 8 1. 8 1. 9 2. 2 2. 2 2. 7 1. 8 1. 4 2. 0 3. 0 1. 4 3. 4 1. 9 4. 5 3. 2 4. 6 3. 0 4. 6 3. 1 3. 0 5. 1 3. 4 2. 3 3. 3 3. 3 1. 3 2. 0 1. 8 1. 3 1. 4 1. 1 4. 8 1. 1 2. 4 1. 9 2. 0 1. 1 -0. 8 0. 1 1. 2 1. 3 1. 9 2. 6 1. 9 2. 0 3. 0 2. 2 8. 6 3. 0 3. 2 2. 4 1. 8 2. 5 4. 2 3. 0 2. 4 2. 5 2. 8 USA 4. 5 JAP Bron: prognoses van de Commissie voorjaar 1996. 2. 3 3. 6 2. 2 1. 3 2. 0 0. 9 -0. 3 0. 5 -0. 2 1. 0 -1. 4 0. 1 0. 1 0. 9 0. 5 -0. 1 0. 7 -0. 4 0. 3 0. 8 -0. 2 0. 0 1. 8 0. 7 1. 1 0. 3 1. 5 0. 9 3. 3 0. 8 1. 0 0. 6 3. 1 1. 9 0. 7 1. 1 0. 2 1. 0 1. 8 1. 3 2. 1 1. 5 -0. 4 -0. 4 0. 0 0. 9 -0. 4 -0. 1 1. 5 -1. 0 2. 7 0. 7 1. 1 -0. 4 -3. 6 -2. 2 -1. 2 -0. 5 1. 0 0. 8 0. 4 1. 5 -0. 3 0. 9 2. 7 1. 2 3. 8 -0. 4 2. 5 1. 4 -0. 1 -0. 6 2. 2 1. 6 0. 6 0. 6 1. 5 0. 3 2. 1 1. 5 1. 9 1. 6 3. 4 2. 1 3. 7 1. 8 1. 2 2. 0 1. 6 2. 6 2. 4 1. 0 1. 6 2. 0 0. 5 3. 0 1. 9 1. 2 1. 9 1. 0 1. 2 2. 4 3. 6 2. 4 1. 5 1. 2 2. 2 3. 9 3. 2 1. 2 1. 5 1. 9 0. 6 3. 0 1. 7 2. 4 2. 6 0. 7 1. 8 1. 2 3. 3 2. 3 -0. 3 1. 2 0. 9 1. 5 2. 9 2. 3 2. 4 2. 0 1. 1 0. 5 1. 6 1. 1 2. 2 1. 1 0. 3 1. 0 4. 6 3. 4 0. 7 1. 0 1. 9 3. 1 2. 0 1. 4 1. 8 1. 9 0. 6 0. 6 -24 In Spanje lijken de arbeidsmarkthervormingen van de afgelopen jaren sterk te hebben bijgedragen tot de toename van de werkgelegenheid (2,7% bij een BBP-groei van 3%). Verwacht wordt dat deze ontwikkeling zich in 1996 zal voortzetten. Ook in Frankrijk, Nederland en in mindere mate België lijken recente maatregelen te hebben bijgedragen tot een enigszins verbeterde respons van de werkgelegenheid op de groei in 1995 dan op grond van ontwikkelingen in het verleden kon worden verwacht. Voor Denemarken is de gunstige reactie van de werkgelegenheid wellicht gedeeltelijk te danken aan het actieve arbeidsmarktbeleid dat werd gevoerd. In Ierland gaf de werkgelegenheid, vooral onder tweede achtereenvolgende jaar een krachtige toename te zien. De ontwikkeling van de werkgelegenheid in Duitsland werd daarentegen gehinderd door aanhoudende saneringen in de grootste verwerkende industrieën onder druk van het afnemende internationale concurrentievermogen op het gebied van de kosten, terwijl in Italië op vergelijkbare wijze arbeidsplaatsen verloren gingen in de dienstensectoren die in toenemende mate aan concurrentie worden blootgesteld, waarbij ook de zeer lage groei van de binnenlandse consumptie van de afgelopen jaren een rol heeft gespeeld. invloed van een sterke economische opleving, in 1995 voor het De Richtsnoeren benadrukten voorts het belang van zowel de vijf beleidsterreinen die door de Europese Raad van Essen als prioritair werden aangemerkt als van de oproep van deze Raad aan de Lid-Staten om deze strategie ten uitvoer te leggen door meerjarenprogramma's voor hun beleidsvoornemens op dit gebied op te stellen. Door de bestaande of geplande nationale maatregelen voor de tenuitvoerlegging van de strategie op samenhangende wijze te presenteren, zouden deze programma's een belangrijk instrument moeten worden voor het toezicht op en de beoordeling van de vooruitgang die wordt geboekt bij de tenuitvoerlegging van het arbeidsmarktbeleid. Om ervoor te zorgen dat deze programma's effect sorteren, dienen deze beter te worden afgestemd op de convergentieprogramma's, aangezien convergentie, groei en werkgelegenheid onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. De huidige inhoud en het formaat dienen tevens op enkele punten te worden aangepast, waaronder de nationale streefcijfers voor specifieke maatregelen en de nadruk op ontwikkelingen op de middellange en lange termijn. De eerste beoordeling van de vooruitgang die werd geboekt bij de tenuitvoerlegging van de werkgelegenheidsstrategie van de Gemeenschap werd gepresenteerd in een gezamenlijk verslag van de Raden EcoFin en Sociale zaken en de Commissie aan de Europese Raad van Madrid. Het verslag onderstreepte en prees de omvangrijke inspanningen van de Lid-Staten sinds Essen, met name het feit dat de landen hadden ingezien dat het noodzakelijk was om te komen tot een geïntegreerde tussen het macro-economische en het structurele aanpak op basis van het verband werkgelegenheidsbeleid. Tevens werd echter benadrukt dat de Gemeenschap, om de werkgelegenheidssituatie in de Gemeenschap daadwerkelijk te verbeteren, een aanvullende impuls diende te geven aan de arbeidsmarkthervormingen in de Lid-Staten. Het verslag bevatte een reeks maatregelen die van essentieel belang zijn voor de versterking van de nationale initiatieven in verband met ue hervorming van de arbeidsmarkt. Op basis van de aanbevelingen van het gezamenlijke verslag drong de Europese Raad van de Madrid er bij de Lid-Staten op aan in hun -25 meerjarenprogramma's voor de werkgelegenheid prioriteit te geven aan verscheidene beleidsterreinen. Op basis van de programma's en een reeks indicatoren zal het gezamenlijke optreden ter verbetering van de werkgelegenheidssituatie en de doeltreffendheid van de maatregelen op communautair niveau worden beoordeeld. Sinds Madrid hebben de besprekingen over de arbeidsmarkthervorming tot slot hun weerslag gevonden in het voorstel van de Voorzitter van de Commissie voor een Vertrouwenspact voor de werkgelegenheid. Met dit Pact wordt beoogd inhoud te geven aan de verklaring van de Raad van Madrid dat de werkgelegenheidsschepping de komende jaren de belangrijkste doelstelling van het economisch beleid van de Europese Unie blijft. Het beleidskader van het Pact ten aanzien van het macro-economische en het structuurbeleid zal worden gebaseerd op de strategie zoals die is vervat in de onderhavige en eerdere Richtsnoeren, waarbij de betreffende communautaire instrumenten tevens zullen worden aangewend om de dynamiek, de groei en de werkgelegenheid een impuls te geven. Het is de bedoeling dat het Pact leidt tot concrete beleidstoezeggingen in overleg met de sociale partners en doelgerichte maatregelen om de werkgelegenheid te stimuleren. 11. 2 Economische vooruitzichten - 26 Doordat eind 1995, begin 1996 de economische omstandigheden verslechterd zijn, is het moeilijker geworden vooruitgang te boeken in de richting van de doelstellingen om in de Gemeenschap de werkloosheid te verminderen en de overheidsfinanciën weer gezond te maken. Verwacht wordt echter dat de economische activiteit in de tweede helft van 1996 en in 1997 weer zal aantrekken. Dit zal leiden tot het scheppen van nieuwe banen en zal de huidige opwaartse trend van de werkloosheid keren. Om een aanzienlijke en duurzame daling van de werkloosheid te bewerkstelligen is echter noodzakelijk dat de economische activiteit gedurende lange tijd krachtig groeit en dat verdere vooruitgang op het gebied van de structurele hervormingen geboekt wordt. IL 2. 1. Vooruitzichten voor de groei De recente conjunctuurvertraging, banen die in gevaar zijn, en onzekere inkomensvooruitzichten hebben het vertrouwen bij de consumenten doen afnemen. Het vertrouwen bij het bedrijfsleven heeft geleden onder de sterke, ongegronde bewegingen van de wisselkoersen, onder het uitblijven van duidelijke signalen dat de vraag weer aantrekt, en onder het voortbestaan van structurele zwakke punten. Desondanks zijn er tekenen die erop wijzen dat de daling van het vertrouwen tot staan is gekomen en dat de vraag in een aantal landen weer aantrekt. Bijgevolg wordt verwacht dat in de loop van de eerste helft van dit jaar het conjuncturele dieptepunt gepasseerd wordt. Op basis van gezonde onderliggende omstandigheden aan de aanbodzijde (met name de lage inflatie en het betrekkelijk hoge gemiddelde rendement op investeringen) en een gunstiger monetair en financieel klimaat, wordt verwacht dat de economie van de Gemeenschap zich in de tweede helft van 1996 zal herstellen, welk herstel versterkt wordt door het einde van de nog voortdurende voorraadaanpassingen. Naar verwachting zal de groei in 1997 aan kracht winnen. Volgens de meest recente economische prognoses van de diensten van de Commissie komt de economische groei in de Gemeenschap dit jaar waarschijnlijk uit op ongeveer P/2%, waarna in 1997 een groei van ongeveer VA% zal volgen. Naar verwachting zijn de uitvoer naar landen buiten de Gemeenschap, het weer aantrekken van de investeringen in vaste activa en een nog steeds bescheiden, doch geleidelijk toenemende particuliere consumptie de stuwende krachten achter de opgaande conjunctuur. Tabel 9 Het reële BBP (jaarlijkse mutatie in %, reëel ) 1993 1994 1995 1996 1997 B DK D GR E F IRL 1 L NL A P FIN S UK -1. 6 1. 5 -1. 2 -1. 0 -1. 2 -1. 5 3. 1 -1. 2 0. 0 0. 2 0. 4 -1. 2 -1. 2 -2. 2 2. 2 2. 2 4. 4 2. 9 1. 5 2. 1 2. 7 6. 7 2. 1 3. 3 2. 7 3. 0 1. 0 4. 0 2. 6 3. 8 EUR | -0. 6 2. 8 1. 9 2. 6 1. 9 2. 0 3. 0 2. 2 8. 6 3. 0 3. 2 2. 4 1. 8 2. 5 4. 2 3. 0 2. 4 2. 5 1. 1 1. 3 0. 5 2. 0 2. 0 1. 0 5. 6 1. 8 2. 6 1. 8 0. 7 2. 3 3. 0 1. 2 2. 4 1. 5 2. 3 s 2. 5 2. 9 2. 1 4. 9 2. 7 3. 0 2. 5 1. 1 2. 8 3. 6 2. 0 3. 0 2. 4 Bron: prognoses van de Commissie, voorjaar 1996. - 2 7- In Duitsland, Frankrijk en een aantal aangrenzende landen zullen de negatieve effecten van de sterke appreciatie van de munt die in het voorjaar van 1995 optrad, geleidelijk wegebben, ten dele door een omvangrijke correctie van de eerder te ver doorgeschoten wisselkoersveranderingen. Ondersteund door een aanzienlijke daling van de rentevoeten en de verwachte toename van het vertrouwen zal de bedrijvigheid in de loop van 1996 aantrekken, welk herstel vervolgens in 1997 krachtig zal doorzetten. In Italië, Zweden, Spanje en andere landen zal voortzetting van het streven naar het weer in evenwicht brengen van de macro-economische beleidscombinatie, dat de munteenheden van deze landen in staat gesteld heeft in uiteenlopende mate het verloren terrein terug te winnen, waarschijnlijk bijdragen tot lagere korte en lange rentevoeten en tot een toename van het vertrouwen. Hierdoor zal de binnenlandse vraag zich uiterlijk in de tweede helft van 1996 gaan herstellen en wordt de groei minder afhankelijk van de export. In het Verenigd Koninkrijk moeten de recente verruiming van de monetaire omstandigheden, het aantrekken van de huizenmarkt en de goede concurrentiepositie bijdragen tot een voortdurende, niet-inflatoire groei. Desalniettemin blijven de economische voornitzichten met vrij grote onzekerheid omgeven. Landen waarvan de munteenheden in 1995 in waarde zijn gestegen, zijn de gevolgen voor de concurrentiepositie nog niet volledig te boven gekomen. In de meeste landen waarvan de munteenheden in 1994-1995 in waarde zijn gedaald, blijft het rente-écart ten opzichte van de DM betrekkelijk groot. Bij het huidige onzekere klimaat en gezien de hoge werkloosheid kan de positieve reactie van de bestedingen van het bedrijfsleven en de consumenten op de gunstigere monetaire en financiële omstandigheden zwakker zijn of later komen dan normaal. en structurele hervormingen belemmerd wordt, Als voorts door toenemende sociale en politieke weerstanden de vooruitgang in de richting van zou de gezondere overheidsfinanciën geloofwaardigheid van de officiële doelstellingen van het economisch beleid aangetast kunnen worden. Dit kan leiden tot toenemende twijfel bij bepaalde waarnemers over de vraag of een voldoende aantal Lid-Staten op de ingangsdatum van 1 januari 1999 gereed is om deel te nemen aan de EMU. Dergelijke ontwikkelingen zouden waarschijnlijk leiden tot een stijging van de lange rente en bergen het risico in zich dat spanningen op de valutamarkten ontstaan. Een en ander zou ernstige implicaties hebben voor de kansen op een hernieuwd en voortdurend economisch herstel en op het scheppen van arbeidsplaatsen. Enkele onzekerheden waardoor de vooruitzichten omgeven worden, kunnen echter ook in een positieve richting wijzen. Omdat de onderliggende economische omstandigheden in de Gemeenschap momenteel gunstig zijn en het streven naar het weer in evenwicht brengen van de beleidscombinatie naar verwachting wordt voortgezet, kan het herstel van de economische activiteit onverwacht krachtig zijn, als het vertrouwen eenmaal is teruggekeerd. 28 IL2. 2. De ontwikkeling van de werkgelegenheid Werkgelegenheid — Gezien de verwachte geringe expansie van de economie in het eerste deel van 1996 zal de werkgelegenlieid zich de komende maanden naar verwachting zwak ontwikkelen. Mits de economische groei volgens verwachting aantrekt, kan in de loop van het tweede halfjaar van 1996 wel weer sprake zijn van groei van de werkgelegenheid, die in 1997 sterker zal worden. Volgens de prognoses groeit de totale werkgelegenheid dit jaar met een bescheiden lA procent en het volgend jaar met een Vi procent. 1995 1 9 96 1 9 95 1 9 97 1 9 96 1 9 97 het Tabel 10 1996 B DK D 9. 9 6. 8 8. 3 Werkloosheid 9. 8 5. 8 9. 4 GR E F 0. 7 0. 7 -0. 1 -0. 1 0. 0 -0. 8 0. 4 1. 5 -0. 3 (in procenten per jaar) 10. 1 6. 1 9. 3 bewaarheid, Groei van de werkgelegenheid (in % van de beroepsbevolking) Vooruitzichten voor de arbeidsmarkt Naar verwachting zullen niet alle Lid-Staten deel hebben aan de bescheiden stijging van de in 1996. Voor Duitsland en werkgelegenheid Oostenrijk wordt verwacht dat de werkgelegenheid aanmerkelijk zal afnemen. Als deze voorspelling vijfde is wordt achtereenvolgende jaar waarin in Duitsland, waar de economie te kampen heeft met hoge relatieve kosten, per saldo banen verloren gaan. In de meeste andere Lid-Staten zijn de verwachtingen omtrent in groei van de werkgelegenlieid eveneens neerwaartse In België, richting bijgesteld. Denemarken, Frankrijk en Portugal wordt thans verwacht dat de werkgelegenheid dit jaar niet toeneemt of zelfs zal dalen. Voor Griekenland, Spanje, Ierland, Luxemburg, Nederland, Finland en het Verenigd Koninkrijk daarentegen wordt verwacht dat de werkgelegenheid betrekkelijk sterk toeneemt (met 1 procent of meer). Uitgaande van de huidige veronderstellingen omtrent de groei wijzen de prognoses uit dat de werkgelegenlieid in 1997 aanzienlijk sterker zal aantrekken. Daar de uitstoot van arbeid in de verwerkende industrie waarschijnlijk zal voortduren, wordt echter verwacht dat de groei van de werkgelegenheid in Duitsland opnieuw negatief zal zijn; hetzelfde geldt vanwege de lage economische groei ook voor Oostenrijk. Bron: prognoses van de Commissie, voorjaar 1 9 9 6. 9. 1 2 2. 5 1 1. 7 9. 0 22. 1 11. 7 9. 1 2 2. 9 11. 5 1 5. 0 8. 3 8 ,0 16. 3 8. 8 8. 4 17. 2 9. 2 8. 8 1. 0 - 1. 0 -0. 1 1. 4 - 0. 4 0. 5 1. 4 -0. 1 -0. 6 1. 2 1. 5 0. 6 7. 2 4. 6 7. 4 1. 0 1. 4 0. 0 2. 1 1. 0 1. 0 0. 9 2. 7 1. 2 7. 3 4. 0 7. 2 1. 7 0. 4 2. 6 1. 7 0. 6 0. 9 7. 0 5. 1 7. 2 1 3. 4 11. 8 -0. 4 2. 5 1. 6 0. 6 S UK A P 11. 7 1 4. 4 11. 8 12. 8 10. 8 10. 9 10. 9 EUR FIN IRL 0. 2 3. 0 2. 9 2. 9 2. 2 0. 2 0. 6 0. 6 3. 8 2. 3 1. 7 NL 1 L | [ De ontwikkeling van de werkloosheid — Tegen de achtergrond van de achterblijvende groei van de werkgelegenheid in de Gemeenschap in 1996-1997 loopt de werkloosheid de komende maanden waarschijnlijk verder op, alvorens zich in de tweede helft van het jaar langzaam in neerwaartse richting te gaan bewegen. Voor 1996 als geheel wordt verwacht dat de werkloosheid ongewijzigd blijft op het peil van verleden jaar, dat wil zeggen bijna 11% van de burgerlijke beroepsbevolking. In 1997 kan de werkloosheid wellicht enigszins dalen tot gemiddeld 103/4 procent en mogelijkerwijs tot 10/4 procent tegen het einde van dat jaar. De ontwikkeling van de werkloosheid in de afzonderlijke Lid-Staten is grotendeels de weerslag van de verwachte ontwikkeling van de werkgelegenheid. Het werkloosheidspercentage in Duitsland en - 2 9- Oostenrijk stijgt dit jaar waarschijnlijk sterk (met een lA procentpunt of meer); in vergelijking met het gemiddelde van de Gemeenschap is het werkloosheidspercentage in laatstgenoemd land overigens nog steeds betrekkelijk laag. Ook in België, Frankrijk en Portugal zal wellicht een verslechtering optreden en in Italië is de geringe groei van de werkgelegenheid slechts voldoende om de werkloosheid te stabiliseren. In zes Lid-Staten zal de werkloosheid waarschijnlijk blijven dalen. Tot deze groep behoren de drie landen die het zwaarste door hoge werkloosheid getroffen worden (Ierland, Finland en Spanje); het werkloosheidspercentage in deze landen blijft overigens wel extreem hoog. In de drie genoemde landen wordt het effect dat de krachtige groei van de werkgelegenheid op de werkloosheidscijfers heeft, ten dele teniet gedaan door een aanzienlijke toename van de beroepsbevolking. Verwacht wordt dat de gunstigste ontwikkeling zal optreden in het Verenigd Koninkrijk en Denemarken, waar de werkloosheid door een verdere daling met ongeveer een [A procentpunt zal uitkomen op een peil dat aanmerkelijk onder het gemiddelde van de Gemeenschap ligt. Volgens de prognoses zal de werkloosheid in 1997 in alle Lid-Staten, behalve Duitsland, Frankrijk en Oostenrijk, in uiteenlopende mate dalen. In de eerste twee landen stabiliseert het werkloosheidspercentage zich waarschijnlijk, in laatstgenoemd land stijgt het wellicht opnieuw. Voor de Gemeenschap als geheel is de recente ontwikkeling van de groei en de werkloosheid teleurstellend. De vooruitgang in de richting van de doelstellingen die in artikel 2 van het Verdrag genoemd worden, te weten het bevorderen van een duurzame en niet-inflatoire groei en een hoog niveau van werkgelegenheid, is onvoldoende. In het Witboek van de Commissie uit 1993 over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid is de doelstelling opgenomen dat 15 miljoen extra banen moeten worden gecreëerd en dat de werkloosheid in het jaar 2000 tot de helft (in vergelijking tot het niveau in 1994) moet zijn teruggebracht; recente en verwachte ontwikkelingen doen twijfels rijzen omtrent de haalbaarheid van deze doelstellingen. Daarom moeten op zowel macro-economisch als structureel terrein vastberaden inspanningen in het werk worden gesteld om in sterkere mate duurzame arbeidsplaatsen te scheppen. IL 2. 3. Convergentie Prijsstabiliteit — Ook dit en het volgende jaar zal naar verwachting vooruitgang worden geboekt met het terugdringen van de inflatie in de Gemeenschap en in de Lid-Staten. De gemiddelde inflatie in de Gemeenschap, gemeten naar de deflator van de particuliere consumptie, zal dit jaar naar verwachting met 2'/2% dalen en in 1997 iets onder dit niveau blijven. De verwachting dat de inflatie laag zal zijn en blijven is niet alleen gebaseerd op de recente toename van de output gap welke zich waarschijnlijk zal voortzetten, maar ook op de toegenomen geloofwaardigheid van de anti-inflatoire beleidsmaatregelen. Deze geloofwaardigheid is vooral groot in Duitsland en in de landen wier munteenheden gekoppeld zijn aan de Duitse mark. In een aantal 12 30 Tabe| ^ i B DK D GR E F landen is men er door middel van het monetaire beleid in geslaagd de inflatie terug te brengen tot een vooraf vastgesteld streefcijfer. In Italië, Zweden, Spanje en Portugal nam de geloofwaardigheid van het anti-inflatoire beleid toe door het officieel onafhankelijk worden van de centrale bank, terwijl de voorbereidingen hiervoor in Finland ver gevorderd zijn. In deze landen speelt het begrotingsbeleid een sleutelrol om de inflatieverwachtingen laag te houden en de geloofwaardigheid van de munteenheid te handhaven. In al deze landen heeft een vastberaden anti-inflatoir monetair beleid in combinatie met geloofwaardigere de overheidsfinanciën van een gezonde basis te voorzien op verschillende momenten geleid tot een aanmerkelijke appreciatie van hun munteenheden ten opzichte van eerdere lage niveaus. Dit zal het proces van desinflatie naar verwachting verder bevorderen, hetgeen een geleidelijke verruiming van het monetair beleid zou moeten vergemakkelijken. Van het krappe monetaire beleid gaat al geruime tijd een remmende werking op uit. inspanningen FIN S UK NL A P om EUR IRL 1. 5 1. 8 2. 0 9. 3 4. 6 1. 6 2. 5 5. 7 2. 0 1. 1 2. 2 4. 2 1. 1 2. 7 2. 6 3. 0 Prijs- en loonontwikkelingen1 (Jaarlijkse verandering in %) Prijzen Nominale beloning per hoofd 1995 1996 1997 i 1995 1996 1997 2. 0 1. 8 1. 6 8. 3 3. 6 1. 8 2. 3 4. 1 1. 7 1. 9 2. 1 3. 1 1. 0 1. 7 2. 7 1. 8 2. 4 1. 6 1. 9 3. 3 3. 8 1. 7 3. 9 2. 6 7. 0 3. 2 1. 6 12. 5 2. 4 2. 4 11. 1 3. 8 2. 3 2. 4 3. 5 2. 1 2. 0 1. 6 3. 0 1. 5 2. 5 2. 5 3. 1 5. 2 3. 9 3. 0 3. 8 4. 6 5. 3 3. 0 3. 1 4. 0 5. 4 3. 5 1. 9 3. 0 4. 6 4. 0 5. 2 3. 6 2. 2 3. 6 2. 4 9. 6 3. 6 2. 5 5. 0 4. 8 3. 8 2. 5 2. 9 4. 0 4. 0 4. 5 3. 6 2. 6 2. 4 3. 5 3. 4 3. 2 Respectievelijk deflator van de particuliere consumptie en nominale beloning per werknemer. Bron: prognoses van de Commissie voorjaar 1996. de binnenlandse vraag in deze landen In de Gemeenschap in haar geheel en in de meerderheid der Lid-Staten zal de stijging van de nominale beloning per werknemer naar verwachting in overeenstemming blijven met de noodzaak de inflatie laag te houden en de schepping van de werkgelegenheid te stimuleren. Gemiddeld zullen de nominale lonen naar verwachting dit jaar met circa V/t en volgend jaar met een enigszins lager percentage stijgen, bij een verwacht inflatiepercentage van circa VA voor dit jaar. De reële loonkosten zullen waarschijnlijk minder snel blijven groeien dan de produktiviteit, hetgeen zal bijdragen tot een verdere stijging van de algemene winstgevendheid van bedrijven. In enkele landen met lage inflatie, in het bijzonder Duitsland, beperkten een relatief matige vraag en afgenomen concurrentievermogen als gevolg van de waardestijging van de munt de mate waarin de arbeidskosten konden worden doorberekend in de prijzen, hetgeen de winstmarges in de aan concurrentie blootgestelde sectoren heeft gedrukt. Vanzelfsprekend kunnen de lonen niet van het ene op het andere moment worden aangepast aan wisselkoersschommelingen; wanneer de wisselkoersen duidelijk te ver doorschieten, is een correctie onder invloed van de marktwerking veruit de meest wenselijke optie. Om de concurrentiepositie van een land en diens aantrekkelijkheid voor particuliere investeringen te handhaven, is het van essentieel belang om de contractlonen te beheersen en tegelijkertijd maatregelen te nemen om de produktiviteit en de werkgelegenheid te vergroten. -31 - Tegelijkertijd zullen de reële lonen in enkele landen waar de munt in waarde is gedaald, met name Italië, naar verwachting een deel van het in de afgelopen jaren verloren gegane terrein terugwinnen. In deze landen bestaat het risico dat werknemers te snel de verliezen aan koopkracht van de voorbije jaren willen inhalen door hogere looneisen te stellen, waardoor de loon-prijsspiraal zou kunnen worden aangewakkerd. loonontwikkeling en een In plaats daarvan dient een gematigde geloofwaardige begrotingsdiscipline te leiden tot een waardestijging van deze munten, waardoor de (geïmporteerde) inflatoire druk kan afnemen. Een dergelijke combinatie van beleidsmaatregelen werd het afgelopen jaar met succes toegepast in Zweden. Voor 1996 wordt in Zweden echter voorspeld dat de nominale lonen sneller zullen stijgen, ondanks de verwachte daling van de consumptieprijzen. Dergelijke loonontwikkelingen zouden in conflict kunnen komen met de stabiliteitsdoelstelling en lijkt niet te stroken met de noodzaak om de werkgelegenheid veilig te stellen en te bevorderen. Bovendien kan hierdoor, mede door de aanzienlijke appreciatie van de Zweedse kroon, de internationale concurrentiepositie in gevaar komen. De inflatie (deflator van de particuliere consumptie) zal naar verwachting in 1996-1997 minder dan 3% blijven bedragen in de landen die deze doelstelling reeds bereikten. In de zeven landen waar de inflatie het afgelopen jaar niet hoger lag dan 2% (België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg, Nederland en Finland) wordt verwacht dat dit lage niveau dit en volgend jaar gehandhaafd zal blijven (mogelijk uitgezonderd Denemarken en Luxemburg). De Globale richtsnoeren van 1995 bevolen de landen met een inflatiepercentage tussen 2 en 3% aan om te streven naar een inflatiepercentage van 2% of minder. Op dit front zal naar verwachting in 1996 enige vooruitgang worden geboekt (Ierland, Oostenrijk en Zweden), hetgeen echter op basis van de huidige prognoses voor 1997 niet het geval zal zijn (als gevolg van een mogelijke stijging in Denemarken, Ierland, Luxemburg en Zweden). Merkbare vooruitgang wordt verwacht in de vier landen waar de inflatie momenteel nog meer dan 3% bedraagt. Ervan uitgaande dat de huidige inspanningen worden voortgezet, zal de inflatie in Spanje en Portugal naar verwachting in 1997 dichtbij de bovengrens van de doelstelling van de Richtsnoeren (3%) uitkomen. Tegen de achtergrond van een aanmerkelijk vertraagde stijging van de invoerprijzen en gelijkblijvende indirecte belastingen zal de inflatie van de consumptieprijzen in Italië naar verwachting in 1997 dalen tot VA. In Griekenland zou het, indien de inspanningen met meer vastberadenheid worden voortgezet, vooral wat de begroting betreft, mogelijk moeten zijn de inflatie verder terug te dringen dan het momenteel voor 1997 voorspelde percentage van 7%. ramingen van de diensten van de Commissie met betrekking Begrotingsvooruitzichten voor 1996-97 ~ Een groot aantal Lid-Staten heeft belangrijke maatregelen genomen om hun overheidsfinanciën in 1996, en in veel gevallen ook in 1997, te consolideren. tot de voor Volgens conjunctuurschommelingen gecorrigeerde begrotingssaldi zullen de huidige begrotingsvoornemens resulteren in een vermindering van het onderliggende begrotingstekort met 3A% van het BBP van de Gemeenschap in 1996 en, uitgaande van de nu reeds bekende beleidsvoornemens, een verdere 3A% in 1997. Uit de laatste prognoses van de diensten van de Commissie, die rekening houden met een 32- tragere groei dan verwacht, blijkt echter dat het vorderingentekort van de totale overheid in de Gemeenschap in 1996 aanmerkelijk minder zal afnemen dan oorspronkelijk verwacht. Het gemiddelde begrotingstekort zal naar verwachting met lA% afnemen tot iets minder dan 414 van het BBP van de Gemeenschap in 1996 (in vergelijking met 3%% van het BBP zoals voorspeld in het najaar van 1995). De Economische prognoses omvatten een scenario voor 1997 op basis van de maatregelen die reeds werden goedgekeurd of waarvan reeds voldoende bijzonderheden bekend werden gemaakt. Geen rekening werd gehouden met algemene beleidsvoornemens waarvoor nog geen concrete maatregelen bekend zijn. De prognoses houden rekeningen met de pakketten economische beleidsmaatregelen die in april en begin mei in detail bekend werden gemaakt door de Duitse, Franse, Oostenrijkse en Zweedse regeringen. Geen rekening werd gehouden met de voorgenomen aanpassingsmaatregelen die de Belgische regering onlangs bekendmaakte voor 1997, aangezien nog geen voldoende concrete maatregelen bekend waren om deze in de voorspellingen te verwerken. Naast de genoemde Lid- Staten mag worden verwacht dat een aantal andere landen eveneens maatregelen zal treffen om hun begrotingssituatie tussen nu en 1997 te verbeteren. Op basis van de momenteel bekende maatregelen, alsmede dank zij de conjunctuurverbetering en de lage rente, komt het scenario voor 1997 uit op een vermindering van het gemiddelde feitelijke begrotingstekort van 3lA% van het BBP voor volgend jaar. Tabel 1 2 Feitelijke en voor conjunctuurschommelingen aangepaste begrotingssaldi van de totale overheid (% BBP) Feitelijk saldo Omvang Gecorr. v. conjunct. schomm. Jaarl. verand. 2 1995 1996 1997' 199S 1996 19971 B DK D GR E F IRL NL A P FIN S UK -4. 5 -1. 4 -3. 5 -9. 2 •6. 23 - 5. 0 - 2. 4 -7. 1 0. 3 - 3. 4 - 6. 2 -5. 4 - 5. 6 -8. 1 - 6. 0 -3. 2 -0. 9 -3. 9 -8. 1 -4. 8 -4. 2 - 2. 0 -6. 3 0. 7 -3. 5 -4. 6 -4. 4 -3. 3 -5. 2 -4. 4 -3. 7 -0. 6 -2. 9 -6. 9 -3. 7 -3. 0 -1. 6 - 5. 2 0. 3 -2. 9 -3. 1 -3. 7 -1. 6 -3. 1 -3. 7 0. 5 1. 6 -0. 9 2. 6 0. 4 0. 5 - 2. 0 1. 3 -2. 0 -0. 2 -1. 6 0. 2 -1. 2 1. 1 0. 6 1. 8 1. 0 0. 3 1. 0 1. 5 1. 1 0. 3 0. 8 0. 4 0. 2 2. 2 0. 9 1. 5 2. 8 1. 5 EUR - 5. 0 - 4. 4 -3. 4 0. 3 0. 9 -0. 9 -0. 2 1. 2 0. 8 0. 7 0. 9 0. 6 0. 8 -0. 6 0. 4 2. 0 0. 5 0. 7 1. 5 0. 3 0. 8 Tabel 1 3 Bruto schuld totale overheid (% BBP) Omvang Verand. sinds 1 9 95 1995 1996 19971 1996 19971 B DK D GR E F IRL I L NL A P FIN S UK EUR 133. 7 71. 9 58. 1 111. 5 65. 7 52. 4 85. 5 124. 8 5. 9 79. 0 69. 4 71. 6 59. 6 79. 9 54. 0 71. 2 132. 2 71. 0 61. 5 111. 8 67. 8 56. 1 81. 3 124. 5 6. 2 79. 4 72. 4 72. 2 62. 5 80. 8 55. 5 73. 9 130. 6 68. 7 62. 4 111. 4 68. 0 57. 8 77. 3 122. 8 6. 8 78. 7 73. 9 71. 8 63. 2 79. 6 56. 2 74. 3 -1. 5 -0. 9 3. 4 0. 3 2. 1 3. 7 -4. 2 -0. 3 0. 3 0. 4 3. 0 0. 6 2. 9 0. 9 1. 5 2. 7 -1. 6 -2. 3 0. 9 -0. 4 0. 2 1. 7 -4. 0 -1. 7 0. 9 -0. 7 1. 5 -0. 4 0. 7 -1. 2 0. 7 0. 4 Uitgaande van heden bekendgemaakte maatregelen. 1 Uitgaande van heden bekendgemaakte maatregelen. Bron: prognoses van de Commissie voorjaar 1 9 9 6. ' Een positief cijfer wijst op een verbetering van het voor conjunctuurbewegingen gecorrigeerde saldo. 3 Deze tijdreeks is inclusief de bijdragen tot de sociale zekerheid, die nog op kasbasis verwerkt zijn. Uit een voorlopige berekening op transactiebasis blijkt een - 5 , 8% van het BBP voor 1995, De cijfer van tijdreeks op zal transactiebasis, als bepaalde problemen in verband met statistische toepassing definities zijn opgehelderd. geactualiseerd correcte worden van de Bron: prognoses van de Commissie voorjaar 1 9 9 6. - 3 3- De verwachte verbetering van de begrotingssituatie is ontoereikend om een halt toe te roepen aan de stijging van de gemiddelde verhouding tussen de bruto schuld en het BBP in de Gemeenschap, die dit jaar volgens de prognoses met bijna 3 procentpunten tot 74% van het BBP zal stijgen alvorens zich in 1997 min of meer te stabiliseren. In 1996 zullen de schuldquotes naar verwachting in alle Lid- Staten op vier na (België, Denemarken, Ierland en Italië) stijgen, maar zich in 1997 in ongeveer twee derde van de Lid-Staten stabiliseren of een daling te zien geven. terug tekorten te dringen, maar noch de Volgens de prognoses zullen alle landen behalve Duitsland en Nederland erin slagen in 1996 hun feitelijke van de nationale convergentieprogramma's noch die van de Richtsnoeren van 1995 zullen naar verwachting worden gehaald. De feitelijke tekorten zullen dit jaar naar verwachting slechts in drie Lid-Staten (Denemarken, Ierland en Luxemburg) onder de referentiewaarde van 3% uitkomen. In het bijzonder worden dit jaar grote verminderingen van het begrotingstekort (van circa 1% van het BBP of meer) verwacht in België, Frankrijk, Griekenland, Spanje, Italië, Oostenrijk, Portugal, Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk. streefcijfers Volgens het scenario voor 1997 - op basis van ongewijzigd beleid - zouden Duitsland, Frankrijk, Nederland en Finland zich voegen bij de groep landen met tekorten onder de referentiewaarde van Maastricht, en zouden Oostenrijk en Zweden naar verwachting dicht in de buurt van deze waarde komen. In een aantal landen, waar verdere maatregelen nog niet in voldoende detail bekend zijn gemaakt, is om de referentiewaarde van 3% te halen een aanvullende inspanning in de orde van grootte van 3A% van het BBP (België, Spanje, Portugal en het Verenigd Koninkrijk) vereist. Alleen in Italië en Griekenland zal het verwachte tekort volgens het huidige scenario de referentiewaarde met een hoger percentage overschrijden en zullen de tekorten respectievelijk uitkomen op 5lA en 7% van het BBP. * * * Gezien de onbevredigende groei- en werkgelegenhcidsresultaten moet aan het proces van economisch herstel in de Gemeenschap dringend een nieuwe impuls worden gegeven. De beleidsmakers staan voor de uitdaging opnieuw het vertrouwen en de werkgelegenheidsschepping te versterken op de korte termijn en tegelijkertijd de voorwaarden voor een krachtigere groei en meer werkgelegenheid op de middellange termijn te verbeteren. Dit vereist zowel een ondersteunend macro-economisch beleidskader, waarvoor een gezond evenwicht in de macro-economische beleidscombinatie moet worden hervonden, als een intensivering van de inspanningen op het gebied van het structurele beleid om de werkloosheid terug te dringen en het concurrentievermogen van de Gemeenschap te verbeteren. In het Economisch jaarverslag van de Commissie van 1996 wordt een gedetailleerde analyse gegeven van de beleidsopties die de beleidsmakers in de huidige situatie ter beschikking staan. Voorts heeft de Commissie met betrekking tot dit verslag adviezen ontvangen van het Europese Parlement en het Economisch en Sociaal Comité, en overleg gevoerd met de sociale - 3 4- partners. Op basis hiervan geeft de Aanbeveling voor de Globale Richtsnoeren voor het economisch beleid 1996 de beleidsmaatregelen weer die noodzakelijk zijn om de doelstellingen van de Gemeenschap op het gebied van groei, werkgelegenheid en convergentie te verwezenlijken. ISSN 0254-1513 COM(96) 211 def. DOCUMENTEN NL 10 Catalogusnummer : CB-CO-96-237-NL-C ISBN 92-78-04432-6 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg ïï