title: ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ - ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΝΟΝΩΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

eurovoc_concepts:
World Trade Organisation
competition law
competition policy
international law

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυ^λλες, 18. 06. 1996 COM(96) 284 ηλικά ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΝΟΝΩΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ EL/01/96/01780100. P00 (EN) MNK/mnk ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΝΟΝΩΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ α) Μία σφαιρική θεώρηση των κανόνων ανταγωνισμού: Οι λόγοι που β) γ) δ) ε) Π. υπαγορεύουν τη θέσπιση διεθνών κανόνων, Εξέταση των θεμάτων που συνδέονται με τον ανταγωνισμό, Εξέταση των θεμάτων που συνδέονται με το εμπόριο, Ζητήματα δικαιοδοσίας: η αποφυγή των μονομερών μέτρων, Ιστορική αναδρομή και πρόσφατες εξελίξεις. ΣΕ ΠΟΙΟ ΟΡΓΑΝΟ ΘΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΘΟΥΝ ΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ; III. ΕΝΑ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΝΟΝΩΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ - ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟ α) β) γ) δ) Η καθιέρωση εσωτερικών μηχανισμών προστασίας του ανταγωνισμού, Θέσπιση κοινών κανόνων. Η καθιέρωση μηχανισμών συνεργασίας μεταξύ των αρχών ανταγωνισμού, Επίλυση διαφορών. IV. ΣΥΝΑΦΗ ΖΗΤΗΜΑΤΑ α) β) γ) δ) Ποιοί πρέπει να συμμετάσχουν; Το συμφέρον των αναπτυσσόμενων χωρών. Η σχέση με τα μέσα εμπορικής άμυνας. Η σχέση με την κοινοτική έννομη τάξη και με τα κράτη μέλη. V. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΠΙΘΑΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΟΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΝΟΝΩΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ α) β) γ) δ) Η καθιέρωση εσωτερικών συστημάτων προστασίας του ανταγωνισμού, Η επίτευξη συμφωνίας σχετικά με ορισμένους κοινούς κανόνες, Η καθιέοωση μηχανισμών συνεργασίας μεταξύ των αρχών ανταγωνισμού, Επίλυση διαφορών. AéL EL/01/96/01780100. P00 (EN) MNK/mnk 14 Ιουνίου 1996 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΝΟΝΩΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Η παρούσα ανακοίνωση αφορά τις διεθνείς παραμέτρους της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού. Σε αυτήν εξετάζεται το ερώτημα κατά πόσον το δημόσιο διεθνές δίκαιο, και ιδίως αυτό που ισχύει στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου ("ΠΟΕ"), είναι σκόπιμο να συμπληρωθεί με ένα ειδικό σύστημα για την ενίσχυση της επιβολής της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού1. Οι έννοιες και οι προτάσεις που αναπτύσσονται στο παρόν έγγραφο έχουν ως αφετηρία την έκθεση της ομάδας εμπειρογνωμόνων που συγκροτήθηκε με απόφαση του Επιτρόπου van Miert τον Ιούνιο του 1994. Η εν λόγω έκθεση τιτλοφορείται "Η πολιτική ανταγωνισμού στη νέα εμπορική τάξη: Η ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας και των διεθνών κανόνων" και δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 1995. Αντικείμενο της έκθεσης των εμπειρογνωμόνων υπήρξε τόσο η διμερής, όσο και η πολυμερής συνεργασία στον τομέα του ανταγωνισμού. Έγινε δεκτό ότι η εκ παραλλήλου ανάπτυξη τους οδηγεί στην αμοιβαία συμπλήρωση και ενίσχυση τους. Επομένως, μολονότι η παρούσα ανακοίνωση δίδει έμφαση στις πολυμερείς παραμέτρους του όλου ζητήματος, η περαιτέρω ανάπτυξη των συμφωνιών διμερούς συνεργασίας είναι εξίσου σημαντική και θα ασκούσε ευνοϊκή επίδραση στις εργασίες οι οποίες διεξάγονται σε πολυμερές επίπεδο. Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ α) Μία σΦαιοιχΐΐ^θεώοτιση των κανόνων ανταγωνισμού: Οι λόγοι που υπαγορεύουν τη θέσπιση διεθνών κανόνων Δύο είναι τα φαινόμενα που σημάδεψαν τη διεθνή οικονομική δραστηριότητα κατά τις πρόσφατες δεκαετίες: η απελευθέρωση και η παγκοσμιοποίηση. Οι οκτώ γύροι διαπραγματεύσεων που πραγματοποιήθηκαν από τότε που συστάθηκε η Γενική Το αντικείμενο της παρούσας ανακοίνωσης περιορίζεται στις αντιβαίνουσες στον ανταγωνισμό πρακτικές των επιχειρήσεων. Υπάρχει μια πλειάδα κρατικών πρακτικών, όπως π. χ. οι επιδοτήσεις, οι οποίες έχουν συνέπειες για τον ανταγωνισμό και οι οποίες έχουν συμπεριληφθεί μαζί με τις ιδιωτικές πρακτικές στο κεφάλαιο της Συνθήκης ΕΚ που αφορά τους κανόνες ανταγωνισμού. Οι πρακτικές αυτές καλύπτονται ήδη σε μεγάλο βαθμό από κανόνες οι οποίοι έχουν θεσπισθεί στο πλαίσιο του ΠΟΕ. EL/01/96/01780100. P00 (EN) MNK/mnk Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου ("GATT") το 1947 είχαν ως αποτέλεσμα τη μείωση των εισαγωγικών δασμών σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα: από το 35% περίπου σε επίπεδα κάτω του 4%2. Η εξέλιξη αυτή είχε ως συνέπεια τη μαζική αύξηση του όγκου των συναλλαγών με αντικείμενο αγαθά και υπηρεσίες, ο οποίος διπλασιάζεται κάθε επτά ως οκτώ χρόνια και έχει αυξηθεί από τα $ 200 δισεκατομμύρια περίπου στις αρχές της δεκαετίας του 1960 στα $ 5. 000 δισεκατομμύρια και πλέον το 1994. Οι ξένες άμεσες επενδύσεις έχουν αυξηθεί με ακόμη πιο εντυπωσιακούς ρυθμούς· συγκεκριμένα, σε λιγότερο από είκοσι πέντε χρόνια τριακονταπλασιάστηκαν. Οι εθνικές οικονομίες είναι σήμερα περισσότερο παρά ποτέ ανοικτές στον ξένο ανταγωνισμό. Σε μικροοικονομικό επίπεδο, οι επιχειρήσεις έχουν υιοθετήσει στρατηγικές παγκόσμιου βεληνεκούς. Η απελευθέρωση και η τεχνολογική πρόοδος τις έχουν αναγκάσει να καθιερώσουν νέες μεθόδους παραγωγής: να εκμεταλλεύονται τα συγκριτικά πλεονεκτήματα των διαφόρων χωρών, να βελτιώνουν την κινητικότητα τους, να παραλλάσσουν τους συντελεστές παραγωγής, να διεισδύουν σε νέες αγορές, κ. ο. κ. Συχνά μία επιχείρηση πρέπει να είναι παρούσα ταυτοχρόνως σε διαφορετικές αγορές για να παραμείνει ανταγωνιστική. Ως εκ τούτου, οι χώρες εξαρτώνται πλέον η μία από την άλλη, ενώ οι αγορές πολλών αγαθών και υπηρεσιών έχουν αποκτήσει περιφερειακό ή και παγκόσμιο χαρακτήρα. Ο αριθμός και το μέγεθος των επιχειρήσεων με πολυεθνική δραστηριότητα έχει αυξηθεί. Οι εμπορικές πρακτικές που έχουν κάποια διεθνή διάσταση είναι σήμερα περισσότερες παρά ποτέ και ενδέχεται να οδηγήσουν σε αύξηση των διασυνοριακών πρακτικών που αντιβαίνουν στον ανταγωνισμό: συμπράξεις επιχειρήσεων (καρτέλ) με διεθνή αντίκτυπο, συμφωνίες έχουσες ως αποτέλεσμα τον αθέμιτο αποκλεισμό των (αλλοδαπών) ανταγωνιστών, καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης σε διεθνές επίπεδο ή διεθνούς χαρακτήρα συγχωνεύσεις με συνέπειες βλαβερές για τον ανταγωνισμό. Τέτοιου είδους πρακτικές είναι δυνατό να περιορίζουν τον ανταγωνισμό και να υπονομεύουν τα οφέλη της απελευθέρωσης των συναλλαγών. 2 Πρόκειται για τους μέσους σταθμισμένους με βάση το εμπορικό ισοζύγιο βιομηχανικούς δασμούς που θα ισχύουν στις ανεπτυγμένες χώρες μετά την πλήρη θέση σε εφαρμογή των μειώσεων στις οποίες ανέλαβαν την υποχρέωση να προβούν οι μετέχοντες στον Γύρο της Ουρουγουάης. Μάλιστα, το 40% των ευρωπαϊκών εισαγωγών θα πραγματοποιείται αδασμολόγητα. Στο πλαίσιο του ίδιου Γύρου οι αναπτυσσόμενες χώρες ανέλαβαν σε γενικές γραμμές για πρώτη φορά την υποχρέωση να παγιοποιήσουν τους δασμούς που επιβάλλουν οριζοντίως· στις περισσότερες περιπτώσεις οι δασμοί αυτοί θα κυμαίνονται γύρω στο 20-35% κατ' ανώτατο όριο. Οι εναπομένοντες ποσοτικοί περιορισμοί επί των εισαγωγών, σε επιμέρους κλάδους, όπως είναι η γεωργία και τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, αλλά και σε σχέση με γενικότερες πρακτικές, όπως είναι οι οικειοθελείς περιορισμοί των εξαγωγών, προβλέπεται να καταργηθούν σταδιακά από όλα τα μέλη του ΠΟΕ. EL/01/96/01780100. P00 (EN) MNK/mnk Εξαιτίας των προεκτεθεισών εξελίξεων είναι απαραίτητο να επανεξετάσει κανείς τον εγχώριο χαρακτήρα των κανόνων ανταγωνισμού και την έλλειψη δεσμευτικών διεθνών κανόνων. Πολλές χώρες ή περιφέρειες έχουν θέσει σε εφαρμογή ολοκληρωμένες πολιτικές για τον ανταγωνισμό, αλλά στερούνται των κατάλληλων μέσων για την εφαρμογή της εσωτερικής τους νομοθεσίας περί ανταγωνισμού όταν ασκούνται πρακτικές οι οποίες αντιβαίνουν στον ανταγωνισμό και έχουν διεθνή διάσταση, καθώς και για τη συγκέντρωση των απαραίτητων στοιχείων εκτός της επικράτειας τους. Για τον λόγο αυτό είναι αναγκαίο ένα σύστημα το οποίο θα ενισχύσει την ουσιαστική επιβολή των κανόνων ανταγωνισμού. Στην Κοινότητα οι πρακτικές που αντιβαίνουν στον ανταγωνισμό αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά με ομοιόμορφο τρόπο και χωρίς αυθαίρετες διακρίσεις σε όλα τα κράτη μέλη. Η πολιτική ανταγωνισμού αποτελεί έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους της κοινοτικής έννομης τάξης. Ωστόσο, δεν υπάρχουν κανόνες ανταγωνισμού οι οποίοι να ισχύουν σε παγκόσμιο επίπεδο, και σε πολλές ξένες αγορές είναι ανεπαρκή τα μέσα άμυνας που παρέχονται για την αντιμετώπιση πρακτικών οι οποίες αντιστρατεύονται τον ανταγωνισμό και υπονομεύουν τις προσπάθειες των επιχειρήσεων μας να μετάσχουν στον ανταγωνισμό. Υπάρχουν, επομένως, τέσσερις κύριοι λόγοι για τους οποίους πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα καθιέρωσης διεθνών κανόνων για τον ανταγωνισμό: Ως μέρος της στρατηγικής της Κοινότητας για την πρόσβαση στις αγορές: Οι αντιβαίνουσες στον ανταγωνισμό πρακτικές αποκλείουν τις επιχειρήσεις μας από τις αγορές τρίτων χωρών, αλλά η αποτελεσματική τους αντιμετώπιση είναι αδύνατη αν δεν θεσπισθούν διεθνείς κανόνες, αφού στις αγορές των εν λόγω τρίτων χωρών δεν υπάρχουν κατάλληλοι μηχανισμοί επιβολής της σχετικής νομοθεσίας. Εξάλλου, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις επιβαρύνονται με ένα ανταγωνιστικό μειονέκτημα όταν είναι αναγκασμένες να ανταγωνίζονται στις διεθνείς αγορές αλλοδαπούς παραγωγούς οι οποίοι έχουν ως βάση της δραστηριότητας τους εγχώριες αγορές υποκείμενες σε πολύ χαλαρότερες πολιτικές ανταγωνισμού. Η θέσπιση πολυμερών κανόνων θα συνέβαλε στη διαμόρφωση δικαιότερων όρων ανταγωνισμού σε παγκόσμιο επίπεδο. Για την αποφυγή των αμφισβητήσεων γύρω από την εφαρμοστέα εκάστοτε νομοθεσία και των συγκρούσεων δικαιοδοσίας μεταξύ των χωρών, καθώς επίσης για την προώθηση της σταδιακής σύγκλισης των νομοθεσιών ανταγωνισμού. Είναι πραγματικά ανάγκη να ελαχιστοποιηθούν οι περί τη δικαιοδοσία συγκρούσεις και οι συνεπακόλουθες εμπορικές διαμάχες οι οποίες είναι δυνατό προκύψουν όχι μόνο από την εξωεδαφική εφαρμογή ορισμένων κανόνων ανταγωνισμού, αλλά και από την εφαρμογή της νομοθεσίας ανταγωνισμού έναντι αντιστρατευόμενων τον ανταγωνισμό πρακτικών οι οποίες επινοούνται μεν στο εξωτερικό, αλλά ασκούνται στο εσωτερικό της οικείας έννομης τάξης. Ακόμη, η σύγκλιση και η αποφυγή των αμφισβητήσεων θα επαύξανε τη νομική ασφάλεια των επιχειρήσεων που αναπτύσσουν δραστηριότητα σε διαφορετικές έννομες τάξεις και παράλληλα EL/01/96/01780100. P00 (EN) MNK/mnk θα οδηγούσε σε μείωση των δαπανών που αυτές επωμίζονται προκειμένου να συμμορφωθούν με τις κατά τόπους νομοθεσίες ανταγωνισμού. Για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της συνεκτικότητας της επιβολής της πολιτικής ανταγωνισμού της ίδιας της Κοινότητας. Οπως ακριβώς συμβαίνει σε πλήθος χωρών, η πολιτική ανταγωνισμού αποτελεί έναν από τους πρωταρχικούς παράγοντες ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας της κοινοτικής βιομηχανίας, προασπίζοντας την εύρυθμη λειτουργία των οικονομιών αγοράς των χωρών μας και μεγιστοποιώντας την ευημερία των καταναλωτών. Προϋποθέτει τη λειτουργία μηχανισμών συνεργασίας, προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη οι συνέπειες της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας. ' Η αποφασιστικότερη επιβολή της νομοθεσίας ανταγωνισμού θα ενίσχυε το σύστημα εμπορίου με βάση τις αρχές που διέπουν τα δικά μας συστήματα δικαίου και τις οικονομίες αγορές των χωρών μας, ένα θεμελιώδες στοιχείο των οποίων αποτελεί η νομοθεσία ανταγωνισμού. Οι παραπάνω έννοιες αναπτύσσονται περαιτέρω κατωτέρω. β) Ε£έταση των θεμάτων που συνδέονται με τον ανταγωνισιιό Στο πλαίσιο της Κοινότητας η εξάλειψη των φραγμών στο εμπόριο και η εφαρμογή της νομοθεσίας ανταγωνισμού έχουν εξελιχθεί εκ παραλλήλου. Η προσέγγιση αυτή είναι μοναδική στον κόσμο. Η πολιτική ανταγωνισμού της Κοινότητας, έπειτα από τριάντα πέντε χρόνια εξέλιξης, έχει πλέον ωριμάσει πλήρως, και η εφαρμογή της είναι αυστηρή και αμερόληπτη3. Ως εκ τούτου, η αγορά της Κοινότητας έχει ενοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό, και οι περί ανταγωνισμού διατάξεις της Συνθήκης προασπίζουν την ενότητα της κοινής αγοράς. Ωστόσο, υπό μια ευρύτερη θεώρηση, η πολιτική ανταγωνισμού της Κοινότητας και τα μέσα που χρησιμοποιούνται για την εφαρμογή της έχουν διατηρήσει, εν πολλοίς, τον εσωτερικό τους χαρακτήρα, χαρακτηρίζονται από ενδοστρέφεια και δεν αφορούν παρά μόνον πρακτικές οι οποίες ασκούνται στο εσωτερικό της κοινής αγοράς και επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών μας. Η έλλειψη ενός μέσου για την αντιμετώπιση των διασυνοριακών υποθέσεων Πολλές από τις χώρες ή τις περιφέρειες που έχουν θέσει σε εφαρμογή ολοκληρωμένες πολιτικές ανταγωνισμού δεν διαθέτουν, παρόλα αυτά, τα αναγκαία μέσα για την εφαρμογή των εσωτερικών κανόνων ανταγωνισμού σε περιπτώσεις πρακτικών οι οποίες αντιβαίνουν στον ανταγωνισμό και έχουν μια διεθνή διάσταση. Επί παραδείγματι, στοιχεία καθοριστικής σημασίας για μια έρευνα είναι δυνατό να 3 Παράλληλα, τα κράτη μέλη στα οποία δεν υπήρχαν αρχές ανταγωνισμού πριν από τη δημιουργία της Κοινότητας έχουν θεσπίσει την απαραίτητη νομοθεσία και έχουν προβεί στη σύσταση μηχανισμών για την επιβολή της νομοθεσίας αυτής σε εθνικό επίπεδο. EL/01/96/01780100. POO (EN) MNK/mnk βρίσκονται εκτός της δικαιοδοσίας της εκάστοτε χώρας ή περιφέρειας, με αποτέλεσμα να μην είναι προσιτά σε αυτήν. Αν λείπουν οι αναγκαίες αποδείξεις για την άσκηση της επίμαχης πρακτικής που υποτίθεται ότι βλάπτει τον ανταγωνισμό, οι αρχές ανταγωνισμού αδυνατούν να λάβουν τα αναγκαία κατασταλτικά μέτρα. Αποτροπή των αμφισβητήσεων περί Tnc εφαρμοστέας voμoθεσίαc και κατασταλτικά μέτρα Στις δεκαετίες του 1980 και του 1990 παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση του αριθμού των διεθνούς χαρακτήρα συγχωνεύσεων, στρατηγικών συμμαχιών, κοινών επιχειρήσεων, συμφωνιών για την παραχώρηση άδειας, κ. ο. κ. Οι ρυθμίσεις αυτής της μορφής είναι δυνατό να αποτελέσουν αντικείμενο εξέτασης από διαφορετικές αρχές ταυτοχρόνως* τούτο ενέχει τον κίνδυνο να υπάρξουν αμφισβητήσεις για την εφαρμοστέα νομοθεσία ή για το κατασταλτικό μέτρο που θα επιβληθεί για την ίδια υπόθεση. Για να αναφέρουμε ένα ακραίο παράδειγμα, οι αποκλίσεις των νομοθεσιών που διέπουν το ίδιο σύνολο πραγματικών περιστατικών ενδέχεται να οδηγήσουν σε αντικρουόμενα συμπεράσματα όσον αφορά τη νομιμότητα της εξεταζόμενης συμπεριφοράς. Εντούτοις, ακόμη και όταν υπάρχει σύμπτωση απόψεων σχετικά με το γεγονός ότι δεδομένη συμπεριφορά αντιβαίνει στον ανταγωνισμό, τα κατασταλτικά μέτρα που επιβάλλονται σε κάθε έννομη τάξη είναι πιθανό να μη συμβιβάζονται μεταξύ τους. Η μεγαλύτερη σύγκλιση των νομοθεσιών και η αύξηση της συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων αρχών ανταγωνισμού θα περιόριζε την πιθανότητα τέτοιου είδους συγκρούσεων και θα συνέβαλε στην αύξηση της ασφάλειας δικαίου για τις επιχειρήσεις. Αποφυγή των περιττών αλληλεπικαλυπτόμενων ενεργειών και εξόδων Η εξέταση των εμπορικών πρακτικών προϋποθέτει σημαντική προσπάθεια και υψηλό κόστος, τόσο για τις αρχές ανταγωνισμού, όσο και για τις επιχειρήσεις των οποίων η συμπεριφορά αποτελεί αντικείμενο εξέτασης. Σε περίπτωση που η ίδια εμπορική πρακτική εμπίπτει στη δικαιοδοσία διαφορετικών έννομων τάξεων, τα σχετικά έξοδα αυξάνονται αντιστοίχως Η αύξηση της συνεργασίας και η εξάλειψη των περιττών αλληλεπικαλυπτόμενων ενεργειών είναι δυνατό να επιτρέψει τη μείωση του κόστους των σχετικών διαδικασιών, τόσο για τις αρχές ανταγωνισμού, όσο και για τις επιχειρήσεις. EL/01/96/01780100. P00 (EN) MNK/mnk ΣυμπράΕειο επινειοησεων με αντικείμενο TIC ε£αγωνέα Ορισμένες πρακτικές είναι δύσκολο να αντιμετωπισθούν με βάση τους υφιστάμενους κανόνες από οποιαδήποτε αρχή. Για παράδειγμα, οι συμπράξεις επιχειρήσεων (καρτέλ) με αντικείμενο τις εξαγωγές4 δεν έχουν υπαχθεί στη νομοθεσία ανταγωνισμού των χωρών εξαγωγής, και τούτο για εμπορικούς λόγους (επιθυμία των χωρών να βελτιώσουν τη σχέση των τιμών των εξαγωγών προς τις τιμές των εισαγωγών). Εξάλλου, για νομικούς, αλλά και πρακτικούς λόγους δεν έχει εφαρμοσθεί η νομοθεσία ανταγωνισμού. Σε περίπτωση που μία σύμπραξη επιχειρήσεων με αντικείμενο τις εξαγωγές δεν έχει συνέπειες για τις αγορές της χώρας εξαγωγής, η αρχή ανταγωνισμού της χώρας αυτής δεν έχει τη δικαιοδοσία να ασχοληθεί με αυτήν. Από τη σκοπιά της χώρας εισαγωγής, οι συμπράξεις επιχειρήσεων με αντικείμενο τις εξαγωγές έχουν συνέπειες για την αγορά της, με αποτέλεσμα να θεμελιώνεται η δικαιοδοσία της, αλλά τα αποδεικτικά στοιχεία που χρειάζονται για να αποδειχθεί η ύπαρξη των εν λόγω συμπράξεων βρίσκονται εκτός της δικαιοδοσίας της χώρας εισαγωγής. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, τα μέσα που έχουν στη διάθεση τους η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της είναι ανεπαρκή. Γενικότερα, στη σημερινή απελευθερωμένη παγκόσμια αγορά η πολιτική ανταγωνισμού της Κοινότητας πρέπει οπωσδήποτε να έχει και μια εξωτερική διάσταση. Συμφέρον της Κοινότητας είναι να καταβάλει προσπάθειες ώστε οι εταίροι μας στις αγορές τους να επιδεικνύουν τον ίδιο βαθμό προθυμίας για την επιβολή της νομοθεσίας ανταγωνισμού τον οποίον και εμείς επιδεικνύουμε έναντι των επιχειρήσεων, ασχέτως προελεύσεως, στις δικές μας. γ) Εξέταση των θεμάτων που συνδέονται με το εμπόριο Ισορροπία των δυνατοτήτων πρόσβασης Οι πρακτικές που αντιβαίνουν στον ανταγωνισμό επηρεάζουν την ισορροπία των δυνατοτήτων πρόσβασης που αποτελούν αντικείμενο διαπραγματεύσεων μεταξύ των μελών του ΠΟΕ. Συγκαταλέγονται στο επόμενο σύνολο φραγμών στο εμπόριο οι οποίοι θα υπάρχουν στην απελευθερωμένη πλέον παγκόσμια αγορά. Η εφαρμογή της νομοθεσίας ανταγωνισμού συμβάλλει στη δημιουργία προσιτών αγορών και στη διασφάλιση του γενικότερου ανοίγματος και της σταθερότητας του εμπορικού συστήματος. Οι εταίροι μας είναι ανάγκη να μιμηθούν τις προσπάθειες που η Κοινότητα καταβάλλει στον συγκεκριμένο τομέα. Η πολιτική ανταγωνισμού συνδέεται πλέον σαφώς με το εμπόριο· η εφαρμογή στις εξαγωγικές αγορές των αρχών που διέπουν τη νομοθεσία ανταγωνισμού θα συντελέσει στην εξάλειψη των 4 Οι συμπράξεις επιχειρήσεων με αντικείμενο τις εξαγωγές αποτελούν ένα ιδιαίτερο πρόβλημα στον βαθμό που οι αρνητικές τους συνέπειες γίνονται αισθητές μόνο στην αγορά της χώρας εισαγωγής, ενώ τα συναφή στοιχεία εντοπίζονται στη χώρα εξαγωγής. Αυτή η τελευταία δεν έχει, ασφαλώς, ούτε συμφέρον, αλλά ούτε και δικαιοδοσία να λάβει τα αναγκαία μέτρα. αυθαίρετων διακρίσεων και στη διαμόρφωση ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις μας που προσπαθούν να κατακτήσουν τις διεθνείς αγορές. Παρότι οι σημερινές κυβερνήσεις υπόκεινται σε αυστηρότατους διεθνείς κανόνες όσον αφορά τη νομοθεσία την οποία θεσπίζουν ή τα μέτρα που εφαρμόζουν, αφ' ης στιγμής αυτά έχουν συνέπειες για το εμπόριο, σε διεθνές επίπεδο δεν υπάρχουν κανόνες για τον έλεγχο των εμπορικών πρακτικών που αντιβαίνουν στον ανταγωνισμό. Τέτοιου είδους πρακτικές είναι δυνατό να αντικαθιστούν τους επίσημους κρατικούς φραγμούς, οι οποίοι έχουν περιορισθεί ή καταργηθεί. Θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς ότι η μείωση των δασμών και των λοιπών εμποδίων επαυξάνει το συμφέρον που έχουν οι επιχειρήσεις να μεθοδεύσουν την άσκηση πρακτικών οι οποίες αντίκεινται στον ανταγωνισμό και παρεμποδίζουν την πρόσβαση στις αγορές (παραδείγματος χάρη συμπράξεις επιχειρήσεων σε συνδυασμό με αποκλεισμούς, καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης προς αποκλεισμό ορισμένων επιχειρήσεων, επιβολή κάθετων περιορισμών προς αποκλεισμό ορισμένων επιχειρήσεων). Πέραν αυτού, καθώς ο βιομηχανικός τομέας στις αναδυόμενες οικονομίες γίνεται όλο και πιο εξελιγμένος, αντίστοιχα θα εξελίσσονται και τα μέσα που μετέρχονται οι επιχειρήσεις για να προστατεύσουν τις αγορές από τον ξένο ανταγωνισμό. Τέλος, οι κυβερνήσεις, των οποίων η ελευθερία ανάληψης δράσης με σκοπό τη στήριξη των εγχώριων κλάδων παραγωγής μέσω της λήψης διοικητικών μέτρων έχει συρρικνωθεί εξαιτίας της θέσπισης διεθνών κανόνων, ενδέχεται να μπουν στον πειρασμό να διατηρήσουν σε ισχύ ένα χαλαρό πλέγμα κανονιστικών ρυθμίσεων για τον ανταγωνισμό και να μην καταβάλλουν προσπάθειες για την αποτελεσματικότερη επιβολή τους ή να παραχωρούν εξαιρέσεις με σκοπό την προστασία συγκεκριμένων βιομηχανικών κλάδων. Μολονότι σε πολλές από τις εξαγωγικές μας αγορές υφίστανται πράγματι κανόνες για τον ανταγωνισμό, η αντιμετώπιση των πρακτικών που αντιβαίνουν στον ανταγωνισμό είναι συχνά αδύνατη, αν η εγχώρια αρχή ανταγωνισμού δεν μεριμνά για την ενεργό επιβολή των κανόνων αυτών. Επειδή δεν υπάρχουν σχετικοί διεθνείς κανόνες, οι επιχειρήσεις μας είναι αναγκασμένες να εξαρτώνται αποκλειστικά από την αποφασιστικότητα και την επιμονή των αρμόδιων οργάνων των τρίτων χωρών για την υπεράσπιση των-συμφερόντων τους. 5 Πρόσφατες εξελίξεις επιβεβαιώνουν το συμπέρασμα ότι οι πρακτικές που πράγματι αντιβαίνουν στον ανταγωνισμό ή οι οποίες υποτίθεται ότι αντιβαίνουν στον ανταγωνισμό ενδέχεται να προκαλέσουν τριβές στον τομέα του εμπορίου, καθώς και 5 Επισημαίνεται, ωστόσο, ότι στις ΗΠΑ το σύστημα επιβολής του νόμου στηρίζεται στην προσφυγή των ιδιωτών στα αστικά δικαστήρια· οι ιδιώτες ενθαρρύνονται ουσιαστικά να υποβάλουν τις υποθέσεις τους στα δικαστήρια από την πιθανότητα να τους επιδικασθεί πολλαπλάσια αποζημίωση. Οι ιδιώτες έχουν ομοίως την ευχέρεια να επικαλούνται ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων τις περί ανταγωνισμού διατάξεις της Συνθήκης ΕΚ και της εκάστοτε εθνικής νομοθεσίας. Παρόλα αυτά, τα εγχώρια δικαστήρια τρίτων χωρών συχνά δεν είναι προσιτά με την ίδια ευκολία. 8 ότι το εμπορικό σύστημα αδυνατεί να επιτρέψει την επίλυση των διαφορών όσο δεν συμφωνούνται κανόνες δεοντολογίας6. Εμπορικά μέσα Η ανεπαρκής εφαρμογή στις διάφορες αγορές των αρχών που διέπουν τον ανταγωνισμό ενδέχεται να έχει και άλλου είδους συνέπειες για το εμπόριο. Ο συνασπισμός επιχειρήσεων σε συμπράξεις και άλλες ανάλογες περιοριστικές συμπεριφορές σε μια ξένη χώρα είναι δυνατό να επιτρέψουν στις επιχειρήσεις να πραγματοποιήσουν εξαιρετικά υψηλά κέρδη στην εγχώρια αγορά τους και στη συνέχεια να πωλήσουν τα προϊόντα τους στις εξαγωγικές αγορές σε τιμές κάτω του κόστους. Τέτοιου είδους μεθοδεύσεις είναι πιθανό να δώσουν το έναυσμα για τη χρήση νόμιμων εμπορικών μέσων, όπως είναι η επιβολή δασμών αντιντάμπινγκ από τη χώρα εισαγωγής. Ωστόσο, η χρήση εμπορικών μέσων δεν επιτρέπει να αντιμετωπισθεί η δραστηριότητα η οποία αναπτύσσεται στην αγορά της χώρας εξαγωγής, ενώ ταυτόχρονα ενδέχεται να έχει αρνητικές παρεπόμενες συνέπειες. Από οικονομική σκοπιά, συνεπώς, η χρήση εμπορικών μέσων είναι λιγότερο αποτελεσματική από ό,τι η αντιμετώπιση της εκάστοτε πρακτικής στην εγχώρια αγορά της χώρας εξαγωγής. Ακόμη και όταν δεν υπάρχουν αποδείξεις για την ύπαρξη ντάμπινγκ, η προστασία που παρέχεται στις επιχειρήσεις μέσω της ανεπαρκούς εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού στην εκάστοτε εγχώρια τους αγορά ενδέχεται να τις περιάγει σε πλεονεκτική ανταγωνιστική θέση στις ξένες αγορές. δ) Ζητήματα δικαιοδοσίας: η αποφυγή των μονομερών μέτοων Ορισμένες αρχές ανταγωνισμού εφαρμόζουν πολιτικές με σκοπό τη διευθέτηση προβλημάτων που υπάρχουν στον τομέα της πρόσβασης στις αγορές και τα οποία προκαλούνται από την άσκηση σε ξένες αγορές πρακτικών που αντιστρατεύονται τον ανταγωνισμό, επεκτείνοντας το γεωγραφικό πεδίο κάλυψης της εθνικής τους Τον Μάιο του 1995 η Kodak άσκησε προσφυγή ενώπιον της κυβέρνησης των ΗΠΑ (συγκεκριμένα ενώπιον του Εκπρόσωπου Εμπορίου των ΗΠΑ) κατ' εφαρμογή του άρθρου 301 του Εμπορικού Νόμου των ΗΠΑ, ισχυριζόμενη ότι υφίστανται ορισμένοι φραγμοί οι οποίοι αντιβαίνουν στον ανταγωνισμό και περιορίζουν την ελεύθερη πρόσβαση στην ιαπωνική αγορά αναλώσιμων φωτογραφικών φιλμ και φωτογραφικού χάρτου. νομοθεσίας ανταγωνισμού. Η τακτική αυτή προκαλεί προβλήματα δικαιοδοσίας7 και εθνικής κυριαρχίας, και ενδέχεται να οδηγήσει σε συγκρούσεις μεταξύ των χωρών. Εξάλλου, η αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας πολιτικής έχει κάποια όρια, αν λάβει κανείς υπόψη τα νομικής και πρακτικής φύσεως εμπόδια που τίθενται στη εκζήτηση εκ μέρους μιας χώρας στοιχείων εκτός της επικράτειας της. Η ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας θα περιόριζε την ανάγκη των αρχών ανταγωνισμού να καταφεύγουν στην ανάληψη εξωεδαφικής δράσης. Η επίλυση των τυχόν προβλημάτων μέσω της συνεργασίας προσφέρει μερικά αδιαμφισβήτητα πλεονεκτήματα· τούτο ισχύει ιδίως αν η συνεργασία αυτή αυξάνει την πιθανότητα να καταστεί δυνατή η εξάλειψη της εκάστοτε αντιβαίνουσας στον ανταγωνισμό συμπεριφοράς. ε) Ιστορική αναδοομή και ποόσ<ρατε€ ε£ελί£εια Στο παρελθόν εκδηλώθηκαν πολλές πρωτοβουλίες για την καθιέρωση κανόνων σχετικών με τις συμπεριφορές που αντιστρατεύονται τον ανταγωνισμό. Ο Χάρτης της Αβάνας βασιζόταν στην έννοια των ολοκληρωμένων κανόνων, οι οποίοι θα εκάλυπταν τόσο τις κρατικές, όσο και τις ιδιωτικές πρακτικές, και ένα ολόκληρο κεφάλαιο του ήταν αφιερωμένο στις περιοριστικές επιχειρηματικές πρακτικές8. Παρόλα αυτά ο Χάρτης δεν κυρώθηκε, και τον διαδέχθηκε η λιγότερο μεγαλεπήβολη Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου (GATT), στο πλαίσιο της οποίας η αλληλεπίδραση εμπορίου και ανταγωνισμού εξετάστηκε αρκετές φορές στη δεκαετία 7 Βλέπε τις κατευθυντήριες αρχές που θεσπίστηκαν το 1995 στις ΗΠΑ σχετικά με τη διεθνή επιβολή της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας. Οι απόπειρες των ΗΠΑ να επιβάλουν τη νομοθεσία τους και πέραν της δικαιοδοσίας τους οδήγησαν τον Καναδά, τη Γαλλία, τη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τις Κάτω Χώρες και την Ελβετία να θεσπίσουν απαγορευτικές νομοθετικές διατάξεις. Ακόμη^ το άρθρο 301 του Εμπορικού Νόμου του 1974 επιτρέπει τη λήψη εμπορικών μέτρων με σκοπό την αντιμετώπιση της ανοχής που ξένες κυβερνήσεις επιδεικνύουν έναντι πρακτικών που αντιστρατεύονται τον ανταγωνισμό. Βλέπε το κεφάλαιο V του Χάρτη. Ο Χάρτης του 1947 προέβλεπε τη σύσταση ενός Διεθνούς Οργανισμού Εμπορίου, που θα επέβλεπε το παγκόσμιο εμπόριο. Στον οργανισμό αυτό ανετίθετο η ανάληψη δράσης για την αντιμετώπιση πρακτικών που αντιβαίνουν στον ανταγωνισμό· ο οργανισμός θα είχε την εξουσία να διεξάγει έρευνες, καθώς και το δικαίωμα να διατυπώνει συστάσεις σχετικά με τη λήψη κατασταλτικών μέτρων. Ωστόσο, ο Χάρτης, ο οποίος επιπλέον συμπεριελάμβανε και ορισμένους κανόνες για τις επενδύσεις, δεν υιοθετήθηκε τελικά, και ορισμένες από τις διατάξεις του συνεράφησαν για να αποτελέσουν τη λιγότερο φιλόδοξη Συνθήκη της Γενικής Συμφωνίας Δασμών και Εμπορίου (GATT), η οποία την 1η Ιανουαρίου 1995 παραχώρησε με τη σειρά της τη θέση της στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου. 10 του 1950 και του 1960, χωρίς όμως να προκύψουν συγκεκριμένα αποτελέσματα9. Κατά τη δεκαετία του 1970 ένας πλήρης Κώδικας για τον ανταγωνισμό προέκυψε εν τέλει από διαπραγματεύσεις στο πλαίσιο της UNCTAD10, μετά από αίτημα των αναπτυσσόμενων χωρών. Οι διατάξεις τους δεν είναι δεσμευτικές. Ο ΟΟΣ Α καταβάλλει εδώ και πολλά χρόνια αξιόλογες προσπάθειες στον τομέα του διεθνούς ανταγωνισμού. Έχει εγκρίνει μια σύσταση η οποία περιλαμβάνει έναν μηχανισμό αλληλοενημέρωσης των αρμόδιων αρχών ο μηχανισμός αυτός δεν είναι υποχρεωτικός, αλλά λειτουργεί την πράξη και έχει αναθεωρηθεί αρκετές φορές μέχρι σήμερα11. Σε καθεμιά από τις τρεις "θεμελιακές" συμφωνίες του ΠΟΕ12 περιλαμβάνονται περιορισμένης εμβέλειας κανόνες για τον ανταγωνισμό οι οποίοι έχουν καταρτισθεί με βάση τα δεδομένα της κάθε περίπτωσης. Η "Γενική συμφωνία για τις εμπορευματικές συναλλαγές" (GATT) περιλαμβάνει, σε παράρτημα, μία "Συμφωνία για τα επενδυτικά μέτρα στον τομέα του εμπορίου" ("Συμφωνία για τα TRIM"), η οποία προβλέπει την επανεξέταση της συμφωνίας εντός πέντε ετών από τη θέση της σε ισχύ, προκειμένου να εξετασθεί κατά πόσον είναι σκόπιμη η συμπλήρωση της συμφωνίας με διατάξεις για την πολιτική ανταγωνισμού13. Η συμφωνία για τα 10 11 12 13 Βλέπε GATT BISD 7S/29, 9S/28, 170. Το "Σύνολο πολυμερώς συμφωνημένων ακριβοδίκαιων αρχών και κανόνων για τον έλεγχο των περιοριστικών επιχειρηματικών πρακτικών" εγκρίθηκε από τη. Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών τον Δεκέμβριο του 1980. (UN Doc. Α/35/48 (1980)). Τροποποιήθηκε το 1995. Η εν λόγω σύσταση συμπεριλαμβάνει μια οικειοθελή διαδικασία επίλυσης διαφορών, η οποία ουδέποτε χρησιμοποιήθηκε. (C (95) 130/Τελικό). Ο ΠΟΕ περιλαμβάνει τρεις "θεμελιακές" συμφωνίες, οι οποίες καλύπτουν τις εμπορευματικές συναλλαγές ("GATT"), τις συναλλαγές με αντικείμενο υπηρεσίες ("GATS") και τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στον τομέα του εμπορίου ^Συμφωνία για τα TRIP"). Οι τρεις ξεχωριστές αυτές συμχρωνίες πλαισιώνονται από τη συμφωνία σχετικά με τη σύσταση του ίδιου του ΠΟΕ, καθώς και από την ολοκληρωμένη συμφωνία σχετικά με την επίλυση των διαφορών. Ο ΠΟΕ περιλαμβάνει επίσης μια σειρά "πλεωμερών συμφωνιών", οι οποίες δεσμεύουν μονάχα τα μέρη που τις έχουν υπογράψει. Η συμφωνία GATT σχετικά με τις εμπορευματικές συναλλαγές περιέχει μια διάταξη με σκοπό να διασφαλισθεί η εμπορική συμπεριφορά επιχειρήσεων στις οποίες έχουν παραχωρηθεί ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα (πρόκειται για το άρθρο XVII της GATT, το οποίο παρουσιάζει ορισμένα προβλήματα εφαρμογής στην πράξη). Έχει υποστηριχθεί ότι οι περιπτώσεις συμπεριφοράς που αντιστρατεύεται τον ανταγωνισμό θα μπορούσαν να αντιμετωπισθούν με την υποβολή μιας καταγγελίας "μη παραβίασης", όπως αποκαλείται. Σήμερα διεξάγονται στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ διαπραγματεύσεις με σκοπό τη σύναψη πολυμερών κανόνων για τις επενδύσεις, ενώ ο ΠΟΕ είναι πιθανό να 11 δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στον τομέα του εμπορίου ("Συμφωνία για τα TRIP") περιέχει ορισμένες διατάξεις για τον έλεγχο των πρακτικών που αντιβαίνουν στον ανταγωνισμό ή των όρων που περιλαμβάνονται σε άδειες παραχωρούμενες βάσει συμβάσεως, οι οποίες αφορούν τη μεταφορά τεχνολογίας ή άλλων στοιχείων που καλύπτονται από δικαιώματα ιδιοκτησίας. Στην ίδια συμφωνία αναγνωρίζεται επίσης το δικαίωμα των χωρών να θεσπίζουν εσωτερική νομοθεσία προς ρύθμιση τέτοιου είδους πρακτικών, και προβλέπεται η διεξαγωγή διαπραγματεύσεων και η ανταλλαγή στοιχείων μεταξύ των κυβερνήσεων, όταν συντρέχουν λόγοι για να πιστεύει κανείς ότι δεδομένες πρακτικές ή δεδομένοι όροι που ισχύουν στο πλαίσιο παραχώρησης αδείας αποτελούν κατάχρηση και βλάπτουν τον ανταγωνισμό στην οικεία αγορά. Παρομοίως, η "Γενική συμφωνία για τις συναλλαγές στον τομέα των ("GATS") περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με τη διεξαγωγή υπηρεσιών" διαβουλεύσεων και την ανταλλαγή στοιχείων ανάλογες εκείνων που περιέχονται στη συμφωνία για τα TRIP· στη συμφωνία αυτή καθιερώνεται η υποχρέωση των χωρών να μεριμνούν ούτως ώστε οι επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες υπό μονοπωλιακό καθεστώς να μην κάνουν κατάχρηση της θέσης τους στο πλαίσιο δραστηριοτήτων μη καλυπτόμενων από το μονοπωλιακό προνόμιο που τους έχει παραχωρηθεί. Εντούτοις, η χρησιμότητα των προαναφερθεισών διατάξεων για τον ουσιαστικό έλεγχο σε διεθνές επίπεδο των πρακτικών που αντιστρατεύονται τον ανταγωνισμό εξακολουθεί να είναι πολύ περιορισμένη. Ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει η διαπίστωση ότι η έλλειψη περισσότερο ολοκληρωμένων πολυμερών αρχών και προϋποθέσεων εφαρμογής και επιβολής των πολιτικών ανταγωνισμού ενδέχεται να υπονομεύσει τις παλαιότερες, αλλά και τις τρέχουσες διεθνείς προσπάθειες για την απελευθέρωση των συναλλαγών. Εκ παραλλήλου με τις προεκτεθείσες εξελίξεις, ολοένα περισσότερες χώρες έχουν διαπραγματευθεί διμερείς συμφωνίες με αντικείμενο τη συνεργασία μεταξύ των αρχών ανταγωνισμού των οικείων χωρών. Τέτοιου είδους συμφωνίες έχουν αποτελέσει αντικείμενο διαπραγματεύσεων στην Ένωση τόσο σε επίπεδο Κοινότητας, όσο και σε επίπεδο κρατών μελών. Σε επίπεδο Κοινότητας, για παράδειγμα, μια συμφωνία συνεργασίας έχει συναφθεί με τις ΗΠΑ. Η συμφωνία αυτή προβλέπει, μεταξύ άλλων: τη γνωστοποίηση ενεργειών επιβολής του νόμου εκ μέρους ενός συμβαλλόμενου μέρους οι οποίες ενδέχεται να θίξουν σημαντικά συμφέροντα του άλλου μέρους· την ανταλλαγή στοιχείων σε ορισμένες περιπτώσεις· την πραγματοποίηση διαβουλεύσεων, την ανάπτυξη συνεργασίας και την αποφυγή των συγκρούσεων γύρω από ενέργειες επιβολής του νόμου. Στη συμφωνία ξεχωρίζει το αποκαλούμενο "μέσο θετικής διεθνούς αβρότητας"14, διότι επιτρέπει σε ένα μέρος, των οποίου τα ζωτικά συμφέροντα θίγονται από παραβλάπτουσες τον ανταγωνισμό πρακτικές οι οποίες ασκούνται στην επικράτεια του άλλου μέρους, να ζητήσει από ξεκινήσει εργασίες στον ίδιο τομέα συντόμως. Οι κανόνες ανταγωνισμού είναι δυνατό να συντελέσουν στο να διασφαλισθεί ότι οι (ξένες) επενδύσεις πραγματοποιούνται αποκλειστικά υπό υγιείς και ανταγωνιστικούς όρους. Βλέπε το άρθρο V. 14 12 αυτό το τελευταίο να τις εξετάσει και να λάβει τα κατάλληλα μέτρα. Σε γενικές γραμμές, το ουσιαστικό περιεχόμενο των εν λόγω συνθηκών έχει επίσης εξελιχθεί, και οι διατάξεις τους είναι πιο εξελιγμένες σήμερα από ό,τι στο παρελθόν. Παρά την ευρεία συναίνεση που υπάρχει για την προώθηση της ουσιαστικότερης διμερούς συνεργασίας μεταξύ των κατά τόπους αρχών ανταγωνισμού, το πεδίο εφαρμογής και τα αποτελέσματα των διμερών συμφωνιών συνεργασίας που έχουν συναφθεί κατά το πρότυπο των σχετικών εργασιών στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ εξακολουθούν να είναι περιορισμένα. Όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής, τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι, μολονότι ο αριθμός των χωρών που έχουν συνάψει τέτοιου είδους συμφωνίες βαίνει αυξανόμενος, στην κατηγορία αυτή συγκαταλέγονται μόνο η ΕΕ και ένας περιορισμένος αριθμός χωρών οι οποίες καταβάλλουν πολύ δραστήριες προσπάθειες για την επιβολή των πολιτικών ανταγωνισμού· εξάλλου, είναι γεγονός ότι οι εν λόγω συμφωνίες δεν περιλαμβάνουν κανόνες ή αρχές ουσιαστικού δικαίου. Ένα άλλο ερώτημα είναι κατά πόσον, σε συνδυασμό με όσα προαναφέρθηκαν, είναι δυνατό να διαφυλαχθεί η συνεκτικότητα μεταξύ των συνεχώς πληθυνόμενων εμπορικών συμφωνιών οι οποίες αφορούν η καθεμία συγκεκριμένο κλάδο της οικονομίας και περιλαμβάνουν κάποιες διατάξεις για τον ανταγωνισμό που έχουν, η καθεμιά, ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Το στοιχείο αυτό αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σπουδαιότητα, δεδομένου ότι εντείνεται η αλληλεπίδραση μεταξύ των εμπορευματικών συναλλαγών, των συναλλαγών με αντικείμενο υπηρεσίες και των ξένων επενδύσεων, ενώ παράλληλα οι αντίστοιχες γεωγραφικές αγορές αλληλεπικαλύπτονται. Στην καλύτερη περίπτωση, οι επιχειρήσεις θα πιέζουν τις κυβερνήσεις να εξασφαλίσουν την ορθολογική εφαρμογή και συνεκτικότητα των πολιτικών τους. Στη χειρότερη περίπτωση, οι επιχειρήσεις θα επιδιώκουν να εκμεταλλευθούν τις διατάξεις των συμφωνιών αυτής της μορφής προκειμένου να προωθήσουν τα στενά επιχειρηματικά τους συμφέροντα, επιλέγοντας κάθε φορά την έννομη τάξη που τα ευνοεί περισσότερο. Για τους λόγους αυτούς πρέπει να εξετασθεί η περίπτωση κατάστρωσης μιας πιο σύντονης πολιτικής, η-οποία θα καλύπτει ταυτοχρόνως μια σειρά χωρών και ολόκληρο το φάσμα των κλάδων της οικονομίας. Π. ΣΕ ΠΟΙΟ ΟΡΓΑΝΟ ΘΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΘΟΥΝ ΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ; Το διεθνές σύστημα κανόνων είναι δυνατό να λειτουργήσει στο πλαίσιο τεσσάρων εναλλακτικών φορέων: του ΟΟΣΑ, της UNCTAD, του ΠΟΕ ή, τέλος, στο πλαίσιο μιας ξεχωριστής, αυτοτελούς συμφωνίας που θα αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Ο ΟΟΣΑ έχει δραστηριοποιηθεί εδώ και καιρό στον τομέα των διεθνών κανόνων ανταγωνισμού και εξυπηρετείται από ανεξάρτητη Γραμματεία. Διαθέτει τις οργανωτικές ικανότητες που χρειάζονται για τη μεθόδευση της διαπραγμάτευσης μιας συμφωνίας για τους διεθνείς κανόνες ανταγωνισμού. Ωστόσο, η επιλογή του 13 ΟΟΣΑ χαρακτηρίζεται από τρία μειονεκτήματα: ο ΟΟΣΑ δεν διαθέτει πείρα στους τομείς της ενασχόλησης με δεσμευτικές αναλήψεις υποχρεώσεων και της επίλυσης διαφορών, δεν είναι αρμόδιος για τα εμπορικά μέτρα που συνδέονται με τον ανταγωνισμό (γι* αυτά είναι αρμόδιος ο ΠΟΕ) και, το σημαντικότερο, ο αριθμός των μελών του είναι περιορισμένος. Η UNCTAD κατήρτισε έναν πλήρη Κώδικα περί Ανταγωνισμού στη δεκαετία του 1970, ο οποίος έχει αναθεωρηθεί ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Εντούτοις, πολλές από τις αντιρρήσεις που ισχύουν για τον ΟΟΣΑ ισχύουν ομοίως για την UNCTAD, παραδείγματος χάρη η έλλειψη παράδοσης στην ενασχόληση με δεσμευτικές αναλήψεις υποχρεώσεων και η μη υπαγωγή στις αρμοδιότητες του υπόψη οργανισμού των εμπορικών ζητημάτων που άπτονται του ανταγωνισμού (για τα οποία είναι αρμόδιος ο ΠΟΕ). Θα είναι ενδεχομένως δυσχερές να εξασφαλισθεί στις διάφορες χώρες η πολιτική στήριξη που χρειάζεται για τη σύναψη μιας ανεξάρτητης, αυτοτελούς συμφωνίας, ενώ η λειτουργία της είναι πιθανό να απαιτήσει υψηλά γενικά έξοδα σε σύγκριση με τις άλλες λύσεις. Ο ΠΟΕ είναι ο επικρατέστερος υποψήφιος για να στεγάσει ένα σύστημα κανόνων ανταγωνισμού· σε αυτόν ανήκουν όλες σχεδόν οι χώρες του κόσμου15. Ο ΠΟΕ είναι σε θέση να ανταποκριθεί ισόρροπα και με ευαισθησία στα ποικίλα συμφέροντα και τις ανησυχίες τόσο των ανεπτυγμένων, όσο και των αναπτυσσόμενων χωρών. Ο ΠΟΕ είναι το κατεξοχήν όργανο στο οποίο αναγνωρίζεται το δικαίωμα θέσπισης διεθνών οικονομικών κανόνων στον τομέα του εμπορίου. Πολλοί από τους κανόνες του που ισχύουν σήμερα συνδέονται στενά με ζητήματα ανταγωνισμού (ιδίως εκείνοι οι οποίοι αφορούν τις επιδοτήσεις, τις κρατικές επιχειρήσεις και την πνευματική ιδιοκτησία). Ορισμένες από τις συμφωνίες που ισχύουν στο πλαίσιο του ΠΟΕ περιλαμβάνουν ήδη μια σειρά ειδικών διατάξεων για την αντιμετώπιση των πρακτικών που αντιβαίνουν στον ανταγωνισμό (βλέπε το σημείο Ι. ε ανωτέρω). Η θεσμική υποδομή του ΠΟΕ περιλαμβάνει ένα σύστημα διαφάνειας και επιτήρησης, μέσω της καθιέρωσης υποχρεώσεων κοινοποίησης, καθώς και διατάξεων σχετικών με την παρακολούθηση του όλου συστήματος. Οι ρυθμίσεις αυτές είναι κοινές σε πολλές συμφωνίες του ΠΟΕ και της GATT. Ο ΠΟΕ παρέχει εξάλλου το πλαίσιο για συνεχείς διαπραγματεύσεις και διαβουλεύσεις, ενώ τα μέλη του θα έχουν την ευχέρεια να υποβάλλουν σε αυτόν τους προβληματισμούς τους σχετικά με ζητήματα ανταγωνισμού που άπτονται του εμπορίου. Επιπλέον, ο οργανισμός διαθέτει ένα ενισχυμένο και νομιμοποιημένο σύστημα για την επίλυση των διαφορών μεταξύ κυβερνήσεων. Το σύστημα αυτό είναι δυνατό να θωρακίσει τους κανόνες που θα συμφωνηθούν και να επιτρέψει τη διευθέτηση των συγκρούσεων. 15 Είκοσι πέντε και πλέον πρώην χώρες με οικονομία κρατικού εμπορίου, μεταξύ των οποίων η Κίνα και η Ρωσία, διαπραγματεύονται ήδη την προσχώρηση τους στον ΠΟΕ. 14 Η επιλογή του ΠΟΕ ανταποκρίνεται επίσης στην πιθανότητα διαπραγμάτευσης μιας συμφωνίας με συγκεκριμένο αντικείμενο μεταξύ περιορισμένου αριθμού συμβαλλομένων (πράγμα που θα ισοδυναμούσε με τη σύναψη μιας "πλειομερούς", όπως αποκαλείται, συμφωνίας κατ' εφαρμογή του παραρτήματος IV της συμφωνίας για τον ΠΟΕ). III. ΕΝΑ ΑΙΕΘΝΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΝΟΝΩΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ - ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟ Μία παραδοχή στην οποία ερείδεται η παρούσα ανακοίνωση είναι ότι η σύσταση μιας Διεθνούς Αρχής Ανταγωνισμού, με αυτοτελείς εξουσίες έρευνας και επιβολής του νόμου, δεν αποτελεί μια εφικτή εναλλακτική λύση μεσοπρόθεσμα. Οι χώρες θα ήταν προς το παρόν απρόθυμες να αποδεχθούν τους περιορισμούς επί της εθνικής τους κυριαρχίας και επί των εθνικών τους πολιτικών τους οποίους θα συνεπάγετο τ) λειτουργία ενός τέτοιου οργάνου. Για τον λόγο αυτό, οι προτάσεις που αναπτύσσονται κατωτέρω καθώς και στο παράρτημα εκφράζουν μια πιο συγκρατημένη προσέγγιση, η οποία στηρίζεται στην ανάληψη υποχρεώσεων με δεσμευτική ισχύ για τις κυβερνήσεις και στην καθιέρωση διακυβερνητικών διαδικασιών. Αυτό εξάλλου είναι και το πρότυπο επί του οποίου έχει οικοδομηθεί το διεθνές σύστημα εμπορίου από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά. Οι εργασίες για την καθιέρωση ενός συστήματος διεθνών κανόνων ανταγωνισμού είναι πάρα πολύ πιθανό να σημειώσουν πρόοδο αν υιοθετηθεί μια προοδευτική προσέγγιση. Στόχος θα ήταν η ενίσχυση του συντονισμού της πολιτικής ανταγωνισμού σε διαδοχικές φάσεις (δηλαδή με τη διαδοχική υλοποίηση των επιμέρους τμημάτων του όλου εγχειρήματος). Τούτο θα μπορούσε να επιτευχθεί με τη δημιουργία μιας ομάδας εργασίας στο πλαίσιο του ΠΟΕ, οι αρχικές εργασίες της οποίας θα περιορίζονταν σε εκείνους τους τομείς στους οποίους είναι δυνατό να επιτευχθεί συναίνεση σε πρώιμο στάδιο· η προσπάθεια για την επίτευξη των πιο φιλόδοξων στόχων θα αναλαμβανόταν στη συνέχεια. Τα κύρια στάδια είναι δυνατό να προσδιορισθούν ως εξής: α) Η καθιέρωση εσωτερικών μηχανισμών προστασίας του ανταγωνισμού Ένα πρώτο βήμα θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί με το να αναλάβει κάθε μέλος του ΠΟΕ ξεχωριστά τη δέσμευση ότι θα διασφαλίσει την ύπαρξη εσωτερικών μηχανισμών για την προστασία του ανταγωνισμού. Τα θεμελιώδη στοιχεία ενός τέτοιου μηχανισμού θα είναι: η ύπαρξη στοιχειωδών κανόνων ανταγωνισμού στο πλαίσιο της εσωτερικής νομοθεσίας της εκάστοτε χώρας με σκοπό την αντιμετώπιση των πρακτικών που αντιβαίνουν στον ανταγωνισμό· οι κανόνες αυτοί θα καλύπτουν τις περιοριστικές συμφωνίες των επιχειρήσεων, τις καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης και τις συγχωνεύσεις· 15 η ύπαρξη ή θεσμοθέτηση εγχώριων μηχανισμών επιβολής του νόμου, οι οποίοι θα διασφαλίζουν την ουσιαστική εφαρμογή των προαναφερθέντων κανόνων παράλληλα θα προβλέπονται κατάλληλες διαδικασίες για τη διερεύνηση των σχετικών υποθέσεων, καθώς και οι ενδεδειγμένες κυρώσεις· η διασφάλιση της πρόσβασης των ιδιωτών στις εγχώριες αρχές που είναι αρμόδιες για την επιβολή του νόμου, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών δικαστηρίων, και τούτο υπό καθεστώς ισοτιμίας, διαφάνειας και αμεροληψίας. β) Θέσπιση κοινών κανόνων Ταυτοχρόνως, τα μέλη του ΠΟΕ θα μπορούσαν να επιδιώξουν τον εντοπισμό ενός πυρήνα κοινών αρχών και να καταβάλλουν προσπάθειες για την υιοθέτηση τους σε διεθνές επίπεδο. Τούτο θα είχε ως αποτέλεσμα: την προώθηση ίσων όρων ανταγωνισμού παγκοσμίως· τη διευκόλυνση της ανάπτυξης στενότερης συνεργασίας μεταξύ των αρχών ανταγωνισμού και τη δημιουργία των προϋποθέσεων για τον συντονισμό των ενεργειών που αναλαμβάνονται διεθνώς για την επιβολή του νόμου· την προώθηση της σταδιακής σύγκλισης της νομοθεσίας ανταγωνισμού των διαφόρων χωρών. Η κατάρτιση κοινών αρχών και κανόνων είναι δυνατό να γίνει προοδευτικά και σε διαδοχικά στάδια. Σε πρώτη φάση, ίσως θα ήταν σκόπιμο να αποδοθεί έμφαση στους περιορισμούς οριζόντιου χαρακτήρα (συμπράξεις επιχειρήσεων με σκοπό τον καθορισμό των τιμών ή του όγκου παραγωγής ή τον καταμερισμό των αγορών, συμπαιγνίες με σκοπό τον επηρεασμό του αποτελέσματος διαγωνισμών, ομαδικοί αποκλεισμοί και συμπράξεις επιχειρήσεων με αντικείμενο τις εξαγωγές). Οι εργασίες με αντικείμενο άλλου είδους πρακτικές (καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης, ορισμένες μορφές κάθετων περιορισμών, όπως συμφωνίες αποκλειστικής διανομής ή τροφοδοσίας) θα μπορούσαν να εγκαινιασθούν εκ παραλλήλου, αλλά ενδέχεται να αποδειχθούν πιο χρονοβόρες. γ) Η καθιέρωση μηχανισμών συνεργασίας μεταΕύ των αοχών ανταγωνισιιού Η διαφάνεια αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο ενός συστήματος για τον ανταγωνισμό. Θα ήταν δυνατή η καθιέρωση ρυθμίσεων για την ενημέρωση, την ανταλλαγή στοιχείων και τη συνεργασία μεταξύ των διαφόρων αρχών ανταγωνισμού. Οι ρυθμίσεις αυτές θα μπορούσαν να συμπεριλαμβάνουν τη θεσμοθέτηση διαδικασιών για την ανάπτυξη συνεργασίας, παραδείγματος χάρη όταν διαφορετικές αρχές 16 αρχίζουν εκ παραλλήλου έρευνα για την ίδια πρακτική. Τα μέσα αρνητικής και θετικής διεθνούς αβρότητας θα μπορούσαν επίσης να αναπτυχθούν περαιτέρω16. δ) Επίλυση δια<ρρρών Πέραν του φυσικού του ρόλου ως ενός μόνιμου πλαισίου για τη διαπραγμάτευση της προσαρμογής ή της ενίσχυσης των συμφωνημένων κανόνων και υποχρεώσεων, ο ΠΟΕ παρέχει επιπλέον έναν μηχανισμό συμμόρφωσης, ο οποίος διευκολύνει την επίλυση των διαφορών μεταξύ κυβερνήσεων σε περίπτωση που μια χώρα ισχυρίζεται πως έχει παραβιασθεί κάποιος από τους συμφωνημένους κανόνες του ΠΟΕ. Οι ιδιώτες δεν έχουν πρόσβαση στο σύστημα επίλυσης διαφορών του ΠΟΕ. Οι μηχανισμοί που υπάρχουν στο πλαίσιο του ΠΟΕ θα μπορούσαν, επί παραδείγματι, να χρησιμοποιηθούν όταν μια χώρα παραλείπει να συγκροτήσει στην εσωτερική της έννομη τάξη έναν μηχανισμό για την προάσπιση του ανταγωνισμού ή όταν παραλείπει να ανταποκριθεί σε μια συγκεκριμένη περίπτωση σε μια αίτηση για τη λήψη μέτρων επιβολής του νόμου την οποία της έχει υποβάλει ένα άλλο μέλος του ΠΟΕ. Οι σχετικοί κανόνες θα μπορούσαν, εν ανάγκη, να προσαρμοσθούν στις ιδιαιτερότητες της νομοθεσίας και της πολιτικής ανταγωνισμού, ενώ θα μπορούσαν να εφαρμοσθούν προοδευτικώς. Οι παραπάνω έννοιες αναπτύσσονται περαιτέρω στο παράρτημα. IV. ΣΥΝΑΦΗ ΖΗΤΗΜΑΤΑ α) Ποιοι πρέπει να συμμετάσχουν: Μία διεθνής συμφωνία για τους κανόνες ανταγωνισμού θα είχε ευεργετικές συνέπειες για όλα τα έθνη που απαρτίζουν την εμπορική κοινότητα. Όλες οι χώρες θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε μια συμφωνία η οποία θα αποβλέπει στην ενσωμάτωση στην εσωτερική τους νομοθεσία ορισμένων διατάξεων για το δίκαιο του ανταγωνισμού. ^. Συγχρόνως, προϋπόθεση της εφαρμογής των ρυθμίσεων που αφορούν την ανάπτυξη συνεργασίας και την επιβολή του νόμου είναι η ύπαρξη προηγμένης διοίκησης στις μετέχουσες χώρες, ικανής να διαχειρίζεται ευαίσθητες πληροφορίες και να αξιολογεί 16 Για τον σκοπό αυτό θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως πρότυπο οι σχετικές διατάξεις του ΟΟΣΑ, καθώς και ορισμένων διμερών συμφωνιών. Η αρχή της αρνητικής διεθνούς αβρότητας σημαίνει ότι ένα μέρος λαμβάνει υπόψη τα σημαντικά συμφέροντα κάποιου άλλου μέρους πριν από τη λήψη οιουδήποτε μέτρου. Χάρη στο μέσο θετικής διεθνούς αβρότητας (βλέπε επίσης στο σημείο Ι. ε ανωτέρω), ένα μέρος δύναται να ζητήσει από κάποιο άλλο μέρος να ενεργήσει με βάση τις δικές του εξουσίες, με σκοπό τη διερεύνηση δραστηριοτήτων που θίγουν σημαντικά συμφέροντα του πρώτου μέρους. τις εμπορικές πρακτικές μέσα σε ένα δυναμικό περιβάλλον. Πολλές αναπτυσσόμενες χώρες δεν διαθέτουν ακόμη αυτού του είδους τη διοικητική μηχανή. Για τον λόγο αυτό είναι ρεαλιστικό να αναμένει κανείς ότι, σε περίπτωση που θεσπισθούν, οι σχετικές με την ανάπτυξη συνεργασίας διατάξεις μιας συμφωνίας για τον ανταγωνισμό θα εφαρμόζονταν, σε πρώτη φάση, μόνο μεταξύ ενός περιορισμένου αριθμού συμβαλλομένων μερών τα οποία διαθέτουν ώριμα όργανα για την προάσπιση του ανταγωνισμού. Οι σχετικές διατάξεις θα μπορούσαν σε μια πρώτη φάση να αφορούν μια ομάδα ανεπτυγμένων και προηγμένων αναπτυσσόμενων χωρών, στην οποία θα προσετίθεντο σταδιακά περισσότερες χώρες. Στη συμφωνία θα έχει το δικαίωμα να συμμετάσχει κάθε χώρα η οποία είναι σε θέση να επωμισθεί τις υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτήν. Μεταξύ διαφορετικών χωρών θα μπορούσε να καθιερωθεί μια λιγότερο ή περισσότερο εντατική μορφή συνεργασίας, επί παραδείγματι στον τομέα της ανταλλαγής πληροφοριών. β) Το συμφέρον των αναπτυσσόμενων γωοών Οι ιδιωτικές πρακτικές που αντιστρατεύονται τον ανταγωνισμό αποτελούν εδώ και πολύν καιρό πηγή ανησυχίας για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Καθώς ο κύκλος εργασιών πολλών πολυεθνικών εταιρειών έχει φθάσει να ξεπερνά το ΑΕΠ ορισμένων αναπτυσσόμενων χωρών μεσαίου μεγέθους, οι αναπτυσσόμενες χώρες έχουν διαπιστώσει την ολοένα επιτακτικότερη ανάγκη θέσπισης κάποιων ελάχιστων κανόνων που θα διέπουν τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων στις αγορές τους. Για να ανταποκριθεί ακριβώς στη διαπίστωση αυτή, η UNCTAD κατήρτισε τον περί ανταγωνισμού κώδικα της το 1980. Με βάση την προεκτεθείσα μέχρι τώρα στάση των αναπτυσσόμενων χωρών, θα ήταν ασφαλώς εύλογο να περιμένει κανείς ότι αυτές θα υποστήριζαν την περαιτέρω ενίσχυση των διεθνών κανόνων, κατά μείζονα λόγο αν το πεδίο εφαρμογής των κανόνων αυτών διευρυνόταν ώστε να καλύπτει επίσης ορισμένες πρακτικές, όπως είναι οι συμπράξεις επιχειρήσεων με αντικείμενο τις εξαγωγές, οι οποίεξ-βήμερα διαφεύγουν του ουσιαστικού ελέγχου17. Ακόμη και αν οι αναπτυσσόμενες χώρες δεν μετάσχουν ενδεχομένως, σε μια πρώτη φάση, στις ρυθμίσεις για την ανάπτυξη συνεργασίας μεταξύ των αρχών ανταγωνισμού (βλέπε το σημείο III. α. ανωτέρω), και πάλι θα ωφελούνταν από τον συστηματικότερο έλεγχο των διεθνούς χαρακτήρα πρακτικών που αντιστρατεύονται τον ανταγωνισμό. Εξάλλου, οι χώρες αυτές, όπως και τα υπόλοιπα μέλη του ΠΟΕ, 17 Πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι ένα σύστημα κανόνων για τον ανταγωνισμό δεν μπορεί να αποτελεί πανάκεια για τις δυσχέρειες που οι αναπτυσσόμενες χώρες αντιμετωπίζουν εξαιτίας των εγχώριων τους ανεπαρκών συστημάτων και δυνατοτήτων διερεύνησης των σχετικών υποθέσεων. Για τον λόγο αυτό καθίσταται επιτακτικότερη η ανάγκη παροχής στις αναπτυσσόμενες χώρες της δυνατότητας να λάβουν τεχνική βοήθεια. 18 θα έχουν την ευχέρεια να επικαλούνται τις διατάξεις περί επίλυσης διαφορών σε περίπτωση που κάποιες άλλες χώρες δεν έχουν εφαρμόσει με τον προσήκοντα τρόπο τους συμφωνημένους θεμελιώδεις κανόνες ή τις διατάξεις περί επιβολής των κανόνων αυτών. Επιπλέον, θα ωφελούνταν από την αποδοχή εκ μέρους των ανεπτυγμένων και των νέων βιομηχανικών χωρών της υποχρέωσης να παρέχουν μεταχείριση "μάλλον ευνοούμενου κράτους" στον τομέα του ανταγωνισμού, έστω και αν οι δικές τους υποχρεώσεις είναι λιγότερο επαχθείς (π. χ. σε ό,τι αφορά τις μεταβατικές περιόδους). Τέλος, όλα τα μέλη του ΠΟΕ, συμπεριλαμβανομένων των αναπτυσσόμενων χωρών, θα ωφελούνταν από την ενδεχόμενη έκδοση αποφάσεων για την επίλυση συγκεκριμένων διαφορών, διότι από αυτές είναι πιθανό προκύψουν νέες ευκαιρίες πρόσβασης στις αγορές. Στο μέτρο που οι κανόνες ανταγωνισμού μπορούν να εξασφαλίσουν την πραγματοποίηση των επενδύσεων υπό υγιείς και δίκαιους όρους, η ύπαρξη αποτελεσματικών μηχανισμών για την προάσπιση του ανταγωνισμού είναι δυνατό να ενισχύσει τα φιλελεύθερα καθεστώτα επενδύσεων. Η καθιέρωση κατάλληλων μηχανισμών για την προάσπιση του ανταγωνισμού αποτελεί μία περίπλοκη διαδικασία και προϋποθέτει σημαντικούς πόρους και αξιόλογες προσπάθειες στον τομέα της κατάρτισης. Το σύστημα που θα θεσμοθετηθεί για τον ανταγωνισμό πρέπει να περιλαμβάνει ρυθμίσεις για την παροχή τεχνικής βοήθειας στις χώρες που τη ζητούν. γ) Η σχέση με τα μέσα εμποοική€ άμυνα€ Η σχέση μεταξύ της διαμόρφωσης ενός συστήματος για τον ανταγωνισμό και της λειτουργίας των υφιστάμενων εμπορικών μέσων αποτελεί ένα καίριας σημασίας ζήτημα κατά τις συζητήσεις για τη σχέση μεταξύ εμπορίου και ανταγωνισμού. Είναι αληθές ότι η ενσωμάτωση στην εμπορική νομοθεσία διατάξεων σχετικά με τον ανταγωνισμό ή/και η πληρέστερη και αποτελεσματικότερη επιβολή των πολιτικών ανταγωνισμού μέσω της ενίσχυσης της διεθνούς συνεργασίας θα είχαν ως συνέπεια την άμβλυνση της ανάγκης προσφυγής σε μέσα εμπορικής άμυνας. Παρόλα αυτά, τα μέσα που είναι διαθέσιμα στον τομέα του ανταγωνισμού δεν είναι δυνατό να θεωρούνται ως υποκατάστατα των μέσων στον τομέα του εμπορίου. Αυτά τα τελευταία παύουν να έχουν λόγο ύπαρξης μόνο στο πλαίσιο πλήρως ενοποιημένων αγορών. Κατά συνέπεια, ένα σύστημα κανόνων ανταγωνισμού θα συμπλήρωνε την υφιστάμενη εμπορική νομοθεσία και θα οδηγούσε στη δημιουργία ενός νέου μέσου για την αντιμετώπιση των αντιστρατευόμενων τον ανταγωνισμό πρακτικών στις μη ενοποιημένες αγορές. Τούτο σημαίνει ότι η ανάπτυξη νέων μέσων θα συμπλήρωνε τα υφιστάμενα μέσα και δεν θα οδηγούσε στην αντικατάσταση τους. Τα προεκτεθέντα επιβεβαιώνονται από την πρακτική η οποία ακολουθείται στην ίδια την ΕΚ. Η επιβολή μέτρων αντιντάμπινγκ αποκλείεται στην περίπτωση των ενδοκοινοτικών συναλλαγών, δεδομένου ότι πρόκειται για μια πλήρως ενοποιημένη 19 τεσσάρων ελευθεριών του δικαιώματος αγορά18. Για τα κράτη μέλη η ενοποίηση αυτή σήμανε την κατάργηση όλων των δασμών, την κατάργηση όλων των μέτρων που έχουν αποτελέσματα ισοδύναμα με εκείνα των δασμών (το περιεχόμενο της έννοιας αυτής είναι ευρύτερο από εκείνο της υποχρέωσης παροχής εθνικής μεταχείρισης στο πλαίσιο της GATT) και την (για τα αγαθά, τις υπηρεσίες, καθιέρωση των συμπεριλαμβανομένου τα κεφάλαια, συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων, και την εργασία). Στα παραπάνω έχουν προστεθεί το πρόγραμμα για την ενιαία αγορά και η σχετική νομισματική σταθερότητα. Η εφαρμογή της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού υπήρξε αποτελεσματική, με δεδηλωμένο στόχο, μεταξύ των άλλων, την ενοποίηση των αγορών των κρατών μελών· για την εφαρμογή της είναι υπεύθυνη μια αρχή με αυτοτελείς εξουσίες διερεύνησης των σχετικών υποθέσεων και επιβολής του νόμου. Το σύνολο των παραπάνω στοιχείων λείπει σήμερα από τον χώρο του παγκόσμιου εμπορίου. Τέλος, το σύστημα που αναλύεται στο κεφάλαιο II ανωτέρω είναι σαφώς λιγότερο ανεπτυγμένο από τον αντίστοιχο σύστημα που ισχύει για τον ανταγωνισμό στην ΕΚ· η χρησιμότητα του δεν έχει αποδειχθεί ακόμη στην πράξη. εγκατάστασης, δ) Η σ/έση με την κοινοτική έννομη τά£η και με τα κοάτη μέλη Μια θεμελιώδης υπόθεση στην οποία βασίζεται η παρούσα ανακοίνωση είναι ότι το σύστημα κανόνων ανταγωνισμού που ενδεχομένως θα προκύψει από διαπραγματεύσεις στο πλαίσιο του ΠΟΕ θα συμβαδίζει με τη νομοθεσία περί ανταγωνισμού της ΕΚ και, ειδικότερα, με τις διατάξεις της Συνθήκης ΕΚ. 'Οπως ισχύει κατά παράδοση στην GATT και τον ΠΟΕ, το πλέγμα ρυθμίσεων για τον ανταγωνισμό του ΠΟΕ θα ισχύει μονό μεταξύ κυβερνήσεων, δεν θα είναι αυτομάτως εκτελεστό και δεν θα έχει άμεση ισχύ. Επιπλέον, ο χαρακτήρας του θα είναι πολύ πιο γενικός από τις αντίστοιχες διατάξεις της κοινοτικής νομοθεσίας, ενώ κατά τα πρώτα στάδια θα αποδίδεται έμφαση στις διαδικαστικές υποχρεώσεις. Για τους παραπάνω λόγους και μόνο είναι λίαν απίθανο να προκύψει οιαδήποτε αντινομία μεταξύ των εισηγήσεων των ειδικών ομάδων του ΠΟΕ επί των κανόνων που θα συμφωνηθούν στον ΠΟΕ και της νομολογίας του Δικαστηρίου των ΕΚ σχετικά με 18 Η συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο μεταξύ της ΕΚ και των χωρών της ΕΖΕΣ ακολουθεί την ίδια προσέγγιση: η θέσπιση μέτρων αντιντάμπινγκ αποκλείεται σε εκείνους τους τομείς στους οποίους έχει υιοθετηθεί το "κοινοτικό κεκτημένο". Αντιθέτως, στις συναλλαγές μεταξύ της Κοινότητας και των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης εξακολουθεί να υπάρχει η δυνατότητα λήψης μέτρων αντιντάμπινγκ· το ίδιο ισχύει μεταξύ των ΗΠΑ, του Καναδά και του Μεξικού στο πλαίσιο της NAFTA. Το ίδιο καθεστώς ισχύει μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας: η δυνατότητα λήψης μέτρων αντιντάμπινγκ εξακολουθεί να υπάρχει παρά τη συμφωνία τελωνειακής ένωσης. 20 τα άρθρα 85 και 86 και με τη σχετική νομοθεσία19 Εξάλλου, οι επιχειρήσεις, ακόμη και στην ίδια την Κοινότητα, υπόκεινται ήδη σε διαφορετικά καθεστώτα ανταγωνισμού· στόχος της καθιέρωσης ενός διεθνούς συστήματος στον συγκεκριμένο τομέα είναι ακριβώς η προώθηση της ισοδύναμης και ορθολογικής εφαρμογής των αρχών ανταγωνισμού σε διαφορετικές αγορές. Ένα δεύτερο ζήτημα αφορά το θέμα της συμμετοχής σε ένα μελλοντικό διεθνές σύστημα. Επειδή ο ανταγωνισμός δεν εμπίπτει στις αποκλειστικές αρμοδιότητες της Κοινότητας, μια διεθνής υπόθεση είναι πιθανό να αφορά είτε την Κοινότητα (αν επηρεάζονται οι συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών), είτε ένα και μόνο κράτος μέλος (αν η υπόθεση έχει συνέπειες μόνο γι' αυτό). Οποιοδήποτε σύστημα κανόνων θα πρέπει να περιέχει ρυθμίσεις και για τις δύο αυτές περιπτώσεις και παράλληλα να διαφυλάσσει την ενότητα της κοινοτικής δράσης στον τομέα του εμπορίου. V. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η Επιτροπή ζητά από το Συμβούλιο να λάβει γνώση της παρούσας ανακοίνωσης. Σημειώνοντας ότι, αν καταβληθούν εντονότερες πολυμερείς προσπάθειες, θα προκύψουν ευεργετικά αποτελέσματα παγκοσμίως από τη μεγαλύτερη σύγκλιση και τη βελτίωση των κανόνων που διέπουν τον ανταγωνισμό και από την αποτελεσματικότερη επιβολή τους· Εκτιμώντας ότι η καθιέρωση ενός διεθνούς συστήματος κανόνων ανταγωνισμού είναι δυνατό να συμβάλει στην άρση των σημερινών ανισοτήτων, πράγμχχ που θα επέτρεπε τον περιορισμό των εξόδων, των στρεβλώσεων και των συγκρούσεων στο διεθνές εμπόριο που οφείλονται στις ανομοιότητες των εσωτερικών καθεστώτων ανταγωνισμού των διαφόρων χωρών· Αναγνωρίζοντας ότι, παράλληλα με τη συνέχιση της διμερούς συνεργασίας με τους βασικούς μας εταίρους^ ενίσχυση της πολυμερούς συνεργασίας στον τομέα του ανταγωνισμού είναι σήμερα επιθυμητή και εφικτή, και ότι θα συνέβαλε σημαντικά στη διαμόρφωση μιας πιο αποτελεσματικής, σταθερής και ενοποιημένης παγκόσμιας οικονομίας, πράγμα το οποίο θα είχε ευεργετικές συνέπειες τόσο για την Κοινότητα και τα κράτη μέλη της, όσο και για τα μέλη του ΠΟΕ* 19 Ένα παράδειγμα ακόμη μεγαλύτερης προσέγγισης, σε σύγκριση με αυτήν που υπάρχει στον τομέα του ανταγωνισμού, μεταξύ του συστήματος του ΠΟΕ και των αντίστοιχων κοινοτικών κανονιστικών διατάξεων έχουμε στον τομέα του αντιντάμπινγκ, όπου οι κοινοτικές διατάξεις αποτελούν μάλιστα εφαρμογή του συστήματος του ΠΟΕ, και, παρόλα αυτά, μέχρι τώρα έχουν αποφευχθεί οι αντινομίες μεταξύ των εισηγήσεων των ειδικών ομάδων που έχουν κληθεί να εφαρμόσουν το σύστημα του ΠΟΕ και των αποφάσεων του Δικαστηρίου των ΕΚ, οι οποίες βασίζονται στην κοινοτική νομοθεσία. 21 Αναγνωρίζοντας ότι η ενδεχόμενη ανάπτυξη ενός διεθνούς συστήματος κανόνων ανταγωνισμού έγκειται προς το συμφέρον όλων των εθνών που αναπτύσσουν εμπορική δραστηριότητα, ανεξαρτήτως του επιπέδου ανάπτυξης τους· Εκτιμώντας ότι η Κοινότητα διαθέτει μια θετική πείρα στην εφαρμογή ομοιόμορφων αρχών ανταγωνισμού σε ένα σύνολο διαφορετικών χωρών. Η Επιτροπή εισηγείται στο Συμβούλιο να καταλήξει σε συμπεράσματα με το ακόλουθο περιεχόμενο: Η Κοινότητα είναι σκόπιμο να προετοιμάσει τη θέση την οποία θα υποστηρίξει κατά την υπουργική συνάντηση των μελών του ΠΟΕ που θα πραγματοποιηθεί στη Σιγκαπούρη τον Δεκέμβριο του 1996· με αυτήν είναι σκόπιμο να προτείνεται στα μέλη του ΠΟΕ η σύσταση εκ μέρους του οργανισμού μιας ομάδας εργασίας που θα επιτελέσει διερευνητικό έργο, αρχής γενομένης το 1997, με αντικείμενο την ανάπτυξη ενός διεθνούς συστήματος κανόνων ανταγωνισμού. Το σύστημα αυτό θα μπορούσε, ιδίως, να περιλαμβάνει: την ανάληψη της δέσμευσης εκ μέρους όλων των χωρών ότι θα θεσπίσουν στο πλαίσιο της εσωτερικής τους νομοθεσίας κανόνες ανταγωνισμού και μηχανισμούς επιβολής των κανόνων αυτών, ενώ ένας περιορισμένος αριθμός χωρών θα αναλάμβανε την επιπλέον υποχρέωση να θεσμοθετήσει ρυθμίσεις που θα επιτρέπουν να ανταλλάσσονται πληροφορίες μεταξύ των αρχών ανταγωνισμού και να ζητείται η λήψη μέτρων σε ξένες αγορές, καθώς και έναν διακυβερνητικό μηχανισμό επίλυσης διαφορών. Στην ευρωπαϊκή επιχειρηματική κοινότητα πρέπει να παρασχεθεί η δυνατότητα να εκφράσει τις απόψεις της σχετικά και να συμμετάσχει με τον ενδεδειγμένο τρόπο στο όλο εγχείρημα, καθώς αυτό θα προοδεύει με την πάροδο του χρόνου. Η Κοινότητα "είναι σκόπιμο να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στον συγκεκριμένο τομέα, να ξεκινήσει προσπάθειες για την επίτευξη διεθνούς συναίνεσης και να ενθαρρύνει τα υπόλοιπα μέλη του ΠΟΕ να υποστηρίξουν τις πολυμερείς εργασίες στον συγκεκριμένο τομέα. Να ζητηθεί από τον ΟΟΣΑ και την UNCTAD να συνεχίσουν τις εργασίες τους με αντικείμενο το εμπόριο και τον ανταγωνισμό, λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις στο πλαίσιο του ΠΟΕ. 22 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Στο παρόν παράρτημα περιγράφονται οι βασικές έννοιες οι οποίες αναπτύσσονται στο μέρος III της ανακοίνωσης. Πολλές από τις έννοιες αυτές έχουν αντληθεί από έγγραφα του ΟΟΣΑ και από άλλες πηγές, και έχουν συμπεριληφθεί για διερευνητικούς λόγους. α) Η καθιέρωση εσωτερικών συστημάτων προστασίας του ανταγωνισμού Το έργο της καθιέρωσης ενός διεθνούς συστήματος κανόνων ανταγωνισμού θα μπορούσε να επιτελεσθεί σταδιακά. Ένα πρώτο βήμα θα μπορούσε να είναι να ληφθεί μέριμνα, ώστε κάθε χώρα να θεσπίσει κανόνες για τον ανταγωνισμό στο πλαίσιο της εσωτερικής της νομοθεσίας οι οποίοι θα καλύπτουν τις περιοριστικές συμφωνίες, τις καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης και τις συγχωνεύσεις. Στις ρυθμίσεις αυτές θα συμπεριλαμβανόταν και η καθιέρωση ενός συνόλου ακριβοδίκαιων διαδικασιών, οι οποίες θα εξασφαλίζουν την αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων, όπως ρυθμίσεις για τη διερεύνηση των σχετικών υποθέσεων, κατάλληλες κυρώσεις, πρόσβαση στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης, διαφάνεια και απαγόρευση της διακριτικής μεταχείρισης. Μολονότι ολοένα περισσότερες χώρες διαθέτουν ένα εξελιγμένο δίκαιο ανταγωνισμού, με σκοπό τον αποτελεσματικό έλεγχο των περιοριστικών επιχειρηματικών πρακτικών, ορισμένες (αναπτυσσόμενες) χώρες δεν έχουν προβεί ακόμη στη θέσπιση κανόνων για τον ανταγωνισμό. Ένα επιπρόσθετο πλεονέκτημα της επίτευξης συμφωνίας μεταξύ όλων των χωρών σχετικά με τη θέσπιση νομοθεσίας για τον ανταγωνισμό είναι ότι τα εγχώρια δικαστήρια θα καθίσταντο αναπόσπαστο στοιχείο των διαδικασιών επιβολής της σχετικής νομοθεσίας, όπως είναι ήδη στις περισσότερες βιομηχανικές χώρες20. Στην περίπτωση αυτή οι επιχειρήσεις δεν θα είναι δυνατό να υποχρεωθούν να σεβασθούν απαγορευμένες συμφωνίες, διότι αυτές οι τελευταίες δεν θα ήταν εκτελεστές ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Ένα άλλο σημαντικό θέμα είναι η υπαγωγή στους σχετικούς κανόνες των διαφόρων κλάδων της οικονομίας. Μια πρόσφατη μελέτη του ΟΟΣΑ απέδειξε ότι ακόμη και στις χώρες του ΟΟΣΑ υπάρχουν μεγάλα χάσματα όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας ανταγωνισμού· οι περισσότερες χώρες εξαιρούν ορισμένους κλάδους της οικονομίας από την εφαρμογή της νομοθεσίας τους περί ανταγωνισμού21. Ένα πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος θα μπορούσε να είναι η κατάρτιση ενός καταλόγου με τους κλάδους αυτούς και η ανάληψη της υποχρέωσης 20 21 Μια παρόμοια προσέγγιση υιοθετήθηκε κατά τις διαπραγματεύσεις του Γύρου της Ουρουγουάης προκειμένου για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (TRIP). Καθηγ. Β. Hawk, "Εξέταση του πεδίου εφαρμογής των νομοθεσιών και των πολιτικών ανταγωνισμού". 23 από όλες τις χώρες ότι δεν θα εξαιρέσουν στο εξής άλλους κλάδους και ότι θα μειώσουν σταδιακά τον αριθμό των εξαιρούμενων κλάδων22. Παρομοίως, οι κανόνες ανταγωνισμού θα πρέπει να ισχύουν για όλους όσοι μετέχουν στο οικονομικό γίγνεσθαι. Σε αυτούς πρέπει να υπάγονται οι κρατικές επιχειρήσεις, καθώς και οι εταιρείες στις οποίες έχουν παραχωρηθεί ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα, με εξαίρεση εκείνο το τμήμα των δραστηριοτήτων τους ως προς το οποίο τα καθήκοντα που έχουν αναλάβει έναντι του κοινωνικού συνόλου βαρύνουν περισσότερο από την ανάγκη εφαρμογής της νομοθεσίας ανταγωνισμού. β) Θέσπιση κοινών κανόνων Γίνεται γενικώς δεκτό ότι οι οριζόντιες περιοριστικές πρακτικές έχουν αρνητικές συνέπειες για τον ανταγωνισμό. Παραδείγματα τέτοιου είδους πρακτικών είναι: οι συμπράξεις επιχειρήσεων (καρτέλ), ο καταμερισμός των αγορών, ο αποκλεισμός αλλοδαπών επιχειρήσεων, ο καθορισμός των τιμών, οι συμπαιγνίες με σκοπό τον επηρεασμό του αποτελέσματος διαγωνισμών και οι συλλογικές αποκλειστικές συναλλαγές. Θα πρέπει να καταστεί δυνατή η έγκαιρη θέσπιση σε διεθνές επίπεδο ρυθμίσεων για την καταπολέμηση των πρακτικών αυτών. Οι σχετικές ρυθμίσεις θα πρέπει επιπλέον να καλύπτουν τις συμπράξεις επιχειρήσεων με αντικείμενο τις εξαγωγές, οι οποίες εξαιρούνται στις εξαγωγικές χώρες από το πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού. Μολονότι οι συμπράξεις αυτής της μορφής καλύπτονται από τη νομοθεσία των περισσότερων χωρών εισαγωγής , η αντιμετώπιση τους είναι δυσχερής εξαιτίας της έλλειψης στοιχείων στην εκάστοτε χώρα εισαγωγής. Η σύναψη διεθνούς συμφωνίας για την απαγόρευση των συμπράξεων επιχειρήσεων με αντικείμενο τις εξαγωγές θα έθετε τέλος σε τέτοιου είδους μεθοδεύσεις, οι οποίες συνίστανται ουσιαστικά σε έναν αγώνα δρόμου για την εξασφάλιση οικονομικών πλεονεκτημάτων. 22 23 Βλέπε τις εργασίες του ΟΟΣΑ επί του συγκεκριμένου θέματος. Βλέπε π. χ. την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου της 27ης Σεπτεμβρίου 1988, 1988 Συλλογή Νομολογίας του Δικαστηρίου 5193, η οποία αφορά τον ξυλοπολτό. 24 Είναι επίσης σκόπιμο να αποτελέσουν αντικείμενο εξέτασης και οι κάθετοι περιορισμοί, όπως συμφωνίες αποκλειστικής διανομής ή τροφοδοσίας, αλλά είναι πιθανό να απαιτηθεί μεγαλύτερο χρονικό διάστημα για την επίτευξη ομοφωνίας επί του θέματος αυτού, ενώ οι διάφορες χώρες θα θελήσουν ενδεχομένως να διατηρήσουν μεγαλύτερα περιθώρια ευελιξίας κατά την αξιολόγηση των συνεπειών που έχουν για τον ανταγωνισμό οι κάθετοι περιορισμοί24. Μια κοινή προσέγγιση έναντι των κάθετων περιορισμών θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω της εστίασης των σχετικών προσπαθειών στους περιορισμούς οι οποίοι θέτουν εμπόδια στην πρόσβαση στις αγορές. Η ομάδα εργασίας θα μπορούσε να εξετάσει σε ποιο βαθμό οι αρχές ανταγωνισμού θα μπορούσαν να λαμβάνουν υπόψη τις διεθνείς παραμέτρους ενός περιορισμού επί της πρόσβασης σε δεδομένη αγορά και να σταθμίζουν τις συνέπειες του για τον εγχώριο ανταγωνισμό, σε περιπτώσεις υποβολής καταγγελίας κατ' εφαρμογή των διατάξεων του προς θέσπιση διεθνούς συστήματος κανόνων (βλέπε κατωτέρω). Το ότι η εκάστοτε αρχή ανταγωνισμού θα προβαίνει στην παραπάνω εξέταση αποτελεί αντανάκλαση του γεγονότος ότι η ικανοποιητική διερεύνηση των υποθέσεων ανταγωνισμού είναι αδύνατη αν δεν εξετασθούν προηγουμένως προσεκτικά οι σχετικές διεθνείς περιστάσεις· οι πολιτικές ανταγωνισμού δεν είναι δυνατό να είναι ταυτόσημες σε όλες τις χώρες, και κάθε αγορά πρέπει να αξιολογείται με γνώμονα τα ατομικά της δεδομένα, λαμβανομένων υπόψη των οικονομικών συνθηκών και των μηχανισμών που επηρεάζουν τον βαθμό πρόσβασης στην υπόψη αγορά και, κατ' επέκταση, την κατάσταση του ανταγωνισμού σε αυτήν. Όταν εξετάζουν δεδομένη πρακτική, οι αρχές ανταγωνισμού είναι φυσικό (πολλές μάλιστα το πράττουν ήδη) να αποδίδουν βαρύνουσα σημασία σε ορισμένους : οι συνέπειες των φραγμών στο εμπόριο (των παράγοντες, όπως είναι δασμολογικών και των μη δασμολογικών φραγμών)· οι φραγμοί κανονιστικού χαρακτήρα (π. χ. αποκλίνοντα πρότυπα, περιορισμοί επί της διανομής ή της παροχής υπηρεσιών υποστήριξης)· τα εμπόδια που τίθενται στις ξένες επενδύσεις· η αναλογία μεταξύ των εισαγωγών και των ξένων επενδύσεων· και η διάρθρωση των επιχειρηματικών συμπλεγμάτων. Οι αρχές ανταγωνισμού θα εξακολουθήσουν να στηρίζουν τις αποφάσεις τους στους υπαγορευόμενους από την ανάγκη αποτελεσματικότητας στόχους, οι οποίοι αποτελούν το θεμέλιο της πολιτικής ανταγωνισμού. Ωστόσο, η αρχή ότι στις υποθέσεις διεθνούς χαρακτήρα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι διεθνείς παράμετροι της εκάστοτε υπόθεσης θα πρέπει να 24 Εξαιτίας εν μέρει των διαφορετικών στόχων και αρχών που έχουν υιοθετήσει, η Κοινότητα, αφενός, και ορισμένοι από τους εμπορικούς της εταίρους, αφετέρου, ακολουθούν διαφορετική προσέγγιση εν προκειμένω: η Κοινότητα είναι σχετικά αυστηρή έναντι των κάθετων περιορισμών που δημιουργούν περιπλοκές στη διαδικασία ενοποίησης των αγορών, όπως είναι οι απαγορεύσεις των εξαγωγών και ορισμένοι περιορισμοί εδαφικού χαρακτήρα· οι ΗΠΑ τάσσονται υπέρ μιας πιο ανεκτικής απόψεως. Εξαίρεση αποτελεί η περίπτωση της διατήρησης σε προκαθορισμένο επίπεδο της τιμής μεταπώλησης, η οποία απαγορεύεται στις περισσότερες έννομες τάξεις. 25 συμπεριληφθεί στους κοινούς κανόνες προκειμένου για το σύνολο των πρακτικών που αντιβαίνουν στον ανταγωνισμό25. Όσο πιο κλειστή κρίνεται μια αγορά, τόσο μεγαλύτερη βαρύτητα θα αποδίδεται στη σημασία του ξένου ανταγωνισμού προς αντιστάθμιση των φραγμών που τίθενται στην είσοδο στην αγορά. Η προεκτεθείσα προσέγγιση ενδέχεται να φανεί χρήσιμη και κατά τις εργασίες για τη σύναψη συμφωνίας σχετικά με την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης. Γίνεται δεκτό από όλους ότι ορισμένες πρακτικές είναι δυνατό να ισοδυναμούν με την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης. Τέτοιου είδους πρακτικές είναι: πρακτικές που συνεπάγονται τον αποκλεισμό συγκεκριμένων επιχειρήσεων· η παρεμπόδιση της πρόσβασης σε στοιχειώδεις ευκολίες- πρακτικές οι οποίες είναι πιθανό να οδηγήσουν στην υποβολή αγωγής κατασχέσεως, όπως είναι η παραχώρηση εκπτώσεων σε επιχειρήσεις που αγοράζουν αποκλειστικά από συγκεκριμένη επιχείρηση ή η εξάρτηση της σύναψης σύμβασης από πρόσθετους όρους που ευνοούν τον πωλητή· και περιορισμοί επί της παραγωγής. Όπως έχει αποδειχθεί κατά την επιβολή της ευρωπαϊκής πολιτικής στον τομέα του ανταγωνισμού, οι πρακτικές αυτής της μορφής είναι ικανές να επηρεάσουν τις συναλλαγές και να παρεμποδίσουν την πρόσβαση στις αγορές. Άλλου είδους πρακτικές πρέπει να εξετασθούν διεξοδικότερα, π. χ. η εφαρμογή υπέρογκων τιμών, η εξοντωτική τιμολόγηση και ορισμένες κάθετες ρυθμίσεις. Ο αριθμός των συγχωνεύσεων διεθνούς χαρακτήρα έχει αυξηθεί κατά πολύ. Θα ήταν πρόωρο να γίνει λόγος για τη θέσπιση διεθνών κανόνων ουσιαστικού δικαίου σε αυτόν τον τομέα. Συγχρόνως, οι επιχειρήσεις είναι σήμερα υποχρεωμένες να κοινοποιήσουν την ίδια συγχώνευση σε πολλές διαφορετικές αρχές ανταγωνισμού. Η εναρμόνιση των σχετικών διαδικασιών θα επέτρεπε την αποφυγή των μη αναγκαίων αλληλεπικαλυπτόμενων ενεργειών εκ μέρους των επιχειρήσεων και των αρμόδιων οργάνων, ενώ παράλληλα, ενθαρρύνοντας την ανάπτυξη συνεργασίας, θα 25 Η προσέγγιση αυτή είναι παρόμοια με εκείνη που υιοθετήθηκε στο πλαίσιο του Χάρτη της Αβάνας (Άρθρο 46), όπου ορίζεται ότι η παράλειψη λήψης μέτρων εκ μέρους μιας κυβερνήσεως για την αποτροπή του περιορισμού της πρόσβασης σε δεδομένη αγορά είναι δυνατό να στοιχειοθετεί παραβίαση των διατάξεων του Χάρτη. Η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου στηρίζεται σε παρόμοια συλλογιστική, δηλαδή στην αρχή ότι κάθε πρακτική πρέπει να αξιολογείται με γνώμονα τα οικονομικά και νομικά δεδομένα της. Ένα άλλο στοιχείο που λαμβάνεται υπόψη είναι η βαρύτητα που παραδοσιακά αποδίδεται στον στόχο της διασφάλισης πρόσβασης στις αγορές, αν και τούτο ισχύει μόνο μεταξύ κρατών μελών. Βλέπε, π. χ. την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου της 28ης Φεβρουαρίου 1991 επί της υπόθεσης Henninger (Delimitis). 26 περιόριζε τον κίνδυνο έκδοσης αντιφατικών αποφάσεων26. Ένα πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση αυτή θα μπορούσε να γίνει με την εναρμόνιση των εντύπων που χρησιμοποιούνται για τις γνωστοποιήσεις, καθώς και των σχετικών προθεσμιών27. γ) Η καθιέρωση μηχανισμών συνεργασίας μεταξύ των αρχών ανταγωνισμού Η ουσιαστική ανταλλαγή στοιχείων αποτελεί ένα θεμελιώδες στοιχείο της συνεργασίας μεταξύ των αρχών ανταγωνισμού. Συγχρόνως, τα στοιχεία επιχειρηματικού χαρακτήρα καλύπτονται από αυστηρή νομική προστασία σε όλες τις έννομες τάξεις, και είναι δύσκολο να φαντασθεί κανείς την περίπτωση της ανταλλαγής εμπιστευτικών εγγράφων μεταξύ των αρχών ανταγωνισμού σαν να επρόκειτο για κάτι το σύνηθες28. 26 27 28 Ο κανονισμός του 1990 για τις συγχωνεύσεις έχει σννε^ε^εκτεινόμενες και πέραν της κοινοτικής επικράτειας: μεταξύ των άλλων προβλέπει ότι η Επιτροπή έχει την εξουσία να εξετάζει τις συγχωνεύσεις επιχειρήσεων οι οποίες εδρεύουν εκτός της ΕΚ, υπό την προϋπόθεση ότι ο κύκλος εργασιών τους ανέρχεται στα 5 δισεκατομμύρια ECU τουλάχιστον και ότι δύο από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν στο εσωτερικό της ΕΚ κύκλο εργασιών ύψους 250 εκατομμυρίων ECU τουλάχιστον. Όταν περισσότερες αρχές ανταγωνισμού διερευνούν τη νομιμότητα μιας συγχώνευσης, είναι δυνατό μία από αυτές να την απαγορεύσει, ενώ μια άλλη να επιβάλει ορισμένους όρους, π. χ. την απαλλαγή από ορισμένα στοιχεία της επιχείρησης, ή, εναλλακτικά, να μην προβάλει την παραμικρή αντίρρηση. Στην έκθεση που συνέταξαν το 1993 οι Whish και Wood για τον ΟΟΣΑ σχετικά με τη "Σύγκλιση των διαδικασιών που ακολουθούνται για τις συγχωνεύσεις" διατυπώνεται ένας αριθμός προτάσεων για την εναρμόνιση των διεθνών διαδικασιών που ακολουθούνται για τη γνωστοποίηση των συγχωνεύσεων. Είναι σκόπιμο να υπενθυμισθεί ότι σε ορισμένους τομείς υπάρχουν σημαντικές δυνατότητες για την ανταλλαγή στοιχείων σε διεθνές επίπεδο, παραδείγματος χάρη μεταξύ αρχών που είναι αρμόδιες για τον έλεγχο των συναλλαγών με αντικείμενο χρεόγραφα. Εξάλλου, στον τομέα του ανταγωνισμού έχουν ήδη καθιερωθεί μηχανισμοί για την ανταλλαγή στοιχείων σε διαφορετική κλίμακα· η συμφωνία για τον ΕΟΧ, επί παραδείγματι, προβλέπει την ανταλλαγή στοιχείων μεταξύ της Επιτροπής και της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ. Μολονότι η συμφωνία συνεργασίας ΕΚ/ΗΠΑ δεν προβλέπει την ανταλλαγή στοιχείων εμπιστευτικού χαρακτήρα, το Αμερικανικό Κογκρέσσο εθέσπισε παρόλα αυτά το 1994 νομοθεσία με την οποία αποκτά τη δυνατότητα να προβαίνει στη σύναψη διμερών ρυθμίσεων για την ανταλλαγή στοιχείων εμπιστευτικού χαρακτήρα, ακόμη και σε περιπτώσεις κατά τις οποίες είναι πιθανή η επιβολή κυρώσεων διαφορετικών από αυτές που προβλέπονται από τη νομοθεσία των ΗΠΑ. 27 Η ανταλλαγή στοιχείων είναι ένα μέσο το οποίο θα πρέπει να αναπτυχθεί με περίσκεψη. Σε γενικές γραμμές η βούληση των αρμόδιων αρχών να συνεργασθούν μεταξύ τους θα είναι ασφαλώς μεγαλύτερη όταν διεξάγουν έρευνα για την ίδια υπόθεση και σκοπεύουν να εφαρμόσουν παρόμοιες προϋποθέσεις επιβολής του νόμου. Η ανταλλαγή στοιχείων καθίσταται δυσχερέστερη όταν εξετάζεται το ενδεχόμενο επιβολής διαφορετικών λύσεων. Μία ακραία κατάσταση θα είχαμε σε περίπτωση που μια αρχή επιδιώκει να επιβάλει συγκεκριμένα μέτρα για την επιβολή του νόμου, ενώ μια ομόλογη της αρχή δεν έχει την πρόθεση να προβεί στη λήψη μέτρων. Μολονότι το τελευταίο αυτό παράδειγμα παρουσιάζει τη μεγαλύτερη δυσκολία, σε αυτήν ακριβώς την περίπτωση προκύπτει ενδεχομένως με τον πιο επιτακτικό τρόπο η ανάγκη να συγκεντρωθούν ακριβή στοιχεία. Ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της κατάρτισης κανόνων για τις ανταλλαγές στοιχείων θα μπορούσε να είναι η καταγραφή των κατηγοριών στοιχείων που θεωρούνται εμπιστευτικά στις διάφορες χώρες, καθώς και των μορφών νομικής προστασίας που ισχύουν σε αυτές. Ένα διεθνές σύστημα κανόνων θα μπορούσε, σε μια πρώτη φάση, να προβλέπει την ανταλλαγή μη εμπιστευτικών στοιχείων επιχειρηματικού χαρακτήρα μεταξύ μιας κεντρικής ομάδας μετεχουσών χωρών. Αν θεωρηθεί ότι ο μηχανισμός αυτός λειτουργεί ικανοποιητικά, θα μπορούσε να επιχειρηθεί το επόμενο βήμα, το οποίο θα ήταν να εξετασθεί κατά πόσον ορισμένες αρχές είναι διατεθειμένες να ανταλλάσσουν στοιχεία λεπτομερέστερου περιεχομένου σε διμερή βάση και εφόσον είναι σύμφωνες όλες οι πλευρές. Είναι προφανές ότι μια τέτοια ανταλλαγή στοιχείων εμπιστευτικού χαρακτήρα θα πρέπει να εξαρτηθεί από την τήρηση ενός συνόλου προϋποθέσεων και εγγυήσεων. Είναι λογικό οι αρχές ανταγωνισμού να θελήσουν να εξαρτήσουν την ανταλλαγή από την εκπλήρωση ορισμένων όρων (π. χ. εγγυήσεις για την εμπιστευτική μεταχείριση των στοιχείων ή περιορισμούς επί της χρήσης των παρασχεθέντων στοιχείων). Ειδικότερα, η αρχή προς την οποία διαβιβάζονται τα στοιχεία θα ήταν αναγκασμένη να αναλάβει την υποχρέωση να μην επικαλεσθεί τα εν λόγω στοιχεία προκειμένου να λάβει μέτρα εξωεδαφικής ισχύος. Εν πάση περιπτώσει, η καθιέρωση της υποχρέωσης ανταλλαγής κάθε είδους στοιχείων είναι πιθανό^να αποτελέσει έναν πιο μακροπρόθεσμο στόχο. Είναι προφανές ότι πρέπει να παρασχεθεί στην ευρωπαϊκή επιχειρηματική κοινότητα η ευκαιρία να διατυπώσει τις απόψεις της και να συμμετάσχει ενεργά στο έργο της διερεύνησης των εναλλακτικών λύσεων και των προϋποθέσεων που θα διέπουν τις ανταλλαγές στοιχείων εμπιστευτικού χαρακτήρα. Κατά τις έρευνες αντιντάμπινγκ οι αρμόδιοι υπάλληλοι έχουν στην πραγματικότητα την ευχέρεια να συγκεντρώνουν στοιχεία σε τόπους εκτός της δικαιοδοσίας τους, δεδομένου ότι συνήθως τους παραχωρείται πρόσβαση στα βιβλία των εταιρειών που αποτελούν αντικείμενο των ερευνών τους σε τρίτες χώρες. Μια παρόμοια ρύθμιση θα μπορούσε να μελετηθεί στο πλαίσιο της συνεργασίας στον τομέα του ανταγωνισμού, με την παραχώρηση στους αρμόδιους υπαλλήλους της δυνατότητας να βοηθούν τους συναδέλφους τους σε τρίτες χώρες κατά τη διεξαγωγή ερευνών. Ένα παράδειγμα τέτοιων διαδικασιών αποτελούν οι διαδικασίες που εφαρμόζονται 28 επί ενδοκοινοτικών υποθέσεων για τη συνεργασία μεταξύ της ΓΔIV και των αρχών των κρατών μελών. Ένα άλλο θεμελιώδες στοιχείο της συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων αρχών ανταγωνισμού είναι το μέσο της θετικής διεθνούς αβρότητας, το οποίο έχει ήδη συμπεριληφθεί σε πρόσφατες διμερείς συμφωνίες στον τομέα του ανταγωνισμού29. Είναι αναγκαίο να διερευνηθούν οι σχετικές εναλλακτικές δυνατότητες, ώστε να αναπτυχθεί περαιτέρω η συγκεκριμένη έννοια και να ενσωματωθούν στη σχετική νομοθεσία διατάξεις που θα ενισχύσουν την επιβολή του νόμου από τις αρχές τρίτων χωρών, χωρίς ωστόσο κάποια αρχή να παραβιάζει την ανεξαρτησία μιας άλλης αρχής. Ειδικότερα, θα μπορούσε να εξετασθεί κατά πόσον και υπό ποιες προϋποθέσεις οι αρχές ανταγωνισμού θα μπορούσαν, εντός κάποιων λογικών ορίων, να υποχρεωθούν να διεξαγάγουν έρευνα για λογαριασμό μιας άλλης αρχής, καθώς επίσης να υποχρεωθούν να δηλώσουν εντός συμφωνημένης προθεσμίας στην ομόλογη τους αρχή που τους έχει απευθύνει σχετικό ερώτημα κατά πόσον σκοπεύουν να λάβουν μέτρα επιβολής του νόμου30. Κάθε φορά που μια αρχή αποφασίζει να μην προβεί στη λήψη μέτρων, πρέπει να αιτιολογεί την απόφαση της αυτή και να τη στηρίζει σε συναφές αποδεικτικό υλικό. δ) Επίλυση διαφοοών Τα οφέλη της διεθνούς συνεργασίας αναπτύχθηκαν ήδη παραπάνω. Είναι, ωστόσο, σαφές ότι τα σχετικά πλεονεκτήματα θα μεγιστοποιούνταν αν καθίστατο δυνατή η ανάληψη από τις διάφορες χώρες της υποχρέωσης να συμμορφώνονται προς θα οδηγούσε στην ορισμένους συμφωνημένους κανόνες. Κάτι αποφασιστικότερη επιβολή των εν λόγω κανόνων. Για τον λόγο αυτό το σύστημα που θα προκύψει πρέπει να έχει δεσμευτικό χαρακτήρα. τέτοιο Ένα κεντρικό ζήτημα που αφορά την ανάπτυξη ενός συστήματος επίλυσης των διαφορών, το οποίο θα ίσχυε μεταξύ των κυβερνήσεων, έχει σχέση με την έκταση της εξέτασης κάθε υπόθεσης εκ μέρους της διεθνούς ειδικής ομάδας (πάνελ) που θα κληθεί να ασχοληθεί με^αυτήν. Σε πρώτο στάδιο η εξέταση της ειδικής αυτής ομάδας θα εστιάζεται ενδεχομένως στα διαδικαστικά ζητήματα: κατά πόσον μία χώρα έχει προβεί στη συγκρότηση κάποιου εσωτερικού μηχανισμού για την προστασία του ανταγωνισμού, όπως είχε συμφωνηθεί· κατά πόσον μια χώρα υποχρεούται σε ανταλλαγή ορισμένων στοιχείων και κατά πόσον έχει συμμορφωθεί προς την υποχρέωση της αυτήν και, σε περίπτωση που μια χώρα έχει αναλάβει ορισμένες 29 30 Βλέπε επίσης την ανωτέρω υποσημείωση αριθ. 16. Τούτο έχει συνέπειες για την κατανομή των πόρων των οργάνων που είναι αρμόδια για την προστασία του ανταγωνισμού. Μπορεί να χρειασθεί, σε μια πρώτη φάση, να επιβληθεί ένα ανώτατο όριο στον αριθμό καταγγελιών που μία αρχή δικαιούται να υποβάλει σε μια άλλη κατά τη διάρκεια ενός έτους ή να τεθεί κάποιο κατώτατο όριο (π. χ. κύκλος εργασιών για το οικείο προϊόν) κάτω του οποίου ο μηχανισμός δεν έχει εφαρμογή. 29 δεσμεύσεις στον συγκεκριμένο τομέα, κατά πόσον στη συγκεκριμένη περίπτωση έχουν τηρηθεί οι υποχρεώσεις διαφάνειας, αιτιολόγησης και σεβασμού προκαθορισμένου χρονοδιαγράμματος οι οποίες απορρέουν από το μέσο της θετικής διεθνούς αβρότητας. Το σύστημα επίλυσης διαφορών θα μπορούσε να επεκταθεί, ώστε να προβλέπει επιπλέον τη δυνατότητα εξέτασης του κατά πόσον είναι επαρκής η αιτιολόγηση της εθνικής αποφάσεως, κατά πόσον τα διαπιστωθέντα πραγματικά περιστατικά είναι ακριβή, κατά πόσον η αξιολόγηση των πραγματικών περιστατικών είναι "προδήλως εσφαλμένη" ή κατά πόσον έχει σημειωθεί "κατάχρηση εξουσίας". Ένα σημαντικό ζήτημα θα ήταν οι προθεσμίες που θα ισχύουν για την επίλυση των διεθνών διαφορών, και τούτο διότι οι επιχειρήσεις οι οποίες έρχονται αντιμέτωπες με πρακτικές που αντιβαίνουν στον ανταγωνισμό έχουν σε πολλές περιπτώσεις την ευχέρεια να ζητήσουν την εφαρμογή κάποιου προστατευτικού εμπορικού μέτρου. Τα μέτρα αυτής της μορφής είναι δυνατό να ενεργοποιηθούν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα από τη στιγμή που θα ζητηθεί κάτι τέτοιο. Είναι προφανές ότι οποιοδήποτε σύστημα κανόνων για την αντιμετώπιση των πρακτικών που βλάπτουν τον ανταγωνισμό με τη χρήση μέσων του τομέα του ανταγωνισμού θα πρέπει να λειτουργεί βάσει σύντομων προθεσμιών, διαφορετικά δεν θα αποτελεί μια αξιόπιστη εναλλακτική λύση. Ένα άλλο καθοριστικής σημασίας ζήτημα αφορά τα προστατευτικά μέτρα που θα μπορούν να λαμβάνονται όταν μια χώρα καταδικάζεται από ανεξάρτητη εξεταστική ομάδα. Όταν μια ξένη αρχή ανταγωνισμού δεν προβαίνει στην επιβολή κατασταλτικών μέτρων σε σχέση με μια πρακτική και εφόσον συντρέχουν ορισμένες συγκεκριμένες προϋποθέσεις, θα μπορούσε να παρέχεται η δυνατότητα σε άλλες χώρες να λάβουν μέτρα εξωεδαφικής ισχύος, εφαρμόζοντας την δική τους εσωτερική νομοθεσία περί ανταγωνισμού. Σε περίπτωση που κάτι τέτοιο είναι ατελέσφορο (παραδείγματος χάρη αν στην επικράτεια της οικείας χώρας δεν λειτουργεί καμία θυγατρική της επιχείρησης ή των επιχειρήσεων που ασκούν την επίμαχη πρακτική), τα μέτρα που προβλέπονται συνήθως στον τομέα του εμπορίου, όπως είναι η ανάκληση δασμολογικών παραχωρήσεων31 είναι πιθανό να γίνουν ευκολότερα δεκτά 31 συγκρούσεων, και η ανάκληση Το σύστημα του ΠΟΕ είναι περισσότερο προσανατολισμένο στη διευθέτηση των εμπορικών παραχωρήσεων χρησιμοποιείται μόνο ως ύστατο μέτρο. Η διευθέτηση των συγκρούσεων στον ΠΟΕ είναι κλιμακωτή και αρχίζει ως εξής: (1) Τα μέρη καταλήγουν σε συμφωνία κατόπιν διαβουλεύσεων σε οποιαδήποτε φάση της διαδικασίας. (2) Αφού η ειδική ομάδα που συστήνεται για να εξετάσει την υπόθεση αποφανθεί ότι έχουν παραβιασθεί οι κανόνες του ΠΟΕ, υποβάλλεται αίτηση με την οποία ζητείται η ευθυγράμμιση του παράνομου μέτρου ή της παράνομης πρακτικής με τους κανόνες του ΠΟΕ. (3) Αν αυτό δεν είναι δυνατό, προσφέρεται αποζημίωση (με την παραχώρηση νέων ή διευρυμένων δυνατοτήτων πρόσβασης στην αγορά, π. χ. μέσω δασμολογικών μειώσεων ή άλλων δεσμεύσεων για την εφαρμογή μέτρων απελευθέρωσης). Και, τέλος, αν τίποτε από όσα προβλέπονται στις περιπτώσεις (1), (2) και (3) δεν είναι δυνατό: (4) Παρέχεται άδεια για την αναστολή παραχωρήσεων ισοδύναμης 30 από ό,τι οι κυρώσεις στον τομέα του ανταγωνισμού, όπως είναι τα διεθνή πρόστιμα, ως ένα επόμενο βήμα32. Στον βαθμό που μια συμφωνία για τον ανταγωνισμό περιλαμβάνει ενδεχομένως και ορισμένες διατάξεις δεσμευτικής ισχύος, είναι πιθανό να κριθεί απαραίτητη η πρόβλεψη κάποιας μορφής εξαίρεσης. Με τον τρόπο αυτό θα είναι δυνατό να ρυθμισθούν υποθέσεις στις οποίες εκτιμάται ότι τα ουσιώδη συμφέροντα ενός μέρους έχουν μεγαλύτερη σπουδαιότητα από το συμφέρον επιβολής του νόμου το οποίο έχει ο εμπορικός εταίρος που ζητά την επιβολή των σχετικών μέτρων, παραδείγματος χάρη αν αυτός ο τελευταίος έχει επικαλεσθεί το μέσο της θετικής διεθνούς αβρότητας. Η ακραία αυτή περίπτωση θα μπορούσε να ανακύψει αν μια αρχή ανταγωνισμού επιτρέψει ορισμένες συμφωνίες αναδιάρθρωσης οι οποίες συνεπάγονται την περιστολή του ανταγωνισμού. Σε υποθέσεις που αφορούσαν την εμπορική νομοθεσία, τέτοιου είδους ζητήματα έχουν διευθετηθεί με την παραχώρηση, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, της δυνατότητας στα μέλη της GATT ή του ΠΟΕ να αποστούν, πρόσκαιρα, από τις υποχρεώσεις τους και να λάβουν μέτρα διασφάλισης προκειμένου να προστατεύσουν τους εγχώριους κλάδους παραγωγής τους. Ενδέχεται να χρειασθεί να εξετασθεί η σκοπιμότητα υιοθέτησης παρόμοιας προσέγγισης και σε υποθέσεις ανταγωνισμού, υπό την προϋπόθεση ότι τα μέτρα που θα λαμβάνονται θα είναι περιορισμένης χρονικής ισχύος, δικαιολογημένα, διαφανή και μη ενέχοντα διακριτική μεταχείριση. 32 αξίας. Εξεταζόμενη από τη σκοπιά του ανταγωνισμού, η ανάκληση εμπορικών παραχωρήσεων μπορεί να θεωρηθεί ότι έρχεται σε αντίφαση με τον στόχο της αύξησης του ανταγωνισμού, δεδομένου ότι συνέπεια της είναι η περιστολή των δυνατοτήτων πρόσβασης στην οικεία αγορά. Σύμφωνα με την πρακτική της GATT και του ΠΟΕ, πάντως, η δυνατότητα ανάκλησης εμπορικών παραχωρήσεων έχει στην πραγματικότητα συντελέσει στην απελευθέρωση των αγορών και έχει ασκήσει πιέσεις στις διάφορες χώρες να ευθυγραμμίσουν τις πρακτικές που ακολουθούν με τους κανόνες της GATT. Η λήψη αντιμέτρων έχει επιτραπεί μόνο μια φορά. 31 ISSN 0254-1483 COM(96) 284 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 08 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-304-GR-C ISBN 92-78-05720-7 Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουζεμβοοργο


title: Voorstel voor een VERORDENING (EG) VAN DE RAAD houdende afwijking, ten aanzien van de braakleggingsngsverplichting voor het verkoopseizoen 1997/1998 VAN Verordening (EEG) nr. 1765/92 tot instelling van een steunregeling voor producenten van bepaalde akkerbouwgewassen

eurovoc_concepts:
aid per hectare
cereals
marketing year
regulation of agricultural production
set-aside

formats: html pdf pdfa1b print

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 18. 06. 1996 COM(96) 285 def. 96/0162 (CNS) Voorstel voor een VERORDENING (EG) VAN DE RAAD houdende afwijking, ten aanzien van de braakleggingsverplichüng voor het verkoopseizoen 1997/1998, van Verordening (EEG) nr. 1765/92 tot instelling van een steunregeling voor producenten van bepaalde akkerbouwgewassen (door de Commissie ingediend) TOELICHTING Producenten die aanspraak willen maken op het in het kader van de hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid ingevoerde compensatiebedrag, moeten, als zij onder de algemene regeling vallen, een bepaald percentage van hun akkerland braakleggen. Op die manier wil men een beter evenwicht tot stand brengen tussen de produktie in de Gemeenschap en de verwachte afzetmogelijkheden. Kleine producenten kunnen voor een vereenvoudigde regeling zonder braaklegging kiezen. Voor de oogst 1996 is zowel voor roulerende braak ("braaklegging op basis van wisselbouw") als voor andere vormen van braaklegging een percentage van 10% vastgesteld. In het kader van het prijzenpakket 1996/97 heeft de Commissie voorgesteld om in de toekomst geen onderscheid meer te maken tussen roulerende braak en de andere vormen van braaklegging, en als basispercentage 18% vast te stellen. Intussen heeft zij echter al laten weten dat zij hiervan wil afwijken voor de inzaai voor de oogst 1997. Momenteel wordt de situatie op de wereldmarkt gekenmerkt door een voorraadpeil dat lager is dan ooit tevoren. Dat is voornamelijk het gevolg van ongunstig weer, waardoor de oogst van 1995 in de meeste producerende landen is tegengevallen. In de Gemeenschap had de produktie in de zuidelijke landen te lijden onder de droogte. De huidige omvang van de voorraden op de wereldmarkt en in de Gemeenschap en het slechte weer in de Verenigde Staten, dat vooral de tarweproduktie en daarmee de exportmogelijkheden van dat land voor het verkoopseizoen 1996/97 beperkt, leiden tot een uiterst onstabiele prijssituatie met zeer hoge prijzen, wat nog in de hand wordt gewerkt door speculatie. Deze situatie heeft ook gevolgen gehad voor de marktprijs van de andere graansoorten, wat ertoe heeft geleid dat de opslaghouders in de Gemeenschap het hele verkoopseizoen 1995/96 hun voorraden trager hebben verkocht. De Commissie heeft dan ook gebruik gemaakt van de voor haar beschikbare marktbeheersinstrumenten, waarmee zij ook ingaat op een verzoek van de Raad. Het gaat met name om de verkoop van de interventievoorraden en de controle op de uitvoer, met het doel te garanderen dat de interne markt van produkten kan worden voorzien tegen prijzen die beter stroken met de gemeenschappelijke marktordening voor granen en de doelstellingen van de hervorming. Daardoor zijn de interventievoorraden van 7 min ton aan het begin van het verkoopseizoen 1995/96 geslonken tot de huidige 3,5 min ton (nog bijna uitsluitend rogge en gerst). Bovendien heeft het feit dat de prijzen op de wereldmarkt hoger liggen dan in de Gemeenschap, de Commissie ertoe genoodzaakt een uitvoerbelasting in te stellen en zijn door de hoge prijzen op de wereldmarkt ook de prijzen van graanvervangende produkten in de diervoeding aanzienlijk gestegen, waardoor het verbruik van communautair graan is toegenomen. f Een eerste, zeer voorlopige raming van de produktie geeft voor het verkoopseizoen 1996/97 een communautaire oogst aan van 187 min ton op een graanareaal van ongeveer 37 min hectare. Gezien de hiervoren beschreven situatie op de wereldmarkt, zal het intern verbruik tijdens het verkoopseizoen 1996/97 waarschijnlijk meer dan 162 min ton bedragen. Door de crisis in de rundvleessector en de voorkeur van de consument voor pluimvee- en varkensvlees, in welke sectoren meer graan wordt verbruikt dan in de rundvleessector, zou het graanverbruik nog toenemen. Aangezien de Gemeenschap zich houdt aan haar traditionele rol als exporteur en zo bijdraagt tot een stabielere wereldmarkt, zal er waarschijnlijk aan het einde van het verkoopseizoen 1996/97 een uiterst kleine voorraad resteren. Daarom en om rekening te houden met de wisselvallige klimaatfactoren, die inherent zijn aan de produktie van akkerbouwgewassen, moet het produktiepotentieel tijdelijk worden vergroot. Daarbij mag de doelstelling inzake produktiebeheersing niet in het gedrang komen doordat al te grote openbare voorraden worden aangelegd. Ook het zoeken naar alternatieve afzetmarkten voor graan in de industriesector moet onverminderd worden voortgezet. Het lijkt bijgevolg raadzaam voor de inzaai voor het verkoopseizoen 1997/98 het braakleggingspercentage vast te stellen op 5% i. p. v. 18%. Bijgevolg moet ook de vermeerdering van het braaklegginspercentage bij overdracht worden aangepast en tot 1% worden verlaagd. Bij de indiening van dit voorstel voor een braakleggingspercentage ver beneden het voorgestelde algemene percentage van 18% wil de Commissie er nadrukkelijk op wijzen dat zij nog altijd bij het principe van de hervorming van de regeling voor akkerbouwgewassen van 1992 blijft. Zij wijst er evenwel op dat in artikel 15 van Verordening (EEG) nr. 1765/92, waarbij de hervorming wordt ingesteld, is bepaald dat het uit produktie te nemen percentage akkerland, de compensatiebedragen en de compensatie voor de braaklegging volgens de procedure van artikel 43, lid 2, van het Verdrag gewijzigd kunnen worden op grond van de ontwikkelingen op het vlak van produktie, produktiviteit en markten. Het onderhavige voorstel heeft alleen betrekking op de braaklegging, maar de Commissie behoudt zich het recht voor te zijner tijd passende voorstellen te doen ten aanzien van de compensatiebedragen en de compensatie voor de braaklegging. VERORDENING (EG) Nr /96 VAN DE RAAD houdende afwijking, ten aanzien van de braakleggingsverplichting voor het verkoopseizoen 1997/1998, van Verordening (EEG) nr. 1765/92 tot instelling van een steunregeling voor producenten van bepaalde akkerbouwgewassen DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op de artikelen 42 en 43, Gezien het voorstel van de Commissie(!), Gezien het advies van het Europees Parlementa), Overwegende dat de bij Verordening (EEG) nr. 1765/92(3) ingestelde steunregeling voor producenten van bepaalde akkerbouwgewassen voorschrijft dat producenten, willen zij uit hoofde van de algemene regeling aanspraak te kunnen maken op de compensatiebedragen, een van tevoren bepaald percentage van hun bouwland braak moeten laten liggen; dat dit percentage naargelang van de ontwikkeling van de produktie en de marktsituatie opnieuw moet worden bezien; Overwegende dat, sedert de invoering van deze regeling, de graanmarkt door de geringere produktie en het toegenomen intern verbruik meer in evenwicht is; dat deze ontwikkeling, samen met het zeer lage voorraadpeil en de zeer vaste prijzen op de wereldmarkt, heeft geleid tot een aanzienlijke daling van de interventievoorraden en een sterke stijging van de graanprijzen op de markt van de Gemeenschap; Overwegende dat door de huidige conjunctuur op de graanmarkt de positie van de Gemeenschap op de wereldmarkt op korte termijn weer in het gedrang kan komen en bepaalde sinds de hervorming van de graansector bereikte resultaten, zoals het toegenomen graanverbruik in de diervoedingssector, verloren kunnen gaan; dat het dan ook dienstig is het percentage voor de braaklegging voor het verkoopseizoen 1997/98, die uiterlijk op 15 januari 1997 ingaat, op een lager niveau vast te stellen dan volgens de geldende voorschriften vereist is; Overwegende dat bij overdracht van de braakleggingsverplichting het basispercentage van 18% met 3% wordt verhoogd; dat het dienstig is deze verhoging aan te passen om de PBnr. C PB nr. C PB nr. L 181 van 1. 7. 1992, blz. 12. Verordening laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr /96 (PB nr. L. ) verhouding tussen het verlaagde basispercentage en de verhoging bij overdracht ongeveer gelijk te houden; HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD: Artikel 1 Voor het verkoopseizoen 1997/98 bedraagt, in afwijking van artikel 7 van Verordening (EEG) nr. 1765/92, de in lid 1 van dat artikel bedoelde braakleggingsverplichting 5%; de in lid 7, tweede streepje, van dat artikel bedoelde vermeerdering 1 procentpunt. Artikel 2 Deze verordening treedt in werking op de zevende dag volgende op die van haar bekendmaking in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen. Zij is uitsluitend van toepassing voor de braaklegging in het verkoopseizoen 1997/98. Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke Lid-Staat. Gedaan te Brussel, Voor de Commissie FINANCIEEL MEMORANDUM BEGROTINGSPOST: BI - 10 TITEL VAN DE MAATREGEL: DATUM: 11/06/96 KREDIETEN: 17 185 min ecu Voorstel voor een verordening van de Raad houdende afwijking, ten aanzien van de braakleggingsverplichting voor het verkoopseizoen 1997/1998, van Verordening (EEG) nr. 1765/92 tot instelling van een steunregeling voor producenten van bepaalde akkerbouwgewassen RECHTSGRONDSLAG: de artikelen 42 en 43 van het Verdrag DOEL VAN DE MAATREGEL: Het braakleggingspercentage vaststellen op 5%. FINANCIËLE CONSEQUENTIES: 5. 0. UITGAVEN TEN LASTE VAN - DE BEGROTING EG (RESTITUTIES/INTERVENTIES) - NAT. BEGROTINGEN - ANDERE 5. 1. ONTVANGSTEN - EIGEN MIDDELEN EG (HEFFINGEN/DOUANERECHTEN) - OP NATIONAAL VLAK PERIODE 12 MAANDEN Mio ECU LOPEND BEGRO TINGSJAAR (96) Mio ECU VOLGEND BEGRO TINGSJAAR (97) Mio ECU 81,6 RAMING VAN DE UITGAVEN RAMING VAN DE ONTVANGSTEN BEREKENINGSMETHODE: zie bijlage 1998 Mio ECU 1999 Mio ECU 2000 Mio ECU 2001 Mio ECU 50,9 30,7 FINANCIERING MOGELIJK UIT KREDIETEN DIE IN HET BETROKKEN HOOFDSTUK VAN DE LOPENDE BEGROTING ZIJN OPGEVOERD? FINANCIERING MOGELIJK DOOR OVERSCHRIJVING VAN EEN HOOFDSTUK NAAR EEN ANDER HOOFDSTUK VAN DE LOPENDE BEGROTING? AANVULLENDE BEGROTING NODIG? MOETEN OP DE VOLGENDE BEGROTING KREDIETEN WORDEN OPGEVOERD? / 1 V LJLJT1 JA/NËEN- JA/NEEN JA/NEEN 5. 0. 1. 5. 1. 1. 5. 2. 6. 0. 6. 1. 6. 2. 6. 3. OPMERKINGEN: T BIJLAGE BIJ HET FINANCIEEL MEMORANDUM De gegevens zijn berekend in vergelijking met de huidige situatie (braaklegginspercentage van 10%). 1. Besparing op hectaresteun Door het braakleggingspercentage met 5 procentpunten te verlagen komt een oppervlakte van naar schatting 1,7 min ha vrij. De gemiddelde opbrengst bedraagt traditioneel 4,84 t/ha, de steun voor braakgelegde grond 68,83 ecu/t en die voor met graan bebouwde oppervlakten 54,34 ecu/t. Aangenomen wordt dat de opnieuw beschikbaar komende grond volledig met graan zal worden beteeld. Besparing: 1,7 min ha x (54,34 - 68,83) ecu/t x 4,84 t/ha =119,2 min ecu. Deze besparing gaat volledig naar het begrotingsjaar 1998. 2. Uitgaven voor de graanafzet De oppervlakte van 1,7 min ha kan ongeveer als volgt worden verdeeld: Zachte tarwe : Gerst : Maïs : 0,6 min ha (opbrengst = 6,05 t/ha) 1,0 min ha (opbrengst = 4,12 t/ha) 0,1 min ha (opbrengst = 7,60 t/ha) De kosten voor de afzet van deze hoeveelheden, berekend op basis van de restitutie waarvan voor het voorontwerp van begroting 1997 is uitgegaan, bedragen: Zachte tarwe : Gerst : Maïs : 0,6 min ha x 6,05 t/ha x 4,25 ecu/t = 1,0 min ha x 4,12 t/ha x 39,35 ecu/t = 15,4 min ecu 162,1 min ecu 0,1 min ha x 7,60 t/ha x 27,65 ecu/t = 21,0 min ecu 85% van deze uitgave, d. i. 168,7 min ecu, komt ten laste van de begroting 1998. Het saldo (29,8 min ecu) komt ten laste van de begroting 1999. Totaal 198,5 min ecu 3. Nettokosten van de maatregel Het braaklegginspercentage van 5% brengt extra kosten mee, in vergelijking met de kosten voor de begroting van het verkoopseizoen 1996/97: voor 1998 : voor 1999 : 29,8 x 1,029 (DO) (168,7 - 119,2) x 1,029 (DO) = = 50,9 min ecu 30,7 min ecu G ISSN 0254-1513 COM(96) 285 def. DOCUMENTEN NL 03 Catalogusnummer : CB-CO-96-305-NL-C ISBN 92-78-05735-5 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg f