eurovoc_concepts:
information science
information technology
standardisation
technical cooperation
trade cooperation

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN •Or * ** tt r i i Brussel, 24. 07. 1996 COM(96) 359 def. MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT INZAKE "NORMALISATIE EN DE WERELDWIJDE INFORMATIEMAATSCHAPPIJ: DE EUROPESE AANPAK" MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET PARLEMENT INZAKE "NORMALISATIE EN DE WERELDWIJDE INFORMATIEMAATSCHAPPIJ: DE EUROPESE AANPAK" INLEIDING I. II. III. IV. DE ROL VAN DE NORMALISATIE OP DE ICT-MARKT NORMEN IN EEN DOOR CONCURRENTIE GEKENMERKTE OMGEVING 1. 2. De leidersrol van marktdeelnemers Een veranderende rol voor de officiële normalisatie EEN EUROPEES NORMALISATIEBELEID GERICHT OP DE OPBOUW VAN DE WERELDWIJDE INFORMATIEMAATSCHAPPIJ 1. 2. 3. 4. Verhoging van het concurrentievermogen op de wereldmarkt Bevordering van nieuwe technische oplossingen Bescherming van het algemeen belang Versterking van de internationale samenwerking STATUS VAN OPENBAAR BESCHIKBARE SPECIFICATIES IN HET DE GEMEENSCHAPSRECHT 1. 2. Technische specificaties en de Nieuwe Aanpak Verbetering van technische specificaties ten behoeve van overheidsaankopen Interoperabiliteit en toepassingen ten behoeve van overheden 3. SAMENVATTING EN CONCLUSIES Bijlage A Onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie Bijlage B Afkortingenlijst yf* INLEIDING Normalisatie is niet alleen een technische kwestie. Normen zijn bepalend voor de technologie waarmee de informatiemaatschappij gerealiseerd wordt en, dientengevolge, voor de wijze waarop de industrie, gebruikers, consumenten en overheden hiervan profijt trekken. Zij spelen een belangrijke rol bij de samenwerking en concurrentie tussen bedrijven en vormen een essentieel element voor de doelmatigheid van de interne markt en het concurrentievermogen van de Europese industrie. Het is evident dat de markt voor informatie- en communicatietechnologie (ICT) gedomineerd wordt door specificaties uit de VS. De meeste van deze specificaties hebben echter een open karakter en er zijn geen beperkingen gesteld aan het gebruik ervan door Europese ondernemingen. Toch verschaft de nabijheid tot diegenen die de normen vaststellen bedrijven een concurrentievoorsprong, aangezien zij in staat zijn hun produkten eerder op de markt te brengen. Daarom is het van belang dat Europese bedrijven op wereldklasseniveau gaan spelen, zodat zij zich hetzij tot marktleiders ontwikkelen en zelfde normen bepalen of in ieder geval met de marktleiders samenwerken. In deze zin vormen normen geen compensatie voor zwakke marktposities. Niettemin is er een aantal gebieden waarop normen duidelijk een bijdrage hebben geleverd rot het Europese concurrentievermogen op de markt. Een voorbeeld is het World Wide Web (WWW), een Europese vinding van het CERN, waarvan de verdere ontwikkeling nu door de markt gestuurd wordt en dat op grote schaal commercieel benut wordt voor het Internet. Voorts heeft de GSM-norm voor mobiele telefonie ertoe geleid dat Europa in grote delen van de wereld op dit gebied de toon aangeeft. Men kan hieruit concluderen dat normen noodzakelijk, maar niet voldoende zijn voor de verbetering van het concurrentievermogen. De ontwikkeling van geschikte wereldwijde normen zal afhankelijk zijn van de deelname van de Europese industrie aan internationale organisaties die specificaties opstellen. Normen zijn dus een essentieel element van een Europees beleid dat gericht is op de verbetering van het concurrentievermogen van de industrie. In deze mededeling wordt onderzocht hoe, gelet op de kenmerken van de ICT-markt en het ICT-normalisatieproces, optimale voorwaarden kunnen worden geschapen voor het opstellen van de normen die nodig zijn voor de totstandbrenging van de informatiemaatschappij. Voorts wordt aangegeven hoe de Gemeenschap die aspecten waarvoor zij in het bijzonder bevoegd is, denkt te bevorderen. In de informatie- en communicatietechnologie wordt het begrip "norm" in ruime zin gebruikt ter aanduiding van een technische specificatie. Voor de internationale, Europese en nationale normalisatie-instellingen, en ook in sommige wetgevingsinstrumenten van de Gemeenschap, heeft de term "norm" evenwel een specifieke, afgebakende betekenis: in de regel wordt hiermee gedoeld op documenten die zijn opgesteld via een consensusmechanisme waarbij alle belanghebbende partijen betrokken zijn, waarvan de toepassing vrijwillig is en die door een erkende normalisatie-instelling worden gepubliceerd. Gezien de specifieke juridische definitie van het begrip "norm" in het Gemeenschapsrecht en de samenhang tussen het Gemeenschapsrecht en de "officiële" normen wordt in dit document onder "norm" daarom een formele norm van een normalisatie-instelling verstaan. Andere normen worden aangeduid als "technische specificaties" of "de fact o-normen". 1 «o I. DE ROL VAN DE NORMALISATIE OP DE ICT-MARKT 1. 2. Binnen de informatietechnologie heeft er een ontwikkeling plaatsgevonden van zelfstandige of gesloten systemen naar massa-artikelen. Hierdoor is de nadruk komen te liggen op kwesties zoals de opkomst van netwerken en de behoefte aan produkten die met elkaar kunnen worden gecombineerd. De eigenschap dat produkten van verschillende fabrikant met elkaar kunnen samenwerken ("interoperabiliteit") is van belang bij vele toepassingen van ICT-produkten en -diensten. Normalisatie is een vrijwillig proces dat de dynamiek van de markt weerspiegelt. Bij produkten met een korte levensduur en economische voordelen op korte termijn stelt de markt meestal technische specificaties op in het kader van consortia of neemt zij haar toevlucht tot de ^zcfo-normen; in andere gevallen geeft de markt de voorkeur aan de vaststelling van officiële normen, bij voorbeeld in het geval van grootschalige investeringen of wanneer het erom gaat internationale normen vast te stellen. Normen moeten de levenscyclus van produkten en diensten volgen, maar aangezien de levensduur van ICT-produkten kort is en nog steeds afneemt, blijken de op traditionele wijze tot stand gekomen normen dikwijls ongeschikt vanwege de langdurige procedures die bij de ontwikkeling ervan moeten v/orden gevolgd. Op sommige gebieden echter, zoals de ontwikkeling van de basisinfrastructuur voor de telecommunicatie, dienen normen stabiliteit op lange termijn te bieden en verschaffen zij de zekerheid dat gebruikers met vertrouwen de benodigde grote investeringen kunnen doen. In de telecommunicatie neigt de markt evenwel tot versnippering als gevolg van het bestaan van nationale telecommunicatiemonopolies, nog niet ingetrokken of gehandhaafde nationale voorschriften en uiteenlopende uitvoeringen van soortgelijke technische specificaties. Om de gebruiker van deze nieuwe situatie te laten profiteren, is interconnectie van de netwerken van verschillende exploitanten van essentieel belang. Het normalisatieproces op de ICT-markten begint gewoonlijk met een minimale specificatie, die gevolgd wordt door de ontwikkeling van een aantal concurrerende normen naarmate de technologie meer ingang vindt. Dit houdt in dat er parallel aan elkaar verschillende technische specificaties ontstaan, waarna er een uitdunning plaatsvindt. Daarbij blijven er niet meer dan één of hooguit twee gemeenschappelijke technische specificaties over die representatief zijn voor de technologie die op de markt de toon aangeeft. Terwijl bij het ideale normalisatieproces de vorming van een open consensus van alle betrokkenen die een commercieel belang hebben bij het genormaliseerde produkt, gevolgd wordt door de ontwikkeling van een officiële norm, verloopt de normalisatie op ICT-gebied anders. In de praktijk is het, vanwege het hoge tempo van de technische vooruitgang en de voorsprong die kan worden bereikt dank zij het bepalen van de leidende norm, niet ongebruikelijk dat toonaangevende marktdeelnemers hun technologie erdoor drukken om aldus te proberen hun dominante marktpositie via die technische specificaties noch te verstevigen. 3. De rol van de officiële normalisatie is veranderd. Omdat de procedures tijd vergen en consensus vereist is, slaagt de officiële normalisatie er niet altijd in op tijd normen af te leveren die in ruime kring voor de toepassing bij innovatieve technologieën kunnen worden geaccepteerd zodat het ontstaan van dominante propriétaire specificaties kan worden voorkomen. Daarom moet niet alleen worden gekeken naar het toepassingsgebied, maar ook naar de procedures van de officiële normalisatie. Als reactie op de beperkingen van de officiële normalisatie zijn er forums en consortia gevormd die specificaties opstellen die gemeenschappelijk kunnen worden gebruikt door de betrokkenen. Dergelijke documenten kunnen in korte tijd in ruimte kring door de markt worden aanvaard. Wanneer zij zich een plaats op de markt verwerven, wordt soms van "de facto-normen" gesproken. Als zij beschikbaar voor het publiek worden gemaakt, heten zij ook wel "openbaar beschikbare specificaties" (PAS). Dergelijke internationale normalisatie documenten zijn voor de relevante Europese en instellingen een technische bijdrage die een hoge mate van consensus weerspiegelt, waardoor de produktiecyclus van normen korter wordt. 4. Belangrijke kwesties die derhalve aan de orde moeten komen zijn: • Zullen er de juiste en voldoende normen beschikbaar komen? Zullen zij tot versnippering leiden of juist de convergentie van de markten bevorderen? Zullen zij worden gebruikt om dominantie posities of de yâc/o-monopoiies te consolideren of creëren. Zullen zij de gebruikers in staat stellen ten volle te profiteren van de liberalisering van de telecommunicatiemarkt in 1998? Welke veranderingen in het toepassingsgebied en de procedures van de officiële normalisatie zijn nodig? Hoe kan de normalisatie ervoor zorgen dat Europese burgers en bedrijven ten volle kunnen profiteren van de mogelijkheden die door de wereldwijde informatiemaatschappij worden geboden? • • II. NORMEN IN EEN DOOR CONCURRENTIE GEKENMERKTE OMGEVING 1. De leidersrol van marktdeelnemers 5. Europese bedrijven en dienstverleners moeten de nabijheid van de marktleiders opzoeken; zonder deelname aan het wereldwijde strategische proces kunnen zij de wereldklassestatus niet bereiken. Daarom moeten zij worden aangemoedigd om deel te nemen aan internationale forums waarop de strategieën voor de ICT-normalisatie op mondiaal niveau worden bepaald. Europese bedrijven moeten zich daarom in de voorhoede van het strategische proces bevinden om ten volle van de voordelen van de ICT-markt te kunnen profiteren. Als de Europese economie in haar geheel wil profiteren van de uitwerking van openbaar beschikbare specificaties, is een hoge mate van doorzichtigheid nodig en moet een gebrek aan samenhang ten gevolge van het ontstaan van een groot aantal groepen, om maar niet te spreken van de verspilling van middelen door dubbel werk, worden voorkomen. De Commissie is daarom verheugd over de oprichting van een strategiegroep op hoog niveau waarin diverse sectoren van de industrie en Europese industriële organisaties vertegenwoordigd zijn. Deze groep moet "toezicht houden op de normalisatie op een strategisch niveau en de wezenlijke vereisten op het gebied van normen in een zakelijke context bepalen"2. 6. Normalisatie is een commerciële activiteit die dan ook als zodanig moet worden beschouwd. In de ICT-sector reflecteren specificaties een krachtige marktpositie en is de mate van consensus van ondergeschikt belang. Volgens het mededingingsrecht van de Gemeenschap, d. w. z. de artikelen 85 en 86 van het Verdrag, moeten de facto- normen en openbaar beschikbare specificaties worden beschouwd als een vorm van samenwerking tussen bedrijven, die dus aan deze voorschriften moet worden getoetst. Concurrentie moet in ieder geval mogelijk blijven. Op basis van de algemene principes van de Bekendmaking inzake overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen betreffende samenwerking tussen ondernemingen van 1968 moet de samenwerking tussen ondernemingen in consortia aan een aantal criteria voldoen. De betrokken partijen moeten het open lidmaatschaps-/oprichtingskarakter van consortia (forums) respecteren, d. w. z. de mogelijkheid voor een willekeurig geïnteresseerd bedrijf om deel te nemen. Dit betekent dat het bestaan van een consortium openbaar moet worden gemaakt. Voorts moet het besluitvormingsproces binnen een dergelijke entiteit transparant zijn. Het betrokken mechanisme moet zorgvuldig worden afgewogen om de deelname van minder begunstigde partners die aan de werkzaamheden wensen deel te nemen, mogelijk te maken: het functioneren van deze forums moet worden gekenmerkt door een zekere mate van gelijkheid van en evenwicht tussen de partners, zelfs als deze door praktische problemen worden beperkt. De door dergelijke consortia gepubliceerde specificaties moeten zo worden opgesteld dat concurrentie binnen het kader van de overwogen technische oplossingen mogelijk is. Voorts is het wenselijk de kans op conflicten met intellectuele-eigendomsrechten (IPR) kleiner te maken. Een gebrek aan doorzichtigheid ten aanzien van het bestaan van octrooien op de gekozen technologieën of de mogelijkheid van discriminerend gedrag bij de afgifte van vergunningen zou wijzen op het bestaan van achterliggende motieven die niet met een technische samenwerkingsovereenkomst zijn te verenigen. 2. Een veranderende rol voor de officiële normalisatie 7. Om commerciële redenen is de betekenis van de officiële normalisatie in de ICT- sector afgenomen, in ieder geval daar waar normen op korte termijn noodzakelijk zijn. Officiële normen zijn vooral nodig op die gebieden waar een brede consensus vereist is, bij voorbeeld waar de markt deze bij voorbeeld noodzakelijk acht omdat de specificaties een duurzame basis moeten vormen, of waar deze zich een plaats als internationale norm moeten verwerven. "Europe towards the global information society - New directions arising from the Genval Workshop", Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen, Luxemburg, 1995. PB nr. C 75 van 29. 7. 1968, blz. 3. 8. 9. Officiële normalisatie-instellingen in Europa, die wettelijk erkend zijn op Europees niveau (Richtlijn 83/189/EEG) zijn CEN, CENELEC en ETSI. Deze drie Europese organisaties ontwikkelen officiële normen met behulp van erkende open en transparante procedures en op basis van een consensus van alle betrokken partijen. Ofschoon de precieze procedures afhangen van de aard van het lidmaatschap (bij CEN en CENELEC zijn de werkzaamheden vooral georganiseerd rond nationale delegaties, terwijl bij het ETSI de marktdeelnemers rechtstreeks als lid kunnen optreden), vindt de consehsusvorming plaats door middel van een maatschappelijke discussie en een op nationaal niveau gehouden stemming. Officiële normen bezitten daarom een bijzondere legitimiteit, die hen onderscheidt van de yâcto-normen en van openbaar beschikbare specificaties en die het mogelijk maakt dat in de nationale en communautaire wetgeving hiernaar kan worden verwezen. Ofschoon de marktdeelnemers verantwoordelijk zijn voor de inhoud en kwaliteit van de normalisatie, moeten de Europese normalisatie-instellingen voor een "samenhangend Europees normalisatiestelsel" op ICT-gebied zorgen. Dit behelst twee verschillende aspecten: de verlening van de status van norm - indien aan alle voorwaarden daarvoor is voldaan - aan door de markt ontwikkelde documenten en in de tweede plaats verhoging van de samenhang tussen de verschillende technische specificaties. Door consortia uitgewerkte specificaties kunnen weliswaar zijn gebaseerd op een consensus van alle betrokken partijen, maar in de ogen van deze partijen wegen de nadelen van het normalisatieproces, nï. langdurige en kostbare procedures zonder directe betrokkenheid, niet op tegen de voordelen die aan de uiteindelijke status van het document als officiële norm zijn verbonden. In dergelijke gevallen zouden de normalisatie-instellingen moeten onderzoeken hoe dergelijke documenten door middel van specifieke procedures of regelingen alsnog in de sfeer van de Europese normalisatie kunnen worden gebracht door deze de status van norm te verlenen. Gezien het feit dat de Europese normalisatie-instellingen nu al beschikken over een aantal verkorte procedures, kan een deel van de taak bestaan in een betere voorlichting en een actievere aanprijzing van hun diensten. Openbaar beschikbare specificaties dienen eventueel niet de status van norm te krijgen wanneer over technische specificaties geen consensus van alle betrokken partijen bestaat, wanneer een document - of dit nu al dan niet op een consensus van alle betrokken partijen is gebaseerd - betrekking heeft op een technologie die zich zo snel ontwikkelt dat de huidige normalisatieprocedures het ontwikkelingstempo niet kunnen bijbenen, wanneer de status van norm geen toegevoegde waarde vertegenwoordigt voor de in de industrie gebruikte technische specificaties, en wanneer de kwestie van de intellectuele-eigendomsrechten nog niet is geregeld. 10. De Europese Commissie is van mening dat de Europese normalisatie-instellingen de omvang van hun takenpakket opnieuw moeten overwegen. Zij zouden meer moeten Resolutie van de Raad van 18 juni 1992 betreffende de rol van de Europese normalisatie in de Europese economie, PB nr. C 173 van 9. 7. 1992, blz. 1. samenwerken met andere organisaties die specificaties opstellen voor aan de ICT verwante gebieden. Nauwe banden moeten de organisaties van gebruikers in bepaalde sectoren van de techniek in staat stellen hun bijzondere eisen ten aanzien van de normalisatie naar voren te brengen en de technische infrastructuur van de Europese normalisatie-instellingen zou kunnen worden gebruikt om de werkzaamheden van de gebruikersorganisaties te ondersteunen. De Europese normalisatie-instellingen moeten onderzoeken of hun huidige reeks van produkten nog steeds aan de door de markt gestelde eisen beantwoordt. In het bijzonder beschikken de Europese organisaties over de infrastructuur en ervaring die nodig zijn om gemeenschappelijke technische specificaties op te stellen die niet de status van norm hebben, maar die niettemin gebaseerd zijn op een brede consensus en geografische dekking binnen de sector. Onder geschikte voorwaarden kunnen dergelijke documenten ook dienen als Europese input voor het internationale normalisatieproces. In dit verband is het nuttig erop te wijzen dat het ETSI en EWOS, de European Workshop on Open Systems, deze weg zijn ingeslagen. Wanneer een technische sector behoefte heeft aan gemeenschappelijk specificaties zonder dat deze de status van normen bezitten, zouden de Europese normalisatie instellingen de mogelijkheid moeten overwegen hun infrastructuur aan te bieden voor de uitwerking van dergelijke gemeenschappelijke specificaties op basis van open workshops. Ook zouden zij moeten nagaan of het mogelijk is als officiële bewaarplaats voor openbaar beschikbare specificaties te fungeren. Bovendien zouden zij technische hulp kunnen verlenen, een bijdrage kunnen leveren tot meer doorzichtigheid en een distributiestructuur kunnen bieden. 11. Naar aanleiding van deze openbaar beschikbare specificaties rijst de vraag in hoeverre de Europese normalisatie-instellingen "concurrerende" documenten kunnen promoten, zelfs wanneer deze een andere status krijgen, zoals een Europese Norm (EN) parallel aan een PAS. In dit verband moet het erop worden gewezen dat normalisatie een vrijwillig karakter heeft en dat zij nooit een formele belemmering mag vormen voor de introductie van nieuwe produkten of technologieën op de markt. Concurrerende produkten en technologieën mogen niet worden uitgesloten van de normalisatie. Het onderscheid tussen concurrerende normen en de normalisatie van concurrerende technologieën is in de praktijk evenwel soms niet erg duidelijk. Hierbij moet op de volgende punten worden gelet: • Op grond van de aard van de normalisatie en de stand still-verplichting voor de bij de Europese normalisatie-instellingen aangesloten organisaties is het niet toegestaan dat conflicterende oplossingen worden aangeboden waar het gaat om normen voor een zelfde produkt of technologie. • De Europese normalisatie-instellingen dragen een grote verantwoordelijkheid voor de coördinatie en uitwerking van normen op zodanige wijze dat concurrerende technologieën niet feitelijk van de markt worden uitgesloten. • De mogelijkheid voor een Europese normalisatie-instelling om documenten waarin andere technologieën zijn opgenomen, als PAS beschikbaar te stellen, dient niet te worden beschouwd als een "beroepsprocedure" indien een andere technologie is als Europese norm is uitgekozen via een consensus van alle betrokken partijen. • Wanneer het openbaar belang in het geding is, dienen de openbare autoriteiten zo nodig via opdrachten die overeenkomstig Richtlijn 83/189/EEG zijn vastgesteld, de Europese normalisatie-instellingen in de goede richting te wijzen, in het bijzonder met het oog op de verlening van de status van norm aan een PAS. Ook op het gebied van de officiële normalisatie blijft er behoefte bestaan aan coördinatie. De Commissie is daarom verheugd over de oprichting van de ICT Standards Board door CEN, CENELEC en ETSI met medewerking van andere organisaties die specificaties opstellen. Deze instantie is belast met de coördinatie van en het toezicht op normalisatie-activiteiten die onder haar bevoegdheidsgebied vallen, als gedefinieerd door de besturende instanties CEN, CENELEC en ETSI. Ruwweg komt dit overeen met de ICT. De Commissie verzoekt de normalisatie-instellingen evenwel een workshop-structuur te kiezen om tot een zo goed mogelijke coördinatie te komen, zowel onderling als met de marktdeelnemers, die verantwoordelijk zijn voor de invoering van een samenhangende structuur. Bij de officiële normalisatie is de consensusvorming gebaseerd op nationale vertegenwoordiging. De Commissie vindt echter dat er naast de nationale vertegenwoordiging dringend behoefte is aan directe betrokkenheid van de gebruiker bij de strategiebepaling en de normalisatiewerkzaamheden. In het bijzonder dient te worden besproken hoe de betrokkenheid van de gebruikers bij de ICT Standards Board van CEN/CENELEC/ETSI verder kan worden verhoogd. 12. 13. III. EEN EUROPEES NORMALISATIEBELEID GERICHT OP DE OPBOUW VAN DE WERELDWIJDE INFORMATIEMAATSCHAPPIJ 1. Verhoging van het concurrentievermogen op de wereldmarkt 14. De informatiemaatschappij kan alleen effectief blijken als alle Lid-Staten zich duidelijk politiek bereid verklaren vast te houden aan een open implementatie ervan. Het voortbestaan van handelsbelemmeringen zal de toegang van Europa tot de voordelen van de informatiemaatschappij blijven hinderen. Daarom dient de Commissie ervoor te zorgen dat deze obstakels geïnventariseerd worden en zo nodig uit de weg worden geruimd. Door de harmonisatie van nationale voorschriften voor telecommunicatienetwerken en eindapparatuur voort te zetten, zal de markt al voor een aanzienlijk deel worden geopend. De maatregelen waarmee de invoering van nieuwe belemmeringen van deze aard wordt tegengegaan, dienen te worden gehandhaafd. Uit statistische gegevens over de kennisgevingen in het kader van Richtlijn 83/189/EEG kan worden afgeleid dat de regelgevmgsactivitiet van de Lid- Staten nog hoog is: in de periode 1992 - 1994 bij voorbeeld was de telecommunicatie met één derde van het totale aantal kennisgevingen de sector waarvoor het aantal kennisgevingen van nationale ontwerp-maatregelen het grootst was. Nieuwe maatregelen moeten wellicht worden vastgesteld om ervoor te zorgen dat maatregelen realisatie van de van de Lid-Staten die tot belemmeringen voor de 15. 16. 17. informatiemaatschappij zouden kunnen leiden, aan een voorafgaand onderzoek kunnen worden onderworpen. Ofschoon open, officiële normen of openbaar beschikbare specificaties in principe stimulerend werken op de marktgeoriënteerde concurrentie, kunnen technische specificaties soms discriminerende effecten opleveren. Bij voorbeeld: bedrijven die een voorstel doen voor een bepaalde specificatie, kunnen in sommige omstandigheden een niet gerechtvaardigde voorsprong qua kennis op hun concurrenten opbouwen, en de keuze tussen concurrerende specificaties kan in bepaalde gevallen worden beïnvloed door specifieke particuliere belangen. Daarom hebben de openbare autoriteiten tevens de taak te garanderen dat de normalisatie met inachtneming van de mededingingsvoorschriften verloopt. In dit verband zij eraan herinnerd dat de artikelen 85 en 86 van het EG-Verdrag ook voor de normalisatie-instellingen gelden. spelen overheden een belangrijke informatietechnologie, op een betrekkelijk homogeen Als gebruikers van rol op de markt. toepassingsgebied, O verheidsaankopen vormen voorts een belangrijke factor in de Europese economie en de overheden zijn grote kopers van ICT-technologie. Hoe de markt dat belang zal ervaren zal worden beïnvloed door het feit dat regeringen en andere openbare instellingen die aanbestedingen plaatsen, zelf een belangrijke rol in de economie spelen. Het gebruik van specificaties bij dergelijke overheidsaankopen zal in ruime mate bijdragen tot het belang van die specificaties op de markt. De richtlijnen betreffende overheidsaankopen, die een hiërarchie vaststellen voor de specificaties waarnaar in aanbestedingen moet worden verwezen, staan ontheffingen toe voor projecten van een werkelijk innoverende aard waarvoor de bestaande officiële Europese specificaties gedateerd zijn. Deze mogelijkheid vormt een belangrijk hulpmiddel voor de invoering van nieuwe technologieën op de markt voor overheidsaankopen. Dit stelt de overheden in staat het gebruik van uit OTO voortgekomen technologieën en produkten te bevorderen, voordat er normen zijn vastgelegd. De ontwikkeling en populariteit van de elektronische handel is afhankelijk van normalisatie en de facto-normen. Interoperabiliteit die de grenzen van organisaties en ondernemingen overschrijdt, heeft een effect op individuele ondernemingen en totale bedrijfstakken of dienstensectoren en hun algehele concurrentievermogen. Om dit te bereiken moet de normalisatie in wereldwijd verband worden aangepakt, in samenhang met de technologische ontwikkelingen. Het huidige tempo van de technologische ontwikkeling, het enorme belang van de verhoging van de populariteit van de elektronische handel en de pogingen van de concurrenten van Europa om zich een dominante positie op de markt te verwerven, maken dat een betere coördinatie en een meer gerichte benadering van de normalisatie in de elektronische handel een Er zijn in dit verband verscheidene initiatieven ontplooid. Enkele voorbeelden zijn het European Procurement Handbook for Open Systems (het EPHOS-project), de uitwisseling van gegevens tussen overheden (het IDA-programma), en het "STEPS"-handboek (Solutions for Telematics in European Public Services), dat is ontwikkeld door de sector Telematica voor Overheden binnen het programma Telematicatoepassingen. Voor het EPHOS-project en het IDA-programma is een herzieningsprocedure van start gegaan. 18. 19. dringende zaak is. De Commissie is daarom momenteel bezig met een analyse van de positie van normen en specificaties in de elektronische handel en met de voorbereiding van initiatieven in samenwerking met alle betrokken marktdeelnemers op het gebied van de ontwikkeling, toepassing en verspreiding van specificaties en normen voor de elektronische handel in Europa en wereldwijd. ("set in decoders top boxes") worden De transmissie van geluid en beeld per kabel en/of satelliet ontwikkelt zich in de richting van volledige digitalisering met belangrijke kwaliteitsverbetering en flexibiliteitsverhoging, maar de technieken die nodig zijn voor het multiplexen, comprimeren en encrypteren van signalen maken het noodzakelijk dat de omgekeerde bewerkingen ingebouwd. Zonder overeenstemming over dergelijke systemen en een gemeenschappelijke implementatie ervan kan de compatibiliteit in gevaar worden gebracht en dreigen de markten te worden versnipperd. Anderzijds zou de markt dan kunnen bepalen welke van de concurrerende specificaties het meest geschikt is. Het werk van ETSI en CENELEC op basis van gedetailleerde aanwijzingen van de European Digital Video Broadcasting Group (DVB) die in samenwerking met een industrieel consortium met de naam DAVIC zijn opgesteld, heeft geleid tot de voorbereiding van normen die naar verwachting een geschikte technische basis vormen voor de ondersteuning van digitale distributie van audiovisuele programma's door geheel Europa, waarbij redelijkerwijs mag worden gehoopt op wereldwijde compatibiliteit. Het valt nog te bezien of de gemeenschappelijke implementatie van dergelijke normen in set top boxes met medewerking van alle economische subjecten op korte termijn uitvoerbaar is. Het belang van wat er op het spel staat verklaart de belangstelling van de Gemeenschap voor toegang op basis van gelijkheid en interoperabiliteit van systemen. De rol van demonstratie- en proefprojecten, die significant zijn op gebieden buiten het door de Gemeenschap gefinancierd OTO, of die een meer marktgeoriënteerde aanvulling hierop vormen, is na te gaan dat nieuwe specificaties leiden tot werkende apparatuur, de risico's te verminderen door de met het testen van prototypes opgedane ervaring te delen, en bij te dragen tot het wegnemen van belemmeringen voor de aanvaarding van in het bedrijfsleven. De demonstratieprojecten zijn niet bedoeld om de marktkrachten te vervangen of om specifieke oplossingen te bevoordelen. Zonder al te hoge verwachtingen te wekken, is voor hen toch een taak weggelegd bij de bevordering van de normalisatie en het gebruik van nieuwe produkten op een aantal niche-markten, in sectoren die bepaalde maatschappelijke behoeften weerspiegelen en op gebieden waar misschien een gebrek aan economische belangstelling bestaat. informatietechnologieprodukten Tot dusver zijn er proefprojecten gelanceerd voor het vaststellen van de behoeften van gebruikers en van leveranciers op het gebied van normalisatie. De feedback vanuit deze projecten heeft reeds waardevolle aanwijzingen opgeleverd voor toekomstige actielijnen op het gebied van ICT-normalisatie. Gezien de bemoedigende resultaten van de proefprojecten is het de bedoeling deze activiteiten te continueren en uit te breiden. Daartoe is voor het derde kwartaal van 1996 een open oproep tot het indienen Voorbeelden van deze projecten zijn te vinden in bijlage A, deel 3. 20. 21. van voorstellen gepland voor een follow-up op de betrokken initiatieven. Deze heeft betrekking op de gebieden multimediasystemen, elektronische handel, telewerken en gezondheidszorgnetwerken. De overheden in Europa kunnen de situatie te verbeteren door het bevorderen van activiteiten die de bekendheid met genormaliseerde ICT-produkten en -diensten bevorderen. Daarvoor geschikte middelen zijn communicatie- en demonstratieacties zoals workshops. De activiteiten moeten zijn gericht op andere sectoren van de industrie (d. w. z. buiten de ICT) en op verenigingen van individuele gebruikers, consumenten, werknemers en personen met bijzondere behoeften. Uit ervaring is gebleken dat actie moet worden ondernomen om het industrieel management - bij voorkeur op het niveau van de raad van beheer - te wijzen op de rol en het belang van technische specificaties en specificaties op ICT-gebied als ter verbetering van de concurrentiepositie. Van bijzonder belang zijn de maatregelen ten gunste van het midden- en kleinbedrijf. instrumenten 2. Bevordering van nieuwe technische oplossingen Voor normen is een gezonde basis van toegepaste wetenschappen nodig, en onderzoeksresultaten kunnen praktische toepassingsmogelijkheden op de markt vinden in de vorm van technische specificaties. Dit is met name het geval voor ICT. Het beleid moet dus zijn gericht op een nauwere band tussen de normalisatie en het proces van onderzoek en ontwikkeling, en omgekeerd. Wanneer men wacht tot onderzoekprogramma's zijn afgelopen voordat rekening wordt gehouden met normalisatie of wordt overgegaan tot het evalueren van bestaande technische specificaties, kan dit leiden tot grote vertragingen en extra kosten. Uit ervaring blijkt dat normen die tot stand komen bij onderzoek in samenwerking een grotere mate van succes hebben bij het bereiken van een internationale consensus. Voorts kunnen OTO-projecten ertoe bijdragen een mogelijke belemmering weg te nemen voor normalisatie op zich. De mogelijke commerciële voordelen voor een beperkt aantal bedrijven om tot normalisatie over te gaan, zijn vaak niet voldoende om vanuit hun eigen, individuele perspectief gerechtvaardigd te zijn, zelfs wanneer dit voor de markt als geheel wel een gunstig effect zou hebben. Daarnaast kunnen OTO-projecten op ICT-gebied bijdragen tot de verbetering van de concurrentiepositie van de Europese bedrijven op wereldschaal, wanneer in een vroeg stadium de noodzaak tot normalisatie wordt erkend. Dit draagt ertoe bij dat het waarschijnlijker wordt dat de vastgestelde technische specificaties sneller worden ontwikkeld en een goede kans maken op de wereldmarkt en in wereldwijde forums. Het is echter van wezenlijk belang dat kan worden aangetoond dat de technische specificaties voldoen en aanvaardbaar zijn voor de markt, en ook dat de Europese industrie in de internationale forums goed is vertegenwoordigd. Voorbeelden van door de Gemeenschap gefinancierde OTO-projecten (vierde kaderprogramma) op het gebied van ICT zijn te vinden in bijlage A, deel I. Voorbeelden van demonstratieprojecten zijn opgenomen in bijlage A, deel 2. 10 3. Bescherming van het algemeen belang 22. Marktinstrumenten zijn op zichzelf niet altijd voldoende om de voordelen van de informatiemaatschappij door te trekken naar alle onderdelen van de maatschappij. Grote groepen burgers en bedrijven zullen waarschijnlijk kunnen profiteren van hun deelname aan de informatiemaatschappij, maar wellicht wordt in een puur op commerciële overwegingen gebaseerde strategie onvoldoende rekening gehouden met hun specifieke belangen, bij voorbeeld de bescherming van de privacy, of met de bijzondere behoeften van bepaalde groepen burgers zoals gehandicapten en ouderen. Om het algemeen belang te beschermen , zoals de interoperabiliteit van decoders, of om in de eigen behoeften te voorzien, zoals de uitwisseling van informatie en de vertrouwelijkheid van berichten, dient de Commissie toe te zien op de ontwikkelingen op het gebied van normalisatie en te stimuleren dat bij onderzoekprojecten ook de ontwikkeling van normen aan bod komt. Indien nodig kan zij haar invloed als klant aanwenden en de normalisatie stimuleren door het organiseren van proef- en demonstratieprojecten of door het opstellen van opdrachten voor de Europese normalisatie-instellingen. Waar openbare belangen op het spel staan en er geen consensus kan worden bereikt, is in overeenstemming met de in het kader van de WHO aangenomen regelgeving een laatste redmiddel. regelgevingsbeginselen gemeenschappelijke aanbevolen 23. 24. De Commissie heeft de mogelijkheid normen te bevorderen op gebieden waarop de Europese Unie wenst dat deze worden ontwikkeld, door middel van het verlenen van opdrachten aan de Europese normalisatie-instellingen. Dergelijke opdrachten vormen een instrument dat zorgvuldig moet worden ingezet, ter bescherming van het algemeen belang. Dergelijke opdrachten zijn - op voorwaarde dat zij aangeven waarom de markt iets aan deze opdracht heeft - een waardevol hulpmiddel voor de ontwikkeling van normen ten behoeve van de informatiemaatschappij, en vormen tevens een indicatie aan het adres van de normalisatie-instellingen van de prioriteiten van de Gemeenschap en de Lid-Staten op normalisatiegebied. De opdrachten kunnen ook worden verstrekt als een instrument voor het betrekken van geëigende groepen, zoals consortia en groepen van professionele en eindgebruikers, bij het normalisatieproces. 4. Versterking van de internationale samenwerking informatie- en communicatietechnologiemarkt De is een wereldmarkt, en internationale samenwerking zal bijdragen tot de ontwikkeling in samenwerking van een geïntegreerde wereldmarkt die in overeenstemming is met de beginselen van de WHO. Europese leveranciers en fabrikanten moeten de kans krijgen volledig te worden betrokken bij de mogelijkheden die door de informatiemaatschappij op wereldschaal worden geboden. Het is van belang een beleid ten uitvoer te leggen op basis van de door de G7-vergadering te Brussel in 1995 goedgekeurde beginselen op dit gebied, ten einde de wereldwijde dimensie van de informatiemaatschappij een 11 goede basis te geven en om ervoor te zorgen dat Europa goed geïntegreerd blijft in de rest van de wereld. in over 1995 te Brussel 25. Met het oog op deze wereldomspannende dimensie heeft de Commissie voorgesteld een wereldconferentie te organiseren voor de follow-up van de conclusies van de G7-vergadering de wereldwijde februari informatiemaatschappij. Deze in 1997 te houden conferentie zal gebruikers, normalisatie-instellingen en overheden bijeen te brengen. De vooruitgang tot dusver zal worden geëvalueerd en er zal worden overgegaan tot het vaststellen van de behoeften voor de toekomst en het tot stand brengen van een consensus over toekomstige actie. Samen met de G7-partners zal de Commissie stappen ondernemen te bevorderen bij de ontwikkeling van een om wereldwijde samenwerking wereldomspannende en compatibiliteit van de verschillende onderdelen van de wereldwijde informatie interface. vastgestelde G7-proefprojectonderwerpen een belangrijk hulpmiddel. architectuur, wereldwijde interoperabiliteitsafspraken Daarvoor februari 1995 zijn de in 26. Wat de internationale openheid betreft, houdt de Commissie vast aan de akkoorden van de WHO. Zij streeft ernaar de onderhandelingen over de algemene elementaire telecommunicatiediensten tot een goed einde te brengen. Deze onderhandelingen bieden een unieke kans om tot een geleidelijke liberalisering van de wereldwijde telecommunicatiemarkten te komen, gekoppeld aan een synchrone verbetering van de toegang tot derde landen. te de van stuurgroep bevorderen. Via 27. Met betrekking tot Midden- en Oost-Europa zal de Europese Commissie doorgaan met het verlenen van advies inzake regelgevings- en normalisatieaspecten op telecommunicatiegebied, ten einde het liberalisatie- en harmonisatieproces in de sector de meerlanden- telecommunicatieprogramma's in het kader van PHARE zal zij alle landen uit Midden-en Oost-Europa oproepen deel te nemen aan de relevante geplande PHARE-projecten, op kosten gebaseerde tariefhulpmiddelen, typegoedkeuring en vergunningen. Terzelfdertijd dienen de regeringen van Midden- en Oost-Europa zo snel als mogelijk de de telecommunicatieregelgevingen, met de conformiteitsbeoordelingsprocedures voor apparatuur en de wederzijdse erkenning daarvan, alsmede op het gebied van vergunningsstelsels. Voorts zullen de landen uit Midden- en Oost-Europa, in het licht van hun op toetreding gerichte strategie, moeten zorgen voor de onafhankelijkheid van hun normalisatie-instellingen, en de integratie daarvan in het Europese normaliseringsstelsel moeten bevorderen. zoals de projecten betreffende regelgevende aanpassing gebied nodige maatregelen instanties, van van treffen name voor het op de te Thema I: Wereldwijde bestandsopname; II: Wereldwijde interoperabiliteit voor breedbandnetwerken; III: Intercultureel onderwijs en opleiding; IV: Elektronische bibliotheken (Bibliotheca Universalis); V: Elektronische musea; VI: Beheer van milieu en natuurlijke hulpbronnen; VII: Wereldwijd beheer van nooddiensten; VIII: Wereldwijde toepassingen voor de gezondheidszorg; IX: Online-regering; X: Wereldwijde markt voor het MK. B; XI: Maritieme informatiesystemen. 12 28. Het Europese bedrijfsleven en de Europese normalisatie-instellingen hebben een goede staat van dienst waar het de deelname aan de ICT-werkzaamheden van de internationale normalisatie-instellingen en de omzetting van de resultaten daarvan betreft. De Commissie is voorstander van een grotere betrokkenheid van Europese bedrijven bij internationale consortia waarin normen worden ontwikkeld, en verwacht van Europa's handelspartners dat zij zich even sterk inzetten voor internationale werkzaamheden, met name door bij te dragen aan de totstandkoming en invoering van internationale normen op ICT-gebied. IV. STATUS VAN OPENBAAR DE GEMEENSCHAPSRECHT BESCHIKBARE SPECIFICATIES IN HET 1. Technische specificaties en de Nieuwe Aanpak 29. 30. Door consortia opgestelde technische specificaties hebben niet dezelfde status als normen, als gedefinieerd in het Gemeenschapsrecht, met name Richtlijn 83/189/EEG. Het is echter de vraag of technische specificaties die openbaar beschikbaar kunnen worden genoemd, kunnen worden gelijkgesteld met normen en of zij een rol kunnen spelen in het beleid van de Gemeenschap wanneer verwijzing naar normen noodzakelijk is. Daarnaast doet zich ook de vraag voor welk standpunt moet worden ingenomen wanneer de officiële normalisatiemechanismen niet op tijd met een geschikte technische specificatie kunnen komen. Tot slot kan men zich afvragen of kennisgevingen van nieuwe technische ontwerp-voorschriften op basis van Richtlijn 83/189/EEG zouden kunnen worden aangevochten op basis van het bestaan van een openbaar beschikbare specificatie. Aangezien de verschillende wetgevings- en beleidsinstrumenten van de Europese Unie op verschillende manieren en met verschillende gevolgen naar normen verwijzen, dient een aantal gevallen apart te worden behandeld. De richtlijnen volgens de Nieuwe Aanpak betreffen eisen van openbaar belang, zoals gezondheidszorg en veiligheid of andere openbare belangen zoals interoperabiliteit. Overeenstemming met geharmoniseerde normen betekent automatisch ook overeenstemming met de eisen van de relevante richtlijn. De marktdeelnemers kunnen op eigen initiatief andere middelen toepassen om de overeenstemming met de eisen aan te tonen. De Commissie is derhalve van mening dat de consensusbasis van het Europese normalisatieproces, die gestalte heeft gekregen in de door de nationale normalisatie-instellingen georganiseerde stemmingen, onontbeerlijk is. Gezien de voordelen van het gebruik van normen vormt de Nieuwe Aanpak een stimulans voor de marktkrachten om formele Europese normen te ontwikkelen en toe te passen. In de Nieuwe Aanpak is het derhalve niet nodig te voorzien in een specifieke rol voor openbaar beschikbare specificaties die vergelijkbaar zouden zijn met normen en met In het onderstaande wordt, in het kader van deze mededeling, uitsluitend ingegaan op het beleid inzake de ontwikkeling van de informatiemaatschappij. Een groot deel van de conclusies kan echter tot op zekere hoogte worden uitgebreid tot de algemene vraag betreffende de aanvaarding van openbaar beschikbare specificaties in het Gemeenschapsbeleid en men kan dan ook verwachten dat hierop in een bredere context zal worden ingegaan. 13 dezelfde toepassingsvoorwaarden. Van de richtlijnen volgens de Nieuwe Aanpak is slechts de richtlijn betreffende telecommunicatie-eindapparatuur van belang voor de informatiemaatschappij. In haar huidige versie verwijst deze richtlijn naar gemeenschappelijke technische voorschriften (CTR's) die voorzien in de nodige harmonisatie van bindende aard. In de nabije toekomst zal in een voorstel tot wijziging van deze richtlijn een grotere rol zijn weggelegd voor officiële Europese normen en worden voorzien in de mogelijkheid van een selectie van technologieën - bij voorbeeld beschreven door middel van een PAS - door de overheden. 2. Verbetering van overheidsaankopen technische specificaties ten behoeve van Op het gebied van overheidsaankopen zijn de richtlijnen van de Gemeenschap er in de eerste plaats op gericht de transparantie wat betreft technische specificaties bij de aanbestedingen te bevorderen en de eventuele discriminatie bij het gebruik van nationale of van geval tot geval toegesneden specificaties te vermijden. Zij voeren een hiërarchie van documenten in waarnaar overheden in hun aanbestedingen verplicht moeten verwijzen, namelijk eerst de Europese normen, dan de internationale normen en tenslotte de nationale normen. In tegenstelling tot de Nieuwe Aanpak vormt dit wettelijk kader geen stimulans voor het opstellen van normen. Slechts wanneer de markt zelf het belang van de openstelling der markten inziet, kan vooruitgang worden geboekt. Op voorwaarde dat de één of andere vorm van erkenning door de overheden van normatieve bronnen of gewone documenten kan worden gedefinieerd, met name door - ten behoeve van overheidsaankopen - specifieke documenten gelijk te stellen, kan het toepassingsgebied van technische specificaties waarnaar door aanbestedende diensten moet worden verwezen, worden uitgebreid. Daartoe in Richtlijn 83/189/EEG een procedure kunnen worden ingevoerd waarbij de Commissie en de Lid-Staten zijn betrokken. In dat geval zouden openbare beschikbare specificaties het geëigende instrument kunnen zijn, op voorwaarde dat bij het hanteren daarvan ten minste wordt voldaan aan de in punt 4 genoemde voorwaarden. zou 3. Interoperabiliteit en toepassingen ten behoeve van overheden In de meeste gevallen functioneren de markt en de normalisatiemechanismen voor informatie- en communicatietechnologie, -produkten en-diensten goed. In een aantal gevallen is echter sprake van een falen van het normalisatieproces - bij voorbeeld wanneer de gewenste normen niet op tijd worden geleverd - of van de markt, wanneer de gebruikers niet kunnen beschikken over de gewenste produkten of wanneer zij "gevangen" worden gehouden door merkgebonden specificaties. De overheden hebben een verantwoordelijkheid met betrekking tot het openbaar belang, zoals toezien op voldoende interoperabiliteit tussen systemen; in andere gevallen hebben zij behoefte aan gemeenschappelijke specificaties om te kunnen voldoen aan hun eigen specifieke behoeften, bij voorbeeld voor de samenwerking tussen overheden. Wanneer de officiële normalisatie niet in staat is te voorzien in adequate oplossingen voor deze behoeften, zelfs niet met behulp van de hierboven uiteengezette maatregelen, zal de 31. 32. 33. 14 Europese Unie zich genoodzaakt zien met bestuursrechtelijke maatregelen te komen. Daartoe dient een procedure te worden ingesteld die het mogelijk maakt oproepen voor bepaalde technologieën te plaatsen, op basis van documenten die geen normen zijn. Deze procedure zou kunnen worden gebaseerd op een nieuw instrument dat in de context van Richtlijn 83/189/EEG zou worden geschapen, of in de context van specifieke richtlijnen, in dat geval beperkt tot de respectieve toepassingsgebieden. Bij deze procedure zouden de Lid-Staten worden betrokken. 15 SAMENVATTING EN CONCLUSIES Normen zijn bepalend voor de technologie waarmee de informatiemaatschappij gerealiseerd wordt en, dientengevolge, voor de wijze waarop de marktdeelnemers, gebruikers en overheden hiervan profijt zullen trekken. In deze mededeling wordt onderzocht hoe, gelet op de kenmerken van de ICT-markt ICT-normalisatieproces, optimale (informatie en voorwaarden kunnen worden geschapen voor het opstellen van de normen die nodig zijn voor de totstandkoming van de wereldwijde informatiemaatschappij. Voorts wordt aangegeven hoe de Gemeenschap die aspecten waarvoor zij in het bijzonder bevoegd is, denkt te bevorderen. -communicatietechnologie) en het Normalisatie op ICT-gebied vertoont specifieke kenmerken die verband houden met de aard van de ICT-markt. Normen moeten de levenscyclus van produkten en diensten volgen, maar aangezien de levensduur van ICT-produkten kort is en nog steeds afneemt, blijken de op traditionele wijze tot stand gekomen normen dikwijls ongeschikt vanwege de langdurige procedures die bij de ontwikkeling ervan moeten worden gevolgd. Er bestaat derhalve een tendens de facto normen te ontwikkelen, als aanvulling op formele normen. Formele normen dienen zich te richten op gebieden waarop een brede consensus vereist is, wanneer de markt die als noodzakelijk ervaart, bij voorbeeld wanneer specificaties als duurzame basis moeten dienen of zich tot internationale norm zouden moeten ontwikkelen. Het Europese beleid inzake de wereldwijde informatiemaatschappij is erop gericht de concurrentiepositie op de wereldmarkt te verbeteren, door belemmeringen op het gebied van de regelgeving op te sporen en weg te nemen, door zelf op de markt te interveniëren, door middel van onderzoek- en demonstratieactiviteiten en door het stimuleren van nieuwe technische oplossingen. Aangezien de informatiemaatschappij wereldomspannend is, streven de Europese overheden naar een geïntegreerde ICT-normalisatieaanpak op wereldschaal en wensen de daaruit volgende voordelen ten goede te laten komen aan de rest van Europa. Daarnaast heeft de Gemeenschap een specifieke rol te spelen in de bescherming van het algemeen belang, bij voorbeeld ten aanzien van de behoeften van ouderen en gehandicapten. Tegen deze achtergrond kunnen de volgende conclusies worden getrokken: De informatiemaatschappij wordt door de markt gestuurd. De hoofdrol bij de ontwikkeling van specificaties en normen op dit gebied is derhalve voor marktpartijen weggelegd. De Commissie zal een onderzoek instellen naar het bestaan van met normalisatie verband houdende belemmeringen voor de invoering van nieuwe, op ICT gebaseerde diensten, met name op het gebied van de elektronische handel. Zij zal waar nodig stappen nemen om deze belemmeringen weg te nemen. - De Lid-Staten mogen geen nieuwe regelgeving goedkeuren die nieuwe technische belemmeringen opwerpt ten gevolge van de ontwikkeling van uiteenlopende technische specificaties en normen op het gebied van de informatiemaatschappij. 16 te De Europese normalisatie-instellingen worden opgeroepen de mogelijkheid bevorderen om buiten hun formele structuren ontstane specificaties goed te keuren. Zij dienen de mogelijkheid te onderzoeken openbaar beschikbare specificaties goed te keuren. Samenwerking op normalisatiegebied tussen regionale en internationale normalisatie instellingen wordt aangemoedigd. De Commissie onderstreept het belang van de aanstaande wereldwijde conferentie over de wereldwijde informatiemaatschappij, bedoeld als follow-up van de conclusies van de G7-vergadering van februari 1995, waar de geboekte vooruitgang zal worden besproken en zal worden onderzocht welke acties op normalisatiegebied verder moeten worden ondernomen ten behoeve van de wereldwijde informatiemaatschappij. De Commissie zal de concurrentie garanderen en zal open en niet-discriminerende specificaties en normen voor nieuwe diensten en ICT-toepassingen stimuleren. De Commissie onderstreept het belang van OTO en demonstratie voor de ontwikkeling en invoering van technische specificaties en normen op Europees en internationaal niveau. De Commissie zal voorstellen indienen voor het gebruik, in geëigende gevallen, van openbaar beschikbare specificaties of de facto-novmen in het Gemeenschapsrecht, bij voorbeeld voor overheidsaankopen en inzake interoperabiliteit. 17 Onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie BIJLAGE A Deel 1: Voorbeelden van op ICT betrekking hebbende acties in het vierde kaderprogramma Het vierde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) omvat een reeks van specifieke programma's die van groot belang zijn voor het Europese concurrentievermogen en de informatiemaatschappij. Op het gebied van informatietechnologie is het informatietechnologieprogramma ESPRIT erop gericht het Europese bedrijfsleven te helpen zijn concurrentiepositie te verbeteren door de nadruk op de behoeften van de gebruikers te leggen. Daarbij wordt bijzondere aandacht besteed aan het bevorderen van de samenwerking tussen gebruikers en leveranciers. Daartoe ondersteunt ESPRIT een op brede basis stoelende OTO-omgeving, waarin OTO wordt aangevuld met maatregelen ter bevordering van de bekendheid en ter bevordering van de toegankelijkheid van technologieën. Waar nodig levert ESPRIT een bijdrage aan de normalisatie en stimuleert het initiatieven op dit gebied. Voorbeelden van dergelijke lopende initiatieven zijn: - - Een actie die is ondernomen om de wereldwijde interoperabiliteit en de Europese concurrentiepositie in de wereldwijde informatiemaatschappij te bevorderen, nl. het proefproject WEBCORE, dat betrekking heeft op de ontwikkeling van het World Wide Web (WWW), op basis van de platformoverschrijdende HTML-norm. Het WWW maakt het gebruikers mogelijk op uniforme wijze via netwerken toegang te krijgen tot verschillende informatiebronnen. In WEBCORE worden met name normen ontwikkeld voor tekstoverdracht (HTTP), beveiliging en het genereren van en de toegang tot documenten. Het WW W-consortium (W3C) dat in het kader van dit project is opgericht, omvat Europese, Amerikaanse en Japanse organisaties, hetgeen een voortdurende Europese bijdrage aan deze oorspronkelijk in Europa ontwikkelde technologie mogelijk maakt. De hiermee nauw samenhangende begeleidingsmaatregel W3UserNet is erop gericht gebruikers, met name uit het MKB, te betrekken bij de ontwikkeling van het WWW en de daarbij behorende normen. IMPRIMATUR (Intellectual Multimedia Property Rights Model and Terminology for Universal Reference) en het daarmee verband houdende project COPEARMS (Co-ordinating Project for Electronic Authors Right Management Systems) hebben tot doel technologie te ontwikkelen en op wereldniveau consensus tot stand te brengen ten einde intellectuele-eigendomsrechten veilig te stellen, alsmede de ontwikkeling van voor de daarmee verband informatiemaatschappij, in samenwerking met partners uit de VS en Japan, die daarbij. zijn betrokken om ervoor te zorgen dat een wereldwijd interoperabel systeem wordt houdende privacy-vriendelijke betaalsystemen ontwikkeld. A% Doel van het I -project (Intelligent Information Interfaces) is om voor de zeer grote groep van niet-specialistische gebruikers de interactie met informatie sterk te vereenvoudigen. Het is bedoeld als antwoord op de snel groeiende hoeveelheid informatie die in onze informatiemaatschappij ter beschikking komt, terwijl de toegang daartoe en het beheer ervan nog steeds moeilijk en tijdrovend zijn. Centraal bij dit initiatief staat onderzoek naar intelligente informatie-interfaces die op natuurlijke en intuïtieve wijze kunnen worden gebruikt en die op flexibele wijze diverse soorten apparatuur, toepassingen en media omvatten. De doelstelling van het Open Microprocessor Initiative (OMI) is na te gaan welke technologische voordelen en trends er op de markt te vinden zijn, zoals de trend naar een verdergaande on-chip-integratie van systemen, de behoefte aan eenvoudiger architecturen, de wens redesign te vermijden door middel van portabilité it, en de behoefte aan eenvoudige upgrading, en zo mogelijk met deze trends rekening te houden. OMI beoogt een convergentie met geaccepteerde technologie en technische specificaties tot stand te brengen en niet daarmee in concurrentie te treden, en wil er ook toe bijdragen dat in Europa een kritieke massa tot stand komt door het herkennen en consolideren van de eigen sterke punten. en De STEP-norm (Standard for the Exchange of Product Data) heeft tot doel de soorten efficiency fabricageprocessen te verbeteren. Dit is een zeer succesvolle wereldwijde technische specificatie die het resultaat is van werkzaamheden die van start zijn gegaan in vroegere OTO-kaderprogramma's. informatie-uitwisseling effectiviteit alle van bij Het CAFE-project (Conditional Access For Europe) heeft tot doel een elektronisch betaalmiddel te ontwerpen en te demonstreren; een "elektronische portemonnee". De CAFE-specificatie is een nieuwe Europese technische specificatie voor elektronische betaalsystemen; de terminals zijn compatibel met alle elektronische portemonnees en clearingsystemen die volgens de specificatie zijn ontworpen. De terminals worden bediend door de klant die er een smartcard (die het elektronische geld bevat) insteekt. Gebruik op afstand is ook mogelijk. Dit uiterst goed beveiligde systeem is beschermd door hardware waarmee niet kan worden geknoeid geavanceerde beveiligingsalgoritmen. Het concept wordt thans uitgetest bij de Europese Commissie zelf. en Het linken van biologische databases is een project waarin een proef werd voorgesteld om de toepasbaarheid van COB A (Common Object Broker Architecture) op biomedisch gebied te testen. COBA is een thans tot stand komende technische specificatie die voorziet in een coherent kader waarin gedistribueerde toepassingen met elkaar kunnen samenwerken. Toekomstige ontwikkelingen in het kanker- en aidsonderzoek, de ontwikkeling van vaccins en de agronomische verbetering van vee, om slechts een aantal voorbeelden te noemen, zullen in grote mate afhangen van de mogelijkheid grote hoeveelheden gegevens afkomstig van diverse biologische informatiebronnen te integreren. COBA is een belangrijke stap in deze richting. A-i van Op het gebied van de telecommunicatietechnologie, beslaat het ACTS-programma (Advanced Communications Technologies and Services) van het vierde kaderprogramma het brede spectrum geavanceerde communicatienetwerken tot multimedia en digitale audiovisuele communicatie. De aanpak van dit programma maakt het mogelijk de normalisatiecycli te versnellen doordat bij de projecten hun concepten en technische specificaties in veldproeven waarbij gebruikers zijn betrokken, worden gevalideerd. communicatietechnologieën, convergente van Door middel van overlegmechanismen werken deelnemers aan ACTS-projecten waar mogelijk samen aan gemeenschappelijke proeven of gemeenschappelijke specificaties. De uit dit proces resulterende specificaties worden dan door de organisaties die bij de ACTS-projecten zijn betrokken, ondersteund bij de normalisatie-instellingen. De ACTS-projecten zijn ontworpen om gemeenschappelijke modellen te ontwikkelen waarin de rollen en interfaces worden beschreven van alle categorieën exploitanten, dienstverleners en gebruikers. In de context van geavanceerde communicatie worden richtsnoeren ontworpen op het gebied van technologie, diensten/toepassingen en handel/praktijken. Naar verwachting zullen alle ACTS-projecten in meerdere of mindere mate bijdragen aan formele normalisatie of ad Zïoc-forums. Een aantal ACTS-projecten is erkend door het TINAC-consortium (Telecommunications Information Networking Architecture Consortium), een wereldwijd initiatief. Deel 2: Voorbeelden van op ICT betrekking hebbende demonstratie-activiteiten in het vierde kaderprogramma Demonstratie van uit OTO voortkomende technologieën is een belangrijk element van het vierde kaderprogramma. Het telematicatoepassingenprogramma beslaat onder andere de volgende gebieden: - De sector "Telematicatoepassingen voor de gezondheidszorg" beoogde gedurende de voorbereidende fase in het kader van AIM (Advanced Informaties in Medicine) te komen tot Europese normalisatie in de gezondheidszorg. Een in dit kader opgestelde lijst (de "Directory of the European Standardisation Requirements and Programme for the Development of Standards") is een uitgebreid en gedetailleerd actieplan, met onderzoekprojecten die voorheen in het kader van het AIM-initiatief en de huidige opvolger daarvan, d. w. z. "Telematicatoepassingen voor de gezondheidszorg", zijn ondernomen: • Doei van BEAM (Biomedical Technology Assessment and Management) was het ontwikkelen van informatie en codering met betrekking tot medische technologie. Het leidde uiteindelijk tot een prenormatief kaderdocument dat is bedoeld voor gebruik in organisaties die zijn betrokken bij de ontwikkeling en het onderhoud van nomenclaturen en coderingssystemen voor medische apparatuur, en de ontwerpers van databases of informatiesystemen waarin medische apparatuur i opgenomen. • Doel van het OEDIPE-project (Open European Data Interchange and Processing for Computerised Electrocardiography) betreffende open gegevensuitwisseling en -verwerking van ECG-gegevens is het demonstreren en bevorderen van de SCP-ECG-norm (Standards Communication Protocol for ECG), door het opzetten van demonstratie-apparatuur voor de uitwisseling van gegevens tussen ECG-apparatuur en hosts, en tussen hosts onderling, en door het ontwikkelen van een experimenteel Europees netwerk van gedistribueerde, samenwerkende databases voor de follow-up van geselecteerde populaties met bepaalde hartafwijkingen. normen De sector 'Telematicatoepassingen voor het vervoer" droeg gedurende de DRIVE-fase bij aan de validatie en demonstratie van RDS-TMC (Radio Data Systems-Traffic Message Channel-verkeersinformatie). In samenwerking met het CEN, dat samen met het ISO de normalisatieactiviteiten op het gebied van de vervoertelematica uitvoert, (RDS-TMC), zijn ALERT-C-event-lijsten (Advice problem Location for European Road Traffic) en het ALERT-C-protocol voor berichtencodering en -beheer. Andere voorbeelden zijn het aanmaken, opslaan en distribueren van gegevens betreffende het wegverkeer. Geavanceerde verkeersinformatiediensten staan thans op de lijst van prioriteiten voor de transeuropese netwerken voor vervoer, en de meeste Europese landen zullen tegen 1998 RDS-TMC invoeren. locatiereferentieregels betreffende opgesteld De sector "Telematicatoepassingen voor gehandicapten en ouderen" - voorheen het technologisch initiatief voor gehandicapten en ouderen (TIDE) - heeft ook een aantal significante acties en projecten gelanceerd met betrekking tot prenormatief werk voor ondersteunende en revalidatietechnologieën. Voorbereidende studies in het kader van TIDE (bij voorbeeld het HEART-project) hebben geleid tot de planning van Europese normalisatie-activiteiten op dit gebied. ADLIB (Advanced Database Linkages in Biotechnology) heeft de grote Europese wetenschappelijke uitgevers en de leveranciers en gebruikers van biologische informatie bij elkaar gebracht voor het beproeven van de technische haalbaarheid van het met elkaar verbinden van een wetenschappelijke literatuurdatabase en reeksen van gegevens (DNA, genomen, moleculen). Hiervoor is de implementatie van het CCDB-datamodel nodig, dat het resultaat is van een voorgaand project, alsmede het SRS-protocol, ontwikkeld in het kader van een BIOMED-project, waarmee het mogelijk is om informatie uit verschillende databases te verbinden. ADLIB is een perfect voorbeeld van hoe voorgaande onderzoekinspanningen van verschillende oorsprong (universiteiten en industrie) kunnen leiden tot een produktgeoriënteerd project dat nauw bij de markt aansluit. Deel 3: Voorbeelden van demonstratie- en proefprojecten die een aanvulling vormen op het vierde kaderprogramma De volgende voorbeelden van communautaire actie inzake demonstratie- en proefprojecten, die een aanvulling vormen op het vierde kaderprogramma, kunnen worden genoemd: \f lokale Een programma waarmee stadsbesturen, bedrijfsleven, multimediale informatiediensten aan de burgers kunnen leveren, op basis van een gemeenschappelijk platform waarbij gebruik wordt gemaakt van een mix van bestaande en innoverende technische specificaties (EUKIOSK). in samenwerking met het Ontwikkeling van de eisen voor de architectuur van een universele "set-top"-eenheid (het apparaat dat de verbinding vormt tussen de gegevensstromen van omroep-, kabel- of telecommunicatie-exploitanten en het beeldscherm thuis); Europese Omroepunie (UNITEL). Een project gericht op de ontwikkeling van afbeeldingsprogrammatuur voor de beelden die door de nieuwste medische afbeeldingstechnieken worden gegenereerd; er zullen standaardtechnieken worden ontwikkeld voor het combineren en bewerken van beelden van verschillende bronnen en het driedimensionaal presenteren ervan aan de specialisten (EUROMED) In het kader van het beleid van de transeuropese netwerken voor vervoer ondersteunt de Gemeenschap normalisatiewerkzaamheden bij Eurocontrol, samen met studies betreffende de architectuur en gegevensmodellering alsmede demonstratieprojecten ter verbetering van de capaciteit van het luchtverkeersleidingssysteem. Instellingen voor onderwijs en opleiding, tot slot, kunnen ook bijdragen aan de informatiemaatschappij, en acties zoals de communautaire programma's Socrates en Leonardo kunnen ertoe bijdragen technische specificaties op ICT-gebied in verband met afstandsonderwijs te valideren. BIJLAGE B Afkortingenlijst Noot: In deze lijst zijn alle afkortingen opgenomen die regelmatig in de tekst van deze mededeling zijn gebruikt. De namen van individuele onderzoek- en demonstratieprogramma's die met een letterwoord worden aangeduid, maar in de tekst zijn uitgelegd, zijn niet in de lijst opgenomen. CEN CENELEC CTR's EDI EN EPHOS ETSI EWOS ICT IDA IEC IPR ISO JTC1 MKB OTO PAS PHARE WHO voor Instituut telecommunicatienormen Europese Commissie voor normalisatie Europees Comité voor elektrotechnische normalisatie Gemeenschappelijke technische voorschriften (Common Technical Regulations) Elektronische uitwisseling van gegevens (Electronic Data Interchange) Europese Norm Europees Handboek voor leveringsopdrachten voor open systemen (European Procurement Handbook for Open Systems) Europees (European Telecommunications Standards Institute) European Workshop on Open Systems Informatie- en communicatietechnologie Uitwisseling van gegevens (Interchange of Data between Administrations) Internationale Elektrotechnische Commissie Intellectuele-eigendomsrechten Rights) Internationale Organisatie voor normalisatie ISO-IEC Gezamenlijk technisch comité (Joint Technical Committee) N°l Midden- en kleinbedrijf Onderzoek en technologische ontwikkeling Openbaar beschikbare specificatie (Publicly Available Specification) Hulpprogramma voor Polen en Hongarije (Poland and Hungary: Aid lor Economie Restructuring) Wereldhandelsorganisatie tussen overheidsdiensten (Intellectual Property ISSN0254-1513 COM(96) 359 def. DOCUMENTEN NL 16 15 Catalogusnummer : CB-CO-96-410-NL-C ISBN 92-78-07813-1 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg