title: TWEEDE VERSLAG VAN DE COMMISSIE aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over de integratie van de eisen voor de bescherming van de gezondheid in de communautaire beleidsmatregelen (1995)

eurovoc_concepts:
EU policy
EU situation
activity report
health policy
public health

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 04. 09. 1996 COM(96) 407 def. TWEEDE VERSLAG VAN PE COMMISSIE aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over de integratie van de eisen voor de bescherming van de gezondheid in de communautaire beleidsmaatregelen (1995) Samenvatting en toelichting Dit tweede verslag over de integratie van de eisen voor de bescherming van de gezondheid in de communautaire beleidsmaatregelen geeft een overzicht van de communautaire activiteiten in 1995 die op de gezondheid van invloed waren. Dit verslag bouwt voort op het in 1995 gepubliceerde verslag, waarin de gezondheidsdimensies op alle terreinen van communautair beleid werden geïnventariseerd en het concentreert zich op een aantal essentiële beleidsterreinen. Op die terreinen hebben zich de belangrijkste ontwikkelingen in verband met de gezondheid voorgedaan: - Sociaal beleid - Interne markt - Landbouw, voedingsmiddelen en visserij - Onderzoek en ontwikkeling - Milieu en energie - Vervoer - Internationale samenwerking Het bestrijkt ook het werk van de desbetreffende agentschappen en andere aan de Gemeenschap verbonden externe organisaties die op deze terreinen werkzaam zijn. Dit jaarlijks verslag is een van de instrumenten die de Commissie heeft ingevoerd om na te gaan hoe de Gemeenschap aan de verplichting in artikel 129 van het Verdrag, namelijk dat de eisen inzake gezondheidsbescherming een bestanddeel van het Gemeenschapsbeleid op andere gebieden vormen, voldoet. Zoals in het eerste verslag uitvoerig is uiteengezet, wordt deze verplichting in het Verdrag aangevuld met een reeks andere verwijzingen naar de gezondheidsbescherming in de beleidsmaatregelen. Hun communautaire gemeenschappelijke doel is te zorgen voor het verwezenlijken van een hoog niveau van bescherming van de gezondheid (artikel 3 onder (o) van het Verdrag). context andere van Met dit doel voor ogen heeft de Commissie nog andere instrumenten ingevoerd, die meer invloed hebben op de opstelling van communautaire wetgeving dan een verslag over een voorbije periode. Hiertoe behoren de procedures voor volledig intern overleg over door de Commissie ingediende voorstellen. Daarnaast biedt de interne groep gezondheid de gelegenheid voor algemenere discussies over voor de gezondheid relevante kwesties, terwijl er werkgroepen ad hoc zijn opgericht om een uitgebreider onderzoek vanuit het standpunt van de gezondheid naar bijzondere problemen of beleidsterreinen mogelijk te maken. Er is enige vooruitgang geboekt bij het verhogen van het bewustzijn voor de talrijke relaties met en gevolgen voor de gezondheid van de overgrote meerderheid van communautaire beleidsterreinen - en dus voor het belang van een vroegtijdig betrekken van gezondheidskwesties bij de voorbereidingen voor het opstellen van beleidsmaatregelen en actieprogramma's - zowel binnen de communautaire Instellingen als in de Lid-Staten. Bovendien is het feit dat gezondheidskwesties meestal ook aanzienlijke belangstelling bij de media wekken en voor grote bezorgdheid onder de bevolking zorgen, een tweede reden waarom daar in een vroeg stadium van het formuleren van beleid rekening mee moet worden gehouden. Het is niet altijd even duidelijk wat de beste manier is om gezondheidseisen in een bepaald beleidsterrein in te passen, en op welke manier en volgens welke criteria het slagen of mislukken moet worden beoordeeld. Er zal ook in de toekomst hierover verder moeten worden nagedacht. Door het publiceren van dit verslag wil de Commissie de openbare discussie over dit onderwerp stimuleren. In dat opzicht vormt dit verslag een instrument voor de bevordering van de doorzichtigheid van en de discussie over gezondheidskwesties binnen de Gemeenschap. Inhoud 1. 2. 3. Inleiding Programma's en activiteiten op het gebied van de volksgezondheid Inpassing van eisen op het gebied van de gezondheid in communautaire beleidsmaatregelen Sociaal beleid 3. 1 3. 1. 1 Sociale bescherming 3. 1. 2 Europees Sociaal Fonds 3. 1. 3 Solidariteit - sociale uitsluiting 3. 1. 4 Vrij verkeer van werknemers 3. 1. 5 Gehandicapten 3. 1. 6 Gezondheid en veiligheid op het werk Interne markt - vrij verkeer van personen en goederen - belasting 3. 2 3. 2. 1 Medische produkten 3. 2. 2 Medische hulpmiddelen 3. 2. 3 Consumentenbescherming - cosmetica 3. 2. 4 Belasting 3. 2. 5 3. 2. 6 Het vrij verkeer van personen - erkenning van diploma's voor gezondheidswerkers 3. 2. 7 Gegevensbescherming 3. 2. 8 Onderwijs en opleiding - KAROLUS Jurisprudentie over het vrij verkeer van goederen Landbouw- en voedingsbeleid, visserij 3. 3 3. 3. 1 Veterinaire sector 3. 3. 2 Residuen van bestrijdingsmiddelen 3. 3. 3 Tabak 3. 3. 4 Levensmiddelen 3. 3. 5 Promotiecampagne voor melk 3. 3. 6 Visserij 3. 4 Onderzoek en ontwikkeling 3. 4. 1 BIOMED 3. 4. 2 Telematica 3. 4. 3 Het "Global Information Society"- initiatief van de G-7 3. 4. 4 Gericht sociaal-economisch onderzoek 3. 4. 5 Onderzoek op het gebied van de landbouw, de visserij en de verwerking door de agro-industrie 3. 4. 6 Onderzoek op vervoergebied 3. 4. 7 Milieu en klimaat 3. 4. 8 Industrie- en materiaaltechnologie 3. 4. 9 Normalisatie, metingen en proeven 3. 5 Milieubeleid, energie 3. 5. 1 Luchtverontreiniging 3. 5. 2 Stralingsbescherming 3. 5. 3 Chemische produkten iii 3. 5. 4 Civiele bescherming 3. 5. 5 Europees Milieuagentschap 3. 5. 6 Energiebeleid 3. 6 Vervoer 3. 6. 1 Schepen 3. 6. 2 Vervoer van gevaarlijke goederen 3. 6. 3 Wegvervoer 3. 7. Internationale samenwerking, relaties met derde landen en internationale organisaties 3. 7. 1 Samenwerking tussen EU en VS 3. 7. 2 Samenwerking met Midden-Europa en het Gemenebest van Onafhankelijke Staten - Phare/Tacis 3. 7. 3 Samenwerking met internationale organisaties 3. 7. 4 Samenwerking met ACS-landen op gezondheidsgebied 3. 7. 5 Samenwerking met Zuid- en Zuidoost-Azië, Latijns-Amerika 3. 7. 6 Drugsbestrijding 3. 7. 7 Humanitaire hulp 3. 7. 8 Milieu en gezondheid 3. 8 Inpassing van eisen op het gebied van de gezondheid in andere communautaire beleidsmaatregelen 3. 8. 1 Statistieken 3. 8. 2 Jongeren - Educatie 3. 8. 3 Voorlichtingsactiviteiten 3. 8. 4 Regionaal beleid 3. 8. 5 Drugs 4. Conclusies IV 1. Inleiding 2. 3. 4. Dit tweede verslag over de integratie van de eisen voor de bescherming van de gezondheid in de communautaire beleidsmaatregelen, geeft een overzicht van de ontwikkelingen op gezondheidsgebied. Wanneer men het in zijn geheel beschouwt, ziet men dat in de Gemeenschap aanzienlijke tal van beleidsgebieden consequenties hebben voor de gezondheid. inzake In artikel 129 van het Verdrag wordt bepaald dat de eisen gezondheidsbescherming een bestanddeel vormen van het Gemeenschapsbeleid op andere gebieden. Dit jaarlijkse verslag - naar aanleiding van een besluit van de Commissie in de context van de goedkeuring van de Mededeling van de Commissie betreffende het actiekader op het gebied van de volksgezondheid1 - is bedoeld om een overzicht te geven van de wijze waarop aan deze verplichting van het Verdrag op de verschillende gebieden van communautair beleid rekening wordt voldaan. Dit verslag wordt aangevuld met andere instrumenten voor raadpleging en overleg binnen de diensten van de Commissie, die bedoeld zijn om ervoor te zorgen dat terdege met eisen op gezondheidsgebied rekening wordt gehouden. Er is een interne groep gezondheid opgericht, waarin vertegenwoordigers van de desbetreffende diensten van de Commissie zitting hebben en die verscheidene malen per jaar in plenaire vergadering bijeenkomt. Verscheidene werkgroepen bestuderen specifieke kwesties. Overeenkomstig de bij de Commissie gebruikelijke interne procedures, moeten de diensten van de Commissie over alle kwesties die gevolgen voor de gezondheid kunnen hebben, de voor de volksgezondheid verantwoordelijke diensten binnen het Directoraat-generaal werkgelegenheid, arbeidsverhoudingen en sociale zaken raadplegen. Het eerste verslag over de integratie van de eisen voor de bescherming van de gezondheid in de communautaire beleidsmaatregelen, dat betrekking had op de activiteiten in 1994, is door de Commissie op 29 mei 19952 goedgekeurd. Als eerste verslag van zijn soort had het tot doel een volledig overzicht te geven van tweede verslag de communautaire activiteiten op gezondheidsgebied. Dit concentreert zich op de voor de gezondheid relevante activiteiten in 1995. Het besteedt geen aandacht aan de discussies over BSE en de ziekte van Creutzfeld- Jacob die in 1996 hebben plaatsgevonden en in het derde verslag aan de orde zullen komen. Om een algemener beeld te krijgen, moet men het tweede verslag lezen in samenhang met het eerste en met name de inleiding daarvan, waarin een overzicht wordt gegeven van de voor de gezondheid relevante activiteiten op communautair niveau. 5. Het eerste verslag is door de andere communautaire instellingen en het publiek met grote belangstelling ontvangen, waarbij men erkende hoe moeilijk het was om een zo uiteenlopende reeks onderwerpen op een samenhangende wijze te presenteren. De Raad heeft op basis van het verslag over 1994 een resolutie COM (93) 559 def. van 24. 11. 1993 COM (95) 196 def. aangenomen over de inpassing van gezondheidseisen in de communautaire beleidsmaatregelen. De Raad heeft met voldoening kennisgenomen van het initiatief van de Commissie om verslagen als dit in te dienen en de Commissie gevraagd in toekomstige verslagen in het bijzonder aandacht te besteden aan bepaalde gebieden van communautaire activiteit, te weten het economisch beleid, met name het beleid op fiscaal gebied, het sociaal en werkgelegenheidsbeleid, het vrije verkeer van goederen landbouw- en voedingsmiddelenbeleid, het consumentenbeleid, onderzoek en technische ontwikkeling, milieu en vervoer3. en personen, het Dit verslag geeft een overzicht van alle relevante activiteiten en besteedt daarbij bijzondere aandacht aan de hierboven genoemde beleidsterreinen. Het Europees Parlement heeft in zijn resolutie inzake het Sociaal actieprogramma voor de middellange termijn, de Commissie gevraagd richtsnoeren te geven voor het inpassen van eisen ten aanzien van de gezondheidsbescherming in de overige communautaire beleidsmaatregelen4. Het verslag van dit jaar begint met een overzicht van de communautaire programma's en activiteiten op het gebied van de volksgezondheid, die in 1995 aanzienlijke vooruitgang hebben geboekt. Daarna volgt een samenvatting van de activiteiten op een aantal prioritaire gebieden - gebieden die belangrijk zijn, hetzij vanwege de aanzienlijke activiteiten die er vorig jaar plaats hebben gevonden, hetzij vanwege de aanzienlijke impact die zij op de gezondheid in het algemeen hebben. In het derde hoofdstuk schetst het verslag andere voor de gezondheid relevante activiteiten op andere communautaire beleidsterreinen. Daarnaast komen in tussen de tekst opgenomen "kaders" enkele specifieke onderwerpen (drugs, aids en tabak) aan de orde. In de bijlage wordt een samenvatting gegeven van de maatregelen die in 1995 op het gebied van de wetgeving zijn getroffen. Net als het eerste verslag, laat dit verslag zien dat in de Gemeenschap een grote verscheidenheid aan activiteiten bestaat die gevolgen voor de gezondheid hebben. Op sommige gebieden is een opmerkelijke mate van samenhang bereikt tussen de doelstellingen zelf en hun impact op de volksgezondheid. Op andere gebieden is nog vooruitgang nodig. Dit verslag is opgezet om een zo algemeen mogelijk beeld te schetsen van politieke initiatieven met consequenties voor de gezondheid. Het zou kunnen dienen om het bewustzijn voor kwesties die voor de gezondheid relevant zijn - alsmede voor hun vermoedelijke impact - te verhogen en tevens pogingen te stimuleren om ervoor te zorgen dat de gezondheid een fundamentele overweging wordt bij het formuleren en implementeren van beleidsmaatregelen. 6. 7. 8. Resolutie van de Raad van 20. 12. 1995, PB 350/2 van 30. 12. 1995 Verslag inzake het Sociaal actieprogramma voor de middellange termijn (HUGHES), Doe. A4- 0311/95, blz. 12 2. 9. 10. 11. Programma's en activiteiten op het gebied van de volksgezondheid In de Mededeling van de Commissie betreffende het actiekader op het gebied van de volksgezondheid5 zijn acht beleidsterreinen genoemd die bijzondere aandacht verdienden en waar de ontwikkeling van specifieke programma's noodzakelijk was. Zoals in het verslag over 1994 is geschetst, zijn voorstellen ingediend op het gebied van de kankerbestrijding (voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een actieplan 1996-2000 voor kankerbestrijding6), de preventie van aids en andere besmettelijke ziekten (voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een communautair actieprogramma in verband met de preventie van AIDS en bepaalde andere besmettelijke ziekten7), preventie van drugsverslaving (voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een communautair actieprogramma in verband met de preventie van drugsverslaving8) en gezondheidsbevordering, -voorlichting, -opvoeding en -opleiding (voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een communautair actieprogramma9). Over de programma's voor kankerbestrijding, aids en andere besmettelijke ziekten en gezondheidsbevordering is in december 1995 in het Bemiddelingscomité overeenstemming bereikt tussen de Raad en het Europees Parlement, hetgeen heeft geleid tot de goedkeuring van de desbetreffende besluiten in 1996. De Raad heeft in december 1995 een gemeenschappelijk standpunt over drugsverslaving goedgekeurd10. In oktober 1995 heeft de Commissie een mededeling en voorstel betreffende een communautair actieprogramma inzake gezondheidsmonitoring11 goedgekeurd, dat tot doel heeft gemeenschappelijke gezondheidsindicatoren voor de Lid-Staten vast te stellen en dat een vergelijkbare basis moet vaststellen voor het verzamelen en evalueren van gezondheidsgegevens in de Gemeenschap. 12. Naast het verslag over de integratie van de eisen voor de bescherming van de gezondheid in de communautaire beleidsmaatregelen voor 1994, heeft de Commissie in juli 1995 het eerste verslag over de gezondheidstoestand in de Europese Gemeenschap12 goedgekeurd; hierin wordt een overzicht gegeven van de gezondheidstoestand in de Gemeenschap, met een beschrijving van de COM (93) 559 def. van 24. 11. 1993 PBC 139 van 21. 05. 1994, blz. 12, Besluit 646/96/EG van 29. 03. 1996, PB L 95 van 16. 04. 1996, blz. 9 PB C 333 van 29. 11. 1994, blz. 34, Besluit 647/96/EG van 29. 03. 1996, PB L 95 van 16. 04. 1996, blz. 16 PB C 257 van 14. 09. 1994, blz. 4 PB C 252 van 09. 09. 1994, blz. 3, Besluit 645/96/EG van 29. 03. 1996, PB L 95 van 16. 04. 1996, blz. 1 Gemeenschappelijk standpunt (EG) nr. 1/96, door de Raad goedgekeurd op 20. 12. 1995, PB C 37 van 09. 02. 1996, blz. 1 COM (95) 449 def. van 16. 10. 1995 COM (95) 357 def. van 19. 07. 1995 10 voornaamste demografische trends en sterfte- en morbiditeitspatronen, alsmede de voornaamste determinanten voor de gezondheid. De Commissie is voornemens jaarlijks een verslag over de gezondheidstoestand in te dienen, waarbij de nadruk komt te liggen op specifieke kwesties en bevolkingsgroepen. Met regelmatige tussenpozen zal een algemeen verslag over de gezondheidstoestand verschijnen. 13. In de context van haar activiteiten in het kader van de kankerbestrijding in 1995, heeft de Commissie de Europese Week tegen kanker gesteund, die met name tot doel had de Europese code tegen kanker te bevorderen, een tiental eenvoudige, maar essentiële aanbevelingen voor kankerpreventie, die door vooraanstaande Europese kankerdeskundigen zijn geformuleerd. In bedoelde week is in alle Lid-Staten, in nauwe samenwerking met organisaties in het veld, een campagne gevoerd die gericht was op de zo ruim mogelijke verspreiding van de code. De campagne was gebaseerd op een gemeenschappelijk Europees concept en gemeenschappelijk ondersteunend materiaal (affiches, vouwbladen, videospots en advertenties). Er zijn 6,5 miljoen voorlichtingsfolders over de code verdeeld en er zijn meer dan 250 miljoen contacten tot stand gebracht via artikelen in de pers en televisieprogramma's alsmede door (gratis) advertentieruimte. Daarnaast is een brochure over de code opgesteld, die was afgestemd op de bijzondere informatiebehoeften van de huisartsen, die een essentiële rol spelen bij het verhogen van het bewustzijn van hun patiënten voor de mogelijkheden van kankerpreventie; deze brochure is aan alle 325. 000 Europese huisartsen toegezonden en heeft over het algemeen een warm onthaal gekregen. Geestelijke volksgezondheid 14. In 1995 is de specifieke communautaire actie afgesloten, waarbij aan Griekenland, onder meer op het gebied van de geestelijke gezondheid, uitzonderlijke financiële steun is verleend uit het Europees Sociaal Fonds. Dit was de eerste actie van de Gemeenschap op het gebied van de geestelijke gezondheid. De acties, voor een bedrag van 60 miljoen ecu voor een periode van elf jaar, zijn opgezet in verband met de noodzaak het systeem voor de psychiatrische zorg in Griekenland te hervormen, en wel door middel van de ontwikkeling in het hele land van nieuwe structuren en diensten die gericht zijn op de sociale en beroepsrevalidatie van geestelijk ziekte en geestelijk gehandicapte personen en de verbetering van de verzorging van patiënten in openbare psychiatrische ziekenhuizen. De impact van dit programma was aanzienlijk. Het leidde tot de ontwikkeling van een structuur van psychosociale revalidatiecentra in Griekenland, een verkleining van de omvang van de grote psychiatrische centra en ziekenhuizen en een verbetering van de omstandigheden aldaar13. 13 Zie het eindverslag, COM (95) 668 def. van 15. 12. 1995 4 3. Inpassing van eisen op het gebied van de gezondheid in communautaire beleidsmaatregelen 3. 1 Sociaal beleid 15. Op tal van manieren bestaat verband tussen het sociaal en het gezondheidsbeleid. Kwesties op het gebied van de werkgelegenheid en de werkloosheid, de arbeidswetgeving, de stelsels voor sociale bescherming en verzekering, het beleid inzake specifieke gemarginaliseerde of kwetsbare groepen en de voorschriften voor de gezondheid en veiligheid op het werk, hebben stuk voor stuk algemene consequenties voor de gezondheid. Het voornaamste basisdocument voor het sociaal beleid van de Gemeenschap is het Sociaal actieprogramma voor de middellange termijn 1995-199714, waarin de schepping van werkgelegenheid en de bestrijding van de werkloosheid de voornaamste prioriteiten van het communautair optreden worden genoemd. aantal terreinen van het een bijzondere Een gezondheidsdimensie; dit zijn: de toekomst van de sociale bescherming, solidariteit en sociale uitsluiting, invaliditeit en migratie en mobiliteit van werknemers binnen de Gemeenschap, alsmede de zeer concrete bezorgdheid over de gezondheid en veiligheid op het werk. sociaal beleid heeft 3. 1. 1. Sociale bescherming 16. Bij de discussie over de toekomstige koers van het sociaal beleid, speelt de sociale bescherming een hoofdrol. Op 31 oktober 1995 heeft de Commissie haar Mededeling "De toekomst van de sociale bescherming: een kader voor de Europese discussie"15 goedgekeurd, waarin de sociale bescherming wordt omschreven als een fundamentele component en een kenmerkend aspect van de Europese samenleving. Dit is een bijdrage tot de Europese discussie over de toekomst van de sociale bescherming in het licht van de demografische veranderingen alsmede van de uitdagingen van economische en sociale aard waarvoor Europa zich geplaatst ziet. Een belangrijke factor in deze discussie is de toekomst van de stelsels voor gezondheidszorg, waar de Gemeenschap kan helpen ervaringen uit te wisselen over manieren om de doelstelling, te weten iedereen te verschaffen tot alle noodzakelijke gezondheidszorg en preventieve voorzieningen, in overeenstemming te brengen met de noodzaak de stijgende kosten in de hand te houden. Hervormingen van de gezondheidszorg vormen ook een specifiek onderwerp in het verslag over sociale bescherming in Europa16. COM (95) 134 def. van 12. 04. 1995 COM (95) 466 def. van 31. 10. 1995 Sociale bescherming in Europa, 1995 3. 1. 2. Het Europees Sociaal Fonds 17. 18. 19. Zoals in het vorige verslag is uiteengezet, ondersteunt het Europees Sociaal Fonds zowel projecten om actieve maatregelen op de arbeidsmarkt te stimuleren als projecten om de algemene omstandigheden voor het ontwikkelen van het volledig potentieel van de deelnemers van de arbeidsmarkt te verbeteren. In de Lid-Staten zijn acties gestart op basis van met de Commissie overeengekomen communautaire bestekken. In latere verslagen zullen resultaten van de evaluatie van deze projecten worden opgenomen. Een eerste reeks projecten is in december 1995 voor het communautair initiatief Employment geselecteerd en zal in de komende jaren worden uitgevoerd. Het Employment-programma omvat initiatieven inzake de integratie in de arbeidsmarkt van mensen met een handicap (HORIZON) en mensen die sociaal uitgesloten zijn (INCLUSION). In beide initiatieven heeft een aantal van de geselecteerde projecten een gezondheidsdimensie. Een zekere hoeveelheid middelen van de algemene financiering van het Europees Sociaal Fonds is opzij gezet ter ondersteuning van innoverende maatregelen om een meer werkgelegenheidsintensief patroon van de groei te bereiken, het functioneren van de arbeidsmarkt te verbeteren en het opleidingsstelsel te versterken. Hiertoe behoren specifieke maatregelen voor groepen die gevaar lopen uitgesloten te raken van de arbeidsmarkten. Van de meer dan 60 projecten die in 1995 geselecteerd zijn, hielden er vier met name verband met de gezondheid, aangezien zij betrekking hadden op de integratie van lichamelijk gehandicapten, gezondheidsinformatica en aangepaste werkplekken voor gehandicapten. 3. 1. 3 Solidariteit - sociale uitsluiting 20. 21. Er bestaat een onlosmakelijk verband tussen gezondheid en sociale uitsluiting. Een slechte gezondheid kan de oorzaak zijn van sociale uitsluiting (bijvoorbeeld in geval van chronische ziekte of invaliditeit die langdurige werkloosheid tot gevolg heeft, of in het geval van stigmatisering van een chronisch ziek of invalide persoon), zij kan het gevolg zijn van sociale uitsluiting (bijvoorbeeld ongezond wonen, tekort aan stromend water, aan toegankelijke toiletten, aan een goed uitgebalanceerde voeding, aan toegang tot hoogwaardige gezondheidsdiensten), of zij kan een factor zijn die de herintegratie verhindert (bijvoorbeeld depressie, psychosomatische ziekte of gebrek aan zelfvertrouwen als iemands lichamelijke gezondheid tot de gezondheidsdiensten bemoeilijken. is verzwakt). Sociale uitsluiting kan de toegang Voor het plan voor de Europese financiering van projecten ter overwinning van sociale uitsluiting 1995 zijn ongeveer 2. 000 aanvragen binnengekomen, waarvan er vele verschillende gezondheidsaspecten betroffen. De aspecten die het meest aan de orde werden gesteld waren: drugs- en alcoholmisbruik, geestelijke gezondheid en welzijn (vooral van immigranten en vluchtelingen) en handicap (zowel geestelijk als lichamelijk). Van de 86 projecten die uiteindelijk in december 1995 zijn goedgekeurd, hadden er 15 op de gezondheid betrekking en wel op de volgende terreinen: drugs-/alcoholverslaving (acht projecten), integratie van zieke en gezonde mensen in woonwijken (twee), hulp aan vrouwen die met geweld te maken hebben gehad (twee), voorlichting over gezondheidsdiensten in de eigen taal van de immigranten (een), integratie van prostituées (twee), integratie van schizofreniepatiënten en hun verzorgers (een) en verbetering van geesteliike cezondheid en welziin (een). geestelijke gezondheid en welzijn (een) 22. Het Europees initiatief voor de preventie van stedelijke criminaliteit en de sociale herintegratie van ex-delinquenten (1995) omvatte tal van met de gezondheid verband houdende projecten, in het bijzonder ten aanzien van het drugsmisbruik. Drugsmisbruik is een gezondheidsprobleem dat moet worden aangepakt onder potentiële delinquenten en/of gevangenen of ex-delinquenten. Maar is het in veel gevallen ai op zichzelf een misdaad en vaak een aanzienlijke oorzaak van verdere misdaden. 3. 1. 4 Vrij verkeer van werknemers 23. De Commissie heeft op 28 juni 1995 een voorstel ingediend voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening EEG 1408/8117. Dit voorstel heeft met name tot doel het verlenen van direct noodzakelijke gezondheidszorg aan een persoon die verzekerd is in een Lid-Staat en tijdelijk in een andere Lid-Staat verblijft, uit te breiden tot alle verzekerden, ongeacht hun nationaliteit. 3. 1. 5 Gehandicapten 24. Net als dat het geval is bij de gezondheid, heeft het beleidsterrein met betrekking tot de gehandicapten de neiging zich steeds verder te verwijderen van het strikt medische terrein in de richting van acties op sociaal gebied. Aangezien het altijd belangrijk is zich bezig te houden met het proces dat de gebreken heeft veroorzaakt en de preventie daarvan, lijkt het beslist noodzakelijk de sociale gevolgen ervan beter te beoordelen. In dit verband dient zich een nieuwe aanpak aan, waarbij rekening wordt gehouden, niet alleen met de noodzaak van maatregelen ten aanzien van het individu, maar ook ten aanzien van het milieu dat voor de situatie van de handicap bepalend is. Het derde communautaire actieprogramma ten behoeve van gehandicapten (HELIOS II)1*, dat is vastgesteld voor de periode van januari 1993 tot en met december 1996, moet tegen deze achtergrond worden gezien; het ontwikkelt uitwisselings- en voorlichtingsactiviteiten in de gehele Gemeenschap en heeft tot doel de bevordering van gelijke kansen voor gehandicapten. De in 1995 in het raam van genoemd programma verrichte activiteiten hadden hoofdzakelijk op de volgende gebieden betrekking: anti-discriminatiemaatregelen, de sensibilisering van de openbare mening, het zelfstandig wonen, de schepping van aangepaste banen en de rol van de NGO's. Gewijzigd voorstel voor een verordening van de Raad van 28. 06. 1995, PB C 242 van 19. 09. 1995 Besluit van de Raad van 25. 02. 1993 tot vaststelling van een derde actieprogramma ter bevordering van gelijke kansen en de integratie van gehandicapten (HELIOS II), 93/136/EEG, PB L 56 van 09. 03. 1993, blz. 30) 3. 1. 6 Gezondheid en veiligheid op het werk 25. op het De Mededeling van de Commissie betreffende een actieprogramma van de Gemeenschap en van gezondheidsbescherming op het werk (1996-2000) is op 12 juli 1995 goedgekeurd19; zij bevat een voorstel voor een besluit van de Raad tot vaststelling van een programma van ni et-wetgevende maatregelen ter verbeten ng van de gezondheid en veiligheid op het werk. veiligheid, hygiëne gebied de De Commissie wil dat via dit programma een voldoende flexibel dynamisch en realistisch kader tot stand komt, dat de Gemeenschap in staat stelt de uitdagingen aan te nemen van de vergaande economische, technologische en sociale veranderingen die plaatsvinden. Het omvat maatregelen van ni et-wetgevende aard, een wetgevingsprogramma en bepalingen ten aanzien van de gezondheid en veiligheid in andere beleidsmaatregelen. De Commissie heeft in het programma SAFE (Safety Action for Europe) opgenomen, een actie die erop gericht is de veiligheid, de hygiëne en de gezondheid op het werk te verbeteren, met name in kleine en middelgrote ondernemingen. Het voorstel voor een besluit van de Raad behandelt de totstandkoming van nieï- wetgevende maatregelen, zoals richtsnoeren en voorlichtingsmateriaal, onderwijs- en opleidingsmateriaal en het SAFE-programma. 26. De bedoeling van het vaststellen van grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling (OEL) aan chemische agentia is een waarde voor blootstelling vast te stellen waarop, volgens de jongste stand van de kennis, de gezondheid van de blootgestelde werknemer niet wordt geschaad. Als verdere ondersteuning van de werkzaamheden voor het vaststellen van geharmoniseerde OEL, is door hei Besluit van de Commissie tot oprichting van een wetenschappelijk comité inzake grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling aan chemische agentia20, de formele basis geschapen voor de wetenschappelijke beoordeling van het risico in verband met chemische agentia op de werkplek. Door dit Comité een formele basis te geven, heeft de Europese Commissie het reeds verrichte werk erkend en de roi ervan in het Europese proces aanzienlijk versterkt; bovendien heeft zij daardoor een bijdrage geleverd tot het algemene doel, de harmonisatie van de omstandigheden in het arbeidsmilieu als bedoeld in artikel 118 A van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap. 27. De Commissie heeft in september 1995 een voorstel ingediend voor een richtlijn van de Raad tot eerste wijziging van Richtlijn 90/394 EEG betreffende de bescherming van werknemers tegen de risico's van carcinogene agentia op het werk21. Het voornaamste doel van dit voorstel is grenswaarden vast te stellen voor beroepsmatige blootstelling aan carcinogene agentia, te beginnen met die voor benzeen. 19 20 21 COM (95) 282 def. van 12. 07. 1995 Besluit van de Commissie 95/320/EG van 12. 07. 1995 - PB L 188 van 9. 8. 1995 PB C 317 van 28. 11. 1995 8 28. 29. De Raad heeft op 29 juni 199522 een verordening houdende wijziging van Verordening (EG) nr. 2062/94 tot oprichting van een Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk, vastgesteld (het Agentschap is gevestigd in Bilbao). De taak van het Agentschap zal voornamelijk bestaan uit de verzameling en verspreiding van technische, economische en wetenschappelijke gegevens over de gezondheid en veiligheid op het werk, alsmede de bevordering en ondersteuning van de uitwisseling van informatie en ervaring tussen de Lid staten. Het Agentschap is in 1995 operationeel geworden. De raad van bestuur van het Agentschap heeft twee maal vergaderd. De aanwerving van personeel is begonnen met de publikatie van de sollicitatieprocedure voor de functie van directeur23. In juli 1995 heeft de Commissie besloten tot de officiële instelling van een comité van hoge functionarissen van de arbeidsinspectie24, een comité dat inofficieel al sinds 1983 bestond. In Î995 heeft dit comité onder meer problemen besproken in verband met het vrij verkeer van werknemers, diensten en ondernemingen die betrokken zijn bij gezondheid en veiligheid, alsmede de ondersteuning voor de is arbeidsinspecties met behulp van de gemeenschappelijke principes voor de arbeidsinspectie overeengekomen. Op basis van deze principes is een proces voor de evaluatie van de nationale systemen gestart. De vergaderingen van het comité zijn gedeeltelijk bijgewoond door waarnemers uit landen in Midden- en Oost-Europa en uit de Baltische Staten. informatica. Het comité 3. 2 Interne markt - vrij verkeer van personen en goederen, belasting 30. De communautaire activiteiten in verband met de oprichting van de interne markt hebben talrijke gevolgen voor de gezondheid. Hiertoe behoren de ontwikkeling van gemeenschappelijke regels en voorschriften ten aanzien van de markten voor specifieke produkten, bijvoorbeeld farmaceutische produkten of medische hulpmiddelen, alsmede de regels voor het vrije verkeer van goederen als zodanig. Een specifiek werkterrein - in het kader van de consumentenbescherming - is het terrein van de cosmetica. De indirecte belasting op goederen als tabak of alcohol kan directe gevolgen hebben voor de gezondheid. Een belangrijke vereiste voor het vrije verkeer van personen is de erkenning van diploma's, bijvoorbeeld voor de medische beroepen. Gegevensbescherming tenslotte is een terrein voor communautair beleid, waar rekening moet worden gehouden met voor de gezondheid relevante kwesties - zowel ten aanzien van de burger die belang heeft bij de bescherming van zijn medische en andere gegevens, als van de medisch onderzoeker. 3. 2. 1 Medische produkten 31. 22 23 24 Sedert de eerste richtlijn, die in 1965 is vastgesteld, heeft de communautaire wetgeving op farmaceutisch gebied er steeds naar gestreefd de volksgezondheid te bevorderen en te beschermen. Sedert 1993 is het wetgevend kader voor vergunningen voor het op de markt brengen geharmoniseerd. In deze wetgeving Verordening van de Raad nr. 1643/95, PB nr. L 156 van 07. 07. 1995, blz. 1 PB C 338 van 16. 12. 1995 Besluit van de Commissie 95/319/EG van 12. 07. 1995, PB L 188/11 van 09. 08. 1995 is bepaald dat om een vergunning te krijgen, elk geneesmiddel aan strenge eisen van kwaliteit, veiligheid en doeltreffendheid moet voldoen. Deze wetgeving heeft betrekking op alle langs industriële weg vervaardigde geneesmiddelen: vaccins, uit bloed bereide produkten en radiofarmaca. Deze eisen worden regelmatig herzien in het licht van de wetenschappelijke en technische vooruitgang. In 1995 is een nieuw Europees systeem voor de goedkeuring van en het toezicht op geneesmiddelen in de Europese Gemeenschap van kracht geworden. Met behulp van dit nieuwe systeem heeft de Commissie reeds toestemming gegeven voor het op de markt brengen van drie innoverende geneesmiddelen. Dit nieuwe systeem voor de registratie van geneesmiddelen in de Europese Gemeenschap betekent een beslissende stap in de totstandkoming van de interne markt. Hierdoor wordt het vrije verkeer van geneesmiddelen in de Europese Gemeenschap bevorderd en tegelijkertijd de optimale bescherming van de volksgezondheid gegarandeerd. 32. Deze belangrijke vernieuwing is te danken aan de oprichting van het Europees bureau voor de beoordeling van geneesmiddelen in Londen, een orgaan voor samenwerking met en coördinatie van de nationale bureaus en overheden die met de registratie van geneesmiddelen belast zijn. en facultatief voor Er zijn twee procedures die voortaan het op de markt brengen van geneesmiddelen mogelijk maken: een gecentraliseerde procedure, die verplicht is voor hightech- produkten en een gedecentraliseerde procedure, die functioneert op het principe van de wederzijdse erkenning van nationale vergunningen. In het kader van deze procedure komt het bureau tussenbeide wanneer om een wederzijdse erkenning van vergunningen wordt gevraagd en hierbij conflicten tussen nationale overheden ontstaan over de wetenschappelijke beoordeling. innoverende geneesmiddelen Na afloop van deze procedures voor wetenschappelijke beoordeling, heeft de Europese Commissie tot taak de wetenschappelijke adviezen (inzake gebruik bij mensen en dieren) een verplichtend karakter te geven. Door de invoering van dit nieuwe systeem kunnen alle patiënten binnen de Europese Gemeenschap sneller en op hetzelfde moment profiteren van innoverende geneesmiddelen. Bij de vergunning voor het op de markt brengen wordt via het etiket en de bijsluiter duidelijke, hoogwaardige informatie verstrekt aan de gezondheidswerkers en de gebruikers. Bovendien is het toezicht op de geneesmiddelen nadat de vergunning is verleend, verbeterd dank zij de coördinatie door het bureau van de nationale activiteiten op het gebied van het toezicht op de geneesmiddelen. Dankzij de coördinatie van de nationale middelen die besteed worden aan de registratie van geneesmiddelen, biedt dit systeem mogelijkheden om het niveau van de kwaliteit, de veiligheid en de doeltreffendheid van de geneesmiddelen die binnen de Europese Gemeenschap in de handel zijn of die naar derde landen worden geëxporteerd, optimaal te garanderen. 10 33. Dit systeem tenslotte dit systeem het verschijnen van de Europese Gemeenschap op het internationale toneel. Het biedt de derde landen een garantie voor de volksgezondheid dankzij de evaluatiewerkzaamheden die door de Gemeenschap zijn verricht en maakt de versterking daarvan ten opzichte van deze partners mogelijk. In 1995 hebben de Instellingen gediscussieerd over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement betreffende de richtsnoeren inzake een industriebeleid voor de farmaceutische sector in de Europese Gemeenschap25. Terwijl de Commissie in andere gevallen een globale aanpak van het industriebeleid adviseert, leek het correct om, vanwege de specifieke aspecten ten aanzien van de volksgezondheid en het sociale beleid die er het kenmerk van zijn, in dit geval een sectorale aanpak te hanteren. In bedoelde mededeling stelt de Commissie een pakket richtsnoeren voor, die een doeltreffende beheersing van de gezondheidskosten in overeenstemming brengen met de inspanningen op lange termijn voor therapeutische innovatie van de Europese farmaceutische industrie. De belangrijkste signalen moeten echter afkomstig door de Raad worden afgegeven, aangezien de onderwerpen die door de Commissie in de Mededeling worden aangesneden, voornamelijk onder de bevoegdheid van de Lid-Staten vallen. 34. De Commissie heeft het initiatief genomen tot een programma voor toegepaste informatie op de farmaceutische sector, met als doel de doorzichtigheid en de snelheid van de uitwisseling van informatie te bevorderen. Dat is vooral van belang voor het toezicht op de geneesmiddelen. De gegevensbanken waartoe het netwerk toegang zal verschaffen, zullen gegevens van wetenschappelijke en economische aard bevatten over alle geneesmiddelen die op de communautaire markt aanwezig zijn. COM (93) 718 def. van 02. 03. 1994 11 Acties ter bestrijding van drugsverslaving concentreren zich op het drugsaanbod (door middel van maatregelen als samenwerking tussen politieorganisaties en grenscontroles, en het stimuleren van producenten om andere gewassen te gaan verbouwen), en het aanpakken van de problemen van de drugsgebruikers (door middel van maatregelen op het gebied van de gezondheid en sociale ondersteuning). Beide methoden nemen een belangrijke plaats in bij de communautaire acties op drugsgebied en worden in het communautair actieplan op het gebied van gecombineerd drugsverslaving (1995-1999)26. Het terugdringen van de drugsverslaving is een prioritair terrein voor communautaire activiteiten op het gebied van de volksgezondheid en wordt met name genoemd in artikel 129 van het Verdrag. Een desbetreffend communautair actieprogramma staat momenteel ter discussie. Dit wordt aangevuld met evenementen die veel aandacht krijgen, zoals de Europese weken tegen drugsverslaving. Bij acties in het raam van het sociaal beleid die gericht zijn op gemarginaliseerde groepen in de samenleving, wordt ook steun verleend aan preventieve en ondersteunende activiteiten ten behoeve van potentiële en werkelijke drugsgebruikers. Deze acties worden aangevuld met andere activiteiten, zoals onderzoek, onderwijs en opleiding (in het bijzonder op jongeren gericht). Nog een belangrijk punt zijn geneesmiddelen die tot verslavingsproblemen aanleiding geven. Het verminderen van het drugsaanbod en activiteiten die de drugshandel voorkomen, strekken zich vaak tot buiten het grondgebied van de Gemeenschap uit en hierbij wordt dus samengewerkt met derde landen en internationale organisaties zoals Tacis/PHARE en de conventies van Lomé. Intern is de vermindering van het drugsaanbod een belangrijk onderwerp voor samenwerking tussen de Lid-Staten bij kwesties van justitie en binnenlandse zaken. Ook de implementatie van de eerste fase van EUROPOL betreft dit onderwerp. De Gemeenschap ondersteunt relevante activiteiten van de Verenigde Naties, hun bureaus en andere internationale organisaties. Zie voor nadere informatie over de activiteiten op deze beleidsterreinen in 1995 de desbetreffende hoofdstukken van dit verslag. 26 COM (94) 234 def. 12 3. 2. 2 Medische hulpmiddelen 35. 36 Door de communautaire wetgeving op het gebied van medische hulpmiddelen worden de technische handelsbelemmeringen opgeheven en komt aldus wat deze industriële sector de interne markt tot stand betreft. De bepalingen van deze wetgeving zijn tevens bedoeld om te zorgen voor een hoog veiligheids- en gezondheidsniveau in de Gemeenschap en zij voeren in dit verband een coherente aanpak in van de vaststelling en toepassing van eisen terzake van het ontwerp, de fabricage en het op de markt brengen van deze hulpmiddelen. De gevolgen voor de bescherming van de volksgezondheid zijn aanzienlijk. toepassing 1 januari 19954 betekende de definitieve - einde van de overgangsperiode - van de bepalingen van Richtlijn 90/385/EEG van de Raad inzake actieve inpïanteerbare medische hulpmiddelen. Tevens betekende deze datum de facultatieve toepassing - begin van de overgangsperiode van Richtlijn 93/42/EEG van de Raad betreffende medische hulpmiddelen (uitgezonderd die voor in vitro-diagnoses). In de loop van het jaar 1995 hebben de acties van de Commissie voor de tenuitvoerlegging van beide richtlijnen gunstige gevolgen gehad voor de bescherming van de volksgezondheid, met name door: - - - referenties van belangrijke het overleg met de bevoegde autoriteiten van de Lid-Staten die met de tenuitvoerlegging van deze twee richtlijnen zijn belast de coördinatie en follow-up van de betrokken certificatieorganen, (aangemelde organen) ten einde een homogene, concrete aanpak van hun kant te waarborgen27 de follow-up van de uitvoering van de taken die zijn toevertrouwd aan de normalisatieorgatien (CEN en CENELEC). In dit verband zijn de "horizontale" normen gepubliceerd in het Pubiikatieblad, waardoor zij de status van geharmoniseerde Europese normen hebben verkregen28 de aansporing tot en de coördinatie van de invoering van een systeem voor communautair toezicht, ter vermijding van het optreden en/of de herhaling van gebeurtenissen die ongunstig zijn voor de volksgezondheid; in dit verband zijn in 1995 bepaalde categorieën hulpmiddelen en het gebruik door bepaalde Lid-Staten van de vrijwaringsclausule in het openbaar in het geding geroepen; aldus is, zoals gepland in de richtlijnen, bewezen hoe nuttig en hoe belangrijk het concept van het communautair toezicht is op een terrein dat zo gevoelig is als dat van de gezondheid. 37. Tenslotte zij nog melding gemaakt van het voorstel van de Commissie voor een richtlijn betreffende de medische hulpmiddelen voor in vitro-diagnostiek29, waarmee de reeks richtlijnen voor het dekken van alle medische hulpmiddelen wordt afgesloten. Over dit voorstel heeft het Economisch en Sociaal Comité een gunstig advies uitgebracht. Momenteel wordt er in eerste lezing over gesproken 27 28 29 PB C 280/12 van 25. 10. 1995 PB C 277/6 van 4. 10. 1994, C 204/22 van 9. 8. 1995, C 304/14 van 18. 11. 1995 PB C 172 van 7. 7. 1995, blz. 21 13 in het Europees Parlement en begin 1996 komt het aan de orde in de Groep economische vraagstukken van de Raad. 3. 2. 3 Consumentenbescherming - cosmetica 38. 39. 40. In juli 1995 heeft de Commissie de 18e Richtlijn tot aanpassing van de bijlagen van de basisrichtlijn voor cosmetische produkten30 vastgesteld. Deze bijlagen bevatten lijsten met stoffen die geen deel mogen uitmaken van de samenstelling van cosmetische produkten, stoffen die alleen onder voorbehoud van beperkingen of speciale voorwaarden deel mogen uitmaken van cosmetische produkten en stoffen die wèl in cosmetische produkten mogen voorkomen (UV-filters, conserveringsmiddelen en kleurstoffen). Voordat stoffen aan een van deze lijsten worden toegevoegd, wordt de veiligheid daarvan voor de menselijke gezondheid beoordeeld door het Wetenschappelijk Comité voor cosmétologie, dat advies uitbrengt. De Commissie houdt rekening met dit advies bij het opstellen van haar ontwerp-voorstel, dat vervolgens wordt voorgelegd aan het Comité voor aanpassing aan de vooruitgang van de techniek. In juli 1995 heeft de Commissie een Richtlijn inzake voor de controle op de samenstelling van cosmetische produkten toe te passen analysemethoden vastgesteld31. De Commissie heeft een richtlijn vastgesteld waarin de criteria en voorwaarden worden vastgelegd die het een fabrikant, om redenen van fabrieksgeheim, mogelijk maken een of meer ingrediënten op de lijst met ingrediënten die op de verpakking van kosmetische produkten32 moeten worden vermeld, niet te vermelden. Bij deze criteria wordt rekening gehouden met de veiligheid van de consument en met de gerechtigde commerciële belangen van de fabrikant. De Commissie is momenteel bezig met de inventarisatie af te sluiten van ingrediënten die in cosmetische produkten gebruikt worden en met de opstelling van een gemeenschappelijke nomenclatuur van deze ingrediënten. Een en ander houdt verband met de volledige vermelding van de ingrediënten van cosmetische produkten op de verpakking van deze produkten, die na 1 januari 1997 verplicht is. Het is de bedoeling de consument in staat te stellen bij het kopen van een cosmetisch produkt de aanwezigheid vast te stellen van stoffen die hij dient te vermijden, bijvoorbeeld wegens een persoonlijke allergie. 3. 2. 4 Belasting 41. Het fiscale beleid inzake de indirecte belasting op goederen heeft gevolgen voor de prijs van goederen als tabak, alcoholische dranken en benzine. Op 13 september 1995 heeft de Commissie een verslag over de aanpassing van de accijnzen goedgekeurd33. In dit verslag toont de Commissie duidelijk aan op welke wijze bij het fiscale beleid rekening moet worden gehouden met de algemene van het Verdrag, waaronder doelstellingen gezondheidsbescherming alsmede milieukwesties. terzake eisen van 30 31 32 33 Richtlijn van de Commissie 95/34/EG van 10. 07. 1995, PB L 167 van 18. 07. 1995, blz. 9 Richtlijn 95/32/EG van 07. 07. 1995, PB L 178 van 28. 07. 1995, blz. 20 Richtlijn 95/17/EG van 19. 06. 1995, PB L 140 van 23. 06. 1995, blz. 26 COM (95) 285 def. van 13. 09. 1995 14 Ten aanzien van het verbruik van tabaksprodukten, onderstreept het verslag dat fiscale maatregelen een afschrikmiddel vormen. De verkregen inkomsten zouden kunnen helpen de "maatschappelijke kosten" van het roken te compenseren, dat wil zeggen de kosten van de gezondheidszorg en die van wetenschappelijk onderzoek. De accijns op alcohol en alcoholische dranken kan, vanuit het standpunt van het sociale en gezondheidsbeleid, een middel zijn op excessief gebruik te ontmoedigen. Zij zou ertoe kunnen bijdragen dat de problemen die met het alcoholmisbruik samenhangen, worden verminderd. 3. 2. 5 Jurisprudentie over het vrije verkeer van goederen 42. Krachtens het verdrag is de bescherming van de volksgezondheid en van de legitieme doelstellingen om, als dat noodzakelijk is en binnen proporties blijft, maatregelen te nemen die van het fundamenteel principe van de interne markt, het vrije verkeer van goederen afwijken. Men kan dus vaststellen dat hierop vaak een beroep wordt gedaan door de Lid-Staten om de aanvaarding te rechtvaardigen van nationale regelgeving waarin technische specificaties zijn opgenomen die voor het vrije verkeer van goederen binnen de interne markt gevolgen hebben. 43. In 1995 heeft het Hof van Justitie in twee gevallen een uitspraak gedaan over de toepassingsvoorwaarden van de regels inzake het vrije verkeer van goederen in verband met de eisen die de gezondheidsbescherming stelt. In zijn arrest van 23 februari 199534 heeft het Hof eraan herinnerd dat Richtlijn 90/642/EEG van de Raad van 27 november 1990 tot vaststelling van maximumgehalten aan residuen van bestrijdingsmiddelen in en op bepaalde produkten van plantaardige oorsprong, met inbegrip van groenten en fruit, zich niet verzet tegen de omstandigheid dat in de nationale regelgeving, in dit geval die van Italië, toegestane maximumgehalten voor residuen van chloorprofam en profam, alsmede de modaliteiten terzake van de controle op de handhaving van deze gehalten worden vastgesteld. Het Hof heeft daarbij echter bepaald dat een dergelijke regelgeving wel in overeenstemming moest zijn met de bepalingen van artikel 30 en 36 van het Verdrag. Bij zijn arrest van 28 maart 199535 heeft het Hof overwogen dat een nationaal voorschrift, in dit geval een Brits voorschrift dat de invoer van bedwelmende stoffen (in dit geval diacetylmorfine) verbiedt, onder de werkingssfeer van artikel 30 van het Verdrag valt. Een verbod tot invoer zou dan ook niet kunnen worden toegestaan op grond van artikel 36, indien dit gerechtvaardigd werd door de noodzaak voor het voortbestaan van een onderneming zorg te dragen. Daarentegen kan het wel profiteren van de afwijking als bedoeld in artikel 36 EG, wanneer het gaat om de bescherming van de gezondheid en het leven van personen en dit doel niet even doeltreffend kan worden bereikt door minder beperkende maatregelen terzake van de intracommunautaire handel. 34 35 Arrest van 23. 02. 1995, gevoegde zaken C-54/94 en C-72/94 (1995) Jurispr. 1-391 Arrest van 28 maart 1995, zaak C-324-93 (1995) Jurispr. 1-563 15 3. 2. 6 Vrij verkeer van personen Erkenning van diploma's van beroepen in de gezondheidszorg 44. 45. De bescherming van de gezondheid heeft altijd prioriteit genoten op het terrein van de wederzijdse erkenning van beroepen in de gezondheidszorg, in het bijzonder artsen, verpleegkundigen, verloskundigen, apothekers, tandartsen en dierenartsen. De richtlijnen betreffende deze diploma's zijn gebaseerd op artikel 49, 54 en 63 van het Verdrag, met betrekking tot het vrije verkeer; het doel is het vrije verkeer van te vergemakkelijken op grond van vergelijkbare opleidingsniveaus. Ten aanzien van deze niveaus vindt coördinatie plaats door gemeenschappelijke minimumeisen vast te stellen. in de Gemeenschap opgeleide gezondheidswerkers, raadgevend Bovendien helpen comités voor de opleiding van deze gezondheidswerkers, die in het kader van deze richtlijnen zijn opgericht, een vergelijkbaar hoog onderwijspeil te waarborgen, waarbij zij adviezen geven en aanbevelingen doen op het gebied van de opleiding. Op die manier nemen zij eveneens deel aan het gezondheidsbeleid in de Gemeenschap. Tenslotte heeft het comité van hoge ambtenaren van volksgezondheid - dat bestaat uit top ambtenaren van de Lid-Staten die directe verantwoordelijkheid bezitten op het gebied van de volksgezondheid - met name tot taak alle nuttige informatie te verzamelen over de omstandigheden waaronder in de Lid-Staten de medische en algemene zorg wordt verleend en adviezen uit te brengen die het mogelijk maken de koers van de werkzaamheden van de Commissie te bepalen wat betreft de artsen, tandartsen, verpleegkundigen en vroedvrouwen. Voor de apothekers en de dierenartsen wordt deze taak door twee afzonderlijke organen uitgevoerd. Een voorstel voor een richtlijn, dat door de Commissie op 16 december 1994 bij het Europees Parlement en de Raad is ingediend, wil dit comité in de gelegenheid stellen de Commissie in het kader van een 'comitélogieprocedure' te helpen bij de wijziging van de lijsten met medische specialismen en de duur van de desbetreffende opleidingen die in richtlijn 93/16/EEG zijn opgenomen, met als doel het vrij verkeer van artsen te vergemakkelijken36. 3. 2. 7 Gegevensbescherming 46. In 1995 is de richtlijn van het Europees Parlement en Raad betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens, definitief vastgesteld37. In deze richtlijn wordt een kader vastgesteld van algemene principes voor het verwerken van gegevens die op natuurlijke personen betrekking hebben en de richtlijn zal algemeen betrekking hebben op de gegevensverwerking die onder het communautaire recht valt, ook die in de gezondheidssector. 36 37 27. 11. 1995, PB C 28 van 01. 02. 1996 Richtlijn 95/46/EG van het EP en de Raad van 24. 10. 1995, PB L 281 van 23. 11. 1995 16 Op een aantal plaatsen worden in de richtlijn specifiek de behoeften van de volksgezondheid erkend, met name in een van de overwegingen, waarin de volksgezondheid wordt genoemd als een gebied waar, om redenen van groot openbaar belang, een uitzondering van toepassing kan zijn op het verbod tot verwerking van bepaalde gevoelige gegevenscategorieën. Het globaal effect van deze richtlijn, die de Lid-Staten binnen drie jaar in hun nationale wetgeving moeten omzetten, zal zijn dat de wetgeving op het gebied van de gegevensbescherming wordt geharmoniseerd, zodat een vrij verkeer van persoonsgegevens binnen de Europese Gemeenschap mogelijk is, op basis van een gezamenlijk kader van regels. Op het gebied van de volksgezondheid zal dit de gegevensverwerking vereenvoudigen wanneer hiertoe persoonsgegevens uit een aantal verschillende Lid-Staten bijeen moeten worden gebracht. De epidemiologie en klinische proefnemingen zijn in dit verband de twee gebieden die waarschijnlijk hiervan de meeste invloed zullen ondervinden. 3. 2. 8 Onderwijs en opleiding - KAROLUS 47. Het KAROLUS-programma is een programma voor de uitwisseling van ambtenaren uit de Lid-Staten tussen ambtelijke diensten van de Lid-Staten. Doel hiervan is, de administratieve samenwerking te vergemakkelijken, het wederzijds vertrouwen tussen de ambtelijke diensten van de Lid-Staten te bevorderen en te zorgen voor de uniforme, correcte toepassing van de communautaire wet- en regelgeving inzake de interne markt. Enkele van de sectoren die bij het uitwisselingsprogramma baat kunnen hebben, zijn van directe of indirecte invloed op de gezondheid, zoals geneesmiddelen, voedingsmiddelen, produktveiligheid enz. 3. 3 Landbouw- en voedingsmiddelenbeleid, visserij 48. Het verband tussen de kwaliteit van het voedsel en de gezondheid is overduidelijk. Derhalve zijn de verschillende aspecten van het beleid op het terrein van de landbouw, de visserij en de levensmiddelen cruciale gebieden waar de gezondheidseisen in het communautair beleid moeten worden ingepast. Het is niet mogelijk een volledig overzicht te geven van alle dagelijkse activiteiten van de Commissie op dat gebied. In dit hoofdstuk worden belangrijke ontwikkelingen op het gebied van de veterinaire sector, bestrijdingsmiddelen, tabak, wijn en alcohol, levensmiddelen, melk en de visserijsector besproken. 3. 3. 1 Veterinaire sector 49. 50. In de loop van 1995 is door de Raad en de Commissie een reeks besluiten genomen, waardoor wetgeving op het gebied van gezondheid en hygiëne ten aanzien van dieren en produkten van dierlijke oorsprong tot stand is gekomen. In juni heeft de Raad een richtlijn vastgesteld tot wijziging van Richtlijn 64/433/EEG betreffende de gezondheidseisen voor de produktie en het in de handel brengen van vlees. 3*Tevens heeft hij een reeks beschikkingen gegeven 38 Richtlijn 95/23/EG, PB L 243 van 11. 10. 1995, blz. 7 17 betreffende tests met betrekking tot salmonella bij bepaalde dieren en produkten van dierlijke oorsprong met bestemming Finland en Zweden39. De Commissie heeft een reeks voorstellen goedgekeurd om bij de Raad in te dienen; het gaat hierbij met name om een voorstel met betrekking tot het op de markt brengen van vleesprodukten40 en een voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 92/117/EEG inzake maatregelen voor de bescherming tegen bepaalde zoonoses (ziekten die van dieren op mensen kunnen worden overgedragen, zoals rabies)41. 51. De Commissie heeft tal van besluiten genomen om gemeenschappelijke gezondheidsvoorwaarden vast te stellen die aan de invoer van dieren en produkten van dierlijke oorsprong uit derde landen moeten worden gesteld42. Daarnaast bleek het noodzakelijk een aantal beschermende noodmaatregelen te treffen om de landen, waar de invoer van produkten uit bepaalde gezondheidssituatie als onbevredigend werd beschouwd, te beperken. De invoer van vis uit Japan werd beperkt, nadat bij een inspectie ernstige gebreken bij de inspecties en controles van voor export naar de Europese Gemeenschap bestemde produkten43 waren vastgesteld. Krachtens een besluit van de Commissie - op basis van een verslag van het Wetenschappelijk Veterinair Comité - is toestemming gegeven voor een bijzondere hittebehandeling ter ontsmetting van tweekleppige weekdieren met een gering gehalte aan PSP, een giftige stof, in het zuiden van Spanje. Dit besluit geldt alleen voor Spanje en voor een heel bijzondere soort. Het doel hiervan is de veiligheid van de consument ten opzichte van dit soort produkt te waarborgen. Na het optreden van de ebolakoorts in Zaïre, heeft de Commissie de invoer in de Gemeenschap van apen van herkomst of van oorsprong uit dat land verboden44. 52. Het Bureau voor veterinaire en fytosanitaire inspectie heeft zijn programma voor inspecties binnen de Gemeenschap en in derde landen, ter controle op de toepassing en naleving van de communautaire gezondheidsvoorschriften in de veterinaire sector, voortgezet. Naast de sector vers vlees en vleesprodukten, is het begonnen met controles in de sector vlees van pluimvee en vis en visprodukten. Daarnaast zijn bij het uitbreken van bepaalde ziekten speciale bezoeken gebracht aan Lid-Staten en derde landen, ten einde de epidemiologie te bestuderen en de toegepaste sanitaire controles na te trekken. 53. Van 30 november t/m 1 december 1995 heeft de Commissie een belangrijke wetenschappelijke conferentie over groeibevordering bij de vleesproduktie belegd. De conferentie is tot de conclusie gekomen dat uit het totaal van de ervaringen en 39 40 41 42 43 44 Beschikking 95/409 t/m 411/EG, PB L 243 van 11. 10. 1995, blz. 21, 25, 29 PB C 269 van 16. 10. 1995 COM (95) 491 def. van 23. 10. 1995 95/119/EG van 07. 04. 1995 Beschikking 95/171/EEG van 18. 05. 1995, PB L 112 van 19. 05. 1995, blz. 30 en 95/313/EG van 24. 07. 1995, PB L 187 van 08. 08. 1995, blz. 23 Richtlijn van de Raad 95/38/EG, PB L 197 van 22. 08. 1995, blz. 14, 95/39/39/EG, PB L 197 van 22. 08. 1995, blz. 29 en 95/61/EG, PB L 292 van 7. 12. 1995, blz. 27 18 de gepubliceerde gegevens over het gebruik van natuurlijke en geslachtshormonen en daarmee verwante samenstellingen (Zeranol en Trenboiene) niet is gebleken dat uit het gebruik ervan, mits onder voorgeschreven voorwaarden, gevaren voor de menselijke gezondheid voortvloeien. Er is nader onderzoek vereist om de invloed op de gezondheid van het dier te beoordelen. De bezorgdheid over het potentiële gevaar voor de gezondheid van mens en dier van het mogelijk gebruik van beta- 2-antagonisten als groeibevorderend middel, blijft aanzienlijk. Daarnaast concludeerde de conferentie dat het illegaal gebruik van een hele reeks groeibevorderende middelen een ernstig probleem is geworden. Daarom achtte zij het noodzakelijk de nationale controlesystemen te coördineren, ten einde de systemen voor toezicht beter gestalte te geven en de doeltreffendheid van opsporingssystemen en -methoden te vergroten. 3. 3. 2 Residuen van bestrijdingsmiddelen 54. In het kader van de voortdurende harmonisatie van de maximumgehalten aan residuen van bestrijdingsmiddelen in en op bepaalde produkten van plantaardige of dierlijke oorsprong, heeft de Raad in 1995 drie richtlijnen vastgesteld om de maximumgehalten aan residuen van bestrijdingsmiddelen voor negen als pesticide werkzame stoffen en ter wijziging van de bestaande maximumgehalten voor zo'n 20 als pesticide werkzame stoffen45, te harmoniseren. 55. Het communautair fonds voor onderzoek en informatie over tabak heeft besloten om met ingang van maart 1996 een aantal projecten te gaan financieren, die zowel op de informatie van het publiek over de gezondheidseffecten van het roken als op het landbouwkundig onderzoek naar het verminderen van de schadelijkheid van tabak betrekking hebben. 45 Zie aanbesteding, gepubliceerd in PB C 179/8 van 01. 07. 1994 19 Tabak en alcohol 1. 2. 3. 4. Tabak- en alcoholmisbruik behoren tot de belangrijkste determinanten voor belangrijke bedreigingen van de gezondheid, zoals kanker en hart- en vaatziekten. Daarnaast is het overdadig gebruik van alcohol een belangrijke factor bij ongevallen, op de weg, op het werk en thuis. Verscheidene onderdelen van het communautair beleid hebben op tabak en alcohol betrekking. Op het gebied van de volksgezondheid, wordt bij de activiteiten ter bestrijding van kanker sterk de nadruk gelegd op de noodzaak met roken op te houden en zich te matigen wat alcoholgebruik betreft. Alcohol en tabak waren in oktober 1995 twee zwaartepunten van de Europese Kankerweek. Specifieke acties in het raam van het sociaal beleid zijn op de verbetering van de situatie van uitgesloten en achterstandsgroepen in de maatschappij gericht. Tot deze groepen kunnen slachtoffers van zwaar alcoholmisbruik behoren. Het communautair landbouwbeleid geldt ook voor tabak, een belangrijk landbouwprodukt in de zuidelijke Lid-Staten. Er zijn maatregelen getroffen om de produktie van minder schadelijke produkten, bijvoorbeeld tabak met een laag nicotinegehalte, te stimuleren. Het communautaire fonds voor onderzoek en informatie over tabak wordt operationeel in 1996 en zal het onderzoek en op het grote publiek gerichte bewustmakingscampagnes ondersteunen. Bij de produktie van alcoholische dranken zijn ook landbouwprodukten betrokken (druiven, hop, mout enz. ) en voor hop, wijn en gedistilleerd bestaat een gemeenschappelijke marktregulering. Het fiscaal beleid en met name de indirecte belasting heeft grote invloed op de prijs van tabaks- en alcoholprodukten en de keuzen van de consument. Hoewel de indirecte belasting nog niet is geharmoniseerd op het niveau van de EG, is men zich bewust van het feit dat de inkomsten uit de accijnzen die verband houden met de verkoop van alcohol en tabak, een belangrijke hulpbron kunnen zijn voor preventieve activiteiten. 5. Alcohol in het verkeer is een belangrijke zorg voor het vervoersbeleid in de context van campagnes voor veilig verkeer. Zie voor meer bijzonderheden over de ontwikkelingen van het beleid in 1995 de desbetreffende hoofdstukken van dit verslag. 3. 3. 4 Levensmiddelen 56. Op het gebied van de levensmiddelenwetgeving heeft de Commissie een richtlijn, houdende wijziging van Richtlijn 90/128/EEG inzake materialen en voorwerpen 20 van kunststof, bestemd om met levensmiddelen in aanraking te komen46, vastgesteld. 57. De Commissie heeft ook haar goedkeuring gehecht aan de bijgewerkte inventaris van de taken van de wetenschappelijke samenwerking ten aanzien van vraagstukken die met levensmiddelen te maken hebben47. De wetenschappelijke samenwerking vormt een mechanisme waarmee de Lid-Staten de Commissie kunnen helpen bij de wetenschappelijke bestudering van problemen die met de voeding samenhangen. Veel van de verrichte werkzaamheden houden verband met onderwerpen die rechtstreeks voor de volksgezondheid van belang zijn. Het Wetenschappelijk comité voor de voeding heeft een aanzienlijk aantal adviezen gegeven met betrekking tot de veiligheid van levensmiddelen en wel voor additieven, verontreinigende stoffen, materialen en voorwerpen die met levensmiddelen in aanraking komen en schadelijke reacties op levensmiddelen en de ingrediënten daarvan. De adviezen en verslagen van dit comité zullen als basis dienen voor toekomstige wetgevende initiatieven van de Commissie. 3. 3. 5 Promotiecampagne voor melk 58. In het school mei kpl an van de EG worden subsidies toegekend om de levering aan schoolkinderen van bepaalde melkprodukten tegen verlaagde prijzen mogelijk te maken. Hoewel in dit programma de bevordering van het verbruik van melkprodukten de allereerste plaats inneemt, is de bijdrage die het levert tot het bereiken van een evenwichtige voeding voor schoolkinderen, even belangrijk gebleken. De laatste jaren zijn de Lid-Staten gestimuleerd om passende aanvullende voedingsinformatie te verstrekken over melk en melkprodukten op school, ten einde de doeltreffendheid van het schoolmelkplan te vergroten. Het assortiment melkprodukten dat voor subsidie in aanmerking komt, is ruim genoeg om te voorzien in de behoefte aan een gevarieerde, evenwichtige voeding in verschillende omstandigheden. Binnen dit assortiment bestaat een duidelijke trend in de richting van de produkten met een lager vetgehalte. In het schooljaar 1988/89 namen volle-melkprodukten nog zo'n 77% van de totale verdeelde hoeveelheid voor hun rekening; dit percentage is voor de periode 1994/95 gedaald tot nog geen 65%. 3. 3. 6 Visserij 59. Men is het er algemeen over eens dat het eten van vis bijdraagt tot het voorkomen van hart- en vaatziekten. In dit licht heeft de Commissie haar inspanningen ter bevordering van de consumptie van visserij produkten en ter verbetering van de kwaliteit van de aan het publiek verkochte produkten, voortgezet. 46 47 Richtlijn 95/3/EG van 14. 02. 1995, PB L 41 van 23. 02. 1995, blz. 44 Beschikking van de Commissie tot wijziging van Beschikking 94/652/EG die de lijst en de verdeling vaststelt van de taken uit te voeren in het kader van de samenwerking van de Lid-Staten bij het wetenschappelijk onderzoek van vraagstukken in verband met levensmiddelen (95/492/EG van 15. 11. 1995) 21 60. Na de samenvoeging (eind 1993) van alle structurele financiële instrumenten in een enkel Financieel Instrument voor de oriëntatie van de visserij (FIOV), worden de communautaire acties ter ondersteuning van deze maatregelen uitgevoerd in het in kader van de hervorming van de Structuurfondsen, dat wil zeggen geïntegreerde, coherente structurele ontwikkelingsplannen voor de periode 1994- 1999, die zijn vastgesteld in partnerschap tussen de Commissie en de Lid-Staten en worden uitgevoerd op lokaal niveau. Het nieuwe financiële instrument bevat speciale bepalingen voor de bevordering van de consumptie, zoals handelingen in verband met de kwaliteitscertificatie, promotiecampagnes op basis van kwaliteit en studies. Bovendien komen alle fysieke investeringen die bedoeld zijn om de omstandigheden voor de hygiëne of de gezondheid van mens of dier te verbeteren en de kwaliteit te verbeteren, in aanmerking voor steun in de sectoren aquacr. ituur en verwerking en in de handel brengen van visserij produkten. De totale begroting voor het FIOV dat voor de periode 1994-99 aan nationale plannen is toegewezen, beloopt 2. 671 miljoen ecu. Hiervan is 84 miljoen toegekend aan de promotie en 859 miljoen aan de aquacultuur, verwerking en verhandeling (dit bedrag omvat ook de financiering van maatregelen die niet rechtstreeks met de gezondheidseisen verband houden). Het FIOV financiert ook studies op jaarbasis; in de periode 1994-95 zijn zes studies die rechtstreeks met de kwaliteit of gezondheidskwesties verband hielden, gefinancierd; de bijdrage van de Gemeenschap bedroeg meer dan 530. 000 ecu. 3. 4 Onderzoek en ontwikkeling 61. De onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten in de Europese Gemeenschap vinden plaats in het raam van kaderprogramma's voor onderzoek en technische ontwikkeling (OTO). Het vierde kaderprogramma48, dat momenteel de basis vormt voor de OTO-activiteiten, omvat een aantal specifieke OTO- programma's die hetzij verband houden met de gezondheid, hetzij projecten met een gezondheidsdimensie omvatten. 3. 4. 1 BIOMED Met de gezondheid verband houdende onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten vinden hoofdzakelijk plaats in het kader van het programma voor medische biologie en gezondheid (BIOMED 2 - 1994-1998), in het raam van het vierde kaderprogramma voor OTO49. Het programma heeft een totale begroting van 336 miljoen ecu en bestrijkt onderstaande acht doelgebieden: Gebied 1: Farmaceutisch onderzoek Gebied 2: Onderzoek op het gebied van biomedische technologie en technieken Gebied 3: Hersenonderzoek 48 49 Besluit nr. 1110/94/EG van 26. 04. 1994, PB L 126 van 18. 05. 1994, blz. 1, zoals gewijzigd bij Besluit 96/616/EG van 25. 03. 1996, PB L 86 van 04. 04. 1996, blz. 69 Beschikking van de Raad 94/913/EG van 15. 12. 1994 tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op het gebied van de medische biologie en de gezondheid (1994-1998), PB L 361 van 31. 12. 1994, blz. 40 22 Gebied 4: Onderzoek naar andere ziekten met grote sociaal-economische gevolgen Gebied 5: Onderzoek naar het menselijk genoom Gebied 6: Onderzoek op het gebied van de volksgezondheid, inclusief onderzoek voor de gezondheidszorg Gebied 7: Onderzoek op het gebied van de biomedische ethiek Gebied 8: Ethische, juridische en sociale aspecten. 63. De eerste oproep tot het indienen van voorstellen is in januari 1995 gedaan; hierbij konden voor alle onderzoeksgebieden uit het werkprogramma voorstellen voor onderzoek worden ingediend. Na een wetenschappelijke en technische evaluatie door onafhankelijke deskundigen, zijn 307 van de 1. 709 voorstellen geselecteerd voor communautaire steun; de financiële bijdrage beliep in totaal 153,7 miljoen ecu. Van de geselecteerde voorstellen, met name op het gebied van aids, kanker, arbeidsgeneeskundig onderzoek en in het bijzonder onderzoek op het gebied van de volksgezondheid wordt verwacht dat zij de initiatieven op het gebied van de volksgezondheid in de context van artikel 129 van het Verdrag zullen ondersteunen. Zo zal het BIOMED 2-Programma demonstratieprojecten ondersteunen om de technisch-economische levensvatbaarheid van nieuwe medische praktijken te bewijzen (bijvoorbeeld in vivo-aidsonderzoek, herstel van de beweging van paraplegiepatiënten door elektrische stimulatie) en deze praktijken aan gebruikers, de industrie, overheidsorganen en andere gerichte belangengroepen bekend te maken. 64. Vaccinatie wordt algemeen erkend als een van de doeltreffendste instrumenten van het volksgezondheidsbeleid dat duidelijke rendementsvoordelen voor alle betrokken populaties vertoont. Hepatitis C is, met meer dan vijf miljoen patiënten in West-Europa, de belangrijkste chronische virale infectie in die regio. De ontwikkeling van een vaccin voor hepatitis C is, vanwege het gebrek aan kennis inzake immunologische parameters, uiterst ingewikkeld en kan alleen via multidisciplinaire benaderingen in samenwerking tussen verscheidene laboratoria bereikt worden. Het BIOMED 2-pro^amma ondersteunt momenteel een project voor het ontwikkelen van een vaccin waaraan laboratoria uit vijf landen meewerken. Het lijkt thans mogelijk kankervaccins te ontwikkelen die afstootreacties ten opzichte van kanker teweegbrengen en het immuunsysteem stimuleren antilichamen tegen kankercellen aan te maken. Het BIOMED 2-programma ondersteunt momenteel een transnationaal project waaraan zeven uitmuntende laboratoria meewerken; het voornaamste doel ervan is antigenen te identificeren die herkend worden door T-lymfocyten bij tumoren bij de mens. Een aantal onderzoeksteams werkt aan de ontwikkeling van vaccins tegen chronische immunogene recomb in ante/peptidevaccins en nieuwe adjuvanten. ziekten door het ontwikkelen sterk van 23 De inmiddels opgerichte 'task force' vaccins en virusziekten streeft naar vergroting van de Europese inspanningen ten aanzien van de ontwikkeling van vaccins, door het bevorderen van partnerschappen en samenwerking bij het onderzoek en door het omzetten van de jongste wetenschappelijke vorderingen. 65. Het onderzoek naar het menselijk genoom - het genetisch materiaal dat in elke cel in het menselijk lichaam aanwezig is - heeft tot doel de bepaling van het structuur van het menselijk DNA, alsmede de identificatie en functie van alle genen. De beweegreden voor gecoördineerde Europese activiteiten in verband met het onderzoek naar het menselijk genoom is de potentiële bijdrage die dit onderzoek kan leveren tot het begrijpen van de processen die aan ziekten bij de mens ten grondslag liggen en dus tot het verbeteren van de diagnostiek, vie behandeling en uiteindelijk de preventie van ziekten. Dit doel wordt bereikt door de verbetering van de infrastructuur van het onderzoek, beschikbaarheid van middelen en samenwerking van vooraanstaande onderzoeksteams in Europa, ten einde voor Europa een plaats te verzekeren in het internationaal programma betreffende het menselijk genoom. Vooral is vooruitgang geboekt door EUROGEM (European Gene Mapping Project), waaraan 23 laboratoria meewerken. Dit netwerk heeft Europese onderzoekers uit alle Lid-Staten en in het bijzonder onderzoekers zonder nationale programma's, in staat gesteld op Europees niveau onderzoek naar het menselijk genoom te organiseren en, op basis van de referentiefamilies van CEPH, een Europese genenkaart te vervaardigen. Op internationaal niveau was het werk inzake de chromosomen 11 en 21 bijzonder succesvol. Dankzij een Europees initiatief zijn er zogenaamde "Single Chromosome Workshops" (workshops van afzonderlijke chromosomen) voor de uitwisseling van informatie en gegevens, alsmede voor afspraken over de nomenclatuur in verband met de vooruitgang bij de bestudering van afzonderlijke chromosomen. De EG betaalt de kosten van de Europese organisatoren en deelnemers; de VS (DOE en NIH) heeft er uiteindelijk mee ingestemd dit voorbeeld te volgen en de kosten van de Amerikaanse organisatoren en deelnemers voor zijn rekening te nemen. Deze workshops zijn uiterst nuttig gebleken voor de ontwikkeling van de wetenschappelijke samenwerking en de invoering van maatregelen voor onderzoeksbeleid op dit gebied. 66 Tegen een algemenere gezondheidsachtergrond is in 1995 in Delft onder auspiciën van het BIOMED-programma een vergadering georganiseerd, met als onderwerp: "Individuele verantwoordelijkheid voor de gezondheid - morele kwesties ten aanzien van de levensstijl en een rechtvaardige verdeling van de medische hulpmiddelen"; hieraan is deelgenomen door deskundigen op het gebied van de volksgezondheid, sociologie en ethiek uit verschillende Lid-Staten. 3. 4. 2 Telematica 67. Nog een gebied voor OTO-activiteiten met een aanzienlijke gezondheidsdimensie is de telematica. De 15 sectoren van het programma voor telematicatoepassingen50 50 Beschikking 94/801/EG van de Raad van 23. 11. 1994 tot vaststelling van een specifiek programma 24 omvatten activiteiten inzake telematica voor de gezondheidszorg, alsmede voor gehandicapten en ouderen. Het beschikt voor 1994 t/m 1998 over een totale begroting van 843 miljoen ecu. Voor de telematica voor de gezondheidszorg is een indicatieve begroting van 135 miljoen ecu beschikbaar, terwijl de sector betreffende de gehandicapten en ouderen een indicatieve begroting van 65 miljoen ecu heeft. 68. De meeste van de 42 voor de gezondheidszorg relevante telematicaprojecten die gedurende het derde kaderprogramma van start waren gegaan, zijn in 1995 afgelopen. In Î995 zijn zeventig nieuwe projecten, met een totale communautaire bijdrage van 77 miljoen ecu, geselecteerd in het kader van de begroting van het vierde kaderprogramma. Net als in andere sectoren van het programma voor telematicatoepassingen, wordt thans het accent gelegd op de concrete validering van de toepassingen door "gebruikersgroepen", om te bereiken dat de resultaten daadwerkelijk worden overgenomen en toegepast zodra het programma is beëindigd. Enkele van de terreinen die door het programma worden bestreken zijn: de ontwikkeling en het wederzijds gebruik van regionale netwerken voor een betere integratie en continuïteit van de zorg en de samenwerking van gezondheidswerkers op voor de volksgezondheid relevante terreinen, zoals kanker, hart- en vaatziekten en chronische ziekten. De interoperabiliteit van telematicadiensten op Europese schaal, bijvoorbeeld in noodgevallen, komt eveneens aan de orde. In alle gevallen gaat het erom de doeltreffendheid van de natuurlijke circulatie van informatie in de gezondheidssector te vergroten, de toegang te verbeteren en tegelijkertijd de te bewaren. Het uitvoeren van veiligheid en strikte geheimhouding haalbaarheidsstudies ter ondersteuning van nationale beleidsmaatregelen en van andere communautaire beleidsmaatregelen vormt eveneens een belangrijk onderdeel van de activiteiten. 3. 4. 3 Het "Global Information Society"- initiatief van de G-7 69. In februari 1995 heeft de groep belangrijkste geïndustrialiseerde landen, de G-7, een initiatief gelanceerd onder de naam "Global Information Society" (wereldinformatiemaatschappij). Een van de 11 projecten in het raam van dit initiatief, dat betreffende de toepassingen inzake de gezondheidszorg (Global Healthcare Applications), bestaat uit zes subprojecten: 1. 2. 3. 4. Naar een wereldnetwerk voor volksgezondheid (Global Public Health Network) Verbetering van de preventie, vroegtijdige opsporing, diagnose en behandeling van kanker Verbetering van de preventie, vroegtijdige opsporing, diagnose en behandeling van hart- en vaatziekten Een permanente, meertalige dienst voor telegeneeskundig toezicht en noodgevallen voor de gehele wereld voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op het gebied van telematicatoepassingen van algemeen belang (1994-1998), PB L 334 van 22. 12. 1994, blz. 1 25 5. 6. Mechanismen voor de verwezenlijking van wereldwijde gezondhei dsnetwerken Internationale harmonisatie patiëntengegevenskaarten in de gezondheidszorg. gebruik van van het Tijdens een vergadering over het project voor de wereldgezondheidszorg in november 1995 in Ottawa (Canada) is een aantal Europese haalbaarheidsstudies gelanceerd als onderdeel van het voorbereidingsproces om deze initiatieven van start te doen gaan. 3. 4. 4 Gericht sociaal-economisch onderzoek 70. Het programma betreffende gericht sociaal-economisch onderzoek is verdeeld in drie hoofdgebieden: evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid in Europa, onderzoek op het gebied van onderwijs en opleiding en onderzoek naar maatschappelijke integratie en sociale uitsluiting in Europa51. Een aantal op deze gebied gefinancierde projecten - met name op het derde actiegebied - houdt met gezondheid verband. 3. 4. 5 Onderzoek op het gebied van de landbouw, de visserij en de verwerking door de agro-industrie. 71. Het werkprogramma van FAIR (onderzoek op het gebied van de voeding en de agro-industrie) voor 1994-1998, het specifieke OTO-programma voor de landbouw en de visserij52 bevat een aantal verwijzingen naar gezondheidskwesties. In het hoofdstuk inzake de interactie tussen het milieu en de landbouw wordt ook melding gemaakt van voor de gezondheid relevant onderzoek, zoals het zoveel mogelijk voorkomen dat chemische produkten voor de landbouw in het grondwater en zo in de drinkwatervoorziening van de mens terechtkomen. Een groot deel van het programma is gewijd aan de rol van de voedingsmiddelen bij de voeding en het welzijn van de consument. Daarnaast is in de vier onderzoekprojecten op het gebied van de opschaling van visserij produkten die in 1995 zijn gefinancierd, sprake van een verband met de volksgezondheid. De communautaire bijdrage tot deze projecten bedroeg meer dan twee miljoen ecu. 51 52 Beschikking van de Raad 94/915/EG van 15 december 1994 tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op het gebied van gericht sociaal-economisch onderzoek (1994-1998), PB L 361 van 31. 12. 1994, blz. 77 Beschikking 94/805/EEG van de Raad tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie op het gebied van de landbouw en de visserij. ( PB L 334 van 22. 12. 1994, blz. 73 26 3. 4. 6 Onderzoek op vervoergebied 72. Het specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling op vervoergebied binnen het vierde kaderprogramma5' blijft aandacht besteden aan veiligheidsproblemen in alle vormen van vervoer. Van een uitgebreide lijst met taken zijn met name de volgende veiligheidskwesties vermeldenswaard: "de veiligheidsaspecten van de menselijke factor" (spoor), "voorwaarden voor het overleven van de passagiers" (lucht), "methodologie van de veiligheid van de scheepvaart en verkeersregeling en -systeem voor schepen" (water), alsmede 'verbeteringen in de passieve voertuigveiligheid en het rijgedrag" (weg). 3. 4. 7. Milieu en klimaat 73. Het programma op het gebied van milieu en klimaat (1994-1998)54 heeft een totale begroting van 532 miljoen ecu en bestrijkt vier thema's: 1. 2. 3. 4. Onderzoek inzake het natuurlijk milieu, milieukwaliteit en "global change", Milieutechnologie, Ruimtevaarttechnieken, toegepast voor milieubewaking en -onderzoek, Menselijke dimensies van de veranderingen in het milieu. In januari 1995 is voor de diema's 1, 2 en 4 de eerste oproep tot indiening van voorstellen gedaan en na een wetenschappelijke en technische evaluatie door onafhankelijke deskundigen, zijn 315 van de 1601 voorstellen geselecteerd voor communautaire steun, waarbij de bijdrage van de Gemeenschap 216 miljoen ecu beliep. 18 van de 88 voor de gezondheid relevante voorstellen zijn geselecteerd, met een communautaire financiële bijdrage van 12 miljoen ecu. Deze voorstellen vormden een aanvulling op de 46 voor de gezondheid relevante projecten die in het voorafgaande milieuprogramma zijn gefinancierd en in 1995 nog liepen. Het voor de gezondheid relevante onderzoek vormt de basis voor de beleidsmaatregelen voor milieu en gezondheid van de Gemeenschap en is in overeenstemming met de conclusies van de Intergouvernementele conferentie over de veiligheid van chemische stoffen (april 1994 in Stockholm) en de verklaring van de ministers van gezondheid en milieu (juni 1994 in Helsinki). De voornaamste onderzoekprioriteiten zijn het vaststellen van de impact van milieufactoren (bijvoorbeeld aantasting van de ozonlaag, stoffen die de luchtkwaliteit aantasten) op de gezondheidstoestand van de bevolking (effecten van neurologische en immunologische aard, gevolgen die de hormoonbalans verstoren enz. ) en het verbeteren van het risicobeheer van chemische stoffen, door middel van het ontwikkelen van doeltreffender testmethoden (met de nadruk op de vermindering van het aantal dieren dat voor deze tests noodzakelijk is), het Beschikking 94/914/EG van de Raad van 15. 12. 1994 tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op vervoergebied (1994- 1998), PB L 361 van 31. 12. 1994, blz. 56 Beschikking van de Raad van 15 december 1994 tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, met inbegrip van demonstratie, op het gebied van milieu en klimaat (1994-1998), PB L 361 van 31. 12. 1994, blz. 1 27 74. 53 54 kritisch onderzoeken van het proces van het risicobeheer zelf, het ontwikkelen van nieuwe methoden voor het identificeren van risico's en het evalueren van de blootstelling, alsmede door middel van het identificeren van kwetsbare of gevoelige groepen in de bevolking. Het onderzoek wordt verricht in nauwe samenwerking met internationale organisaties op dit gebied. Momenteel doen hieraan meer dan 200 Europese laboratoria mee. 3. 4. 8 Industrie- en materiaaltechnologie 75. Op het gebied van de produktietechnologie behandelt het programma voor industrie- en materiaaltechnologie55 de ontwikkeling van technologieën voor eea schone produktie en legt daarbij de nadruk op het efficiënt gebruik van grondstoffen en energie en de vermindering of verwijdering van verontreinigende afvalstoffen aan de bron. De terugdringing van emissies geniet ook hoge prioriteit binnen het onderzoek in verband met vervoermiddelen. Specifieke aandacht wordt besteed aan de gezondheid van het personeel van de be- en verwerkende industrie, door veilige en betrouwbare produktiesystemen te ontwikkelen en aandacht te besteden aan menselijke en organisatorische factoren. 76. Het onderzoeksgebied materialen en technologieën voor produktinnovatie draagt op termijn bij tot de gezondheid, aangezien het betrekking heeft op fundamenteel materiaalonderzoek (bijvoorbeeld oppervlaktegedrag, biocompabiliteit en sterkte van materialen voor implantaten), ontwikkeling van speciale coatings (bijvoorbeeld voor gerichte afgifte van werkzame stoffen of orthopedische toepassingen), onderzoek naar medische apparaten en instrumenten voor diagnose. De resultaten zullen nieuwe toepassingen en nieuwe methoden (diagnose en behandeling) opleveren voor de geneeskunde. 77. Een derde gebied van het programma bestrijkt de technologie voor de transportsector, dat wil zeggen alle aspecten van het ontwerp, de integratie, de vervaardiging, de efficiëntie, het milieu, de veiligheid en het functioneren van een vervoermiddel, ongeacht of het een vliegtuig of een oppervlaktevoertuig betreft. is het milieu-effect van Het doel van de geselecteerde projecten produktiesystemen, produkten en vervoermiddelen te helpen verminderen en de veiligheid van produkten en voertuigen te verbeteren. Hiertoe behoren de vermindering van het lawaai en de uitstoot van verontreinigende stoffen alsmede primaire technologieën voor de veiligheid van vervoermiddelen - preventie van ongevallen - en de secundaire veiligheid - verzachting van de gevolgen van ongevallen. Andere projecten streven ernaar vervuiling bij ongevallen doordat getransporteerde goederen uitstromen, te voorkomen. 55 Beschikking 94/571/EG van de Raad van 23 november 1994 tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op het gebied van industrie- en materiaaltechnologie (1994-1998), PB L 222 van 26. 08. 1994, blz. 19 28 3. 4. 9 Normalisatie, metingen en proeven 78. Het programma voor normalisatie, metingen en proeven56 heeft een specifiek managementinstrument ontwikkeld om gericht onderzoek mogelijk te maken naar specifieke onderwerpen ter ondersteuning van het Europees normalisatiebeleid. In 1995 zijn 15 voor de gezondheid, de veiligheid en het milieu relevante projecten geselecteerd; het totale bedrag beloopt ca. 13 miljoen ecu. 3. 5 Milieubeleid, energie 79. In het kader van het communautair programma inzake het milieu57, streeft het communautair beleid op milieugebied naar de inpassing van milieu-overwegingen in de communautaire beleidsmaatregelen. Onder de problemen en prioriteiten van het programma worden expliciet de verbetering van de volksgezondheid en van de gezondheid en veiligheid (met name de evaluatie van industriële risico's, nucleaire veiligheid en stralingsbescherming) genoemd. De directe en indirecte invloed van het milieu op de gezondheid wordt steeds duidelijker. Van een aantal onderling verwante factoren is al onder meer vastgesteld dat zij van invloed zijn op de gezondheid: klimaatveranderingen en broeikaseffect - aantasting van de ozonlaag - luchtverontreiniging (concentratie van ozon in de atmosfeer, toegenomen - concentratie van zwavel- en stikstofoxyden, vaste deeltjes) bodemverontreiniging en -verzuring oppervlaktewater- en grondwaterverontreiniging blootstelling aan kunstmatige chemische agentia en stoffen, - - - In de meeste gevallen wordt bij de wetgeving op deze gebieden met de gezondheid rekening gehouden. 3. 5. 1 Luchtverontreiniging 80. Een voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de Lid-Staten inzake maatregelen tegen de uitstoot van verontreinigende gassen en deeltjes van inwendige verbrandingsmotoren die worden gemonteerd in niet voor de weg bestemde mobiele machines is goedgekeurd58. Daarnaast hebben de Instellingen in 1995 een aantal voorstellen bestudeerd: een richtlijn betreffende de luchtkwaliteit59, een wijziging van de richtlijn betreffende de luchtverontreiniging 56 57 58 59 Beschikking 94/803/EG van de Raad van 23 november 1994 houdende aanneming van een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op het gebied van normalisatie, metingen en proeven (1994-1998), PB L 334 van 22. 12. 1994, blz. 47 Vijfde programma - PB C 138 van 17. 05. 1993 COM (95) 350 def. van 06. 09. 1995 COM (94) 109 def. van 04. 07. 1994 29 door emissies van motorvoertuigen60 en een richtlijn betreffende de emissies van dieselmotoren in zware voertuigen61. Naast de wetgeving zijn nog verslagen gepubliceerd over de implementatie van richtlijn op het gebied van de lucht en over de ontwikkelingen in verband met ozon. 3. 5. 2 Stralingsbescherming 81. In het kader van hoofdstuk III (Gezondheid en veiligheid) van het Euratom- Verdrag is in 1995 de herziening van twee belangrijke richtlijnen die direct met de gezondheidsbescherming verband houden, verder voortgezet. (80/83 6/Euratom) herzien, om daarin de In de eerste plaats is de richtlijn betreffende de basisnormen voor de bescherming van de gezondheid der bevolking en der werkers tegen de aan ioniserende straling verbonden gevaren jongste wetenschappelijke gegevens te verwerken. In de gewijzigde richtlijn wordt de stralingsbescherming versterkt, bijvoorbeeld door de dosislimieten voor de werknemers en de bevolking te verlagen en door de natuurlijke stralingsbronnen op het werk onder de werkingssfeer van de richtlijn te brengen. De permanente vertegenwoordigers hebben dit voorstel op 21 december 1995 aanvaard en het is begin 1996 officieel goedgekeurd. 82. In de tweede plaats is verder gewerkt aan de herziening van de richtlijn betreffende de stralingsbescherming van personen die medisch worden onderzocht of behandeld (84/466/Euratom). De in artikel 31 van het Euratom-Verdrag bedoelde groep personen heeft officieel advies uitgebracht over een voorstel van de Commissie tot herziening van de richtlijn. In dit voorstel wordt de bestaande richtlijn sterk uitgebreid ten einde met de nieuwe technieken rekening te houden die in de geneeskunde worden gebruikt en stralingsbeschermingsaspecten op dit gebied te vermelden. 83. Hoofdstuk III (Gezondheid en veiligheid) van het Euratom-Verdrag is toegepast op de kernproeven in Frans Polynésie; binnen het kader van haar verantwoordelijkheden heeft de Commissie de Franse autoriteiten om inlichtingen gevraagd over de stralingsbeschermingsmaatregelen ter bescherming van zowel de werknemers op het terrein van de proeven als de bevolking en een bezoek aan het gebied gebracht. De Commissie heeft de Franse regering verzocht de controle op de omgevingsradioactiviteit in het gebied op lange-termijnbasis voort te zetten en de resultaten aan de Commissie mede te delen. Tevens heeft zij een onafhankelijk instituut gevraagd een evaluatie te maken van het scenario van het ongunstigste geval ten aanzien van geologische ongelukken; hierbij is gebleken dat de berekeningen die door de Franse autoriteiten zijn uitgevoerd, een deugdelijke basis hadden. 60 61 COM (94) 558 def. van 16. 12. 1994 COM (94) 559 def. van 16. 12. 1994 30 84. Naast deze regulerende werkzaamheden werkt de Commissie mee aan onderzoek naar het optimaliseren van de stralingsbescherming van de patiënt bij de diagnostische radiologie. Er worden wetenschappelijk gefundeerde richtsnoeren vastgesteld om aan klinische en technische eisen te voldoen voor het verkrijgen van toereikende diagnostische informatie bij een redelijk dosis voor de patiënt. Het principe van de veiligheidscultuur wordt aldus zowel in het klinisch milieu als bij de fabrikant bevorderd. 3. 5. 3 Chemische produkten 85 Wat de chemische produkten betreft heeft de Commissie een gewijzigd voorstel ingediend voor een richtlijn van de Raad inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging62. Tevens is een wijziging voorgesteld betreffende het voorstel voor een richtlijn betreffende het op de markt brengen van biociden63, waarin een vergunningenprocedure, op basis van een evaluatie van de risico's voor de menselijke gezondheid en het milieu, is opgenomen voor elk biocide dat in de handel wordt gebracht. 3. 5. 4 Civiele bescherming 86. Op het gebied vân de civiele bescherming wordt momenteel nagedacht over enerzijds "rampengeneeskunde" (organisatie op het moment van de ramp, psychologische follow-up) en anderzijds het milieu-effect van natuur- en technologische rampen, met het oog op de vermindering of zelfs preventie van hun ernstige gevolgen voor de menselijke gezondheid en het milieu. 3. 5. 5 Het Europees Milieuagentschap 87. Het in Kopenhagen gevestigde Europees Milieuagentschap is kortgeleden operationeel geworden. Het heeft thans in het kader van het project "Threats to Human Health" (Bedreigingen voor de menselijke gezondheid) een monografie gepubliceerd onder de titel "Environment and Health (1): Overview and main European issues" (Milieu en gezondheid (1): Overzicht en voornaamste Europese problemen. 3. 5. 6 Energiebeleid 88. De relatie tussen energie en gezondheid is voornamelijk gebaseerd op de directe gevolgen die de produktie en het gebruik van energie op het milieu hebben, aangezien de verontreiniging direct van invloed is op de gezondheid van de mens. Eind 1995 heeft de Commissie een witboek gepubliceerd onder de titel "Een energiebeleid voor de Europese Gemeenschap"64. Van de daarin geschetste gemeenschappelijke doelstellingen, zal het doel van de bescherming van het milieu een positieve, rechtstreekse invloed hebben op de menselijke gezondheid. Bovendien zal een geïntegreerd energie-/milieukader de duurzame ontwikkeling helpen bewerkstelligen. 62 63 6-1 COM (95) 88 def. van 15. 05. 1995 COM (95) 387 def. van 20. 07. 1995 COM (95) 682 def. van 13. 12. 1995 31 In het witboek wordt uiteengezet dat alle problemen van stortingen, afval, lawaai, aantasting van de leefbaarheid en luchtverontreiniging die worden veroorzaakt lokale emissies of de toegenomen emissies van C02 en overige door broeikasgassen, steeds meer op Europees niveau moeten worden aangepakt, aangezien hun directe negatieve gevolgen voor de volksgezondheid overduidelijk zijn. Hierbij zal in het bijzonder van nieuwe technologieën gebruik gemaakt worden. 89. De voorstellen van de Commissie voor twee nieuwe programma's, die in 1995 ter discussie stonden, THERMIE II voor de promotie en verspreiding van schone technologieën65 en SAVE II, een meerjarenprogramma voor de bevordering van het energierendement in de Gemeenschap66, zullen wanneer zij door de Raad worden aanvaard, een grote bijdrage leveren tot de verlichting van de algehele milieuproblemen. 3. 6 Vervoer 90. Het belang van de veiligheid van het vervoer is versterkt door het Verdrag betreffende de Europese Unie, waarvan artikel 75 zodanig is gewijzigd dat de communautaire activiteiten zich uitstrekken tot "maatregelen die de veiligheid van het verkeer kunnen verbeteren". Alle maatregelen tot verbetering van de veiligheid van het verkeer dragen bij tot het bereiken van een hoog niveau van gezondheidsbescherming in de Gemeenschap. In juli 1995 heeft de Commissie een Mededeling over het gemeenschappelijk vervoersbeleid: actieprogramma 1995- 200067 gepubliceerd. Voortbordurend op het Witboek betreffende de toekomstige ontwikkeling van het gemeenschappelijk vervoersbeleid68, handhaaft het actieprogramma de veiligheid als een integrerend deel van het gemeenschappelijk vervoersbeleid. In het actieprogramma worden uitgebreid voorstellen en acties voor de periode 1995-1995 genoemd en kwesties vastgesteld die in de periode 1997-2000 en daarna moeten worden aangepakt. De veiligheid neemt op deze lijst met maatregelen een vooraanstaande plaats in. 3. 6. 1 Schepen 91. 65 66 67 Door de ondergang van de "Estonia" in september 1994 in de Oostzee, waarbij meer dan 900 mensen zijn verdronken, is de aandacht gevestigd op de dringende noodzaak de veiligheid op ro-ro-veerboten te verbeteren. De Commissie heeft een ingediend voor een verordening van de Raad betreffende een voorstel veiligheidsbeleid voor ro-ro-passagiersschepen, dat door de Raad op 8 december 1995 is goedgekeurd69. Het is de bedoeling van deze verordening dat per 1 juli 1996 de "International Safety Management Code" (ISM Code) van de International Maritime Organisation verplicht van toepassing wordt op geregelde COM (94) 654 def. van 12. 12. 1994 COM (95) 225 def. van 31. 05. 1995 COM (95) 302 def. van 12. 07 1995 COM (92) 494 def. van 02. 12. 1992 Verordening 3051/95/EG van de Raad van 08. 12. 1995, PB L 320/14 van 30. 12. 1995 32 diensten per ro-ro-veerboot van en naar havens van de Gemeenschap. Tevens bevat zij een bepaling voor strenge controle op de naleving ervan door de Lid- Staten. De ontwikkeling van een veiligheidscultuur door middel van een systeem voor veiligheidsbeleid in het raam van de ISM Code kan alleen maar positieve gevolgen hebben voor de veiligheid van zowel de passagiers als de bemanningsleden. 92. Hoewel erkend wordt dat ongeveer 80% van de ongevallen op zee aan menselijke factoren kan worden toegeschreven, blijft het een feit dat schepen en uitrusting aan boord van schepen eveneens de schuld kunnen dragen. Andersom kan een veilige, betrouwbare uitrusting nu juist de factor zijn die een drama op zee voorkomt. In juni heeft de Commissie een voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake uitrusting van schepen70 goedgekeurd; het doel hiervan is van een uitgebreide hoeveelheid uitrusting te bepalen dat deze aan bestaande internationale normen moet voldoen of, wanneer deze nog niet bestaan, aan toekomstige, door de IMO goed te keuren normen De naleving zou moeten worden gecontroleerd door aangemelde instanties die gemeenschappelijke kwaliteitscriteria hanteren. 3. 6. 2 Vervoer van gevaarlijke goederen 93. 94. In 1995 hebben het Europees Parlement en de Raad het voorstel van de Commissie besproken voor een richtlijn van de Raad inzake de harmonisatie van de wetgevingen van de Lid-Staten met betrekking tot het vervoer van gevaarlijke goederen per spoor. In december 1995 heeft de Raad zijn gemeenschappelijk standpunt over het voorstel bepaald71. De potentiële risico's voor de gezondheid in verband met het vervoer van dergelijke goederen per spoor zijn aanzienlijk, met name gezien het feit dat deze goederen vaak in grote hoeveelheden door stedelijke gebieden worden vervoerd. Bovendien verlangt de geleidelijke openstelling van de markten voor spoorwegvervoer de ontwikkeling van een kader van veiligheidswetgeving met betrekking tot het vervoer van gevaarlijke stoffen per spoor. In oktober 1995 heeft de Raad een gemeenschappelijk standpunt ingenomen over een reeds lang geleden ingediend voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake de benoeming en de beroepskwalificatie van een veiligheidsadviseur voor het vervoer van gevaarlijke goederen72. Met dit voorstel wordt getracht te waarborgen dat ondernemingen die het vervoer van gevaarlijke goederen verzorgen en daarmee verwante werkzaamheden verrichten, adviseurs benoemen ter vrijwaring van risico's voor de volksgezondheid en de veiligheid, het eigendom en het milieu en die de uitvoering van de werkzaamheden van de onderneming op zo veilig mogelijke manier zou vergemakkelijken. 3. 6. 3 Wegvervoer 95. De Commissie heeft een voorstel voor een richtlijn van de Raad ingediend betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de Lid-Staten 70 71 72 COM (95) 269 def. van 21. 06. 1995 COM (94) 573 def. van 09. 12. 1994 COM (91) 4 def. 33 inzake de technische controle van motorvoertuigen en aanhangwagens73. Onder meer heeft tot dit doel de basisrichtlijn 77/143/EEG74 zodanig te wijzigen dat hieronder de doeltreffende, regelmatige controle van snelheidsbegrenzers op bepaalde categorieën zware vrachtwagens en bussen komt te vallen en zo doende een bijdrage te leveren tot de algemene veiligheid op de weg en de gezondheid van de bevolking. Tevens is van deze gelegenheid gebruik gemaakt om de tekst van deze richtlijn te consolideren hetgeen garandeert dat de betrokken voertuigen voldoende worden gereguleerd en onderhouden om de veiligheid op de weg te waarborgen. 3. 7. Internationale samenwerking, relaties met derde landen en internationale organisaties 96. 97. 98. 99. 73 74 75 76 In samenwerkingsovereenkomsten tussen de EG en derde landen zijn bepalingen opgenomen op het gebied van de gezondheid alsmede de gezondheid en veiligheid op het werk. De Euro-mediterrane conferentie in Barcelona heeft de gezondheid in haar slotverklaring een van de gebieden voor toekomstige samenwerking in deze regio genoemd. In het werkprogramma dat in Barcelona is goedgekeurd, zijn de partners overeengekomen samen te gaan werken, met name op het gebied van voorlichtings- en preventieactiviteiten, de ontwikkeling van diensten voor gezondheidszorg, de opleiding van personeel en de medische samenwerking bij rampen75. Bij de handelsrelaties tussen de Europese Gemeenschap en derde landen, wordt de bescherming van de gezondheid opgenomen in zowel de bilaterale als de regionale programma's, waaronder de transatlantische dialoog en activiteiten in het kader van de specifieke verplichtingen van de Gemeenschap in verband met de Algemene overeenkomst inzake de handel in diensten. Bij de samenwerking op onderzoeksgebied met derde landen en internationale organisaties76, is aanzienlijke vooruitgang geboekt bij het drugs-, diagnostisch en vaccinonderzoek dat gericht is op de ontwikkeling van de middelen ter bestrijding van de voornaamste ziekteproblemen van veel ontwikkelingslanden. Voor malariastudies bedroeg het aantal aan het programma OTO-3 meewerkende teams meer dan 80, in 33 verschillende landen. Gezien het belang van deze ziekte vormen het malariaonderzoek en vooral de studies betreffende een malariavaccin ook een onderdeel van het nieuwe programma INCO-DC. De gesprekken over mogelijke samenwerking met de Verenigde Staten betreffende de ontwikkeling van een malariavaccin zijn nog niet afgesloten. COM (95) 415 def. van 08. 09. 1995 PB L 47 van 18. 02. 1977 Verklaring van Barcelona, goedgekeurd na afloop van de euro-mediterrane conferentie van 27 en 28 november 1995. Definitieve versie, Barcelona, 28. 11. 1995 Beschikking 94/807/EG van de Raad van 23 november 1994 tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, demonstratie daaronder begrepen, op het gebied van samenwerking met derde landen en internationale organisaties (1994-1998), PB L 334 van 22. 12. 1994, blz. 109 34 3. 7. 1 Samenwerking tussen de EG en de VS 100. In het kader van het gezamenlijk EG-VS-actieplan dat is goedgekeurd op de EU- VS-top van 9 december 1995 in Madrid, zijn partijen overeengekomen een task force op te richten voor het opzetten en implementeren van een effectief wereldwijd waarschuwingssysteem en responsnetwerk voor besmettelijke ziekten. Bovendien hebben zij afgesproken bilateraal en in het kader van de WHO en zo nodig andere internationale organisaties, samen te werken aan programma's over voor de gezondheid relevante kwesties (aids en andere besmettelijke ziekten, kanker, drugsverslaving) en specifieke gebieden vast te stellen voor samenwerking, met name op onderzoeksgebied. 101. Partijen zijn tevens overeengekomen na te gaan wat de mogelijkheden zijn voor een overeenkomst voor de uitwisseling van gegevens over kwesties die met de gezondheid en veiligheid op het werk verband houden, zoals normen voor arbeidsveiligheid en -hygiëne, de ontwikkeling van voorschriften, zeer gevaarlijke werkzaamheden, carcinogene stoffen op de werkplek, toxicologie, programma's voor experimenten, programma's voor educatie en voorlichting en de verzameling van statistieken en gegevens. Daarnaast wordt van hen verwacht dat zij de vaststelling onderzoeken van verbeterde mechanismen voor de tijdige uitwisseling van informatie over de algemene produktveiligheid, waaronder het uit de handel nemen van produkten. 102. Op het gebied van het milieu - dat rechtstreeks verband houdt met de gezondheidsbescherming - zijn de Europese Gemeenschap en de VS overeengekomen de uitwisseling te versterken van gegevens en rapporten over wereldwijde milieukwesties, zoals klimaatverandering, soortendiversiteit, aantasting van de ozonlaag, persistente organische verontreinigende stoffen, woestijnvorming en erosie, kwaliteit en kwantiteit van water, bronnen voor verontreiniging van de zee vanaf het land, gevaarlijke afvalstoffen en vervuilde grond, en bossen. Bovendien hebben zij afgesproken hun bilaterale dialoog over samenwerking op het gebied van de regelgeving te versterken. Het gaat daarbij om: - uitbreiding van de samenwerking inzake kwesties ten aanzien van chemische stoffen; voortzetting van de werkzaamheden inzake kwesties ten aanzien van de biotechnologie, zoals het wederzijds aanvaarden van gegevens voor evaluatie en het vrijgeven van genetisch gewijzigde organismen; versterking van de werkzaamheden op het gebied van de luchtverontreiniging. - 3. 7. 2 Samenwerking met Midden Europa en het Gemenebest van Onafhankelijke Staten - Phare/Tacis 103. Phare zijn steun heeft geconcentreerd op belangrijke gebieden voor hervormingen, overeenkomstig de lijnen die zijn uitgezet in het strategisch gezondheidsplan, dat in 1994 is herzien (financiering van de gezondheidszorg, reorganisatie van de gezondheidsdiensten, met bijzondere nadruk op de primaire gezondheidszorg, geneesmiddelenbeleid, personeelsbeheer en -opleiding en preventie), gebieden die al in het eerste strategisch plan waren opgenomen. Bij het ontwerpen en aanpassen van lopende programma's en het tegelijkertijd nastreven van de specifieke 35 doelstellingen van de hervorming van de gezondheidssector, heeft Phare bijzondere aandacht besteed aan de algemenere doelstelling van integratie voor geassocieerde landen. In de periode 1991-1995 is in totaal een bedrag van meer dan 130 miljoen ecu besteed aan de herstructurering van de gezondheidssector. In de loop van 1995 is de uitvoering van de lopende programma's in alle voor Phare in aanmerking komende LMOE, behalve Slovenië, voortgezet, terwijl voor vier andere LMOE nieuwe programma's zijn goedgekeurd. In het kader van Tacis zijn in 1995 activiteiten gelanceerd in het raam van het programma ten bedrage van 4,5 miljoen ecu, dat in 1994 was goedgekeurd ter ondersteuning van de ontwikkeling van systemen voor de gezondheidszorg in Rusland. In 1995 zijn nieuwe programma's met een gezondheidscomponent ontworpen voor Rusland en Moldavië. 104. a) Lopende activiteiten van Phare/Tacis in 1995 - In Albanië hebben de lopende activiteiten betrekking op twee programma's (1993 en 1994) en betreffen: i) de ontwikkeling van de primaire gezondheidszorg door het uitstippelen van een strategie en het opleiden van 500 huisartsen en 1. 800 verpleegkundigen, de ii) ziekenhuishervorming, met ziekenhuisadministratie door 'twinning' met ziekenhuizen in de EG en opleiding, voor het opzetten van een onderhoudsdienst voor biomedische apparatuur, voor het verbeteren van de capaciteit voor diagnose en follow-up van de ziekenhuislaboratoria en voor de herstructurering van de eerstehulpdiensten, iii) wetgeving, met technische bijstand voor het opzetten van een wettelijk kader voor de gezondheidssector, iv) herstructurering van de farmaceutische sector, met het opzetten van een produktielijn voor infusievloeistoffen en hulp bij het oprichten van een geneesmiddeleninspectie en v) preventie, met herstructurering van het netwerk van laboratoria voor de volksgezondheid. De meeste van de activiteiten van het programma van 1993 zijn in 1995 afgesloten. steun voor In Bulgarije houden de werkzaamheden verband met twee programma - (1992 en 1993) en betreffen: i) financiering van de gezondheidszorg, met evaluatie van de kosten van medische handelingen en kwesties in verband met ziektekostenverzekeringen, ii) opleiding, met uitstippel ing van een opleidingsbeleid voor medisch en paramedisch personeel, opleiding van medisch personeel en ambtenaren die betrokken zijn bij het decentralisatieproces, oprichting van een faculteit voor verpleegkunde aan de universiteit van Sofia en verbetering van het onderwijssysteem voor algemene geneeskunde (postacademische en voortgezette iii) genecsmiddelenbeleid, met bijzondere aandacht voor de opleiding), harmonisatie van de wetgeving en gebruiken met die van de EG, iv) kader voor particuliere praktijken, met de bedoeling dat zich een evenwichtige mengeling van openbare en particuliere stelsels voor de gezondheidszorg ontwikkelt en v) gezondheid en veiligheid op het werk; de uitvoering is in handen van het ministerie van volksgezondheid en dat van arbeid gezamenlijk. De meeste activiteiten van het programma van 1992 zijn in 1995 afgesloten. In Hongarije streven de programma's van 1993 naar: i) de ontwikkeling van een modern systeem voor primaire gezondheidszorg dat alle aspecten bestrijkt (wetgeving, ontwerpen van beleid en implementatiestrategie, opleiding, operationeel onderzoek, communicatiestrategie enz. ) en een innovatiefonds omvat 36 voor het subsidiëren van relevante publieke of particuliere initiatieven op het gebied van de primaire gezondheidszorg en ii) de harmonisatie met de EG- wetgeving en de beste EG-praktijken, op het gebied van zowel de gezondheid en veiligheid op het werk, als de opleiding in de gezondheidsberoepen. De activiteiten zijn nog niet afgesloten. - In Roemenië zijn de beperkte activiteiten inzake de hervorming van de financiering van de gezondheidszorg in het kader van de gezondheidscomponent van het sociaal programma, voortgezet. - In FYROM is de steun bij het formuleren van een geneesmiddelenbeleid voortgezet, als onderdeel van de humanitaire steun die in de eerdere fase de levering van geneesmiddelen omvatte De bestaande programma's zijn afgesloten in Tsjechië (financiering van de gezondheidszorg, verzekeringsadministratie, stelsel voor gezondheidsvoorlichting), in Slowakije (opzetten van een methodologie voor het evalueren en beheren van medische apparatuur, uitstippelen van een strategie voor primaire gezondheidszorg en gezondheidsmanagement en bijbehorende onmiddellijke voortgezette opleiding van het bestaande personeel) en in de Baltische staten. In het kader van het 1994 programma zijn er in 1995 in Rusland - "voorbeeld-activiteiten" in eerstelijnsgezondheidscentra, modernisering van de praktijk in en het beheer van ziekenhuizen, en een project op het gebied van moeder- en zuigelingzorg. regio's; het betref gestart enkele 105. b) Nieuwe programma's voor Phare/Tacis in 1995 Gedeeltelijk als voortzetting van eerdere steun, zijn voor Slowakije en de Baltische staten nieuwe Phare-programma's opgesteld. - In Slowakije concentreert het programma zich op vier gebieden: i) hervorming van de financiering van de gezondheidszorg, waarbij aandacht wordt besteed aan kwesties als tariferings- en betalingssystemen, boekhouding en informatiestroom tussen de verstrekkers van de zorg en de organen die voor financiering moeten zorgen, criteria voor het toewijzen van middelen en uitstippeling van investeringsstrategieën voor de infrastructuur en de uitrusting van de gezondheidszorg, ii) uitwerking van een kader voor particuliere praktijken, met het oog op de totstandkoming van een evenwichtig gemengd systeem van publieke en particuliere gezondheidszorg, iii) implementatie van een strategie voor de primaire gezondheidszorg en iv) implementatie van een strategie voor gezondheidsmanagement. - In de drie Baltische staten blijft het accent voornamelijk liggen op eerder prioritaire gebieden: in alle drie Baltische staten gaat het om hervorming van de financiering van de gezondheidszorg - in Letland en Litouwen heeft de steun ook betrekking op het personeel en de opleiding -, uitbreiding van de primaire gezondheidszorg en het geneesmiddelenbeleid, terwijl in Estland ook steun wordt verleend aan het informatiesysteem. 37 In al deze nieuwe programma's worden de uitstippeling en uitvoering gepland van een communicatiestrategie voor de hervorming van de gezondheidszorg, die gericht is op de gezondheidswerkers en de bevolking in het algemeen. 106. Naast deze nationale programma's is in 1995 een door de Commissie geïnitieerd horizontaal programma van 10 miljoen ecu, onder de naam CONSENSUS, gelanceerd, om beleidsadvies te geven voor en steun te verlenen aan de hervorming van de sociale bescherming in voor Phare in aanmerking komende landen. In de LMOE zijn interinstitutionele commissies opgericht, terwijl een raadgevend programmacomité, waarin de 15 Lid-Staten van de EG en a!!e vror Phare in aanmerking komende landen zitting hebben, advies uitbrengt over het programmabeleid en de selectie van voorstellen voor projecten. Dit programma bestrijkt kwesties op het gebied van de financiering van de gezondheidszorg en van de organisatie voor het verstrekken van gezondheidszorg. De implementatie vindt in nauw overleg met DG V plaats. Wat Tacis betreft gezondheidscomponent opgezet in Rusland en Moldavië. nieuwe Î995 zijn in programma's met een - - Rusland: er is besloten tot twee acties: i - Er een programma voor een bedrag van 2,6 miljoen ecu goedgekeurd ten behoeve van de republiek Karelië, voor het opzetten van een coherente kader voor de doorvoering van de hervormingen op sociaal gebied en dat van de gezondheidszorg. Het programma betreft het beheer van de sociale in bescherming door het ministerie van maatschappelijk welzijn, samenwerking met andere ministeries zoals het ministerie van gezondheidszorg en het beheer van de stelsels voor gezondheidszorg waarvoor het ministerie van gezondheidszorg verantwoordelijk blijft, maar in feite onder de plaatselijke overheid valt. - Tevens is een steun ten bedrage van 0,5 miljoen ecu besteed aan beleidsadviezen aan de Russische regering, die betrekking hadden op de vraag naar en het aanbod aan geneesmiddelen, ten einde de distributie en de vervaardiging daarvan te verbeteren, ii Moldavië: in het raam van het programma getiteld "Technische bijstand voor de personeelsontwikkeling", is een steun van 0,5 miljoen ecu goedgekeurd voor het ontwikkelen het de gezondheidsmanagement. gezondheidszorg versterken van van en 107. Bovendien hebben gezondheidsoverwegingen een belangrijke rol gespeeld bij de lopende contacten en samenwerkingsovereenkomsten met landen in Midden- en Oost-Europa, met name om de situatie en de specifieke behoeften, alsmede de mogelijkheden tot samenwerking op sociaal en gezondheidsgebied, te evalueren, waaronder de mogelijkheid communautaire programma's op gezondheidsgebied voor deelname door deze landen open te stellen. 108. Het programma Link Intern European NGO's (LIEN), dat in 1994 van start is gegaan en zowel de Phare- als de Tacis-landen bestrijkt, is gericht op het stimuleren van activiteiten van NGO'S ten behoeve van landen met een achterstand. Op gezondheidsgebied kunnen deze acties betreffen: 38 - - bijstand voor vrouwen die een beperkte toegang hebben tot gezondheids- en sociale diensten; duurzame gezondheids- en sociale ondersteuning voor doelgroepen met de meeste achterstand, zoals gehandicapten, verslaafden, mensen met HTV/aids, straatjeugd, ouderen enz. Ten behoeve van Bulgarije, Hongarije, Litouwen, Polen en Slowakije zijn gezondheidsprojecten van meer dan 1 miljoen ecu goedgekeurd. Van deze projecten zijn de onderstaande het vermeiden waard: - - - - - - oprichting van een centrum voor palliatieve thuiszorg voor de regio Sofia (voor personen die aan ongeneeslijke ziekten zoals kanker of aids lijden); beroepsopleiding voor jongeren met een drugsprobleem en een strafblad; verbetering van de gezondheid van vrouwen in Slowakije door de ontwikkeling van duurzame diensten voor gynaecologische zorg; revalidatie van kinderen met cerebrale kinderverlamming; aids-centrum: bijstand, onderwijs, voorlichting en documentatie; model voor gezondheidszorg voor kwetsbare ouderen (geesteziekte en dementie) op gemeenschapsbasis. Er wordt gezorgd voor voortdurende coördinatie en coherentie tussen deze activiteiten en de programma's van de Europese Gemeenschap op het gebied van de volksgezondheid, gezondheidsbevordering, drugsverslaving zoals kanker, aids, en 3. 7. 3 Samenwerking met internationale organisaties 109. De Europese Gemeenschap is de voor de gezondheid relevante activiteiten van de Raad van Europa blijven volgen er. was in verscheidene desbetreffende commissies en werkgroepen vertegenwoordigd. In 1995 waren de voornaamste punten onder studie die op het terrein van het bloed (veiligheid en zelfverzorging op het gebied van bloed), zoals de voorgestelde herziening van het technisch protocol bij overeenkomst nr. 26), het voorgestelde verdrag op bio-ethisch gebied en een aantal andere onderwerpen, waaronder orgaantransplantatie, de organisatie van diensten voor gezondheidszorg voor gedetineerden, aanbevelingen ten aanzien in van onderzoek op verpleegkundig gebied, gezondheidsvoorlichting ziekenhuizen, gezondheidsproblemen van eenoudergezinnen, alsmede gezondheid, waardigheid en sociale uitsluiting. 110. De samenwerking met de Wereldgezondheidsorganisatie (ook met het Regionaal centrum voor Europa en het Internationaal agentschap voor kankeronderzoek) is naar tevredenheid voortgezet. De directeur-generaal van de WHO, dr Nakajima, heeft in juni 1995 een bezoek aan de Commissie gebracht. De Commissie heeft deelgenomen aan de vergaderingen van de algemene vergadering van de Wereldgezondheidsorganisatie, de uitvoerende raad (Executive Board) van de WHO en het regionaal comité voor Europa. Op de vergadering van het regionaal comité in Jeruzalem (september 1995) is erkend dat verklaringen van de Europese Commissie over haar beleid op gezondheidsgebied een voorname plaats op de agenda van die vergadering moesten innemen. 39 3. 7. 4 Samenwerking met de ACS-landen op gezondheidsgebied 111. In 1995 is de vierde Conventie van Lomé herzien, die sedert 1990 de samenwerkingsrelaties regelde tussen de Europese Gemeenschap en de staten in Afrika, het Caribisch gebied en Stille Oceaan (ACS). De ondertekening van dit nieuwe akkoord op 4 november 1995 op Mauritius, betekent niet dat een nieuw pact tot stand is gekomen, maar een consolidatie en een gedeeltelijke herinrichting van een conventie, die tot 2000 van kracht zal blijven. In dit kader is de aanzet gegeven tot werkzaamheden ter voorbereiding van de onderhandelingen die tot de aanvaarding van indicatieve programma's moeiten leiden. In de loop 1995 zijn deze werkzaamheden in hoofdzaak gekenmerkt door een reflectie over de samenwerkingsstrategieën (regionale en nationale). Bij de reflectie over de samenwerkingsstrategieën is met kwesties van de gezondheid en aids meer en in ruimere mate rekening gehouden dan in het verleden. Hoewel men natuurlijk niet vooruit mag iopen op de resultaten van de onderhandelingen over de indicatieve programma's, wijst dan ook alles erop dat de steun voor de gezondheidssector in de loop van de uitvoering van het achtste financiële protocol van Lomé zal blijven groeien. 112. De inspanningen die de laatste jaren op het gebied van de gezondheid en dat van aids zijn gedaan, zijn in 1995 voortgezet. Buiten de follow-up van de ontwikkelingsprojecten die reeds in het raam van het 7e EOF van start zijn gegaan en de steun die toegekend is in het kader van de structurele aanpassings-faciliteit, zijn verscheidene nieuwe belangrijke financieringsbesluiten genomen. In het bijzonder gaat het daarbij om: * * Mozambique, voor we!k land een bedrag van 22 miljoen ecu is toegewezen voor een programma voor de sanering van het gezondheidsstelsel op het platteland Kenya, voor welk land door de Commissie een programma is gefinancierd voor de "gezondheid van het gezin" (opgesteld tezamen met de officiële ontwikkelingshulp van het VK) tot een bedrag van 14,8 miljoen ecu. Er is nog tot een reeks andere acties besloten, met name ten behoeve van Burkina Faso (steun voor hervorming van de farmaceutische sector, 1,6 miljoen ecu) en de Centraalafrikaanse Republiek (steun voor de primaire gezondheidszorg, 1,8 miljoen ecu). 113. Op het gebied van SOA/HIV/aids is de Commissie voortgegaan met de uitvoering van deze prioritaire strategieën, op het niveau van de preventie, de versterking van de gezondheidsdiensten, de sociaal-economische impact van de epidemie en de wetenschappelijke opleiding. In 1995 zijn belangrijke programma's goedgekeurd, met name inzake de inpassing van de SOA/HIV/aids-strategie in de gezondheidsstelsel s (projecten voor 5 miljoen ecu in Mozambique en 4 miljoen ecu in Tanzania). Op het gebied van het operationeel onderzoek is in 1995 een belangrijk project afgesloten dat in Mwanza (Tanzania) is uitgevoerd en waarin het effect van de behandeling van de SOA op 40 de overdracht van HIV is aangetoond. Ten slotte is op regionaal niveau een reeks bewustmakingscampagnes voor de gehele bevolking gevoerd via verschillende media; met name waren dit campagnes via de radio voor een aantal landen in Azië en via de televisie (spots in het kader van de Afrikaanse voetbalbeker). 114. Tevens zijn in Brussel vergaderingen van technisch assistenten en nationale deskundigen uit de ACS landen georganiseerd over het onderwerp "decentralisatie van de gezondheidsstelsels". Aan de eerste van deze vergaderingen, die in november 1995 is gehouden en gewijd was aan de situatie in de francofone landen, is deelgenomen door een dertigtal landen uit West- en Centraal-Afrika. Deze vergadering had tot doei een snelle balans van de situatie op te maken en de beperkingen, limieten en gevolgen van het decentralisatieproces te analyseren dat een belangrijk onderdeel van de in de gezondheidssector vormt. lopende hervormingen 115. Het proces in verband met de coördinatie met de Lid-Staten, dat door de Raad in 1994 in grote trekken is vastgesteld, is in 1995 voortgezet. In dit kader zijn de vergaderingen van de werkgroepen van deskundigen op het gebied van "gezondheid en ontwikkeling" en "SOA/aids" voortgezet, terwijl de operationele coördinatie op het niveau van de landen geleidelijk is verbeterd. Er zijn tevens initiatieven genomen met het oog op de verdieping van de beleidsmaatregelen en strategieën en de verbetering van de operationele coördinatie met name met betrekking tot USAID en de Wereldbank. 116. Ook is in april 1995 in Brussel de tweede vergadering op het gebied van de geneesmiddelen gehouden van de ministers van volksgezondheid van het gebied van de Franse frank en de geassocieerde landen. Deze vergadering past in een proces, dat in 1994 aan de vooravond van de devaluatie van de Afrikaanse frank door Ivoorkust is ingezet en een reflectie en gezamenlijke acties op het gebied van het beleid in de farmaceutische sector tot doel had. Tijdens deze vergadering is een actieplan goedgekeurd dat met name tot doel had: * * * * * de oprichting van een informatienetwerk inzake de geneesmiddelen en de prijs van de produkten in Afrika, de versterking van de mechanismen voor de controle op de kwaliteit van de produkten, de versnelling van de invoering van algemene geneesmiddelen in de particuliere sector, de onderlinge aanpassing van de wetgevingen, de ontwikkeling te bevorderen van praktijken voor het voorschrijven en verstrekken van geneesmiddelen. 41 AIDS 1. HIV/aids betekent momenteel een belangrijke uitdaging op wetenschappelijk en sociaal gebied. De aanpak van het HIV/aids-probleem vereist een multidisciplinaire reactie, waarin het beste van het biologisch en medisch onderzoek wordt gecombineerd met effectieve maatregelen om sociaal-economische oorzaken en gevolgen, in het bijzonder voor de groepen met de meeste achterstand in de armste landen, aan te pakken, acties voor het controleren en verminderen van de verspreiding van de HIV-infectie, met name door onderwijs e. n voorlichting en ondersteuning van personen met HIV/aids en hun gezin De Europese Gemeenschap heeft een belangrijke rol gespeeld in de internationale inspanningen ten aanzien van HIV/aids en blijft dat doen. De door de Europese Commissie gevoerde acties bestrijken het gehele terrein van de verantwoordelijkheden van de Gemeenschap; zij concentreren zich echter op de volgende drie actiegebieden: onderzoek, steun voor de ontwikkeling en volksgezondheid. 2. Preventie van HIV/aids Gemeenschap in Europa, de prioriteiten van de Europese Eind december 1995 was landen van de Europese in de vijftien Gemeenschap sinds het begin van de epidemie een gecumuleerd totaal van 159. 343 aidsgevallen gemeld. De gevallen zijn geografisch gegroepeerd, met een dalende incidentie van de zuidwestelijke naar de noordoostelijke landen. Tegen de achtergrond van een snelle toename van het aantal aidsgevallen, is men het erover eens dat de Gemeenschap een belangrijke rol moet spelen bij de reactie op de epidemie. Sinds 1988 houdt de Europese Gemeenschap zich in het kader van de volksgezondheid met de aidskwestie bezig. In juni 1991 is een programma "Europa tegen aids" opgezet. In het Verdrag betreffende de Europese Unie van 1993 is de Europese Gemeenschap een nieuwe bevoegdheid verleend in de volksgezondheid, waarbij met nadruk is bepaald dat het accent van de Gemeenschap moest liggen op de "preventie van ziekten", in het bijzonder de grote bedreigingen van de gezondheid. Tot 1995 zijn ca. 360 transnationale projecten waarbij NGO's waren betrokken gefinancierd tot een bedrag van ca. 40 miljoen ecu. Een nieuw ontwerp van een communautair programma ter preventie van aids en bepaalde andere besmettelijke ziekten voor de jaren 1996-2000 is in 1995 door de Instellingen besproken, met als doel de aanvaarding ervan in 1996. 77 77 Het programma is op 29 maart 1996 goedgekeurd bij Besluit nr. 645/96/EG - zie PB L 95 van 16. 04. 1996 42 Dit nieuwe programma, met een begroting van 49,6 miljoen ecu, heeft vier belangrijke prioriteiten: - - - monitoring van en toezicht op aids en bepaalde andere besmettelijke ziekten, bestrijding van de overdracht van HTV, voorlichting, educatie en opleiding, begeleiding van personen met HTV/aids en bestrijding van discriminatie. - Het programma zal worden geïmplementeerd door middel van: steun aan projecten, overal in de Gemeenschap, steun voor innoverende projecten, steun voor activiteiten van NGO's, waaronder het leggen van internationale contacten, oprichting van netwerken. - Dit programma staat open voor landen die met de Europese Gemeenschap zijn geassocieerd en het bevordert tevens de samenwerking met internationale organisaties die op dit gebied actief zijn. 3. Het HTV/aids-programma voor ontwikkelingslanden De Commissie voert al sinds 1987 acties op het terrein van HTV/aids uit in de ontwikkelingslanden en al van het begin af streeft zij naar nauwe coördinatie met het in dat jaar gestarte speciale programma van de WHO. In de loop van de jaren hebben de programma's zich ontwikkeld van urgente preventieve acties tot strategieën en beleidsmaatregelen die HIV/aids als een structureel probleem beschouwen waarvoor een strategie op lange termijn en een multisectorale reactie nodig is. Deze reactie moet in de allereerste plaats komen van de gezondheids- en de sociale sector waarvoor - met een doeltreffender dienstverlening als doel - in een groot aantal landen een hervormingsproces op gang is gekomen, maar die zich tegelijkertijd genoodzaakt zien in verband met de epidemie een aanzienlijke groei van de vraag naar zorg het hoofd te bieden. De gevolgen van de epidemie en de daarop te geven reacties gaan echter verder dan de gezondheidssector; zij raken ook het probleem van de eerbiediging van de rechten van de mens en de niet-discriminatie ten opzichte van mensen die het virus dragen; zij raken eveneens de maatschappelijke en gezinsstructuren die door de epidemie worden beïnvloed. 43 Tegen deze achtergrond heeft de Commissie getracht om, in nauwe samenwerking met de Lid-Staten van de EG, het beleid en de strategieën als reactie op de HTV/aids-problematiek aan te passen. Wanneer de communautaire steun en de bilaterale hulp bij elkaar worden geteld, is de EG immers de voornaamste geldschieter voor de maatregelen op het gebied van HTV/aids in de ontwikkelingslanden. In het kader van haar inspanningen ten aanzien van de coördinatie heeft de Commissie in 1994 een Mededeling tot de Raad en het Parlement gericht betreffende de beleidsvormen en strategieën op het gebied van HIV/aids in de ontwikkelingslanden, naar aanleiding hiervan zijn resoluties aangenomen, en wel door de Raad in 1994 en het Parlement in 1995. Er zijn vier prioriteiten voor maatregelen vastgesteld, te weten: - - de uitbreiding van de epidemie minimaliseren door middel van preventieve acties; de gezondheidssector versterken door deze in staat te stellen de behoeften die als gevolg van de epidemie toenemen, het hoofd te bieden; de staten te helpen rekening te houden met de sociaal-economische gevolgen van aids; de ontwikkeling van de wetenschappelijke ervaring. Er is een nauwe coördinatie, zowel met de Lid-Staten als met de VN AIDS en de andere internationale organisaties die zich hiermee bezighouden. In totaal bedraagt de communautaire inspanning sedert juli 1987 meer dan 160 miljoen ecu, alle landen en alle financiële financieringsmiddelen bij elkaar genomen (buiten de medefinanciering van NGO's en onderzoek). Het programma voor biomedisch en gezondheidsonderzoek De activiteiten van de Europese Commissie op het terrein van onderzoek op het gebied van de medische biologie en gezondheid gaan terug tot de lancering van het eerste onderzoekprogramma voor geneeskunde en gezondheid in 1978. Sindsdien is de omvang gestaag toegenomen,; dit geldt zowel voor de onderzoeksambities als voor de begroting die op gebieden met hoge prioriteit beschikbaar is ter ondersteuning van het Europees onderzoek. Het medisch onderzoek op het niveau van de EG heeft tot doel: het bundelen van gegevens, vermijden van dubbel werk, normaliseren van methoden en reagentia, beter selecteren van cohorten voor klinische proeven, samenvoegen van complementaire vaardigheden in veelzijdige projecten, verbeteren van de opleidingsmogelijkheden voor jonge onderzoekers op gespecialiseerde terreinen, het beter gebruik maken van de 44 resultaten in de sector van de volksgezondheid, het verbeteren van toegang tot de onderzoeksresultaten voor alle delen van Europa, het invoeren van gezamenlijke Europese voorzieningen voor dierproeven, ten einde het totale aantal dieren dat bij proefnemingen wordt gebruikt te verminderen en verhogen van het rendement. Al sinds 1983, slechts twee jaar nadat het eerste aidsgeval was gediagnostiseerd, speelt de Europese Commissie een actieve rol in de bestrijding van de aidsepidemie. Het financieren van het aidsonderzoek is in 1987 begonnen in het raam van het vierde onderzoekprogramma op gebied van geneeskunde en volksgezondheid. Met de jaren zijn de ambities van het programma en de beschikbare begroting aanzienlijk groter geworden. Momenteel ondersteunt het programma in totaal 51 projecten waarbij meer dan 600 onderzoeksteams betrokken zijn met een begroting van 32 miljoen ecu in het kader van BIOMED 1 en het onderzoekswerk inzake aids van BIOMED 2; deze aantallen zijn binnenkort hoger, aangezien de Commissie de te financieren projecten heeft geselecteerd uit de kort geleden ingediende voorstellen. De projecten zijn alle nauw verwant met de drie hoofdprioriteiten van het programma: Ontwikkeling van veilige, doeltreffende vaccins tegen de HTV-infectie Ontwikkeling van therapeutische agentia ter onderdrukking van het voortschrijden van de ziekte bij geïnfecteerde personen Onderzoek naar de epidemiologie van het virus in Europa Het programma voor internationale wetenschappelijke samenwerking Dit programma, betreffende de samenwerking tussen Europese teamss en wetenschappers in ontwikkelingslanden, bevat een belangrijke component inzake gezondheidsonderzoek waarin ook iets aan aids wordt gedaan. Er zijn 16 gezamenlijke onderzoeksprojecten met partners in Afrika en Azië gefinancierd, met een begroting van meer dan 5 miljoen ecu. Het programma investeert in onderzoek naar de epidemiologie van HTV in verticale HIV-overdracht, ontwikkelingslanden, mechanismen longitudinale studies over het HIV-infectieprofiel, de biologie en epidemiologie van co-infectie van HIV/IBC, de rol van andere SOA bij de epidemiologie van HIV en internationaal onderzoek naar SOA en HIV, in het bijzonder wat betreft de evaluatie van een betere begeleiding en klinische dienstverlening voor SOA-patiënten. voor Zie voor nadere informatie over activiteiten op deze beleidsterreinen de relevante hoofdstukken van dit verslag 45 3. 7. 5 Samenwerking met Zuid- en Zuidoost-Azië en Latijns-Amerika 117. In Aziatische landen is een aantal belangrijke gezondheidsprogramma's van start gegaan. Zij waren enerzijds geconcentreerd op een extensief programma voor malariabestrijding (Cambodja, Laos en Vietnam, 29 miljoen ecu) en anderzijds op de gezondheid van vrouwen en veilig moederschap (Filippijnen, 17 miljoen ecu). Twee kleinere projecten betroffen de primaire gezondheidszorg (Bangladesh, 9,5 miljoen ecu) alsmede geboorte en gezondheid (Nepal, 0,9 miljoen ecu) 118. De steun voor de gezondheidssector in Latijns-Amerika neemt snel toe. In 1995 vertegenwoordigde de gezondheidssector 6% van het totale bedrag van alle lopende projecten van deze begrotingslijn en in de toekomst zal dit bedrag aanzienlijk groeien. Van de financiële projecten die in 1995 zijn goedgekeurd, vormde 30% steun voor de gezondheidssector. Dit betekent dat in 1996 het aandeel zal stijgen tot 9% van alle projecten in uitvoering. Daarnaast bevatten de meeste programma's voor de ontwikkeling van het platteland onderdelen die voor de gezondheid relevant zijn, zoals water en rioolwaterzuivering en de bouw van gezondheidscentra enz. In 1995 bedroeg het totale bedrag dat aan de gezondheidssector werd besteed 54,5 miljoen ecu; de steun was voornamelijk geconcentreerd op Midden-Amerika (27 miljoen ecu voor gezondheidsprojecten in El Salvador en 21 miljoen ecu voor regionale projecten). Onder de regionale projecten verdient het project "Salud materno-infantil" (16 miljoen ecu), dat specifieke problemen aanpakt die met geboorte en gezondheid te maken hebben, vermelding. 3. 7. 6 Drugsbestrijding 119. Het Phare-programma inzake drugs bestrijkt alle landen van Midden- en Oost- Europa (el f landen) en is sinds 1993 operationeel. Gezondheidseducatie, opleiding en andere preventieve maatregelen, alsmede de onderdelen behandeling en revalidatie, vormen een aanzienlijk deel van het programma. Het is een multidisciplinair programma ter bevordering de van samenwerking tussen de partnerlanden van Phare ten aanzien van het terugdringen van vraag en aanbod van drugs en de ontwikkeling van een algemene aanpak van het drugsverschijnsel. Het programma heeft geholpen het bewustzijn van de autoriteiten voor het drugsprobleem te verhogen, de schepping van structuren op nationaal niveau te initiëren, de acties te coördineren en alle actoren op dit gebied bij elkaar te brengen. Er zijn regionale opleidingsactiviteiten georganiseerd over onderwerpen als scholen, het gezin, de gemeenschap en de media. In 1995 is een tweede regionaal verslag over de vraag naar drugs opgesteld; men ziet hieruit zowel een toename van het drugsgebruik als de ontwikkeling van lokale bewustwording en voorzieningen om dit probleem aan te pakken. Dit verslag is in september 1995 besproken op een gezamenlijk seminar van de LMOE en de EG in Luxemburg; aldus is de samenwerking die in 1994 tot stand gebracht tussen dit programma en de met drugs samenhangende activiteiten die buiten de Gemeenschap worden verricht, vergroot. 46 Tot nu toe is ongeveer 2 miljoen ecu aan deze activiteit besteed. 120. In het kader van de Noord-Zuid-activiteiten wordt bijzondere nadruk gelegd op de bestrijding van drugs en drugsverslaving. In totaal is 8,7 miljoen ecu gebruikt ter ondersteuning van acties ter vermindering van het aanbod (bestrijding van de handel, alternatieve ontwikkelingen) en de vraag naar drugs (preventie, behandeling en revalidatie). 3. 7. 7 Humanitaire hulp 121. Het Bureau voor humanitaire hulp van de Gemeenschap, ECHO, dat sedert 1992 operationeel is, zorgt voor de opstelling, de uitvoering, de financiering, de follow- up en de evaluatie van acties en besluiten op het gebied van de humanitaire hulp. Bij overduidelijke tekorten in de structuren van de gezondheidszorg kan een preventieve humanitaire actie worden overwogen om de ontwikkeling van epidemieën te voorkomen en de bevolking te helpen. Gezien de beperkte middelen waarover ECHO beschikt, blijft dit soort bijstand beperkt tot ernstige situaties. 122. Dit jaar hébben de door de mens veroorzaakte catastrofes 96% van de werkzaamheden van ECHO uitgemaakt; de resterende 4% hield verband met epidemieën of natuurrampen en de preventie daarvan. In 1995 heeft ECHO ten opzichte van zijn urgente acties ten behoeve van de gezondheidsbescherming dezelfde lijn gevolgd als in 1994. - - - - Verstrekking van geneesmiddelen en medisch materieel (de voornaamste actie van het Bureau voor humanitaire hulp op gezondheidsgebied); Vaccinatiecampagnes; Controle op de kwaliteit van de verdeelde levensmiddelen; Infrastructurele werkzaamheden in verband met de verbetering van het gezondheidspeil in het algemeen en de opleiding van het plaatselijk medisch personeel. 123. In 1995 waren de voornaamste humanitaire acties van ECHO op gezondheidsgebied in de eerste plaats gericht op de regio van de grote meren (Rwanda, Burundi). Zij hadden echter ook betrekking op de vaccinatie en de hulp aan slachtoffers van cholera in Liberia, Guinee, Nicaragua en Peru. Bovendien is een belangrijke bijdrage (15 miljoen ecu, in hoofdzaak in de vorm van geneesmiddelen en voedsel) geleverd tot de algemene campagne van UNICEF ter bestrijding van de heropleving van difterie en tuberculose in Rusland, het Gemenebest van Onafhankelijke Staten en de Baltische staten. 3. 7. 8 Milieu en gezondheid 124. De Gemeenschap speelt ook een belangrijke internationale rol op het gebied van milieu en gezondheid. Zij neemt deel aan de activiteiten van de commissie voor duurzame ontwikkeling van UNCED en is vertegenwoordigd in het Europees comité voor milieu en gezondheid, dat belast is met de follow-up van de tweede Europese conferentie inzake milieu en gezondheid in 1994 in Helsinki. De volgende vergadering zal in 1999 in Londen worden gehouden. 47 3. 8 Inpassing van eisen op het gebied van de gezondheid in andere communautaire beleidsmaatregelen 3. 8. 1 Statistieken 125. Een voorwaarde voor communautaire actie op elk gebied is het bestaan van toegankelijke gegevens. Krachtens het betrouwbare, nauwkeurige kaderprogramma op het gebied van de statistische informatie 1993-199778 en in nauwe samenwerking met het Comité statistisch programma van de Europese Gemeenschappen79, worden sectorale programma's voor statistieken op het gebied van het sociaal beleid verder ontwikkeld. en 126. In nauwe samenwerking met de Lid-Staten, worden door Eurostat, het Bureau voor de statistiek van de Europese Gemeenschap, statistische gegevens over een groot aantal kwesties in verband met sociale en economische aspecten, zoals demografie, milieu, armoede en sociale uitsluiting, sociale bescherming, volksgezondheid en gezondheid en veiligheid op het werk, verzameld, geanalyseerd en verspreid. In 1995 is een aantal publikaties verschenen met onder meer statistische gegevens over gezondheid en veiligheid (Eurostat Yearbook, Social Portrait of Europe, Women and men in the EU, Disabled persons: statistical data - second edition) (Jaarboek van Eurostat, sociaal portret van Europa, vrouwen en mannen in de EU, gehandicapten: statistische gegevens - tweede editie). 127. Gegevens over arbeidsongevallen (ESAW: European Statistics on Accidents at Work) worden periodiek verzameld en er is een gegevensbasis ontworpen. Er is een task force opgericht ter bespreking van methodologische kwesties, zoals het bestreken gebied en te lage opgaven, alsmede wijzigingen in bepaalde classificatiesystemen. Er is een proefproject gestart voor het ontwikkelen van vergelijkbare studies over beroepsziekten (EODS: European Occupational Diseases Statistics) voor 31 stoffen en ziekten en er is een prototype van een gegevensbasis ontwikkeld. Er is een technische subcommissie opgericht om nieuwe classificatiesystemen voor factoren inzake biologische, fysische en chemische blootstelling te ontwikkelen. De basisgrootheden waarvoor gegevens worden verzameld zullen de eerste betrouwbare statistieken over arbeidsomstandigheden opleveren die op de gehele Gemeenschap betrekking hebben. 128. Voor het op communautair niveau verzamelen van gegevens over ongevallen thuis en in de vrije tijd (EHLASS), heeft Eurostat steun verleend bij de opstelling van samenvattende verslagen en de evaluatie van methodologieën. 129. In 1995 viel de tweede fase van het huishoudpanel van de Europese Gemeenschap. De gegevens van de eerste fase (1994) van deze multidimensionale panelenquête, die informatie heeft opgeleverd over allerlei sociaal-economische kwesties waaronder gezondheid en medische consumptie, worden momenteel geanalyseerd. 78 79 Beschikking van de Raad 93/464/EEG van 22. 07. 1993, PB L 219 van 28. 08. 1993, blz. 1 Opgericht bij Besluit van de Raad 89/382/EEG, Euratom, PB L 181 van 28. 06. 1989, blz. 47 48 130. Deze voor de gezondheid relevante activiteiten zullen worden gecoördineerd met het komende programma over monitoring van de gezondheid80. In nauwe samenwerking met andere diensten van de Commissie en met internationale organisaties die op het gebied van gezondheidsstatistieken werkzaam zijn (WHO, OESO), zullen bestaande projecten inzake 'doodsoorzaakstatistieken', 'enquêtes naar gezondheidsgesprekken' en 'gezondheidsvoorzieningen' met het oog op dit komende programma worden verbeterd. 3. 8. 2 Jongeren - Educatie 131. Het actieprogramma SOCRATES ( 1995-1999) wil bij dragen tot de ontwikkeling van onderwijs en opleiding van hoog gehalte. Hoofdstuk I "Hoger onderwijs (ERASMUS)" voorziet in acties ten behoeve van de mobiliteit van de studenten en hoogleraren, de oprichting van thematische netwerken en de ontwikkeling van curricula in verschillende vakken. Daartoe behoren medische wetenschappen, zoals geneeskunde, psychiatrie, tandheelkunde, volksgezondheid, farmacie, medische technologieën enz. Hoofdstuk II "Schoolonderwijs (COMENIUS)" wil in zijn eerste actie, inzake partnerschappen tussen scholen, partnerschappen tussen verscheidene scholen van verschillende Lid-Staten bevorderen, met als doel samenwerking inzake Europese onderwijsprojecten. Deze maken het mogelijk vakken te ontwikkelen die van Europees belang zijn (cultureel erfgoed, milieu, wetenschappen en technologieën enz. ). De bevordering van de gezondheid op school kan een projectthema zijn. 132. Het programma Jeugd voor Europa verleent financiële steun aan projecten en uitwisselingen die georganiseerd worden door jeugd initiatieven en -organisaties. Specifieke acties ondersteunen periodes van vrijwillige dienstverlening en uitwisselingen buiten de Europese Gemeenschap, zoals in de LMOE, de NOS, Latijns-Amerika en het Middeïlandse-Zeegebied. Hoewei de gezondheid geen specifiek programmadoel is, had in 1995 een aantal financieel gesteunde projecten een gezondheidsdimensie, bijvoorbeeld in verband met drugspreventie en -misbruik, alcohol, aidspreventie en het verlenen van zorg en steun voor personen met HIV/aids, gezondheidseducatie en jongeren met een handicap. Een project houdt verband met gezondheid in de context van grondrechten voor jongeren die aan alle jongeren moeten worden verleend81. 3. 8. 3 Voorlichtingsactiviteiten 133. ' De campagne: 'Citizens First', die bedoeld is om Europa dichter bij de burgers te brengen, is door de Commissie in oktober 1995 goedgekeurd. In de aanloop naar de Intergouvernementele Conferentie, wil de Commissie deze campagne benutten om de voordelen van de interne markt duidelijk te maken aan de burger. Dit algemene doel zal worden uitgewerkt in tien specifieke thema's. Bij het lanceren van de voorlichtingscampagne over een van deze thema's, zal de Commissie een so 81 COM (95) 449 def. van 16. 10. 1995 - zie ook het hoofdstuk Volksgezondheid Zie Youth for Europe statistics 1995, DG XXII, doc. Yfe-D95-006E 49 gids en een brochure publiceren. Twee van deze thema's zijn van bijzonder belang voor de gezondheid: gezondheidsvoorzieningen op de interne markt en gezondheid en veiligheid op het werk. 3. 8. 4 Regionaal beleid 134. Zoals uiteengezet in het verslag over 1994, vallen de investeringen in onderwijs en gezondheid in regio's van doelstelling I thans onder de werkingssfeer van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling. Hoewel het nog te vroeg is voor een uitgebreide evaluatie van het effect van deze uitgaven op de gezondheid O. k. Commissie beschikt nog niet over een volledig overzicht van alle overeenkomstig het doelgebied gefinancierde projecten), worden van verbeteringen in het totale het milieu en de infrastructuur van de betrokken regio's aanzienlijke voordelen voor de gezondheid verwacht. 3. 8. 5 Drugs 135. Het Europees Waarnemingscentrum voor Drugs en Drugsverslaving (EWDD) in Lissabon is in de eerste helft van 1995 operationeel geworden. Aangezien vóór de helft van dat jaar de fysieke infrastructuur van dit centrum nog niet aanwezig was, hebben de werkzaamheden zich gericht op de voorbereiding op de taken die aan het centrum zijn opgedragen en op het beginnen met de werkzaamheden op de voornaamste prioritaire gebieden die in het werkprogramma van het centrum voor 1995-1997 zijn vastgelegd. 136. Het centrum heeft zich op de volgende doelstellingen geconcentreerd: 1. Definitie van een reeks principes voor het verzamelen van gegevens; 2. Identificatie van essentiële indicatoren en kerngegevens; 3. Identificatie van mechanismen voor het informatie; 4. Aanknoping van verstrekken van correct geanalyseerde doeltreffende werkrelaties met bevoegde internationale instellingen en organisaties; 5. Aanknoping van werkrelaties met de voornaamste onderzoeksgroepen en -centra in de Lid-Staten en tenslotte 6. Opstelling van aanbevelingen voor het bestuur betreffende op deze gebieden te ondernemen actie. De voltooiing van dit werk is het eerste vereiste voor de opstelling van het jaarverslag over de drugssituatie in Europa. 137. Met inachtneming van deze doelstellingen heeft het centrum in 1995 zijn activiteiten geconcentreerd op het samenvatten van de verschillende studies en initiatieven die de Commissie had genomen voordat het centrum werd opgericht. Deze hadden betrekking op drie hoofdgebieden: vermindering van de vraag' en epidemiologie, implementatie en coördinatie van het REITOX-netwerk en de nationale knooppunten en herstructurering van de relaties met de institutionele en wetenschappelijke partners van het centrum. In 1995 is een overzicht gemaakt van het werk van het REITOX-netwerk, met het oog op een verbetering van deze geslaagde samenwerking tussen de Lid-Staten inzake drugskwesties. 50 4. Conclusies 138. Dit tweede verslag over de integratie van de eisen voor de bescherming van de gezondheid in de communautaire beleidsmaatregelen toont duidelijk aan dat vrijwel alle hoofdbeleidsterreinen in de Gemeenschap gevolgen hebben voor de gezondheid en met gezondheidsoverwegingen rekening houden. 139. Het laat zien dat een aantal onderwerpen onder meer dan een beleidsterrein valt; het werk ten aanzien van tabak bijvoorbeeld vindt plaats in de context van het programma Europa tegen kanker. Daarnaast behandelt het landbouwbeleid het verbouwen van tabak; er wordt onderzoek verricht naar minder schadelijke tabaksvariëteiten en de indirecte belasting op tabaksprodukten wordt bestudeerd m de context van het fiscaal beleid. De situatie inzake drugs is soortgelijk; drugs zijn een onderwerp voor tctie op het gebied van de volksgezondheid (met een voorstel voor een programma dat door de Raad wordt besproken), voor samenwerking ter zake var. jinnenlandse zaken en justitie of 'm het Noord-Zuid- werk. De specifieke op Midden- en Oost-Europa gerichte programma's bezitten alle een gezondheidsdimensie. 140. Verscheidene belangrijke, voor de gezondheid relevante kwesties op EG-niveau worden niet door de communautaire instellingen zelf behandeld, maar door onafhankelijke agentschappen. In dit verslag worden genoemd het Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk (Bilbao), het Europees Bureau voor de beoordeling van geneesmiddelen (Londen), het Europees Milieuagentschap (Kopenhagen) en het Europees waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (Lissabon). Bij hun werkzaamheden moeten deze agentschappen, hoewel zij formeel onafhankelijk zijn, zich toch aan de bepalingen van artikel 129 van het Verdrag naleven houden. 141. Het accent dat in het eerste verslag is gelegd op de noodzaak van complementariteit - het volksgezondheidsbeleid moet complementair zijn met andere beleidsmaatregelen, en andere communautaire beleidsmaatregelen kunnen complementair moeten zijn met maatregelen ten behoeve van de volksgezondheid - blijft een voortdurende uitdaging voor het communautair beleid82. In het bijzonder op gebieden waar de wetgevende fundering is gelegd, moet men beseffen dat wetgevende of andere maatregelen in die context ook belangrijke volksgezondheidsaspecten kunnen hebben waarmee rekening moet worden gehouden. 142. Alles bij elkaar genomen worden de gezondheidsbescherming en de preventie van ziekten steeds belangrijker, zowel als gevolg van de raadplegingsprocedures die binnen de Commissie zijn ingesteld - zoals de interne werkgroep gezondheid - als vanwege het groeiende bewustzijn bij het grote publiek voor de gevolgen van ander beleidsgebieden voor de gezondheid. aanzien eisen van ten 82 Verslag over de integratie van de eisen voor de bescherming van de gezondheid in de communautaire beleidsmaatregelen (1994), COM (95) 196 def. van 29. 95. 1995, blz. 40 e. v. 51 143. De bedoeling van dit verslag is een bijdrage te leveren tot het doorzichtig functioneren van de Gemeenschap. Dat is echter een tweerichtingsproces. De Commissie hoopt dan ook dat de publikatie van dit verslag ook een aanzienlijke aansporing zal betekenen voor alle betrokkenen en personen die belang hebben bij besluitvorming op verschillende beleidsterreinen, ten aanzien van manieren van optreden en de richting daarvan, die ervoor moeten zorgen dat de gezondheidseisen naar behoren worden in de verschillende communautaire beleidsmaatregelen. ingepast Krachtens artikel 129 van het Verdrag zijn alle instellingen die betrokken zijt; bij de formulering en implementatie van de communautaire beleidsmaatregelen, verplicht gezondheidseisen op te nemen in het communautair beleid. Sommige Lid-Staten en regio's in de Gemeenschap hebben soortgelijke initiatieven genomen. De Commissie hoopt dat dit verslag andere Lid-Staten en regio's ertoe zal aanzetten hetzelfde te doen. 52 Voorstellen voor en goedkeuring van belangrijke, voor de gezondheid relevante wetgeving in 1995 In 1995 voorgestelde wetgevisag Volksgezondheid Mededeling en voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende gezondheidsmonitoring, COM (95) 449 def. van 16. 10. 1995 Sociaal beleid Gewijzigd voorstel voor een verordening tot wijziging van Verordening van Raad (EEG) 1408/71, PB C 242 van 19. 09. 1995 Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 90/349/EEG betreffende de bescherming van werknemers tegen de risico's van blootstelling aan carcinogene agentia op het werk, PB C 317 van 28. 11. 1995 Milieu Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de Lid-Staten inzake maatregelen tegen de uitstoot van verontreinigende gassen en deeltjes van inwendige verbrandingsmotoren die worden gemonteerd in niet voor de weg bestemd mobiele machines, COM (95) 350 def. van 06. 09. 1995 Gewijzigd voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging, COM (95) 88 def. van 15. 05. 1995 Gewijzigd voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende het op de markt brengen van biociden, COM (95) 387 def. van 20. 07. 1995 Landbouw Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende het op de markt brengen van vleesprodukten, PB C 269 van 16. 10. 1995 Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 92/117/EEG inzake maatregelen voor de bescherming tegen bepaalde zoonoses, COM (95) 491 def. van 23. 10. 1995 Vervoer Voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake uitrusting van zeeschepen, COM (95) 269 def. van 21. 06. 1995 53 Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de Lid-Staten inzake de technische controle van motorvoertuigen een aanhangwagens, COM (95) 415 def. van 08. 98. 1995 Energie Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende een meerjarenprogramma ter bevordering van de energie-efficiëntie in de Gemeenschap (SAVE H-programma) (COM(95) 195 def. van 31. 05. 1995) In 1995 goedgekeurde wetgeving Sociaal beleid Sociaal actieprogramma voor de middellange termijn, COM (95) 134 def. van 12. 04. 1995 De toekomst van de sociale bescherming : Een kader voor een Europees debat, COM (95) 466 def. van 31. 10. 1995 Mededeling van de Commissie inzake een actieprogramma van de Gemeenschap op het gebied van veiligheid, hygiëne en gezondheidsbescherming op het werk (1996-2000), COM (95) 282 def. van 12. 07. 1995 Besluit van de Commissie van 12. 07. 1995 tot oprichting van een wetenschappelijk comité inzake grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling aan chemische agentia - PB L 188 van 09. 08. 1995 Besluit van de Commissie van 12. 07. 1995 inzake de instelling van een comité van hoge functionarissen van de arbeidsinspectie - PB L 188 van 09. 08. 1995 Interne markt 18e richtlijn tot aanpassing aan de technische vooruitgang van de bijlagen van de basisrichtlijn inzake kosmetische produkten, Richtlijn van de Commissie 95/34/EG van 10. 07. 1995, PB L 167 van 18. 07. 1995 6e richtlijn inzake voor de controle van de samenstelling van kosmetische produkten toe te passen analysemethoden, Richtlijn van de Commissie 95/32/EG van 07. 07. 1995, PB L 178 van 28. 07. 1995 Richtlijn met criteria en voorwaarden aan de hand waarvan een fabrikant mag besluiten een of meer ingrediënten op de lijst voor etikettering van cosmetische produkten niet te vermelden, Richtlijn van de Commissie 95/17/EG van 19. 06. 1995, PB 140 van 23. 06. 1995 Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 14. 07. 1995 betreffende de in verband met de verwerking van bescherming van natuurlijke personen persoonsgegevens en betreffende het vrij verkeer van die gegevens, PB L 281 van 23. 11. 1995 54 ï/mdbouw Richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 64/4443/EEG betreffende de gezondheidsvoorschriften voor de produktie en het in de handel brengen van vers vlees, 95/23/EG, PB L 243 van 11. 10. 1995 Richtlijnen van de Raad tot harmonisatie van de maximumgehalten aan residuen van bestrijdingsmiddelen voor negen als pesticide werkzame stoffen en ter wijziging van de bestaande maximumgehalten voor andere als pesticide werkzame stoffen, Richtlijnen van de Raad 95/38/EG, PB L 197 van 22. 08. 1995, 95/39/EG, PB L 197 van 22. 03. 1995 en 95/61/EG, PB L 292 van 07. 12. 1995 R;rMijn vm de Commisse houdende wijziging van Richtlijn 90/128/EEG inzake materialen en voorwerpen van b. Miststof, bestemd om met levensmiddelen in aanraking te komen, 95/3/EG van 14. 02. 1995» PB L 41 van 23. 02. 1995 Beschikking van de Commissie tot wijziging van Beschikking 94/652/EG die de lijst en de verdeling vaststelt van de taken uit te voeren in het kader van de samenwerking van de Lid-Staten bij het wetenschappelijk onderzoek van vraagstukken in verband met levensmiddelen, 95/492/EG van 15. ï L1995 Vervoer Mededeling van de Commissie betreffende een gemeenschappelijk vervoerbeleid: actieprogramma 1995-2000, COM (95) 302 def. van 12. 07. 1995 Verordening van de Raad betreffende een veiligheidsbeleid voor ro-ro-passagiersschepen, 3051/95/EG van 08. 12. 1995 - PB L 320 van 30. 12. 1995 55 ISSN 0254-1513 COM(96) 407 def. DOCUMENTEN NL 05 Catalogusnummer : CB-CO-96-406-NL-C ISBN 92-78-07769-0 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg 5£