text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN •it <r ir *r -it -il Brussel, 18. 09. 1996 COM(96) 448 def. Mededeling van de Commissie betreffende de ontwikkeling van de sociale dialoog op Gemeenschapsniveau Mededeling van de Commissie betreffende de ontwikkeling van de sociale dialoog op Gemeenschapsniveau Inhoud: Pagina: 1. WAT IS HET DOEL VAN DEZE MEDEDELING? 2. EEN EVALUATIE VAN DE SOCIALE DIALOOG EN PERSPECTIEVEN VOOR DE ONTWIKKELING ERVAN A B C D De interprofessionele sociale dialoog De sociale dialoog van Hertoginnedal AI A. II De interprofessionele Raadgevende Comités De sectoriële sociale dialoog Het Permanente Comité voor arbeidsmarktvraagstukken De sociale dialoog in het kader van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek Raadpleging van de sociale partners D. I D. II Onderhandeling in het kader van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek 1 2 3 3 4 6 10 12 12 14 E De ontwikkeling van de sociale dialoog in een breder perspectief 16 3. CONCLUSIES 18 BIJLAGEN Bijlage I Een beschrijving van de werking van de sociale dialoog Bijlage II Het institutioneel kader (structuren) van de sociale dialoog Bijlage III Lijst van Europese organisaties van de sociale partners die in overeenstemming met artikel 3 van de OSP tegenwoordig worden geraadpleegd À6L 1. WAT IS HET DOEL VAN DEZE MEDEDELING? 1. Met het oog op de ingrijpende politieke veranderingen waarmee de Europese Unie wordt geconfronteerd, is de Commissie van mening dat er moet worden nagedacht over de gehele structuur van de sociale dialoog op Gemeenschapsniveau. De Commissie is krachtens het Verdrag (artikel 118B) formeel verplicht om de sociale dialoog tussen werkgevers en werknemers (de sociale partners) op Europees niveau te ontwikkelen. Verder heeft de Commissie krachtens de Overeenkomst bij het Protocol betreffende de sociale politiek in het Verdrag betreffende de Europese Unie (Overeenkomst betreffende de sociale politiek) de taak om de raadpleging van de sociale partners op Gemeenschapsniveau te bevorderen en om alle relevante maatregelen ter vergemakkelijking van de sociale dialoog te nemen. Het doel van deze Mededeling is dan ook om middelen te vinden om de sociale dialoog te versterken en geschikter te maken en het werk van de sociale partners nauwer te doen aansluiten bij de ontwikkeling en de tenuitvoerlegging van het beleid van de EU, met name op het gebied van werkgelegenheid en economische groei. 2. In het Sociaal actieprogramma voor de middellange termijn1 heeft de Commissie een aantal verschillende documenten op het gebied van de sociale dialoog gepresenteerd met een analyse van het Permanente Comité voor arbeidsmarktvraagstukken, de sectoriële sociale dialoog en de ontwikkeling van de sociale dialoog in het algemeen. De Commissie heeft besloten de drie onderwerpen in deze Mededeling, die van raadgevende aard is, te hergroeperen, zodat de te behandelen onderwerpen en de verschillende oplossingen op een samenhangende manier kunnen worden vastgesteld. Overeenkomstig de in haar Mededeling van 1993 inzake de tenuitvoerlegging van het Protocol betreffende de sociale politiek2 gedane toezegging, voorziet de Commissie met deze Mededeling in een regelmatige vorm van evaluatie en hernieuwd onderzoek van de werking van de sociale dialoog. 3. De sociale dialoog op Europees niveau omvat besprekingen tussen de Europese sociale partners, overleg en mogelijke onderhandeling tussen hen, alsmede besprekingen tussen de sociale partners en de instellingen van de Europese Unie. Sinds de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal heeft de sociale dialoog een sleutelrol gespeeld in de beleidsontwikkeling en -tenuitvoerlegging. De sociale partners hebben dankzij de sociale dialoog hun standpunten aan de instellingen van de EU duidelijk kunnen maken en de instellingen hebben op hun beurt hun leden op de hoogte kunnen stellen van initiatieven waarbij zij rechtstreeks belang hebben. Dit heeft de kwaliteit van de politieke besluiten verbeterd en de tenuitvoerlegging van beleidsmaatregelen op economisch en sociaal gebied vergemakkelijkt. 4. Het belangrijkste probleem waarmee de EU wordt geconfronteerd, is werkgelegenheid. De laatste jaren zijn er op dit gebied belangrijke ontwikkelingen geweest, met name het Witboek van de Commissie over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid3, en de actiepunten inzake werkgelegenheid waarover tijdens de Europese Raad van Essen overeenstemming is bereikt. Dit heeft tot een betere coördinatie van het werkgelegenheidsbeleid geleid en heeft de weg vrijgemaakt voor een belangrijkere rol voor de sociale partners bij het ondersteunen, aanvullen en zo mogelijk corrigeren van het optreden van de Gemeenschap op dit gebied. Het belang van deze rol komt tot uitdrukking in het voorstel van de Commissie voor een COM (95) 134, 12 april 1995 C()M(93) 600 dof. , 14 december 1993; met name par. 21 en 49 COM(93) 700 del'. , 5 december 1993 Ah Vertrouwenspact voor werkgelegenheid in Europa, en leidt onvermijdelijk tot meer aandacht voor de sociale dialoog, met inbegrip van de sectoriële dialoog, betreffende werkgelegenheid. Het aanpassen van de structuren van de sociale dialoog, waarvan sommige vanaf het beginstadium niet geschikt waren, is een belangrijk onderwerp van deze Mededeling. 5. De benadering van de Commissie is gebaseerd op het standpunt, zoals uitgelegd in haar advies inzake de IGC, dat de Overeenkomst betreffende de sociale politiek in het Verdrag moet worden opgenomen. Dit standpunt wordt door op één na alle Lid-Staten, het Europees Parlement, de ECOSOC en het Comité van de Regio's gedeeld. Het opnemen in het Verdrag zou de EU meer autoriteit verlenen bij het aanpakken van de sociale uitdagingen waarmee zij wordt geconfronteerd, en zou voor haar een centrale rol wegleggen voor de sociale dialoog bij het voorbereiden van de reactie van de EU op deze uitdagingen. 6. Bij het opstellen van haar analyse is de Commissie zich bewust van het belang van meer samenwerking en de betrokkenheid van andere belangengroepen in een bredere burgergerichte dialoog, met name over onderwerpen inzake werkgelegenheid en sociale samenhang, zoals blijkt uit hun deelname aan het Forum over het sociaal beleid dat in maart 1996 door de Commissie werd georganiseerd. De Commissie zal voortgaan met het raadplegen van non- gouvernementele organisaties over een breed scala van sociale onderwerpen. Deze Mededeling richt zich echter op de dialoog van vertegenwoordigers van de sociale partners betreffende werkgelegenheid, arbeidsverhoudingen en arbeidsvoorwaarden, waarvoor de Commissie volgens het Verdrag expliciete verantwoordelijkheid draagt, en welke berust op de rol en traditie van de sociale dialoog op nationaal niveau. 7. Deze Mededeling bevat niet alleen een analyse van de mogelijkheden van de sociale dialoog, maar ook een objectieve evaluatie van de doeltreffendheid en invloed van de huidige structuren. De Commissie heeft een reeks vragen betreffende mogelijke stappen voor de ontwikkeling van de sociale dialoog geformuleerd en, in voorkomend geval, haar mening gegeven over zaken die moeten worden veranderd. Op grond hiervan wenst de Commissie een debat met de organisaties van de sociale partners en de instellingen van de EU te stimuleren, om vervolgens de meest adequate oplossingen voor de ontwikkeling van de sociale dialoog in een tweede Mededeling in 1997 op te nemen. Om dit doel te bereiken wenst de Commissie vóór 31 december 1996 de meningen van alle betrokken partijen te ontvangen over de naar voren gebrachte onderwerpen. 2. EEN E V A i mm VAN DE DIALOOG M PERSPEP^ ERVAN 8. De sociale dialoog kent een aantal verschillende vormen en wordt met verschillende deelnemende organisaties ten uitvoer gebracht. De Commissie heeft de beschrijving van deze kenmerken weloverwogen tot een minimum beperkt, waarbij zij er de voorkeur aan geeft zich toe te spitsen op het vaststellen van de sterke en zwakke punten en mogelijkheden voor hervorming en ontwikkeling aandraagt. De organen van de sociale dialoog worden één voor één geanalyseerd, alsmede een klein aantal algemenere onderwerpen, en daarnaast worden er door de Commissie voorstellen voor acties of discussiepunten gedaan. In bijlage I wordt een gedetailleerdere beschrijving van de resultaten van de sociale dialoog gegeven, en bijlage II bevat een lijst met de verschillende structuren en comités. A DE INTERPROFESSIONELE SOCIALE DIALOOG A. I De sociale dialoog van Hertoginnedal Situatie 9. De sociale dialoog van Hertoginnedal, genoemd naar de plaats waar de eerste bijeenkomst in 1985 werd gehouden, brengt de drie Europese organisaties tezamen die de belangrijkste nationale interprofessionele werkgeversorganisaties en vakbondfederaties vertegenwoordigen. Terwijl er in het kader van verschillende formuleringen bijeenkomsten hebben plaatsgevonden, waaronder 'Topconferenties over de sociale dialoog' en, sinds 1992, het 'Comité van de Sociale Dialoog', is de sociale dialoog van Hertoginnedal informeel en vrijwillig. 10. In het kader van het informele systeem van Hertoginnedal hebben de sociale partners over een aantal gemeenschappelijke standpunten inzake belangrijke politieke onderwerpen onderhandeld om deze vervolgens aan de Commissie en de Raad voor te leggen. Van gelijk belang waren de gemeenschappelijke verklaringen over macro-economisch beleid, arbeidsmarkt en opleiding, en de discussie van hoog niveau gedurende een aantal topconferenties in de periode 1985-1995. Er zijn in totaal 21 gemeenschappelijke standpunten en verklaringen goedgekeurd, er zijn twee sleutelovereenkomsten gesloten en er hebben zeven topconferenties plaatsgevonden met de Voorzitter van de Commissie en hooggeplaatste vertegenwoordigers van de nationale en Europese organisaties van de sociale partners. 11. Deze interprofessionele sociale dialoog heeft derhalve gedurende meer dan tien jaar een positieve bijdrage geleverd, waardoor de sociale partners hun meningen over ontwikkelingen inzake Europees sociaal beleid kenbaar hebben kunnen maken en hun eigen initiatief op dit gebied hebben kunnen nemen. Dankzij de door de sociale partners genomen maatregelen hebben communautaire ontwikkelingen meer aandacht en inhoud gekregen - op het gebied van werkgelegenheid, macro-economisch beleid, opleidingsinitiatieven of tijdens de IGC van 1991 inzake de wijzigingen van de tekst van artikel 118B van het Verdrag. 12. De ingrijpende politieke ontwikkelingen van de afgelopen maanden hebben de belangrijke rol van de sociale dialoog aangetoond. De Gezamenlijke Verklaring van Essen over het Werkgelegenheidproces, dat aan de Europese Raad van Madrid werd overgedragen, vormde een belangrijke bijdrage tot de versterking van de belangrijkste beleidsdoelstellingen van de inzake EU. Voorts was de eerste Europese Overeenkomst ouderschapsverlof) een belangrijke ontwikkeling die laat zien dat de sociale partners bereid zijn om hun verantwoordelijkheden van het EU-verdrag op zich te nemen, en dat zij daardoor samen met de instellingen van de EU een directe rol spelen bij het formuleren van het beleid van de EU. Ten slotte laten de oprichting van het Europees opleidingscentrum voor arbeidsverhoudingen of het op gang brengen van het "steunmechanisme voor vernieuwende praktijken voor de opleiding binnen ondernemingen" dat door de Europese sociale partners gezamenlijk is opgezet, duidelijk zien dat effectief overleg op Gemeenschapsniveau mogelijk is. (de Overeenkomst Ter lering 13. De instelling van de sociale dialoog van Hertoginnedal in 1985 was een belangrijke ontwikkeling in pogingen om de EEG nieuw leven in blazen en om het vrije verkeer van personen, goederen en diensten mogelijk te maken. Gezien de weinig belovende beginsituatie waaronder het Hertoginnedal-experiment in 1985 van start ging, is het feit dat er enige rechtstreekse dialoog tussen de sociale partners heeft plaatsgevonden, al een prestatie op zich. 14. Gedurende de afgelopen jaren heeft het zeker tot een betere wederzijdse verstandhouding tussen de sociale partners op Europees en nationaal niveau geleid. Maar de sociale dialoog was geen doel op zich - het gaf eveneens meer wettigheid aan de sociale en economische beleidsmaatregelen die op Europees niveau in werking traden. Gezien het feit dat de omstandigheden en het karakter van de nationale organisaties per land aanzienlijk verschillen, is dit een belangrijk gegeven. 15. De resultaten van de sociale dialoog verdienen veel meer aandacht. Ze worden niet voldoende duidelijk gemaakt aan de leden van organisaties van de sociale partners op het laagste niveau. Het is dan ook noodzakelijk te zorgen voor meer doorzichtigheid in en bewustzijn van de verschillende activiteiten op het gebied van de sociale dialoog bij alle betrokken partijen. Voor het succes van de sociale dialoog op Europees niveau is de betrokkenheid van de sociale partners op elk niveau, zowel plaatselijk, regionaal als nationaal, een vereiste. Ontwikkelingsperspectieven Vervols van het Hertosinnedal-model 16. De dialoog van Hertoginnedal heeft belangrijke resultaten opgeleverd en biedt vele mogelijkheden voor de ontwikkeling van een samenwerkingsbeleid op het gebied van de sociale politiek waardoor de dialoog een belangrijke rol kan spelen bij de ondersteuning van stappen die tot Europese integratie leiden. Dientengevolge zal de Commissie haar volledige steun aan de sociale dialoog van Hertoginnedal blijven verlenen, in de geest van artikel 118B van het Verdrag. Deelname 17. De deelname aan de sociale dialoog van Hertoginnedal is op wederzijdse erkenning van de partijen gebaseerd, en niet op een Besluit van de Commissie. Niettemin heeft de Commissie van organisaties die geen deel uitmaakten van het oorspronkelijk initiatief, een reeks verzoeken ontvangen om deel te nemen aan de interprofessionele sociale dialoog. 18. De deelname wordt uitvoeriger behandeld in het gedeelte van deze Mededeling dat over raadplegings- en onderhandelingsprocedures in het kader van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek gaat. De Commissie is zich bewust van de door het groot aantal mogelijke partners veroorzaakte praktische problemen, en is van mening dat alleen de organisaties van de sociale partners zelf hun eigen structuren voor dialoog en onderhandeling kunnen ontwikkelen. Niettemin blijft er een aantal problemen betreffende de deelname en vertegenwoordiging van sommige organisaties bij dit proces bestaan. De Commissie kan geen deelnemers van het Comité van de sociale dialoog aanstellen, en verzoekt de sociale partners om zelf de sociale dialoog te versterken door een adequate vertegenwoordiging van alle betrokken belangen te waarborgen. A. II De interprofessionele Raadgevende Comités Situatie 19. De interprofessionele Raadgevende Comités hebben de taak de Commissie te adviseren bij het opstellen van specifieke beleidsmaatregelen en de Commissie bij te staan bij de tenuitvoerlegging ervan. Daarnaast spelen zij een belangrijke rol bij het mededelen van de standpunten van diegenen voor wie de communautaire beleidsmaatregelen rechtstreekse gevolgen hebben. Er zijn ook een aantal andere overlegstructuren waarbij de sociale partners zijn betrokken (bijvoorbeeld het LEONARDO-Comité of de jaarlijkse raadpleging inzake de Structuurfondsen). 20. In het EGKS-Verdrag (artikel 18) werd de rol van de sociale partners erkend door het instellen van een raadgevend comité, bestaande uit vertegenwoordigers van de regeringen en de sociale partners. Naast dit comité zijn er zes Raadgevende Comités op het gebied van de sociale politiek4, die door de Commissie worden aangewezen, op grond van benoemingen door de Lid-Staten, met vertegenwoordigers van regeringen, vakbonden en werkgeversorganisaties. De Commissie raadpleegt hen regelmatig over technische en beleidsaangelegenheden (bijv. het ten uitvoer leggen van verordeningen van het Sociaal Fonds, het opstellen van technische verordeningen inzake gezondheid en veiligheid tegen de achtergrond van de kaderrichtlijn inzake gezondheid en veiligheid, beroepsopleiding, enz. ). Ter lering 21. In de Raadgevende Comités vindt niet altijd systematisch en tijdig overleg plaats over voorstellen die door de Commissie worden voorbereid. De Raadgevende Comités worden niet actief betrokken bij de tenuitvoerlegging van beleidsmaatregelen. Een voorbeeld hiervan is het huidig slecht functioneren van het Comité van het Europees Sociaal Fonds, ondanks zijn belangrijke positie als structureel sleutelinstrument van de EU. 22. De sociale partners zijn doorgaans van mening dat zij zich op andere middelen dan de Raadgevende Comités moeten verlaten om een effectieve inbreng in beleidszaken te bewerkstelligen. In juni 1993 gaven de interprofessionele sociale partners hun goedkeuring aan een aanbeveling over de Raadgevende Comités, die het principe van dergelijke comités ondersteunde, maar kritisch stond tegenover het functioneren en enkele structuren ervan, bijvoorbeeld het bestaan van afzonderlijke comités voor de sociale zekerheid van migrerende werknemers en voor het vrije verkeer van werknemers. Sociale partners ondervinden ook problemen wanneer zij, in het kader van de mechanismen die momenteel van kracht zijn voor hun deelname, actief trachten deel te nemen aan de uitvoering van het Structureel Fonds. 23. Ten gevolge van recente ontwikkelingen zijn de organisaties van de sociale partners nu volwaardig lid van het Raadgevend Comité voor gelijke kansen van mannen en vrouwen5. In de andere Comités zijn de Europese sociale partners echter niet vertegenwoordigd of zijn zij slechts waarnemer. Hier komt nog bij dat de nationale vertegenwoordigers van de sociale partners in de Comités volgens zeer uiteenlopende procedures en criteria, die afhankelijk zijn van de betrokken Lid-Staat, worden benoemd, hetgeen betekent dat het standpunt van de sociale partners vaak niet in overeenstemming is met de standpunten die in andere fora naar voren worden gebracht. 24. Hierop is voortdurend gewezen sinds de invoering van de nieuwe raadplegingsprocedures in het kader van artikel 3 van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek, waar het bestaan van de interprofessionele Raadgevende Comités inhoudt dat twee procedures soms parallel worden toegepast: raadpleging van de Europese sociale partners middels een Het zijn het Comité van het Europees Sociaal Fonds, en de Raadgevende Comités voor de sociale zekerheid van migrerende werknemers, voor het vrije verkeer van werknemers, voor beroepsopleiding, voor de veiligheid, de hygiëne en de gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats, en voor gelijke kansen van mannen en vrouwen. Sinds een besluit van de Commissie van 19/7/95, zijn 10 vertegenwoordigers van de Europese 5 organisaties van de sociale partners lid van het Raadgevend Comité voor gelijke kansen voor mannen en vrouwen. schriftelijke procedure en raadpleging van individuele vertegenwoordigers van de sociale partners in de Raadgevende Comités. Ontwikkelingsperspectieven Herziening van structuren en taken 25. Aangezien het functioneren en de werkmethoden van de Raadgevende Comités nog steeds problematisch zijn, zal het voortbestaan in de huidige vorm worden onderzocht. Ook dienen de verschillende taken en doelstellingen van de Raadgevende Comités voor sociaal beleid en beroepsopleiding, en van de Raadgevende Comités die actief zijn op het gebied van sectoriële beleidsmaatregelen, duidelijk te worden gedefinieerd. 26. Waar mogelijk kunnen de taken van de Raadgevende Comités worden vereenvoudigd. Zo is het Comité voor gezondheid en veiligheid onlangs overeengekomen om zijn werkmethoden te herzien door het aantal plenaire vergaderingen te reduceren en door een programmacomité te kiezen. Een ander voorstel is dat het Raadgevend Comité voor de sociale zekerheid van migrerende werknemers en het Raadgevend Comité voor het vrije verkeer van werknemers worden samengevoegd en zij zich met alle problemen bezighouden die te maken hebben met het vrije verkeer Van werknemers en vraagstukken die betrekking hebben op immigratie uit derde landen, zoals de sociale partners in hun gezamenlijke verklaring van juni 1993 hadden voorgesteld. Hiervoor is dan wel een nauwkeurig onderzoek naar de gedetailleerde geldende verordeningen noodzakelijk. Zijn er andere hervormingen die ter verbetering van het functioneren van de Raadgevende Comités in overweging moeten worden genomen? Het aanpassen van lidmaatschap 27. De Commissie is van mening dat het noodzakelijk is om de status van de Europese organisaties van de sociale partners ten aanzien van de Raadgevende Comités te herzien, ten einde de autonomie van de sociale partners te garanderen en tegelijkertijd te zorgen voor meer continuïteit van elke bilaterale raadpleging die in het kader van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek kan plaatsvinden. B. DE SECTORIËLE SOCIALE DIALOOG Situatie 28. Enkele van de vroegste sociale dialobgstructuren waren te vinden in de sectoren, meestal die met een bijzondere betekenis op het gebied van de economie of de werkgelegenheid. Ze komen voor in de vorm van Paritaire Comités (PC's) die gewoonlijk door de Commissie worden aangesteld in sectoren die overeenkomen met een van de gemeenschappelijke beleidsmaatregelen, of in de vorm van Informele Werkgroepen (IW's) die zijn opgericht als reactie op een gezamenlijk verzoek van de sociale partners. In beide gevallen heeft de Commissie de organisaties aangewezen die op Europees niveau de nationale bonden in de betrokken sectoren vertegenwoordigen, en de leden van de PC's of IW's worden rechtstreeks door de sociale partners benoemd. 29. Er bestaan tien Paritaire Comités en tien Informele Werkgroepen in zestien belangrijke sectoren. Sinds de oprichting ervan hebben zowel de PC's als de IW's ongeveer honderd adviezen en aanbevelingen uitgebracht die voornamelijk waren gericht op de communautaire voorstellen voor wetgeving of regelgeving die gevolgen op sociaal gebied voor hun betreffende bedrijfstak hadden. Ter lering 30. Dankzij deze adviezen en aanbevelingen is de Commissie goed op de hoogte van de standpunten van de sociale partners inzake de doelstellingen en de inhoud van haar voorstellen. Het proces heeft in de meeste gevallen aangetoond dat de sociale partners in staat zijn om op gepaste wijze en binnen afzienbare tijd hun standpunt ten aanzien van de mogelijke omvang van een communautair optreden of het beoogde voorstel naar voren te brengen, en dat een hoge mate van samenwerking aanwezig is. 6 31. Hoewel de raadplegingen nuttig zijn geweest, dient erop te worden gewezen dat de Commissie normaal gesproken niet verplicht is om gedurende de fase die aan de formele goedkeuring van een tekst voorafgaat, overleg te plegen (een uitzondering hierop is de sociale politiek waarvoor krachtens artikel 3 van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek formele procedures gelden). De mogelijkheden van de PC's en IW's als raadgevende organen zijn derhalve niet volledig benut met betrekking tot in te dienen voorstellen die gevolgen op sociaal gebied hebben. Het advies van de PC's en IW's over in te dienen voorstellen is tot op heden slechts sporadisch gevraagd en de sectoriële organen hebben vaak pas hun advies kunnen uitbrengen nadat de Commissie de tekst in kwestie had goedgekeurd. 32. Verder is het zo dat de bevoegdheden van de PC's (en mutatis mutandis van de IW's) zijn beperkt tot de sociale aspecten van communautaire beleidsmaatregelen. De onderverdeling tussen sociale en economische aspecten is kunstmatig, en gewoonlijk ten nadele van overwegingen op het gebied van de sociale politiek, die men geneigd is over het hoofd te zien. Verder heeft de Commissie in de loop der jaren verschillende technische en raadgevende comités opgericht in aanvulling op de PC's en IW's, waarbij de sociale partners niet op gemeenschappelijke basis zijn vertegenwoordigd. 33. Hoewel de sociale dialoog door de jaren heen een sterke continuïteit heeft laten zien, is de neiging van enkele PC's en IW's om te institutioneel te worden of om structuren te behouden die hun bruikbaarheid hebben verloren, onjuist geweest. Met meer dan 130 bijeenkomsten per jaar (in 1994) en talrijke deelnemers aan elke bijeenkomst (tussen de 24 en 50) drukken deze organen zwaar op de begroting en administratie. Er zou met name aandacht moeten worden geschonken aan de specifieke werkbelasting van de PC's, met hun plenaire vergaderingen (doorgaans een of twee keer per jaar), hun Bureau-vergaderingen (tot vier per jaar) plus de bijeenkomsten van de verschillende werkgroepen. Gezien hun status hebben de sociale partners zich in het verleden uitgesproken voor aanvullende PC's (bijvoorbeeld posterijen), ondanks het feit dat dit een sterke werkbelasting voor de Commissie betekent en er efficiëntere middelen voorhanden zijn. 34. De Paritaire Comités en de Werkgroepen concentreren zich op nogal specifieke beleidsterreinen die vaak overeenkomen met de belangen van de branch-organisaties (vakbonden) of bedrijfstakverenigingen (werkgevers). Dit betekent dat de informatie over de resultaten en de activiteiten van de sectoriële sociale dialoog gewoonlijk niet buiten de rechtstreeks betrokken groepen algemeen bekend is en dat er zeer weinig contacten hebben plaatsgevonden tussen de sectoren onderling of met de interprofessionele dialoog. Dit gebrek aan uitwisseling en informatie dient aan de orde te worden gesteld, zodat de sectoren lering Bijlage 1 bevat een beschrijving van de werking van de raadpleging en de dialoog in de sectoren 7 kunnen trekken uit ervaringen op andere gebieden en rekening houden met horizontale beleidsoverwegingen die binnen de interprofessionele dialoog worden ontwikkeld, terwijl laatstgenoemde zich bewust moet zijn van de problemen en vraagstukken van de sectoren. 35. Met het oog op de huidige beoordeling van de sociale dialoog heeft de Commissie de herziening van het mandaat van enkele Paritaire Comités uitgesteld en moeten hun statuten nog worden herzien om vertegenwoordigers van de drie nieuwe Lid-Staten aan te wijzen. Vertegenwoordigers van Zweden, Finland en Oostenrijk zullen echter zo spoedig mogelijk officieel worden benoemd. Ontwikkelingsperspectieven Herziening van de structuren 36. Het feit dat de structuren van de sociale dialoog op ad hoc basis werden ontwikkeld, hetgeen het historisch belang van een sectorieel beleid in plaats van een algehele strategie voor de sectoriële dialoog duidelijk weergeeft, heeft inconsistenties in de sectoriële dialoog met zich meegebracht. Er zou meer inhoud kunnen worden gegeven aan de sociale dialoog op sectorieel niveau door de dialoog te richten op strategische vraagstukken en sectoren, met name daar waar de sociale partners duidelijk actief zijn. Deze prioritaire vraagstukken dienen betrekking te hebben op de sociale implicaties van de relevante sociale politiek alsmede op aangelegenheden van algemeen belang voor de sectoriële sociale partners, van werkgelegenheid, via de organisatie van het werk en de verbetering van arbeidsvoorwaarden tot beroepsopleiding en het verwerven van vakbekwaamheid. De Commissie wenst de meningen van alle betrokken partijen te horen over de vraag hoe een effectievere en relevantere sectoriële sociale dialoog kan worden ontwikkeld. Organisatie van de raadplegingen 37. De Commissie zal de samenwerking en de coördinatie binnen haar diensten betreffende de raadplegingsprocedures versterken, waardoor de verplichtingen van de diensten van de Commissie voorafgaand aan de voorbereidingen van formele bij de Commissie in te dienen voorstellen nader worden bepaald en de Directoraten-generaal worden verplicht sectoriële raadplegingen te houden gedurende de voorbereidingsfase van initiatieven van de Commissie. Hierdoor zal het aantal bijeenkomsten en het aantal deelnemers aan dergelijke raadplegingen eveneens worden verminderd en zullen alle sectoriële comités gelijk worden behandeld. 38. Voorts stelt de Commissie voor een gedeelte van de taken van de PC's en IW's van DG V naar de bevoegde sectoriële DG's over te hevelen. In de overtuiging dat de sectoriële PC's en IW's het forum zijn waar de sociale partners hun meningen inzake alle genomen maatregelen die betrekking hebben op hun sector naar voren kunnen brengen, zou een dergelijke stap de onderverdeling tussen sociaal beleid en de sociale effecten van de sectoriële politiek kunnen verkleinen. Volgens dit systeem, dat mikt op een rationalisering van de raadgevende lichamen, zouden de verantwoordelijkheid en de bestuursstructuur, althans wat betreft de Paritaire Comités die zich bezighouden met het gemeenschappelijk beleid van de EU, ervoor zorgen dat het bevoegde Directoraat-generaal directer betrokken raakt, waarbij DG V verantwoordelijk blijft voor de coördinatie, voor de dialoog inzake sociale politiek en voor de controle van de doeltreffendheid van de sociale dialoog en de invloed ervan op beleidsmaatregelingen inzake werkgelegenheid. Wat is uw standpunt ten aanzien van de organisatie van de verantwoordelijkheden voor de sectoriële dialoog? Wat is uw mening over het alternatieve voorstel voor de organisatie van raadplegingen? Een onderzoek naar de representativiteit van organisaties van de sociale partners 39. De Commissie heeft geen volledig beeld van de activiteiten en het lidmaatschap van sectoriële organisaties van de sociale partners, zeker nu de veranderende sociale en economische prioriteiten van de EU van invloed zijn op het belang van de verschillende sectoren en op de relatie tussen partners binnen die sectoren. In 1996 zal een onderzoek naar de representativiteit van organisaties van de sociale partners in de sectoren van start gaan, waardoor ook de uit een vergelijkbaar onderzoek in 1992 verkregen gegevens inzake de representativiteit van interprofessionele organisaties zullen worden bijgesteld. Aanpassing van het lidmaatschap 40. De sectoriële Paritaire Comités kunnen niet steeds maar blijven groeien met elke toetreding, zodat, onverminderd de algehele bovengenoemde herziening van de structuren, de Commissie van mening is dat ter bevordering van de effectiviteit het aantal leden van de Paritaire Comités zou moeten worden gereduceerd. Door de Besluiten inzake de oprichting van Paritaire Comités te wijzigen zal de Commissie rekening houden met bijzondere omstandigheden bij de vertegenwoordiging van sociale partners, door gebruik te maken van bovengenoemd onderzoek, waaronder het probleem van bepaalde sectoriële organisaties die geen lid zijn van specifieke Paritaire Comités. Operationele hervormingen 41. De Commissie zal doorgaan met operationele hervormingen in de sectoriële dialoog, waarbij bijzondere aandacht zal moeten worden besteed aan het probleem van het steeds stijgend aantal verzoeken tot bijeenkomsten en de daaraan verbonden problemen van middelen voor tolk- en vertaaldiensten. De sectoriële PC's en IW's zouden in staat moeten zijn om op een flexibelere manier en met minder lingüistische middelen te werk te gaan, om zo raadpleging vooraf uitvoerbaarder te maken. Het gebruik van nieuwe technologieën kan worden overwogen om de mogelijkheid van de Europese sociale partners om met hun nationale leden te communiceren, te vergroten. Door hen bijvoorbeeld te voorzien van communicatietechnologie zouden de voorwaarden voor een snelle en flexibele verspreiding van informatie worden gecreëerd, hetgeen eveneens een snellere reactie op de raadplegingen mogelijk zou maken. Hoe kan de sectoriële dialoog op een effectievere manier en met het oog op een efficiënte toewijzing van middelen functioneren? Verbetering van informatie en coördinatie 42. Hoe dan ook wordt voorgesteld om de coördinatie tussen de sectoren te versterken, door vertegenwoordigers van de verschillende sectoriële dialogen samen te brengen voor informatie van de Commissie inzake initiatieven die hen waarschijnlijk zullen interesseren en voor een uitwisseling van informatie tussen de sectoriële sociale partners over de voortgang van hun werkzaamheden. Hierdoor zouden de sociale partners op een efficiëntere wijze kunnen worden geïnformeerd, hetgeen herhaling zou voorkomen en ervoor zou zorgen dat belangrijke informatie bij alle sectoren terechtkomt. Wal is uw standpunt (en aanzien van de coördinatie van de sectoriële sociale dialoog en van het mededelen van de resultaten ervan? C. HET PERMANENTE COMITÉ VOOR ARBEIDSMARKTVRAAGSTUKKEN Situatie 43. Het Permanente Comité voor arbeidsmarktvraagstukken (PCA) werd door een Besluit van de Raad in december 1970 ingesteld, en de samenstelling ervan werd in januari 1975 gewijzigd7. Het is een tripartiet raadgevend orgaan dat de Raad, de Commissie en de vertegenwoordigers van de sociale partners samenbrengt. 44. De taken van het PCA zijn vastgelegd in artikel 2 van het Besluit van de Raad houdende instelling van het Comité. "Het Comité heeft ten doel om, met eerbiediging van de Verdragen en de bevoegdheden van de communautaire Instellingen en organen, op permanente wiize zorg te dragen voor dialoog, overleg en advies tussen de Raad, c. q. de Vertegenwoordigers van de Regeringen der Lid-Staten en de Commissie alsmede de sociale partners, ten einde de coördinatie van het arbeidsmarktbeleid van de Lid-Staten te vergemakkelijken door het in overeenstemming te brengen met de communautaire doelstellingen. Het Comité wordt ingeschakeld voordat de eventuele beslissingen van de bevoegde Instellingen worden genomen". 45. Tussen 1971 en 1996 heeft het Comité 49 bijeenkomsten gehouden. Tussen oktober 1972 en februari 1975, en gedurende de tweede helft van 1992, vonden er geen bijeenkomsten plaats. Ook in andere fora hebben besprekingen tussen de sociale partners, de Raad en de Commissie plaatsgevonden. De afgelopen jaren zijn bijvoorbeeld vertegenwoordigers van de sociale partners uitgenodigd om deel te nemen aan een gedachtenwisseling met ministers over vraagstukken die betrekking hadden op werkgelegenheid en sociaal beleid, en die onmiddellijk voorafging aan informele bijeenkomsten van de Raad Sociale Zaken. Bovendien besloot het Franse Voorzitterschap om op 30 maart 1995 een informele bijeenkomst van het Comité te organiseren in de vorm van een "Sociale Conferentie". 46. Recentelijk bracht de informele Europese Raad van Turijn het idee van een Tripartiete Conferentie over werkgelegenheid en groei naar voren, met op lidmaatschap van het PCA gebaseerde deelname, die op 14/15 juni 1996 in Rome werd gehouden. Tijdens de Conferentie werd gewezen op de bruikbaarheid en de relevantie van de 'tripartitiete' aanpak (ook al komt dit niet volledig overeen met het tripartiete model van de Lid-Staten), met name met betrekking tot voor de Lid-Staten, de instellingen van de EU en de sociale partners zo belangrijke actie op het gebied van werkgelegenheid. Ter lering 47. Met de jaren zijn er tijdens de bijeenkomsten van het Permanente Comité zeer uiteenlopende zaken betreffende werkgelegenheid besproken: de werking van de arbeidsmarkt, reorganisatie van werk, werkgelegenheid voor jongeren, technologische veranderingen, langdurige werkloosheid, werkgelegenheid voor vrouwen, immigratie en permanente beroepsopleiding. Ondanks de veelheid van onderwerpen hebben deze bijeenkomsten zelden tot echte raadpleging geleid. 48. De ambities ten aanzien van overleg, die teri; grondslag liggen aan de instelling van het Permanent Comité voor arbeidsmarktvraagstukken, zijn slechts op zeer kleine schaal verwezenlijkt. De debatten binnen het Comité blijven doorgaans beperkt tot een aaneenschakeling van gesprekken waarin het standpunt van elk lid wordt uiteengezet; dit lijkt Besluit van de Raad van 14 december 1970 (PB L 273, 17. 12. 70), gewijzigd door het Besluit van de Raad van 20 januari 1975 (PB L 21, 28. 01. 75). 10 bij lange na niet op een debat, laat staan op overleg. Aangezien het om een ritueel gaat waarbij men niet verplicht is tot resultaten te komen, trekt het Comité niet langer de aandacht van de hoofdrolspelers. Het grote aantal deelnemers leidt vaak tot de nodige nutteloze herhalingen. 49. Hoewel de partijen op voorhand worden geraadpleegd, vallen de conclusies van de PCA- bijeenkomsten volledig onder de verantwoordelijkheid van het Voorzitterschap. Ze variëren qua inhoud en er wordt zeer weinig gebruik van gemaakt. Onder de huidige werkwijze van het PCA zijn de verschillende betrokken partijen derhalve niet verantwoordelijk voor het ontwikkelen van overleg inzake arbeidsmarktvraagstukken. Ontwikkelingsperspectieven Handhaving van de doelstellingen 50. De taken die in het Besluit van 1970 houdende instelling van het Comité zijn uiteengezet, blijven van kracht. De rol en doelstellingen zijn nog steeds relevant, met name met betrekking tot de tenuitvoerlegging van de conclusies van de Europese Raad van Essen. De Europese Raad van Madrid besloot een permanente en stabiele structuur voor werkgelegenheidsbeleid te ontwikkelen, waaronder een Comité inzake arbeidsmarktvraagstukken van hooggeplaatste vertegenwoordigers van de Lid-Staten, en een nauwere coördinatie tussen werkgelegenheid en economisch beleid. De Commissie is van mening dat de hervorming van het Permanente Comité de tenuitvoerlegging van het Besluit van de Europese Raad inzake een stabiele structuur voor werkgelegenheid, verondersteld dat dit zal leiden tot een nieuwe manier van voorbereiden van initiatieven op het gebied van werkgelegenheidsbeleid, en invloed zal hebben op de rol van het PCA. Vanzelfsprekend zal eveneens rekening moeten worden gehouden met de resultaten van de Intergouvernementele Conferentie op dit gebied. arbeidsmarktvraagstukken moet worden gekoppeld voor aan Vernieuwing van de werkmethoden 51. Zoals in het Besluit van 1970 is bepaald, dient continuïteit van het werk van het Comité prioriteit te krijgen. Dit is de sleutel tot het succes, waardoor het mogelijk wordt analyses voort te zetten en goed gebruik te maken van opgedane ervaring. Deze continuïteit moet worden gezocht in organisatorische procedures en in de keuze van onderwerpen en de follow- up ervan. Het PCA zou een werkprogramma moeten opstellen, zodat zijn werkzaamheden in een kader voor de lange termijn worden geplaatst. De Commissie zou eveneens een secretariaat kunnen oprichten om het werk van het PCA voor te bereiden. Verbetering van de resultaten van het PCA 52. Een effectief Comité dat echte toegevoegde waarde aan de Gemeenschap levert, is een eerste vereiste voor succesvol overleg. De bijeenkomsten van het Comité moeten de Raad in staat stellen om beter op de hoogte te geraken van de belangen van de sociale partners. Door hieraan vast te houden, zouden de conclusies van het Comité doorzichtiger en effectiever zijn indien ze daadwerkelijk gezamenlijke conclusies zouden zijn. Ze moeten via officiële kanalen worden gepubliceerd en op systematische wijze aan de Europese Raad worden voorgelegd, terwijl waar nodig de meningsverschillen tussen de sociale partners aan de ene kant en de sociale partners en de Raad aan de andere kant of, in voorkomend geval, tussen Lid-Staten, duidelijk worden aangegeven. Deelt u de gedachte dat er meer gewicht moet worden toegekend aan de conclusies van PCA- bij eenkomsten? 11 Actualiseren van het lidmaatschap 53. De huidige samenstelling van het Comité dient te worden veranderd en gerationaliseerd. Het uit 1975 daterende desbetreffende Besluit van de Raad is niet gewijzigd om rekening te houden met de opeenvolgende uitbreidingen van de Gemeenschap en de ontwikkelingen die gevolgen hebben voor de vertegenwoordigende organisaties. Aangezien op het Comité een beroep wordt gedaan om zaken te bespreken die betrekking hebben op trends in werkgelegenheid en ontwerpen die ter discussie aan de Raad Sociale Zaken worden voorgelegd, is het Comité het forum waar de algemene belangen en de solidariteit binnen de industrie naar voren worden gebracht. De samenstelling van het Comité moet een weerspiegeling van deze aanpak zijn, waarbij de aandacht dient te worden gericht op interprofessionele organisaties op Europees niveau, met name omdat er ook sectoriële raadgevende organen bestaan. Verbindingscomité 54. De Commissie stelt voor om, in het belang van de duidelijkheid tijdens debatten en om een proliferatie van beweringen te vermijden, de verschillende organisaties van de sociale partners te verzoeken om hun standpunten via een Verbindingscomité kenbaar te maken. D. DE SOCIALE DIALOOG BETREFFENDE DE SOCIALE POLITIEK IN HET KADER DE OVEREENKOMST 55. De belangrijkste verandering in de Europese sociale dialoog in de afgelopen jaren is de invoering geweest van de nieuwe raadplegings- en onderhandelingsmechanismen in het kader van het aan het Verdrag betreffende de Europese Unie gehechte Protocol betreffende de sociale politiek. Het gebruik van deze mechanismen, met name de geslaagde afronding van de onderhandelingen die tot de eerste Europese overeenkomst tussen sociale partners hebben geleid, en de daaropvolgende goedkeuring door de Raad, was een vernieuwende en uitdagende ervaring voor zowel de sociale partners als de instellingen van de EU. D. I Raadpleging van de sociale partners Situatie 56. De Commissie heeft de sociale partners gedurende vele jaren op informele basis geraadpleegd, maar de Overeenkomst betreffende de sociale politiek heeft de verplichting geformaliseerd om van tevoren over initiatieven inzake sociale politiek overleg te plegen. Het nieuwe raadplegingsproces wordt in Bijlage I uiteengezet. 57. In de Overeenkomst werd echter niet aangegeven welke organisaties van de sociale partners betrokken moesten worden bij de sociale dialoog op Gemeenschapsniveau. In haar Mededeling inzake de tenuitvoerlegging van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek heeft de Commissie criteria uiteengezet om een oplossing te zoeken voor de uiterst belangrijke vraag welke organisaties als sociale partners kunnen worden beschouwd voor raadpleging op Gemeenschapsniveau. 58. Op basis van een in samenwerking met de Lid-Staten uitgevoerde studie over de representativiteit van dergelijke organisaties werd een lijst opgesteld van de organisaties van sociale partners die aan deze criteria voldoen. Naast de belangrijkste interprofessionele overkoepelende organisaties, de UNICE, het CEEP en het EVV, bevatte de oorspronkelijke 12 lijst van 28 organisaties enkele Europese organisaties die bepaalde categorieën werknemers of bedrijven vertegenwoordigen, zoals UEAPME8 of CEC9, alsmede een reeks sectoriële werkgeversorganisaties (bijv. op het gebied van groothandel, bankwezen, verzekering en vervoer)10. 59. Bovendien zal de Commissie haar beleid van uitgebreide raadplegingen voortzetten. Dit beleid omvat alle Europese, of in voorkomend geval, nationale organisaties waarvoor de communautaire sociale politiek gevolgen kan hebben. Deze bredere raadpleging omvat dan ook de organisaties die oorspronkelijk Europees zijn maar niet vertegenwoordigd zijn in de meeste Lid-Staten en die niet op de lijst voorkwamen die als bijlage bij de Mededeling van 1993 van de Commissie was gevoegd. Ter lering 60. Tot op heden hebben de raadplegingen goed gewerkt, en de Commissie is in het algemeen tevreden over de werking van de procedures die in haar Mededeling van 1993 zijn vastgelegd. 1 let raadplegen van sociale partners betekent niet automatisch toegang tot onderhandelingen, en de Commissie streeft ernaar bredere raadplegingen met alle Europese organisaties van de sociale partners te houden. Zij houdt ten volle rekening met de ontvangen bijdragen. De eerste ervaringen met de nieuwe procedures hebben echter aangetoond dat de sociale partners slechts in beperkte mate in staat zijn om te reageren, maar dat er eveneens enkele problemen met betrekking tot de procedure zijn. 61. De lijst van organisaties die aan de criteria voldoen, is door de Commissie herzien, maar enkele problemen die sinds 1993 naar voren zijn gekomen, duiden erop dat de Commissie de geschiktheid van deze criteria opnieuw moet beoordelen en ervoor moet zorgen dat de deelnemende organisaties daartoe gemachtigd zijn en dat de meningen die tijdens de door de Commissie georganiseerde raadplegingen naar voren worden gebracht, representatief zijn. Ontwikkelingsperspectieven Herziening van de criteria tot vaststelling van te raadplegen organisaties 62. Het Europees Parlement stelde voor de criteria tot vaststelling van de formeel in het kader van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek te raadplegen organisaties die in de Mededeling van de Commissie zijn vastgesteld, aan te passen door twee overwegingen aan de lijst toe te voegen: dat in aanmerking komende organisaties zijn samengesteld uit organisaties die werkgevers of werknemers op vrijwillige basis vertegenwoordigen op zowel nationaal als Europees niveau; dat zij door hun leden worden gemandateerd om hen te vertegenwoordigen in de context van de sociale dialoog van de Gemeenschap en dat zij hun representativiteit kunnen aantonen. Bent u het eens met de aanpassing van de representativiteitscriteria voor de te raadplegen organisaties'? 8 10 Europese Unie van Ambachten en het Midden- en Kleinbedrijf. Confédération Européenne des Cadres (Europese Confederatie van werkgevers). De volledige lijst is in Bijlage III te vinden. 13 De geraadpleegde organisaties 63. Op basis van de bestaande criteria en om te zorgen voor de representativiteit van de te ontvangen meningen, zal de Commissie de lijst van de te raadplegen Europese organisaties op interprofessioneel en sectorieel niveau herzien. Dit is in overeenstemming met de in haar Mededeling van 1993 gedane toezegging om de aan die Mededeling toegevoegde lijst in het licht van de opgedane ervaring te herzien. 64. Zoals in 1993 is voorgesteld, zal de Commissie tegelijkertijd de ontwikkeling van nieuwe verbindingsstructuren tussen alle sociale partners bevorderen. Er zal bijzondere aandacht worden geschonken aan de vertegenwoordiging van het midden- en kleinbedrijf. In die geest zal de Commissie regelmatig bijeenkomsten organiseren tussen alle betrokken organisaties vart de sociale partners voor informatie en gedachtenwisseling over ontwikkelingen met betrekking tot raadplegingen en sociale politiek in het algemeen. Wil dit succesvol zijn, welke maatregelen achten de sociale partners noodzakelijk om verbindingsstructuren te ontwikkelen? Wijziging van de raadplegingsnrocedures 65. In het licht van reeds opgedane ervaring met raadplegingen krachtens artikel 3 van het Sociaal Protocol, is de Commissie van mening dat het nuttig is om de procedures die zij in de Mededeling van 1993 inzake onderhandelingen vaststelde, te wijzigen. De tijdlimiet van de eerste fase van de raadplegingen moet worden herzien. De Commissie stelt voor dat, met inachtneming van de algemene tijdlimiet van zes weken, de einddatum voor raadpleging variabel moet zijn en door de Commissie per geval moet worden vastgesteld, afhankelijk van de aard en de complexiteit van het onderwerp. Zijn er andere procedurele veranderingen die in overweging moeten worden genomen? D. II Onderhandeling in het kader van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek Situatie 66. De onderhandelingsprocedures zijn relatief gezien nog niet vaak toegepast, maar de eerste formele onderhandelingen leidden met succes tot de Europese Overeenkomst tussen sociale partners betreffende ouderschapsverlof, die op 14 december 1995 werd ondertekend en op 3 juni 1996 door de Raad als Richtlijn werd goedgekeurd. De onderhandelingsprocedures worden in Bijlage I beschreven. 67. Aangezien de Commissie vaker gebruik maakt van de raadplegingsprocedures, nemen de mogelijkheden voor onderhandelingen dienovereenkomstig toe. Bepaalde onderwerpen zijn duidelijk niet geschikt voor onderhandeling, zoals het geval was met de recente raadplegingen over een mogelijk initiatief om in geval van vermeende discriminatie op grond van geslacht, de bewijslast om te keren. De sociale partners zijn het echter onlangs eens geworden over open formele onderhandelingen over het uiterst belangrijke onderwerp van flexibele werktijden (contract voor bepaalde tijd, deeltijd en tijdelijk werk) en de veiligheid van werknemers. Ter lering 68. De ervaring met de onderhandelingen en conclusie van de Overeenkomst inzake ouderschapsverlof brachten de procedures van artikel 3 en 4 van het Protocol scherp in beeld en bevestigden de analyse van de Commissie die in haar Mededeling inzake het Protocol [COM(93)600 van december 1993] werd uileengezet. In Bijlage I is een beschrijving 14 / opgenomen van de gebeurtenissen die tot de ondertekening van de Overeenkomst van de sociale partners hebben geleid en de daaruit voortvloeiende goedkeuring ervan als Richtlijn. De volgende opmerkingen kunnen naar aanleiding van deze ervaring met formele onderhandelingen worden gemaakt: de tijd tussen de ondertekening van de raamovereenkomst en de goedkeuring van de Richtlijn was erg kort; uit deze ervaring is duidelijk gebleken dat, wanneer de ondertekenende partijen om de uitvoering van een overeenkomst via een besluit van de Raad verzoeken, de keuze van het wettelijk instrument afhangt van de inhoud van de overeenkomst; het Europees Parlement reageerde kritisch op het feit dat het geen rol speelt in dit besluitvormingsproces (zoals uiteengezet in zijn advies van 15 maart 1996); de Raad accepteerde dat hij de overeenkomst niet kon veranderen, maar desondanks sprak hij zijn zorg uit over bepaalde onderdelen van de inhoud, die volgens sommige Lid-Staten onder de verantwoordelijkheid van nationale autoriteiten of betrokken procedurele en institutionele kwesties vielen; bepaalde organisaties van de sociale partners hebben het feit dat zij geen deel uit maakten van de onderhandelingen, bekritiseerd. Tevens hebben zij de wettigheid van de Overeenkomst inzake ouderschapsverlof en het feit of deze op hen van toepassing is, in twijfel getrokken. De UEAPME heeft medegedeeld dat zij voornemens is deze kwestie bij het Hof van Justitie aanhangig te maken. Voordat de overeenkomst aan de Raad voor een besluit werd voorgelegd, onderzocht de Commissie deze kwestie zorgvuldig en was zij van oordeel dat de drie betrokken organisaties voldeden aan de representativiteitscriteria die nodig zijn om de overeenkomst rechtsgeldig te maken. De Commissie organiseerde eveneens een bijeenkomst van alle organisaties die over het initiatief waren geraadpleegd maar die geen partij bij de onderhandelingen vormden, ten einde hen volledig op de hoogte te stellen van de overeenkomst. Ontwikkelingsperspectieven Herziening van procedures 69. Met betrekking tot de onderhandelingen wenst de Commissie de meningen van alle betrokken partijen te ontvangen over de lessen die uit de eerste onderhandelingen (inzake ouderschapsverlof) kunnen worden getrokken - met name betreffende de procedurele aspecten. Dit zou de te nemen stappen bij toekomstige onderhandelingen verduidelijken en zoveel mogelijk moeilijkheden vermijden. Wat is uw standpunt ten aanzien van de eerste ervaring met onderhandelingen over een overeenkomst? Representativiteit van de ondertekenende partijen 70. Gebleken is dat het vraagstuk van deelname aan onderhandelingen in het kader van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek uiterst gevoelig en controversieel is. De Commissie blijft van mening dat alleen de sociale partners zelf hun eigen structuren voor dialoog en onderhandeling kunnen ontwikkelen en dat zij bij een vrijwillige onderhandeling geen deelnemers kan aanwijzen. 15 71. In het geval dat artikel 3, lid 2, van de Overeenkomst van toepassing is, is de Commissie echter verantwoordelijk voor het bepalen van de geldigheid van een overeenkomst in het licht van de inhoud ervan, waarbij dient te worden nagegaan of degenen up wie de overeenkomst van toepassing is, vertegenwoordigd zijn. Aangezien de voorwaarden afhankelijk van het onderwerp van de onderhandeling zullen verschillen, is de Commissie van mening dat het vraagstuk van de representativiteit van de bij een onderhandeling betrokken partijen per geval moet worden onderzocht. De Commissie dient dan ook te onderzoeken of diegenen die bij de onderhandeling zijn betrokken en kunnen aantonen dat zij op het betreffende gebied voldoende representatief zijn, een daadwerkelijk belang hebben bij het onderwerp. 72. De Commissie zou de Europese organisaties van de sociale partners willen aanmoedigen om nauwer samen te werken bij het vinden van een oplossing voor deze kwestie Zij doet een beroep op de sociale partners om zich ten aanzien van deze kwestie open en flexibel op te stellen, ten einde te zorgen voor een adequate deelname aan de onderhandelingen. De Commissie is bereid om alle positieve stappen die de sociale partners dienaangaande nemen, te bevorderen en te ondersteunen. Welke stappen kunnen de sociale partners nemen om een overeenkomst waarover onderhandeld is acceptabel te maken voor alle betrokken partijen, met inbegrip van organisaties van de sociale partners die niet deelnamen, de Raad, de Commissie en het Europees Parlement? E DE ONTWIKKELING VAN DE SOCIALE DIALOOG IN EEN BREDER PERSPECTIEF E. I Werkgelegenheid en het veranderend politiek klimaat 73. Werkgelegenheid is de voornaamste economische, sociale en politieke doelstelling van de EU. Het Witboek over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid, en de Europese Raden van Essen, Cannes en Madrid gaven duidelijke aanwijzigingen over de rol die de sociale partners zouden moeten spelen bij het ten uitvoer leggen van maatregelen op het gebied van werkgelegenheid. De Raad van Madrid verheugde zich erover dat de sociale partners op Europees niveau tot een gemeenschappelijk criterium zijn gekomen voor de maatregelen ter bevordering van de werkgelegenheid (de Gezamenlijke Verklaring) en dat er een ruime mate van overeenstemming is tussen dit akkoord en het gezamenlijk verslag van de Top inzake werkgelegenheid. Vervolgens had de Commissie een ontmoeting met de Europese sociale partners in een Ronde Tafel over Werkgelegenheid om haar voorstel voor een Europees Vertrouwenspact voor werkgelegenheid te bespreken. In juni bracht de Commissie een formele Mededeling over het Pact uit die drie doelstellingen heeft: alle deelnemers mobiliseren in een allesomvattende arbeidsmarktstrategie, beter gebruik maken van het Europees multiplier-effect en de strijd tegen de werkloosheid integreren in een maatschappelijk beleid voor de middellange en lange termijn. 74. Het spreekt nu voor zich dat de sociale dialoog zowel op interprofessioneel als op sectorieel niveau op werkgelegenheid wordt gericht en dat de werkzaamheden van de sociale partners inzake de sociale invloed van industriële en sectoriële beleidsmaatregelen worden voortgezet en zij betrokken blijven bij het beleid inzake economische en sociale samenhang. De sociale partners spelen een belangrijke rol bij de ontwikkeling en aanvulling van communautair optreden inzake werkgelegenheid, met name in dé context van hun verantwoordelijkheid bij het bepalen van arbeidsvoorwaarden en arbeidsmarktregelingen flexibiliteit, werktijden, tot opleiding. en het verwerven van betreffende vakbekwaamheid, en de integratie van jongeren. Naar verwachting zullen het Comité van de Sociale Dialoog en de sectoriële comités dan ook de drijvende kracht zijn bij de ontwikkeling van de sociale dialoog over een gecoördineerd werkgelegenheidsbeleid. toegang E. II Sociale dialoog en uitbreiding 75. Er is een fundamentele behoefte om aan de landen van Midden- en Oost-Europa bijstand te verlenen bij de ontwikkeling van een adequaat systeem van sociale dialoog als onderdeel van hun sociale en economische ontwikkeling. Tegen de achtergrond van de toekomstige uitbreiding van de EU met bepaalde LMOE, is het van wezenlijk belang een dialoog te ontwikkelen met en tussen de sociale partners in de landen die tot de EU wensen toe te treden en die geheel andere tradities hebben op het gebied van arbeidsverhoudingen en sociale dialoog, zodat zij in staat zijn om zowel tijdens de pre-toetredingsfase als wanneer ze eenmaal lid zijn, de rol te spelen die hen toekomt. 76. Aangezien de sociale partners van de EU van hun counterpart-organisaties in Midden- en Oost-Europa het verzoek hebben gekregen bijstand te verlenen bij de ontwikkeling van hun structuren en activiteiten met betrekking tot de sociale dialoog, is de Commissie bereid de sociale partners in de EU te ondersteunen bij het leggen van contacten en het komen tot praktische samenwerking. 77. In landen die het lidmaatschap van de EU hebben aangevraagd, kan de Commissie als aanvulling op de via het PHARE-programma gefinancierde projecten (b. v. 10 miljoen ecu voor vakbondsactiviteiten) met hervorming verbonden activiteiten stimuleren die ertoe moeten leiden dat de sociale partners in die landen zowel voor als na de toetreding de rol kunnen spelen die hen toekomt. De door het Europees Parlement vastgestelde beperkte toegang van de LMOE tot de begrotingslijnen van de sociale dialoog kan ook worden aangewend voor de ontwikkeling van de sociale dialoog in de LMOE, een taak waarbij de Europese sociale partners de hoofdrol moeten spelen. E. III Informatie en communicatie 78. Er wordt voorgesteld om regelmatig bijeenkomsten te organiseren voor de uitwisseling van informatie tussen vertegenwoordigers van de interprofessionele sociale dialoog en de sectoriële sociale dialoog. Deze bijeenkomsten zullen de bestaande dialoogstructuren niet vervangen, en de Europese organisaties die momenteel geen deel uitmaken van de structuren van de sociale dialoog, kunnen hierbij worden betrokken. 79. De werkzaamheden en resultaten van de Europese sociale dialoog zijn niet voldoende bekend bij werknemers en werkgevers in de Lid-Staten, ook al hebben zij er direct belang bij. Dit blijkt uit een ontbreken van activiteit op nationaal en regionaal niveau in verband met de resultaten van de Europese sociale dialoog. Dientengevolge wenst de Commissie de verspreiding van informatie over de Europese sociale dialoog te waarborgen en de organisaties van de sociale partners aan te moedigen om hun leden op de hoogte te brengen van de activiteiten en resultaten van de sociale dialoog en van de sociale politiek in het algemeen. Dit zou op zijn beurt nationale en regionale follow-up stimuleren en zorgen voor een hoog niveau van deelname en terugkoppeling bij dit representatief proces. Welke stappen en praktische steun zijn nodig om een doeltreffend voorlichtingsbeleid over de sociale dialoog tot stand te brengen? 17 80. Aangezien veel van het werk van de structuren van de sociale dialoog gericht is op beleidsontwikkelingen waarbij de instellingen een formele rol spelen, zal de Commissie regelmatig informatie verschaffen aan de instellingen van de EU over ontwikkelingen binnen de sociale dialoog. De Overeenkomst inzake ouderschapsverlof benadrukt dat er behoefte is om de Raad en het Europees Parlement regelmatig op de hoogte te brengen van de stand van zaken, met name indien institutionele en procedurele privileges de ontwikkeling van de dialoog niet in de weg staan. Overeenkomstig de verplichtingen van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek zal de Commissie eveneens jaarrapporten publiceren over de evenwichtige ondersteuning van de partijen die bij de sociale dialoog zijn betrokken. E. IV Ondersteunende maatregelen voor gemeenschappelijke initiatieven 81. De Commissie is van mening dat de EU meer kan doen om de gezamenlijke activiteiten van de sociale partners te ondersteunen, zowel die welke in het kader van het communautair actieprogramma worden uitgevoerd als in de vorm van onafhankelijke initiatieven. De door erkende Europese sociale partners ingestelde organen, die als doelstelling hebben de doelen van de Europese sociale dialoog te stimuleren, zoals opleidings- en onderzoeksinstituten, dienen vanwege hun belangrijke rol bij het ontwikkelen van het Europees bewustzijn en politieke vorming in belangrijke basisorganisaties en voor het publiek in het algemeen, door de EU financieel te worden ondersteund. 82. Er wordt voorgesteld om operationele gemeenschappelijke initiatieven in het kader van de sociale dialoog te versterken en te ondersteunen; om snel te reageren op verzoeken om financiering van dergelijke initiatieven; en om beter gebruik te maken van de bestaande organen - hetzij de tripartiete organen die middels een besluit van de Raad zijn ingesteld (de Dublin Foundation, CEDEFOP) of middels de gemeenschappelijke initiatieven van de Europese organisaties van de sociale partners (zoals CERI). E. V Nieuwe niveaus van de sociale dialoog 83. Terwijl de belangrijkste niveaus van de sociale dialoog op Gemeenschapsniveau de centraal georganiseerde interprofessionele en sectoriële dialoog zijn, is er een toenemende behoefte om bijstand te verlenen bij de ontwikkeling van nieuwe dialoogniveaus in het licht van de uitdagingen waaraan de EU het hoofd moet bieden, waaronder: -de sociale dialoog in de groeiende transnationale industrieën. De Richtlijn van de Europese ondernemersraad heeft al een belangrijke rol gespeeld bij de uitbreiding van de dialoog, maar heeft aangetoond dat nationale systemen van arbeidsverhoudingen niet meer toereikend zijn; de sociale dialoog op regionaal niveau, met name in grensgebieden waar de interne markt en andere EU-beleidsmaatregelen een aanzienlijk effect sorteren, en in het licht van de decentralisatie van collectieve onderhandelingen: - huidige proefprojecten op dit gebied zullen aantonen welke bijdrage de EU kan leveren. 3. CONCLUSIES 84. Om de sociale dialoog te versterken heeft de Commissie bepaalde stappen uiteengezet die zij essentieel acht voor het hervormingsproces en die onmiddellijk van kracht worden. De Mededeling heeft eveneens een aantal vragen geformuleerd met betrekking tot belangrijke, en soms gevoelige vraagstukken waarvoor een debat nodig is om de beste antwoorden vast te stellen. De sociale partners, de Lid-Staten en de Europese instellingen worden uilgenodigd om over deze onderwerpen na te denken en hun standpunten aan de Commissie kenbaar te maken. De tweede Mededeling van de Commissie, die voor volgend jaar staat gepland, zal rekening houden met de meningen die na deze Mededeling worden ontvangen. 85. De voorstellen en vragen waarover de Commissie de meningen van alle betrokken partijen wenst te ontvangen, zijn: DE SOCIALE DIALOOG VAN HERTOGINNEDAL De Commissie zal ook in de toekomst haar volledige steun aan de sociale dialoog van "Hertoginnedal" verlenen. De Commissie verzoekt de sociale partners om zelf de sociale dialoog te versterken door een adequate vertegenwoordiging van alle betrokken belangen te waarborgen. INTERPROFESSIONELE RAADGEVENDE COMITES Het voortbestaan van de comités in hun huidige vorm zal worden onderzocht. Het Raadgevend Comité voor sociale zekerheid van migrerende werknemers en het Raadgevend Comité voor het vrije verkeer van werknemers kunnen worden samengevoegd. Zijn er andere hervormingen die ter verbetering van het functioneren van de Raadgevende Comités in overweging moeten worden genomen? De status van de Europese organisaties van de sociale partners met betrekking tot de Raadgevende Comités zal worden herzien. SECTORIËLE SOCIALE DIALOOG Er kan meer inhoud aan de sociale dialoog op sectorieel niveau worden gegeven door de dialoog te richten op strategische vraagstukken en sectoren. De Commissie wenst de meningen van alle betrokken partijen te ontvangen over de vraag hoe een intensievere en relevantere sectoriële sociale dialoog kan worden ontwikkeld. De Commissie zal samenwerking en coördinatie binnen haar diensten betreffende de raadplegingsprocedurës versterken. Wat is uw standpunt ten aanzien van de organisatie van de verantwoordelijkheden voor de sectoriële dialoog? Wat is uw mening over het alternatieve voorstel voor de organisatie van raadplegingen ? Er zal een onderzoek naar de representativiteit van organisaties van de sociale partners in de sectoren worden ingesteld. 19 De Commissie is van mening dat ter bevordering van de efficiëntie het aantal leden van de Paritaire Comités moet worden teruggebracht. Hoe kan de sectoriële dialoog op een effectievere manier en met het oog op een efficiënte toewijzing van middelen functioneren? Wat is uw standpunt ten aanzien van de coördinatie van de sectoriële sociale dialoog en van het mededelen van de resultaten ervan? HET PERMANENTE COMITE VOOR ARBEIDSMARKTVRAAGSTUKKEN De hervorming van het Permanente Comité voor arbeidsmarktvraagstukken moet worden gekoppeld aan de tenuitvoerlegging van het Besluit van de Europese Raad inzake een stabiele structuur voor werkgelegenheid. Het PCA dient een werkprogramma op te stellen. Deelt u de gedachte dat er meer gewicht moet worden toegekend aan de conclusies van PCA- bijeenkomsten? De huidige samenstelling van het Comité dient te worden veranderd en gerationaliseerd. De verschillende organisaties van de sociale partners dienen te worden verzocht om hun standpunten via een Verbindingscomité kenbaar te maken. RAADPLEGING IN HET KADER VAN DE OVEREENKOMST BETREFFENDE DE SOCIALE POLITIEK Bent u het eens met de aanpassing van de representativiteitscriteria voor te raadplegen organisaties? De Commissie zal de lijst van te raadplegen Europese organisaties herzien, overeenkomstig de in haar Mededeling van 1993 gedane toezegging. De Commissie zal regelmatig bijeenkomsten organiseren tussen alle betrokken organisaties van de sociale partners voor informatie en gedachtenwisseling. Wil dit succesvol zijn, welke maatregelen achten de sociale partners noodzakelijk om verbindingsstructuren te ontwikkelen? De tijdlimiet van de eerste fase van de raadplegingen moet worden herzien. Zijn er andere procedurele veranderingen die in overweging moeten worden genomen? 20 ONDERHANDELINGEN IN HET KADER VAN DE OVEREENKOMST BETKEFFENDE DE SOCIALE POLITIEK Wat is uw standpunt ten aanzien van de eerste ervaring met onderhandelingen over een overeenkomst? Welke stappen kunnen de sociale partners nemen om een overeenkomst waarover onderhandeld is acceptabel te maken voor alle betrokken partijen? DE ONTWIKKELING VAN DE SOCIALE DIALOOG IN EËN BREDER PERSPECTIEF I)c sociale dialoog op werkgelegenheid richten. De betrokkenheid van de sociale partners van de EU ondersteunen bij de ontwikkeling van organisaties van de sociale partners in Midden- en Oost-Europa Regelmatig bijeenkomsten organiseren voor de uitwisseling van informatie tussen vertegenwoordigers van de interprofessionele sociale dialoog en de sectoriële sociale dialoog. Verspreiding van informatie over de Europese sociale dialoog en stimulering van de organisaties van de sociale partners om hun leden op de hoogte te brengen van de activiteiten en resultaten van de sociale dialoog. Welke stappen en praktische steun zijn nodig om een doeltreffend voorlichtingsbeleid over de sociale dialoog tol stand te brengen? Regelmatig informatie verschaffen aan de instellingen van de EU over ontwikkelingen binnen de sociale dialoog. Versterken en ondersteunen van operationele gemeenschappelijke initiatieven in het kader van de sociale dialoog. Bijstand verlenen bij de ontwikkeling van nieuwe dialoogniveaus in het licht van de uitdagingen waaraan de EU het hoofd moet bieden. 21 HOE WERKT DE SOCIALE DIALOOG? BIJLAGE 1 Hertoginnedal: Interprofessionele dialoog In het beginstadium (1985-1988) probeerde de sociale dialoog van Hertoginnedal de sociale partners te betrekken bij de plannen ter voltooiing van de interne markt, hetgeen de samenwerking tussen de Europese instellingen en de sociale partners belangrijker dan ooit maakte. Dientengevolge werd de sociale dialoog op initiatief van de Commissie opnieuw ingesteld, door de organisaties die er klaar voor waren om een dialoog op Gemeenschapsniveau aan te gaan, samen te brengen in de Hertoginnedal-bij eenkomsten1. Er werd een forum ingesteld om mee te werken aan het debat over de sociale aspecten van de interne markt, terwijl tegelijkertijd twee werkgroepen, één op macro-economisch en één op micro-economisch niveau, werden ingesteld. Vanaf het begin hadden de Hertoginnedal-bij eenkomsten tussen de Unie van Industriefederaties in Europa (UNICE), het Europees Centrum van Gemeenschapsbedrijven (CEEP) en het Europees Verbond van Vakverenigingen (EVV) een informele status en waren op wederzijdse erkenning van de betrokken partijen gebaseerd. Met de toevoeging in 1986 van artikel 118B aan het EEG-Verdrag door middel van de Enige Europese Akte, werd de bevordering van de sociale dialoog op Gemeenschapsniveau een van de officiële taken van de Commissie: "De Commissie beijvert zich de dialoog tussen de sociale partners op Europees niveau verder te ontwikkelen; als deze laatsten zulks wenselijk achten, kan dit tot contractuele betrekkingen leiden". Deze verplichting werd versterkt door de politieke erkenning van de sociale dimensie van de EU- beleidsmaatregelen door het in 1989 aangenomen Sociale Handvest van de sociale grondrechten van de werkenden, hetgeen een grotere betrokkenheid van de sociale partners en een versterking van de sociale dialoog tussen de sociale partners vereiste. De sociale dialoog werd tevens versterkt door de instelling van een politieke stuurgroep die bestond uit hooggeplaatste vertegenwoordigers van de drie overkoepelende Europese organisaties en hun nationale ledenorganisaties. Het door de Commissie goedgekeurde Sociale Actieprogramma zorgde eveneens voor een nieuwe aanmoediging want het zorgde voor raadpleging van de overkoepelende organisaties van de sociale partners over voorstellen van de Commissie op terreinen waarvoor geen Raadgevende Comités bestonden. De onderhandelingen van 1991 tijdens de Intergouvernementele Conferentie die tot het Verdrag van de Europese Unie leidden, werden gekenmerkt door het feit dat het merendeel van de Lid- Staten bereid was om besluiten met gekwalificeerde meerderheid van stemmen in de Raad in te voeren voor vraagstukken op het gebied van sociaal beleid, om de obstakels bij de uitvoering van het Sociale Actieprogramma uit de weg te ruimen. Na de bespreking van de vraag hoe de sociale partners op dit gebied meer invloed zouden kunnen krijgen, verleenden de UNICE, het CEEP en het EW op 31 oktober 1991 hun goedkeuring aan een Gezamenlijke Overeenkomst die gericht was tot de Intergouvernementele Conferentie en die voorzag in verplichte raadpleging van de sociale partners inzake voorstellen van de Commissie op het gebied van sociale aangelegenheden en een mogelijkheid voor onderhandelingen tussen de sociale partners hetgeen mogelijkerwijs tot raamovereenkomsten kon leiden. Deze gezamenlijke overeenkomst werd vrijwel letterlijk opgenomen in de Overeenkomst (van de elf) betreffende de sociale politiek (Overeenkomst betreffende de sociale politiek), en werd Genoemd naar de plaats waar de eerste bijeenkomst op 31 januari 1985 in Brussel werd gehouden. n hiermee een integraal deel van het EU-Verdrag. Het behelsde onder meer de mogelijkheid voor overeenkomsten van sociale partners die, overeenkomstig artikel 4, door de sociale partners op nationaal niveau of door een besluit van de Raad op basis van een voorstel van de Commissie, kunnen worden uitgevoerd. Na de ondertekening van het Verdrag betreffende de Europese Unie vormde de UNICE, het CEEP en het EW in oktober 1992 een nieuw Comité van de sociale dialoog dat onder de nieuwe omstandigheden als forum ter oriëntatie van de dialoog fungeert. 2 Dit Comité heeft taken voor extra werkgroepen opgesteld: inzake onderwijs en opleiding (deze werkgroep bestaat sinds 1989), inzake macro-economisch beleid (deze werkgroep is opnieuw actief en richt zich op een gezamenlijke groeistrategie inzake groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid). Het Comité van de sociale dialoog wordt eveneens geraadpleegd over breed sociaal beleid, macro-economisch en werkgelegenheidsbeleid, alsmede het beleid inzake beroepsopleiding en andere ontwikkelingen waar de sociale partners belang bij kunnen hebben. follow-up van het Witboek en de Interprofessionele Raadgevende Comités Naast het Raadgevend Comité van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal zijn er zes interprofessionele Raadgevende Comités voor de verschillende gebieden van de sociale politiek op Gemeenschapsniveau. Het zijn het Comité van het Europees Sociaal Fonds, de Raadgevende Comités voor de sociale zekerheid van migrerende werknemers, voor het vrije verkeer van werknemers, voor de beroepsopleiding, voor de veiligheid, de hygiëne en de gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats, en voor gelijke kansen van mannen en vrouwen. De Raadgevende Comités worden door de Commissie beheerd en bestaan uit nationale tripartiete delegaties (werknemers, vakbonden en nationale vertegenwoordigers van de regering) die door de Lid-Staten worden benoemd en door de Raad worden aangewezen. Sinds juni van het afgelopen jaar worden tien leden van het Raadgevend Comité voor gelijke kansen rechtstreeks aangewezen door de Europese sociale partners. De comités hebben de taak de Commissie te adviseren en te ondersteunen bij de tenuitvoerlegging van specifieke sociale beleidsmaatregelen en zijn in het algemeen geen forum voor dialoog met de sociale partners, maar maken formeel deel uit van een wettelijk kader voor bepaalde sociale beleidsmaatregelen. Het is belangrijk dat sociale partners in de comités zitting hebben. Sectoriële dialoog Op sectorieel niveau bestaat de sociale dialoog tussen sociale partners al enkele jaren, waarbij de Paritaire Comités (PC's) en de Informele Werkgroepen (IW's) dienen voor raadpleging, dialoog en soms zelfs als overlegorganen. Ze geven hun standpunt te kennen inzake de formulering en tenuitvoerlegging van sectoriële beleidsmaatregelen op Gemeenschapsniveau, die tot doel hebben om de levens- en arbeidsomstandigheden te verbeteren en in overeenstemming te brengen en in enkele gevallen om de economische en concurrerende positie van de betreffende sector te verbeteren. Deze dialoog lijkt de vorm van een forum voor besprekingen Dit Comité bestaat tegenwoordig uit totaal 45 leden, plus 2 waarnemers van de EVA-landen. Van werkgeverszijde: UNICE-Secretariaat (3), nationale ledenorganisaties van de UNICE (15 Europese Unie en 1 EER = 16), CEEP (4) en een EVA-waarnemer. Van de werknemerszijde: E W- Secretariaat (3), nationale ledenorganisaties van het EW (15 Europese Unie en 1 EER = 16), Europese industriële comités (3) en een EVA-waarnemer. van deze beleidsmaatregelen aan te nemen, op grond waarvan gezamenlijke standpunten kunnen worden geformuleerd. De opzet en het resultaat van deze dialoog verschilt aanzienlijk per sector. Soms is het resultaat niet meer dan een beter wederzijds begrip van de Europese ontwikkelingen tussen beide zijden van de industrie. Maar uit ervaring blijkt dat het praktischere resultaten kan opleveren. Behalve de mogelijkheid tot bijeenkomsten, tot uitwisselingen van ideeën en informatie tijdens een dergelijke dialoog, zijn er ook een aantal specifieke initiatieven geweest, bijvoorbeeld gezamenlijke communautaire beroepsopleidingsprogramma's die voortkomen uit de goedkeuring van een gezamenlijk standpunt, het opzetten van gegevensbestanden en onderzoek inzake het creëren van werkgelegenheid. deelname partners sociale van aan de Al in 1978, bijvoorbeeld, gaven de sociale partners in het PC voor de sociale vraagstukken van de agrarische arbeiders hun goedkeuring aan een eerste aanbeveling die de werkweek van vaste arbeiders in de landbouwsector vaststelde. In 1981 is deze aanbeveling op alle agrarische arbeiders van toepassing geworden. Over de aanbeveling wordt momenteel opnieuw onderhandeld door de sociale partners met steun van de Commissie In de context van de interne markt gaven de sociale partners in de IW voor Detailhandel in 1988 hun goedkeuring aan een memorandum waarin werd gewezen op het ontbreken van structuren voor beroepsopleiding in de detailhandel en waarin werd aanbevolen om de Commissie minimumnormen ten aanzien van opleiding op Gemeenschapsniveau te laten opstellen. Uit dit memorandum zijn andere initiatieven voortgekomen: een Europees Forum over de sociale aspecten van de detailhandel en een eerste transnationaal project op het gebied van beroepsopleiding (ASSIST), hetgeen een stap in de richting van de praktische toepassing van de algemene principes van het memorandum van 1988 betekent. In 1995 gaven de sociale partners in de IW inzake de Schoonmaakindustrie hun goedkeuring aan gezamenlijke richtsnoeren betreffende de toepassing van de Richtlijn inzake de organisatie van werktijden in hun sector. Wat het sociaal beleid op Gemeenschapsniveau betreft, zijn de sectoriële organisaties van de sociale partners met name geraadpleegd in de context van door de Commissie voorgestelde initiatieven in het kader van het actieprogramma van 1989 dat het Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de werkenden ten uitvoer legde. Overeenkomstig artikel 3 van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek zijn sinds 1993 de organisaties van de sociale partners die in de PC's en IW's zijn vertegenwoordigd, over elk initiatief op het gebied van sociale politiek formeel geraadpleegd. Soms zijn ze geraadpleegd over industriële initiatieven die een sociale invloed hebben op de sector (bijvoorbeeld, in 1996 raadpleging door DG III van de IW voor textiel en kleding over de ontwerpmededeling inzake onderaanneming). Het Permanente Comité voor arbeidsmarktvraagstukken Het Permanente Comité voor arbeidsmarktvraagstukken (PCA) werd in 1970 bij een besluit van de Raad ingesteld en is een geformaliseerd mechanisme voor overleg, dat eveneens binnen de ad hoc driepartijenconferenties plaatsvindt die onder auspiciën van de Voorzitter van de Raad worden gehouden, en in mindere mate, in de interprofessionele Raadgevende Comités. Het PCA, dat de sociale partners en de Commissie samenbrengt met de Raad van Ministers, heeft de taak " om (. ) op permanente wijze zorg te dragen voor dialoog, overleg en advies tussen de Raad (. ) de Commissie alsmede de sociale partners, ten einde de coördinatie van het in ih arbeidsmarktbeleid van de Lid-Staten te vergemakkelijken door het in overeenstemming te brengen met de communautaire doelstellingen". 3 Sinds 1974 heeft elk Voorzitterschap van de Raad gemiddeld één bijeenkomst bijeengeroepen. De voorbereidingen van elke bijeenkomst beginnen met het bijeenroepen door de Commissie van een "stuurgroep", bestaande uit vertegenwoordigers van het Voorzitterschap, de Commissie en de sociale partners, met de taak om het onderwerp van bespreking vast te stellen. De Commissie stelt vervolgens een werkdocument op, op basis waarvan de Voorzitter in samenwerking met de sociale partners ontwerpconclusies voorbereidt. Dankzij een "mini-debat" aan de vooravond van de bijeenkomst kunnen deze conclusies definitief worden gemaakt, maar deze werkwijze blijkt weinig ruimte over te laten voor echt debat en gedachtenwisseling tijdens de eigenlijke bijeenkomst. De bijeenkomst zelf begint met een beperkte bijeenkomst van Ministers, gevolgd door een reeks toespraken tijdens een plenaire zitting door de sociale partners en leden van de Raad. Uitsluitend de Voorzitter is verantwoordelijk voor de conclusies van de bijeenkomst. Raadplegingen in het kader van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek Tijdens de Intergouvernementele Conferentie in 1991 is een belangrijke stap gezet ter versterking van de rol van de sociale partners in het Europese besluitvormingsproces. De artikelen 3 en 4 van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek vormden een belangrijke uitwerking van artikel 118B van het EG-Verdrag. Artikel 3, lid 1, bepaalt: "De Commissie heeft de taak de raadpleging van de sociale partners op communautair gebied te bevorderen en treft alle maatregelen die nuttig kunnen zijn om de dialoog tussen de partners te vergemakkelijken door middel van een evenwichtige ondersteuning van de partijen". Artikel 3, leden 2 en 3, verplicht de Commissie om, alvorens voorstellen op het gebied van sociale politiek in te dienen, de sociale partners te raadplegen. Bovendien werden nieuwe mogelijkheden gecreëerd voor de dialoog sociale partners op Gemeenschapsniveau, waaronder mogelijke overeenkomsten die overeenkomstig artikel 4 van de Overeenkomst, door een op een voorstel van de Commissie gebaseerd besluit van de Raad ten uitvoer kunnen worden gelegd of overeenkomstig de specifieke procedures en gebruiken van de sociale partners en de Lid-Staten. tussen de De raadplegingsprocedures van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek bepalen dat er een tweefasenoverleg plaatsvindt, voordat de Commissie een wetgevend voorstel indient. In de eerste fase stelt de Commissie de sociale partners ervan op de hoogte dat zij actie inzake een bepaald onderwerp overweegt en vraagt hun mening over de "mogelijke richting van een communautair optreden" (artikel 3, lid 2). De partners kunnen, individueel of gezamenlijk, hun antwoord aan de Commissie kenbaar maken. Dit betekent dat de Commissie een duidelijk zicht op de vraagstukken krijgt, voordat zij besluit verder te gaan. De tweede fase van de procedure gaat van start "indien de Commissie na deze raadpleging van mening is dat een communautair optreden wenselijk is, raadpleegt zij de sociale partners over de inhoud van het overwogen voorstel. De sociale partners doen de Commissie een advies of, in voorkomend geval, een aanbeveling toekomen" (artikel 3, lid 3). Hierdoor wordt vooraf rechtstreeks gereageerd op de voor te stellen maatregelen. De nieuwe onderhandelingsprocedure Artikel 2 van het Besluit van de Raad in PB L 273/25 1970. Gekoppeld aan de instelling van het PCA als een gezamenlijk overlegorgaan, waren overeenkomsten oorspronkelijk bedoeld voor dialoog op Gemeenschapsniveau met de belangrijkste bedrijfstakoverkoepelende organisaties van de sociale partners in de vorm van "tripartiete conferenties". Om verschillende redenen is deze eerste poging tot sociale dialoog met en tussen de sociale partners in 1978 gestaakt. IV ?<" is alleen verplicht in de context van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek. Om de benadering te standaardiseren heeft de Commissie zich echter verplicht om voor alle initiatieven op het gebied van de sociale politiek de procedures van artikel 3 van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek toe te passen, ongeacht de juridische grondslag (EG-Verdrag of het Protocol). Bovendien heeft de Commissie de mogelijkheid aangegeven van formele raadplegingen inzake de overwogen voorstellen voor wetgeving van horizontale of specifiek sectoriële aard die op sociaal gebied gevolgen hebben. De Commissie behoudt echter het recht om te beslissen of en hoe een dergelijke raadpleging moet worden uitgevoerd. Onderhandelingen in het kader van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek In de tweede fase van raadplegingen op basis van artikel 3 van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek, kunnen de sociale partners beslissen of er over het te bespreken onderwerp een onderhandelingsproces over een overeenkomst wordt gestart. In voorkomend geval onderbreekt de Commissie haar werkzaamheden en hebben de sociale partners negen maanden de tijd om te onderhandelen over een overeenkomst, of langer indien beide partijen en de Commissie hierover overeenstemming bereiken. Als er een overeenkomst wordt gesloten, kan die door de sociale partners overeenkomstig nationale structuren en gebruiken worden uitgevoerd. De partners kunnen de Commissie ook verzoeken om de overeenkomst door een besluit van de Raad ten uitvoer te leggen, hetgeen het de status van EU-wetgeving geeft. Zelfs als er geen overeenkomst in dergelijke onderhandelingen wordt bereikt, zal de uitwerking van de standpunten van beide partijen en de problemen die zich in de loop van de onderhandelingen hebben aangediend, erg nuttig zijn voor de Commissie bij het opstellen van haar eigen voorstel. Zodra het Verdrag van Maastricht in 1993 van kracht werd, besloot de Commissie de sociale partners te raadplegen over de mogelijke richting van een communautair optreden inzake informatie- en raadplegingsprocedures in bedrijven met een communautaire dimensie, overeenkomstig de procedure van artikel 3 van het Protocol en de Overeenkomst betreffende de sociale politiek. Na een tweede raadpleging over de inhoud van het overwogen voorstel in februari 1994, en ondanks een reeks informele bijeenkomsten om te bekijken of er mogelijkheden waren voor onderhandeling, besloten de tot onderhandelingen over te gaan. Aldus leidde de eerste poging tot het instellen van de nieuwe procedures tot een Richtlijn van de Raad inzake de instelling van een Europese ondernemersraad of van een procedure in ondernemingen of concerns met een communautaire dimensie ter informatie en raadpleging van de werknemers, die in september 1994 (94/45/EG) werd goedgekeurd. sociale partners niet De verzoening van beroeps- en gezinsleven is een belangrijk onderdeel van het beleid inzake gelijke kansen en in 1983 diende de Commissie een voorstel in voor een Richtlijn van de Raad betreffende het ouderverlof en het verlof om gezinsredenen4. Aangezien er na elf jaar in de Raad nog geen vooruitgang was geboekt, besloot de Commissie om voordeel te trekken uit de nieuwe procedures in het kader van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek en om de procedure van artikel 3 in te leiden. Zo keurde zij op 22 februari 1995 goed dat de sociale partners krachtens artikel 3, lid 2, van genoemde overeenkomst werden geraadpleegd over een tekst waarin, na een terugblik op het beleid van de Commissie inzake de combinatie werk- ouderschap, dit verder werd uitgewerkt vanuit verschillende invalshoeken. Uit de reacties van de sociale partners bleek een zekere consensus over de wenselijkheid van enige vorm van actie inzake de combinatie van beroep en gezin volgens de in de eerste tekst van de Commissie uitgezette lijnen. De sociale partners betuigden zeer duidelijk hun steun aan COM (83) 686 dcf. 16 de bevordering van gelijke kansen van mannen en vrouwen. Wat de vorm en het niveau van de op dit gebied te ondernemen actie betreft, werd algemeen erkend dat een communautair initiatief aangewezen zou kunnen blijken te zijn. Dit zou minimaal een communautaire tekst kunnen zijn waarin verschillende maatregelen en normen werden aanbevolen. Sommigen stelden ook voor een op communautair niveau bindende kadermaatregel op te stellen ten einde op nationaal, plaatselijk en ondernemingsniveau uit te voeren beleidslijnen vast te stellen. Ook werd dikwijls voorgesteld dat de sociale partners een actieve rol moesten spelen bij de opstelling van de betrokken beginselen en bij het concreet gestalte geven daaraan via collectieve onderhandelingen. Na bestudering van deze reacties besloot de Commissie de sociale partners overeenkomstig artikel 3, lid 3, van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek een tweede maal te raadplegen. Op 5 juli gaven drie organisaties (UNICE, CEEP en EVV) hun voornemen te kennen om over dit onderwerp, en met name over ouderschapsverlof, onderhandelingen te beginnen. Na afloop van deze onderhandelingen sloten de drie organisaties op 14 december een raamovereenkomst. Tegelijk zonden zij de overeenkomst aan de Commissie toe met het verzoek, overeenkomstig artikel 4, lid 2, van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek, deze door een besluit van de Raad op voorstel van de Commissie ten uitvoer te leggen. De Commissie gaf op 31 januari 1996 haar goedkeuring aan haar voorstel voor een Richtlijn5. Dit voorstel hield rekening met de representatieve status van de verdragsluitende partijen, de wettigheid van elke clausule in de raamovereenkomst, alsmede de inachtneming van de relevante bepalingen betreffende het MKB. Ondanks het feit dat de rechtsgrond niet de deelname van het Europees Parlement in het wetgevende proces voorziet, deed de Commissie het voorstel ter informatie aan het Parlement toekomen. Hierdoor kon het Europees Parlement op 15 maart 1996 zijn mening over het onderwerp kenbaar maken. De Richtlijn werd door de Raad op 29 maart 1996 goedgekeurd en formeel aangenomen op 3 juni. Op 5 juli 1995 deed de Commissie de eerste fase van raadpleging betreffende de bewijslast in geval van discriminatie op grond van geslacht van start gaan. De sociale partners gaven hun standpunten te kennen, maar gaven duidelijk aan dat ze geen enkele onderhandeling op dat gebied voor ogen hadden. De Commissie besloot op haar beurt om de sociale partners te raadplegen inzake de inhoud van een overwogen voorstel op dit gebied. Op 27 september 1995 deed de Commissie eveneens de eerste fase van raadpleging inzake flexibele werktijden en veiligheid voor werknemers van start gaan. Gezien de complexiteit van de onderwerpen was de Commissie van mening dat een deadline van zes weken niet voldoende was voor het ontvangen van de standpunten van de sociale partners. Pas in april 1996, toen alle reacties op de raadpleging waren bekeken, besloot de Commissie dat zij verder kon gaan en deed de tweede fase van raadpleging van de sociale partners betreffende de mogelijke inhoud van een voorstel van start gaan. Op 19 juni stelden de sociale partners de Commissie formeel op de hoogte van het feit dat zij krachtens artikel 3 van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek de onderhandelingen wilden beginnen. Op 14 november 1995 gaf de Commissie ten slotte haar goedkeuring aan een Mededeling [COM (95) 547 def] die tot doel had de sociale partners en de EU-instellingen te raadplegen over voorlichting en raadpleging van de werknemers, betreffende de invloed van de Richtlijn ondernemersraad op andere bij de Raad in behandeling zijnde voorstellen, die regelingen bevat betreffende voorlichting en raadpleging van werknemers. 5 COM(96) 26 def. vi 2? Bijlage II: Institutioneel kader van de sociale dialoog op Gemeenschapsniveau ïnstellfeijsb«*ult l i i l i i i p ^i RAADPLEGING l. Bedrijfstakoverkoepelende Raadgevende Comités Sociale zekerheid werknemers (1959) van migrerende Verordening van de Raad 1408/71 - PB L49, 5. 07. 71 6 per Lid-Staat : (2 vakbonden; 2 werkgeversorg. ; 2 regeringen) Europees Sociaal Fonds (1960) Artikel 124 Verdrag en Verordening van de Raad 2082/93 - PB LI 93, 31. 7. 93 Vrije verkeer van werknemers (1961) Verordeningen van de Raad 15/61 - PB L57, 26. 8. 61 en 1612/68 - PB L257, 15. 10. 68 Idem Idem Beroepsopleiding (1963) Besluit van de Raad van 9/04/68 - PB L91, 12. 4. 68 Idem Veiligheid, hygiène en gezondheids bescherming op de arbeidsplaats (1974) Besluit van de Raad van 27/06/74 - PB LI 85, 9. 7. 74 Idem Algemeen onderzoek van vragen/verordeningen Assisteert de Commissie Effect van de tenuitvoerlegging van verordening 1612/68 Met redenen omklede adviezen Assisteert de Commissie Gelijke kansen van mannen en vrouwen (1981) Besluit van de Commissie 95/42 - PB L249, 17. 10. 95 2 per Lid-Staat (organen verantwoordelijk voor vrouwenaangelegenheden) + 10 Europese sociale partners Adviseert de Commissie 2. Sectorieel niveau Paritaire Comités (PC) Landbouw (1963) Wegvervoer (1965) Binnenscheepvaart (1967) Spoorwegen (1972) Zeevisserij (1974) Zeeven oer (1987) Burgerluchtvaart (1990) Telecommunicatie (1990) Posterijen (1994) Assisteert de Commissie Overleg Besluiten van de Commissie 74/442 - PB L243, 5. 9. 74 en 87/445 - PB L240, 22. 8. 87 Besluiten van de Commissie 85/516 - PB L317, 28. 11. 85 en 87/447 - PB L240, 22. 8. 87 Besluit van de Commissie 80/991 - PB L297, 6. 11. 80 Besluiten van de Commissie 85/13 - PB L8, 10. 1. 85 en 91/407 - PB L276, 14. 8. 91 Besluiten van de Commissie 74/441 - PB L243, 5. 9. 74 en 87/446 - PB L240, 22. 8. 87 Besluit van de Commissie 87/467 - PB L253, 4. 9. 87 Besluit van de Commissie 90/449 - PB L230, 24. 8. 90 Besluit van de Commissie 450/90 - PB L230, 24. 8. 90 Besluit van de Commissie 595'94 - PB L225, 31. 8. 94 COPA / EFA IRU / CSTCE ESO, UINF / CSTCE CCFE / CSTCE EUROPECHE-COGECA/CSTCE ECSA / CSTCE AEA, ACI, ACE / CSTCE Operators / PTTÏ Operators / PTTI Vil (IW) Informele Werkgroepen Hotel en catering (1984) Suiker (1984) Verzekering (1987) Groothandel, detailhandel (1990) Banksector (1990) Meubels (1991) Schoenenindustrie ( 1977) Bouw (1991) Schoonmaakindustrie (1992) Textiel en kleding (1992) Hout (1994) Particuliere verzekering (1994) Toepassing van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek (OSP) Geen formele bevoegdheden HOTREC / SETA, UITA CEFS / SETA. UITA UPEA-CEA-AACE-BIPAR/ EUROFIET EUROCOMMERCE EUROFIET FB, GBC, GCE/EUROFIET UEA / FETBB CEC / CSE, THC FIEC /FETBB EFCI / EUROFIET COMITEXTIL, ECLA / CSE-THC CEI WOOD / FETBB COESS, IPSA / EUROFIET Artikel 3 van de OSP 28 organisaties die in COM(93)600 van 14/12/93 zijn vastgesteld Krachtens artikel 3, lid 1, van de Overeenkomst kunnen de sociale partners voortaan door de Commissie worden geraadpleegd inzake sociale politiek Verplicht Alle voorstellen op het gebied van de op de sociale politiek Overeenkomst betreffende de sociale politiek) (gebaseerd Vrijwillig Voorstellen van horizontale of sectoriële aard met gevolgen op sociaal gebied rv V l ll ïa&^g*p«siüit SareensteBütg Bevoegdirtdwt DIALOOG EN ONDERHANDELING 1. Bedrijfstakoverkoepelend niveau ("Hertoginnedal" sociale dialoog) Top Comité van de sociale dialoog Werkgroepen - Macro-economisch - Onderwijs en opleiding - Arbeidsmarkt 2. Sectorieel niveau Paritaire Comités Verdrag: Artikel 118B Artikel 3 en 4 OSP UNICE - CEEP - CES Verdrag: artikel 118B Artikel 3 en 4 OSP Idem raadpleging Informele Werkgroepen Idem Idem raadpleging Vrijwillige dialoog Elk onderwerp vah onder de verantwoordelijkheid van de sociale partners Dialoog tussen sociale partners, soms onderhandeling. Koppelingen met beleidsmaatregelen van de EU Vrijwillige dialoog Elk onderwerp valt onder de verantwoordelijkheid de sociale partners van 3. Toepassing van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek Onderhandeling inzake ouderschapsverlof Artikel 4 van de OSP Wederzijdse erkenning van de betrokken partijen Autonome onderhandeling OVERLEG Permanente Comité voor arbeidsmarktvraagstukken PCA (1970) Besluit van de Raad van 14/12/1970 - PB L273, 17. 12. 70 - gewijzigd bij Besluit van de Raad van 20/01/1975 - PBL21, 28. 01. 75 UNICE, COCEE ,UACEE, CEA, COPA, CEEP CES. CGT. CGC. CFTC Doorlopende dialoog, overleg en advies. Vergemakkelijken van de coördinatie van werkgelegenheidsbeleid IX Lijst van Europese organisaties van de sociale partners die overeenkomstig artikel 3 van de OSP tegenwoordig worden geraadpleegd ANNEX III Algemene bedrijfstakoverkoepelende organisaties Unie van Industriefederaties in Europa (UNICE) Europees Centrum van Gemeenschapsbedrijven (CEEP) Europees Verbond van Vakverenigingen (EVV) 2. Bedrij fstakoverkoepelende organisaties die bepaalde categorieën werknemers of ondernemingen vertegenwoordigen: Europese Unie van ambachten en het midden- en klein bedrijf (UEAPME - "Paritair Comité van de sociale dialoog") Confédération européenne des cadres (CEC) Eurocadres 3. Specifieke organisaties EUROCHAMBRES 4. Niet op bedrijfstakoverkoepelend niveau vertegenwoordigde sectoriële organisaties Eurocommcrce COPA/COGECA EUROPECHE Association of European Cooperative Insurers, AECI International Bureau voor Verzekerings- en Herverzekeringsmaatschappijen, BIPAR Europees Verzekeringscomité, CEA Europese Vereniging van Banken Spaarbankenvereniging van de Europese Economische Gemeenschap, GCECEE Association of Cooperative Banks of the EC European Confederation of woodworking industries, CEI-bois Confederation of the National Hotel and Restaurant Associations in the EC, HOTREC Europees Verbond van het bouwbedrijf Europese Vereniging van regionale luchtvaartmaatschappijen, ERA Airports Council International - European Region, ACI-Europe Association des Transports aériens à la demande Association of European Community Airlines, AECI Vereniging van Europese Luchtvaartmaatschappijen, AEA Organisation européenne des bateliers Internationale Unie voor de Binnenvaart Associatie van Reders van de Europese Gemeenschap, ECSA Community of European Railways, CER Internationale Federatie voor Wegvervoer, IRU * Naar behoefte worden ook de overkoepelende organisaties van de UNICE en de vakbondscomitcs van het EVV geraadpleegd O ISSN 0254-1513 COM(96) 448 def. DOCUMENTEN NL 05 Catalogusnummer : CB-CO-96-475-NL-C ISBN 92-78-09105-7 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg


title: WRITTEN QUESTION No. 2437/96 by Irene SOLTWEDEL-SCHÄFER to the Commission. Council Regulation (EC) No. 3281/94 of 19 December 1994 applying a four-year scheme of generalized tariff preferences (1995 to 1998) in respect of certain industrial products originating in developing countries

eurovoc_concepts:
India
child labour
developing countries
generalised preferences
industrial product
labour law
originating product

formats: html print


title: Resolution on a reduction and adaptation of working time

eurovoc_concepts:
financial loss
leisure
reduction of working time
wage earner
work schedule
worker consultation