title: VERSLAG VAN DE COMMISSIE - Werkgelegenheid in EUROPA - 1996

eurovoc_concepts:
EU employment policy
fight against unemployment
labour market
unemployment
vocational training

text: *^ i COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 09. 10. 1996 COM(96) 485 def. VERSLAG VAN DE COMMISSIE Werkgelegenheid in EUROPA 1996 Puntsgewijze samenvatting — De werkgelegenheidsopgavesopgaves Puntsgewijze samenvatting — De werkgelegenheidsopgavesopgaves Dit rapport geeft de laatste ontwikkelingen weer op het gebied van de werkgelegenheid en de arbeidsmarkt in Europa. Het bevat een analyse van de huidige situatie en schetst vele te behandelen kwesties van beleid, nodig voor de aanpak van het werkgelegenheidsprobleem. - Het herstel van de groei in 1994, is eind 1995 vrijwel tot staan gekomen, voornamelijk vanwege ongunstige ont wikkelingen op de financiële markten. Niettemin wordt in de loop van dit jaar een herstel van de groei verwacht, die in 1977 zal versnellen. Ontwikkelingen Beleidsterreinen - De werkgelegenheid bedroeg in 1995 148 miljoen perso nen, 1,1 miljoen meer dan in 1994, maar nog altijd 4 mil joen minder dan vier jaar eerder. - De werkgelegenheidsgraad is, met 60%, lager dan 20 jaar geleden en blijft duidelijk onder de recente piek van 63% in 1991. - De werkloosheid blijft onveranderlijk hoog, medio 1996 gemiddeld 10,7%, nauwelijks minder dan tijdens de piek van 11. 3%; in april 1994. - De jeugdwerkloosheid is, met gemiddeld ruim 20%, nog steeds dubbel zo hoog als de werkloosheid onder volwas senen. - De langdurige werkloosheid is in 1995 gestegen van 48% van alle werklozen tot meer dan 50%. Het percentage dat langer dan twee jaar werkloos was, is van 27% geste gen tot 30%. - Vrouwen hebben de laatste 20 jaar de hele groei van de beroepsbevolking voor hun rekening genomen en hun werkgelegenheidsgraad bedraagt thans in de Unie als geheel 70%. - De werkloosheid onder vrouwen, die in juli 1996 12,5% bedroeg, is niet verminderd door het economisch herstel en blijft in op twee na alle Lid-Staten hoger dan die on- dor mannen. De wijze van werken verandert. Het aantal mensen dat 's nachts en in de weekeinden werkt is bijna overal ge groeid. De meeste banen die in jaren negentig zijn ont staan, zijn deeltijdbanen. De gehele toename van de werkgelegenheid voor mannen betreft tijdelijke banen. Bij vrouwen is dat iets minder dan de helft. Voor de Lid-Staten lijkt de speelruimte bij bestrijding van werkloosheid en sociale uitsluiting slechts klein te zijn. De traditionele beïnvloeding van de vraag via overheidstekor ten is niet effectief gebleken voor het bereiken van duurza me groei en biedt geen oplossing voor de structurele problemen van de Europese economieën. Het op stabiliteit gerichte macro-economisch beleid dat het vertrouwen in de financiële markten en het consumenten vertrouwen vergroot, moet dus worden voortgezet zonder toe te geven a an technologiepessimisme, vrees voor liberalisatie van de wereldhandel of een houding van afzon derlijke, ongecoördineerde actie ten koste van andere landen. Een werkgelegenheidsvriendelijke groei moet gebaseerd zijn op een offensieve strategie voor vergroting van de vraag en niet op een defensieve strategie die de bestaande banen wil verdelen. Deze groei moet drijven op pogingen meer te innoveren en zo bronnen van nieuwe banen aan te boren en bestaande banen in stand te houden. Dit kan w o r d en b e r e i kt door een i n v e s t e r i n g s b e l e id op vier gebieden : - - - - investeringen in fysieke productiecapaciteit, investeringen in liuman resources', investeringen in de bedrijfsomgeving, investeringen in kennis en vaardigheden. Daarnaast moeten hervormingen van het productie- en arbeidsbestel een bijdrage leveren aan het verminderen v an s t r u c t u r e le r i g i d i t e i t en op goederen-, diensten en arbeidsmarkten, zodat deze efficiënt kunnen functione- - In de periode 1988 t/m 1995 is het banenverlies in grote ondernemingen voor een groot deel gecompenseerd door grotere werkgelegenheid in het midden- en kleinbedrijf, ïn bedrijven met minder dan 100 werknemers is de werkgelegenheid vergroot met gemiddeld 259. 000 banen per jaar, terwijl bedrijven met meer dan 100 werkne mers meer dan 222. 250 banen per jaar verloren. - De dienstensector heeft het grootste deel van de groei van de werkgelegenheid voor zijn rekening genomen, ter wijl de daling in de landbouw en de nijverheid is doorge gaan. Tegelijkertijd moet het duidelijk zijn dat deze hervormin gen beginselen van solidariteit en sociale gerechtigheid moeten eerbiedigen. Het combineren van efficiëntie, aanpassing en zekerheid moet beschouwd worden als de kracht van de Europese aanpak van organisatie van pro ductie en gelijkwaardigheid. De ervaring in verscheidene Europese landen heeft geleerd dat het mogelijk is armoede en sociale uitsluiting te bestrijden met een vangnet voor hen die niet in staat zijn op de markt te reageren, en tegelijkertijd het actief zoeken naar werk en werkers te stimuleren, waardoor zowel flexibiliteit als zekerheid wordt bevorderd. - 3- \" Puntsgewijze s a m e n v a t t i ng — De werkgelegenheidsopgavesopgaves liet verschil in tempo waarin in de VS en Europa banen ontstaan, is te wijten aan een complex van factoren, zoals uiteenlopende groei van de productie, verschil in sectorale ontwikkeling van de werkgelegenheid, grotere spreiding van lonen in de VS en verschil in de mate van regulering van goederen- en dienstenmarkten. Excessieve indirecte loonkosten hebben in Europa geleid tot verdringing van laag betaalde, laag geschoolde groepen. Hieraan moet een eind worden gemaakt, zonder dat tegenover een grotere loonspreiding meer armoede komt te staan. - er zijn heel wat aanwijzingen dat de Europese arbeids markten flexibeler worden op het gebied van werkorga nisatie, regulering en arbeidstijd. Niettemin wordt de werkgelegenheidspotentie van deze grotere flexibiliteit niet verwezenlijkt. Het beleid moet voortgaan op de weg naar meer flexibiliteit, maar nu met de nadruk op zeker heid in relatie tot werkgelegenheid op een breder begrip arbeidsmarkt, om evenwicht tussen flexibiliteit en zeker heid te krijgen. - Het kwalificatiepeil van de Europese beroepsbevolking is een kritische factor in de mogelijkheid om in de toekomst banen te ontwikkelen. De uitdaging die uitgaat van de opkomst van nieuwe technologie, vraagt dringend om bijscholing van de beroepsbevolking. Er is een spectacu laire vooruitgang in investeringen in onderwijs en oplei ding noodzakelijk om het algemene onderwijsniveau en het peil van de vaardigheden te verhogen. Scholings- maatregelen op basis van partnerschap tussen overhe den en ondernemingen zijn permanent nodig om aan de eisen van structurele verandering te voldoen. - Er moet ook meer nadruk worden gelegd op de opleiding van werklozen om kennisveroudering tegen te gaan en hen een grotere kans op een baan te bieden. Een oneven redig deel van de werklozen bezit geen of onvoldoende kwalificaties en veel oudere werknemers verlaten om die reden de beroepsbevolking. - Jongeren lopen een veel grotere kans om werkloos te zijn dan volwassenen, hoewel hun werkloosheid momenteel kleiner is dan tien jaar geleden omdat veel meer jonge ren onderwijs en opleiding blijven volgen. Een evenwich tig jongerenbeleid zal aan de aanbodzijde beleidsmaatre gelen omvatten die jongeren voorbereiden op de wereld van de arbeid en aan de vraagzijde beleidsmaatregelen om het functioneren van de arbeidsmarkt voor jongeren te verbeteren. Een actief arbeidsmarktbeleid dient zich te richten op vroegtijdige, gerichte maatregelen voor een combinatie van arbeidservaring en opleiding. - De langdurige werkloosheid is het weerbastige element in het werkloosheidsprobleem van Europa; in 1995 is deze weer toegenomen tot meer dan 50% van de werklo zen. Het beleid moet zich niet alleen richten op de herin tegratie van langdurig werklozen, maar zelfs nog meer op de preventie van langdurige werkloosheid, door iedere werkzoekende arbeidservaring of opleiding aan te bie den, voordat de drempel van langdurige werkloosheid wordt overschreden. - Een belangrijke rol bij de uitvoering van dit vroegtijdige beleid is weggelegd voor de arbeidsbureaus. Zoals over eengekomen door de Europese Raad dienen meerjaren programma's van de Lid-Staten hiermee rekening Ie houden. Tijdige maatregelen houden in dat personen met het grootste risico op langdurige werkloosheid wor den geïdentificeerd, een toereikende begeleiding krijgen en deel kunnen nemen aan passende, activerende maat regelen. Vrouwen maken een steeds groter deel van de beroeps bevolking van de Unie uit en nemen een groot deel van de nieuwe banen voor h un rekening. Hoewel echt voor uitgang is geboekt ten aanzien van de gelijke behande ling, blijft deze nog onvolkomen. Het beleid dient gericht te blijven op het bereiken van gelijke kansen voor vrouwen en mannen en daarbij rekening te houden met de specifieke behoeften van vrouwen om arbeids- en gezinstaken te combineren. Het beleid dient te worden geconcentreerd op het verdwijnen van segregatie van vrouwen op de arbeidsmarkt en van belemmeringen voor het maken van een carrière. Vrouwen en mannen dienen gestimuleerd te worden niet-traditionele loopbaanmoge- lijkheden te zoeken en aldus aan de beroepssegregatie een eind te maken. In het kader van de werkgelegenheidsstrategie moeten de Lid-Staten hun arbeidsmarktbeleid aanpassen ten gunste van activerende maatregelen. Deze eis is tweele dig: passieve arbeidsmarktuitgaven moeten in activeren de worden omgezet en preventieve maatregelen binnen een activerend beleid moeten worden versterkt. Een der gelijke strategie is volledig verenigbaar met de doelstel lingen van begrotingsevenwicht en stabiele wisselkoer sen. Er zijn aanwijzingen dat bij de verschuiving naar active rend arbeidsmarktbeleid vooruitgang wordt geboekt. Voor een verdere vooruitgang is het noodzakelijk het be leid gerichter te maken, aan- en ontmoedigingseffecten van het uitkeringenstelsel te herbezien en de centrale rol van de arbeidsbureaus te erkennen. De uitdaging aan het beleid: van onzekerheid naar vertrouwen Voor het slagen van het werkgelegenheidsbeleid is dus een gezamenlijke inspanning van de kant van alle Lid-Staten en de Unie noodzakelijk op drie gebieden: - - een nieuw evenwicht vinden tussen macro-economisch en structureel beleid, een evenwichtige benadering van doelmatigheid en rechtvaardigheid, - een evenwichtige deelname van alle betrokkenen. Er is al heel wat bereikt, maar er moet nog veel worden gedaan. De voortzetting van het Europese werkgelegen heidsbeleid biedt de beste mogelijkheid voor werkelijke vooruitgang bij het scheppen van meer en betere banen en het verhogen van de levensstandaard van alle Europese burgers. Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid "Werkgelegenheid in Europa 1996" geeft in het licht van de doelstellingen en prioriteiten van het werkgelegenheidsbeleid een analyse van de huidige trends en ontwikkelingen op de arbeidsmarkt in de Unie. In het verslag van vorig jaar werd voorzichtig optimistisch gesteld dat het productieherstel, dat zich over de gehele Unie begon af te tekenen, enige groei van het aantal arbeidsplaatsen maar dat het effect op de werkloosheid gering zou zijn. Het verslag van dit jaar bevestigt dat, doch wijst er tevens op dat de Europese arbeidsmarkt structureel moet worden verbeterd, en tegelijkertijd maatregelen moeten worden getroffen om het herstel van de groei van de productie te bevorderen. tot gevolg zou kunnen hebben, Het Europese werkgelegenheids beleid De meest fundamentele uitdaging waarvoor de Europese Unie zich geplaatst ziet is nog altijd groei van de werkgelegenheid. Hoewel veel van de bouwstenen voor een d u u r z a m e, w e r k g e l e g e n h e id scheppende groei al op hun plaats liggen, is het gebouw nog lang niet voltooid en is de inzet nog verre van optimaal. Er is sprake van on zekerheid en een gebrek aan ver- t r o u w e n, en d at t e r w i jl de macro-economische omstandighe den stabieler zijn dan jaren lang het geval was. De fundamentele uitdaging voor zo wel liet werkgeiegenheids- als het macro-economisch beleid blijft de zelfde: het gaat erom het probleem van de lage graad van werkgelegen heid en het hoge percentage van werkloosheid op te lossen. Vanaf de eerste oliecrisis tot de monetaire crises van 1992-1993, toen de werk loosheid verdrievoudigde van vijf miljoen tot 15 miljoen, hebben zo wel macro-economische factoren als structurele aspecten een rol ge speeld bij de slechte resultaten van Europa op het gebied van de werk gelegenheid. Om die reden zetten de Lid-Staten van de Unie zich sedert de Europe se Raad van Essen in december 1994 in voor een Europese werkge- iegenheidsstrategie op basis van onderling samenhangende maat regelen gericht op vergroting van w e r k g e l e g e n h e id s c h e p p e n de groei, sociale solidariteit en gelijke behandeling, en op basis van bij zondere inspanningen om voor de meest kwetsbare groepen op de ar beidsmarkt banen te scheppen. Dit beleid vereist een geïntegreerde a a n p a k, waarbij alle relevante beleidsmaatregelen, ook macro-eco nomische en structurele, een bijdra ge moeten leveren en elkaar moeten versterken in de strijd tegen de werkloosheid. De macro-economi sche component van dit beleid is gebaseerd op begrotingsevenwicht op middellange termijn en een loon ontwikkeling die rekening houdt met de doelstellingen van monetai re stabiliteit en winstgevendheid van investeringen. Loonontwikke lingen moeten ook verschil in pro ductiviteit door verschil in kennis en vaardigheid weerspiegelen en, tot op zekere hoogte, regionale en sectorale verschillen. Hierdoor wordt de weg gebaand voor lagere rentetarieven en grotere investerin gen, die bevorderlijk zijn voor groei en werkgelegenheid. In haar Mededeling van 5 juni 1996 heeft de Commissie opgeroepen tot -5 Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid een "Vertrouwenspact" voor de werkgelegenheid, dat het Europe se werkgelegenheidsbeleid een stap verder moet brengen door in schakeling van iedereen die bij het proces van banenschepping is be trokken, met name de sociale part ners. De structurele component en de ar beidsmarktcomponent van het Eu ropese werkgelegenheidsbeleid vereisen een nieuwe inspanning om in 'human resources' te inves teren, met name door onderwijs en beroepsopleiding, bevordering van de werkgelegenheid via een meer flexibele werkorganisatie, bevor dering van regionale en plaatselij ke initiatieven, met inbegrip van de territoriale overeenkomsten w a a r n a ar in h et "Vertrouwen spact" wordt verwezen, verlaging van de indirecte loonkosten voor laag betaalde en laag geschoolde werknemers en een doeltreffender arbeidsmarktbeleid. Bijzondere a a n d a c ht moet worden besteed aan de integratie van jongeren in het arbeidsleven, het voorkomen van langdurige werkloosheid en het verwezenlijken van gelijke kansen op werk voor mannen en vrouwen. In de volgende delen van dit hoofd stuk worden zowel de macro-eco nomische omstandigheden als de situatie op de arbeidsmarkt, waar binnen het genoemde beleid zich afspeelt, onderzocht. Tevens wordt vastgesteld voor welke kwesties verdere actie nodig is. Er wordt in dit verslag echter niet gepoogd een uitputtende analyse te geven van elke afzonderlijke factor die van invloed is op de werkgelegenheid in Europa. In het bijzonder drie factoren, die aanzienlijke gevolgen kunnen hebben voor de huidige en toekomstige werkgelegenheid, ver dienen in volgende rapporten een uitgebreidere analyse. Dit zijn de rol van het midden- en kleinbedrijf (zie Werkgelegenheid in Europa 1994), het effect van internationa lisering en van liberalisering van het handelsverkeer en de toekom stige uitbreiding van de Unie. Macro-economische stabiliteit en vertrouwen Dankzij het sterke herstel van 1994 tot medio 1995 bestond er hoop op een gunstige ontwikkeling van de Europese economie; er werd een productiegroei van ca. 3% voor speld in 1995 en 1996 en tegelijker- t i jd e en v e r b e t e r i ng v an de werkgelegenheidssituatie. N a ar tempo en aard was dat herstel precies wat de Europese economie nodig had. Met het macro-economi sche beleid, zoals uiteengezet in de Globale Richtsnoeren voor h et Economisch Beleid, had dit kun nen worden omgezet in de duurza me, door investeringen geleide groei, die geleidelijk zou hebben geleid tot een grotere productieca paciteit en bijbehorende werkgele genheid. Dit zou dan de basis zijn g e w e e st voor een geleidelijke daling van de werkloosheid en de uitvoering van structurele hervor m i n g en op de a r b e i d s m a r kt hebben vergemakkelijkt. Investe ringsenquêtes eind 1994 bevestig den h et b e s t a an v an op korte termijn uit te voeren plannen voor grote investeringen in duurzame kapitaalgoederen. Echter, de duidelijke vertraging van de groei sindsdien is direct van invloed geweest op de arbeids markt en de bescheiden stijging van de werkgelegenheid vanaf me dio 1994 — in 1995 oplopend tot 0,8% — is begin 1996 vrijwel tot staan gekomen. Deze bij de verwachting achterblij vende ontwikkeling is in hoofd zaak te wijten aan de vertraagde effecten van twee ongunstige ont wikkelingen op de fmanci'le mark ten. In de eerste plaats was er in de loop van 1994 een flinke stijging van de rente voor langlopende le ningen op de kapitaalmarkten van de Gemeenschap en in de rest van de wereld. In de tweede plaats was er — en dat was belangrijker — de onrust rond de wisselkoersen van begin 1995, met aanzienlijke, ab rupte fluctuaties tussen de E G-va luta. Deze twee gebeurtenissen houden verband met elkaar en waren het gevolg van gebrek aan vertrouwen, of het niet op tijd uit voeren van het overeengekomen convergentiebeleid in verscheide ne Lid-Staten. De oorzaak van de stijgende rente voor langlopende leningen lijkt voor een belangrijk deel te liggen in ge brek aan vastberadenheid bij het verminderen van structurele begro tingstekorten tijdens het herstel (slechts -0,2% van het BBP van de EU in 1994 en -0,3% in 1995). De stijging was ook groter in landen waar de overheidsfinanciën nog niet blijvend op orde waren gebracht. De valutaonrust van begin 1995 had een duidelijk negatief effect op de economie van zowel landen met appreciërende als depreciërende valuta. In de eerste groep van lan den deed zich een winstdaling voor in open sectoren, die in combinatie met een nog tamelijk restrictief monetair beleid neerwaartse bij stelling van bestedingsplannen tot gevolg had. In landen met deprec iërende valuta dempten pogingen om de inflatoire effecten ervan te matigen, ook de vraag door hogere rente (al hoger geworden door een grotere risicopremie) en verminde ring van koopkracht van consu menten, terwijl de exportstijging voor een deel teniet werd gedaan door een geringere groei van de voornaamste exportmarkten. Deze gang van zaken en de ver wachting dat snel extra maatrege len nodig zijn om de toeneming van begrotingstekorten te compense ren, heeft zowel bij consumenten als investeerders het economisch vertrouwen ondermijnd. In de tweede helft van dit j a ar wordt een herstel van de groei ver wacht die in 1997 en 1998 zal ver snellen. Belangrijke indicatoren wijzen in die richting en de ontwik kelingen sporen goed met de voor jaarsraming van de diensten van de Commissie. Er wordt een gelei delijke versnelling van ca. 1,5% in 1996 tot ca. 2,5% in 1997 voor speld, met een werkgelegenheids groei van 0,2% in 1996 en 0,6% in 1997. De behoefte aan beleid De teleurstellende gevolgen voor werkgelegenheid en werkloosheid van de recente macro-economische ontwikkelingen laten duidelijk zien hoe belangrijk een hogere, is voor de d u u r z a me g r o ei bestrijding van de werkloosheid. Eens te meer is de urgentie duide lijk van terugkeer naar een hoger groeipad door middel van een ge loofwaardige herschikking van be leidsmaatregelen. Hiervoor dient aan voorwaarden op de korte en op de lange termijn te worden vol daan. Op de korte termijn: - gegeven het gunstige verloop van lonen, prijzen en winstge vendheid en een sterke interna tionale vraagontwikkeling, wordt de groei van de productie in de en de werkgelegenheid EU beperkt door een gebrek aan vertrouwen dat de binnen landse vraag afremt. Rekening houdend met de recente voor uitgang in het convergentiebe- leid en de daaruit voortvloeien Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid de verschuiving in het beleid, wordt echter aan de voorwaar den voor komend binnenlands herstel voldaan. de vanuit het beleid gezien dient de vraag niet te komen van een groter overheidsbudget of loon stijgingen, maar van herstel van vertrouwen in de volledige toepassing globale van richtsnoeren voor het econo betekent misch beleid. Dit voortzetting van fiscale consoli datie, handhaving van een ge matigde loonontwikkeling in de hele EU, snellere structurele hervormingen en een ruimer monetair beleid. Voortgaande beperking van overheidstekor ten zal alleen een positief effect hebben op het vertrouwen van het bedrijfsleven en de consu ment als dat op een vertrou wenwekkende wijze geschiedt, namelijk wanneer het leidt tot blijvende lagere rentestanden. hernieuwde onrust op de wis selmarkten zou een grote be lemmering voor groei op de kor te termijn kunnen vormen. Een dergelijk gevaar doet zich voor al in twee gevallen voor: - een gebrek aan vertrouwen in het nominale convergen- tiebeleid van enkele Lid-Sta ten om aan de EMU-voor- waarden te voldoen. Dit zou een herhaling opleveren van de valutacrisis uit 1995 met schadelijke gevolgen voor productie en werkgelegen heid landen. Het kan alleen gebeuren als de overeengekomen convergen tiedoelstellingen worden los gelaten of onvoldoende toe gepast. in alle - gebrek aan geloofwaardige vooruitzichten op werkgele andere genheidscreatie in fundamenteel Lid-Staten, als gevolg van een zwakke groei- en werkgelegenheids- strategie, en vooral van ge brek aan de sociale consen sus die voor groeiherstel nodig is. Alleen herstel in de context van macro-economi sche stabiliteit met een ge leidelijke terugkeer naar ba nengroei kan de consistentie van het hele beleid garande ren. Op de middellange termijn: - een grotere productiecapaciteit zal het gevolg zijn van een door investeringen veroorzaakt ho ger groeipad van de economie, indien begrotingsconsolidatie geleidelijk aan leidt tot begro tingsevenwicht, en instabiliteit zowel aan de loonzijde als op de goederen- en de dienstenmark ten kan worden voorkomen. Het is duidelijk dat om de werkloos heid significant te verlagen de duurzame groei hoger moet zijn dan de afgelopen 20 jaar het ge val is geweest (2,2% gemiddeld jaarlijks). Als de trendmatige groei van de arbeidsproductivi teit tussen 1974 en 1996 niet verandert — ca. 2% per jaar — levert alleen het meerdere van de groei boven de 2% nieuwe ar beidsplaatsen op. Met inachtne ming van een waarschijnlijke toename van de beroepsbevol king van ca. 0,6% per jaar, bete kent dit dat de groei op middel lange termijn ongeveer 3 à 3,5% zou moeten bedragen om gelei delijk de werkloosheid in een bevredigend tempo (0,5 tot 1% per jaar) te verminderen en het aandeel van de werkenden in de bevolking van 15-64 jaar in de EU te verhogen. Dit is onder meer belangrijk om toekomsti ge fiscale problemen van een ouder wordende bevolking op te kunnen vangen. Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid 1 Jaarlijkse verandering in de werkgelegenheid in de Unie, 1970-1995 jaarlijkse verandering in % i ;# 2 Werkgelegenheidsgraad in de Lid-Staten, 1986 en 1996 % v. d. bevolking van 15-64 jaar *i:ïi:t:0Ov een kan door onder effectief scheppen - bij elk lager percentage groei kan de werkgelegenheid alleen stijgen grotere arbeidsintensiteit van de groei. Dat andere geschieden door arbeid minder door kapitaal te vervangen. Dit zou de arbeidsproductiviteits- groei, gemeten als productie per persoon, verminderen. Plaatse initiatieven voor banen, lijke in nieuwe gemeen waarmee schapsbehoeften wordt voor zien, zijn een andere manier om de arbeidsintensiteit van de groei te vergroten In dit licht bezien zou een verlaging van de indirecte loonkosten aan de on derkant van de loonschaal, zo als voorgesteld in het Witboek, gekoppeld kunnen worden aan het van werkgelegenheid. Het koppelen van lagere kosten aan het ont staan van nieuwe banen in be drijven, zodat de werkgever al leen een fiscaal voordeel krijgt wanneer hy een nieuwe baan schept, kan de doelmatigheid van de maatregel vergroten en verdringingseffecten beperken (waarvan sprake is als werkne mers waarvoor de maatregel geldt worden aangenomen ten koste van anderen). De Europe se Unie moet de uitdaging aannemen die uitgaat van de internationalisering van de eco integratie van nomie en de nieuwe industrielanden als be langrijke spelers op het toneel van de wereldhandel. Enerzijds zal dit de concurrentie doen toe nemen, vooral in de industrie maar ook in de diensten, waar bij structureel beleid nodig is voor aanpassing van personen en bedrijven aan de nieuwe situatie. De van opkomende markteconomieën, met name in Midden- en Oost- Europa, zal ook de noodzaak scheppen van structurele aan passing, zowel in het beleid van integratie Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid ondernemingen als op de ar beidsmarkt. Anderzijds is een dergelijke aanpassing ook nood zakelijk voor Europese bedrij ven om de werkgelegenheids mogelijkheden te benutten, die ontstaan door de toegang tot nieuwe markten. De voornaamste conclusie van de macro-economische analyse is dat terugkeer naar een hoger groei pad, zoals uiteengezet in de globale richtsnoeren voor het economisch beleid, zowel de eerste prioriteit is, als de meest geschikte manier — gezien vanuit beleidsmatig en sociaal oogpunt — om een duurza me oplossing voor het werkgele genheidsprobleem in de EU te vinden. Structurele hervorming van product- en arbeidsmarkten kan bijdragen, hoewel de meeste structurele maatregelen als aan vulling op het macro-economische beleid gericht zijn op stimulering v an e n d o g e ne g r o e i k r a c h t e n, d. w. z. voornamelijk op een hogere productiviteit van de EU-economie en een onbelemmerde uitvoering van duurzaam macro-economisch beleid. Lage werk gelegenheidsgraad, hoge werkloosheids percentages In 1995 is in de Unie als geheel de werkgelegenheid voor het eerst se dert 1991 gestegen, maar er moet nog heel wat gebeuren voordat het banenverlies in de drie jaar van 1991 tot 1994 is goedgemaakt (gra fiek 1). In die periode heeft Europa vijf miljoen banen verloren en er waren in 1995 zo'n vier miljoen minder werkenden dan vier jaar eerder (een daling van 2,5%). In Finland en Zweden waren er zo'n 10% minder werkenden. In enkele Lid-Staten, zoals Duitsland, Italië en Portugal, is in 1995 de werkgele genheid blijven dalen. De werkgele genheidsgraad in de Unie is, met slechts ca. 60% werkenden van de 15-64 jarigen, significant lager dan twintig jaar geleden en aanzienlijk lager dan in de VS en in Japan, waar sinds het midden van de ze ventiger jaren een stijging optrad (grafiek 3). Het succes van de Lid- Staten tezamen in het verschaffen van werk aan hen die willen wer ken, is maar nauwelijks groter dan na de tweede oliecrisis in de jaren tachtig, al verschilt de situatie sterk tussen landen (grafiek 2). In 1995 was de werkloosheid in de Unie lager dan in 1994, maar na daling van de hoogste stand van 11,3% in april 1994 tot 10,7% in juli 1995, ontstond een periode zonder wijziging tot november 1995, waar na opnieuw stijging ootrad tot 10,9% in het voorjaar van 1996 en 10,8% in juli 1996 (grafiek 4). Slechts vijf van de 15 Lid-Staten hebben sinds medio 1995 een voort durende daling van de werkloosheid beleefd en in acht Lid-Staten is de werkloosheid gestegen, in het bij zonder in Duitsland (8,9% tegen 8,1% 12 maanden eerder). De stijging van de werkloosheid zou zelfs nog groter zijn geweest als de arbeidsparticipatie in 1995 niet was blijven dalen, een voortzetting van die in de voorafgaande vier jaar. Deze daling trad op bij jongeren on der 25 jaar (mannen en vrouwen) en bij mannen in alle leeftijdsklassen. De daling in de arbeidsparticipatie van jongeren wordt bijna geheel ge- 3 Werkgelegenheidsgraad, 1973-1995 4 Werkloosheidspercentages, 1973-1995 % v. d bevolking van 16-64 Japan %v. d. beroepsbevolking i 80 70 f 60 50 J—1 50 g • • • * • i i i i i i — J — i — i —i— i — i — i — « — i — i — i —I o 1973 1975 1977 1979 1981 1983 1985 1987 1989 1991 1993 1995 1973 1975 1977 1979 1981 1983 1985 1987 1989 1991 1993 1995 -9 Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid compenseerd door een groeiende deelneming aan onderwijs en be roepsopleiding, waaruit zowel de inspanning van de Lid-Staten blijkt om het opleidingsniveau te verbete ren, als de wens van jongeren om hun toetreding tot de arbeidsmarkt uit te stellen, vanwege de geringe kans op werk. Daarnaast wordt de daling van het aantal jonge toetreders tot de ar b e i d s m a r kt waarschijnlijk ver s t e r kt door de demografische ontwikkeling, met als resultaat dat er steeds minder mensen met nieu we vaardigheden bijkomen om de toenemende uittreding van ouderen te compenseren. De blijvende trend tot vervroegde uittreding heeft een onevenredig groot effect op de arbeidsparticipa tie van mannen van ouder dan 50 jaar. Ondanks het feit dat de pensioengerechtigde leeftijd in de meeste landen 65 jaar is, is minder dan een derde van de mannen tus sen 60 en 65 jaar economisch actief en nauwelijks meer dan twee derde van de m a n n en t u s s en 55 en 60 jaar. Het meest verontrustend is dat steeds meer mannen in de k r a c ht v an h un leven (25 tot 50 jaar) zich van de arbeidsmarkt terugtrekken. Productiegroei en werkgelegenheid Het herstel van de groei van de werkgelegenheid in 1995 is een ge volg van de stijging van het BBP. De werkgelegenheid reageert ver traagd op veranderingen in de pro ductie en dat is de reden waarom verwacht mag worden dat de werk gelegenheid in de Unie in haar ge h e e l, o n d a n ks de b e s c h e i d en stijging van het BBP die thans wordt voorspeld, in 1996 m a ar langzaam zal groeien. De stijging van het BBP correspondeert met een toename van de productiviteit (toegevoegde waarde per werkne mer) en van de hoeveelheid werk (totale werkgelegenheid). In 1995 is de productiviteit met 1,9% geste gen en de werkgelegenheid met 0,6%. Niettemin heeft groei van het BBP in sommige landen tot grotere stijging van de werkgele genheid geleid dan in andere. In Duitsland en Italië was de groei van het BBP in de jaren 1993 en 1994 ongeveer gelijk aan het ge middelde voor de Unie, maar de werkgelegenheid is er gedaald. In andere Lid-Staten met een soort gelijke groei (België, S p a n j e, Frankrijk, het Verenigd Konink rijk en vooral Nederland) is de werkgelegenheid gegroeid. Grotere baanscheppende groei is een van de prioritaire doelstellin gen van het Europese werkgele genheidsbeleid; productiestijging moet worden omgezet in meer ba nen. Met andere woorden, het be leid in de Unie is niet zonder meer gericht op groei van het BBP, maar ziet dit als middel om werkgele genheid te scheppen en zodoende werk te verschaffen aan zowel werklozen als mensen, die niet lan ger naar werk zoeken omdat er weinig kans op een baan is. De bedoeling is niet om de productivi teitsgroei te verminderen. Inte gendeel, sterke stijging van de productiviteit is een absolute voor waarde voor een beter concurren t i e v e r m o g en en e en g r o t e re welvaart. De groei van de werkge legenheid in het midden- en klein bedrijf is een goed voorbeeld van wat wordt bedoeld. In de periode van 1993 t/m 1995 is daar een om zetstijging van 10% gepaard ge g a an m et e en g r o ei v an de werkgelegenheid van meer dan 5%, terwijl een omzetstijging van dezelfde omvang bij grote onderne mingen een bijdrage tot de werkge- l e g e n h e id 3% opleverde. s l e c h ts v an - 10 De recente stijging van de werkge legenheid in de Unie, zelfs in de landen die er het best in zijn ge slaagd groei om te zetten in meer werk, is slechts marginaal vergele ken met die in de VS, waar het BBP tussen 1993 en 1995 weinig méér steeg, maar waar het aantal wer kenden met gemiddeld ruim 2% per jaar toenam. Dit is gedeeltelijk het gevolg van de voortdurende produc tiegroei in de VS sinds 1991, terwijl de Europese economie pas in de eer ste fase van herstel is. In het alge meen is er echter een groot verschil in banengroei bij een zelfde groei van het BBP; deze is in de VS al heel lang veel groter dan in Europa. Voor dit verschil in arbeidsintensi teit van de groei bestaan diverse verklaringen, waarbij verschil van mening bestaat over de mate waar in de onderscheiden factoren van belang zijn. Twee ervan zijn belang rijk: in de eerste plaats het aanzien lijke verlies aan werkgelegenheid in de landbouw en de nijverheid dat in Europa gedurende lange tijd is geleden, en dat veel groter was dan in de VS. Dit verschil met de VS is toegeschreven aan grotere concur rentiekracht en meer dynamiek al daar en een grotere productiegroei, en minder aan lagere groei van de arbeidsproduktiviteit. In de tweede plaats is de banengroei in de dienstverlening in de VS gro ter geweest, hoewel de produktie- groei niet er veel verschilde van die in Europa. Het is de hoge groei van de werkgelegenheid ten op zichte van de produktie in deze sector, die zorgt voor de arbeidsintensievere groei van de hele Amerikaanse eco nomie. Er bestaan echter verschil len, zowel in de omvang van de groei van de werkgelegenheid in de dien sten als in de mate waarin diensten particulier of door de overheid wor den verleend (zie hieronder). Het succes op werkgelegenheidsgebied houdt eveneens verband met de ge- Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid ringe loonstijgingen en stijging van de totale arbeidskosten, en aan een complex van factoren, zoals toene mende loonverschillen aan de on derkant van de loonschaal, met n a me in de j a r en zeventig en tachtig, in combinatie met beter functionerende dienstenmarkten. Flexibiliteit van de beloning en de geringe dekking en duur van de werkloosheidsverzekering, wat veel werklozen dwingt tegen elk loon te gaan werken, is een belangrijke oor zaak van het ontstaan van banen met geringe productiviteit in de dienstensector in de VS. De behoefte aan beleid Er is dus geen aanleiding voor ver slapping bij de uitvoering van het Europese werkgelegenheidsbeleid en evenmin voor zelfgenoegzaam heid vanwege de lichte daling van de werkloosheid sinds 1994. De mo dernisering van Europa moet wor den voortgezet en daarbij moeten de mogelijkheden die de Unie biedt, volledig worden benut. - De invoering van de leidt interne markt tot het ontstaan van de grootste economie ter wereld wat BBP en koopkracht betreft, met 370 miljoen consu menten. De harmonisatie van de wetgeving op verschillende gebieden en het wegnemen van belemmeringen voor de handel en het vrije verkeer van pro ductieve factoren op het gebied van dienstverlening, overheids opdrachten en financiële mark ten hebben geleid tot een toena me van de intracommunautaire handel en vormen derhalve een drijvende kracht voor de verde re modernisering van de Euro pese economie, van de groei en van de schepping van werkgele genheid. Dit proces moet wor den voortgezet en verbeterd en de voordelen ervan moeten ten volle worden benut. De ontoe reikende samenwerking tussen de Lid-Staten op belastingge bied, met name wat indirecte belastingen betreft, waar de be sluiten met algemene stemmen moeten worden genomen, blijkt thans een van de grootste hindernissen voor de vereni ging van vijftien verschillende, ongecoördineerde markten met verschillende belastingstelsels, tot één markt. De infrastruc tuur van Europa moet eveneens aangepast worden aan de inter ne markt en moet daarbij van een mengelmoes van nationale netten overschakelen op echt trans-Europese netten op het gebied van vervoer, energie en telecommunicatie. Deze ge meenschappelijke economie, mits goed geëxploiteerd, biedt ruimte voor groei en voor nieuwe werkgelegenheid in een mate die elk afzonderlijk opere rend land te boven gaat. De Europese Monetaire Unie zal de voorwaarden garanderen voor duurzame groei en minder werkloosheid. De eis tot hand having van de convergentie zal de voorwaarden voor een even wichtig beleid verbeteren. Het stabiele macro-economische ka der zal de investeringen en de particuliere consumptie stimu leren. Bovendien zal de Mone taire Unie het mogelijk maken het potentieel van de interne markt ten volle te verwezenlij ken. Doordat wisselkoersversto het ringen verleden behoren, zullen de doorzichtigheid van prijzen en de concurrentie en de efficiëntie groter worden. voorgoed tot De modernisering van het ar beidsbestel in Europa moet voortgaan. Het oude arbeidsbe stel — massaproductie, hoofd zakelijk mannen, één enkele kwalificatie — heeft afgedaan. 11 de noodzakelijk De moderne economie is op ken nis gebaseerd; informatie en technologie spelen een cruciale rol bij de nieuwe vormgeving van arbeidsorganisatie, waardoor een economie wordt geschapen die op de vaardighe den en de veelzijdigheid van mensen is gebaseerd. Per jaar gaat minstens 10% van alle ba nen verloren en wordt door nieuwe vervangen, in nieuwe processen en in nieuwe onder nemingen, waar nieuwe vaar digheden zijn. Maar tegenover de snelle wijzi gingen aan de vraagzijde van de arbeidsmarkt staan aan de aanbodzijde afdoende maatregelen om de kennisont wikkeling van de werkenden te verbeteren. Deze "arbeidsmarkt van twee snelheden" is een van de fundamentele oorzaken van de Europa. Het concurrentievermogen van Europa op is lange daarom afhankelijk van een nieuwe, gecoördineerde aanpak met investeringen in human re sources, scholing en herscholing en in de herintegratie van de werklozen, om zowel de kwali teit van het aanbod als de flexi biliteit van de arbeidsmarkt te verbeteren. problemen termijn geen in Deze structurele verandering, ver sterkt door een gunstige ontwikke ling van de arbeidskosten, zal voor een duurzame groei van de werkge legenheid op middellange en lange termijn zorgen. Daarnaast dient er vooruitzicht te bestaan op voldoen de banen, met name in de diensten s e c t o r, voor d at deel v an de beroepsbevolking waarvan men in redelijkheid niet kan verwachten dat het hoog gekwalificeerd wordt. Dit, met name, zal de Europese eco nomie in staat stellen de uitdaging aan te gaan en de mogelijkheden te benutten van toenemende interna tionalisering en toenemende con- Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid currentie van de nieuwe opkomen de industrielanden, niet alleen die in Zuidoost-Azië, maar ook die in Midden- en Oost-Europa. De toe gang tot nieuwe markten biedt kan sen die tot nieuwe werkgelegenheid moet leiden. De uitdaging bestaat in de ontwikkeling van nieuwe spe cialisaties en nieuwe terreinen van werkgelegenheid in Europa, die in de plaats komen van activiteiten waarbij lage arbeidskosten de voor naamste concurrentiefactor zijn. Het rechtstreeks concurreren met deze landen en de toenemende in ternationalisering van de productie in sectoren met lage arbeidskosten in de Unie, zou zelfs kunnen leiden tot grotere werkloosheid en een toe nemende vraag naar protectionisti sche maatregelen in die sectoren. Het ontstaan en verdwijnen van arbeidsplaatsen Het sectorale patroon van de werk gelegenheidsgroei was in 1995 over al in de Unie ongeveer hetzelfde; de zakelijke dienstverlening, de ge zondheidszorg, het onderwijs, de recreatieve en persoonlijke dienst verlening en de milieusector ver schaften de meeste nieuwe banen, terwijl net zoals in het verleden ba nenverlies werd geleden in de land bouw en — in de meeste Lid-Staten — ook in de nijverheid (behalve in de instrumentenindustrie, gedeel telijk als gevolg van toenemende be scherming van het milieu). Dit betekent de voortzetting van een langdurige trend, die eveneens in de VS en in Japan zichtbaar is. In beide landen waren de sectoren waar de meeste nieuwe banen ont stonden opmerkelijk gelijk aan die in Europa en dat geldt ook voor de sectoren waar de werkgelegenheid is gedaald of min of meer constant bleef. Er zijn echter wel verschillen in omvang. In de recente recessie is de werkge legenheid in het midden- en klein bedrijfgoed in stand gebleven. Van 1988 tot en met 1990, toen de werk gelegenheid in ondernemingen van elke omvang steeg, was de groei in het midden- en kleinbedrijf groter. Sedert 1991 is de werkgelegenheid in zeer kleine ondernemingen (min der dan tien werknemers) blijven groeien. In kleine (10 t/m 49 werk nemers) en middelgrote (50 t/m 249 werknemers) is de werkgele genheid constant gebleven, terwijl die in grote ondernemingen is gaan dalen. Sinds de omslag heeft in g r o te de w e r k g e l e g e n h e id ondernemingen zich echter goed hersteld. In de 13 jaar tussen 1980 en 1993 zijn in Europa in de dienstensector 18 miljoen nieuwe banen ontstaan, niet zoveel minder dan in de VS (22 miljoen). Naar verhouding was de banengroei in de VS bijna een derde groter dan in Europa. In de VS droegen collectieve diensten (gezondheidszorg, sociale dienst verlening en onderwijs), tezamen met activiteiten in recreatie en vrij etijdsbesteding ongeveer 1% per jaar bij tot de werkgelegenheid en in Europa en in Japan ongeveer 0,5%. De enige andere sectoren in Europa en Japan als belangrijke bron van werkgelegenheidsgroei waren de zakelijke dienstverlening, de handel en de horeca. Een groter verschil tussen Europa en de VS en zelfs nog meer tussen Europa en Japan is in de nijverheid en de landbouw te vinden. In Euro pa daalde de werkgelegenheid in deze beide sectoren tezamen met 13 miljoen. In de VS was dat nog geen twee miljoen en in Japan steeg zij licht. Deze verschillen zijn hoofd zakelijk een gevolg van veranderin gen in de nijverheid, aangezien de werkgelegenheid in de landbouw overal is gedaald, zij het in verschil lende mate. Kwantitatief gezien is - 12 het banenverlies in deze twee secto ren een belangrijker oorzaak van de slechte werkgelegenheidsresulta- ten van Europa in verhouding tot de VS, dan het lagere percentage werk gelegenheidsgroei in de dienstverle ning. Indien de EU in het zelfde tempo banen in de dienstverlening had geschapen als de VS, dan zou den er zeven miljoen banen meer zijn geweest, terwijl in de verwer kende industrie zes miljoen banen meer zijn vernietigd dan in de VS en in de landbouw en de bouwnijver heid tezamen nog eens zo'n vier mil joen meer. Deze gunstiger resultaten van de VS in de nijverheid zijn, anders dan in de dienstverlening, volledig het gevolg van een hogere produc tiegroei en niet van een lagere productiviteitsstijging. De produc tiviteitsgroei was de laatste 15 jaar zelfs hoger dan in Europa en hielp, samen met de aanzienlijke devalu atie van dollar ten opzichte van an d e re v a l u t a, dus m ee om h et concurrentievermogen van de pro ducenten in de VS op de binnen- en buitenlandse markt te vergroten, en aldus de basis te leggen voor de stij ging van de productie. In de dienstverlening schijnt daar entegen de productiestijging in de VS vrijwel even groot te zijn ge weest als in Europa; in dit geval is de grotere banengroei het gevolg van een veel geringere stijging van de productiviteit of, met andere woorden, een meer arbeidsintensie ve ontwikkeling. Dit schijnt echter niet zomaar te moeten worden toe geschreven aan de lage gemiddelde loonstijging in de dienstverlening in de VS, die tijdens de periode 1984-1994 niet zoveel lager is ge weest dan in Europa (4 tegen 4,5% per jaar). Het zou echter ook kun nen komen door de grotere sprei ding van de lonen in de zeventiger en tachtiger jaren, met name aan de onderkant van de loonschaal, toen Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid een groot deel van de nieuw banen in de dienstverlening in de VS voor laag betaalde, laag gekwalificeerde werknemers bestemd leek. In de jaren negentig schijnt deze trend in de VS echter te zijn omge keerd; uit de gegevens over nieuwe banen per sector kan men afleiden dat de werkgelegenheidsgroei is ge concentreerd in hoger geschoolde activiteiten. Tussen 1994 en 1996 is 68% van de netto groei in voltijdba nen gerealiseerd in banen met een meer dan gemiddeld loon. Boven dien was 52% van de groei van de hele werkgelegenheid te vinden in de top 30% van de banen. Dit is gepaard gegaan met een be leidswijziging in de VS, waar thans veel meer de nadruk wordt gelegd op de noodzaak van kwaliteitsver betering van banen, en met name van de laag gekwalificeerde; van daar de inspanning van de regering van de VS om de opleiding te verbe- t e r en en de i n z e t b a a r h e id te vergroten. Deze convergentie in beleidsaanpak is terug te vinden in de conclusie van de topconferentie van de G7 in Rijssel over de werk gelegenheid. Sectorale mobiliteit en personeelsverloop In Europa is, net als in de VS, elk jaar de omvang van winst en verlies aan banen aanzienlijk, vele malen groter dan de netto verandering in de werkgelegenheid, waarop de aandacht zich meestal richt. Ge middeld een op de acht mensen in de Unie met op een gegeven mo ment een baan, werkte het jaar daarvoor helemaal niet of niet in dezelfde sector. Als men daarbij het aantal optelt dat binnen een sector van baan verandert, ontstaat een personeelsverloop van circa een op de zes per jaar, hetgeen even hoog schijnt te zijn als in de VS en lager dan in sommige Lid-Staten, zoals Spanje, Denemarken, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. De omvang van de in- en uitstroom van een sector heeft echter weinig te maken met het tempo waarin de werkgelegenheid groeit of zelfs met uitbreiding of inkrimping. Belang rijker schijnt het verlangde kwalifi catieniveau te zijn en bij implicatie de opleiding die nodig is om het werk te doen. In de landbouw be draagt het personeelsverloop (al leen werknemers) 20 à 25% per jaar, terwijl het in de horeca bijna 30% is. Daarentegen is als regel in het bank- en verzekeringswezen en het openbaar bestuur, waar de ei sen die aan genoten onderwijs en opleiding gesteld worden duidelijk hoger zijn, slechts zo'n 9% van de werknemers per jaar nieuw. Dit ge tuigt tot op zekere hoogte van de moeilijkheid om van beroep te ver anderen (in plaats van te wisselen tussen soortgelijke banen in ver schillende sectoren), wat nog steeds een van de oorzaken van een inflexi bele arbeidsmarkt lijkt te zijn. Men kan zich echter afvragen of de toename van het aantal tweeverdie ners een factor is die de geografi sche mobiliteit beperkt. De behoefte aan beleid Vergelijking van de ervaringen in Europa en in de VS met groei van de werkgelegenheid werpt enkele beleidsvragen op die niet zo gemak kelijk te beantwoorden zijn: - De VS is erin geslaagd meer ba nen te scheppen en te zorgen voor een meer arbeidsintensief groeipatroon. De redenen waar om dat zo is en de lering die de Lid-Staten van de Europese Unie daaruit moeten trekken, blijven voer voor discussie en draaien om sociale, politieke en culturele, alsmede economische factoren. Hoewel spreiding van 1 3- en van lijdt echter geen lonen onderaan de loonschaal in de VS vergeleken met Europa een belangrijke factor kan zijn, spelen andere factoren, zoals verschil in mobiliteit van de ar beid (om een aantal redenen), en de regelgeving op goederen- ?n dienstenmarkten, eveneens een rol. Al is het de vraag of dezelfde mate loondifferentiatie in overeenstemming is met het Europees Sociaal Model, de standpunten komen steeds dich ter bij elkaar te liggen, zoals blijkt uit de conclusies van de topconferentie van de G7, waar in is verklaard dat er geen keuze behoort te zijn tussen stijgen de werkloosheid groter wordende inkomensongelijkheid. Het twijfel dat pragmatische hervormingen nodig zijn om mogelijke belem meringen voor het zoeken naar werk uit de weg te ruimen en de arbeidsmarkten beter te laten functioneren. In deze context zou een verlaging van de indi recte arbeidskosten, met name als deze gericht wordt op de onderkant van de loonschaal, de werkgelegenheid bevorderen. Maar het effect zal waarschijn lijk beperkt zijn, zodat het des te te voldoen belangrijker wordt aan de voorwaarden om de groeivoet tot boven de producti vité! tstrend stijgen te en alle oorzaken van beperking van het groeipotentieel van de Europese economie te bestrij den. laten Hoewel het beleid zich concen treert op de groeisectoren zelf en op maatregelen voor het sti muleren van de ontwikkeling van nieuwe activiteiten, is een groot deel van het onvermogen van Europa om toereikende groei van de werkgelegenheid te realiseren, te wijten aan de omvang van het banenverlies in sectoren die achteruit gaan. Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid vooruitgang Dat verlies is in hoofdzaak te wijten aan geringere productie groei en niet aan de technologi de sche automatisering die banen ver nietigt. Dit wijst op de nood zaak van een groter concurren gunstiger tievermogen marktomstandigheden. en en inflexibel zijn, - Uit de omvang van het perso neelsverloop kan men niet aflei den dat de arbeidsmarkten uit zonderlijk ten minste niet met betrekking tot de stromen werknemers tussen sectoren. Uit de gegevens kan men echter wel afleiden dat laag gekwalificeerde werkne mers er een groot deel van voor hun rekening nemen en dat zij misschien gemakkelijker van de ene naar de andere activiteit overstappen, dan mensen met hogere en vaak meer specifieke kwalificaties. Flexibiliteit en zekerheid In de discussies van de laatste jaren is steeds vaker de noodzaak ge noemd om de Europese arbeids markten flexibeler te maken als een 5 Verandering in deeltyd- en voltijdbanen, 1887-1995 _% v. d totale werkgelegenheid Tin het basisjaar BVoHedlge banen 1867 1988 1969 1990 1991 1892 1993 1994 199S s t r u c t u r e le v o o r w a a r de voor concurrentiekracht en werkgele genheidsgroei. Minder overeen s t e m m i ng b e s t a at er over de precieze betekenis van deze flexibi liteit, de manier waarop zij tot stand moet komen en de vraag of zij wel voldoende voorwaarde is voor groei. Tegelijkertijd bestaan er dui delijke aanwijzingen dat de Europe se a r b e i d s m a r k t en f l e x i b e l er worden ten aanzien van werkorga nisatie, regelgeving en arbeidstijd. De laatste jaren is in de meeste delen van de Unie het aantal men sen dat 's nachts en in het weekein de werkt, toegenomen — hoewel veel mensen daar bezwaar tegen blijven maken (uit een recente en quête onder werkgevers in vijf lan den blijkt dat bedrijven moeite hebben om mensen te vinden die op zaterdag willen werken) — hetgeen een aanwijzing is voor enige ver schuiving naar een flexibeler ar beidstijdregeling. Tegelijkertijd is de gemiddelde lengte van de werk week voor mensen met een volledi j a ar ge b a an de l a a t s te nauwelijks veranderd en tussen 1990 en 1995 is deze zelfs langer geworden. De vermindering van de gemiddelde arbeidstijd die zich de laatste tien jaar overal in de Unie heeft voorgedaan, is gedeeltelijk het gevolg van verschuiving van werk gelegenheid tussen de sectoren (in het bijzonder het banenverlies in de landbouw waar meestal lange da gen worden gemaakt), maar voor n a m e l i jk v an t o e n e m i ng v an deeltijdarbeid. t i en Het grootste deel van de banengroei in het begin van de jaren negentig betreft zowel voor mannen als voor vrouwen deeltijdarbeid, en in 1995 heeft deze trend zich voortgezet (grafiek 5). Zo'n 71% van de groei van het aantal banen van mannen betrof deeltijdbanen en ca. 85% van die van vrouwen. Dit is een blijk van verschuiving naar een flexibeler ar 14- beidsmarkt, inclusief het feit dat de arbeidsvoorwaarden van deeltijd werkers vaak minder goed zijn dan van voltijdwerkers. D a a r n a a st heeft de relatief geringe groei van h et a a n t al v o l t i j d b a n en voor mannen er waarschijnlijk flink toe bijgedragen dat zij zich van de ar teruggetrok beidsmarkt hebben k e n. De g r o te t o e n a me v an deeltijdarbeid onder mannen heeft zich voorgedaan in de leeftijdsgroep van 15-44 jaar, gedurende de peri ode 1990-95 bedroeg de groei meer dan 50%. Een aanzienlijk deel van deze mannen heeft een deeltijdbaan genomen omdat geen voltijdbaan kon worden gevonden. Zo was ook een groot deel van de in 1995 ontstane banen van tijdelijke aard. Tijdelijk werk was verant woordelijk voor de helft van de hele groei van de werkgelegenheid voor mannen in de Unie en voor iets min der dan de helft voor vrouwen. Hoe wel tijdelijk werk een betrekkelijk gering deel van de totale werkgele genheid in de Unie uitmaakt (ca. 12%), heeft meer dan 50% van de werklozen die in 1995 werk vonden, een tijdelijke baan gekregen. Een iets hoger percentage van de jonge ren tot 25 jaar heeft een tijdelijke baan aanvaard (51%, vergeleken met 45% voor de leeftijdsgroep van 25 tot 50 jaar). Hoewel aan sommige van deze banen een opleidingsperi ode was verbonden, was het per centage voormalige werklozen dat van deze scholing tijdens het werk profiteerde in feite lager dan het percentage reeds werkenden. Voor de meeste voormalige werklozen waren tijdelijke banen de enige ba nen die beschikbaar waren. De relatie tussen tijdelijk werk en het niveau van het genoten onder wijs is niet overal in de Unie gelijk en men kan niet in het algemeen zeggen dat tijdelijk werk en geringe kwalificatie hand in hand gaan. Weliswaar is in het Zuiden van de Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid U n ie een b e t r e k k e l i jk hoog percentage van de mensen met een laag onderwijsniveau in tijdelijke banen te vinden, m a ar in h et Noorden is de kans groter dat ie mand met een hoog onderwijsni veau een tijdelijke baan heeft dan iemand met een lager niveau. komsten en afwijkende arbeids overeenkomsten. Om het werkgele- genheidspotentieel van nieuwe vormen van arbeidsorganisatie ten volle te benutten is een positievere, meer omvattende benadering nood zakelijk, waarbij werknemers actief worden betrokken. De meeste Lid-Staten laten zien dat zij uitbreiding van flexibele ar- beidstijdregelingen als een essenti eel onderdeel van het veranderende werkgelegenheidspatroon beschou wen, in het bijzonder doordat zij de voorschriften voor deeltijdwerk en tijdelijke arbeidsovereenkomsten versoepelen, maar ook doordat zij de arbeidstijden opnieuw regelen. Andere voorschriften, met name be treffende aanstelling en ontslag kunnen van invloed zijn op de schepping van werkgelegenheid en de snelheid waarmee bedrijven hun personeelsbestand aan kunnen pas sen. In verscheidene Lid-Staten is een verband gelegd tussen flexibe lere arbeidsvoorwaarden en meer werkgelegenheid. De behoefte aan beleid Hoewel men uit het bovenstaande kan afleiden dat de Europese econo mie thans flexibeler is dan tien jaar geleden, is het effect hiervan op het ontstaan van werkgelegenheid tot nu toe niet zichtbaar. Hieruit volgt dat er nog steeds belemmeringen voor werkgelegenheidsgroei zijn. De vraag dringt zich op hoe het komt dat de werkgelegenheid be vorderende potentie van flexibele arbeid en arbeidstijdregelingen niet verwezenlijkt wordt. De ver klaring schijnt te liggen in de ma nier waarop ondernemingen de reorganisatie van hun productie en van arbeidstijdenregelingen aan pakken. Maatregelen op die terrei t ot n en b e p e r k en zich v a ak veranderingen in de marge door meer gebruik te maken van uitbe steding, tijdelijke arbeidsovereen - Elk beleid inzake herverdeling van werk is afhankelijk van verlaging van de drempel tus sen interne en externe arbeids markt, zodat mensen zonder een baan werk kunnen vinden en mensen met een deeltijd- of tijdelijke baan een meer vaste voltijdbaan kunnen krijgen. De invoering van beleidsmaatrege len voor meer flexibiliteit, zoals het makkelijker in dienst kun nen nemen van deeltijdwerkers of mensen met een arbeidsover eenkomst voor bepaalde duur, doet vragen rijzen over de rol van het sociale vangnet en de gelijke behandeling van vrou wen en mannen. kennis - Een verkorting van de ar beidstijd die gepaard gaat met een verstandige reorganisatie van het werk, kan zowel voor werkgevers als voor werkne mers winst betekenen. De ver over spreiding van innoverende wijzigingen in werkorganisatie en arbeidstij den, alsmede van goede praktij organisatorische ken voor verandering, dient te worden gestimuleerd, met name in het midden- en kleinbedrijf. Tevens dienen er experimenten te ko men met het combineren van arbeidstijdverkorting en fiscaal voordeel of lagere premiehef fing. Deze zijn tot nu toe nogal beperkt gebleven en voorname lijk toegepast op bedrijfs- of plaatselijk niveau. - Doordat op goederen- en dien rigiditeiten blij stenmarkten - 1 5- ven bestaan, kan de potentie van grotere flexibiliteit op de ten volle arbeidsmarkt niet worden benut. Dergelijke be lemmeringen moeten worden opgespoord en er moet actie worden ondernomen om ze weg te nemen. Als vitaal onderdeel van de flexibiliteit moet het "lerend be drijf' ontstaan. Hiervoor zijn nieuwe vormen van partner schap tussen bedrijfsleven, an dere organisaties en opleiders nodig, die er voor te zorgen dat de benodigde nieuwe en andere kwalificaties ter beschikking komen. Bijscholing tijdens het werk kan een belangrijkere bij drage leveren aan grotere flexi biliteit dan verkorting van de arbeidstijd zelf. Het vermogen van ondernemin gen om zich aan te passen aan verandering in technologie en markt is afhankelijk van hun doeltreffendheid in het gebruik maken van immateriële hulp bronnen, in het bijzonder van onderzoek en ontwikkeling, in novatie en permanente educa te tie. Om de uitdaging aan tegelijkertijd het kunnen en evenwicht tussen flexibiliteit en zekerheid, moe ten ondernemingen zo worden georganiseerd dat werknemers permanent toegang hebben tot kennis en informatie, zodat hun aanpassingsvermogen en inzet baarheid groter worden. te bewaren De inzetbaarheid van arbeids krachten moet voortdurend worden verbeterd door middel van opleiding. Anders kan, wanneer bedrijven voor een aan de snellere aanpassing flexibele arbeids vraag meer overeenkomsten sluiten — met minder zekerheid op behoud van de baan — de ratio voor in- Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid vestering in opleidingen minder groot worden. Grote Japanse in oplei investeren bedrijven ding in de context van een le venslang dienstverband, zodat het rendement van de opleiding In binnen het bedrijf blijft. Europa mag flexibiliteit geen grotere onzekerheid op werk betekenen. Het vermogen van bedrijven om zich aan de markt en technologische verandering aan te passen hangt af van het bestaan en de medewerking van een geschoolde kern van de beroepsbevolki ng. Een Europees begrip 'zekerheid op werk' dient gericht te zijn op inzetbaarheid van de werkne mer in plaats van op behoud van de baan, waardoor zowel flexibiliteit als acceptatie van verandering wordt bevorderd, en deel uit te maken van het proces van verbetering van de productiviteit en vergroting van de werkgelegenheid. Grotere flexibiliteit in een con text van inzetbaarheid en ze kerheid is afhankelijk van de toerei aanwezigheid van een kende sociale zekerheid. De er varing in sommige landen laat zien dat een flexibele economie in stand kan worden gehouden door een efficiënt activerend ar beidsmarktbeleid te combine ren met een hoog niveau van sociale zekerheid. Een hoog ni veau van productie kan zorgen voor een systeem dat stoelt op consensus over de rolverde ling tussen arbeidsmarktbeleid, en werknemers werkgevers voor arbeids een markt. De recente ontwikkelin gen in het Deense arbeids marktbeleid zijn een voorbeeld van een dergelijke consensus. De ervaringen in Denemarken tonen echter eveneens aan dat systeem moet een dergelijk flexibele worden aangevuld met strenge controle en uitvoeringsregels ten einde binnen de begroting te kunnen blijven en ontmoedi ging van werken te vermijden. Er bestaat behoefte aan radicale herbezinning op alle van belang zijnde aspecten van de arbeids markt — bescherming tegen ont slag, arbeidstijd, sociale zekerheid, gezondheid en veiligheid — om deze aan te passen aan een anders geor ganiseerd arbeidsbestel, waarin het begrip zekerheid voor werknemers opnieuw moet worden geformu leerd en waarbij de nadruk meer komt te liggen op zekerheid op basis van inzetbaarheid op de arbeids markt dan op basis van de bestaan de werkplek. Men moet zich niet langer blind staren op een al te een voudige discussie over regulering versus deregulering, m a ar zich richten op een nieuw evenwicht tus sen flexibiliteit en zekerheid van inzetbaarheid, met concrete voorde len voor zowel werkgevers als werk nemers. Een wijdverbreid gevoel van onzekerheid, niet alleen onder werklozen, maar ook onder werken den, heeft ertoe'bijgedragen dat het consumentenvertrouwen gering is en de hoop op herstel getemperd. Kwalificaties voor de toekomst Door de technische ontwikkeling en de concurrentie tussen onderne mingen gaan structurele verande ringen sneller. Over tien jaar zal 80% van de technologie die wij thans gebruiken, verouderd zijn en vervangen door nieuwe, meer gea vanceerde technologie. Tegen die tijd zal 80% van de werknemers werken op basis van schoolonder- wijs en een opleiding, die meer dan tien jaar oud is. De ontwikkeling naar meer scho ling van de beroepsbevolking is on 16- omkeerbaar. Tussen 1983 en 1991 is het aantal personen in leidingge vende en vaktechnische functies met meer dan 25% per jaar geste gen, terwijl de totale werkgelegen heid met niet meer dan ongeveer 1% per jaar groeide. De verschuiving in de richting van hoger gekwalificeer de beroepen in de Unie is ook in 1995 verder gegaan. De toegeno men werkgelegenheid in die beroe pen heeft dat jaar het grootste deel van de stijging van de werkgelegen heid, zowel bij mannen als vrouwen, veroorzaakt. Maar een hoog opleidingsniveau is nog geen garantie voor werk. In alle Lid-Staten is een groeiend percent age mensen met een hogere oplei ding zonder werk. Deze paradox heeft verschillende oorzaken. De al gemene stijging van het oplei dingsniveau leidt ertoe dat het aandeel van de hoger opgeleiden on der de werklozen zal stijgen. En al stijgt het opleidingsniveau, de oplei ding en het geboden onderwijs zijn in veel gevallen niet in overeen stemming met de verlangde kwali ficaties, zowel w at b e t r e ft de breedte aan verwachte vaardighe den, als de gewenste flexibiliteit. De wijziging in het sectorale pa troon van de werkgelegenheid heeft belangrijke gevolgen voor het oplei dingsniveau dat van de werkzame personen wordt verlangd. De secto ren waar het aantal banen het snelst toeneemt zijn meestal, doch niet altijd, sectoren waar de werk nemers betrekkelijk hoog geschoold zijn, terwijl de sectoren die inkrim pen meestal een relatief laag oplei dingsniveau kennen. Inkrimpende sectoren in de Unie hadden 45% werkenden met alleen basisonder wijs en slechts 13% met universitai re of daarmee gelijk te stellen opleiding, terwijl in sectoren met een sterke groei slechts 27% niet meer dan basisonderwijs en 35% een universitaire opleiding had, on- Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid danks het feit dat daaronder ook de horeca viel, een van de sectoren met het laagste onderwijsniveau. Bovendien lopen laag geschoolden een veel grotere kans hun baan te verliezen dan hoog geschoolden, on geacht of zij werken in een groeien- de of k r i m p e n de s e c t o r. De duidelijke gevolgtrekking is dat sec torale ontwikkelingen beroepen- trends binnen sectoren versterken, waardoor de vraag naar laag ge schoold personeel wordt beperkt en die naar hoger opgeleiden vergroot. De laatste jaren hebben de Lid-Sta ten veel stappen ondernomen om de structuur, de kwaliteit en de ge schiktheid van het beroepsonder wijs en de beroepsopleiding, zowel voor werkenden als voor werklozen, te verbeteren (grafiek 6). Er zijn vele instrumenten toegepast om investeringen in de opleiding van w e r k e n d en te bevorderen, w a a r o n d er opleidingsheffingen (Ierland), verplichte investeringen (Frankrijk), fiscale voordelen of ver- l a g i ng v an p r e m i es (Frankrijk, Nederland) Een veel toegepaste maatregel is stimule r i ng v an h et o p l e i d i n g s v e r l of (België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Portugal, Finland en Zweden). s o c i a le Alle Lid-Staten beschikken daar naast over een grote verscheiden h e id voor a an o p l e i d i n g en werklozen; in de meeste gevallen is de bevordering van deelneming hieraan de hoeksteen van active rend arbeidsmarktbeleid (zie hier o n d e r ). D e s o n d a n ks zijn er aanwijzingen dat de laatste drie jaar de deelneming van werklozen in de leeftijd van 25 t/m 49 jaar, licht is teruggelopen en wel van 7,1 naar 6. 9%. het huidige tempo van ontwikke ling van 'human resources' en de bestaande institutionele regelingen daarvoor, voldoende zullen zijn voor Europa om de uitdagingen van de 21e eeuw aan te kunnen gaan. De behoefte aan beleid Het beleid moet dus tweeledig zijn: in de eerste plaats is een grote sprong voorwaarts nodig in investe ringen om het algemene kwalifïca- tiepeil te vergroten en tegemoet te komen aan de ontwikkeling naar meer geschoolde banen. Dit bete kent beter en marktgericht onder wijs, alsmede een substantiële verbetering van de efficiency en ge schiktheid van bestaandeleergan gen. In de tweede plaats moeten werkenden in staat zijn te voldoen aan de eisen, die door de voortdu rende veranderingen worden ge steld. Dit brengt twee soorten maatregelen met zich mee, voor werklozen en nieuwe toetreders en voor hen die al werken en het groot ste deel van de beroepsbevolking uitmaken. - Op een arbeidsmarkt waar de behoefte aan kennis en vaardig heden steeds groter wordt, zijn te veel werklozen onvoldoende gekwalificeerd. Mensen wier opleiding verouderd of onvol is, kunnen moeilijk doende weer aan de slag komen. Het feit dat het algemene oplei dingsniveau stijgt, betekent dat mensen met minder onderwijs nog verder achteropraken en een grotere kans op sociale uit sluiting lopen. Er is een bijzon dere inspanning nodig om hun kwalificatieniveau te verhogen teneinde hen beter te laten con curreren op een arbeidsmarkt die concurrerender wordt. steeds rendabele werkenden om ook hen aan nieuwe eisen te kunnen laten voldoen. Dat is bijzonder be langrijk voor lager gekwalifi ceerde werknemers, voor wie het verbeteren en verbreden tijdens van hun vaardigheden het werk de belangrijkste en meest investering zou kunnen zijn om langdurige werkloosheid te voorkomen en inzetbaarheid te bevorderen. De meeste opleiding en herscholing wordt voor jongeren georgani seerd (zie hieronder), niet voor mensen die al een baan hebben, of voor hen die 10, 20 of 30 jaar hebben gewerkt en werkloos zijn geworden. Een betere opzet en een beter aanbod van opleidingen dient gebaseerd te zijn op een part nerschap tussen bedrijfsleven en overheid, zodat beide worden geconfronteerd met de oplei dingsbehoeften van werkne mers. Het bedrijfsleven moet erkennen dat er voor haar een rol is weggelegd in het opleiden van personeel, en het aanbod van opleidingen door de over heid moet voldoen aan de be en hoefte van bedrijfsleven werknemers. 6 Bevolking van 25*59 jaar naar onderwijspeil, 1995 % v, h. totaal B Derde niveau •Tweede niveau, tweacie trap Ondanks de bovengenoemde verbe teringen valt het te betwijfelen of - Maar een nog grotere uitdaging schuilt in de herscholing van de 25-9 30-4 36-9 40-4 45-9 50-4 65-9 -17 Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid in het interactie Het verbeteren van het oplei dingsniveau van de beroepsbe volking zal een grote inhaalma noeuvre onderwijs vereisen, die rekening houdt met de informatie-technologi sche revolutie en die de ontwik kelingen in de komende jaren kan bijhouden. Dit betekent een nieuwe tussen werk en opleiding, in plaats van de oude tussen werken en niet-werken. Het onderwijssys teem moet worden omgezet van onderwijzen naar leren. Onder 'leren nemingen moeten meer in aanbieden. Werklozen moeten herscholing aangeboden krijgen, in plaats van langdurige werkloosheid en veroudering van kennis. praktijk' de Het stopzetten van het proces van dalende arbeidsparticipatie van oudere werknemers, in het bijzonder van mannen, is een belangrijke zaak. Veel mensen die vervroegd uittreden zijn laag geschoold en vaak zijn zij zeer lang werkloos geweest. Het lijkt erop alsof de maat schappij niet weet wat met hen te doen, zonder zich daarom te bekommeren. Het toekomstige concurrentievermogen van de Europese economie en haar be roepsbevolking is afhankelijk van hun blijvende arbeidsparti cipatie. Inspanningen gericht op scholing en grotere inzet baarheid moeten meer op deze groep worden afgestemd. initiatief genomen door instelling van het Europees J a ar van het Permanente Leren (1996) en het Witboek van de Commissie "Onder wijs en Leren". Maar het gaat er in de allereerste plaats om de veroude ring van kennis en vaardigheid van de volwassen beroepsbevolking, zo wel van de werkenden als van de niet meer werkenden, een halt toe te roepen. Structurele doelen van het werk gelegenheidsbeleid Europa moet nieuwe vormen van permanente educatie en opleiding ontwikkelen met bijzondere aan dacht voor gelijke behandeling van vrouwen en mannen, m a ar ook meer gericht op ouderen en gehan dicapten. Hiertoe wordt thans het In de werkgelegenheidsstrategie van Essen is er de nadruk op gelegd dat aan bepaalde achterstandsgroe pen op de arbeidsmarkt, jongeren, langdurig werklozen en werkloze vrouwen, prioriteit moest worden gegeven 7 Jeugdwerkloosheid in de Lid-Staten, 1990 en 1995 Vervolgens is de strategie in het verslag voor de top van Madrid en het tussentijds verslag voor de top van Florence verder uitgewerkt en samengevat in drie structurele doe len van werkgelegenheidsbeleid : 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 11990 11995 T 45 40 35 • 30 25 a fl e F Ifl I L NL * P « S UK E15 S DK O QR i F IR l L NL A P PI 6 UK EIS , v. d. beroepsbevolking, 16-24 % van de bevolking, 15-24 18 - van jongeren Inpassing in het arbeidsbestel: alle jongeren moeten het onderwijs, de be roepsopleiding en de arbeidser varing krijgen op het niveau dat nodig is voor het krijgen van een baan; - Voorkomen langdurige van werkloosheid: alle werklozen dienen de kans te krijgen op herscholing herintegratie en voordat zij langdurige werkloos worden; - Integratie van arbeidsvoorzie- ningsmaatregelen gericht op het krijgen van gelijke kansen : er dient een actief beleid voor de opheffing van segregatie op de arbeidsmarkt te worden ge- voerd met behulp van deeltijd arbeid als overgangsmaatregel voor de afstemming van gezin staken en betaalde arbeid van mannen en vrouwen. Het doel hiervan is niet het beleid tot bepaalde groepen te beperken. Integendeel: het gaat om de ont wikkeling van een alomvattend be leid voor het beter functioneren van de hele arbeidsmarkt. De integratie van jongeren op de arbeidsmarkt De werkloosheid onder jongeren is nog altijd dubbel zo groot als onder volwassenen, gemiddeld meer dan 20%. De kloof tussen de werkloos heid onder jongeren en die onder volwassenen, die in de tweede helft van de jaren tachtig bij het dalen van de werkloosheid aanzienlijk smaller werd, is tijdens de recessie aan het begin van de jaren negen tig weer breder geworden. Maar de kloof is minder breed dan tien jaar geleden en het aantal betrokkenen is veel kleiner door de daling van de arbeidsparticipatie en het klei ner worden van de populatie van jongeren, (grafiek 7). Het aantal jongeren dat in 1995 in de Unie tot de beroepsbevolking toetrad zou vanzelf kleiner moe ten zijn geworden, ook zonder afnemende arbeidsparticipatie, omdat de omvang van deze leef tijdsgroep in de meeste Lid-Staten afneemt. Door dit demografisch effect alleen al is de omvang van de beroepsbevolking van jongeren in 1995 met 1% verminderd en wan neer het effect van de arbeidspar ticipatie hierbij wordt geteld, was de afname in dat ene jaar alleen al 3%. Anders dan voor andere leef tijdsgroepen is de ontwikkeling vrijwel gelijk voor m a n n en en vrouwen. Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid Een groot deel van het beleid van de Lid-Staten om de kans op werk voor jongeren te verbeteren, richt zich op het aanbod van de moge lijkheid de juiste vaardigheden en kwalificaties te leren voor de ar beidsmarkt en werkloosheid te voorkomen. In het bijzonder is het beleid gericht op vermindering van het aantal jongeren dat het onder wijs en/of de opleiding te vroeg en met weinig of geen diploma's ver laat. Sommige Lid-Staten garanderen een opleidingsplaats aan jongeren die dat willen, wanneer zij het on derwijs verlaten na afloop van de leerplicht (Nederland, het VK). Andere Lid-Staten garanderen een minimum aantal plaatsen in het voortgezette onderwijs, om ervoor te zorgen dat iedereen die wil blij ven, dat ook kan doen (Finland, Zweden). Verschillende Lid-Staten hebben zich ten doel gesteld om de participatie op verschillend niveau te vergroten (Frankrijk, Italië, Spanje, het VK). Zelfs in Lid-Sta ten waar het leerlingstelsel een lange traditie heeft, worden maat regelen getroffen om het te verster- k en of h et i m a go e r v an bij werkgevers en jongeren te verbete ren. Andere Lid-Staten ontwikke len of verbreden hun stelsels voor beroepsopleiding om ze aantrekke lijker te maken. De behoefte aan beleid Aangezien de werkgelegenheids graad en het werkloosheidspercen tage van jongeren sterk reageren op de algemene arbeidsmarktsitu atie, moet een geslaagd jongeren beleid bestaan uit een combinatie van maatregelen om jongeren vol doende toe te rusten voor de ar beidsmarkt en beleidsmaatregelen om de werking van de arbeids markt te verbeteren en de oorza - 1 9- ken van de grote, blijvende jeug dwerkloosheid bij de wortel aan te pakken. - Vroegtijdig ingrijpen is het be langrijkste middel om te voor komen dat jongeren werkloos worden en vervolgens afglijden naar langdurige werkloosheid. Er zijn aanwijzingen dat jonge ren zonder diploma vier keer meer kans maken op werkloos heid dan jongeren met diploma. Het beleid dient zich te richten op het terugdringen van analfa betisme en het mislukken op school en op de verhoging van het eindniveau. Sommige lan den hebben kwantitatieve doel stellingen opgesteld, gefaseerd in het verloop van de opleiding, om het niveau te verhogen. Waar dat gebeurt moeten vol doende middelen beschikbaar worden gesteld. - Voor werkloze jongeren dienen activerende maatregelen veel eerder te worden getroffen dan momenteel geschiedt. Een te grote nadruk op wettelijke re gels om voor een uitkering in aanmerking te komen, kan voor jongeren tot lange wachttijden leiden en verhoogt het gevaar dat arbeidsmarktbeleid correc tief wordt en ondergeschikt raakt aan het uitkeringsstelsel, in plaats van activerend om jongeren aan werk te helpen. hebben - Wanneer jongeren eenmaal de arbeidsmarkt betre den, moet er voor hen een g- eïntegreerd pakket van advies en begeleiding beschikbaar zijn, en moeten zij de kans krijgen de vereiste vaardigheid te ont wikkelen en ervaring op te doen. Een van de manieren om dit te bereiken is het moderni seren van het leerlingstelsel en leergangen te ontwikkelen die de essentie van het stelsel tot Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid uitdrukking brengen. Voor jon geren die al een beroepskwalifi is het krijgen catie bezitten, van een baan om werkvaring op te doen, het belangrijkst. Lan den die de garantie geven van zo'n aanbod op een bepaald mo ment van werkloosheid, zijn erin geslaagd de jeugdwerkloos heid aanzienlijk terug te drin gen. - Het aanbieden van arbeidser varing en van een eerste baan is van essentieel belang. Voor de sociale partners is een sleu telrol weggelegd om hiervoor te zorgen en om innoverende vor men van werkorganisatie te (loopbaanonder ontwikkelen breking, geleidelijke pensione ring e. d. ) en flexibele werktij den, die extra leiden vacatures om jongeren aan een baan te helpen. tot Het voorkomen en bestrijden van w e r k l o o s h e id en m et n a me langdurige werkloosheid onder de drie miljoen jongeren die al min stens zes maanden zonder werk zijn, vereist gerichte, vroegtijdige en activerende arbeidsmarktmaat- regeien, die bestaan uit een combi- en n a t ie v an w e r k e r v a r i ng 8 Langdurige werkloosheid in de Unie, 1986-1998 % werkloos 60 r 1986198719881989199019911992199319941995 opleidingsmogelijkheden. Deze maatregelen dienen zo te zijn opge zet dat de kans op een leven lang werk zo groot mogelijk wordt, en het gevaar van latere werkloosheid zo klein mogelijk. Het voorkomen van langdurige werkloosheid In 1995 is de langdurige werkloos heid in de Unie opgelopen van 48% tot meer dan 50% van de werklozen (EUR12). Het percentage werklo zen al twee of meer jaar zonder werk is zelfs nog sterker gestegen: van 27% tot meer dan 30% (gra fiek 8). Sinds 1992, toen met 41% het laagste punt sinds 10 j a ar werd bereikt, stijgt de langdurige werk loosheid voortdurend. Van de huidige werklozen is een veel groter deel al eens eerder werkloos geweest (vaak langdurig werkloos) d an van de m e n s en die m o m e n t e el een b a an heb b e n. H et p e r c e n t a ge v an de beroepsbevolking dat ooit werk loos was, schijnt in de loop van de tijd toe te nemen. Ongeveer 45% van de jonge mensen onder de 25 in de Unie is enige tijd werkloos geweest, hetzij voor, hetzij na de eerste baan. Langdurige werkloosheid is de uitkomst van stromen in en uit de werkloosheid. Uit de gegevens in e n k e le L i d - S t a t en k an m en afleiden dat zo'n 20% van hen die werkloos worden, waarschijnlijk langdurig werkloos wordt. Langdurige werkloosheid leidt ook tot het verloren gaan van vaardig heden. De mensen raken tijdens langdurige perioden van werkloos heid niet alleen hun vertrouwen en zelfachting kwijt, zij verliezen ook aan inzetbaarheid. Dit heeft ver - 20 gaande gevolgen zowel voor hen als voor de economie. De omvang van de langdurige werkloosheid is een teken van te kortkomingen in het economisch beleid en het werkgelegenheidsbe leid. De werkgelegenheidssituatie in het algemeen verklaart een deel v an h et p r o b l e e m, m a ar de verschillende maatregelen van ar beidsmarktbeleid zijn even belang rijk. Landen met een activerend beleid hebben meer succes gehad bij het voorkomen van langdurige ( L u x e m b u r g, w e r k l o o s h e id D e n e m a r k e n, O o s t e n r i jk en Zweden). De meeste Lid-Staten hadden een beleid gericht op uitkeringen, met enige elementen van activerend beleid, meer geschikt voor het ver lichten dan het voorkomen van langdurige werkloosheid. Maatre gelen voor het verlichten van de gevolgen van langdurige werkloos heid zijn noodzakelijk en belang rijk, maar als arbeidsmarktbeleid zich tot dergelijke maatregelen be perkt, bestaat het gevaar dat werk- z o e k e n d e n, b e d r i j v en en h et arbeidsbureau het verkeerde sig naal krijgen, waardoor optreden wordt uitgesteld en langdurige werkloosheid blijft bestaan of zelfs ontstaat. De behoefte aan beleid Beleidsmaatregelen moeten het probleem van de langdurige werk loosheid van twee kanten benade l a n g d u r ig r e n: e n e r z i j ds de werklozen weer aan het werk krij gen en anderzijds voorkomen dat werklozen langdurig werkloos wor den. Deze benadering wordt door twee overwegingen ingegeven. In de eerste plaats zijn activerende maatregelen gericht op het tot staan brengen van de instroom in de langdurige werkloosheid, de vermindering van het aantal lang- Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid durig werklozen, de werkloos heidsduur en de kans op werkloos heid. In de tweede plaats zijn maatregelen doelmatiger als ze worden toegepast wanneer de be t r o k k e n en nog zelfvertrouwen hebben en inzetbaar zijn. - De herintegratie dient te begin nen lang voordat mensen lang durig werkloos worden en ont moedigd raken. De Lid-Staten moeten in hun meerjarenpro gramma's duidelijk laten zien dat deze overeengekomen aan pak ook de dagelijkse praktijk zal zijn van het arbeidsbureau. - Voor een vroegtijdige actie is het nodig dat personen met risi co van langdurige werkloosheid worden geïdentificeerd. De plaatselijke dienst voor de ar beidsvoorziening moet in staat zijn hoogwaardige begeleiding en advies te verlenen. - Bij een succesvolle herintegra tie hoort vaak een opleiding voor nieuwe, meer gekwalifi ceerde banen; een betere af stemming op de kwalificatiebe hoeften van ondernemingen ter plaatse vergroot de kansen van werklozen. - Gecombineerde maatregelen voor opleiding en werkervaring kunnen helpen de weerstand tegen scholing te overwinnen; hierbij motiveert men de lang durig werklozen door te wijzen op mogelijke kansen op een baan. In de praktijk opgedane ervaring wordt door werkgevers meer op prijs gesteld dan alleen scholing. - Plannen voor het scheppen van werkgelegenheid dienen te wor den gebaseerd op actief part nerschap en gezamenlijke fi nanciering, waarbij alle spelers op de plaatselijke arbeidsmarkt voor worden betrokken. Bijzondere nadruk dient op de actieve me dewerking van de sociale part ners te worden gelegd. Klein schalige het plannen scheppen van werkgelegenheid, gericht op groepen en gemeen schappen met de meeste ach terstand, bieden vaak meer mo gelijkheden en zijn doelmatiger dan grootschalige plannen. sommige - In het algemeen zijn geslaagde preventie- en herintegratiestra tegieën voor het aanpakken van langdurige werkloosheid en sociale uitsluiting afhankelijk van ontwikkelingen van wijde re strekking (voltijd- en deel tijdbanen, werken als zelfstan dige, onderwijs en opleiding, het combineren van gezin en werk). - De doeltreffendheid en de waarde van een activerend ar beidsmarktbeleid ter voorko ming en bestrijding van lang durige werkloosheid mag men niet alleen beoordelen naar het aantal korte-termijnplaatsin gen, maar moet ook worden be zien naar de inzetbaarheid op langere termijn. - Als belangrijk onderdeel van activerende, preventieve een strategie dient het begrip 'tran- sitionele arbeidsmarkt' met ba nen van korte duur, die inzet baarheid helpen behouden of herkrijgen, te worden ontwik keld. Tijdig handelen is cruciaal voor de bestrijding v an de l a n g d u r i ge werkloosheid, zowel voor preven tie als voor herintegratie. In ver b a nd m et de a a rd v an de langdurige werkloosheid is een ge differentieerde benadering nodig om te voorzien in de verschillende behoeften van de betrokkenen, met 21 inbegrip van passende uitkerin gen, een combinatie van opleiding en werkervaring en de actieve be trokkenheid van de arbeidsbu reaus. De bevordering van gelijke kansen voor vrouwen en mannen Gelijke kansen voor vrouwen en m a n n en vormen een essentiële d o e l s t e l l i ng v an de E u r o p e se werkgelegenheidsstrategie. Voor een deel komt dat door de toegeko men arbeidsparticipatie van vrou wen en hun groter wordende rol in de Europese economie. Tot op zeke re hoogte gaan vrouwen er dus al e c h t, zij h et o n v o l d o e n d e, op vooruit qua gelijke mogelijkhe den, kansen, voorwaarden en belo ning. De laatste 20 jaar of langer nemen vrouwen de hele groei van de be roepsbevolking van de Unie voor hun rekening en waarschijnlijk blijven zij dat ook in de toekomst doen. Zo vertoont de arbeidsparti cipatie van vrouwen in de leeftijd van 25 tot 50 jaar in de Lid-Staten, in de korte periode tussen 1987 en 1995, een stijging van 63% tot ruim 70% (grafiek 9). In die periode is de arbeidsparticipatie in alle landen behalve Denemarken, Finland en Zweden waar hij met meer dan 80% al hoog was, toegenomen. Het sterkst was dat in landen waar de p a r t i c i p a t ie aanvankelijk laag was, zoals in Spanje en Ierland, met een stijging van ca. 40% tot bijna 60%. Niettemin blijft deelne ming aan de beroepsbevolking van vrouwen in deze leeftijdsgroep kleiner dan in de VS — bijna 80% versus 75%. Dit komt neer op — na correctie voor uiteenlopende bevol kingsomvang — een verschil in het aantal werkende vrouwen van zes tot zeven miljoen. Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid Terwijl a r b e i d s p a r t i c i p a t ie en w e r k g e l e g e n h e i d s g r a ad v an vrouwen in de loop van de tijd zijn toegenomen, zijn die van mannen afgenomen. Ruim 62% van de netto groei in het aantal banen in 1995 in de Unie is, net als in het recente verleden, naar vrouwen in plaats van mannen gegaan. Tot op zekere h o o g te w e e r s p i e g e lt d it h et sectorale patroon van de verande ringen in de werkgelegenheid, waarbij groei in de dienstverlening plaats heeft en het aantal banen in de landbouw en de industrie, in hoofdzaak voor m a n n e n, blijft dalen. De sectoren van bedrijvigheid die het snelst groeien in werkgelegen heid, zijn die waar vrouwen een meer dan evenredig deel van het personeelsbestand uitmaken. In de Unie wordt 60% van de banen in die sectoren bezet door vrouwen en een vergelijkbaar percentage van alle nieuwe banen gaat naar vrou wen, in plaats van mannen. Daar entegen nemen mannen meer dan 70% van de werkgelegenheid in de krimpende industrie voor hun re kening. Een aanzienlijk deel van de vrouwen in de groeiende secto ren van dienstverlening is hoog ge schoold en bezit een academische graad of een daarmee gelijk te stel len diploma. In 1995 werkte onge veer 70% van de vrouwen met een dergelijke scholing in deze secto ren, tegen slechts 46% van de man nen. Misschien nog opmerkelijker is dat ruim 40% van de vrouwen in groeiende sectoren van bedrijvig heid met niet meer dan een oplei d i ng op b a s i s n i v e au w e r k t, vergeleken met slechts 14% van de mannen. De werkloosheid onder vrouwen is e c h t er n a u w e l i j ks b e ï n v l o ed Arbeidsparticipatie en werkgelegenheidsgraad van vrouwen van 25-49 jaar in de Lid-Staten, 1987 en 1995 % van de bevolking, 25-49 100 100 S Werkloos •Werkend door het herstel en blijft in nllr Lid-Staten, behalve in het VK en Zweden, groter dan onder mannen. Het werkloosheidspercentage van vrouwen in de Unie in haar geheel daalde tussen 1994 en 1995 minder dan dat van mannen, maar tussen medio 1995 en het voorjaar van 1996 is h et voor m a n n en en vrouwen ongeveer in dezelfde mate gestegen, alvorens te stabiliseren. Duitsland is een uitzondering, o m d at de werkloosheid onder mannen daar veel sneller is geste gen dan onder vrouwen, voorname lijk door de vele vrouwen die zich in het vroegere Oost-Duits land, waar de arbeidsparticipatie b i j z o n d er g r o ot w a s, u it de beroepsbevolking hebben terugge trokken. De behoefte aan beleid - De blijvende arbeidsparticipatie van vrouwen is een belangrijke factor in de ontwikkeling van de werkgelegenheid in Europa, toekomstige vooral gezien de demografische ontwikkelingen. Een hoog participatieniveau van vrouwen leidt tot een hoog niveau van werkgelegenheid en van economische ontwikkeling. Het beleid dient daarom gericht te zijn op zekere en gemakkelij ke toegang van vrouwen tot de arbeidsmarkt. - Ondanks het feit dat een groter deel van de banengroei naar vrouwen gaat, blijven overal in de Unie vrouwen meer met werkloosheid kampen dan man nen. Het is van belang beleids acties te ondernemen oio. ervoor te zorgen dat vrouwen op de werkplek eerlijk en gelijkwaar dig worden behandeld en alle gelegenheid krijgen om werk met te combineren, zonder dat hun carrière daarvan schade onder vindt. verzorgende taken B DK D GR E F IR I L NL A P FI S UK E15 E15, Inclusief de nieuwe dealstatan; Fl, Z 1985; Z 25-44; linker staaf : 1987; rechter staaf : 1995 2 2- Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid - Een cruciaal element is het zor gen voor betere voorzieningen om mensen in de gelegenheid te stellen werk en gezinstaken te verenigen (dit geldt zowel voor kinderopvang als voor bejaar denverzorging). Dat betekent een herziening van alle voor schriften en regels die direct of indirect nadelig zijn voor vrou wen die hun loopbaan onder breken om een kind te krijgen of om verzorgende taken te ver richten. - Men mag beslist niet de vele mannen uit het oog verliezen, die vaardigheden hebben die niet langer op de arbeidsmarkt worden gevraagd en tot langdu rig nietsdoen zijn veroordeeld, ongeacht of dat langdurige werkloosheid of vervroegde uit treding wordt genoemd. Tot nu doeltreffende toe maatregelen gevonden om hen weer werk te bezorgen en het beleid blijft dan ook passief met allerlei maatregelen voor inko menssteun (uitkeringen voor werkloosheid of arbeidsonge schiktheid, pensioen bij ver vroegde uittreding of bijstand). zijn geen - Inpassing van beleid inzake ge lijke kansen in het arbeids marktbeleid betekent dat moet worden nagegaan of er ook on bedoelde en onvoorziene, maar belangrijke effecten van het overheidsbeleid zijn op de rela ties tussen mannen en vrou wen. Beleidsinspanningen dienen ge richt te zijn op opheffing van segre gatie op de arbeidsmarkt en op alle bestaande belemmeringen voor vrouwen om hun situatie op de ar beidsmarkt verbeteren. De arbeid van vrouwen wordt te vaak geken merkt door lage lonen, los werk, onzekere arbeidsvoorwaarden en weinig carrièremogelijkheden. Van passieve naar activerende maatregelen ter bevordering van arbeidsparticipatie en het krijgen van een baan Een aantal factoren, in het bijzon der de macro-economische ontwik keling, heeft een rol gespeeld bij het ontstaan van de massale werkloos heid. Maar structurele factoren zijn ook van invloed geweest. De stijging van de werkloosheid is het resultaat van twee factoren: er zijn meer mensen zonder werk geraakt en de duur van de werkloosheid is langer geworden. Onevenwichtig arbeids marktbeleid kan de structurele werkloosheid verergerd hebben door aan de meeste werklozen alleen een uitkering te geven, in plaats van middelen om nieuwe vaardigheden te verwerven voor een nieuwe start op de thans meer scholing vereisende arbeidsmarkt. Dit heeft mogelijk het ontstaan van langdurige werkloosheid en sociale uitsluiting bevorderd. in d at Meerjarige werkgelegenheidspro gramma's bevestigen de wijdver b r e i de m e n i ng de overheidsuitgaven het accent moet worden verplaatst van een passief naar een activerend beleid. Het heeft meer zin het ontstaan van werkgelegenheid of opleiding te financieren en de uitgaven te ver schuiven van consumptie naar in v e s t e r i n g, d an a l l e en m a ar inkomen aan werklozen te ver schaffen. Er bestaan echter ver schillende manieren om dit te doen. ïn sommige landen is prioriteit ver leend aan de directe vervanging van passieve uitgaven door activeren de,, zoals opleiding, en nieuwe maatregelen gericht op het krijgen van een grotere kans op een nieuwe baan. In andere landen is gestreefd 23 n a ar grotere complementariteit tussen beide soorten uitgaven, om uitkeringen en activerende pro gramma's beter op elkaar te laten aansluiten. Hierbij is het stelsel van werkloosheidsuitkeringen gewij zigd om het zoeken naar werk te stimuleren. In alle Lid-Staten beschouwt men de diensten voor de arbeidsvoorzie ning als essentieel voor de bestrij ding van de werkloosheid en voor het bereiken van een hoge mate van flexibiliteit op de arbeidsmarkt. Als reactie op kritiek op de veronder stelde ondoelmatigheid van deze diensten in het licht van de veran derende eisen op de arbeidsmarkt, hebben de meeste Lid-Staten de laatste tijd hun arbeidsbureaus her vormd. Dit gaat vaak gepaard met decentralisatie van de diensten, de regulering en geleidelijke uitbrei ding van plaatsing door particuliere bureaus, en met gerichtere beroeps keuzevoorlichting aan werkzoeken den en grotere inspanning om de cliënten te begeleiden. In 1995 hebben de Lid-Staten van de EU ca. 180 miljard ecu besteed aan arbeidsmarktbeleid; hiervan is 63 miljard ecu besteed aan active rende maatregelen. Slechts iets meer dan een derde van de totale uitgaven was dus bestemd voor spe cifieke maatregelen om de herinte gratie van werklozen te bevorderen in plaats van uitkeringen te ver strekken. Groeiend bewustzijn dat het aan deel van activerende beleidsmaat regelen in de totale uitgaven van de meeste Lid-Staten relatief laag is, alsmede het schrikbarend hoge peil van de langdurige werkloosheid, heeft tal van Lid-Staten ertoe ge bracht de uitgaven te verplaatsen van passieve steun aan werklozen n a ar activerende arbeidsmarkt- maatregelen om hen te helpen werk te vinden. Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid Dat is moeilijk te verwezenlijken, met name tijdens een recessie wan neer het aantal werklozen groter wordt en de financiële middelen daardoor onder druk komen te staan. Het recente verloop van de uitgaven laat zien dat in perioden van recessie het passieve beleid het activerend beleid op de achtergrond dringt. Tussen 1990 en 1994 is het gemiddelde aandeel van de active rende beleidsmaatregelen in de Unie gedaald van 36% tot 33%, waarna het in 1995 weer tot 35% steeg. De stijging van het aandeel in 1995 kan enerzijds worden toegeschre ven aan een geringe daling van de werkloosheid en anderzijds aan herkenbare pogingen het arbeids marktbeleid te activeren. Deze stra tegie b e p e r kt zich niet tot de vervanging van passieve door acti verende uitgaven. Een belangrijk deel van de strategie bestaat uit revisie van het stelsel voor wer kloosheidsuitkeringen, om ervoor te zorgen dat de hoogte en de duur van de werkloosheids- en bijstands uitkeringen niet ontmoedigend uit werken op het zoeken naar werk en om de uitkering beter in te passen in de uitvoering van activerende programma's. Noodzakelijke acties - Het slagen van een dergelijke beleidswijziging is afhankelijk van de bereidheid om doelstel lingen en wisselwerking tussen activerende en passieve maat regelen nader te bestuderen en te onderzoeken hoe de instru menten kunnen worden verbe terd. - Hierbij dient nagegaan te wor den in hoeverre uitkeringen een stimulerende rol kunnen spelen om twee doelstellingen te berei ken. In de eerste plaats om voor individuele voorkeuren in staat passieve inkomenssteun te ver anderen in actief zoeken naar werk en participatie, en in de tweede plaats om maatregelen af te stemmen op werklozen om hen te stellen een duurzame oplossing voor hun problemen te vinden. Een der gelijke verschuiving van passie ve naar activerende maatrege len is van cruciaal belang, niet alleen voor de herintegratie van huidige werklozen, maar ook voor de benutting van het pro- ductiepotentieeel van de gehele beroepsbevolking. Dit kan ech ter alleen worden verwezenlijkt als er een duidelijk, wederzijds begrip is van gezamenlijke ver antwoordelijkheid van werklo zen en overheidsinstellingen, die als taak hebben werklozen aan een baan te helpen. De Lid-Staten passen allerlei maatregelen toe om het aan moedigingsaspect van uitkerin gen te vergroten, in het bijzon te der om werkgevers aan moedigen laag geschoolden in dienst te nemen en werklozen om een nieuwe baan aan te ne men in plaats van inactief te blijven. Deze maatregelen moeten een delikaat evenwicht bewaren tussen de directe en de indirecte gevolgen ervan. Zij kunnen de druk op werklozen vergroten om een baan aan te nemen, maar hun partners ontmoedigen. Zij kunnen de belastingtarieven marginale aan de onderkant verlagen, maar het modale of gemiddelde loon verhogen. Hierdoor kun totale arbeidskosten nen de voor gekwalificeerde banen lager worden, maar te gen aanzienlijke fiscale kosten. De programma's moeten zorg vuldig worden geëvalueerd en er moet worden vastgesteld welke het meest doeltreffend zijn. laag - 2 4- - Lid-Staten maken gebruik van allerlei maatregelen om de ar beidsbureaus te ontwikkelen en te hervormen. Tot nu toe ligt de nadruk op decentralisatie, re gulering en betere afstemming op groepen met specifieke be hoeften. Verdere hervormingen dienen erop gericht te zijn de vier voornaamste taken van de arbeidsbureaus te versterken, opdat zij hun rol volledig kun nen spelen bij het activeren van het arbeidsmarktbeleid. De eer ste taak is de traditionele ar beidsbemiddeling, het samen brengen van degenen die werk zoeken met hen die het aanbie den. De tweede is de voorlich tende functie, het verstrekken van informatie aan werkzoe kenden en werkgevers over pro gramma's en maatregelen en de derde is de begeleidende func tie, het adviseren en de counsel ling van werkzoekenden met betrekking tot kansen op werk, opleiding en herscholing. De vierde is de uitvoerende taak, de toepassing van maatregelen in nauwe samenhang met de andere taken en het uitkerings stelsel. De opgave voor het beleid: van onzekerheid tot vertrouwen Met de interne markt doet Europa een sprong voorwaarts in de moder nisering van de economie. Deze markt biedt het kader en de poten tie voor groei en voor een op werkgelegenheid gericht macro- economisch beleid, en stelt de Lid- Staten in de gelegenheid meer te profiteren van multiplier-effecten, zoals benadrukt in de Actie voor werkgelegenheid in Europa — een vertrouwenspact. Tezamen met de blijvende werkgelegenheidsteun die voortvloeit uit de activiteiten Aanpak van het werkgelegenheidsprobleem — kwesties en beleid van de Structuurfondsen van de Gemeenschap (met name van het Europees Sociaal Fonds), die een grote rol spelen bij de bevordering van de economische en sociale cohe sie tussen en binnen de Lid-Staten, geeft de interne markt de mogelijk heden van het integratieproces aan. Deze mogelijkheden zijn nog niet optimaal gebruikt. Coördinatie van beleid zorgt voor meer toegevoegde waarde dan de som van afzonderlij ke maatregelen in elke Lid-Staat. Deze benadering houdt in dat de politiek van eigenbelang met een gezamenlijk nulresultaat wordt vervangen door een gecoördineerd groeibeleid, dat een positief resul taat heeft en vertrouwen wekt bij consumenten en investeerders. In het voorgaande zijn de actiege bieden genoemd, w a a r a an nog steeds aandacht moet worden be steed wil men de Europese werkge- legenheidsstrategie laten slagen. Het kader is er, nu moet het gaan functioneren. De sleutel tot succes ligt in de onderlinge afstemming van vaak strijdige doelstellingen: lijke kansen voor mannen en vrouwen; - de actieve betrokkenheid van alle partijen bij de beslissingen die op hen van toepassing zijn. Een doeltreffende, rechtvaardi ge economie en samenleving kan alleen maar functioneren als zowel werkgevers als werk nemers een gemeenschappelij ke, evenwichtige perceptie van hun rol en functie in die samen leving hebben. Europa bezit de mogelijkheden om haar werkgelegenheidsprobleem op te lossen. De weg daar naartoe ver eist de keuze uit een aantal serieu b e l e i d s o p t i e s. ze, m o e i l i j ke Samenwerking, het kenmerk en wachtwoord van de opbouw van Europa sinds de oprichting van de Gemeenschap, biedt de beste kans om aan het klimaat van onzeker heid een eind te maken en vooruit te gaan met vertrouwen in de toe komst. - een doorslaggevende beleid aanpak waarbij het structurele en het macro-economisch in evenwicht worden gebracht om de werking van de Europese te verbeteren, arbeidsmarkt naast maatregelen ter bevorde ring van het economisch her stel; - een tegelijkertijd besluitvaardige aanpak waarbij efficiëntie en recht vaardigheid in evenwicht zijn, zodat productieve werkgelegen heidscreatie wordt bevorderd en structurele doeleinden van integratie, pre ventie en aanpassing aan de be hoeften van groepen met de grootste achterstand — jonge ren en langdurig werklozen — worden nagestreefd, onder ge lijktijdige waarborging van ge - 25 ISSN 0254-1513 COM(96) 485 def. DOCUMENTEN NL 04 05 Catalogusnummer : CB-CO-96-500-NL-C ISBN 92-78-09907-4 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg ûtiç


title: Kontrol i Fiskerisektoren.

eurovoc_concepts:
common fisheries policy
fishing controls


title: VERORDENING (EG) Nr. 1947/96 VAN DE COMMISSIE van 9 oktober 1996 inzake de opening van een permanente openbare inschrijving voor de uitvoer van gerst die in het bezit is van het Deense interventiebureau

eurovoc_concepts:
Denmark
award of contract
barley
export licence
intervention agency
product quality