title: ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Η απασχόληση στην Ευρώπη - 1996

eurovoc_concepts:
EU employment policy
fight against unemployment
labour market
unemployment
vocational training

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 09. 10. 1996 COM(96) 485 τελικό ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Η απασχόληση στην ΕΥΡΩΠΗ 1996 Π ε ρ ί λ η ψη — Η α π ά ν τ η ση στην πρόκληση τ ης απασχόλησης Περίληψη - Η απάνχηση στην πρόκληση της απασχόλησης Η Εκθεση για ιην Απασχόληση στην Ευρώπη για το 1996 πα ρουσιάζει τις τ ε λ ε υ τ α ί ες τάσεις π ου π α ρ α τ η ρ ο ύ ν τ αι σ τ ην απασχόληση και στην αγορά εργασίας στην Ευρωπαϊκή Έ ν ω σ η. Αναλύει την τρέχουσα κατάσταση και περιγράφει μια σειρά από ζ η τ ή μ α τα π ο λ ι τ ι κ ή ς, τα οποία πρέπει να α ν τ ι μ ε τ ω π ι σ τ ο ύν προκειμένου να λυθεί το πρόβλημα της ανεργίας Τάσεις - Ο αριθμός των απασχολουμένων 148 εκατομμύρια, δηλαδή κατά 1. 1 εκατομμύρια μεγαλύτερος α π' ό,τι το 1994, αλλά κατά 4 εκατομμύρια μικρότερος από τον αριθμό των απασχολουμένων 4 χρόνια νωρίτερα. το 1995 ήταν - - - - το ποσοστό απασχόλησης, το οποίο ανέρχεται σε 60%, είναι χαμηλότερο απ' ό,τι πριν από 20 χρόνια και σημαντικά χαμηλότερο από το υψηλότερο ποσοστό του 63%, στο οποίο είχε φτάσει το 1991. η ανεργία εξακολουθεί να είναι υψηλή, με ποσοστό 10,7% κατά μέσο όρο στα μέσα του 1996, παρουσιάζοντας μικρή πτώση σε σχέση με το ανώτατο ποσοστό του 11,3%, στο οποίο είχε ανέλθει τον Απρίλιο του 1994. η ανεργία των νέων εξακολουθεί να είναι διπλάσια από των ενηλίκων, με ποσοστό άνω του 20% κατά μέσο όρο. η μακροχρόνια ανεργία αυξήθηκε το 1995 από ποσοστό 48% των ανέργων σε άνω του 50%. Το ποσοστό των ατόμων που ήταν άνεργα για διάστημα μεγαλυιερο της διετίας αυξήθηκε από 27% σε άνω του 30%. - Στις γυναίκες οφείλεται η συνολική αύξηση του εργατικού δυναμικού κατά τ ην τελευταία εικοσαετία και το ποσοστό συμμετοχής τους ανέρχεται σήμερα στο 70% για το σύνολο χης Έ ν ω σ η ς. - Η ανεργία των γυναικών, η οποία ήταν 12,5% τον Ιούλιο του 1996, δεν επηρεάστηκε από την ανάκαμψη και εξακολουθεί να είναι υψηλότερη από την ανεργία των ανδρο>ν σε όλα χα κράτη μέλη εκτός από δύο. - Η φύση της εργασίας μεταβάλλεται. Ο αριθμός των ατόμων που εργάζονται τη νύχτα και τα σαββατοκύριακα έχει αυξηθεί σχεδόν παντού. Οι περισσότερες νέες θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν στη δεκαετία του 1990 ήταν θέσεις μερικής απασχόληση Η αντιπροσωπεύει το σύνολο της αύξησης της απασχόλησης των ανδρών και σχεδόν της απασχόλησης των γυναικών. απασχόλησης. της αύξησης προσωρινή το ήμισυ - - - στις μεγάλες εργασίας κατά την περίοδο 1988-95, σε μέση ετήσια βάση, οι απώλειες θέσεων επιχειρήσεις αντισταθμίστηκαν σε μεγάλο βαθμό από τη δημιουργία θέσεων εργασίας στις MME. Η απασχόληση στις επιχειρήσεις με λιγότερους από 100 εργαζομένους εκτιμάται ότι αυξήθηκε εταιρείες με κατά 259. 000 άτομα περισσότερους από 100 εργαζομένους σημειώθηκε καθαρή απώλεια άνω των 222. 250 θέσεων εργασίας ετησίως. ενώ στις ετησίως, το μεγαλύτερο μέρος της καθαρής αύξησης θέσεων εργασίας σημειώθηκε στον τομέα των υπηρεσιών, ενώ συνεχίστηκε η μείωση της απασχόλησης στη γεωργία και τη βιομηχανία. η ανάκαμψη χης ανάπτυξης, που ξεκίνησε 1994, ουσιαστικά διακόπηκε στα τέλη του 1995, κυρίως λόγω των το | _ -3 συνεπειών των αρνητικών εξελίξεων στις χρηματοπιοιω- τικές αγορές. Παρ' όλα αυτά, αναμένε ιαι να ξαναρχίσει η πορεία της ανάπτυξης κατά τη διάρκεια του έτους και μάλιστα να επισπευσθεί το 1997. Τομείς δράσης σε θέματα πολιτικής Τα περιθώρια δράσης των κρατών μελών φαίνεται να είναι στενά όσον αφορά τη μάχη κατά της ανεργίας και της περιθωριοποίησης. Η π α ρ α δ ο σ ι α κή δ ι α χ ε ί ρ ι ση χ ης ζ ή τ η σ ης μέσω τ ων δημόσιων ελλειμμάτων δεν έχει αποδειχθεί αποτελεσματική για την επίτευξη σταθερών επιδόσεων όσον αφορά χην ανάπτυξη και χην εξεύρεση λύσης στα διαρθρωχικά προβλήματα των ευρωπαϊκών οικονομιών. Έ τ σ ι, πρέπει να συνεχιστεί η εφαρμογή μακροοικονομικών πολιτικών με γνώμονα τη σταθερότητα, οι οποίες βελτιώνουν το κ λ ί μα ε μ π ι σ τ ο σ ύ ν ης σ τ ις χ ρ η μ α τ ο π ι σ τ ω τ ι κ ές α γ ο ρ ές και μεταξύ των καταναλωτών, και δεν πρέπει να ενδώσουμε στην τεχνολογική ηττοπάθεια, στο φόβο έναντι της φιλελευθε ροποίησης του παγκόσμιου εμπορίου ή στη νοοτροπία της εξαγωγής των οικονομικών προβλημάτων σε άλλες χώρες μέσω ασυντόνιστων και μεμονωμένων ενεργειών. Προκειμένου να υπάρξει ανάπτυξη ευνοϊκή για την απασχόληση, η αφετηρία θα πρέπει να είναι μάλλον μια επιθετική στρατηγική με στόχο την αύξηση της ζήτησης παρά μια αμυντική στρατηγική βασισμένη στην κατανομή χων θέσεων εργασίας που ήδη υπάρχουν. Κινητήρια δύναμη αυτής της ανάπτυξης θα πρέπει να είναι οι προσπάθειες προς μεγαλύτερη καινοτομία ώστε να υπάρξουν ευκαιρίες για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και να σταθε ροποιηθούν οι υφιστάμενες θέσεις εργασίας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με μια επενδυτικά καθοδηγούμενη πολιτική προς τέσσερις κατευθύνσεις: - - - επενδύσεις στο φυσικό παραγωγικό δυναμικό, επενδύσεις στους ανθρώπινους πόρους, επενδύσεις σε περιβάλλον επιχειρήσεων, ευνοϊκό για την ανάιιιυξη - επενδύσεις στη γνώση και στα επαγγελματικά προσόντα. Επιπλέον, οι μεταρρυθμίσεις των συστημάτων παραγωγής και απασχόλησης πρέπει να συμβάλουν με την αντιμετώπιση των δι αβρωτικών δυσκαμψιών στις αγορές προϊόντων, υπηρεσιών και ε ρ γ α σ ί ας ώ σ τε να τ ο υς ε π ι τ ρ έ ψ ο υν να λ ε ι τ ο υ ρ γ ή σ ο υν αποτελεσματικά. Ταυτοχρόνως, πρέπει να καταστεί σαφές ότι οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να αντικατοπτρίζουν τις αρχές της αλληλεγγύης και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Ο συνδυασμός χης αποχελεσματικότητας, χης προσαρ μοστικότητας και της ασφάλειας πρέπει να θεωρείται το μεγάλο πλεονέκτημα του ευρωπαϊκού τρόπου οργάνωσης της παραγωγής και της εφαρμογής της ισότητας των ευκαιριών. Η πείρα από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες έχει δείξει ότι είναι δυνατόν να καχαπολεμηθούν η φ τ ώ χ ε ια κ αι η π ε ρ ι θ ω ρ ι ο π ο ί η ση με τ ην προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα "δίχτυ ασφαλείας" για εκείνους οι οποίοι δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις δυνάμεις της αγοράς, ενώ πα ράλληλα να ενθαρρύνεται η ενεργητική αναζήτηση εργασίας και εργαζομένων, και ως εκ τούτου θα προωθείται τόσο η ευελιξία όσο και η ασφάλεια. Περίληψη — Η απάντηση στην πρόκληση της απασχόλησης Ο διαφορετικός ρυθμός δημιουργίας θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ και ιην Ευρώπη οψείλεεαι ον ένα σύνολο παραγόντων, σιους οποίους συμπεριλαμβάνονται τα διαφορετικά ποσοστά αύξησης της πα ραγωγής, οι διαφορές στις τάσεις της απασχόλησης ανά κλάδο, η μεγαλύτερη μισθολογική διασπορά στις ΗΠΑ και οι διαφορές στο βαθμό ρύθμισης τ ων αγορών προϊόντων και υπηρεσιών. Το υπερβολικό μη μισθολογικό κόστος εργασίας έχει δημιουργήσει στρεβλώσεις στην Ευρώπη ένανχι χων χαμηλόμισθων ατόμων με περιορισμένα επαγγελματικά προσόντα. Πρέπει να διορθώσουμε αυτές τις στρεβλώσεις χωρίς να υποκαθιστούμε την αυξημένη μισθολογική διασπορά αντί της αύξησης χης φχώχειας. - υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις ως προς το ότι οι ευρωπαϊκές αγορές εργασίας καθίστανται mo ευέλικτες, όσον αφορά την οργάνωση της εργασίας, το ρυθμιστικό πλαίσιο και τον εργάσιμο χρόνο. Ωστόσο, οι δυνατότητες για την απασχόληση της αυξημένης αυτής ευελιξίας δεν αξιοποιούνται. Στο επίκεντρο της πολιτικής θα πρέπει να βρίσκεται η προσπάθεια να συνεχιστεί η χάση προς μεγαλύτερη ευελιξία αλλά με νέα έμφαση στην ασφάλεια σε σχέση με την απασχόληση στην ευρύτερη αγορά εργασίας, ώστε να εξασφαλιστεί η εξεύρεση ισορροπίας μεταξύ ευελιξίας και σταθερότητας. στην προσπάθεια Το επίπεδο δεξιοτήτων του ευρωπαϊκού εργατικού δυναμικού αποτελεί ζωτικό στοιχείο όσον αφορά τις δυνατότητες ανάπτυξης θέσεων εργασίας στο μέλλον. Η πρόκληση την οποία θέτει η πρόοδος χης νέας τεχνολογίας απαιτεί άμεση χων ανταπόκριση επαγγελμαχικών προσόνχων εργαχικού δυναμικού. Απαιτείται να γίνει ένα ποιοτικό άλμα προς την κατεύθυνση των επενδύσεων στην εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση ώστε να επιτευχθεί γενική άνοδος του μορφωτικού επιπέδου και των επαγγελματικών προσόντων. Χρειάζεται να εφαρμοστούν επαγγελματικής κατάρτισης βασισμένα στην εταιρική σχέση μεταξύ δημόσιων αρχών και επιχειρήσεων προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι απαιτήσεις των συνεχών διαρθρωτικών αλλαγών. προγράμματα βελτίωσης συνεχούς χου - Επίσης πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην επαγγελματική κατάρτιση των ανέργων ώστε να καταπολεμηθεί η διαδικασία απώλειας χων επαγγελμαχικών χους προσόνχων και να διευκολυνθεί η πρόσβαση τους σε θέσεις εργασίας. Δυσανάλογα μεγάλο τμήμα των ανέργων δεν έχει καμιά εξειδίκευση ή διαθέτει απαρχαιωμένα επαγγελματικά προσόντα και μεγάλος αριθμός ηλικιωμένων εργαζομένων εγκαχαλείπει χην αγορά εργασίας για χον ίδιο λόγο. - Οι νέοι διαχρέχουν πολύ μεγαλύχερο κίνδυνο να μείνουν άνεργοι απ' ό,τι οι ενήλικοι, παρ' όλο που ο συνολικός αριθμός νέων είναι σήμερα μικρότερος απ' ό,τι μια δεκαεχία πριν, διότι πολύ περισσότεροι νέοι παρατείνουν τη φοίτηση χους στο σύστημα γενικής εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης. Μια ισόρροπη πολιτική υπέρ των νέων θα περιλαμβάνει πολιτικές όσον αφορά την προσφορά, ώστε να προετοιμαστούν οι νέοι για τον κόσμο της εργασίας, και πολιτικές όσον αφορά τη ζήχηση, ώσχε να βελχιωθεί η λειχουργία χης αγοράς εργασίας σε σχέση με χους νέους. Οι ενεργητικές πολιχικές όσον αφορά χην αγορά εργασίας θα πρέπει να επικεντρωθούν σχην έγκαιρη λ ή ψη σχοχοθε- χημένων μέχρων που θα συνδυάζουν χην επαγγελμαχική πείρα με χην επαγγελματική κατάρτιση. - Η μακροχρόνια ανεργία αποτελεί το δυσθεράπευτο στοιχείο του προβλήματος της ανεργίας στην Ευρώπη, σημειώνοντας και νέα αύξηση το 1995 σε ποσοστό άνω του 50% του συνόλου των ανέργων. Το βάρος της πολιτικής δεν πρέπει να δοθεί μόνο στην επανένταξη των μακροχρόνια ανέργων αλλά πολύ της μακροχρόνιας ανεργίας, με την προσφορά, σε κάθε άτομο που αναζητεί εργασία, επαγγελματικής πείρας και κατάρτισης πριν να διαβεί το κατώφλι της μακροχρόνιας ανεργίας. περισσότερο πρόληψη στην - Σημαντικό ρόλο στην ανάληψη της έγκαιρης αυτής δράσης θα διαδραματίσουν οι δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης Αυχό χο στοιχείο πρέπει να ληφθεί υπόψη στα πυλυειή προγράμματα χων κραχών μελών, όπως συμφωνήθηκε από χα ευρωπαϊκά συμβούλια. Η έγκαιρη α υ τή δράση θα πρέπει να περιλαμβάνει κατάλληλη παρακολούθηση των ατόμων ενδεδειγμένες που διατρέχουν συμβουλευτικές υπηρεσίες και πρόσβαση στο κατάλληλο φάσμα ενεργητικών μέτρων. το μεγαλύτερο κίνδυνο, χου χων μέρος εργασίας μεχαξύ ανδρών - Οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν ένα συνεχώς αυξανόμενο ποσοστό εργατικού δυναμικού χης Έ ν ω σ ης και που νέων σημανχικό θέσεων δημιουργούνχαι. Ε νώ έχει σημειωθεί πραγμαχική πρόοδος σχον τομέα των ίσων ευκαιριών, η πλήρης ισότητα δεν έχει ακόμη επιτευχθεί. Κύριος στόχος της πολιτικής θα πρέπει να ίσων εξακολουθήσει να είναι η πραγμαχική καθιέρωση θα ευκαιριών αναγνωρίζονται οι ιδιαίτερες ανάγκες χων γ υ ν α ι κ ών όσον αφορά τη συμφιλίωση επαγγελματικών και οικογενειακών ευθυνών. Το κέντρο βάρους της δράσης πρέπει να δοθεί στην κατάργηση των στεγανών στην αγορά εργασίας μεταξύ "ανδρικών" και "γυναικείων" θέσεων εργασίας και στην άρση των φραγμών που εμποδίζουν τις γυναίκες να βελτιώσουν τη θέση τους στην αγορά εργασίας. Άνδρες και γυναίκες θα πρέπει να ενθαρρύνονται στην αναζήτηση μη συμβατικών ευκαιριών σταδιοδρομίας, υπερνικώντας έχσι χις επαγγελματικές διακρίσεις. γυναικών, ενώ και - Η στρατηγική για την απασχόληση απευθύνει έκκληση στα κράτη μέλη να επανατοποθετήσουν τις πολιτικές τους σχετικά με χην αγορά εργασίας προς χην πλευρά χων ενεργητικών μέχρων. Η απαίτηση α υ τή είναι διτ,χή: να μεχαχραπούν οι παθητικές δαπάνες για τ ην αγορά εργασίας σε ενεργητικές πολιτικές και να ενισχυθούν τα προληπτικά μέτρα στο πλαίσιο των ενεργητικών πολιτικών. Μια τέτοια της στρατηγική συμβαδίζει πλήρως με δημοσιονομικής των συναλλαγματικών ισοτιμιών. τους στόχους εξυγίανσης και της σταθερότητας - Τα στοιχεία δείχνουν ότι αρχίζει να σημειώνεται πρόοδος ως προς τη μετάβαση σε ενεργητικότερες πολιτικές για την αγορά εργασίας. Προκειμένου να επιτευχθεί περαιτέρω πρόοδος, απαιτούνται μεγαλύτερες προσπάθειες όσον αφορά τη σωστή εστίαση των πολιτικών για την αγορά εργασίας, του επανεξέταση προτρεπτικού συστήματος που διαδραματίζουν οι δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης. αποτελέσματος ρόλου παροχών ζωτικού του του και Η πρόκληση όσον αφορά την πολιτική: από την αβεβαιότητα στην εμπιστοσύνη. Η ε π ι τ υ χ ία τ ης σ τ ρ α τ η γ ι κ ής για τ ην α π α σ χ ό λ η ση α π α ι τ εί επομένως συντονισμένη προσπάθεια εκ μέρους όλων των κρατών μελών και της Έ ν ω σ ης σε τρεις τομείς: - - - εξεύρεση νέας διαρθρωτικών πολιτικών ισορροπίας μεταξύ μακροοικονομικών και ισόρροπη προσέγγιση της αποτελεσματικότητας και της δικαιοσύνης ισόρροπη προσέγγιση όσον αφορά τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων Πολλά έχουν ήδη γίνει αλλά και πολλά μένει ακόμη να γίνουν. Η συνέχιση της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση προσφέρει τις περισσότερες δυνατότητες για πραγματική πρόοδο όσον αφορά την παροχή περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας και στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου όλων των ευρωπαίων πολιτών. Η απάντηση στην πρόκληση τ ης απασχόλησης: θέματα και πολιτικές Η απάντηση στην πρόκληση της απασχόλησης: θέματα και πολιτικές Η Έκθεση, για την Απασχόληση στην Ευρώπη του 1996 αναλύει τις τρέχουσες τάσεις και εξελίξεις στην απασχόληση και την αγορά εργασίας στην Ένωση υπό το πρίσμα των στόχων και προτεραιοτήτων που καθορίζονται στη στρατηγική για την απασχόληση. Η περυσινή έκθεση χαρακτηριζόταν από μια νότα συγκρατημένης αισιοδοξίας, υποστηρίζοντας ότι η ανάκαμψη της παράγωγης που είχε αρχίσει να εξαπλώνεται στο σύνολο της Ένωσης θα είχε ως αποτέλεσμα κάποια αύξηση της καθαρής δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, αλλά ότι η επίδραση στην ανεργία θα ήταν μικρή. Η φετινή έκθεση επιβεβαιώνει την άποψη αυτή αλλά τονίζει ότι οι διαρθρωτικές επιδόσεις της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας πρέπει να βελτιωθούν ταυτόχρονα με τη λήψη άλλων μέτρων που αποσκοπούν στο να ενισχύσουν την ανάκαμψη στην αύξηση της παραγωγής. Η ευρωπαϊκή στρατηγική για χην απασχόληση Η αύξηση της απασχόλησης στην Ευ ρ ω π α ϊ κή Έ ν ω ση ε ξ α κ ο λ ο υ θ εί να αποτελεί χη σημανχικόχερη πρόκληση που ανχιμεχωπίζουν χα κράχη μέλη. Μολονόχι έχουν τεθεί πολλά από χα δ ο μ ι κά στοιχεία για δ ι α τ η ρ ή σ ι μη α ν ά π χ υ ξη π ου θα σ υ μ β ά λ ει σ χη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, χο οικοδόμημα πόρρω απέχει χου να έχει ολοκληρωθεί και κάθε άλλο παρά έχει εξασφαλιστεί η ιιλήρης δέσμευση ιων υπευθύνων. Κυριαρχεί αβεβαιόιηια και έλλειψη εμπιστοσύνης, ενώ παράλληλα οι μ α κ ρ ο ο ι κ ο ν ο μ ι κ ές σ υ ν θ ή κ ες είναι σχαθερόχερες απ' ό,χι εδώ και πολλά χρόνια. Η βασική πρόκληση χόσο για χην χη όσο α π α σ χ ό λ η ση μακροοικονομική πολιτική παραμένει βία: η καταπολέμηση του προβλήματος χο)ν χαμηλών ποσοσχών απασχόλησης κ αι γ ια και των υψηλών ποσοστών ανεργίας. Από ιην ιιμοΉη ιιειρελαϊκή κρίση ως ιις νομισμαιικές κρίσεις χου 1992-93, ocav η ανεργία τριπλασιάστηκε από 5 σε 15 εκατομμύρια, χόσο οι μακροοικονομικοί παράγονχες όσο και τα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά διαδραμάτισαν κάποιο ρόλο στις ισχνές επιδόσεις της Ευρώπης όσον αφορά χην απασχόληση. Γι' αυτόν ακριβώς το λόγο, από το Ευ ρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν το Δε κέμβριο του 1994 και εφεξής, τα κράτη μέλη χης Έ ν ω σ ης δεσμεύθηκαν να αναπχύξουν μια ευρωπαϊκή σχραχηγική για χην απασχόληση, η οποία θα βασίζεται σε αλληλένδεια μέτρα για χην ενίσχυση χης οικονομικής ανάπτυξης που θα δημιουργεί θέσεις απασχόλησης, της κοινωνικής αλληλεγγύης, της ίσης μεταχείρισης, καθώς και σε ειδικές προσπάθειες για την προώθηση της πρόσβασης σε θέσεις απασχόλησης για τις πλέον ευάλωτες ομάδες της αγοράς εργασίας. Η σ τ ρ α τ η γ ι κή α υ τή α π α ι τ εί μ ια ολοκληρωμένη προσέγγιση, στο πλαίσιο της οποίας όλες οι σχετικές πολιχικές, ουμιιεριλαμβανομένων ιων μακροοικο νομικοί και διαρΟρωιικών πολιιικών, πρέπει να συμβάλλουν και να αλληλοϋ- ποσχηρίζονχαι σχη μ ά χη καχά χης ανεργίας. Η μακροοικονομική συνιστώσα της στρατηγικής βασίζεται στη βελτίωση της δημοσιονομικής κατάστασης με μεσοπρόθεσμο στόχο την ισοσκέλιση χου προϋπολογισμού, και σχις μισθολογικές εξελίξεις που λαμβάνουν υπόψη χους στόχους της νομισματικής σχαθερόχηχας και της αποδοτικότητας των επενδύσεων. Οι μισθολογικές εξελίξεις θα πρέπει επίσης να α ν τ ι κ α τ ο π τ ρ ί ζ ο υν την παραγω γικότητα που καθορίζεται από τα επαγ γελματικά προσόν ια και, ως ένα ορισμένο βαθμό, ιις περκρερειακές και κλαδικές διαφορές. Έτσι προετοιμάζεται το έδαφος για χαμηλόχερα επιχόκια και μεγαλύχερες επενδύσεις, που θα ευνοήσουν χην ανάπχυξη και χην απασχόληση. Σχην Ανακοίνωση χης χης 5ης Ιουνίου 1996 η Επιτροπή απηύθυνε έκκληση για τη σύναψη ενός «Συμφώνου Εμπιστο σύνης» για την απασχόληση, χάρη στο οποίο η ευρωπαϊκή στρατηγική για την 5- Η απάντηση στην πρόκληση τ ης απασχόλησης: θέματα και πολιτικές απασχόληση κάνει ένα βήμα προς τα εμπρός με το να κινητοποιεί όλους όσοι συμμετέχουν στη διαδικασία δημιουργίας ι δ ί ως τ ο υς θ έ σ ε ων ε ρ γ α σ ί ας και κοινωνικούς εταίρους. Μακροοικονομική σταθερότητα και εμπιστοσύνη π ρ ω χ ο β ο υ λ ι ών Η δ ι α ρ θ ρ ω χ ι κή συνισχώσα και η συνιστώσα της αγοράς εργασίας σχο πλαίσιο χης Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για χην Απασχόληση απαιτούν να καταβληθούν νέες προσπάθειες για χην π ρ α γ μ α τ ο π ο ί η ση ε π ε ν δ ύ σ ε ων σε ανθρα>πινο δυναμικό, ιδίως μέσω της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης, και για την προώθηση της απασχόλησης ιδίως μέσω της περισσότερο ευέλικτης οργάνωσης της εργασίας, χης π ρ ο ώ θ η σ ης σε π ε ρ ι φ ε ρ ε ι α κό και τ ο π ι κό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένων των περιφερεια κών συμφώνων που αναφέρονται στο «Σύμφωνο Εμπιστοσύνης», χη μείωση χου μη μισθολογικού κόστους εργασίας για τους χαμηλόμισθους και χαμηλής ειδίκευσης εργαζομένους με περιορισμένα προσόντα και χην αποτελεσματικότερη π ο λ ι τ ι κή για την αγορά εργασίας. Ιδιαίτερες προσπάθειες πρέπει να κατα βληθούν για χην ένχαξη των νέων στον επαγγελμαχικό βίο, χην πρόληψη χης μακροχρόνιας ανεργίας και χην επίχευξη χης ισότητας των ευκαιριών για άνδρες και γυναίκες στο χώρο εργασίας. Στα επόμενα τμήματα εξετάζονται χόσο χο μακροοικονομικό πλαίσιο όσο και το πλαίσιο της αγοράς εργασίας εντός των ο π ο ί ων ε φ α ρ μ ό ζ ε τ αι η π α ρ α π ά νω στρατηγική και εντοπίζονται οι τομείς στους οποίους απαιτείται περαιτέρω δράση. Η έκθεση αυτή ωστόσο δεν επιχειρεί να εξαντλήσει την ανάλυση όλων χων πολλαπλών και ποικίλων παραγόντων που ενδέχεται να επηρεά ζουν την απασχόληση στην Ευρώπη. Τρεις όμως παράγοντες, οι οποίοι ενδέ χεται να επηρεάσουν σημαντικά την απασχόληση τόσο σήμερα όσο και στο μέλλον, αξίζει να αναλυθούν λεπτομε ρέστερα σε μεταγενέστερες εκθέσεις: ο ρόλος των MME (βλ. Απασχόληση στην Ευρώπη 1994), ο αντίκτυπος της παγκο σμιοποίησης και της φιλελευθεροποίησης χ ου ε μ π ο ρ ί ου κ αι η μ ε λ λ ο ν χ ι κή διεύρυνση χης Ένωσης Η απότομη ανάκαμψη που σημειώθηκε το 1994 και το πρώτο εξάμηνο του 1995, έθρεψε ελπίδες για θετικές εξελίξεις στην ευρωπαϊκή οικονομία, με προβλέψεις αύξησης της παραγωγής κατά περίπου 3% για τα έτη 1995 και 1996, γεγονός το οποίο θα έπρεπε να συνοδεύεται από βελτίωση της κατάστασης της απασχόλησης. Σε ό,τι αφορά το ρυθμό και τη σύνθεση της, η ανάκαμψη α υ τή ήταν ό,τι ακριβώς χρειαζόταν η ευρωπαϊκή οικονομία. Με βάση τη μακροοικονομική στρατηγική που καθορίστηκε στις Γενικές Κατευ θυντήριες Γραμμές για την Οικονομική Π ο λ ι τ ι κ ή, η κ α τ ά σ τ α ση α υ τή θα μπορούσε να έχει μετατραπεί στην επενδυτικά καθοδηγούμενη πορεία διατη ρήσιμης οικονομικής ανάπτυξης, η οποία σταδιακά θα δημιουργούσε παραγωγικό δυναμικό και τις θέσεις απασχόλησης που αυτό συνεπάγεται. Έτσι θα μπορούσε, σχη συνέχεια, να δημιουργηθεί η βάση για χη σχαδιακή απορρόφηση χης ανεργίας και χην ευκολόχερη εφαρμογή χων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας. Έρευνες σχετικά με τα επενδυτικά σχέδια των επιχειρήσεων, που πραγματοποιήθηκαν στα τέλη του 1994, πράγματι επιβεβαίωσαν πρώιμα και ισχυρά σχέδια επενδύσεων π α γ ί ου κεφαλαίου. Ωστόσο, σημειώθηκε έκτοτε έντονη επιβράδυνση χης οικονομικής ανάπτυξης, η οποία είχε άμεσες επιπτώσεις στις εξελίξεις της αγοράς εργασίας, με χη σχεδόν πλήρη διακοπή στις αρχές του 1996 της μέτριας αύξησης της απασχό λησης που σημειωνόταν από τα μέσα του 1994 και η οποία είχε φτάσει στο 0,8% το 1995. Αυτές οι κατώχερες χων προσδοκιών επιδόσεις εξηγουνχαι ουσιαστικά με την καθυστερημένη επίδραση δύο αρνητικών εξελίξεων στις χ ρ η μ α τ ο π ι σ τ ω τ ι κ ές αγορές. Πρώτον, την έντονη άνοδο χων μ α κ ρ ο π ρ ό θ ε σ μ ων ε π ι τ ο κ ί ων σ τ ις παγκόσμιες και Κοινοτικές χρημαχο- -6 πιστωτικές αγορές κατά τη διάρκεια του 1994. Δεύτερον, και κυριότερο, χην α ν α τ α ρ α χή π ου σ η μ ε ι ώ θ η κε σχις συναλλαγματικές ισοτιμίες την άνοιξη του 1995, με τις σημαντικές και απότομες διακυμάνσειςμεταξύ των νομισμάτων της ΕΕ. Τα δύο αυτά γεγονότα είναι αλλη λένδετα και αντικατοπτρίζουν τα προβλή ματα αξιοπιστίας ή την έλλειψη έγκαιρης εφαρμογής της πολιτικής σύγκλισης που είχε συμφωνηθεί σε διάφορα κράτη μέλη. Μεταξύ των αιτίων για την άνοδο των μακροπρόθεσμων επιτοκίων, φαίνεται να έπαιξε σ η μ α ν τ ι κό ρόλο η έ λ λ ε ι ψη αποφασιστικής δράσης για τη μείωση των διαρθρωτικών ελλειμμάτων του προϋ πολογισμού παράλληλα με την ανάκαμψη (μόνο -0,2% του ΑΕΠ της ΕΕ το 1994 και -0,3% το 1995). Η αύξηση ήταν ακόμη μεγαλύτερη σε χώρες, τα δημόσια οικονο μικά των οποίων δεν φαίνονταν να έχουν τεθεί σε σταθερή τροχιά μείωσης. Η νομισματική αναταραχή που ξέσπασε στις αρχές χου 1995 είχε σημαντικό αρνητικό αντίκτυπο στις οικονομίες τόσο των χωρών που ανατίμησαν το νόμισμα χους όσο και εκείνων που χο υποχίμηοαν. Σχην πρώτη ομάδα σημειώθηκε συμπίεση του κέρδους στις επιχειρήσεις που ανταγωνίζονται στον τομέα των εξαγω γών/εισαγωγών, πράγμα το οποίο — σε συνδυασμό με μια νομισματική πολιτική που εξακολουθεί να παραμένει σχετικά περιοριστική — οδήγησε σε αναθεώρηση προς τα κάτω των σχεδίων για ιδιωτικές δαπάνες. Στις χώρες που υποτίμησαν το νόμισμα τους, οι προσπάθειες για περιο ρισμό των πληθωριστικών αποτελεσ μ ά τ ων ε π ί σ ης τ ης υ π ο τ ί μ η σ ης αποθάρρυναν τη ζήτηση λόγω των υ ψ η λ ό τ ε ρ ων επιτοκίων (είχαν ήδη σημειώσει άνοδο με την αύξηση του ασφαλίστρου κινδύνου), και την απώλεια της αγοραστικής δύναμης των κατα ναλωτών, ενώ η ώθηση που σημειώθηκε στις εξαγωγές αντισταθμίστηκε σε κάποιο βαθμό από τους χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης των κυριότερων εξαγωγικών αγορών τους. Αυτή η κατάσταση, σε συνδυασμό με χην προοπτική νέων άμεσων προσπαθειών για την αντιστάθμιση της υπέρβασης χου ελλείμματος του προϋπολογισμού, υπονόμευσε την εμπιστοσύνη τόσο των καταναλαπών όσο και των επενδυτών σχην οικονομία. Ανάκαμψη της οικονομικής ανάπτυξης αναμένεται κατά το δεύτερο εξάμηνο του τρέχοντος έτους, η οποία θα επιταχυνθεί το 1997 και το 1998. Πράγματι, οι σημαντικότεροι δείκτες φανερώνουν μια τέτοια τάση και οι εξελίξεις προς το παρόν συμβαδίζουν με τις εαρινές προβλέψεις τ ων υ π η ρ ε σ ι ών τ ης Ε π ι τ ρ ο π ή ς. Προβλέπεχαι βαθμιαία αύξηση από ποσοσχό 1,5% περίπου το 1996 σε ποσοστό 2,5% περίπου co 1997, με αύξηση της απασχόλησης της τάξεως του 0,2% για το 1996 και του 0,6% για το 1997. Η ανάγκη για δράση Τα απογοητευτικά αποτελέσματα που είχαν για την απασχόληση και την ανεργία οι πρόσφατες μακροοικονομικές εξελίξεις δείχνουν σαφώς το βαθμό στον οποίο ο υψηλότερος και διατηρήσιμος ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης αποτελεί π ρ ο χ ε ρ α ι ό χ η χα σχο π λ α ί σ ιο χ ης καχαπολέμησης χης ανεργίας. Για άλλη μια φορά η προσοχή έχει σχραφεί στην ανάγκηνααποκαχασχαθείεπειγόνχωςμια πορεία ι σ χ υ ρ ό χ ε ρ ης ο ι κ ο ν ο μ ι κ ής ανάπχυξης με χην επίχευξη μιας νέας ισορροπίας μειαξύ χων εφαρμοζόμενων πολιχικών. Αυχό απαιχεί να ικανο ποιηθούν δύο είδη συνθηκών, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. Βραχυπρόθεσμα: - Δεδομένων χων θεχικών αποτελεσ- μάχων όσον αφορά χους μισθούς, χις χιμές και χην κερδοφορία, σε συνδυασμό με χην ένχονη διεθνή ζήτηση, η αύξηση της παραγωγι κότητας και της απασχόλησης στην ΕΕ περιορίζεται μόνο από την έλλειψη εμπιστοσύνης που συγκρα τεί την εσωτερική ζήχηση. Αν ληφθεί υπόψη η πρόσφατη πρόοδος που σημειώθηκε στις πολιτικές σύγκ λισης και η συνακόλουθη μεταβολή του συνδυασμού πολιτικών που Η απάντηση στην πρόκληση της απασχόλησης: θέματα και πολιτικές ακολουθούνται, πληρούνται οι προϋ ποθέσεις για την ανανέωση της εγχώριας ανάκαμψης. Από πλευράς πολιτικής, η ζήτηση δεν θα πρέπει να προέρχεται από τη δημοσιονομική ή μισθολογική επέκ ταση αλλά από την αποκατάσταση του κλίματος εμπιστοσύνης όσον αφορά την πλήρη εφαρμογή των Γενικών Κατευθυντήριων Γραμμών για την Οικονομία. Αυχό σημαίνει όχι πρέπει να συνεχιστεί η δημοσιο νομική εξυγίανση, να διατηρηθούν οι ενδεδειγμένες μισθολογικές εξελίξεις στο σύνολο της ΕΕ, να επισπευσθούν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και να δημιουργηθούν μεγαλύτερα πε ριθώρια για ανετότερες νομισματικές συνθήκες. Η εξυγίανση του προϋπο λογισμού θα επιδράσει θετικά, όσον αφορά την εμπιστοσύνη των επιχει ρηματιών και των καταναλωτών, μόνο αν συνεχιστεί με αξιόπιστο τρό πο, δηλαδή αν επιτρέψει τη διατή ρηση χων χαμηλών επιχοκίων. Βασικό εμπόδιο για χη βραχυ πρόθεσμη οικονομική ανάπχυξη θα μπορούσε να αποτελέσει ο κίνδυνος μιας νέας αναταραχής στον τομέα των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Έ να τέτοιο ενδεχόμενο μπορεί να συμβεί κυρίως σε δύο περιπχοχτεις: - - έλλειψη αξιοπιστίας στις ονομασ τικές πολιτικές σύγκλισης ορισ μένων κρατών μελών, που εφαρ μόζονται για χην τήρηση των προϋποθέσεων για την ΟΝΕ. Αυτό θα σήμαινε απλώς επανά ληψη της νομισματικής κρίσης του 1995, με αρνητικές συνέπειες για την παραγωγή και την απα σχόληση όλων των χωρών. Αυτό θα συμβεί μόνον αν εγκατα λειφθούν ή εφαρμοστούν ανεπαρ κώς οι συμφωνημένοι στόχοι σύγκλισης. τη αφορά έλλειψη αξιόπιστης προοπτικής δημιουργία όσον θέσεων απασχόλησης στα άλλα κράτη μέλη. Αυτό θα μπορούσε να προκύψει από θεμελιώδεις αδυναμίες των πολιτικών οικο νομικής ανάπτυξης και απασχό λησης και ιδίως της κοινωνικής συναίνεσης που απαιτείται για την επανόρθωση της πορείας ανάπτυξης. Μόνο η ανάκαμψη σε ένα περιβάλλον μακροοικονομι κής σταθερότητας, με τη σταδια επάνοδο στη δημιουργία κή θέσεων εργασίας θα μπορούσε να εξασφαλίσει της συνολικής στρατηγικής. τη συνέπεια Μεσοπρόθεσμα: — η αύξηση του παραγωγικού δυναμι κού θα προκύψει από μια πορεία ανάπτυξης καθοδηγούμενης από επενδύσεις, εφόσον η δημοσιο νομική εξυγίανση οδηγήσει προο δευτικά στην ισοσκέλιση του προϋ πολογισμού και αν αποφευχθεί οποιαδήποτε διένεξη όσον αφορά τη σταθερότητα στο επίπεδο μισθών καθώς και των αγορών αγαθών και υπηρεσιών. Προκειμένου να επιχευ- χθεί σημανχική απορρόφηση χης ανεργίας, ο διαχηρήσιμος ρυθμός οικονομικής ανάπχυξης πρέπει να είναι υψηλότερος απ' ό,τι καχά χις τελευταίες δύο δεκαετίες (2,2% μέση ετήσια αύξηση). Αν η τάση της παραγωγικόχηχας χης εργασίας που σημειώθηκε από το Î974 έως ιο 1996 παραμείνει σχαθερή — σήμερα είναι περίπου 2% εχησίως — μόνο χο χμήμα του ρυθμού ανάπχυξης που υπερβαίνει το 2% έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Αν ληφθεί υπόψη η εργαχικού πιθανή αύξηση δυναμικού καχά περίπου 0,6% εχησίως, αυχό σημαίνει όχι η μεσοπρόθεσμη αύξηση θα πρέπει να είναι χης χάξης χου 3 έως 3,5% προκειμένου να υπάρξει προοδευ τική μείωση της ανεργίας με ικανοποιητικό ρυθμό (0,5-1% ετη σίως) και αύξηση του ποσοστού απασχόλησης στην ΕΕ. Μεταξύ άλλων, αυτό έχει μεγάλη σημασία για την αντιμετώπιση των δημοσιο νομικών προβλημάτων που αναμέ νεται όχι θα δημιουργηθούν από χη γήρανση χου πληθυσμού. του Η απάντηση στην πρόκληση χης απασχόλησης: θέματα και πολιτικές 1 Ετήσιο μεταβολή της απασχόλησης στην Ένωση, 1970-95 Ετήσια % μ0$ρΜ\ 2 Ποσοστά απασχόλησης στα κράτη μέλη, 1985 και 1995 % εργάσιμου πληθυσμού, 15-64 mw άτομο παραγωγή. - με οποιοδήποτε χαμηλότερο ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης, ο μόνος τρόπος να αυξηθεί η απασχόληση θα ήταν να αυξηθεί η αναλογία της εργασίας στην ανάπχυξη. Έ ν ας τρόπος να γίνει αυτό είναι η μείωση της αντικατάστασης της εργασίας από κεφάλαιο, που θα είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του ρυθμού αύξησης της παραγωγικότητας χης εργασίας, υπολογιζόμενη με την κατ' Η δημιουργία θέσεων εργασίας μέσω τοπικών πρωτοβουλιών, η οποία είναι ένα μέσο για την αντιμε τώπιση νέων αναγκών, είναι επίσης ένας τρόπος για την αύξηση χης αναλογίας της απασχόλησης στην ανάπτυξη. Με αυτή την προοπτική, η μείωση του μη μισθολογικού κόστους εργασίας στο κατώτατο άκρο της κλίμακας, όπως προτεί νεται στη Λευκή Βίβλο, θα μπο ρούσε να συνδέεται με την απο τελεσματική δημιουργία θέσεων εργασίας. Η σύνδεση των μειώσεων με την καθαρή δημιουργία θέσεων εργασίας από τις επιχειρήσεις, όπου ο εργοδότης λαμβάνει το δημοσιο νομικό όφελος μόνο αν δημιουρ γηθεί μια νέα θέση εργασίας, μπορεί τις δαπάνες νεκρού να μειώσει φορτίου και τα να αποτελέσματα μετατόπισης (όπου εργαζόμενοι μιας ορισμένης κατη γορίας, για τους οποίους διατί θενται κίνητρα, προσλαμβάνονται εις βάρος άλλων κατηγοριών). Η Ευρωπαϊκή Έ ν ω ση πρέπει να αρθεί σχο ύψος της πρόκλησης που θέτουν η παγκοσμιοποίηση και η ένταξη των νέων βιομηχανικών χωρών ως σημαντικών ανταγω νιστών στο πλαίσιο του παγκόσμιου οικονομικού και εμπορικού συστή ματος. Από την άλλη πλευρά, θα αυξηθεί έτσι ο ανχαγαΐνισμός κυ ρίως στη μεχαποιηοκή βιομηχανία αλλά και και στις υπηρεσίες απαιτούνται διαρθρωτικές πολι τικές στήριξης, ώσχε να δοθεί η δυναχόχηχα στα άχομα και σχις επιχειρήσεις προσαρμοσχούν στις αλλαγές. Η ένχαξη χων νεοε ιης μφανιζόμενων οικονομιών εμποδίσει να Η απάντηση στην πρόκληση τ ης απασχόλησης: θέματα και πολιτικές ιδίως στην αγοράς, ελεύθερης Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, θα δημιουργήσει επίσης την ανάγ κη για διαρθρωτική προσαρμογή τόσο των επιχειρηματικών στρατη γικών όσο και των αγορών εργα σίας. Αφετέρου, σε αυτού του είδους τη διαρθρωτική προσαρμογή είναι απαραίχηχο να προβούν και οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, προκειμέ νου να εκμεχαλλευθούν χις ευκαι ρίες απασχόλησης που παρουσιάζει η πρόσβαση σχις νέες αγορές. Το βασικό συμπέρασμα χης μακροοι κονομικής ανάλυσης είναι όχι η επαναφορά μιας πορείας μεγαλύτερης οικονομικής ανάπχυξης, όπως ορίζεχαι στις Γενικές Καχευθυνχήριες Γραμμές για χην Οικο νομία, αποτελεί και την υψίστη προτε ραιότητα αλλά και την πλέον ενδεδειγμένη μέθοδο, από πολιχικής και κοινωνικής απόψεως, για χην εξεύρεση βιώσιμηςλύσης σχο πρόβλημα χης απασχόλησης σχην ΕΕ. Σ' αυχό μπορούν να συμβάλουν οι διαρθρωχικές μεταρρυθμίσεις σχις αγορές προϊόντων και εργασίας, μολονόχι οι περισσότερες από τις διαρθρωτικές πολ ιτικές, που θα πρέπει να συνοδεύουν χη μακροοικονομική σχραχηγική, απο σκοπούν σχην τόνωση χων ενδογενών δυνά μεων ανάπχυξης, δηλαδή δρώντας κυρίως μέσω αύξησης ιης παραγωγικόχηχας της οικονομίας της ΕΕ και διευκολύνοντας την εφαρμογή μιας διατηρήσιμης μακρο οικονομικής πολιτικής. Χαμηλά ποσοστά απασχόλησης, υψηλά ποσοστά ανεργίας Η απασχόληση αυξήθηκε το 1995 στο σύνολο της Ένωσης για πρώτη φορά από το 1991, αλλά πρέπει να διανύσουμε α κ ό μα μ ε γ ά λη α π ό σ τ α ση γ ια να αντισταθμίσουμε τις απώλειες θέσεων απασχόλησης που σημειώθηκαν την τριετία 1991-1994 (Σχήμα 1). Η Ευρώπη έχασε περίπου 5 εκατ. θέσεις εργασίας κατά το διάστημα αυτό και υπήρχαν περίπου 4 εκατ. λιγότεροι απασχο λούμενοι χο 1995 απ' ό,χι 4 χρόνια νωρίχερα (δηλαδή μείωση 2,5%). Σχη Φινλανδία και χη Σουηδία, ο αριθμός χων ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ων ή χ αν π ε ρ ί π ου 10% μικρόχερος απ' ό,χι 4 χρόνια νωρίχερα. Η απασχόληση συνέχισε να μειώνεχαι το 1995 σε μερικά κράχη μέλη όπως η Γερμανία, η ίχαλία και η Πορχογαλία. Το ποσοσχό απασχόλησης σχην Ένωση, το οποίο είναι μόνο 60% περίπου, είναι σιιμαντικά χαμηλότερο απ' ό,τι ήταν 20 χρόνια πριν και πολύ χαμηλότερο από τα επίπεδα στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, χώρες όπου αυξήθηκε από τα μέσα της δεκαετίας του '70 (Σχήμα 3). Πράγματι η συνολική επίδοση χων κραχών μελών όσον αφορά χη δυναιόχηχα να παρέχουν εργασία σε όσους χην αναζηχούν έχει ελάχισχα βελχιωθεί σε σχέση με χη δεκαεχία χου 1980, μεχά χη δεύτερη πετρελαϊκή κρίση, μ ο λ ο ν ό τι η κ α τ ά σ τ α ση π ο ι κ ί λ λ ει σημαντικά από χώρα σε χώρα (Σχήμα 2). Το 1995, η ανεργία στην Ένωση ήχαν μικρόχερη απ' ό,τι το 1994, αλλά αφού έπεσε από το σημείο αιχμής του 11,3% τον Απρίλιο χου 1994 σε 10,7% τον Ιούλιο ττσ 1995, παρέμεινε αμετάβλητη πριν αρχίσει να αυξάνεται εκ νέου το Νοέμβριο του 1995 και να φθάσει σε ποσοστό 10,9% χην άνοιξη και 10,8% χον Ιούλιο χου 1996 (Σχήμα 4). Μόνο σε 5 από χα 15 κράχη μέλη εξακολούθησε να σημειώνεχαι μείωση χης ανεργίας από χα μέσα χου 1995, ενώ σε 8 η ανεργία αυξήθηκε, ιδίως σχη Γερμανία (όπου έφθασε χο 8,9% από 8,1% που ήχαν 12 μήνες πριν) Η αύξηση χης ανεργίας θα ήχαν ακόμη μ ε γ α λ ύ χ ε ρ η, αν χο μέσο ποσοσχό συμμετοχής του εργατικού δυναμικού δεν συνέχιζε να μειώνεται χο 1995, μεχά χη μείωση χου των προηγούμενων 4 ετών. Η μείωση αυτή εντοπίζεται σε δύο ομάδες: τους νέους άνδρες και γυναίκες κάτω χων 25 εχών και χους άνδρες ανεξαρχήχοχ; ηλικίας. Η μείωση χου ποσοσχού συμμε- χοχής χων νέων ανχισχοιχεί σχεδόν πλήρως σχην αύξηση χης συμμεχοχής σε κ ύ κ λ ο υς εκπαίδευσης και α ρ χ ι κ ής επαγγελματικής κατάρτισης, κάτι που ανχικαχοπτρίζει τόσο χις προσπάθειες XGÎV κραχών μ?:λών να βελχΐώσουν χα επίπεδα επαγγελμαχικής εξειδίκευσης όσο και ιην απόφαση χων νέων να αναβάλουν την ένταξη τους σε μια αγορά εργασίας όπου οι 3 Ποσοστά απασχόλησης, 1973-95 4 Ποσοστά ανεργίας, 1973-95 % πληθυσμού, 15-64 Ιαπωνία 70 % εργατικού δυναμικού 80 70 60 50 50 1973 1975 1977 1979 1981 1983 1985 1987 1989 1991 1993 1995 Ι 1 Ι < _1 Ι ι ι ρ ι ι__,—• 1973 1975 1977 1979 1981 1983 1985 1987 1989 1991 1993 1995 _ι ι ι ι ι ι, ι ι 9- Η απάντηση στην πρόκληση χης απασχόλησης: θέματα και πολιτικές ευκαιρίες απασχόλησης είναι περιο ρισμένες. Επιπλέον, η μείωση του αριθμού των νέων π ου εισέρχονται στην αγορά εργασίας είναι πιθανόν ότι θα ενισχυθεί λόγω χων δ η μ ο γ ρ α φ ι κ ών τάσεων, οδηγώνχας έχσι σε σημαντικά μικρότερο αριθμό αιόμων σχην αγορά εργασίας με νέα ε π α γ γ ε λ μ α χ ι κά προσόντα, ως ανχισχάθμιση του αυξανόμενου ποσοστού συνταξιοδότησης στις μεγαλύτερες ομάδες ηλικιών. Η σ υ ν ε χ ι ζ ό μ ε νη τάση για πρόωρη σ υ ν τ α ξ ι ο δ ό τ η ση είχε δ υ σ α ν ά λ ο γο αποτέλεσμα σχη συμμετοχή των ανδρών ηλικίας άνω των 50 ετών. Παρά το γεγονός ότι η επίσημη ηλικία συνταξιο δότησης στα περισσότερα κράτη μέλη είναι χα 65, κάτω από το 1/3 των ανδρών ηλικίας από 60 έως 64 ετών και λίγο μόνο περισσότερο από τα 2/3 των ατόμων ηλικίας μεχαξύ 55 και 59 ετών σχην Έ ν ω ση ε ξ α κ ο λ ο υ θ ο ύν να ε ί ν αι οικονομικά ενεργοί. Κάχι που είναι ακόμα πιο ανησυχηχικό είναι η αυξανόμενη αποχώρηση από την αγορά εργασίας ανδρών στη βασική ηλικιακή ομάδα από 25 έως 49 ετών. Αύξηση χης παράγωγης και απασχόληση Η επάνοδος χης αύξησης τ ης απα σχόλησης χο 1995 αντικατοπτρίζει την αύξηση τ ου ΑΕΠ. Η α π α σ χ ό λ η ση ανταποκρίνεται στην εξέλιξη της παρα γωγής με κάποια υστέρηση, που εξηγεί γιατί μπορεί να αναμένεται βραδεία, αν και καχά πάσα πιθανότητα μικρή, αύξηση τ ης απασχόλησης στο σύνολο τ ης Έ ν ω σ ης το 1996, παρά τη σχετική βελτίωση του ρυθμού αύξησης του ΑΕΠ που προβλέπεται. Η αύξηση του ΑΕΠ προκύιιχει από ένα συνδυασμό αύξησης χου καθαρού προϊόντος ανά εργαζόμενο και χου αριθμού των απασχολουμένων. Το 1995 η παραγωγικότητα αυξήθηκε κατά 1,7% και η απασχόληση κατά 0,8%. Παρ' όλα αυτά, η αύξηση του ΑΕΠ οδήγησε σε μεγαλύτερη αύξηση της απασχόλησης σε μερικές χώρες απ' ό,τι σε άλλες. Στη Γερμανία και την Ιταλία, η αύξηση του ΑΕΠ κατά τη διετία 1993-95 αντιστοιχούσε περίπου στο μέσο όρο της Ένωσης, αλλά η απασχόληση μειώθηκε. Σε άλλα κράτη μέλη, όπου σημειώθηκε π α ρ ό μ ο ι ος ρ υ θ μ ός ο ι κ ο ν ο μ ι κ ής ανάπτυξης (Βέλγιο, Ισπανία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο και ιδίως Κάτω Χώρες), η απασχόληση αυξήθηκε. Η ανάγκη να αυξηθεί η οικονομική ανάπτυξη που οδηγεί στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης είναι ένας από τους στόχους προτεραιότητας της ευρωπαϊκής σ τ ρ α τ η γ ι κ ής για την απασχόληση, εφόσον στόχος είναι να εξασφαλιστεί ότι η αύξηση της παραγωγής που επιτυγχά νεται, μεταφράζεται σε περισσότερες θέσεις εργασίας. Με άλλα λόγια, ο στόχος της πολιτικής στην Ένωση δεν είναι απλώς να εξασφαλιστεί η αύξηση του ΑΕΠ ως αυτοσκοπός, αλλά ως μέσο για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης ώστε να υπάρξουν θέσεις εργασίας τόσο για εκείνους οι οποίοι είναι άνεργοι όσο και για εκείνους οι οποίοι έχουν αποθαρ ρυνθεί όσον αφορά την αναζήτηση εργασίας λόγω χης έλλειψης ευκαιριών απασχόλησης. Δεν αποσκοπεί σχην επιβράδυνση χου ρυθμού χης αύξησης χης παραγωγικόχητας. Αντιθέτως, η μεγάλη αύξηση της παραγωγικότητας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας και τη μεγαλύτερη ευημερία. Παράδειγμα σχετικά με τα παραπάνω αποτελεί η δημιουργία θέσεων απασχόλησης στις MME. Κατά την περίοδο 1993-95, η κατά 10% αύξηση του κύκλου εργασιών στις τ ης M ME σ υ ν έ π ε σε με α ύ ξ η ση απασχόλησης κατά ποσοστό άνω του 5%, ενώ το ίδιο ποσοστό αύξησης του κύκλου εργασιών στις μεγάλες επιχειρήσεις συνέβαλε σε αύξηση της απασχόλησης κατά μόνο 3%. Ακόμη και στις χώρες που σημείωσαν τη μεγαλύχερη επιχυχία στη μετατροπή της α ν ά π τ υ ξ ης σε περισσότερες θέσεις εργασίας, η πρόσφατη αύξηση τ ης α π α σ χ ό λ η σ ης σ τ ην Έ ν ω ση ή τ αν σημαντικά χαμηλότερη απ' ό,τι στις ΗΠΑ, όπου το ΑΕΠ αυξήθηκε μόνο ελάχιστα περισσότερο μεταξύ 1993 και 1995, ό π ου ό μ ως ο α ρ ι θ μ ός τ ων α π α σ χ ο λ ο υ μ έ ν ων α υ ξ ή θ η κε κ α τά 1 0- ποσοστό άνω του 2% ετησίως σε σύγκριση με μια οριακή μόνο αύξηση στο σύνολο της Ευρώπης. Αυτό αντικατοπτρίζει εν μέρει το γεγονός ότι, ενώ στις ΗΠΑ η αύξηση της παραγωγής ήταν σταθερή από το 1991 και εξής, η ευρωπαϊκή οικονομία β ρ ί σ κ ε τ αι στα α ρ χ ι κά στάδια τ ης ανάκαμψης. Κατά μέγα μέρος όμως αντικατοπτρίζει την υφιστάμενη διαφορά στο ποσοστό καθαρής δημιουργίας θέσεων απασχόλησης για οποιαδήποτε δεδομένη αύξηση του ΑΕΠ, η οποία ήταν πολύ μεγαλύτερη μακροπρόθεσμα στις ΗΠΑ απ' ό,τι στην Ευρώπη. Έ χ ο υν προταθεί διάφορες αναλύσεις προκειμένου να εξηγηθεί αυτή η διαφορά ό σ ον α φ ο ρά τ ην α ν α λ ο γ ία τ ης απασχόλησης στην οικονομική ανάπτυξη, μολονότι υπάρχει διαφωνία ως προς τη σχετική βαρύτητα που πρέπει να αποδοθεί στους διάφορους π α ρ ά γ ο ν τ ε ς. Δύο σημαντικά στοιχεία είναι, πρώτον, οι σημαντικές απώλειες θέσεων απασχό λησης που σημειώθηκαν μακροπρόθεσμα στη γεωργία και στη μεταποιητική βιομηχανία στην Ευρώπη, που είναι ιιολύ μεγαλύτερες από αυχές που σημειώθηκαν σχις ΗΠΑ, όπου συνοδεύτηκαν από μεγαλύτερη αύξηση της παραγωγής αντί για μικρότερη αύξηση της παραγω γικότητας και από μεγαλύτερη ανταγω νιστικότητα και δυναμισμό. Το δεύτερο στοιχείο είναι το υψηλότερο ποσοστό καθαρής δημιουργίας θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ στον τομέα των υπη ρεσιών, όπου η αύξηση της παραγωγής (ή της προστιθέμενης αξίας) δεν ήταν πολύ διαφορετική απ' ό,τι στην Ευρώπη. Η μεγάλη αύξηση της απασχόλησης σε σχέση με την παραγωγή στον κλάδο αυτό είναι η βασική αιτία της υψηλόρυθμης δημιουργίας θέσεων εργασίας κατά την συνολική ανάπτυξη της οικονομίας των ΗΠΑ. Υπάρχουν ωστόσο διαφορές τόσο ως ιης προς την κλίμακα της αύξησης απασχόλησης στον τομέα των υπηρεσιών όσο και ως προς το βαθμό στον οποίο οι υπηρεσίες παρέχονται σε ιδιωτική ή δημόσια βάση (βλ. παρακάτω). Αυτή η επίδοση ως π ρ ος την απασχόληση συνδέεται και με χαμηλά ποσοστά μέσων μισθολογικών αυξήσεων, και με μικρές α υ ξ ή σ ε ις τ ου ε ρ γ α τ ι κ ού κ ό σ τ ο υς συνολικά, καθώς και με ένα πλέγμα παραγόντων, όπως η διεύρυνση χου φάσμαχος χων μισθολογικών διαφορών οιο κα τω ιερό άκρο ιης μισθολογικής κλίμακας, ιδίως στις δεκαετίες του 1970 και του 1980, σε συνδυασμό με αγορές υπηρεσιών που λειχουργούν καλύχερα. · Αυχή η ευελιξία χης μισθολογικής κλίμακας, σε συνδυασμό με χη μειωμένη κάλυψη και χους περιορισμούς χου ασφαλισχικού συσχήμαχος για χην ανεργία, χο οποίο υποχρεώνει πολλούς ανέργους να εργάζονχαι με οποιαδήποχε α μ ο ι β ή, ε ί ν αι έ ν ας σ η μ α ν χ ι κ ός παράγονχας που εξηγεί χη δημιουργία θ έ σ ε ων χ α μ η λ ής ε ρ γ α σ ί ας π α ρ α γ ω γ ι κ ο χ η χ ας στον τομέα των υπηρεσιών στις ΗΠΑ. Η ανάγκη για δράση Δεν υπάρχουν, επομένως, περιθώρια για οποιαδήποτε χαλάρωση στην εφαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για χην απασχόληση, ούχε για εφησυχασμό μεχά χην ελαφρά πχώση που σημείωσε η ανεργία από χο 1994 και εξής. Υπάρχει ανάγκη να συνεχιστεί ο εκσυγχρονισμός της Ευρώπης με την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει η Ένωση. στη δημιουργία - Η εγκαθίδρυση της ενιαίας αγοράς οδηγεί της μεγαλύτερης στον κόσμο οικονομίας ως προς το ΑΕΠ και την αγοραστική δύναμη, με 370 εκατομμύρια κατα ναλωτές. Η εναρμόνιση της νομοθε σίας σε διαφορετικά πεδία και η άρση των εμποδίων στο εμπόριο και την ελεύθερη κυκλοφορία των συντε λεστών της παραγωγής στους τομείς χων δημόσιων προμηθειών και χις χρημαχοπι- στωτικές αγορές, είχαν ως απο τέλεσμα την αύξηση του ενδοκοι νοτικού κατά συνέπεια, αποτελούν παράγοντα για τον περαιτέρω εκσυγχρονισμό της ευρωπαϊκής οικονομίας, την οικονο μική ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Η διεργασία αυτή πρέπει να συνεχιστεί και να υπηρεσιών, εμπορίου και, χων Η απάντηση στην πρόκληση της απασχόλησης: θέματα και πολιτικές εμπόδια για βελτιωθεί και τα οφέλη της πρέπει να αξιοποιηθούν πλήρως. Η ανεπαρκής συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών στον ιομέα ιης φορολογίας, ιδίως της έμμεσης φορολογίας, όπου οι αποφάσεις απαιτούν ομοφωνία, φαίνεται να αποτελεί σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα τη συμβατότητα μεταξύ μίας αγοράς και 15 διαφορετικών, ασυντόνιστων αγορών με διαφορετικά φορολογικά συστήματα. Η υποδομή της Ευρώπης πρέπει επίσης να εξελιχθεί, κατά τρόπον ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της Ενιαίας Αγοράς, από ένα συνονθύλευμα εθνικών δικτύων σε ένα πραγματικά Διευρωπαϊκό Δί ενέργειας και κτυο μεταφορών, τηλεπικοινωνιών. Αυτή η κοινή οικονομία, αν αξιοποιηθεί κατάλ ληλα, παρέχει προοπτικές οικονομι κής ανάπτυξης και δημιουργίας νέων θέσεων απασχόλησης, κατά τρόπο που είναι αδύνατον να επιτευχθεί από κάθε χώρα ξεχωριστά. και ανάπτυξη Η ευρωπαϊκή νομισματική ένωση θα εξασφαλίσει τις συνθήκες για στα θερή μειωμένη ανεργία. Η απαίτηση για τη διατή ρηση της σύγκλισης θα βελτιώσει τις προϋποθέσεις ισορροπημένο για συνδυασμό μέτρων πολιτικής. Το σταθερό μακροοικονομικό πλαίσιο θα ενθαρρύνει τις επενδύσεις και χην ιδιωχική κατανάλωση. Επιπλέον, η νομισματική ένωση θα επιτρέψει χην πλήρη αξιοποίηση χου δυναμικού χης εσωτερικής αγοράς. Η μόνιμη κατάργηση των στρεβλώσεων χων οχιναλλαγμαχικών θα αυξήσει χη διαφάνεια χων χιμών, τον ανταγωνισμό την αποδοχι- και κόχηχα. ισοχιμιών Ο εκσυγχρονισμός χων ευρωπαϊκών συσχημάχων απασχόλησης πρέπει να συνεχίσει. Το παλαιό σύσχημα απα σχόλησης, που βασιζόταν στη μαζική παραγωγή και σε ένα εργατικό δυναμικό κυρίως γένους αρσενικού με μια μόνο ειδικότητα, έχει παρέλ θει. Η σύγχρονη οικονομία βασί ζεται στη γνώση, όπου η πληρο φόρηση και η τεχνολογία διαδρα - 11 ρόλο ζωτικό ματίζουν στην αναδιαμόρφωση της οργάνωσης της εργασίας, δημιουργα>ντας μια οικο νομία βασισμένη σχις δεξιότητες και την προσαρμοστικότητα των ατό μων. Κάθε χρόνο, τουλάχιστον χο 10% του συνόλου των θέσεων εργα σίας εξαφανίζονται και αντικαθίσ τανται από νέες, σε νέες διαδικασίας και νέες επιχειρήσεις, που απαιτούν νέες δεξιότητες. Οι ταχείες αυτές αλλαγές όμως, όσον αφορά χην πλευρά χης ζήχησης σχην αγορά εργασίας, δεν συνοδεύχηκαν και από καχάλληλα μέχρα από την πλευρά της προσφοράς, ώστε να βελτιωθεί η εξέλιξη των δεξιοτήτων του εργαχι- κού δυναμικού. Αυχή η αγορά εργασίας χων δύο ταχυτήτων είναι μια από τις βασικές αιτίες των προβλημάτων της ευρωπαϊκής αγο ράς εργασίας. Επομένως, η αντα γωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικο νομίας μακροπρόθεσμα εξαρτάται από συντονισμένη προσέγγιση, όπου η επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό, την κατάρτιση και επανακαχάρχιση, χην επανένχαξη χων ανέργων, θα βελχιώσει τόσο την ποιότητα των προσφερόμενων επαγ γελματικών προσόντων όσο και την ευελιξία χης αγοράς εργασίας. νέα, μια Η διαρθρωτική αυχή αλλαγή, συνοδευ όμενη από τις καχάλληλες εξελίξεις όσον αφορά χο κόστος εργασίας, αναμένεται να εξασφαλίσει τη σταθερή αύξηση της α π α σ χ ό λ η σ ης μ ε σ ο π ρ ό θ ε σ μα και μακροπρόθεσμα. Επιπλέον, πρέπει να προσφερθο^τν επαρκείς προοπτικές για θέσεις εργασίας, ιδίως στον τομέα των υπηρεσιών, για εκείνο το τμήμα χου εργαχικού δυναμικού από χο οποίο δεν μπορούμε λογικά να περιμένουμε να αποκχήσει υψηλή εξειδίκευση. Αυιό, κυρίως, θα επιχρέψει σχην ευρωπαϊκή οικονομία να ανχιμεχωπίσει την πρόκλη ση και τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται χάρη στην αυξανόμενη παγκοσμιοποίηση και τον αυξανόμενο ανταγωνισμό από χις ν έ ες β ι ο μ η χ α ν ι κ ές χ ώ ρ ες και χ ις νεοεμφανιζόμενες χώρες, σχις οποίες συμπεριλαμβάνονται όχι μόνο οι χώρες της νότιο-ανατολικής Ασίας αλλά και οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Η απάντηση οτην πρόκληση της απασχόλησης: θέματα και πολιτικές Ευρώπης. Η πρόσβαση στις νέες αγορές προσφέρει ευκαιρίες που θα πρέπει να οδηγήσουν στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Η πρόκληση που τίθεται είναι να α ν α π τ υ χ θ ο ύν νέοι τομείς εξειδίκευσης και νέοι τομείς δημιουργίας θέσεων εργασίας στην Ευρώπη, σε αντικατάσταση δραστηριοτήτων το κύριο χαρακτηριστικό των οποίων είναι το χαμηλό εργασιακό κόστος. Ο ανταγωνι σμός από τις εν λόγω χώρες και η αυξα νόμενη παγκοσμιοποίηση της παραγωγής σε τομείς χαμηλού κόστους εργασίας στην Ένωση θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ακόμη υψηλότερη ανεργία και σε αυξανό μενη πίεση για τη λήψη προστατευτικών μέτρων στους τομείς αυτούς. Δημιουργία και απώλεια θέσεων εργασίας Τα χαρακτηριστικά της αύξησης της απασχόλησης ανά κλάδο ήταν ουσιαστικά τα ίδια στο σύνολο της ' Εναχιης το 1995. Οι υπηρεσίες στις επιχειρήσεις, η υγεία, η εκπαίδευση, οι υπηρεσίες αναψυχής και οι προσωπικές υπηρεσίες και ο κλάδος του περιβάλλοντος αντιπροσώπευαν το μ ε γ α λ ύ τ ε ρο μ έ ρ ος τ ης κ α θ α ρ ής δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας, ενώ οι απώλειες θέσεων εργασίες σημειώθηκαν, όπως και στο παρελθόν, στη γεωργία και, στα περισσότερα κράτη μέλη, στη μετα ποίηση (εκτός από την κατασκευή οργάνων ακριβείας, που σχετίζεται εν μέρει με την ανάπτυξη της περιβαλλοντικής π ρ ο σ τ α σ ί α ς ). Έ τ σι σ υ ν ε χ ί ζ ε τ αι η μακροπρόθεσμη τάση η οποία είναι επίσης εμφανής στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Στις οικονομίες των δύο αυτών χωρών, οι κλάδοι δραστηριότητας στους οποίους σημειώθηκε η μεγαλύτερη αύξηση θέσεων εργασίας παρουσιάζουν αξιοσημείωτες ομοιότητες με τους αντίστοιχους στην Ευ- ρώπη, όπως συμβαίνει και με τους κλάδους όπου η απασχόληση μειώθηκε ή παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη. Ωστόσο, υπάρχουν διαφορές στην κλίμακα χων μεταβολών. Κατά τη διάρκεια του τελευταίου οικονομικού κύκλου, η απασχόληση στις MME διατηρήθηκε σε καλά επίπεδα. Από το 1988 ως το 1990, οπότε η απασχόληση αυξήθηκε σε όλες τις επιχειρήσεις ανεξαρτήτως μεγέθους, η μεγαλύτερη ανάπτυξη σημειώθηκε στις MME. Από το 1991 και εξής, η απασχό ληση στις πολύ μικρές επιχειρήσεις (με λ ι γ ό τ ε ρ ο υς α πό 10 υ π α λ λ ή λ ο υ ς) εξακολούθησε να αυξάνει. Στις μικρές (10-49) και στις μεσαίες (50-249) επιχειρήσεις, η απασχόληση διατηρήθη κε στα ίδια επίπεδα, ενώ στις μεγάλες επιχειρήσεις άρχισε να μειώνεται. Ωστό σο, από την έναρξη της βελτίωσης της οικονομικής κατάστασης, η απασχόληση στις μεγάλες επιχειρήσεις σημείωσε σημαντική ανάκαμψη. Στην Ε υ ρ ώ π η, δημιουργήθηκαν 18 εκατομμύρια πρόσθετες θέσεις στις υπηρεσίες στα 13 χρόνια από το 1980 έως το 1993, σε σύγκριση με 22 εκατομμύρια στις ΗΠΑ. Αναλογικά αυτό σημαίνει ότι η κλίμακα της αύξησης των θέσεων εργασίας είναι κατά το 1/3 υψηλότερη στις ΗΠΑ απ' ό,τι στην Ευρώπη. Οι κοινωφελείς υπηρεσίες (υγεία, κοινωνι κές υπηρεσίες και εκπαίδευση), μαζί με τις δραστηριότητες αναψυχής, συνέβα λαν κατά σχεδόν 1% ετησίως στην απασχόληση στις ΗΠΑ και κατά περίπου 0,5% ετησίως στην Ευρώπη και στην Ιαπωνία. Οι μόνοι άλλοι κλάδοι που αποτέλεσαν σημαντική πηγή δημιουρ γίας θέσεων εργασίας στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ ή τ αν οι υπηρεσίες στις επιχειρήσεις, το διανεμητικό εμπόριο και τα ξενοδοχεία και εστιατόρια. Μια σημαντικότερη διαφορά μεταξύ Ευ ρώπης και ΗΠΑ, και ακόμη περισσότερο μεταξύ Ευρώπης και Ιαπωνίας, αφορά τη βιομηχανία και τη γεωργία. Στην Ευρώπη η απασχόληση στους δύο αυτούς τομείς μαζί μειώθηκε κατά 13 εκατ. Στις ΗΠΑ μειώθηκε κατά λιγότερο από 2 εκατ. και στην Ιαπωνία σημείωσε μικρή αύξηση. Οι διαφορές αυτές οφείλονται κυρίως σε α λ λ α γ ές σ τ ην α π α σ χ ό λ η ση σ τη βιομηχανία, καθώς η απασχόληση στη γεωργία μειώθηκε και στις 3 αυτές οικονομίες, αν και σε διαφορετικό βαθμό. Από ποσοτικής πλευράς, η κλίμακα της απώλειας θέσεων εργασίας στους δύο αυτούς κλάδους αποτελεί σημαντικότερη 12 πτυχή της κακής επίδοσης της Ευρώπης, όσον αφορά την απασχόληση, σε σχέση με τις ΗΠΑ απ' ό,τι ο χαμηλότερος ρυθμός δ η μ ι ο υ ρ γ ί ας θέσεων εργασίας στις υπηρεσίες: αν εφαρμοζόταν ο ίδιος ρυθμός δ η μ ι ο υ ρ γ ί ας θέσεων εργασίας στις υπηρεσίες όπως στις ΗΠΑ, στην ΕΕ θα είχαν δημιουργηθεί 7 εκατ. πρόσθετες θέσεις εργασίας ενώ στη μεταποίηση χάθηκαν στην πραγματικότητα 6 εκατ. θέσεις περισσότερες απ' ό,τι στις ΗΠΑ και η γεωργία και οι κατασκευές έχασαν μαζί περίπου 4 εκατ. περισσότερες θέσεις. Η καλύτερη επίδοση της αμερικανικής βιομηχανίας όσον αφορά την απασχό ληση, σε αντίθεση με τις υπηρεσίες, αντικατοπτρίζει εξ ολοκλήρου τον πολύ υψηλότερο ρυθμό αύξησης της παραγω γής παρά το μικρότερο ρυθμό αύξησης της παραγωγικότητας. Πράγματι, ο τελευ ταίος ήταν επίσης υψηλότερος απ' ό,τι στην Ευρώπη κατά την τελευταία δεκα πενταετία, βοηθώντας έτσι, με τη ση μαντική υποτίμηση του δολαρίου έναντι άλλων νομισμάτων, στην ώθηση της ανταγωνιστικότητας των αμερικανοί παραγωγών τόσο στις εγχώριες αγορές όσο και στις εξαγωγές και, ως εκ τούτου, στην ενίσχυση της αύξησης της παραγωγής. Από την άλλη πλευρά, στις υπηρεσίες η αύξηση της παραγωγής φαίνεται ότι ήταν η ίδια στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, και επομένως η μεγαλύτερη αύξηση των θέσεων εργασίας αντικατοπτρίζει, στην περίπτωση αυτή, την πολύ μικρότερη αύξηση της παραγωγικότητας στις ΗΠΑ ή, με άλλα λόγια, ένα μοντέλο ανάπτυξης μεγαλύτερης έντασης απασχόλησης. Αυτό, ωστόσο, δεν φαίνεται να έχει σχέση απλώς με το μικρότερο ρυθμό αύξησης των μέσων πραγματικών αποδοχών στις αμερικανικές υπηρεσίες, εφόσον αυτός (4%) κατά την περίοδο 1984-94 δεν ήταν πολύ μικρότερος απ' ό,τι στην Ευρώπη (4,5%). Θα μπορούσε επίσης να συνδέεται με την ευρύτερη διασπορά των μισθών, ιδίως στο κατώτερο άκρο της μισθο λογικής κλίμακας κατά τις δεκαεχίες 1970 και 1980, οπότε μεγάλο ποσοστό των νέων θέσεων εργασίας που δημιουρ γ ή θ η κ αν στις υπηρεσίες στις ΗΠΑ φαίνεχαι όχι αφορούσαν χαμηλόμισθους εργαζομένους με μικρή εξειδίκευση. Η απάντηση στην πρόκληση τ ης απασχόλησης: θέματα και πολιτικές Ωστόσο, στη δεκαετία του 1990 φαίνεται ότι σημειώθηκε αντιστροφή αυτής της τάσης στις ΗΠΑ: τα στοιχεία σχετικά με την κλαδική συγκέντρωση χων νέων θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ υποδηλώ νουν όχι η αύξηση της απασχόλησης συγκεντρώθηκε σε περισσότερο εξειδι κευμένες δραστηριότητες. Πράγματι, το 68% της καθαρής αύξησης της πλήρους απασχόλησης μεταξύ του 1994 και 1996 αφορά κατηγορίες απασχόλησης με αποδοχές υψηλότερες της διάμεσου, ενώ χο 52% της αύξησης της απασχόλησης σ η μ ε ι ώ θ η κε σ τ ις α ν ώ τ ε ρ ες (30%) κατηγορίες απασχόλησης. Αυτό συνοδεύτηκε από μια αλλαγή στην πολιτική χων ΗΠΑ, η οποία δίνει σήμερα έμφαση πολύ περισσόχερο στην ανάγκη να βελχιωθεί η ποιόχηχα χων θέσεων εργασίας, ιδίως σχα επαγγέλματα μικρής εξειδίκευσης, εξ ου και οι προσπάθειες της αμερικανικής διοίκησης να βελτιώ σουν και να επεκτείνουν την κατάρτιση και την ικανότητα εξεύρεσης απασχόλη σης. Αυτή η σύγκλιση στην πολιτική προσέγγιση αντικατοπτρίζεται και σχα συμπεράσμαχα χης διάσκεψης κορυφής χων επχά πλέον ανεπχυγμένων χωρών, που έλαβε χώρα σχη Λίλλη. Κλαδική κ ι ν η τ ι κ ό τ η τα και εναλλαγή στις θέσεις εργασίας Σχην Ευρώπη όπως και στις ΗΠΑ, η κλίμακα χης δ η μ ι ο υ ρ γ ί ας και χης απώλειας θέσεων εργασίας κάθε χρόνο είναι σημανχική, πολύ μεγαλύχερη από χις καθαρές μεχαβολές στην απασχόληση, που σ υ ν ή θ ως σ υ γ κ ε ν τ ρ ώ ν ο υν χην προσοχή. Καχά μέσο όρο 1 περίπου σχους 8 εργαζομένους σχην Ένωση ανά πάσα σχιγμή ή δεν εργαζόχαν καθόλου ή εργαζόταν σε διαφορεχικό κλάδο ένα χρόνο νωρίχερα. Αν στον αριθμό αυτό προστεθεί ο αριθμός των ατόμων που αλλάζουν εργασία στον ίδιο κλάδο, η σχέση που προκύπτει όσον αφορά την εναλλαγή σε θέσεις εργασίας κάθε χρόνο είναι περίπου 1 προς 6, δηλαδή όπως φαίνεται ίδια με αυτή ισχύει στις ΗΠΑ ενώ, σε ορισμένα κράτη μέλη, όπως η Ισπανία, η Δανία, οι Κάτω Χώρες ή το Ηνωμένο Βασίλειο, η σχέση αυτή είναι ακόμη υψηλότερη. Η έκταση της μετακίνησης εντός και εκτός κλάδων δραστηριότητας ωστόσο δεν έχει μεγάλη σχέση με το ρυθμό αύξησης της απασχόλησης στους κλάδους αυτούς ή ακόμη και με το αν βρίσκονται σε άνθηση ή παρακμή. Μεγαλύτερη σημασία φαίνεται ότι έχουν τα επίπεδα εξειδίκευσης που απαιτούνται από τους εργαζομένους και, κ α τ' επέκταση, ο βαθμός επαγγελματικής κατάρτισης που απαιτείται για την εκτέλεση της εργασίας. Έτσι, στη γεωργία, η εναλλαγή στις θέσεις εργασίας (μόνο όσον αφορά τους μισθωτούς) φτάνει το 20-25% ετησίως, ενώ στα ξενοδοχεία και τα εστιατόρια είναι σχεδόν 30%. Αντίθετα, στις τράπεζες, στον τομέα των ασφαλίσεων και στη δημόσια διοίκηση, όπου οι απαιτήσεις εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης είναι καχά μέσον όρο σημαντικά υψηλότερες, μόνο ένα ποσοστό περίπου 9% των εργαζομένων είναι νέοι στον κλάδο κάθε χρόνο. Αυτό απηχεί, σε κάποιο βαθμό, τις δυσκολίες των ατόμων που μετακινούν ται από ένα επάγγελμα σε άλλο (που είναι μεγαλύτερες απ' ό,τι μεταξύ παρόμοιων επαγγελμάτων σε διαφορετικούς κλά δους) σε ορισμένες χώρες, που φαίνεται ότι εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις αιτίες της δυσκαμψίας της αγοράς εργασίας. Δεν είναι βέβαιο, πάντως, αν ο συνεχώς αυξανόμενος αριθμός νοικοκυ ριών με διπλό εισόδημα αποτελεί παρά γοντα που περιορίζει τη γεωγραφική κινητικότητα. Η α ν ά γ κη για δ ρ ά ση Η σ ύ γ κ ρ ι ση χης κ α τ ά σ τ α σ ης που επικραχείστην Ευρώπη και τις ΗΠΑ όσον αφορά την αύξηση της απασχόλησης θέτει ορισμένα ζητήματα πολιτικής στα οποία δεν είναι τόσο εύκολο να δοθεί απάντηση. - Οι ΗΠΑ κατόρθωσαν να δημιουργή σουν περισσότερες θέσεις εργασίας και να διαμορφώσουν ένα μονχέλο ανάπχυξης που δημιουργεί περισσό- χερες θέσεις απασχόλησης. Οι λόγοι γι' αυτό, και τα μαθήματα που πρέπει 13 να διδαχθούν τα κράτη μέλη της Ευ ρωπαϊκής Ένωσης, εξακολουθούν να είναι υπό συζήχηση και κινούν ια ι γύρω από κοινωνικούς, πολιχικούς και πολιτιστικούς καθώς και οικονο μικούς παράγοντες. Μολονότι η μισθολογική διασπορά στο κατώτατί άκρο της μισθολογικής κλίμακας στις ΗΠΑ σε σύγκριση με την Ευρώπη είναι ένας σημαντικός παράγοντας, ρόλο διαδραματίζουν και άλλοι παράγοντες όπως οι διαφορές όσον αφορά χο βαθμό κινητικότητας της εργασίας (για διάφορους λόγους) και τη ρύθμιση των αγορών αγαθών και υπηρεσιών. Ενώ είναι αμφίβολο αν ο ίδιος τύπος μισθολογικής διαφο ροποίησης είναι συμβατός με το ευρωπαϊκό μοντέλο, κοινωνικό σημειώνεται παρ' όλα αυτά όλο και μεγαλύτερη σύγκλιση απόψεων όοον αφορά την προσέγγιση του προβλή ματος, όπως φαίνεται από τα συμπε ράσματα της διάσκεψης κορυφής των επτά πλέον ανεπτυγμένων χωρών, όπου σημειώνεται ότι δεν πρέπει να τίθεται δίλημμα μεταξύ της επιδείνωσης της ανεργίας και της διεύρυνσης των εισοδηματικών ανι σοτήτων. Δεν υπάρχει πάντως αμφι είναι αναγκαίες οι βολία ρεαλιστικές μεταρρυθμίσεις ώστε να καταργηθούν τα ενδεχόμενα αντικί νητρα για την αναζήτηση εργασίας και την επίτευξη καλύτερης λειχουρ- γίας χων αγορών εργασίας. Σχο πλαίσιο αυχό, η μείωση χου μη μισθολογικού κόστους εργασίας — ιδίως αν αφορά το κατώτατο άκρο της μισθολογικής κλίμακας — θα συνέβαλε της απασχόλησης. Είναι πιθανόν όμως ότι ο αντίκτυπος θα είναι περιο ρισμένος και γι' αυτό είναι ακόμη σημαντικότερο να πληρούνται οι προϋποθέσεις για την άρση του ρυθμού ανάπτυξης υπεράνω της τάσης της παραγωγικότητας και την αντιμετώπιση οποιωνδήποτε άλλων παραγόντων να που παρεμποδίσουν το αναπτυξιακό δυ ναμικό της ευρωπαϊκής οικονομίας. ενδέχεται αύξηση στην ότι Εξάλλου, μολονότι το επίκεντρο της πολιτικής στρέφεται προς τους Η απάντηση στην πρόκληση τ ης απασχόλησης: θέματα και πολιτικές τομείς ανάπτυξης αυτούς καθαυ τούς και σχα μέτρα για την τόνωση της ανάπτυξης νέων δραστηριο τήτων, η αποτυχία χης Ευρώπης να διατηρήσει αρκετά υψηλούς ρυθ μούς ανάπτυξης της απασχόλησης οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στην θέσεων της απώλειας έκταση απασχόλησης σε φθίνοντες κλά δους. Αυτό οφείλεται κυρίως, όχι στην τεχνολογική πρόοδο και τον κατέστρεψαν αυτοματισμό που στους αλλά θέσεις χαμηλότερους ρυθμούς αύξησης χης παραγωγής. Έχσι επισημαί- νεχαι η ανάγκη για βελχίωση της ανταγωνιστικότητας και για ευνοϊ- κόχερες συνθήκες χης αγοράς. εργασίας Η έκχαση χης εναλλαγής σε θέσεις απασχόλησης δεν υποδηλώνει όχι οι αγορές εργασίας είναι υπερβολικά δύσκαμπχες, χουλάχιστον υπό χην έννοια όχι περιορίζουν αδικαιο- λόγηχα χη μεχακίνηση των εργαζο μένων μεταξύ χων κλάδων. Πάνχως από τα σχοιχεία όνχως φαίνεχαι όχι οι εργαζόμενοι χαμηλής ειδίκευσης αντιπροσωπεύουν μεγάλο μέρος αυχών χων μεχακινήσεων και είναι ίσως ευκολότερο γι' αυχούς να μεχακινούνχαι διαφο ρετικών δραστηριοχήχων απ' ό,τι εργαζομένους με για τους πιο συνήθως και περισσότερα επαγγελματικά συγκεκριμένα μεχαξύ προσόντα. δ Μεταβολή μερικής και κλήρους απασχόλησης, 1987-95 „ % συνολικής αιτασχόΑιτσης ' του ίτους βάσης ΟΜίρική •Πλήρης 1967 1968 1969 1990 1991 1992 1993 1994 1995 Ευελιξία και εργασιακή ασφάλεια Σ τη σ υ ζ ή τ η ση π ου διεξάγεται τα τελευταία χρόνια τονίζεται όλο και περισσότερο η ανάγκη για αυξημένη ευελιξία τ ων ε υ ρ ω π α ϊ κ ών αγορών εργασίας ως απαραίτητης διαρθρωτικής προϋπόθεσης για την ανταγωνιστικότητα και τ ην αύξηση της απασχόλησης. Υπάρχει π ο λύ μ ι κ ρ ό τ ε ρ ος βαθμός συναίνεσης ως προς το τι σημαίνει αυτή η ευελιξία, πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί και αν α π ο τ ε λ εί ι κ α νή σ υ ν θ ή κη ανάπτυξης. Ταυτοχρόνως, από όλα χα στοιχεία προκύπτει ότι οι ευρωπαϊκές α γ ο ρ ές ε ρ γ α σ ί ας κ α θ ί σ τ α ν τ αι πιο ευέλικτες όσον αφορά την οργάνωση της εργασίας, το ρυθμιστικό πλαίσιο και τη ρύθμιση του εργάσιμου χρόνου. έ ρ ε υ να σ τ ην Ο αριθμός των ατόμων που εργάζονται τη ν ύ χ τα και τα σαββατοκύριακα έχει αυξηθεί στα περισσότερα σημεία της Ένωσης τα τελευταία χρόνια — μολονότι πολλοί εργαζόμενοι είναι απρόθυμοι να ακολουθήσουν αυτή την τάση (από μια π ρ ό σ φ α τη ο π ο ία περιλαμβάνονταν εργοδότες από πέντε χώρες προκύπτει ότι οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο να βρουν προσωπικό διατεθειμένο να εργαστεί το Σάββατο) — κάτι που αποτελεί ένα βήμα προς μια πιο ευέλικτη διευθέτηση του χρόνου εργασίας. Παράλληλα, η μέση διάρκεια της εργάσιμης εβδομάδας για τους εργαζομένους με πλήρη απασχόληση έχει ελάχιστα μεταβληθεί κατά την τελευταία δεκαετία και μάλιστα αυξήθηκε μεταξύ 1990 και 1995. Η μείωση του μέσου εργάσιμου χρόνου που σημειώθηκε κατά την τελευταία δεκαετία στο σύνολο της Ένωσης υπήρξε εν μέρει αποτέλεσμα τ ης μετατόπισης τ ης απασχόλησης μεταξύ κλάδων (ιδίως της απώλειας θέσεων εργασίας στη γεωργία, όπου γ ε ν ι κά το ω ρ ά ρ ιο ε ρ γ α σ ί ας είναι αυξημένο) αλλά κυρίως αποτέλεσμα της α ύ ξ η σ ης τ ης ε ρ γ α σ ί ας με μ ε ρ ι κή απασχόληση. Πράγματι, η πλειονότητα των καθαρών π ρ ό σ θ ε τ ων θέσεων ε ρ γ α σ ί ας π ου δ η μ ι ο υ ρ γ ή θ η κ αν σ τ ις α ρ χ ές τ ης - 14 δεκαετίας του '90 ήιαν θέσεις μερικής απασχόλησης, τόσο για τις γυναίκες όσο και για τους άνδρες, και η τάση αυτή συνεχίστηκε το 1995 (Σχήμα 5). Περίπου το 71% του συνολικού αριθμού των καθαρών πρόσθετων θέσεων για άνδρες ήταν θέσεις μερικής απασχόλησης, ενώ το ποσοστό αυτό ήταν 85% για τις γυναίκες. Τα στοιχεία αυτά αντικα τοπτρίζουν μια εξέλιξη προς μια πιο ε υ έ λ ι κ τη ε ρ γ α σ ί α ς, α γ ο ρά συμπεριλαμβανομένου του γεγονότος ότι τα δικαιώματα των εργαζομένων με καθεστώς μερικής απασχόλησης είναι συχνά λιγότερα σε σχέση με αυτά των εργαζομένων με καθεστώς πλήρους απασχόλησης. Επιπλέον, η σχετικά μικρή αύξηση του αριθμού των θέσεων π λ ή ρ ο υς απασχόλησης για άνδρες συνέβαλε πιθανόν, σε μεγάλο βαθμό, στην απόφαση τους να αποσυρθούν από την αγορά εργασίας. Η μεγάλη αύξηση της εργασίας με μερική απασχόληση για τους άνδρες αφορά τη βασική εργάσιμη ηλικία (25-49), όπου αυξήθηκε κατά 50% στην περίοδο 1990-95, και μεγάλο ποσοστό α υ τ ών τ ων εργαζομένων δ έ χ θ η κ αν μ ε ρ ι κ ής απασχόλησης γιατί δεν μπορούσαν να βρουν πλήρη απασχόληση. θ έ ση μ ια Ομοίως, μεγάλο ποσοστό των θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν το 1995 ή τ αν π ρ ο σ ω ρ ι ν έ ς. Η π ρ ο σ ω ρ ι νή απασχόληση αντιπροσώπευε το σύνολο της αύξησης της απασχόλησης των ανδρών στην Ένωση και σχεδόν το ήμισυ της αύξησης της απασχόλησης των γυναικών. Ενώ οι προσωρινές θέσεις εργασίας αντιπροσωπεύουν σχετικά χ α μ η λό π ο σ ο σ τό τ ης σ υ ν ο λ ι κ ής απασχόλησης στην Έ ν ω ση (περίπου 12%), πάνω από το 50% των ανέργων που βρήκαν δουλειά το 1995 δέχθηκαν προσωρινές θέσεις εργασίας. Έ να σχετικά υψηλότερο ποσοστό των εργαζομένων ηλικίας κάτω των 25 ετών κατείχε προσωρινές θέσεις εργασίας (51% έναντι 45% των εργαζομένων ηλικίας από 25-49 ετών). Αν και ορισμένες από αυτές τις θέσεις εργασίας περιελάμβαναν και περίοδο κατάρτισης, το μερίδιο των α ν έ ρ γ ων π ου ε π ω φ ε λ ή θ η κ αν από κατάρτιση στο χώρο της εργασίας ήταν στην πραγματικότητα μικρότερο από Η απάντηση στην πρόκληση τ ης απασχόλησης: θέματα και πολιτικές αυτό εκείνων οι οποίοι ήδη εργάζονταν. Έτσι, για χα περισσόχερα από αυχά χα άχομα, οι εκχακχες θέσεις εργασίας ήχαν οι μόνες διαθέσιμες. Η σ χ έ ση μ ε χ α ξύ π ρ ο σ ω ρ ι ν ής απασχόλησης και μορφωχικού επιπέδου δεν είναι ομοιόμορφη σχο σύνολο χης Έ ν ω σ ης και δεν μπορεί γενικά να διαχυπωθεί η άποψη όχι προσωρινές θέσεις εργασίας και χα χαμηλά επίπεδα ε π α γ γ ε λ μ α χ ι κ ών π ρ ο σ ό ν χ ων συμβαδίζουν. Αν και είναι αλήθεια όχι σχο νόχο χης Ένωσης ένα σχεχικά υψηλό ποσοσχό χων ατόμων με χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης τείνουν να κ α τ έ χ ο υν προσωρινές θέσεις εργασίας, στο βορρά, υπάρχουν μεγαλύτερες πιθανότητες κάποιος με υψηλό μορφωτικό επίπεδο να έχει προσωρινή απασχόληση σε σχέση με κ ά π ο ι ον χ α μ η λ ό τ ε ρ ου ε π ί π ε δ ου εκπαίδευσης. Τα περισσότερα κράτη μέλη θεωρούν την επέκταση της ευέλικτης οργάνωσης της εργασίας βασικό στοιχείο για την εξέλιξη του πρότυπου της απασχόλησης, ιδίως μέσω χης χαλάρωσης χων ρυθμίσεων που ισχύουν για χη μερική απασχόληση και χις συμβάσεις προσωρινής απασχόλησης, αλλά και μέσω χης επανεξέχασης χων κανόνων σχεχικά με χον εργάσιμο χρόνο. Άλλες ρυθμίσεις, ιδίως σχεχικά με χις προσλήψεις και χις απολύσεις ενδέχεχαι να επηρεάζουν χη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και χην χαχυχηχα με χην οποία οι επιχειρήσεις προσαρμόζουν το ε ρ γ α τ ι κό τ ο υς ανταποκρινόμενοι στις εξελίξεις. Σε ορισμένα κράτη μέλη έχει καθιερωθεί συγκεκριμένος συσχετισμός μεταξύ πιο ευέλικτων συνθηκών εργασίας και της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. δ υ ν α μ ι κό Η ανάγκη για δράση τα Ε νώ σ τ ο ι χ ε ία π α ρ α π ά νω κ α τ α δ ε ι κ ν ύ ο υν όχι η ε υ ρ ω π α ϊ κή οικονομία χαρακχηρίζεχαι σήμερα από μεγαλύχερη ευελιξία απ' ό,χι 10 χρόνια πριν, ο μέχρι χώρα αντίκτυπος αυτής της α λ λ α γ ής σ χη δ η μ ι ο υ ρ γ ία θ έ σ ε ων απασχόλησης δεν είναι εμφανής. Αυχό το μ ο ρ φή μπορεί να σημαίνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν κάποια εμπόδια στην αύξηση των θέσεων εργασίας. Τίθεται έτσι το ερώτημα γ ι α τί δεν αποκτά συγκε κ ρ ι μ έ νη δ υ ν α μ ι κό απασχόλησης που ενυπάρχει στις πιο ευέλικτες μορφές οργάνωσης εργασίας και εργάσιμου χρόνου. Η εξήγηση φαίνεται να βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο οι επιχειρήσεις πραγματοποιούν την αναδιοργάνωση της παραγωγής και της ρύθμισης της εργασίας. Τα μέτρα αυτά συχνά περιορίζονται σε αλλαγές που λαμβάνουν χώρα στο περιθώριο του εργατικού δυναμικού, με την αύξηση της προσφυγής σε αναθέσεις εργασίας εκτός της επιχείρησης, στις συμβάσεις προσωρινής απασχόλησης και σε άτυπες μορφές εργασίας. Προκειμένου να α ξ ι ο π ο ι η θ εί π λ ή ρ ως το δ υ ν α μ ι κό απασχόλησης που προσφέρουν οι νέες μ ο ρ φ ές ο ρ γ ά ν ω σ ης τ ης ε ρ γ α σ ί ας απαιτείται θετικότερη και ευρύτερη προσέγγιση, με ενεργό συμμετοχή των εργαζομένων σχην όλη διαδικασία. να των μπορούν φραγμών — Οποιαδήποχε πολιτική αναδιανομής της εργασίας εξαρτάται από τη μείωση μεταξύ εσωτερικών και εξωτερικών αγορών εργασίας, έτσι ώστε οι άνεργοι να μπορούν να βρουν απασχόληση και τα άτομα με μερική και προσωρινή απασχόληση να περισσότερο σε μετακινηθούν ασφαλείς θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης. Η θέσπιση πολιτικών για την προώθηση της ευελιξίας, όπως η διευκόλυνση της πρόσληψης εργαζομένων με καθεστώς μερικής απασχόλησης ή με σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου, θέτει ζητήματα όσον αφορά το ρόλο που θα πρέπει να διαδραματίζει το κοινωνικό «δίκτυ ασφαλείας» καθώς και την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών. από - Η μείωση του εργάσιμου χρόνου συνοδευόμενη έξυπνη αναδιοργάνωση του χρόνου εργασίας μπορεί να αποβεί προς όφελος τόσο των των εργαζομένων. Πρέπει να ενθαρρυνθεί η διάδοση καινοτόμων αλλαγών όσον αφορά την οργάνωση της εργασίας εργοδοτών όσο και 15 εργάσιμου και τη διάρκεια του χρόνου, καθώς και των παρα δειγμάτων ορθής πρακτικής στη διαχείριση των οργανωτικών αλλα γών ιδίως για τις MME. Πρέπει να εφαρμοστούν πειραματικά σχέδια όπου θα συνδυάζεται η μείωση ι· ωραρίου εργασίας και η παροχή φοροαπαλλαγών ή πλεονεκτημάτων κοινωνικής ασφάλισης, τα οποία ως τώρα εφαρμόζονταν σχετικά περιο ρισμένα και κυρίως σε τοπικό επίπεδο και σε επίπεδο επιχειρήσεων. Οι περιπτώσεις δυσκαμψίας που εξακολουθούν να παρατηρούνται στις αγορές αγαθών και υπηρεσιών εμποδίζουν την πλήρη ανάπτυξη του δυναμικού χης αυξημένης ευελιξίας σχις αγορές εργασίας. Αυχά χα παραδείγματα δυσκαμψίας πρέπει να εντοπισθούν και να ληφθούν μέχρα για χην ανχιμεχώπισή χους. τη δημιουργία Η "επιχείρηση που μαθαίνει" πρέπει να αναδειχθεί ως ζωχικό συσχατικό σχοιχείο χης ευελιξίας. Αυτό θα απαιτήσει νέων μορφών εταιρικής σχέσης μεταξύ επιχειρήσεων, άλλων οργανισμών και εκπαιδευτικών, ώστε να εξασφαλιστεί ότι πράγματι διατίθενται τα απα ραίτητα νέα και συνεχώς μεταβαλ λόμενα επαγγελμαχικά προσόντα. Η επαγγελματικών βελτίωση προσόντων καχά χη διάρκεια χου εργάσιμου να συμβάλει πολύ περισσόχερο στην αύξηση της ευελιξίας από τη μείωση του ίδιου χου εργάσιμου χρόνου. χρόνου μπορεί των χης Η ικανότητα χων επιχειρήσεων να ιης προσαρμόζονχαι σχις αλλαγές χεχνολογίας αγοράς και εξαρτάται από την αποχελεσμα- χικόχηχα χου χρόπου οργάνωσης χους για χην αξιοποίηση χων άυλων πόρων, ιδίως χης έρευνας και χης ανάπχυξης, χης καινοχομίας και χης δια βίου επαγγελματικής κατάρ τισης. Προκειμένου να αντιμεχω- πίσουν αυχή χην πρόκληση και, χαυχόχρονα, να διαχηρήσουν χην ισορροπία μεχαξύ ευελιξίας και εργασιακής ασφάλειας, οι επιχει- Η απάντηση στην πρόκληση της απασχόλησης: θέματα και πολιτικές ρήσεις πρέπει να οργανωθούν κατά τρόπον ώστε να παρέχουν σε όλους τους εργαζομένους μόνιμη πρό την στη σβαση πληροφόρηση να ενισχύσουν ικανότητα τους προσαρμογής και εύρεσης εργασίας. και προκειμένου γνώση την τα περισσότερο συνεχώς μέσω του απασχολησιμότητα Η εργατικού δυναμικού πρέπει να ενισχύεται της κατάρτισης. Διαφορετικά, καθώς οι επιχειρήσεις προσφεύγουν όλο σε ευέλικχες και απασχόλησης, συμβάσεις με μικρότερα ασφάλειας επίπεδα στις θέσεις εργασίας, ούτως ώστε να προσαρμόζονται ταχέως στις αλλαγές της ζήτησης εργατικού δυναμικού, υπάρχει κίνδυνος να αποδυναμωθούν επιχειρήμα τα υπέρ των επενδύσεων στην κατάρτιση. Οι μεγάλες ιαπωνικές επιχειρήσεις επενδύουν σχην κα- τάρχιση σχο πλαίσιο συστημάτων δια βίου απασχόλησης ούτως ώστε τα οφέλη από την κατάρτιση να μένουν οιην επιχείρηση. Σιην Ε υρώπη η ευελιξία δεν πρέπει να ορίζεται ως αυξημένη ανασφάλεια της εργασίας. Η ικανότητα των επιχειρήσεων να προσαρμόζονται στις αλλαγές της τεχνολογίας και της αγοράς εξαρτάται από την ύπαρξη και τη συνεργασία ενός εκπαιδευμένου του εργατικού δυναμικού. πυρήνα Η ευρωπαϊκή έννοια της ασφάλειας σε σχέση με την απασχόληση θα πρέπει να δίνει το βάρος στην απασχολησιμότητα των εργαζομένων στην αγορά εργασίας μάλλον παρά στην ασφάλεια τους σχη θέση που καχέχουν, προωθώνχας έτσι και την ευελιξία αλλά και την αποδοχή της αλλαγής ως μέρους της διαδικασίας βελτίωσης της παραγωγικότητας και της δημιουργίας θέσεων απασχόλη σης. ευελιξία σε απασχολησιμότητας ένα Η μεγαλύτερη πλαίσιο και εργασιακής ασφάλειας θα εξαρτηθεί από την ύπαρξη επαρκούς επιπέδου να κοινωνικής προστασίας. Το παρά δειγμα ορισμένων χωρών αποδεικ νύει ότι μια ευέλικτη οικονομία διατηρηθεί με το μπορεί συνδυασμό αποδοτικής μιας ενεργητικής πολιτικής για την αγορά εργασίας και υψηλών επιπέδων κοινωνικής προστασίας. Τα υψηλά επίπεδα παραγωγής μπορούν να στηρίξουν ένα σύστημα που θα βασίζεται στη συναίνεση ως προς το ρόλο και τις υποχρεώσεις που έχουν αντιστοίχως η πολιτική για την αγορά εργασίας, οι εργοδότες και οι εργαζόμενοι, ώστε να καταστεί δυνατό οι αγορές να είναι ευέλικτες. στην Οι πολιτική για την αγορά εργασίας της Δανίας δίνουν ένα παράδειγμα μιας τέτοιας συναινετικής προσέγγισης. Η εμπειρία της Δανίας δείχνει επίσης, ωστόσο, ότι ένα τέτοιο σύστημα συμπληρώνεται από πρέπει αυστηρό κανόνες επιβολής προκειμένου να συγκρα τηθεί χο δημοσιονομικό κόσχος και να αποφευχθεί η δημιουργία ανχι- κινήιρων όσον αφορά χην προσφορά εργασίας. πρόσφατες εξελίξεις έλεγχο και να Υ π ά ρ χ ει α ν ά γ κη γ ια εκ β ά θ ρ ων α ν α θ ε ώ ρ η ση όλων τ ων σ υ ν α φ ών συστημάτων που αφορούν την αγορά εργασίας — προστασία της απασχόλησης, εργάσιμος χρόνος, κοινωνική προστασία και υγεία και ασφάλιοη — ώστε να προσαρμοστούν σε ένα εργασιακό περιβάλλον, το οποίο θα είναι διαφορετικά οργανωμένο, όπου η έννοια της ασφάλειας τ ων ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ων θα π ρ έ π ει να αναδιατυπωθεί, ώστε το επίκεντρο να είναι περισσότερο η ασφάλεια που θα βασίζεται στην απασχολησιμότητα στην αγορά εργασίας παρά στην ασφάλεια που θα βασίζεται στη συγκεκριμένη θέση εργασίας ενός ατόμου. Το κέντρο βάρους πρέπει να μετατοπισθεί από το απλοϊκό δίλημμα μεταξύ ρύθμισης ή άρσης του ρυθμιστικού πλαισίου, υπέρ μιας νέας ισορροπίας μεταξύ ευελιξίας και της εργασιακής ασφάλειας που προσφέρει η απασχολησιμότητα, με απτά οφέλη τόσο για τους εργαζομένους όσο και για τους εργοδότες. Έ να δ ι ά χ υ το αίσθημα ανασφάλειας, που διακατέχει όχι μόνον 16 τους ανέργους αλλά και εκείνους που έχουν δουλειά, έχει συμβάλει στη μείωση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών και στη μείωση των προοπτικών ανάκαμψης. Οι δεξιότητες του μέλλοντος Η τ ε χ ν ο λ ο γ ι κ ές ε ξ ε λ ί ξ ε ις κ αι ο ανταγωνισμός μεταξύ επιχειρήσεων εντείνουν το ρυθμό των διαρθρωτικών αλλαγών. Σε 10 χρόνια από σήμερα 80% της τεχνολογίας που χρησιμοποιούμε θα είναι απαρχαιωμένη και θα αντικα τασταθεί από νέες πιο προηγμένες τεχνολογίες. Την εποχή εκείνη, το 80% του εργατικού δυναμικού θα εργάζεται στη βάση τυπικών προσόντων εκπαί δευσης και επαγγελματικής κατάρτισης που θα έχουν ηλικία άνω της δεκαετίας. Η τάση βελτίωσης των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού είναι αμείλικτη. Μεταξύ 1983 και 1991, ο αριθμός των ατόμων που ταξινομείται στα διοικηιικά, επιστημονικά και τεχνικά επαγγέλματα αυξήθηκε περισσότερο από 25%ι ετησίως, ενώ η συνολική αύξηση της απασχόλησης ήταν μόνο περίπου 1% ετησίως. Η μετατόπιση της απασχόλησης προς θέσεις εργασίας υ ψ η λ ό τ ε ρ ης εξειδίκευσης συνεχίστηκε στην Ένωση χο 1995. Η αυξημένη απασχόληση ατόμων σ' αυτά τα ε π α γ γ έ λ μ α τα α ν τ ι π ρ ο σ ώ π ε υε το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης της απασχόλησης ανδρών και γυναικών που σημειώθηκε κατά τη διάρκεια του έτους. Ωστόσο το υψηλό μορφωτικό επίπεδο δεν αποτελεί εγγύηση για την απασχόληση. Σε όλα τα κράτη μέλη υπάρχει συνεχώς α υ ξ α ν ό μ ε νο π ο σ ο σ τό α τ ό μ ων με υψηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης που είναι άνεργα. Διάφοροι παράγοντες ευθύνονται για τη δημιουργία αυτού του φαινομενικά παραδόξου. Η γενική άνοδος του μορφωτικού επιπέδου είναι πιθανόν να έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της αναλογίας των πλέον εξειδικευμένων μεταξύ των ανέργων. Μολονότι τα επίπεδα εκπαίδευσης ανεβαίνουν, η ε κ π α ί δ ε υ ση και η κ α τ ά ρ τ ι ση π ου παρέχονται δεν ανταποκρίνονται, σε πολλές περιπτώσεις, στα απαιτούμενα Η απάντηση στην πρόκληση της απασχόλησης: θέματα και πολιτικές επαγγελματικά προσόντα, τόσο όσον αφορά το ευρύτερο φάσμα δεξιοτήτων όσο και τη μεγαλύτερη ευελιξία. π ρ ο σ ό ν τα Το πρότυπο των μεταβολών της κλαδικής απασχόλησης έχει σημαντικές επιπτώσεις για χο επίπεδο εκπαίδευσης και χα ε π α γ γ ε λ μ α χ ι κά π ου απαιτούνται από το εργατικό δυναμικό. Οι κλάδοι στους οποίους σημειώνεται η ταχύτερη αύξηση θέσεων εργασίας είναι γενικά, αν και όχι πάντα, κλάδοι όπου οι εργαζόμενοι έχουν σχετικά υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης και κατάρτισης, ενώ οι κλάδοι στους οποίους η απασχόληση φθίνει είναι συνήθως οι κλάδοι στους οποίους τα επίπεδα εκπαίδευσης και κατάρτισης είναι σχετικά χαμηλά. Ενώ στους φθίνοντες κλάδους, περίπου 45%> των εργαζομένων στην Έ ν ω ση δεν προχώρησε πέρα από την υποχρεωτική σχολική εκπαίδευση και μόνο 13% έχει π α ν ε π ι σ τ η μ ι α κ ο ύς ή ι σ ο δ ύ ν α μ ο υς τίτλους, στους κλάδους υψηλόρυθμης ανάπτυξης, μόνο το 27% συμπλήρωσαν μόνο την υποχρεοηική εκπαίδευση και 35% ήχαν απόφοιχοι πανεπισχημίων, μ ο λ ο ν ό χι α υ χή η ομάδα κ λ ά δ ων περιλαμβάνει και χα ξενοδοχεία και χα εσχιαχόρια, όπου εργάζονχαι άχομα με μορφωχικό επίπεδο από χα χαμηλόχερα. Ε π ι π λ έ ο ν, σ η μ α ν χ ι κά μ ε γ α λ ύ χ ε ρο ποσοσχό χων α τ ό μ ων με χ α μ η λό μορφωτικό επίπεδο κινδυνεύει να χάσει χη δουλειά χου απ' ό,χι οι εργαζόμενοι με ανώχερα επαγγελμαχικά προσόνχα, ανεξαρτήτως του αν εργάζονται σε φθίνοντες ή αναπτυσσόμενους κλάδους. Ξεκάθαρη συνέπεια αυτού είναι όχι οι κ λ α δ ι κ ές χ ά σ ε ις ε ν ι σ χ ύ ο υν τ ις επαγγελματικές τάσεις εντός των κλάδων και μειώνουν χη ζήτηση εργαχικού δυναμικού με περιορισμένα προσόνχα, ενώ αυξάνουν χη ζήχηση για εργαχικό δ υ ν α μ ι κό με α ν ώ τ ε ρο ε π ί π ε δο εκπαίδευσης. Τα τελευταία χρόνια, τα κράχη μέλη έλαβαν πολυάριθμα μέτρα προκειμένου να βελχιώσουν χη δομή, χην ποιότητα και την καταλληλότητα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, τόσο για τους εργαζομένους όσο και για τους ανέργους (Σχήμα 6). Ευρύ φάσμα μέτρων χρησιμοποιήθηκαν για την προώθηση των επενδύσεων στην κατάρτιση για τους εργαζομένους, συμπεριλαμβανομένων των εισφορών χ ρ η μ α τ ο δ ό τ η σ ης τ ης κ α τ ά ρ τ ι σ ης ( Ι ρ λ α ν δ ί α ), τ ων υ π ο χ ρ ε ω τ ι κ ών επενδύσεων για την κατάρτιση (Γαλλία), των φοροαπαλλαγών ή των μειώσεων των κοινωνικών εισφορών (Γαλλία, Κάτω Χώρες). Έ να πολύ διαδεδομένο μέτρο είναι η προώθηση της εκπαιδευτικής άδειας (Βέλγιο, Δανία, Γερμανία, Γαλλία, Πορτογαλία, Φινλανδία και Σουηδία) φ ά σ μα Όλα τα κράτη μέλη διαθέτουν επίσης ε υ ρύ π ρ ο γ ρ α μ μ ά τ ων επαγγελματικής κατάρτισης για τους ανέργους. Στα περισσότερα από αυτά, η προώθηση της συμμετοχής αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ενεργοποίησης πολιτικών για την αγορά εργασίας (βλέπε παρακάτω). Παρ' όλα αυχά, ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι το ποσοστό ανέργων ηλικίας μεταξύ 25-59 ετών που συμμετέχει σε κύκλους επαγγελματικής κατάρτισης έχει μειωθεί ελαφρώς κατά την τελευταία χριεχία από 7,1 % σε 6,9 %. Παρά χις παραπάνω βελχιώσεις, είναι αμφίβολο αν ο χρέχων ρυθμός ανάπχυξης χων ανθρώπινων πόρων και οι θεσμικές ρυθμίσεις που έχουν χεθεί σε εφαρμογή επαρκούν προκειμένου να μπορέσει η Ευ ρώπη να ανχαποκριθεί στις παγκόσμιες προκλήσεις του 21ου αιώνα. Η ανάγκη για δράση Η πρόκληση όσον αφορά τη χάραξη πολιτικής είναι επομένως διττή. Πρώτον, πρέπει να γίνει ένα ποιοτικό άλμα όσον αφορά την επένδυση σε ανθρώπινους πόρους ώστε να αυξηθεί χο γενικό επίπεδο δεξιοτήτων και να καλυφθεί η χάση για περισσόχερο εξειδικευμένες θέσεις εργασίας. Αυτό συνεπάγεται από τη μία πλευρά εκπαίδευση και κατάρτιση κ α λ ύ τ ε ρ ης και προσανατολισμένης στις ανάγκες της αγοράς και από τ ην άλλη πλευρά τ ης ο υ σ ι α σ τ ι κή α π ο τ ε λ ε σ μ α τ ι κ ό τ η τ ας τ ης κ α τ α λ λ η λ ό τ η τ ας τ ων υ π α ρ χ ό ν τ ων π ο ι ό τ η τ ας β ε λ τ ί ω ση κ αι 1 7- προγραμμάτων. Το δεύτερο ζητούμενο ε ί ν αι η π ρ ο ε χ ο ι μ α σ ία ε ρ γ α χ ι κ ού δυναμικού ικανού να ανχαποκριθεί οιις ανάγκες μιας διαρκούς διαρθρο)ΐικής αλλαγής. Αυτό συνεπάγεχαι δύο πεδία δράσης: ένα για χους ανέργους και χους νεοεισερχομένους σχην αγορά εργασίας και ένα για όσους ήδη εργάζονται και αποχελούν το μεγαλύτερο μέρος χου εργατικού δυναμικού. — Σε από αγορά εργασίας που μια συνεχώς χαρακτηρίζεται αυξανόμενες ανάγκες εξειδίκευσης, πάρα πολύ μεγάλος αριθμός ανέργων δεν διαθέτει επαρκή τυπικά προ σόντα. Τα άτομα με απαρχαιωμένη ή ανεπαρκή κατάρτιση αντιμετωπίζουν δυσκολίες επανένταξης στο εργατικό δυναμικό. Η άνοδος του γενικού επιπέδου των δεξιοτήτων συνεπά γεται ότι τα άτομα με χαμηλότερο μορφωχικό μείνουν επίπεδο ακόμη πιο πίσω και, ως εκ τούτου, θα αντιμετοίπίσουν ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού. Επιβάλλεται να καταβληθεί ιδιαίτερη προσπάθεια ώστε να βελτιωθούν τα προσόντα τους και να τους δοθεί η δυνατότητα να συμμετάσχουν αποτε λεσματικότερα σε μια αγορά εργασίας που καθίσταται συνεχώς ανταγωνι- στικότερη. θα — Η ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση όμως έγκειται στην επανακατάρτιση εκείνων οι οποίοι ήδη εργάζονται β Πληθυσμός, 25-49, κατά επίπεδο κκ/ταίδευβης, 1995 % συνόλοα Ξ Τριτοβάθμια •Ανώτερη δευτεροβάθμια 25 9 30-4 3 53 40-4 45-9 50-4 55-9 Η απάντηση στην πρόκληση της απασχόλησης: θέματα και πολιτικές για την τους αποεελέσει προκειμένου να προσαρμοστούν στις νέες απαιτήσεις. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό χαμηλής ειδίκευσης εργαζομένους, διότι η των βελχίωση και η διεύρυνση επαγγελματικών προσόντων τους εργασία θα παράλληλα με χη να μπορούσε σημανχικόχερη και αποδοχικόχερη επένδυση που θα μπορούσε να γίνει για χην πρόληψη χης μακροχρόνιας ανεργίας και την προώθηση της απασχολησιμότητας. Τα περισσότερα προγράμματα και επανακατάρτισης οργανώνονται για τους νέους (βλέπε παρακάτω), και όχι για τα άτομα που ήδη εργάζονται ή για τα άτομα που έχασαν τη δουλειά τους ύστερα από 10, 20 ή 30 χρόνια εργασίας. επιμόρφωσης της Η βελιίωση της σχεδίασης KUI παροχής επαγγελματικής κατάρτισης θα πρέπει να βασίζονται στην μεταξύ επιχειρήσεων και κράτους, προκει μένου να διασυνδεθούν αμφότεροι με τις ανάγκες των εργαζομένων. Οι εταιρική σχέση και επιχειρήσεις πρέπει να αναγνω ρίσουν το ρόλο τους στην παροχή κατάρτισης στο εργατικό δυναμικό παροχή τους επαγγελματικής κατάρτισης πρέπει να ανταποκριθεί στις ανάγκες των επιχειρήσεων και στις επιθυμίες των εργαζομένων. δημόσια η ώστε Η βελτίωση των προσόντων του εργατικού δυναμικού συνεπάγεται την εκ βάθρων αναδιάρθρωση της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης να ούτως συμβαδίσουν με την επανάσταση της πληροφορικής τεχνολογίας και να μπορέσουν να παρακολουθήσουν τις συνεχείς εξελίξεις της τα επόμενα χρόνια. Αυτό συνεπάγεται μια νέα αλληλεπίδραση μεταξύ εργασίας και της παλιάς έναντι κατάρτισης, σχέσης μεταξύ εργασίας και έλλειψης εργασίας. Το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να μετατοπίσει το βάρος από τη διδασκαλία στη μάθηση. Οι επιχειρήσεις πρέπει να προσφέρουν περισσότερες δυνατότητες μάθησης στην πράξη. Στους ανέργους πρέπει 7 Ανεργία των νέων στα κράτη μέλη, 1990 και 1995 45 40 35 30 25 20 15 10 DK Ο QR Ε F ΙΗ Ι. L NL » > Fl t UK EIS 8 DK D OR Β *? IB I L NL A Ρ FI % εργατικού δυναμικού 15-24 % πληθυσμού ηλικίας 15-24 1 8- να προσφέρονται δυνατότητες επανα- κατάρτισης και όχι μακροχρόνια ανεργία και αποειδίκευση. — Σημαντική πρόκληση συνιστά και η προσπάθεια να συγκρατηθεί η πτώση της συμμετοχής των ηλικιωμένων ιδίως των ανδρών, εργαζομένων, στην αγορά εργασίας. Πολλοί από εκείνους οι οποίοι συνταξιοδοτούνται πρόωρα είναι οι εργαζόμενοι χαμηλής ειδίκευσης, συχνά αφού έχει προηγ ηθεί μεγάλη περίοδος μακροχρόνιας ανεργίας. Η εικόνα που δημιουργεί ται είναι ότι η κοινωνία ούτε ήξερε τι να κάνει αυτούς τους ανθρώπους ούτε και ενδιαφέρθηκε γι' αυτούς. Η μελλοντική ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας και του εργατικού δυναμικού της εξαρτάται από τη συνεχή συμμετοχή αυιών το>ν ανθρώπων στην εργασία. Οι προσπάθειες για τη βελτίωση των δεξιοτήτων και της απασχολησι μότητας πρέπει να επικεντρωθούν περισσότερο στην ομάδα αυτή. Η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει μια νέα αρχιτεκτονική όσον αφορά τη δια βίου εκπαίδευση και κατάρτιση, με ιδιαίτερη έμφαση στην ισότητα των δύο φύλων, α λ λά κ αι α π ο τ ε λ ε σ μ α τ ι κ ό τ ε ρη αντιμετώπιση του προβλήματος των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές α ν ά γ κ ε ς. Η π ρ ο σ π ά θ ε ια α υ τή εγκαινιάζεται ήδη με το Ευρωπαϊκό Έτος της Δια Βίου Μάθησης (1996) και τη Λευκή Βίβλο της Επιτροπής για τη Δι δασκαλία και τη Μάθηση. Η πιο επείγουσα όμως ανάγκη είναι να σταματήσει η συνεχώς αυξανόμενη απαρχαίωση των ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ών π ρ ο σ ό ν τ ων τ ων ενήλικων εργαζομένων, τόσο εκείνων που εξακολουθούν να εργάζονται όσο και εκείνων που έχουν αποχωρήσει από τον επαγγελματικό βίο. Διαρθρωτικοί στόχοι της πολιτικής τ^ς απασχόλησης Η στρατηγική για την απασχόληση που καθορίστηκε στο Έσσεν υπογραμμίζει την προτεραιότητα που πρέπει να δοθεί σε ορισμένες μειονεκτούσες ομάδες στην αγορά εργασίας: τ ο υς νέους, τ ο υς μακροχρόνια ανέργους και τις άνεργες γυναίκες. Στη συνέχεια, στην Ενιαία Έκθεση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Μαδρίτης και στην Ενδιάμεση Έκθεση του Ευ ρωπαϊκού Συμβουλίου στη Φλωρεντία, η στρατηγική απασχόλησης αναπτύχθηκε και εκφράστηκε με τρεις διαρθρωτικούς στόχους. - Ένταξη των νέων στον επαγγελ ματικό βίο: όλοι οι νέοι θα πρέπει να λαμβάνουν το επίπεδο εκπαίδευσης, κατάρτισης επαγγελματικής πείρας που απαιτούνται ώστε να καταστούν ικανοί προς απασχόληση και - Πρόληψη της έχουν μακροχρόνιας ανεργίας: όλοι οι άνεργοι θα πρέπει να να παρακολουθήσουν κύκλους επανα- καχάρχισης και επανένταξης πριν να καταο ιούν μακροχρόνια άνεργοι ευκαιρία την - ιης των έννοιας κατάργησης Ενταξη ίσων ευκαιριών σχον κορμό όλων χων πολιχικών για την απασχόληση: πρέπει να επιδιωχθεί ενεργητική πολιτική των διακρίσεων της αγοράς εργασίας στη βάση της εργασίας με καθεστώς μερικής απασχόλησης ως μεταβα τικού μέτρου και της συμφιλίωσης των οικογενειακών και επαγγελ ματικών υποχρεώσεων για άνδρες και γυναίκες. Τα δ ι α ρ θ ρ ω τ ι κά α υ τά μ έ τ ρα δεν αποσκοπούν στον περιορισμό των πολιτικών σε ορισμένες ομάδες. Αντίθετα, σκοπός είναι να αναπτυχθεί μια σφαιρική ιιολιιική που θα επί φέψει στο σύνολο της αγοράς εργασίας να λ ε ι τ ο υ ρ γ ή σ ει καλύτερα. Η ένταξη χων νέων στην αγορά εργασίας Το π ο σ ο σ τό α ν ε ρ γ ί ας τ ων ν έ ων εξακολουθεί να είναι διπλάσιο απ' ό,τι των Η απάντηση στην πρόκληση τ ης απασχόλησης: θέματα και πολιτικές ενηλίκων και υπερβαίνει το 20% κατά μέσο όρο. Το χάσμα μεταξύ της ανεργίας των νέων και της ανεργίας των ανηλίκων, χο οποίο είχε σημαντικά μειωθεί κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1980, όταν η ανεργία είχε μειωθεί, αυξήθηκε και πάλι κατά την ύφεση των αρχών της δεκαεχίας χου '90. Εξακολουθεί όμως να είναι μικρόχερο απ' ό,τι πριν από μία δεκαετία και ο σχετικός αριθμός είναι πολύ μικρότερος, λόγω χης πχώσης του ποσοστού συμμετοχής των νέων σε συνδυασμό με τη μείωση του πληθυσμού των νέων (Σχήμα 7). να το κάνει (Φινλανδία, Σουηδία). Δι άφορα κράτη μέλη έθεσαν ως στόχο την αύξηση των ποσοστών συμμετοχής σε διάφορα επίπεδα (Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ισπανία, Ιταλία). Ακόμη και στα κράτη μέλη με μακρά παράδοση οτα συστήματα μαθητείας, λαμβάνονκ s μέτρα για την ενίσχυση τους ή για ι η βελτίωση τ ης εικόνας τ ο υς ο ι ο ι ις εργοδότες και στους νέους. Άλλα κράτη μ έ λη α ν α π τ ύ σ σ ο υν σ υ σ τ ή μ α τα ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ής κ α τ ά ρ τ ι σ ης ή διευρύνουν τα υπάρχοντα προκειμένου να τα καταστήσουν ελκυστικότερα. Ο αριθμός των νέων που εισήλθαν στην αγορά εργασίας το 1995 στην Ένωση θα είχε μειωθεί με φυσικό τρόπο ακόμη και αν δεν είχε σ η μ ε ι ω θ εί π τ ώ ση τ ης συμμετοχής, διότι το μέγεθος αυτής της ηλικιακής ομάδας περιορίζεται στα περισσότερα κράτη μέλη. Από μόνο του αυτό χο δημογραφικό αποτέλεσμα μείωσε τον αριθμό χων νέων καχά 1% περίπου χο 1995 και, αν προστεθεί και η μείωση της συμμετοχής, η πτώση ήταν περίπου 3% μόνο αυτή τη χρονιά. Σε αντίθεση με άλλες ηλικιακές ομάδες, οι ιάσεις αυιές είναι ουσιασιικά οι ίδιες τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες. Πολλά από τα μέτρα που λαμβάνουν τα κράτη μέλη για να βελτιώσουν τις προοπτικές απασχόλησης των νέων, αποσκοπούν στο να τους δώσουν τις δ υ ν α τ ό τ η τ ες να α π ο κ τ ή σ ο υν τ ις κατάλληλες δεξιότητες και τ υ π ι κά προσόντα για την αγορά εργασίας και να αποφύγουν την ανεργία. Τα μέτρα αποσκοπούν κυρίως στο να μειωθεί ο αριθμός των νέων που εγκαταλείπουν το εκπαιδευτικό σύστημα ή/και το σύστημα επαγγελματικής κατάρτισης πρόωρα και με ελάχιστα ή καθόλου τυπικά προσόντα. Ορισμένα κράιη μέλη εξασφαλίζουν μια θέση κατάρτισης στους νέους που to επιθυμούν με το πέρας της υποχρεωτικής σ χ ο λ ι κ ής ε κ π α ί δ ε υ σ ης ( Η ν ω μ έ νο Βασίλειο, Κάτω Χώρες). Άλλα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε να παρέχεται ένας ελάχιστος αριθμός θέσεων στην ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ώστε να εξασφαλίσουν ότι οποιοσδήποτε επιθυμεί να συνεχίσει τη σχολική φοίτηση μπορεί 19 Η ανάγκη για δράση Καθώς τα ποσοστά απασχόλησης και ανεργίας των νέων ανταποκρίνονται άμεσα στις συνολικές τάσεις της αγοράς εργασίας, μια επιτυχημένη στρατηγική για τους νέους, θα αποτελεί συνδυασμό μέτρων ώστε να δοθούν τα απαραίτητα εφόδια στους νέους για να ενταχθούν σ ι η ν αγορά εργασίας και πολιτικών βελτίωσης ιης λει ιουργίας ιης αγοράς εργασίας κσι επίθεσης ενάντια οιις βασικές αιιίες ιης υψηλής και επίμονης ανεργίας των νέων. για και συνέχεια πρόληψη εξειδίκευση — Η έγκαιρη παρέμβαση αποτελεί το κλειδί του την κινδύνου να καταστοτίν οι νέοι να στη άνεργοι περιέλθουν στην κατάσταση της μακροχρόνιας ανεργίας Από τα στοιχεία προκύπτει ότι οι νέοι χωρίς διατρέχουν καμία τέσσερις φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να μείνουν άνεργοι από εκείνους που διαθέτουν τυπικά προσόντα. Το κέντρο βάρους της πολιτικής θα πρέπει να δοθεί στη μείο>ση του αναλφαβητισμού και της σχολικής αποτυχίας και οιην άνοδο ιου μορφωτικού επιπέδου. Μερικές χώ ρες έχουν θέσει ποσοτικούς στόχους με χρονικούς περιορισμούς για τη βελτίωση των επιπέδων. Ό π ου υπάρ χουν τέτοιοι στόχοι, πρέπει να συμ πληρώνονται από επαρκείς πόρους. - Τα μέτρα ενεργητικής πολιτικής υπέρ των νέων ανέργων θα πρέπει να II αικίνιηοΐ) <>M]v πρόκληση ι,ηςαικιοχυληυης: θέμα ΜΙ και ιιολιιικές λαμβάνονται πολύ νωρίτερα απ' ό,τι σήμερα. Η υπερβολική έμφαση στους νομικούς κανόνες που διέπουν την επιλεξιμότητα για παροχές μπορεί να ωθήσει τους νέους σε μακρά περίοδο αναμονής και αυξάνει τον κίνδυνο να καταστεί η ενεργητική πολιτική για την αγορά εργασίας διορθωτική και συστήματος υποβοηθητική παροχών επιδιώκεται εγκαίρως η ένταξη αυτών των νέων στον επαγγελματικό βίο. του να αντί Από τη στιγμή που οι νέοι θα εισέλθουν στην αγορά εργασίας, θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε ένα ολοκληρωμένο σύνολο συμβουλών και καθοδήγησης και στις ευκαιρίες να αναπτύξουν τις δεξιότητες και την πείρα που απαιτούνται. Ο εκσυγχρονισμός του μοντέλου της μαθητείας, όπου υπάρχει, και η ανάπτυξη προγραμμάτων που θα αντικατοπτρίζουν την ουσία του διττού συστήματος είναι ένας από τους ιρόπους για την επίτευξη αυτού του στόχου. Για τους νέους εκείνους οι οποίοι ήδη έχουν επαγγελματικά προσόντα, το σημαντικότερο είναι η πρόσβαση σε θέσεις εργασίας που θα τους επιτρέψουν να αποκτήσουν ανάλογη επαγγελματική πείρα. ΟΓ χώρες που εξασφαλίζουν την παροχή επαγγελματικής πείρας ή κατάρτισης ύστερα από κάποια περίοδο ανεργίας πέτυχαν σε μεγαλύτερο βαθμό τη μείωση της ανεργίας των νέων. 8 Μακροχρόνια ανεργία «πην Ένωοη, 1986-95 % ανέργων BAwpvoi > 1 έτος •Ανεργοι > 2 έιη 1986198719881989199019911992198319941995 — Η παροχή επαγγελματικής πείρας και θέσεων εργασίας για νεοει σερχομένους είναι ουσιαστική. Ο εταίρων ρόλος των κοινωνικών είναι σημαντικός σ' αυτόν τον τομέα καθώς και στην ανάπτυξη καινοτόμων μορφών οργάνωσης της εργασίας (διακοπές σταδιοδρο συνταξιοδότηση μίας, σταδιακή κ. τ. λ. ) και ευέλικτου εργάσιμου χρόνου ώστε να δημιουργηθούν πρόσθετες διέξοδοι που θα βοηθή σουν τους νέους να εισέλθουν στην αγορά εργασίας. Η πρόληψη και η καταπολέμηση της ανεργίας και ιδίως της μακροχρόνιας ανεργίας μεταξύ των 3 εκατ. νέων που ήδη είναι άνεργοι περισσότερο του εξαμήνου απαιτεί στοχοθετημένα, έγκαιρα και ενεργητικά μέτρα για την αγορά εργασίας, τα ο π ο ία θα σ υ ν δ υ ά ζ ο υν τ ην επαγγελματική πείρα και την προσφορά ευκαιριών επαγγελματικής κατάρτισης. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να σχεδιαστούν να κ α χά μεγιστοποιήσουν χις ευκαιρίες δια βίου α π α σ χ ό λ η σ ης α υ χ ής χ ης ομάδας, μειώνονχας χον κίνδυνο χης ανεργίας σε μεχαγενέσχερο σχάδιο. χ ρ ό πο ώ σ χε χ έ χ ο ιο Η πρόληψη της μακροχρόνιας ανεργίας Η μακροχρόνια ανεργία στην Ένωση αυξήθηκε το 1995 από 48% των ανέργων σε ποσοστό άνω των 50% (EUR12). Η αναλογία των ατόμων που έμειναν άνεργα για διάστημα δύο ετών ή περισσότερο αυξήθηκε ακόμη περισσότερο, από 27% σε ποσοστό άνω του 30% (Σχήμα 8). Η μακροχρόνια ανεργία συνεχώς αυξάνεται από χο 1992 και εξής, οπότε το ποσοστό ήταν 41%, το χαμηλότερο για μια δεκαετία. Έ να πολύ υψηλότερο ποσοστό των ατόμων που είναι σήμερα άνεργα έχουν περάσει περίοδο ανεργίας, (συχνά περίοδο μακροχρόνιας ανεργίας) απ' ό,τι τα άτομα που σήμερα εργάζονται. Επιπλέον, η αναλογία του εργατικού δυναμικού που 20 διανύει περίοδο ανεργίας φαίνεται να αυξήθηκε με την πάροδο του χρόνου. Περίπου 45% των νέων ηλικίας κάτω των 25 ετών στην Ένωση γνώρισαν περίοδο ανεργίας είτε πριν είτε αφού ξεκίνησαν την πρώτη τους δουλειά. Η μ α κ ρ ο χ ρ ό ν ια α ν ε ρ γ ία είναι το αποτέλεσμα των εισροών στην και εκροών από την κατάσταση της ανεργίας. Τα σ τ ο ι χ ε ία από μ ε ρ ι κά κ ρ ά τη μ έ λη δηλώνουν ότι περίπου 20% των ατόμων που χάνουν τη δουλειά τους κινδυνεύουν να π ε ρ ι π έ σ ο υν κ α τ ά σ τ α ση σε μακροχρόνιας ανεργίας. Η μακροχρόνια ανεργία οδηγεί επίσης και σε αποειδίκευση. Τα άτομα όχι μόνο χ ά ν ο υν την ε μ π ι σ τ ο σ ύ νη και ιην αυτοεκτίμησή τοσς κατά τη διάρκεια μακρών περιόδων ανεργίας, αλλά χάνουν και την απασχολησιμότητα τους. Αυτό έχει βαθιές συνέπειες για τα άτομα αλλά και για την οικονομία στο σύνολο της. Η έκταση της μακροχρόνιας ανεργίας α π ο τ ε λ εί έ ν δ ε ι ξη ε λ λ ε ί ψ ε ων σ τ ις πολιτικές για την οικονομία και την απασχόληση. Η συνολική κατάσταση της α π α σ χ ό λ η σ ης ε ξ η γ εί εν μέρει το π ρ ό β λ η μ α, α λ λά οι δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ές στρατηγικές σε θέματα πολιτικής για την αγορά εργασίας είναι εξίσου σημαντικές. Τα κ ρ ά τη μ έ λη π ου ε υ ν ο ο ύν τ ις ε ν ε ρ γ η τ ι κ ές π ο λ ι τ ι κ ές σημείωσαν μεγαλύτερη επιτυχία στην πρόληψη της μακροχρόνιας ανεργίας (Λουξεμβούργο, Δανία, Αυστρία, Σουηδία). Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν ακολουθήσει στρατηγική προσανατο λισμένη στις παροχές με ελάχιστα στοι χεία ενεργητικών πολιτικών, που συχνά επικεντρώνονται στη θεραπεία και όχι σ τ ην π ρ ό λ η ψη τ ης μ α κ ρ ο χ ρ ό ν ι ας ανεργίας. Τα μέτρα αυτά είναι αναγκαία και σημαντικά, αλλά αν η πολιτική για την αγορά εργασίας περιοριστεί σε τέτοια μέτρα, υπάρχει κίνδυνος να δοθούν λάθος μηνύματα στους αναζητούντες εργασία, στις επιχειρήσεις και στις υπηρεσίες απασχόλησης, κ α θ υ σ τ ε ρ ώ ν τ ας την α ν ά λ η ψη δ ρ ά σ ης κ αι ε π ο μ έ ν ως συντηρώντας ή ακόμα και δημιουρ γώντας μακροχρόνια ανεργία. Η απάντηση στην πρόκληση τ ης απασχόλησης: θέματα και πολιτικές Η ανάγκη για δράση α ν ε ρ γ ί α ς. Η δράση όσον αφορά την πολιτική πρέπει να π ρ ο σ ε γ γ ί σ ει το π ρ ό β λ η μα τ ης μ α κ ρ ο χ ρ ό ν ι ας α ν ε ρ γ ί ας από δ ύο κατευθύνσεις: την επανένταξη των μακροχρόνια ανέργων στον κόσμο της εργασίας και την προσπάθεια να μην περιπέσει ο άνεργος στην κατάσταση της μ α κ ρ ο χ ρ ό ν ι ας Δ ύο επιχειρήματα δικαιολογούν αυτή την προσέγγιση. Πρώτον, τα μέτρα που ευνοούν τις ενεργητικές πολιτικές αποσκοπούν σχο να σταματήσουν τη μετάβαση στην μακροχρόνια ανεργία, π α ρ ε μ β α ί ν ο ν τ ας στον αριθμό των μακροχρόνια ανέργων, στη διάρκεια των περιόδων ανεργίας και στην πιθανότητα να καταστούν άνεργοι. Δεύτερον, είναι πιθανόν ότι τα μέτρα θα αποβούν οικονομικά αποδοτικότερα αν αναληφθεί δράση στο στάδιο κατά το οποίο τα άτομα δεν έχουν ακόμη χάσει την εμπιστοσύνη τους και την απασχολησιμότητα τους. — Η προσπάθεια επανένταξης θα πρέπει να ξεκινήσει πολύ πριν τα άτομα καταστούν μακροχρόνια άνεργα και αποθαρρυνθούν. Τα κράτη μέλη πρέπει να δηλώνουν σαφώς στα πολυεχή τους προγράμματα ότι η συμφωνηθείσα αυτή προληπτική προσέγγιση θα υλοποιείται στην των καθημερινή υπηρεσιών απασχόλησης. δραστηριότητα — Η που δράση έγκαιρη κινδυνεύουν απαιτεί συστηματική παρακολούθηση των ατόμων να καταστούν μακροχρόνια άνεργα. Οι τοπικές απασχόλησης πρέπει να είναι σε θέση να παρέχουν υψηλής υπηρεσίες ποιότητας καθοδήγησης και συμβουλευτικής. υπηρεσίες τους μέτρα ανέργους Τα επαγγελματικής κατάρτισης που συνδυάζουν και επαγγελματική πείρα μπορούν να να βοηθήσουν ξεπεράσουν την αντίδραση τους για κατάρτιση, δίνοντας κίνητρα στους μακροχρόνια ανέργους με το να τους υποδεικνύουν επαγγελ πιθανές εργοδότες ευκαιρίες. Οι ματικές εκτιμούν περισσότερο χην επαγγελ- μαχική πείρα που αποκχάχαι παράλ ληλα με χην εργασία απ' ό,χι χην καθαρώς θεωρηχική καχάρχιση. προγράμμαχα χοπικής αγοράς δημιουργίας Τα εργασίας θα πρέπει να θέσεων εταιρική ενεργό βασίζονται στην σχέση και χην κοινή χρημαχοδότηση που εμπλέκει όλους χους παράγονχες χης εργασίας. Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στην ενεργητική συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων Τα προγράμ ματα δημιουργίας θέσεων εργασίας που αναπτύσσονται σε μικρότερη κλίμακα και στοχεύουν στις πλέον μειονεκτούσες ομάδες και κοινότητες συχνά μεγαλύτερες δυνατότητες και είναι οικονομικά αποδοτικότερα απ' ό,τι ορισμένα προγράμματα μεγάλης κλίμακας. προσφέρουν και ανεργίας την ανάπχυξη Γενικότερα, η επιτυχία των στρα τηγικών πρόληψης και επανέν ταξης στη μάχη κατά της μακρο χρόνιας του κοινωνικού αποκλεισμού εξαρτάται ευρύτερων από στήριξης θεσμών (εργασία πλήρους και μερικής αυτοαπασχόληση, απασχόλησης, εκπαίδευση κατάρτιση, επαγγελματικής και συμφιλίωση οικογενειακής ζωής). δομών και και — Η επιτυχημένη επανένταξη περιλαμβάνει συχνά καχάρχιση σχις νέες θέσεις εργασίας που απαιχούν Η μεγαλύχερη μεγαλύχερη των αναγκών των επιχειρήσεων και της τοπικής οικονομίας σε δεξιότητες βελτιώνει τις προοπτικές για τους ανέργους. εξειδίκευση. στοχοθέτηση Η αποτελεσματικότητα και η αξία των ενεργητικών πολιτικών της αγοράς εργασίας για την πρόληψη και την καταπολέμηση της μακρο χρόνιας ανεργίας θα πρέπει να κρίνονται τις βραχυπρόθεσμες τοποθετήσεις σε θέσεις εργασίας αλλά και σε σχέση με τη μακροπρόθεσμη απασχολη σιμότητα. μόνο από όχι 21 — Ως σημαντικό σχοιχείο υπέρ μιας ενεργητικής στρατηγικής πρόληψης θα πρέπει να αναπτυχθεί η έννοια των μεταβατικών αγορών εργασίας, όπου θα υπάρχουν θέσεις εργασίας μικρής διάρκειας, οι οποίες θα συμβάλλουν στη διατήρηση ή χην επανάκχηση χης απασχολησιμόχητας. Η έγκαιρη δράση αποτελεί ζωτικό στοιχείο στη μάχη κατά της μακροχρόνιας ανεργίας, τόσο όσον αφορά την πρόληψη όσο και την επανένταξη. Η φύση της μακροχρόνιας ανεργίας συνεπάγεται διαφοροποιημένη προσέγγιση ώστε να καλυφθούν οι ποικίλες ανάγκες αυτής της ομάδας, συμπεριλαμβανομένων των κατάλληλων δομών στήριξης, συνδυα σμού κατάρτισης και επαγγελματικής πείρας και της ενεργητικής συμμετοχής των δημόσιων υπηρεσιών απασχόληοης. Η προώθηση τ ης ισότητας τ ων ε υ κ α ι ρ ι ών για γ υ ν α ί κ ες και άνδρες ε υ ρ ω π α ϊ κή Η ισότητα ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών αποτελεί θεμελιώδη στόχο για τ ην σ τ ρ α τ η γ ι κή απασχόληοης. Αυτό οφείλεται εν μέρει στην αυξημένη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας και στον όλο και σημαντικότερο ρόλο που διαδραματίζουν στην ευρωπαϊκή οικονομία. Έτσι, ως ένα βαθμό, οι γυναίκες ήδη σημειώνουν πραγματική, αν και όχι απόλυτη πρόοδο, σχην ισότητα πρόσβασης, καθώς και στις ευκαιρίες, τις συνθήκες και την αμοιβή. Τα τελευταία 20 ή περισσότερα χρόνια, η σ υ ν ο λ ι κή α ύ ξ η ση τ ου ε ρ γ α τ ι κ ού δυναμικού στην Ένωση αποδίδεται στις γυναίκες και αυτό είναι πιθανόν ότι θα συνεχίσει να συμβαίνει στο μέλλον. Τα ποσοστά της γυναικείας συμμετοχής, αν πάρουμε για παράδειγμα την ηλικιακή ομάδα των 25-49 ετών, φανερώνει αύξηση, κατά χη σύντομη περίοδο μεχαξύ 1987 και 1995, από 63% σε λίγο πάνω από 70% χου πληθυσμού σχο σύνολο χων 15 κραχών μελών (Σχήμα 9). Η συμμεχοχή χων γυναικών σχο εργαχικό δυναμικό αυξήθηκε καχά χην περίοδο αυχή σε όλες Η απάντηση στην πρόκληση τ ης απασχόλησης: θέματα και πολιτικές χις χώρες εκτός από τη Δανία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία, όπου είναι ακόμη υψηλή με ποσοστό άνω του 80%. Η αύξηση ήταν ιδιαίτερα μεγάλη σε χώρες όπου τα επίπεδα ήταν χαμηλά στην αρχή αυτής της περιόδου, όπως η Ισπανία και η Ιρλανδία, όπου αυξήθηκε από περίπου 40% σε περίπου 60%. Το ποσοστό των γυναικών στην απασχόληση επίσης αυξήθηκε, εκτός από τα τρία βόρεια κράτη μέλη όπου, στη Φινλανδία και στη Σουηδία ιδίως, μειώθηκε περισσόχερο απ' ότι η συμμεχοχή. Παρ' όλα αυτά, η ουμμεχοχή και η απασχόληση χων γυναικών αυχής χης ηλικιακής ομάδας παραμένει μικρότερη απ' ό,τι στις ΗΠΑ, όπου η πρώτη πλησιάζει περισσότερο χο 80% και η δεύχερη περίπου 75% — δηλαδή πραγμαχική διαφορά του αριθμού των α π α σ χ ο λ ο ύ μ ε ν ων γ υ ν α ι κ ών ( αν υπολογιστεί και η διαφορά του μεγέθους χου πληθυσμού) π ου ανέρχεχαι σε περίπου 6-7 εκατομμύρια. Ενώ τα ποσοστά απασχόλησης και σ υ μ μ ε τ ο χ ής τ ων γ υ ν α ι κ ών έχουν α υ ξ η τ ι κή χάση συν τω χρόνω, τα α ν χ ί σ τ ο ι χα ποσοστά τ ων α ν δ ρ ών μειώνονται. Ποσοστό λίγο πάνω από το 62% του καθαρού αριθμού πρόσθετων θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν στην Έ ν ω ση το 1995, όπως και στο πρόσφατο παρελθόν, καταλήφθηκαν από γυναίκες παρά από άνδρες. Ως ένα βαθμό αυτό αντικατοπτρίζει το πρότυπο των κλαδικών μεταβολών στην απασχόληση, με την αύξηση των θέσεων εργασίας να συγκεντρώνεται στις υπηρεσίες ενώ η γεωργία και η μεταποίηση, όπου κυρίως απασχολούνται άνδρες, συνεχίζουν να φθίνουν. Οι κλάδοι δρασχηριόχηχας οι οποίοι παρουσιάζουν χην ταχύτερη ανάπτυξη ως προς την απασχόληση είναι εκείνοι στους οποίους οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν δ υ σ α ν ά λ ο γο μέρος τ ου ε ρ γ α τ ι κ ού δυναμικού. Πάνω από το 60% των θέσεων σ! αυτούς τους κλάδους καλύπτεται από γυναίκες στην Έ ν ω ση ενώ ανάλογο μερίδιο οποιωνδήποτε πρόσθετων θέσεων ε ρ γ α σ ί ας π ου δ η μ ι ο υ ρ γ ο ύ ν τ αι καταλαμβάνεται από γυναίκες και όχι από οι ά ν δ ρ ες ά ν δ ρ ε ς. Α ν τ ι θ έ τ ω ς, αντιπροσωπεύουν ποσοστό άνω του 70% της απασχόλησης στους φθίνοντες 9 Ποσοστά συμμετοχής και απασχόλησης των γυναικών, 25-49, στα κράτη μέλη, 1987 και 1995 % πληθυσμού ηλικίας 25-49 100 r -ι 100 Β DK D GR Ε Ε15 περιλαμβάνει τα νέα ομόσπονδα κρατίδια της Γερμανίας. FI, S 1985. S 25-44. Αριστερή ράβδος: 1987, δεξιά ράβδος: 1995 L NL Α Ρ FI S UK Ε15 IR F I 22 βιομηχανικούς κλάδους. Σημαντικό π ο σ ο σ τό σ τ ο υς τ ων γ υ ν α ι κ ών α ν α π τ υ σ σ ό μ ε ν ο υς κ λ ά δ ο υς τ ων υπηρεσιών διαθέτουν υψηλή μόρφωση με πανεπιστημιακούςή ισοδύναμους τίτλους σπουδών. Πράγματι, ποσοστό περίπου 70% των γυναικών με ανάλογα τυπικά προσόντα εργαζόταν στους κλάδους αυτούς το 1995 έναντι ποσοστού μόνο 46% ανδρών με ανάλογο μορφωτικό ε π ί π ε δο Κ ά τι π ου ε ί ν αι ί σ ως σημαντικότερο, ποσοστό λίγο υψηλό οερο του 40%; των γυναικών, που διαΟέιυιιν μόνο βασικό επίπεδο εκπαίδευσης εργάζονται στους αναπτυσσόμενους κ λ ά δ ο υς δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ ας έ ν α ν τι ποσοστού μόνο 14% των ανδρών. Ωστόσο, η ανεργία χων γ υ ν α ι κ ών ε λ ά χ ι σ τα ε π η ρ ε ά σ τ η κε α πό τ ην ανάκαμψη και εξακολουθεί να είναι υψηλότερη απ' ό,τι η ανεργία που πλήττει τους άνδρες σε όλα τα κράτη μέλη εκτός από χο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Σουηδία. Το μέσο ποσοστό στο σύνολο της Ένωσης μειώθηκε λιγότερο απ' ό,τι το αντίστοιχο των ανδρών μεταξύ 1994 και 1995. Μεταξύ όμως των μέσων του 1995 και της άνοιξης του 1996, τα ποσοστά τόσο των ανδρών όσο και των γυναικών σημείωσαν ανάλογη αύξηση πριν να σταθερο ποιηθούν στη συνέχεια. Η Γερμανία αποτελεί εξαίρεση ως προς το ότι η ανεργία των ανδρών αυξήθηκε πολύ ταχύτερα αϊ ι ' ό,τι των γ υ ν α ι κ ώ ν, μολονότι α υ ιό αντιπροσωπεύει σε μεγάλο βαθμό τη σημαντική αποχώρηση των γυναικών από την αγορά εργασίας στην πρώην Ανατολική Γερμανία, όπου η συμμετοχή τους ήταν ιδιαιτέρως υψηλή. Η ανάγκη για δράση — Η συνεχιζόμενη συμμετοχή των γυναικών εργασίας στην αγορά αποτελεί ουσιασοικό στοιχείο στη μελλοντική ανάπτυξη της απασ χόλησης στην Ευρώπη, ιδίως εν όψει τάσεων. Tu των γυναικείας υψηλά συμμετοχής συνδέονται με υψηλά επίπεδα απασχόλησης και συνολικής οικονομικής ανάπτυξης. Επομένως η δημογραφικών επίπεδα Η απάντηση στην πρόκληση τ ης απασχόλησης: θέματα και πολιτικές θα πρέπει πολιτική να προ σανατολιστεί προς την εξασφάλιση και διευκόλυνση της πρόσβασης των γυναικών σε επαρκείς και κατάλ ληλες ευκαιρίες απασχόλησης. όχι και Παρά το γεγονός ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των θέσεων εργασίας που δημιουργούνται απευθύνονται σε γυναίκες σε άνδρες, εξακολουθεί να ισχύει ότι οι γυναίκες στο σύνολο της Ένωσης θίγονται περισσότερο από την ανεργία απ' ό,τι οι άνδρες. Έχει μεγάλη σημασία να εφαρμόζεται κατάλληλη πολιτική δράση που θα εξασφαλίζει στις ισότιμη γυναίκες εργασίας μεταχείριση στο καθώς επίσης και ότι θα τους παρέχεται κάθε ευκαιρία προκει μένου να συνδυάσουν την εργασία με τις ευθύνες φροντίδας χωρίς αυτό να έχει επιπτώσεις στη σταδιοδρομία τους. και χώρο δίκαιη για η Σημαντικό στοιχείο αποτελεί μεγαλύτερη και αποτελεσματικόχερη παροχή διευκολύνσεων χη στήριξη χων αχόμων σχην προσπά θεια τους να συμφιλιώσουν τις οικογενειακές και επάγγελμα χικές ευθιίνες (συμπεριλαμβανομένων χόσο χης φρονιίδας χων παιδιών όσο και χης φρονχίδας χων ηλικιω μένων). Αυτό ουνεπάγειαι αναθεώ ρηση όλων των κανονισμών οι οποίοι τις άμεοα ή έμμεσα κυρώνουν γυναίκες όταν διακόπτουν την εργασία τους για να αναθρέψουν παιδιά ή να αναλάβουν τη φροντίδα κάποιου μέλους της οικογένειας. οι Υπάρχει πιεστική ανάγκη να μην πολυάριθμοι παραμεληθούν άνδρες, τα επαγγελματικά προσόντα των οποίων δεν έχουν πλέον ζήτηση στην αγορά εργασίας και οι οποίοι είναι καταδικασμένοι σε μακρο χρόνια αργία, είτε αυτό ονομάζεται μακροχρόνια ανεργία είτε πρόωρη συνταξιοδότηση. Έ ως τώρα δεν εξευρεθεί αποτελεσματικά έχουν μέτρα που θα τους βοηθήσουν να επανέλθουν στην εργασία και η είναι εξακολουθεί πολιτική να σε προσανατολισμένη παθητικά μέτρα εισοδηματικής στήριξης με διάφορες μορφές (επιδόματα ανερ γίας, παροχές αναπηρίας, πρόωρη κοινωνική συνταξιοδότηση πρόνοια). ή — Η ενσωμάτωση της πολιτικής υπέρ των ίσων ευκαιριών στον κορμό της πολικής για την αγορά εργασίας συνεπάγεται των κυβερ έλεγχο νητικών πολιτικών προκειμένου να διαπιστωθεί αν έχουν μη εσκεμμένες, απρόβλεπτες σημαντικές αλλά επιπτώσεις στις σχέσεις των δύο φύλων. Οι π ρ ο σ π ά θ ε ι ες στα π λ α ί σ ια τ ων πολιτικών θα πρέπει να προσανατο λιστούν προς την κ α τ ά ρ γ η ση των διακρίσεων στην αγορά εργασίας και την άρση όλων των υφιστάμενων φραγμών που εμποδίζουν τις γυναίκες να βελτιώ σουν την κατάσταση τους στην αγορά εργασίας. Η απασχόληση των γυναικών χαρακτηρίζεται από πάρα πολύ χαμηλές αμοιβές, άτυπες μορφές απασχόλησης, ανασφαλείς συνθήκες εργασίας και υπερβολικά περιορισμένες δυναχόχηχες σταδιοδρομίας. Από χα παθητικά στα ενεργητικά μέτρα για την προώθηση της συμμέτοχης και της πρόσβασης στην απασχόληση ι δ ί ως οι Δ ι ά φ ο ρ οι π α ρ ά γ ο ν τ ε ς, μακροοικονομικές εξελίξεις, έπαιξαν ρόλο στην εμφάνιση της μαζικής ανεργίας. Αντίκτυπο όμως είχαν και διαρθρωτικοί παράγοντες. Η αυξανόμενη ανεργία είναι αποτέλεσμα δύο π α ρ α γ ό ν τ ω ν: τ ης αύξησης του αριθμού των ανέργων και της παρατεινόμενης διάρκειας των περιόδων ανεργίας. Οι ανισορροπίες στις π ο λ ι τ ι κ ές για την αγορά εργασίας επιδείνωσαν ενδεχομένως τη διαρθρω τική ανεργία με το να παρέχουν απλώς εισοδηματική στήριξη στην πλειονότητα των ανέργων, αντί να τους παρέχουν τα 23 μέσα για την αιιόκιηση νέων δεξιοί ή κ. >ν που θα τους επιτρέψουν να επανέλθουν στη νέα αγορά εργασίας που βαοίΟιπι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρο στα ε ι ι α γ γ ε λ μ α ι ι κά προσόντα. Σ' αυτό ίσως να οφείλεται η εμφάνιση της μακροχρόνιας ανεργίας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Τα π ο λ υ ε τή προγράμματα για την απασχόληση επιβεβαιώνουν την ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι οι δημόσιες δαπάνες πρέπει να αναδιανεμηθούν από τις παθητικές στις ενεργητικές πολι τικές. Είναι λογικότερο να χρηματοδοτείται η δ η μ ι ο υ ρ γ ία θ έ σ ε ων ε ρ γ α σ ί ας ή η κατάρτιση παρά να υποστηρίζεται απλώς το εισόδημα τ ων α ν έ ρ γ ων και να μ ε τ α φ έ ρ ο ν τ αι δ α π ά ν ες α πό τ ην κατανάλωση στις επενδύσεις. Ωστόσο, οι τρόποι για την επίτευξη αυτού του αποτελέσματος διαφέρουν. Σε μερικές περιπτώσεις δόθηκε προτεραιότητα στην άμεση α ν χ ι κ α χ ά σ τ α ση π α θ η χ ι κ ών δαπανών από ενεργηχικές, όπως είναι η κατάρτιση, και χα νέα μέχρα χείνουν να δ ί ν ο υν χο βάρος περισσόχερο σχις ευκαιρίες εξεύρεσης νέας θέσης εργασίας. Σε άλλες περιπχαίσεις έχει επιδιωχθεί β ε λ χ ι ω μ έ νη σ υ μ π λ η ρ ω μ α χ ι κ ό χ η τα μεταξύ αυτών των δύο κατηγοριοόν δαπανών, με την αποδοτικότερη σύνδεση της εισοδηματικής συντήρησης και των ενεργητικών προγραμμάτων μέσο) ιης α ν α δ ι ά ρ θ ρ ω σ ης τ ου σ ύ σ τ η μα ι ος επιδομάτων ανεργίας προκειμένου να ε ν ι σ χ υ θ ο ύν τα κ ί ν η τ ρα γ ια την αναζήτηση εργασίας. Ο ρόλος των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης (ΔΥΑ) αναγνωρίζεται σε όλα τα κράτη μέλη ως βασικό μέσο για την καταπολέμηση της ανεργίας και την επίτευξη υψηλού βαθμού ευελιξίας στην αγορά εργασίας. Στην προσπάθεια να απαντήσουν στις επικρίσεις έναντι των ΔΥΑ που θεωρούνται αναποτελεσματικές, υπό το πρίσμα των μεταβαλλόμενων α ν α γ κ ών της αγοράς εργασίας, τα περισσότερα κράτη μέλη προέβησαν π ρ ό σ φ α τα σ τ ην α ν α μ ό ρ φ ω ση τ ων υπηρεσιών απασχόλησης χους. Αυτό συχνά συνεπάγεται την αποκέντρωση χων ΔΥΑ, την απορρυθμιση και χην προοδευχική επέκχαση χων ιδιωχικών υ π η ρ ε σ ι ών σ τ ις δ ρ α σ τ η ρ ι ό χ η χ ες Η απάντηση στην πρόκληση της απασχόλησης: θέματα και πολιτικές ε υ ρ έ σ ε ως ε ρ γ α σ ί α ς, σ τ ην π α ρ ο χή π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρο σ τ ο χ ο θ ε τ η μ έ ν ης συμβουλευτικής ιιμος τους αναζητούντες απασχόληση και στην προσπάθεια να αυξηθούν τα επίπεδα προσανατολισμού των πελατών. Το 1995, τα 15 κράτη μέλη της ΕΕ δαπάνησαν περίπου 180 δις. ECU για τις πολιτικές της αγοράς εργασίας, από τα οποία 63 δις. ECU διατέθηκαν, σε ενεργητικά μέτρα. Μόνο λίγο περισ σότερο από το 1/3 της συνολικής δαπάνης διατέθηκε, συνεπώς, σε μέτρα π ου αποσκοπούσαν ειδικά στην προώθηση της επανένταξης των ανέργων και όχι σε μέτρα εισοδηματικής στήριξης. Η συνεχώς αυξανόμενη συνειδητοποίηση της σχετικά μέτριας θέσης πο. υ κατέχουν οι ενεργητικά; πολιτικές όσον αφορά τις συνολικές δαπάνες των περισσότερων κρα τιόν μελών καθώς και τα ανήσυχη ακά υ ψ η λά επίπεδα τ ης μ α κ ρ ο χ ρ ό ν ι ας ανεργίας, οδήγησε πολλά κράτη μέλη στο να αναλάβουν προσπάθειες μετατόπισης τ ων δ α π α ν ών από τ ην π α θ η τ ι κή εισοδηματική στήριξη των ανέργων σε ενεργητικά μέτρα για την αγορά εργασίας ώστε να βοηθηθούν οι άνεργοι να βρουν δουλειά. Αυτό είναι δύσκολο να επιτευχθεί, ιδίως κατά τη διάρκεια περιόδου ύφεσης, οπότε οι αριθμοί των ανέργων αυξάνονται και ασκούν πιέσεις στους π ό ρ ο υ ς. Οι πρόσφατες τάσεις όσον αφορά τις δαπάνες παρουσιάζουν ανάγλυφα την τάση που έ χ ο υν οι π α θ η τ ι κ ές π ο λ ι τ ι κ ές να παραγκωνίζουν τις ενεργητικές σε περιόδους ύφεσης. Μεταξύ του 1990 και 1994, το μέσο μερίδιο των ενεργητικών πολιτικών όσον αφορά τις συνολικές δαπάνες στην Ένωση μειώθηκε από 36% σε 33% πριν να αυξηθεί και πάλι στο 35% το 1995. Η αύξηση που σημειώθηκε το 1995 μπορεί να αποδοθεί εν μέρει στην ελαφρά μείωση της ανεργίας, και εν μέρει σε συγκε κριμένες προσπάθειες ενεργοποίησης της πολιτικής για χην αγορά εργασίας. Η στρατηγική αυχή δεν περιορίζεχαι στην υποκατάσταση των παθητικών από ενεργητικές δαπάνες. Σημανχικό μέρος αυχής χης στραχηγικής ήταν η ριζική αναθεώρηση του συστήματος επίδομα των ανεργίας, ώοιε να εξασφαλιστεί ότι τα επίπεδα και η διάρκεια της ανεργίας και οι αντίστοιχες παροχές πρόνοιας δεν δρουν ως αντικίνητρο για την αναζήτηση ε ρ γ α σ ί ας κ αι να ε ν σ ω μ α τ ω θ εί η εισοδηματική στήριξη πληρέστερα στην εφαρμογή ενεργητικών προγραμμάτων. Η ανάγκη για δράση Η επιτυχία αυτής της αλλαγής πολιτικής θα εξαρτηθεί από την προσπάθεια τόσο για την επανε ξέταση των στόχων όσο και από την αλληλεπίδραση και παθητικών μέτρων καθώς και από την εξέταση και την ενίσχυση των χρησιμοποιούμενων μέσων. ενεργητικών της λειτουργίας Η αλλαγή αυτή θα πρέπει να συνοδεύεται από την αναθεώρηση παροχής της επιδομάτων ως κινήτρου. Οι επιδιω κόμενοι στόχοι πρέπει να είναι δύο. Πρώτον, η αλλαγή των ατομικών προτιμήσεων από την παθητική εισοδηματική στήριξη στην ενερ γητική αναζήτηση εργασίας και τη συμμετοχή. Δεύτερον η δημιουργία ειδικά προσαρμο προγραμμάτων σμένων στις ανάγκες των ανέργων ώστε να υποβοηθηθούν να βρουν μόνιμη λύση στα προβλήματα τους. Η μετάβαση αυτή από τα παθητικά στα ενεργητικά μέτρα είναι ζωτικής σημασίας την επανένταξη αυτών που είναι ήδη άνεργοι αλλά και για την αξιοποίηση του παραγωγικού δυναμικού του συνολικού εργατικού δυναμικού. Αυτό όμως είναι εφικτό μόνο αν υπάρχει σαφής και κοινή συμφωνία ως προς την αμοιβαία ευθύνη μεταξύ ανέργων και δημόσιων φορέων ο ρόλος των οποίων είναι να τους βοηθήσουν να επανέλθουν στην αγορά εργασίας. μόνο για όχι Τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν ευρύ φάσμα μέτρων προκειμένου να αυξήσουν την παροχή κινήτρων, 24 τους ιδίως για να ενθαρρύνουν τους εργοδότες να προσλαμβάνουν υιιαλ- λήλους με περιορισμένα προπάνια για να εργαζόμενους και δεχθούν μια νέα θέση αντί να παραμένουν αδρανείς. Κατά την εφαρμογή τέτοιων μέτρων πρέπει να βρεθεί η λεπτή ισορροπία μεταξύ των άμεσων και έμμεσων αποτελέσματος τους. Ενδέχεται να αυξήσουν την πίεση στους ανέργους για να δεχθούν απασχόληση, αλλά να αποθαρρύνουν τους συζύγους τους. Ενδέχεται να μειώσουν οριακούς φορο λογικούς συντελεστές στο κατώτατο άκρο της κλίμακας, αλλά να αυξή τις μέσες σουν αποδοχές. Αυτό ενδέχεται να μειώσει το συνολικό εργασιακό κόστος για τις χαμηλής ειδίκευσης θέσεις εργασίας, αλλά, με σημαντικό δημοσιονομικό αντίκτυπο. Απαιτείται προσεκτική επανεξέταση των προγραμμάτων και πρέπει οι να αποδοτικότερες λύσεις. τις διάμεσες ή εντοπιστούν τους βασικών λειτουργιών προκειμένου Τα κράτη μέλη εφαρμόζουν ευρύ φάσμα μέτρων να αναπτύξουν και να αναμορφώσουν τις δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης. Έ ως σήμερα ο στόχος της πολιχικής ήταν η αποκέντρωση, η απορρυθμιση και η καλύτερη στοχοθέτηση ομάδων με ιδιαίτερες ανάγκες. Οι περαιτέρω μεταρρυθμίσεις πρέπει να αποσ κοπούν στην ενίσχυση των τεσσά ρων των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης ώστε να μπορέσουν να διαδρα ματίσουν πλήρως το ρόλο τους στην ενεργοποίηση των πολιτικών για χην αγορά εργασίας. Η πρώχη από αυχές λειτουργία συμβατική είναι μεσιτείας για την εύρεση εργασίας, χάρη στην οποία έρχονται σε επαφή οι αναζητούντες απασχόληση και οι προσφέροντες εργασία. Η δεύτερη είναι η λειτουργία πληροφόρησης, η παροχή πληροφοριών στους αναζη τούντες απασχόληση και τους εργο δότες σχετικά με τα προγράμματα και τα μέτρα. Η τρίτη είναι η λειτουργία παροχή καθοδήγησης, με συμβουλευτικών στους αναζητούντες απασχόληση σχεχικά την οδηγιών η με τις ευκαιρίες απασχόλησης και τα διάφορα προγράμματα επαγγελματι κής κατάρτισης και επανακατάρ- τισης. Η τέταρτη είναι η λειτουργία διανομής παροχών, η διαχείριση ενεργητικών σε στενή συνεργασία με τις άλλες τρεις λειτουργίες σύστημα το εισοδηματικής στήριξης. προγραμμάτων και Η πρόκληση για τις πολιτικές: από την αβεβαιότητα στην εμπιστοσύνη Με την Ενιαία Αγορά, η Ε υ ρ ώ πη πραγματοποιεί ένα τεράστιο βήμα προς τα ε μ π ρ ός σ τ ην κ α τ ε ύ θ υ ν ση τ ου εκσυγχρονισμού της οικονομίας. Παρέχει το πλαίσιο και το δυναμικό για την οικονομική ανάπτυξη και τη χάραξη μακροοικονομικών πολιτικών προσα νατολισμένων στην απασχόληση, επιτρέ ποντας στα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν κ α λ ύ τ ε ρα το π ο λ λ α π λ α σ ι α σ τ ι κό αποτέλεσμα, όπως τονίζεται στο έγγραφο τ ης Ε π ι τ ρ ο π ής Δ ρ ά ση γ ια τ ην απασχόληση στην Ε υ ρ ώ πη — ένα σύμφωνο εμπιστοσύνης. Μαζί με τη συνεχιζόμενη υποστήριξη της απασχό λησης από τις δραστηριότητες των Κοινοτικών Διαρθρωτικών Ταμείων, και ιδίως ιοιι Ευρωιιαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, τα οποία διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μεταξύ των κρατών μελών και στο εσωτερικό τους, τονίζει τις δυνατότητες τ ης διαδικασίας ολοκλήρωσης. Το δυναμικό αυτό δεν έχει αξιοποιηθεί ακόμη στο έπακρο. Η σταθερή συντονισμένη δράση παρέχει περισσότερη προστιθέμενη αξία απ' ό,τι το άθροισμα των μεμονω μένων και κατακερματισμένων μέτρων που λαμβάνονται σε κάθε κράτος μέλος. Η προσέγγιση αυτή συνεπάγεται την αντικατάσταση των εγωκεντρικών πολιτικών μηδενικού αθροίσματος από συντονισμένες πολιτικές ανάπτυξης θετικού αθροίσματος, που θα αποτελούν π η γή εμπιστοσύνης για τους κατα ναλωτές και τους επενδυτές. Η αιιάνιηση ο ι ην πρόκληση ιηςαικιοχύληοης: Οέμσια και πυλπ,ικις Η έκθεση αυτή επισημαίνει τους τομείς δ ρ ά σ ης σ τ ο υς ο π ο ί ο υς π ρ έ π ει να αναληφθούν προσπάθειες προκειμένου να εφαρμοστεί ε π ι τ υ χ ώς η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση. Το πλαίσιο υπάρχει, το ζητούμενο τώρα είναι να λειτουργήσει. Το κλειδί για την επιτυχία βρίσκεται στο συμβιβασμό συχνά αντικρουόμενων στόχων: — Αποφασιστική προσέγγιση που θα ισορροπεί τις μακροοικονομικές και διαρθρωτικές πολιτικές ώστε να βελτιωθεί η επίδοση της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας παράλληλα με τη λήψη μέτρων για την προώθηση της ανάκαμψης της οικονομίας. θα ενώ επιδιώκει — Αποφασιστική προσέγγιση που θα ισορροπεί την αποδοτικότητα και την ισότητα, που θα προωθεί τη δημιουργία παραγωγικής απασχό λησης, τους διαρθρωτικούς στόχους της ολοκλή της ρωσης, επικεντρωμένης να αντιμετωπιστούν οι ανάγκες των περισσότερο μειονεκτουσών ομάδων — των νέων και των μακροχρόνια ανέργων — εξασφαλίζοντας ταυτό χρονα την ισότητα των ευκαιριών. της πρόληψης και προσπάθειας — Ενεργητική συμμετοχή όλων εκείνων που είναι υπεύθυνοι για τη λήψη αποφάσεων. Μια αποδοτική οικονομία και δίκαιη κοινωνία μπορούν να λειτουργήσουν μόνο εάν εργοδότες και εργαζόμενοι έχουν κοινή και ισορροπημένη αντίληψη του ρόλου και της λειτουργίας τους. τ ου π ρ ο β λ ή μ α τ ος Η Ευρώπη διαθέτει τα μέσα για την ε π ί λ υ ση τ ης απασχόλησης. Ο δρόμος προς την εξεύρεση αυτής της λύσης βρίσκεται στην απόφαση να γίνουν ορισμένες σοβαρά; και δύσκολες π ο λ ι τ ι κ ές επιλογές. Ο δρόμος τ ης συνεργασίας που αποτελεί τη σφραγίδα και το σύνθημα του ευρωπαϊκού οικο δομήματος από την ίδρυση της Κοινότητας π α ρ έ χ ει τ ην κ α λ ύ τ ε ρη ε υ κ α ι ρ ία προκειμένου να ξεπεραστεί το κλίμα αβεβαιότητας και να συνεχιστεί με εμπιστοσύνη η πορεία προς το μέλλον. 25 WÊf ISSN 0254-1483 COM(96) 485 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 04 05 Αριθ, καταλόγου : CB-CO96-500-GR-C ISBN 92-78-09903-1 Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτικών L-2985 Λουξεμβούργο Μ