eurovoc_concepts:
EU action
cooperation policy
prostitution
trafficking in human beings
women's rights

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 20. 11. 1996 COM(96) 567 def. MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT OVER VROUWENHANDEL VOOR SEKSUELE EXPLOITATIE DEEL I: ALGEMEEN KADER CONTEXT TOEPASSINGSGEBIED ACHTERGROND 2 2 2 4 DEEL II: ONTWIKKELING VAN EEN GEÏNTEGREERD MULTIDISCIPLINAIR II. 2: MIGRATIE II. 3: JUSTITIËLE SAMENWERKING BELEID II. 1: INTERDISCIPLINAIRE VOORSTELLEN II. 2. a: Opleiding voor migratie-ambtenaren n. 2. b: Tijdelijke verblijfsvergunning II. 1. a: Het "STQP-programma" tegen mensenhandel n. 1. b: Noodzaak van betere gegevens en onderzoek II. 1. c: Samenwerking en coördinatie n. 1. d: Voorlichtingscampagnes H. 1. e: Opleiding 5 7 7 7 8 10 11 11 12 12 13 13 13 14 15 15 16 17 18 II. 5: DE MAATSCHAPPELIJKE EN WERKGELEGENHEIDSDIMENSIE. 19 19 19 20 21 22 IL 3. a: Bestaande internationale instrumenten n. 3. b: Nationale wetgevingen n. 3. c: Een nieuw wettelijk instrument van de Europese Unie. II. 3. d: Sancties n. 5. a: Voorlichting n. 5. b: Sociale programma's n. 5. c: Opvang- en rehabilitatiecentra II. 5. d: Arbeidsomstandigheden II. 5. e: Opleiding op maatschappelijk gebied II. 4. a: Samenwerking en communicatie II. 4. b: Politie-opleiding II. 4. c: Derde landen II. 4: POLITIËLE SAMENWERKING DEEL III: SAMENWERKING MET DERDE LANDEN III. 1: MIDDEN- EN OOST-EUROPA EN DE NOS III. 2: LANDEN IN AFRIKA, HET CARIBISCH GEBIED EN DE STILLE OCEAAN (ACS) in. 3: ALA/MED-LANDEN DEEL IV: CONCLUSIE BIJLAGE 1: Volledige lijst van in deze mededeling voorgestelde actiepunten BIJLAGE 2: Uittreksels van de belangrijkste teksten over vrouwenhandel BIJLAGE 3. Gedetailleerde bibliografie over de vrouwenhandel in Europa 23 24 26 27. 29 30 38 47 DEEL Iî ALGEMEEN KADER CONTEXT We zien in deze tijd een toename van de vrouwenhandel voor seksuele exploitatie, een vorm van internationaal georganiseerde misdaad waarin hoge winsten worden behaald met relatief weinig risico's voor de handelaars. Duizenden vrouwen worden door handelaars uit ontwikkelingslanden en uit Midden- en Oost-Europa naar West-Europa gebracht en worden daar vastgehouden in omstandigheden waarin hun fundamentele mensenrechten worden geschonden. Van slechts een minderheid van de gevallen wordt aangifte gedaan en handelaars worden zelden veroordeeld. Door het werk van niet-gouvernementele organisaties (NGO's), de Verenigde Naties en de Raad van Europa is er meer aandacht voor deze problematiek gekomen en is internationaal het bewustzijn ervan gegroeid. De Raad van ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ) van de Europese Unie aanvaardde in november 1993 een reeks aanbevelingen aan de Lid-Staten ter bestrijding van de mensenhandel1, en naast een aantal resoluties kwam het Europees Parlement in december 1995 met een unaniem verslag en een resolutie over de mensenhandel2. Op een grote conferentie in juni 1996 in Wenen kwamen op initiatief van de Europese Commissie voor het eerst deskundigen, NGO's, academici, politie- en immigratie-autoriteiten en regerings- en parlementaire vertegenwoordigers bijeen. Op de conferentie werd een aantal specifieke gebieden benoemd waarop actie zou moeten worden ondernomen en werd een reeks aanbevelingen goedgekeurd over onder andere de ontwikkeling op EU-niveau van een veelomvattend actieplan voor een gestructureerde aanpak. Deze Mededeling heeft als doel een brede beleidsdiscussie te stimuleren en een samenhangende Europese aanpak van deze kwesties te bevorderen. Tegelijkertijd wordt in deze Mededeling geprobeerd, rekening houdend met de acties die momenteel in het kader van JBZ worden besproken, concrete en snel te verwezenlijken voorstellen te benoemen. De Commissie is van mening dat een dergelijke aanpak ook maatregelen zou moeten inhouden die gericht zijn op verbetering van zowel de internationale als de Europese samenwerking, terwijl tevens op nationaal niveau meer doeltreffende maatregelen moeten worden getroffen. TOEPASSINGSGEBIED In ieder initiatief tot bestrijding van deze vorm van internationale georganiseerde misdaad moet de aandacht voor het verwoestende effect ervan op de slachtoffers centraal staan. Onder de mensenrechten van vrouwen valt ook hun recht zelf te beschikken en in vrijheid, zonder dwang, discriminatie of geweld, te beslissen over zaken die verband houden met 1 Aanbevelingen over de mensenhandel - Council Press Release 10550/93 van 29-30 november 1993, zie Bijlage 2. 2 Verslag over de mensenhandel van de Commissie openbare vrijheden en binnenlandse zaken van 14 december 1995, Rapporteur Mevr. Maria Paola Colombo Svevo, A4-0326/95. hun seksualiteit, waaronder ook hun seksuele en reproduktieve gezondheid3. De Mededeling zal zich dan ook beperken tot de buitengewoon ernstige schending van de mensenrechten waarvan sprake is bij vrouwenhandel voor seksuele exploitatie4. Hoewel deze Mededeling alleen betrekking heeft op vrouwen, roept het onderwerp vrouwenhandel vragen op die ook relevant zijn voor de handel in kinderen. Bij de huidige bezorgdheid over misbruik en uitbuiting van kinderen spelen echter naast de handel veel andere aspecten, die daarom apart dienen te worden behandeld. De speciale behoeften van kinderen en de specifieke situatie waarin zij zich bevinden, zowel in maatschappelijk als juridisch opzicht, vragen om gerichte analyses en reacties. De Commissie onderzoekt hoe de Europese instellingen na de eerste reacties van de Commissie in een "Aide-Mémoire"5 in de Informele Raad van ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken van 27 september 1996, verder kunnen bijdragen tot deze strijd. De Commissie wil zich aansluiten bij de conclusie van het onlangs in Stockholm gehouden Wereldcongres tegen commerciële seksuele exploitatie van kinderen dat een samenhangende en gecoördineerde aanpak van het probleem nodig is. Bij de voorbereiding van alle volgende initiatieven van de Commissie met betrekking tot preventie van misbruik of seksuele uitbuiting van kinderen zal dit bredere perspectief in acht worden genomen. Op 16 oktober 1996 heeft de Commissie een Mededeling goedgekeurd met onmiddellijk te verwezenlijken maatregelen ter bestrijding van kinderpornografie op Internet, evenals een Groenboek over de Bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid, met daarin een actieplan voor de langere termijn. In deze Mededeling wordt vrouwenhandel gedefinieerd als het transporteren van vrouwen uit derde landen naar de Europese Unie (met inbegrip van eventuele volgende verplaatsingen tussen Lid-Staten) met de bedoeling hen seksueel te exploiteren. Er moet onderscheid worden gemaakt tussen legale en illegale binnenkomst. Sommige vrouwen komen legaal de Unie binnen, hetzij omdat zij afkomstig zijn uit landen waarvan de staatsburgers geen visum nodig hebben om voor een kort verblijf het grondgebied van een Lid-Staat te mogen betreden, hetzij omdat zij beschikken over een visum voor een kort verblijf of zelfs over een werkvergunning voor langere tijd, bijvoorbeeld als "danseres". Dit kan een dekmantel voor prostitutie zijn. Bij vrouwenhandel voor seksuele exploitatie gaat over vrouwen die intimidatie en/of geweld van de kant van hun handelaars hebben ondergaan. Of er aanvankelijk sprake was van instemming, hoeft niet ter zake te doen: sommige vrouwen komen in de vrouwenhandel terecht, wetend dat zij in de prostitutie zullen werken, maar wier fundamentele mensenrechten vervolgens worden geschonden, in omstandigheden die veel weg hebben van slavernij. Het is echter niet de bedoeling dat in deze Mededeling wordt ingegaan op de kwestie van vrouwen die niet worden gedwongen te reizen om in het Vierde Wereld-vrouwenconferentie van de Verenigde Naties - Peking 1995, zie ook Bijlage 2. In de Mededeling van de Commissie over Integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties (COM(96) 67) worden vragen in verband met geweld jegens vrouwen en handel in personen aangestipt. Verkrijgbaar bij de Task Force Justitie en Binnenlandse zaken van de Commissie. buitenland als prostituée te werken, en evenmin op de kwestie van de zwarte arbeidsmarkt in andere sectoren in de Europese Unie. ACHTERGROND6 Hoeveel slachtoffers van vrouwenhandel zijn er? Het lijdt geen twijfel dat de handel in vrouwen door georganiseerde criminelen toeneemt. Hoewel precieze cijfers ontbreken, deels omdat het illegale en clandestiene activiteiten betreft, deels omdat in veel landen het probleem op officieel niveau niet volledig wordt erkend, zijn er wel enkele nationale studies7 voorhanden. De IOM (Internationale Organisatie voor Migratie) schat dat in 1995 ongeveer 500. 000 vrouwen, meestal illegaal, verhandeld zijn naar landen van de EU, en onlangs bleek uit onderzoek van de NGO International Campaign to End Child Prostitution in Asian Tourism (EPCAT) dat er een duidelijke tendens bestaat van grote aantallen vrouwen en meisjes die uit Rusland, Oekraïne en Wit-Rusland naar het Westen worden getransporteerd8. Ook uit cijfers die door nationale NGO's worden genoemd, kan worden afgeleid dat het aantal vrouwen uit Midden- en Oost-Europa toeneemt9. Wat zijn de oorzaken? Uit de studies van de IOM blijkt dat de oorzaken van migratie in verband met vrouwenhandel onder andere kunnen worden gevonden in het gebrek aan kansen in de landen van herkomst, extreme armoede in veel ontwikkelingslanden en marginalisatie van vrouwen in de landen waar zij vandaan komen. Slecht of geen onderwijs is ook een cruciale factor, en in gebieden met een hoge werkloosheid hebben vrouwen daar meestal meer van te lijden dan mannen. Daarnaast blijkt de vraag naar 'exotische prostituées' toe te nemen en lopen vrouwen uit landen waar het sekstoerisme bloeit meer kans om via vrouwenhandel in het buitenland terecht te komen. Steeds machtiger wordende georganiseerde criminele netwerken streven er voorts naar de vraag te stimuleren en potentiële slachtoffers van vrouwenhandel te strikken. Welke landen zijn erbij betrokken? Verhandelde vrouwen blijken uit zo goed als alle delen van de wereld te komen, maar uit sommige streken of landen meer dan uit andere. In Afrika blijkt vrouwenhandel bijvoorbeeld vooral in Ghana, Nigeria en Marokko voor te komen, in Latijns-Amerika uit 6 De informatie in dit gedeelte is grotendeels gebaseerd op gegevens die vergaard zijn tijdens de Conferentie in Wenen en uit IOM-studies - zie ook de bibliografie in Bijlage 3. 7 Bijvoorbeeld een studie op nationaal niveau, zoals "Traite des êtres humains - vers une politique de volonté commune", Centre pour l'égalité des chances et la lutte contre le racisme, maart 1996 (België). 8 "Commercial Sexual Exploitation of Children in some Eastern European Countries", EPCAT, maart 1996. 9 Nederlandse Stichting tegen Vrouwenhandel (STV), verslagen uit 1994 en 1995. Brazilië en Colombia, in Caribisch gebied uit de Dominicaanse Republiek, en in Zuid- Oost-Azië in de Filippijnen en Thailand. Onderzoek van de IOM wijst uit dat er duidelijk aantoonbare verbanden bestaan tussen bepaalde landen van herkomst en ontvangende landen10. Verder valt op dat na het ontstaan van de Nieuwe Onafhankelijke Staten (NOS) en de val van de muur in Berlijn een groot aantal Midden- en Oosteuropese landen herkomst- en/of transitolanden zijn geworden. De handel vindt plaats in de richting van geïndustrialiseerde landen en alle EU-Lid-Staten zijn er in meer of mindere mate bij betrokken. De Commissie is zich er echter van bewust dat er ook vrouwenhandel bestaat binnen en tussen landen in andere regio's van de wereld, waar de EU slechts indirect invloed op de situatie kan uitoefenen. Hoe vindt de vrouwenhandel plaats? Uit ervaringen van justitie en politie blijkt dat er weliswaar vrouwenhandel op kleine schaal door een gering aantal voorkomt, maar dat er vooral ook grote ondernemingen en internationale netwerken bestaan, die met politieke steun en economische middelen in de herkomst-, transito- en bestemmingslanden, een geavanceerde en goed georganiseerde "bedrijfstak"11 hebben opgezet. Ook is melding gemaakt van corruptie van ambtenaren. Welke routes en transportmiddelen worden gekozen, hangt uiteraard af van de geografische ligging van het land van herkomst ten opzichte van het land van bestemming. Vrouwen die de EU binnenkomen vanuit Midden- en Oost-Europa, reizen meestal per trein of auto, terwijl vrouwen uit verder weg gelegen landen per vliegtuig komen. Wie zijn de vrouwen? De vrouwen zijn over het algemeen erg jong (de meeste onder 25 jaar en vele minderjarig). In een IOM-studie12 wordt voorgesteld onderscheid te maken tussen de handel in vrouwen uit Midden- en Oost-Europese landen en uit ontwikkelingslanden. Vrouwen uit ontwikkelingslanden zijn meestal ouder en zijn vaker getrouwd en hebben kinderen; vrouwen uit Midden- en Oost-Europa blijken jonger en beter opgeleid te zijn. DEEL II: ONTWIKKELING VAN EEN GEÏNTEGREERD MULTIDISCIPLINAIR BELEID De belangrijkste conclusie van de Conferentie van de Europese Commissie in Wenen in juni 1996 was dat vrouwenhandel niet effectief kan worden bestreden zonder multidisciplinaire en gecoördineerde aanpak, waaraan alle betrokkenen - NGO's, maatschappelijke instanties en juridische, politie- en migratie-autoriteiten - deelnemen en waarbij zowel op nationaal als op internationaal niveau wordt samengewerkt. 10 11 "Trafficking and Prostitution: The growing Exploitation of Migrant Women from Central and Eastern Europe", mei 1995. "Trafficking in women for purposes of sexual exploitation", Dr. W. Bruggeman, Europol-drugseenheid, werkdocument voor de Conferentie in Wenen. 12 Zie voetnoot 10. In de aanbevelingen van de Conferentie wordt de eerste verantwoordelijkheid bij de Lid- Staten gelegd, omdat veel onderwerpen het best op nationaal niveau kunnen of moeten worden aangepakt. Toch is door de grensoverschrijdende aard van de problematiek ook actie op niveau van de Europese Unie nodig: in de eerste plaats acties op Europees niveau of ter aanvulling van nationale acties, en ten tweede samenwerking van de Gemeenschap met partners in derde landen. Alle instrumenten die de EU krachtens het Verdrag ter beschikking staan moeten worden ingezet, zowel in de context van de Gemeenschap als in het kader van de derde pijler van justitie en binnenlandse zaken13. De Commissie hecht bijzonder belang aan het werk van NGO's en burgers in de bestrijding van vrouwenhandel. De NGO's hebben aangetoond in staat te zijn tot het ontwikkelen van vernieuwende manieren om slachtoffers van seksuele uitbuiting te bereiken en te helpen. Zij spelen een essentiële rol in de bewustmaking van regeringen en de publieke opinie en in de lobby voor wetswijzigingen. Parallel met de acties van de Commissie in vervolg op de Conferentie in Wenen, zijn de Lid-Staten al begonnen om de samenwerking in het kader van de derde pijler te verbeteren, en wordt op dit moment onderhandeld over een aantal initiatieven. De bedoeling van deze Mededeling is om die acties op andere gebieden aan te vullen. Het is ook de eerste interne stap van de Commissie in de ontwikkeling van een samenhangende strategie voor haar acties om - voor zover dat binnen haar bevoegdheden valt - slachtoffers te helpen. Overeenkomstig de tijdens de Conferentie vastgestelde hoofdgebieden wordt in deze Mededeling onderscheid gemaakt tussen migratie, justitiële samenwerking, rechtshandhaving, maatschappelijke aangelegenheden en internationale aangelegenheden. De acties die op deze gebieden worden ondernomen, dienen echter ook in een breder perspectief te worden geplaatst, en omdat sommige van de behandelde problemen met elkaar samenhangen, is een aantal aanbevelingen multidisciplinair van aard14. In dit document komen eerst de multidisciplinaire zaken aan de orde, waarna de specifieke gebieden afzonderlijk worden behandeld. In elk hoofdstuk worden de aanbevelingen van de Conferentie in Wenen hernomen (cursief gedrukt) en worden voorstellen gedaan voor te ondernemen actie (vet gedrukt). Bij elk genoemd actiepunt geeft de Commissie aan waar Titel VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie (de zogeheten "derde pijler") bepaalt dat de Lid- Staten bepaalde binnenlandse en justitiële zaken (met name immigratie- en asielbeleid en politiële en justitiële samenwerking) als aangelegenheden van gemeenschappelijk belang aanmerkea De voorziene samenwerkingsvormen verschillen in een aantal opzichten van de mechanismen van de Europese Gemeenschap, bijvoorbeeld wat betreft de algemene eis van unanieme besluitvorming en het beperkte recht van initiatief van de Commissie. Zo valt het voorstel voor een tijdelijke verblijfsvergunning onder het migratiebeleid, maar heeft het tot doel de gerechtelijke procedures te vergemakkelijken. Een ander voorbeeld is het nauwe verband tussen betere voorlichting en sterkere coördinatie. Voorts werd in de discussies tijdens de Conferentie duidelijk dat er moeilijk een scherpe scheidslijn te trekken valt tussen autoriteiten en acties, en waren alle deskundigen het erover eens dat het probleem niet door één enkele instelling kan worden aangepakt. de verantwoordelijkheid voor de verdere verwezenlijking ervan ligt15. II. 1: INTERDISCIPLINAIRE VOORSTELLEN II. 1. a: Het "STOP-programma" tegen mensenhandel Een van de onlangs genomen initiatieven op het gebied van justitie en binnenlandse zaken is een aanmoedigings- en uitwisselingsprogramma voor personen die verantwoordelijk zijn voor de bestrijding van mensenhandel en seksuele exploitatie van kinderen, dat naar verwachting binnenkort zal worden goedgekeurd. Dit programma krijgt de naam "STOP" (Sexual Trafficking of Persons), en zal, wanneer het eenmaal loopt (gehoopt wordt dat dit voor eind 1996 het geval zal zijn), een bruikbaar instrument zijn voor het opvullen van de leemten die op dat gebied zijn gesignaleerd. Het gaat daarbij met name om gegevens en onderzoek, informatieverspreiding onder autoriteiten, en opleiding. Verwacht wordt dat, afhankelijk van de jaarlijkse vaststelling van kredieten door de begrotingsautoriteit, voor de komende vijfjaar in dit programma 6,5 miljoen ecu beschikbaar zal worden gesteld (0,5 voor 1996 en 1,5 voor 1997 en de daarop volgende jaren). Te ondernemen actie door de EU: Snelle goedkeuring en tenuitvoerlegging van de gemeenschappelijke acties inzake bovengenoemd programma. II. 1. b: Noodzaak van betere gegevens en onderzoek Door gebrek aan betrouwbare gegevens over alle aspecten van mensenhandel is gerichte actie tot nu toe onmogelijk geweest. Om de weinige bestaande studies aan te vullen, is het nodig dat er specialistische onderzoeksprojecten worden opgezet, bijvoorbeeld voor sociaal en economisch onderzoek naar de structurele oorzaken (armoede, ongelijkheid, sociale uitsluiting) en naar de klanten. Daarnaast heerst er een buitengewoon schrijnend gebrek aan cijfers over slachtoffers en de grootte van de netwerken. De verzameling van gegevens en de toegepaste methoden vertonen zwakheden; in het bijzonder zijn definities onderling niet vergelijkbaar en zijn er tot op heden niet op regelmatige basis rapporten verschenen waarin trends werden geëvalueerd. Dit geldt voor zowel het nationale, het regionale als het internationale niveau. Om precieze, goed gerichte preventieprogramma's voor te bereiden is het nodig dat er beter inzicht wordt verkregen in het relatieve aandeel van verschillende herkomst- en transitolanden (hoewel organisaties als de IOM belangrijk werk hebben verricht op het gebied van migratiestromen). Daarnaast is het van belang dat er betere uitwisseling plaatsvindt van de kennis omtrent de methoden van mensenhandelaars, waaronder ook informatie over de gevolgde routes en het gebruik van valse documenten, zodat efficiëntere controles door migratie-autoriteiten mogelijk worden. Alle deskundigen op dit gebied Bij de Lid-Staten, op nationaal niveau, of bij de Europese Gemeenschap (eerste pijler, d. w. z. het Verdrag van Rome) of bij de Europese Unie (derde pijler, d. w. z. samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken) of bij de Commissie (door directe actie). moeten bij het programma worden betrokken, zoals Europese NGO's en NGO's in de herkomst en transitolanden (die deel van het onderzoek moeten uitmaken). Overigens geven sommige Lid-Staten NGO's opdracht tot het opstellen van jaarlijkse verslagen van de situatie. Er moet een systeem komen van regelmatige informatievoorziening, waardoor autoriteiten hun beleid doorlopend kunnen aanpassen. Een bepaald deel van het onderzoek zal door politie-instanties moeten worden verricht, met name onderzoek om te komen tot genormaliseerde en vergelijkbare cijfers. Daarnaast hoopt de Commissie dat er samenwerking mogelijk wordt tussen nationale politie-instanties en internationale lichamen (Europol en Interpol) enerzijds en burgerlijke onderzoeksinstellingen en gespecialiseerde organisaties als de IOM anderzijds, zodat er geen dubbel werk wordt gedaan. Hoewel het een waardevolle doelstelling op de lange termijn kan zijn, lijkt het de Commissie in dit stadium echter niet realistisch om jaarlijks een geconsolideerd verslag van de situatie op te stellen dat alle gebieden beslaat. Voor het vaststellen van doeltreffende acties zullen de Lid-Staten meer hebben aan specifieke studies en rapporten die ook een solide basis kunnen vormen voor vervolgacties van de Commissie op de gebieden die tot haar bevoegdheid behoren. Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: Voor zover mogelijk sociale begrotingslijnen van de Gemeenschap gebruiken en ontwikkelen voor onderzoek op de bovengenoemde gebieden16, evenals voor studies over de rol van vrouwenhandel in de verspreiding van seksueel overdraagbare aandoeningen en drugsgebruik. Door middel van gespecialiseerde workshops van mensen uit de praktijk en onderzoekers vaststellen welke gebieden prioriteit verdienen voor gespecialiseerd onderzoek; Door de Commissie gefinancierde onderzoeken publiceren en beschikbaar maken. Te ondernemen actie door de EU: Passende studies in het "STOP-programma" onderbrengen, met name rekening houdend met het toekomstige werk van de Europol-drugseenheid. II. 1. c: Samenwerking en coördinatie De constatering dat er te weinig uitgebreide informatie beschikbaar is ter ondersteuning van instellingen, leidt tot de duidelijke conclusie dat er dringend behoefte is aan uitwisseling van de wél beschikbare informatie, en dat de instellingen hun werkzaamheden moeten coördineren. Op de Conferentie in Wenen waren zowel overheidsinstanties als NGO's van mening dat er onvoldoende contact bestaat tussen de personen die zich bezighouden met de verschillende stadia van slachtofferhulp en werd herhaaldelijk gevraagd om het instellen van nationale centrale coördinatielichamen door de Lid-Staten, bestaande uit politie-, migratie-, justitiële en sociale instanties, evenals leden van NGO's. 16 Bijvoorbeeld het Vierde Programma inzake Gelijke Kansen. 8 Of dergelijke lichamen daadwerkelijk worden opgericht is natuurlijk een zaak waarover de Lid-Staten zelf moeten beslissen, maar de Commissie ziet niet goed in hoe vrouwenhandel op zowel nationaal als internationaal niveau doeltreffend kan worden bestreden als vormen van binnenlandse coördinatie ontbreken. Centralisatie van de gegevens zou bijdragen tot het verkrijgen van vergelijkbare informatie, maar ook over individuele gevallen blijkt er te weinig contact te zijn, en het is nodig de communicatievormen hiervoor te verbeteren. Meer coördinatie zou niet alleen binnen of tussen de Lid-Staten zinvol zijn. Ook andere internationale organisaties zijn op dit gebied actief. De Raad van Europa is via zijn stuurgroep voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen (CDEG) sinds september 1991, toen het seminar over actie tegen vrouwenhandel werd gehouden, actief op het gebied van vrouwenhandel en gedwongen prostitutie17. Als vervolg op dit seminar stelde de CDEG een Groep van Specialisten in voor actie tegen vrouwenhandel en gedwongen prostitutie, die in 1994 een actiegerichte lijst van door de Stuurgroep te overwegen prioriteiten opstelde. Vervolgens vroeg de CDEG een deskundige adviseur een Actieplan op te stellen op basis van de aanbevelingen van de Groep van Specialisten18. In een onlangs gehouden vergadering (22-25 oktober 1996) heeft de CDEG besloten dat moet worden overwogen of een groep van Specialisten uit verschillende sectoren kan worden ingesteld die als taak zou krijgen voorstellen voor concrete actie voor te bereiden, mogelijk in de vorm van een Aanbeveling. De Commissie zal proberen haar banden met internationale en regionale organisaties, zoals de Verenigde Naties, de Raad van Europa, EU-instellingen en andere regionale groeperingen aan te halen, ten einde de relevante behoeften en prioriteiten te kunnen vaststellen en om het beleid van deze organisaties beter bij elkaar te laten aansluiten. Onder andere gaat het daarbij om de ondersteuning van lichamen die specifiek op de vrouwenhandel gerichte acties begeleiden en bevorderen, om bevordering van planning op de middellange en lange termijn van prioritaire en gezamenlijk te verwezenlijken activiteiten, en om uitbreiding van de informatie-uitwisseling over lopende activiteiten en relevante onderzoeksprojecten. Na de Conferentie in Wenen heeft de Commissie een coördinatiepunt voor haar acties ingericht19. De Commissie zou ook graag zien dat NGO's in verschillende landen meer contact met elkaar onderhouden voor uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden en het mogelijk opzetten van gezamenlijke projecten. Te ondernemen actie door de Lid-Staten: Overwegen hoe het verzamelen van nationale gegevens kan worden verbeterd en hoe adequate communicatiemechanismen tussen de betrokken groepen en Zie "Proceedings of the Seminar", Straatsburg 25-27 september 1991. 18 "Plan of Action against traffic in women and forced prostitution", Michèle Hirsch, EG(96) 2, Straatsburg 1996. Bij de voorbereiding voor de Conferentie in Wenen heeft de Commissie rekening gehouden met het reeds door de Raad van Europa verrichte werk. 19 In de Task Force justitie en binnenlandse zaken. autoriteiten tot stand kunnen worden gebracht Te ondernemen actie door de Lid-Staten en de Commissie: Het werk in de Raad van Europa nauw coördineren. Te ondernemen actie door de EU en de Commissie: Met andere internationale organisaties overwegen of het beleid kan worden gecoördineerd en of gezamenlijke acties mogelijk zijn; De dialoog met NGO's in verschillende landen, zowel binnen als buiten de EU, uitbreiden en netwerken van deze NGO's bevorderen. II. 1. d: Voorlichtingscampagnes Een belangrijke vorm van preventie is de voorlichting aan vrouwen in de herkomstlanden over de mogelijkheden en beperkingen van legale immigratie en over de risico's van uitbuiting die gepaard gaan met illegale immigratie. NGO's in derde landen verrichten al belangrijk werk, maar dit dient te worden geconsolideerd en uitgebreid. Voor NGO's lijkt hierin een centrale rol te zijn weggelegd, aangezien zij door ervaring beschikken over gespecialiseerde kennis van de plaatselijke omstandigheden in de landen van herkomst. Ook de ambassades en consulaten van de Lid-Staten spelen een belangrijke rol. Dit werd ook in 1993 door de Raad erkend, toen een van zijn vijf aanbevelingen tegen mensenhandel20 was dat er voorlichtingscampagnes in diplomatieke en consulaire kringen moeten worden gestart ten einde exploitatie van prostituées te voorkomen. In dit opzicht kan in samenwerking met regeringen van ontvangende landen nog meer worden gedaan, misschien ook door de campagnes te richten op schoolgaande jongeren. Vrouwen die slachtoffer zijn geworden van vrouwenhandel en in de EU verblijven, moeten worden voorgelicht over de manieren waarop zij hulp kunnen vinden. Deze voorlichting wordt gegeven door maatschappelijke en geneeskundige diensten en door NGO's, en de Commissie zoekt naar manieren om de voorlichtingsactiviteiten te ondersteunen. Vrouwen die de EU binnenkomen voor legaal werk maar vervolgens onder dwang in de prostitutie terechtkomen, moeten ook worden geïnformeerd over hun rechten en worden geholpen bij het krijgen van toegang tot de systemen ter bescherming van die rechten. Om potentiële klanten af te schrikken kan er meer preventieve voorlichting over gezondheidsrisico's worden gegeven. Dit zou bovendien ook bijdragen tot het verkleinen van de risico's voor de volksgezondheid binnen de EU. Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: 20 Aanbevelingen over de mensenhandel - Council Press Release 10550/93 van 29-30 november 1993, Zie bijlage 2. 10 Met steun van de begrotingsautoriteit manieren vinden om meer financiële middelen te verkrijgen voor voorlichtingsactiviteiten van NGO's; Voorlichtingscampagnes voor slachtofferhulp ondersteunen; Voorlichtingscampagnes ondersteunen die gericht zijn op afschrikking van potentiële klanten. Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Lid-Staten: Overeenkomstig het Vierde actieprogramma van de Gemeenschap op de middellange termijn inzake gelijke kansen bevorderen dat er voorlichtingsstelsels worden opgezet over de rechten van slachtoffers; zorgen voor regelmatige informatie-uitwisseling tussen Lid-Staten over manieren om met vrouwenhandel gepaard gaande mishandeling te bestrijden. Te ondernemen actie door de Commissie: Met de Lid-Staten overwegen om samen met de EU-delegaties in derde landen gecoördineerde voorlichtingscampagnes over vrouwenhandel te voeren. II. 1. e: Opleiding Tijdens de Conferentie in Wenen werd aanbevolen zowel interdisciplinaire als op elke beroepsgroep toegespitste opleidingen tot stand te brengen. Beide soorten opleiding zouden op Europees niveau bij het toekomstige uitwisselingsprogramma Grotius21 of bij het "STOP-programma" kunnen worden ondergebracht. Te ondernemen actie: Zie met name: II. 2. a: II. 4. b: II. 5. e: Opleiding voor migratie-ambtenaren Politieopleiding Opleiding op maatschappelijk gebied II. 2: MIGRATIE In het algemene patroon van het verschijnsel vrouwenhandel spelen zaken die verband houden met migratie (visa, controles bij binnenkomst, verblijf in en vervolgens verplaatsingen tussen de grondgebieden van de Lid-Staten) een belangrijke rol. In het Verdrag betreffende de Europese Unie worden het immigratiebeleid en het beleid ten aanzien van staatsburgers van derde landen, evenals de voorschriften met betrekking tot de overschrijding van de buitengrenzen van de Lid-Staten door personen en de uitoefening van de controle daarop, als aangelegenheden van gemeenschappelijk belang aangemerkt 21 Dit programma wordt in 1996 opgezet in het kader van de derde pijler en heeft betrekking op opleidings- en uitwisselingsprogramma's op justitieel gebied. 11 (Art. K. 1 punten 2 en 3). Het Verdrag biedt daarmee de wettelijke basis voor gemeenschappelijke acties op het specifieke gebied van het migratiebeleid. II. 2. a: Opleiding voor migratie-ambtenaren De Conferentie van Wenen adviseerde de verbetering van de opleiding en de bewustmaking van ambtenaren die zich bezighouden met migratie (vooral zij die werkzaam zijn op ambassades en consulaten, en zij die belast zijn met het afgeven van visa), en adviseerde voorts in toekomstige meerjarige uitwisselingsprogamma's "vrouwenhandel" te betrekken. De Commissie erkent de noodzaak van de ontwikkeling van voorlichting en scholing voor ambassade- en consulair personeel en voor migratie-ambtenaren binnen de Lid-Staten. In derde landen waar een visumplicht geldt voor toegang tot de EU, heeft het ambassadepersoneel dat de visa verstrekt, de mogelijkheid om enerzijds potentiële visumaanvragers te wijzen op de risico's en de bestaande praktijken, en anderzijds alert te zijn op de tactieken van mensenhandelaars. Op 28 oktober werd het "Sherlock-programma" voor de opleiding, de uitwisseling en de samenwerking op het gebied van identiteitsbewijzen op basis van een voorstel van de Commissie goedgekeurd. Dit programma is gericht op verbetering van het theoretische en praktische inzicht in de beveiliging van identiteitsbewijzen en zou een belangrijke rol kunnen spelen in de strijd tegen vrouwenhandel in de gevallen waarin sprake is van vervalsing en het gebruik van valse documenten. Verwacht wordt dat in het kader van dit programma in de periode 1996-2000 5 miljoen ecu beschikbaar zal zijn. In 1996 heeft de Commissie een proefproject uitgevoerd inzake migratie en buitengrenzen, en binnenkort zal zij een voorstel indienen voor een meerjarig opleidings- en uitwisselingsprogramma voor functionarissen van Lid-Staten die te maken hebben met migratie- en asielbeleid en buitengrenzen. Te ondernemen actie door de EU: Het "STOP-programma" gebruiken voor opleiding van migratie-ambtenaren; Overeenkomstig het meerjarige "Sherlock-programma" opleidingsactiviteiten ten uitvoer leggen op het gebied van valse identiteitsbewijzen. Te ondernemen actie door de Commissie: Een voorstel doen voor een meerjarig programma met betrekking tot opleiding en uitwisseling van ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor immigratie- en asielbeleid en buitengrenzen, waarin rekening wordt gehouden met de behoefte aan specifieke opleiding van functionarissen die zich bezighouden met deze zaken op het gebied van bestrijding en preventie van vrouwenhandel. IL 2. b: Tijdelijke verblijfsvergunning 12 Onderzoeken of een tijdelijke verblijfsvergunning mogelijk is voor slachtoffers die als getuige willen optreden in gerechtelijke procedures en zorgen voor goede coördinatie tussen gerechtelijke en politieautoriteiten ten einde te voorkomen dat vrouwen zonder overleg worden uitgezet. Onderzoek wijst uit dat vrouwen die het slachtoffer zijn van vrouwenhandel en die illegaal in de landen verblijven, slechts zelden aan hun handelaars weten te ontsnappen. De angst voor repatriëring weerhoudt hen ervan met de autoriteiten samen te werken tegen de handelaars. In veel gevallen worden de slachtoffers inderdaad snel teruggestuurd naar hun land. Vanuit het oogpunt van de strijd tegen vrouwenhandelaars is dit een onbevredigende situatie, want zonder het bewijs van de slachtoffers bestaat de kans dat zaken nooit voor de rechter komen. Na de Conferentie in Wenen is een initiatief van België, waarin onder andere een voorstel voor een tijdelijke verblijfsvergunning is opgenomen, voorgelegd aan de JBZ-Raad, die er nog over discussieert. De Commissie staat achter het idee van een verblijfsvergunning, zowel om de handelaars te kunnen bestrijden als om de slachtoffers te beschermen. Het is buitengewoon belangrijk dat een verblijfsvergunning minstens wordt afgegeven voor de duur van de gerechtelijke procedure tegen de handelaars. Ook moet duidelijk zijn dat de houder van een verblijfsvergunning na de rechtszaak een legale status in het ontvangende land houdt zolang zij niet naar haar land is teruggekeerd. Te ondernemen actie door de EU: Snel overeenstemming bereiken over het voorstel voor een gemeenschappelijk optreden inzake de tijdelijke verblijfsvergunning voor slachtoffers. II. 3: JUSTITIËLE SAMENWERKING Zolang de justitiële samenwerking tussen de EU-Lid-Staten niet is verbeterd, zullen handelaars blijven profiteren van de leemten en beperkingen van de nationale rechtsstelsels. Ook slachtoffers moeten op de rechtsstelsels kunnen vertrouwen, en daarom zijn er vormen van bescherming van getuigen nodig om de slachtoffers in de gelegenheid te stellen tegen hun handelaars te getuigen. Op de Conferentie in Wenen is een verscheidenheid aan onderwerpen inzake justitiële samenwerking naar voren gebracht, zoals strafbaarstelling van vrouwenhandel, inbeslagname van opbrengsten van vrouwenhandel en programma's ter bescherming van getuigen. II. 3. a: Bestaande internationale instrumenten De situatie inzake internationale instrumenten is niet bevredigend. In de periode van 1900 tot 1950 werden meer dan vijf internationale instrumenten opgesteld met betrekking tot handel in personen en prostitutie. In deze verdragen staan verschillende onderwerpen centraal, maar over het algemeen voorzien zij alle in de strafbaarstelling van bepaalde soorten gedrag die verband houden met vrouwenhandel voor prostitutie of bieden zij een basis voor de samenwerking tussen landen in de aanpak van het probleem. Geen van deze verdragen is door alle vijftien Lid-Staten geratificeerd. II. 3. b: Nationale wetgevingen 13 Voorbereiding van een inventarisatie en evaluatie van nationale wetgevingen. In de meeste Lid-Staten wordt in de wetgeving niet specifiek ingegaan op het vraagstuk van seksuele exploitatie van vrouwen die via vrouwenhandel vanuit het buitenland zijn gekomen, of wordt het probleem behandeld in de context van souteneursactiviteiten. In sommige Lid-Staten wordt echter wel rekening gehouden met de kwetsbare positie van buitenlandse vrouwen die slachtoffer zijn van vrouwenhandel. Te ondernemen actie door de EU: Het voorstel uit het "STOP-programma" ten uitvoer leggen om informatie te verzamelen over relevante nationale wetgevingen, bij te dragen tot de beoordeling van de effectiviteit ervan en gerechtelijke samenwerking te vergemakkelijken; Overwegen om derde herkomstlanden aan te moedigen om doeltreffende strafwetgeving tegen handelaars in te voeren en toe te passen. II. 3. c: Een nieuw wettelijk instrument van de Europese Unie Verbetering van de strafwetgeving. Op de Conferentie in Wenen werden specifieke aanbevelingen gedaan over het strafbaar stellen van misbruik van vrouwen, inbeslagname van opbrengsten, extraterritoriale werking van wetten, bescherming van getuigen en uitwisseling van informatie over veroordelingen. De verschillende leemten en inconsistenties die in de aanbevelingen zijn gesignaleerd, lijken de invoering van een nieuw wettelijk instrument te rechtvaardigen. Aangezien de genoemde kwesties echter vooral onder justitiële samenwerking in strafzaken vallen, heeft de Commissie geen recht van initiatief22. Zij juicht daarom in het bijzonder het voorstel toe dat na de Conferentie in Wenen aan de Raad is voorgelegd om een instrument goed te keuren in de vorm van gemeenschappelijk optreden ter verbetering van de gerechtelijke samenwerking in de strijd tegen de mensenhandel, en waarin voorstellen zijn opgenomen over alle bovengenoemde zaken. De Commissie acht het noodzakelijk dat er overeenstemming wordt bereikt over de volgende hoofdpunten: de noodzaak maatregelen te treffen om slachtoffers van mensenhandel aan te moedigen tot en te helpen bij het doen van aangifte van misdrijven, en te zorgen voor speciale regelingen voor opvang en hulpverlening; de noodzaak rekening te houden met het feit dat er sprake is van misbruik en uitbuiting van de buitengewoon kwetsbare en afhankelijke positie waarin slachtoffers verkeren, ongeacht of zij daarvoor toestemming lijken te hebben gegeven; Verdrag betreffende de Europese Unie, artikel K3(2), tweede inspringing. 14 de noodzaak van regelingen voor de bescherming van getuigen, die van toepassing kunnen zijn op slachtoffers van vrouwenhandel en op NGO's die slachtofferhulp verlenen; de noodzaak van informatie-uitwisseling tussen gerechtelijke autoriteiten, en van het leggen van een wettelijke basis voor spontane informatie-uitwisseling; inbeslagname van opbrengsten uit georganiseerde misdaad in verband met vrouwenhandel. Een aantal Lid-Staten heeft onlangs de nationale wetgeving zodanig gewijzigd dat extraterritoriale rechtspraak mogelijk wordt in zaken van seksueel misbruik van kinderen (kindersekstoerisme). Het is van essentieel belang dat de netwerken van kinderhandelaars worden opgerold, maar slechts in enkele Lid-Staten zijn er bepalingen die ook gelden voor mensen die handel drijven in volwassenen of die volwassenen uitbuiten. De Commissie is van mening dat deze leemte in de wetgeving geen recht doet aan de ernst van elke vorm van seksuele exploitatie. Te ondernemen actie door de Lid-Staten en de EU: Overeenstemming bereiken over gemeenschappelijk optreden inzake justitiële samenwerking met betrekking tot vrouwenhandel, waarbij ook bovengenoemde hoofdpunten worden meegenomen, en de invoering overwegen van extraterritoriale voorzieningen voor de berechting van mensenhandelaars. II. 3. d: Sancties Naast de aanbevelingen van de Conferentie in Wenen inzake strafwetgeving, wijst de Commissie erop dat er in de wetgevingen van de Lid-Staten aangaande mensenhandelaars verschillen in benadering bestaan wat betreft de sancties. In ten minste één Lid-Staat kunnen in het geval van georganiseerde mensenhandel zware straffen (tot vijftien jaar gevangenisstraf) worden opgelegd. Aangezien echter niet alle EU- Lid-Staten specifieke strafbare feiten in verband met mensenhandel hebben vastgesteld, bestaan er aanzienlijke discrepanties in de hoogte van straffen die in de nationale wetgevingen zijn voorzien. De Commissie is van mening dat op misdrijven in verband met vrouwenhandel voor seksuele exploitatie in alle Lid-Staten vrijheidsstraffen en andere maatregelen zouden moeten staan. Te ondernemen actie door de Lid-Staten: De invoering overwegen van zware straffen voor vrouwenhandel, die recht doen aan de ernst van het misdrijf. II. 4: POLITIËLE SAMENWERKING 15 Vrouwenhandel blijkt in hoge mate in handen te zijn van georganiseerde criminele netwerken, die functioneren als gestructureerde internationale ondernemingen. Vaak gaat dit gepaard met andere vormen van criminaliteit, zoals drugshandel. Vrouwenhandel kan niet door één enkele instantie voor rechtshandhaving in een Lid-Staat worden bestreden. Dit hoofdstuk moet worden gezien in de context van de huidige discussie in de JBZ-Raad, waarin alleen de Lid-Staten het recht van initiatief hebben23. II. 4. a: Samenwerking en communicatie Analyse en informatie-uitwisseling en betere communicatie en samenwerking tussen instanties voor rechtshandhaving, alsmede het instellen van nationale contactpunten en adressenbestanden Binnen de Lid-Staten moet de communicatie tussen instanties voor rechtshandhaving natuurlijk intern worden geregeld. In veel Lid-Staten is er een klein politiekorps gespecialiseerd in zedendelicten, en is de deskundigheid op het gebied van vrouwenhandel als vorm van criminaliteit beperkt tot de personen die direct in aanraking zijn geweest met slachtoffers. In sommige landen zijn stappen gezet om gespecialiseerde eenheden op te richten die hetzij multidisciplinair van aard zijn en waarin verschillende instanties samenwerken (politie, sociale diensten, immigratiediensten), of die bedoeld zijn als nationaal contactpunt, enkel voor betere informatie-uitwisseling tussen politiediensten. Natuurlijk kunnen de structuren op nationaal niveau op verschillende manieren worden opgezet, met inachtneming van de verschillende nationale stelsels. Waar het om gaat is echter dat er efficiënte communicatiemethoden bestaan. Om internationale samenwerking te bevorderen hebben de Lid-Staten in 1994 afgesproken om mensenhandel in de Overeenkomst tot de oprichting van Europol op te nemen. Europol wordt een organisatie voor uitwisseling van informatie en inlichtingen met het oog op bestrijding van criminaliteit in de EU, en tijdens de Europese Raad van 21-22 juni 1996 in Florence werd definitief overeenstemming bereikt over de Overeenkomst. In Artikel 2 van de Overeenkomst zijn de bestrijding van illegale immigratie en mensenhandel als twee van de prioritaire activiteiten van Europol neergelegd. De Overeenkomst zal van kracht worden als alle Lid-Staten de ratificatie ervan hebben afgerond. Dan zal Europol een rol moeten gaan spelen in de strategische en operationele analyse van de mensenhandel als onderdeel van de georganiseerde misdaad. Krachtens Artikel 42(2) van de overeenkomst zullen Europol en Interpol een formele samenwerkingsovereenkomst sluiten, die expliciet ook op mensenhandel betrekking zal hebben. In de tussentijd is het mandaat van het eerste fase van Europol, de Europol-drugseenheid (EDE), in maart 1995 uitgebreid met actie tegen clandestiene immigratienetwerken en op 27 september 1996 nogmaals uitgebreid met mensenhandel. De ministers kwamen ook overeen dat de EDE een adressenbestand van gespecialiseerde deskundigen moet opstellen (een lijst met contactpunten voor politiewerk) in verband met de strijd tegen misdaad, met als eerste prioriteit een adressenbestand met betrekking tot illegale drugshandel en 23 Uit hoofde van artikel K3 (2), tweede inspringing van het EU-Verdrag, heeft de Commissie niet het recht het initiatief te nemen om wetsvoorstellen op dit gebied in te dienen. 16 mensenhandel. Dit is een belangrijke stap in de richting van betere politiële samenwerking op Europees niveau, en de Commissie juicht deze ontwikkeling toe. Wil de EDE effectief kunnen opereren, dan zullen nationale gegevens sneller en accurater moeten worden geleverd. De Conferentie in Wenen adviseerde de instelling van nationale contactpunten. In sommige gevallen kan dit via het adressenbestand van gespecialiseerde deskundigen worden bewerkstelligd, maar het lijkt gepast dat elke Lid-Staat zelf een dergelijk contactpunt instelt, voor zover dat nog niet is gebeurd. Een van de eerste taken in het kader van het "STOP-programma", zal waarschijnlijk onderzoek zijn naar de centralisatie van informatie en de analyse over onderwerpen die verband houden met slachtoffers van mensenhandel, waarbij ook de wenselijkheid van het opzetten van een gegevensbank voor opslag van DNA-gegevens zal worden betrokken. Te ondernemen actie door de Lid-Staten: Zorgen voor snelle ratificatie van de Europol-overeenkomst. Te ondernemen actie door de EU: Het aanleggen door de EDE van een adressenbestand van gespecialiseerde deskundigen en het aanwijzen door de Lid-Staten van nationale contactpunten. II. 4. b: Politie-opleiding Enerzijds functiegerichte opleiding, en anderzijds bewustmakingstraining ontwikkelen. Reeds in 1993 kwam de Raad overeen dat politiepersoneel meer opleiding nodig had om mensenhandel voor prostitutiedoeleinden te kunnen bestrijden. Op de vraag van de Commissie om informatie van de Lid-Staten over het gevolg dat werd gegeven aan de aanbevelingen van mei 1996, meldde één Lid-Staat te beschikken over een gespecialiseerd opleidingsprogramma dat open stond voor andere EU-landen (hoewel tot nu toe slechts twee buurlanden op het aanbod zijn ingegaan). In sommige Lid-Staten zijn er kleine eenheden van gespecialiseerde functionarissen, maar tijdens de Conferentie in Wenen bleek dat er een bredere basis nodig is voor het verwerven van meer kennis over netwerken en vormen van mensenhandel en de daarmee samenhangende witwasacties waarbij grote zakelijke organisaties betrokken zijn. Misschien kan in sommige gevallen worden gesteld dat de politie bij het omgaan met slachtoffers te weinig oog heeft gehad voor het feit dat de vrouwen slachtoffer van een misdrijf zijn. Als slachtoffers lage verwachtingen hebben van de politie als hulpverleners, zijn zij natuurlijk nog minder bereid om samen te werken, en gebrek aan vertrouwen van de slachtoffers is daarom een belangrijk onderwerp. Het standpunt van de Conferentie in Wenen was dat een passende reactie van de politie op slachtoffers het best kan worden ontwikkeld door middel van een gespecialiseerde opleiding. Relevante talenkennis werd eveneens van belang genoemd voor de verbetering van de communicatie met slachtoffers. 17 Een ontwerp-programma onder Titel VI (Oisin) dat binnenkort zal worden goedgekeurd, voorziet in de opleiding voor politiepersoneel24. Te ondernemen actie door de EU en de Lid-Staten: Bovenstaande aspecten van opleidingsprogramma's voor politiepersoneel opnemen in het "STOP-programma"; De politie bewust maken van de positie van de slachtoffers, bijvoorbeeld door gezamenlijke opleidingsprogramma's met organisaties voor slachtofferhulp; Taalonderwijs geven in de talen van de slachtoffers, often minste zorgen voor tolken; Gezamenlijke opleidingen verzorgen met organisaties voor slachtofferhulp; Opleidingen over mensenhandel ontwikkelen in het kader van het "OISIN- programma" inzake rechtshandhaving. Te ondernemen actie door de Lid-Staten: Ervoor zorgen dat er opgeleide vrouwelijke functionarissen beschikbaar zijn als de slachtoffers daarom vragen, en de slachtoffers op de hoogte stellen van deze mogelijkheid. IL 4. c: Derde landen Samenwerking met derde landen (opleiding, contactpunten). Waar opleidingen worden ontwikkeld door de Lid-Staten, kunnen politie-functionarissen uit derde landen, met name uit Midden- en Oost-Europa, bijdragen leveren en zelf iets leren. Programma's als de Middeneuropese Politieacademie (MEPA) en reeds bestaande gezamenlijke internationale programma's in bepaalde Lid-Staten, bieden niet alleen de mogelijkheid om goede praktijkvoorbeelden uit te wisselen, maar blijken ook belangrijke kansen te bieden om de ondersteuning door internationale lijsten van contactpunten aan te vullen met de ontwikkeling van contactpunten voor operationele doeleinden. In de aanbevelingen van 1993 van de JBZ-Raad werd verwezen naar de benoeming van gespecialiseerde verbindingsambtenaren, en een aantal Lid-Staten heeft al dergelijke ambtenaren in belangrijke herkomstlanden gestationeerd. Te ondernemen actie door de EU en de Lid-Staten: Voor dit programma is voor de periode 1996-2000 12 min. ecu voorzien (2 min. ecu in 1996 en 2,5 min. ecu voor de jaren 1997 en daarop volgend), afhankelijk van de kredieten die jaarlijks door de begrotingsautoriteit worden vastgesteld. 18 Opleidingen openstellen voor de Midden- en Oosteuropese landen en de door de EDE bij te houden lijst van contactpunten uitbreiden tot landen van buiten de EU; Zo goed mogelijk gebruik maken van de gespecialiseerde EU- verbindingsambtenaren in herkomstlanden, in het bijzonder door het gezamenlijk gebruik van middelen, ten einde de samenwerking met lokale rechtshandhavingsinstanties te versterken. II. 5: DE MAATSCHAPPELIJKE EN WERKGELEGENHEIDSDIMENSIE Op dit gebied zijn de Lid-Staten, de lokale autoriteiten en de samenleving in het algemeen verantwoordelijk. De Gemeenschap zal alleen actie ondernemen als de doelstellingen van de voorgestelde actie onvoldoende door de Lid-Staten zelf kunnen worden verwezenlijkt. De hieronder besproken programma's van de Commissie kunnen weliswaar bijdragen tot de strijd tegen vrouwenhandel, zij dienen echter niet als vervanging van actie door de Lid- Staten. Zo kan de Unie betrokken raken bij25 het leiden en coördineren van toekomstige studies naar maatschappelijke problemen in de Unie, het laten circuleren van informatie, de verspreiding van ervaringen, het stimuleren van het denkproces en de actie in de Lid- Staten, het bevorderen van samenwerking, het onder de openbare aandacht brengen van maatschappelijke problemen van gemeenschappelijk belang, en het helpen oplossen van problemen die ondanks het feit dat zij onder de bevoegdheid van de Lid-Staten vallen, om een gemeenschappelijke aanpak vragen26. IL 5. a: Voorlichting Preventieve voorlichting in de EU: ondersteuning van voorlichtingscampagnes voor bevordering van het bewustzijn van het publiek van geweld tegen vrouwen, evenals uitwisseling van informatie en van goede praktijkvoorbeelden in de strijd tegen vrouwenhandel. Zie paragraaf II. 1. d "Voorlichtingscampagnes" hierboven. II. 5. b: Sociale programma's Ontwikkeling van hulpprogramma's, programma's met betrekking tot sociale uitsluiting en maatregelen inzake de herintegratie in de maatschappij binnen de EU, met inbegrip van volksgezondheid. In een aantal Lid-Staten zijn nationale programma's gestart waarin de strijd tegen sociale De Commissie heeft al een aantal afzonderlijke acties medegefinancierd of ondersteund, die hetzij onder het derde programma van de Gemeenschap inzake gelijkheid tussen vrouwen en mannen (1991-1996) vielen, of die pasten in het kader van de projecten in de strijd tegen sociale uitsluiting, waaronder een colloqium over vrouwenhandel in oktober 1996 in Griekenland en een conferentie die in 1997 in het VK zal worden gehouden over vrouwen en geweld op Internet, en een Ministersconferentie in Nederland in april 1997. Aanbevelingen in het Verslag van het Comité des Sages "For a Europe of civic and social rights" (1996). 19 uitsluiting en uitsluiting van de arbeidsmarkt op geïntegreerde wijze wordt aangepakt en waarin wordt samengewerkt tussen nationaal, regionaal en lokaal niveau. In navolging van dit voorbeeld is het nieuwe EU-programma Integra opgezet, dat bedoeld is om te bevorderen dat de groepen die het meeste risico lopen te worden uitgesloten van de arbeidsmarkt, in betaalde arbeid worden opgenomen door middel van gezamenlijke inspanningen van overheidsinstanties, NGO's, het MKB, sociale partners en verenigingen. In dit programma kunnen ook slachtoffers van vrouwenhandel worden geholpen. Onder de beoogde maatregelen zijn vooral de volgende van belang: training in basisvaardigheden, advies, begeleiding, ondersteuning van geografische mobiliteit en uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden. Er is behoefte aan een versterking van de actie ter bescherming van de volksgezondheid van zowel slachtoffers als klanten, die beiden talloze overdraagbare ziekten kunnen verspreiden (AIDS, hepatitis enz. ). Dergelijke actie zou zowel gericht moeten zijn op preventie als op medische en psychologische slachtofferhulp, waarbij bijzondere aandacht moet worden besteed aan het bereiken van de slachtoffers daar waar zij zich bevinden. Te ondernemen actie door de Lid-Staten: Lokale en nationale hulpprogramma's, programma's tegen sociale uitsluiting en herintegratiemaatregelen ondersteunen en ontwikkelen. Te ondernemen actie door de Commissie: Ten volle gebruik maken van de geboden mogelijkheden van het nieuwe Integra- programma om in samenwerking met de Lid-Staten hulp te verlenen aan slachtoffers van vrouwenhandel; Gebruik maken van het "Leonardo-programma" om opleidingen te verzorgen voor mensen die risico lopen; Gebruik maken van het programma "Preventie van AIDS en bepaalde besmettelijke ziekten. " en het programma "Gezondheidsbevordering, -voorlichting, -opvoeding en -opleiding in het kader van de actie op het gebied van volksgezondheid" om slachtoffers te helpen27. IL 5. c: Opvang- en rehabilitatiecentra Meer opvang- en rehabilitatiecentra openen. In sommige Lid-Staten zijn er centra voor slachtoffers die aan hun handelaars zijn ontsnapt, en helpen NGO's bij het draaiend houden van dergelijke centra. Het is duidelijk van levensbelang dat er passende maatschappelijke en medische hulp, evenals zorgvoorzieningen beschikbaar zijn om slachtoffers die mogelijk in slechte lichamelijke of geestelijke toestand verkeren te helpen herstellen. 27 Besluit nr. 647/96/EG en Besluit nr. 645/96/EG. 20 Te ondernemen actie door de Lid-Staten: Ondersteuning van opvang- en rehabilitatiecentra in alle Lid-Staten. Te ondernemen actie door de Commissie Onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om het programma "Jeugd voor Europa"28 te gebruiken voor het creëren van veilige plekken voor slachtoffers, en waar mogelijk jong vrijwilligers van de nieuwe Europese vrijwilligerscentrale bij enkele van de rehabilitatieprojecten betrekken; Ervaringen en goede praktijkvoorbeelden uitwisselen met betrekking tot onder andere de opzet van rehabilitatiecentra, de toegankelijkheid van die centra (bijvoorbeeld door middel van outreach-werkers) en de bescherming van het vertrouwelijke karakter van de centra. II. 5. d: Arbeidsomstandigheden Naast de Aanbevelingen van de Conferentie in Wenen, moet het volgende worden overwogen: Aandacht voor de arbeidsomstandigheden van au pair meisjes, van vrouwen die in bars of restaurants en in bepaalde gezondheidsclubs werken enz. Wettelijke eisen aan werkgevers in het kader van vestigingsvergunningen binnen de Europese Unie. In sommige Lid-Staten worden eisen gesteld aan de arbeidsomstandigheden van au pair meisjes om uitbuiting tegen te gaan. In alle Lid-Staten worden sociale en gezondheidsinspecties in bars, restaurants en hotels uitgevoerd. Via deze controles kunnen gevallen van gedwongen prostitutie aan het licht komen. Lid-Staten kunnen bewijzen van goed gedrag of betrouwbaarheid verlangen van eigenaars van bars, danslokalen en massagesalons en van bedrijfsleiders van huwelijksbureaus en escortservices, of van personen die betrokken zijn bij transport van immigranten. Indien zij dergelijke bewijzen verlangen, moeten zij volgens de richtlijnen van de Gemeenschap in het kader van het recht van vestiging in de Europese Gemeenschap, de bewijzen te erkennen die zijn afgegeven door de Lid-Staat van herkomst29. Te ondernemen actie door de Lid-Staten: Informatie uitwisselen over goede praktijkvoorbeelden wat betreft de eisen die worden gesteld aan au pair werk; 28 29 Het programma Jeugd voor Europa bevordert actief burgerschap onder jonge mensen. Het moedigt samenwerking tussen de Lid-Staten aan op het gebied van jeugdbeleid. Richtlijn 68/367, Richtlijn 75/368, Richtlijn 82/470. 21 Zorgen voor coördinatie tussen sociale en gezondheidsinspectiediensten en politiediensten met als doel slachtoffers te vinden en te helpen; Nagaan of de bepalingen in richtlijnen van de Gemeenschap inzake bewijzen van goed gedrag een doeltreffend middel zijn om voor de activiteiten waarvoor ze gelden, een waarborg te bieden inzake legitieme punten van zorg op het gebied van openbare orde; De doeltreffendheid vaststellen van Richtlijn 64/221 betreffende de coördinatie van bijzondere maatregelen ten aanzien van de verplaatsing en verblijf, welke gerechtvaardigd zijn uit hoofde van de openbare orde, de openbare veiligheid en de volksgezondheid (tenuitvoerlegging van artikel 56 van het Verdrag van Rome). Te ondernemen actie door de Commissie: De Lid-Staten aanmoedigen om na te gaan hoe doeltreffend de vereiste verklaringen van goed gedrag zijn en op basis daarvan indien nodig passende actie voor te stellen. II. 5. e: Opleiding op maatschappelijk gebied Naast de aanbevelingen van de Conferentie in Wenen dient het volgende te worden vermeld: de ontwikkeling of het opzetten van programma's om bijvoorbeeld gezondheidskundige en maatschappelijke dienstverleners op te leiden in het omgaan met slachtoffers en talenkennis bij te brengen om hen in staat te stellen de slachtoffers op effectieve wijze te helpen. Om slachtoffers die eenmaal een legale verblijfsstatus hebben gekregen in staat te stellen een plaats in de maatschappij te hervinden en weer werk te zoeken, moeten zij de kans krijgen een opleiding te volgen waardoor zij zich kunnen voorbereiden op een nieuw bestaan. Voor personen die werken in gezondheidskundige en sociale beroepen is gespecialiseerde opleiding nodig. Opleiding van leraren en informatie-uitwisselingsacties, zoals ontwikkeld in het Socrates- programma, kunnen hierin een rol spelen. Ook zouden door het Socrates-programma projecten van volwasseneneducatie voor slachtoffers kunnen worden gesteund. 30 Socrates is een meerjarig programma van de Europese Unie op het gebied van algemeen onderwijs. De belangrijkste actie van dit programma is de uitwisseling van studenten in het kader van het "Erasmus- programma" en het tot stand brengen van samenwerkingsverbanden tussen scholen in het kader van de nieuwe "Comenius-actie". Het programma biedt echter ook ruimte voor acties op andere gebieden van onderwijs, om nieuwe pedagogische methoden te testen en goede praktijkvoorbeelden te verspreiden. Leonardo is een meerjarig programma op het gebied van beroepsopleiding. De belangrijkste actie in dit programma zijn de bewustmaking van opleiders voor Europese vraagstukken en de uitwisseling van werkende jongeren. Ook in dit programma is ruimte om nieuwe opleidingsmethoden te testen en goede praktijkvoorbeelden te verspreiden. Beide programma's zullen ook worden ingezet voor de follow-up van het Europese Jaar voor onderwijs en scholing tijdens het gehele leven. 22 Te ondernemen actie door de Lid-Staten: Plaatselijke en landelijke scholingsprogramma's ondersteunen voor personen in sociale en gezondheidskundige beroepen. Te ondernemen actie door de Commissie: Onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om gespecialiseerde opleidingsprogramma's voor gezondheidskundige en maatschappelijk dienstverleners op te zetten in het kader van "Socrates" of "Leonardo"; In het kader van "Socrates" en/of "Leonardo" gebruik maken van de programma's van volwasseneneducatie voor slachtoffers. DEEL III: SAMENWERKING MET DERDE LANDEN De belangrijkste doelstellingen van het beleid van de Gemeenschap op het gebied van ontwikkelingssamenwerking zijn onder andere de strijd tegen armoede, de bevordering van eerbiediging van de mensenrechten en de democratie en bevordering van duurzame ontwikkeling31. Het probleem van de vrouwenhandel houdt direct verband met deze doelstellingen. De aandacht moet niet alleen uitgaan naar de vrouwenhandel vanuit derde landen naar de Europese Unie, want dat is slechts een deel van een veel groter wereldwijd fenomeen. Handel in seks vindt op zeer grote schaal plaats, zowel binnen ontwikkelingslanden (van het platteland naar stedelijke gebieden en belangrijke kanalen van vrouwenhandel) als tussen ontwikkelingslanden en aangrenzende ontwikkelingslanden met een bloeiende seksindustrie. Ook vrouwenhandel tussen derde landen lijkt toe te nemen, en wel van de Nieuwe Onafhankelijke Staten naar Midden- en Oost-Europese landen. De instrumenten die reeds worden toegepast zijn onder andere samenwerkingsprogramma's met overheidsinstanties in de herkomstlanden en begrotingslijnen voor het financieren van acties door NGO's en maatschappelijke organisaties (in het bijzonder met betrekking tot mensenrechten). Deze kunnen verder worden ontwikkeld, gelijktijdig met de mobilisatie van de voorzieningen voor het voeren van een dialoog met regeringen van derde landen over mensenrechten-kwesties, zoals die zijn opgenomen in de nieuwe generatie overeenkomsten tussen derde landen en de Gemeenschap. De belangrijkste partners van de Gemeenschap zijn de landen van herkomst en het is dan ook allereerst van belang dat de dialoog met de nationale autoriteiten en instellingen in deze landen wordt geïntensiveerd. Ook internationale samenwerking met andere derde herkomstlanden is van essentieel belang. Voorts zou de Gemeenschap moeten proberen te helpen bij de ontwikkeling van Verdrag betreffende de Europese Unie, artikel 130U. 23 samenwerking tussen betrokken regio's in derde landen32. Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: Overwegen om waar mogelijk gebruik te maken van overeenkomsten met derde landen om besprekingen te voeren over vrouwenhandel en over de manier waarop de partners kunnen samenwerken. Aanbevelingen van de conferentie in Wenen: Hulpprogramma's en speciale maatregelen ontwikkelen waardoor herintegratie in de maatschappij in het land van herkomst gemakkelijker wordt en sociale uitsluiting wordt bestreden, met inbegrip van een betere gebruikmaking en uitbreiding van verschillende EG-programma's in het kader van de ontwikkelingssamenwerking en overeenkomsten met derde landen. Ondersteuning door de Lid-Staten en de EU van initiatieven van de herkomstlanden gericht op volledige herintegratie van slachtoffers. III. 1 : MIDDEN- EN OOST-EUROPA EN DE NOS In de bestaande programma's worden de oorzaken van vrouwenhandel aangepakt door middel van bestendiging van pluralistische democratische procedures en praktijken, met het oog op ondersteuning van het hele proces van economische en politieke hervormingen. Er is al een breed scala aan acties gefinancierd die tot doel hadden de rechten van de vrouw en van kinderen te bevorderen en te beschermen33, en het belangrijkst zijn de democratiseringsprogramma's Phare en Tacis, die als algemeen doel hebben te helpen bij de ontwikkeling van de samenleving en met name van democratische beginselen op basis van meerpartijenstelsels, mensenrechten, rechtsstelsels en economische vrijheid in de landen van Midden- en Oost-Europa en in de Nieuwe Onafhankelijke Staten. De gebieden waarop activiteiten zijn ondernomen en waarin aandacht is besteed aan het specifieke onderwerp vrouwenhandel, zijn de bevordering van mensenrechten, openbare vrijheden, gelijke kansen, niet-discriminerende praktijken, toegang tot onderwijs en de informatiemedia en het beleid inzake politie en justitie. In 1994 werd in het kader van het democratiseringsprogramma een project "Voorkoming van vrouwenhandel" gefinancierd, dat was opgezet door de Stichting tegen Vrouwenhandel in samenwerking met partners in Tsjechische Republiek en Polen. Eveneens van belang zijn de LIEN-programma's Phare en Tacis, die tot doel hebben initiatieven van NGO's ten gunste van achtergestelde delen van de bevolking in Midden- en 32 33 Er is al in beperkte mate hulp verleend aan herintegratieprogramma's voor vrouwen die verhandeld waren binnen enkele Aziatische landen. In de begrotingslijnen van hoofdstuk B7-7 "Europees initiatief voor de democratie en de bescherming van de mensenrechten". 24 Oost-Europa te ondersteunen. Een aparte plaats krijgt de hulpverlening aan vrouwen ten einde hun gezondheid en maatschappelijke status te verbeteren en om hen te helpen toegang te krijgen tot beroepsopleidingen en de arbeidsmarkt. De programma's zijn ook gericht op groepen aan de rand van de samenleving, waaronder straatkinderen, daklozen, zieken, drugsverslaafden en kansarmen, om de toegang tot een minimum aan zorg te verbeteren en in het algemeen hun levensomstandigheden te verbeteren en hun maatschappelijke herintegratie te vergemakkelijken. Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: Doorlopend gebruik maken van de Democratiserings- en LIEN-programma's Phare en Tacis; Stimuleren dat gebruik wordt gemaakt van de relevante programma's van de Gemeenschap in het kader van de aanvullende protocollen van de Europese overeenkomsten met de LMOE's. In de context van beleidsadviezen en met behulp van Phare en Tacis in de LMOE's en de NOS het wettelijke kader ontwikkelen voor de bevordering van acties van grensoverschrijdende samenwerking ter preventie van illegale migratie, en van de nieuwe programma's in het kader van de derde pijler; NGO's ervan op de hoogte stellen dat het democratiseringsprogramma van B7-7 ook kan worden gebruikt voor specifieke acties ter ondersteuning van slachtoffers van vrouwenhandel, zoals de ontwikkeling van preventiecampagnes, ontwikkeling van vertrouwelijke gezondheidscentra en voorzieningen voor sociale, medische en psychologische hulp aan slachtoffers van vrouwenhandel, ontwikkeling van uitgebreide programma's om met behulp van scholing en juridische bijstand slachtoffers van vrouwenhandel te helpen hun plaats in de samenleving en/of in hun land van herkomst te hervinden en ontwikkeling van speciaal op het probleem van handel in vrouwen en kinderen toegespitst onderwijs in mensenrechten; De begrotingslijn inzake ondersteuning van organisaties die praktische hulp bieden aan mensen die slachtoffer zijn van schendingen van de mensenrechten (rehabilitatie, juridisch advies, gezondheidszorg en hulp voor mensen die het slachtoffer zijn geworden van schendingen van de mensenrechten) gebruiken om specifieke projecten op te zetten voor slachtoffers van vrouwenhandel (B7-707); Subsidies voor bepaalde activiteiten van organisaties die doelen op het gebied van mensenrechten nastreven speciaal bestemmen voor de strijd tegen vrouwenhandel (B7-7040). Te ondernemen actie door de EU: In het kader van de gestructureerde dialoog over justitie en binnenlandse zaken, de samenwerking tussen justitie en politie verbeteren, in het bijzonder met de LMOE's. 25 III. 2: STATEN IN AFRIKA, HET CARIBISCH GEBIED EN DE STILLE OCEAAN (ACS) De bestaande programma's zijn gericht op de achterliggende oorzaken van vrouwenhandel, zoals armoede, werkloosheid en gezondheidsproblemen, evenals op de gezondheidstoestand van prostituées. Een begrotingslijn34 voor mensenrechten werd aangewend voor financiering van een voorbereidend seminar en voorstudies, en werd gebruikt voor betaling van een deel van de reiskosten naar de Conferentie tegen seksuele uitbuiting van kinderen in augustus 1996, zodat vertegenwoordigers van organisaties uit derde-wereldlanden naar Stockholm konden reizen. Voorts zijn er projecten van NGO's medegefinancierd, zoals projecten voor bewustmaking en herintegratie van straatkinderen, vrouwelijke prostituées en slachtoffers van vrouwenhandel, hulp voor netwerken van niet-gouvernementele vrouwenorganisaties en voor NGO's die zich bezig houden met de strijd tegen AIDS en seksueel overdraagbare aandoeningen. Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: Het Europees Ontwikkelingsfonds inzetten voor nieuwe gebieden, bijvoorbeeld voor de verbetering van wetgeving, voor opleiding van juridisch en politiepersoneel in het bestrijden van vrouwenhandel en preventie- en bewustmakingsactiviteiten; Op basis van de ervaringen van de Commissie op het gebied van drugs de dialoog over deze zaken met ACS-landen bevorderen en voor de volgende gezamenlijke vergadering een ACS-rapporteur benoemen die het initiatief moet nemen voor een dergelijke dialoog; In samenwerking met NGO's, Lid-Staten en internationale organisaties een proefproject ondersteunen dat in een te kiezen land zal worden opgezet. Het zou hierbij kunnen gaan om preventie, opleiding en rehabilitatie (wellicht kunnen sommige slachtoffers een actieve rol aangeboden krijgen in de eigen rehabilitatie, bijvoorbeeld door campagnes in hun land te ontwerpen, op te zetten en uit te voeren); Met andere betrokken organisaties (NGO's, Lid-Staten, internationale organisaties) stimuleringsmaatregelen, onderzoek en proefprojecten vaststellen en opzetten (rehabilitatie, bewustmakings- en voorlichtingscampagnes en preventieactiviteiten gericht op specifieke groepen en betrokken instanties) met gebruikmaking van de relevante begrotingshoofdstukken35. 34 B7-702, Mensenrechten en democratie in de ontwikkelingslanden. - B7-7020, Mensenrechten en democratie in de ontwikkelingslanden. - B7-6000, Deelneming van de Europese Unie aan maatregelen van niet-gouvernementele organisaties ten behoeve van ontwikkelingslanden. - B7-611, Rol van de vrouw in het ontwikkelingsproces. - B7-633, Bescheiden kredietfaciliteiten voor vrouwen in ontwikkelingslanden. - B7-641, Maatregelen voor herstel en wederopbouw van ontwikkelingslanden. - B7-6211, Gezondheidsprogramma's en bestrijding van HIV en aids in de ontwikkelingslanden. 26 III. 3: ALA/MED-LANDEN In de ontwikkelingssamenwerking van de Gemeenschap met regeringen in Azië, Latijns- Amerika en het Middellandse-Zeegebied, wordt ernaar gestreefd op verschillende manieren de achterliggende oorzaken van vrouwenhandel aan te pakken. Er zijn altijd veel middelen besteed aan de ontwikkeling van het platteland, met de bedoeling armoede te bestrijden, meer kansen te creëren om dicht bij huis inkomsten te verwerven en vrijwillige migratie terug te dringen. Tegenwoordig wordt bijzondere aandacht besteed aan gender-kwesties: verbetering van de economische positie van vrouwen en van hun mogelijkheden om een inkomen te verwerven, en empowerment van plaatselijke vrouwen om actief deel te nemen aan de besluitvorming zowel op niveau van de eigen huishouding als op niveau van de gemeenschap. Een hele reeks "positieve actie"-programma's is erop gericht om de lage maatschappelijke status van vrouwen te verhogen, om meisjes meer toegang te geven tot alfabetisering en basisonderwijs, en om vrouwen in het algemeen meer zelfvertrouwen en bewustzijn bij te brengen. In stedelijke gebieden zijn de door de Gemeenschap gefinancierde programma's vooral gericht op arme en achtergestelde gemeenschappen, waar vrouwen de meeste kans lopen in een situatie van seksuele exploitatie terecht te komen. Het "MEDA- democratiseringsprogramma"36 maakt het mogelijk positieve actie te voeren ter bevordering van de verantwoordelijkheid voor mensenrechten en democratische vrijheden, waaronder ook rechten van de vrouw, en een programma van 4 miljoen ecu in Centraal-Afrika is gericht op de rehabilitatie en herscholing van jongvolwassen vrouwen die seksueel geëxploiteerd zijn geweest. In programma's voor stedelijke ontwikkeling worden sociale netwerken ondersteund, wordt krediet gegeven voor activiteiten die inkomen voortbrengen en worden acties tegen drugs en voor de vorming van vrouwen-solidariteitsgroepen ondersteund. Er wordt speciale prioriteit gegeven aan opvangcentra, herscholing en herintegratie van straatkinderen en met name van meisjes, die vaak de belangrijkste doelwitten van seksuele exploitatie zijn. Te ondernemen actie door de Commissie: Met andere betrokken organisaties (NGO's, Lid-Staten, internationale organisaties) vaststellen welke relevante NGO's, zoals vrouwenorganisaties, er in het Middellandse-Zeegebied, Azië en Latijns-Amerika zijn; Het mogelijk maken dat een project over vrouwenhandel in het kader van het "MEDA-democratiseringsprogramma" wordt opgezet en andere relevante begrotingshoofdstukken37 gebruiken voor het opzetten en ondersteunen van 9 min. ecu voor 1996. In het kader van dit programma heeft de Commissie al een in Tunesië gevestigde NGO "El Taller" gefinancierd, die zal werken aan het opzetten van een permanent tribunaal tegen geweld tegen vrouwen. 37 B7-611, Rol van de vrouw in het ontwikkelingsproces. B7-633, Bescheiden kredietfaciliteiten voor vrouwen in ontwikkelingslanden. B7-703, Democratiseringsproces in Latijns-Amerika, en bekijken welke mogelijkheden er zijn om de begrotingslijnenvooralgemeneontwildcelingssamenwerkingtegebruikenvoorfinancieringvanprojecten 27 stimuleringsmaatregelen, onderzoeks- en proefprojecten (rehabilitatie, bewustmakings- en voorlichtingscampagnes met het oog op preventie en gericht op specifieke groepen en de betrokken instanties), evenals projecten gericht op sociale en economische herintegratie van de slachtoffers. Te ondernemen actie door de Gemeenschap: De dialoog over seksuele exploitatie bevorderen, waar mogelijk door gebruik te maken van overeenkomsten met derde landen. in deze zin. 28 DEEL IV: CONCLUSIE Dankzij recente initiatieven van onder andere de Raad van Europa, het Europees Parlement en de Weense Conferentie van de Commissie, staat dit onderwerp nu hoog op de Europese agenda. De voorgestelde acties dienen zo snel mogelijk te worden afgerond en ten uitvoer gelegd. De huidige daadkracht moet worden vastgehouden. We moeten nu een samenhangende lange-termijnaanpak op Europees niveau ontwikkelen en de door de Commissie vastgestelde actiepunten38 in dit document dienen nu in de desbetreffende forums te worden besproken. De Commissie constateert met tevredenheid dat ook onder het komende Nederlandse Voorzitterschap vrouwenhandel als prioritair onderwerp zal worden behandeld39, en de Commissie zal allereerst contacten leggen met de betreffende NGO's. Wat betreft het werkterrein van de derde pijler, is, naast de belangrijke initiatieven van dit moment, de continuïteit gewaarborgd doordat de mensenhandel als een van de prioriteiten is opgenomen in het meerjarig werkprogramma van de JBZ-Raad. Er is behoefte aan vergelijkbare lange-termijnaanpak op andere werkterreinen, waarvoor de doelstellingen nog moeten worden vastgesteld, en de tenuitvoerlegging moet regelmatig worden geëvalueerd. Indien wij ernst willen maken met de bestrijding van de vrouwenhandel, zullen daar zowel op EU- als op nationaal niveau behoorlijke financiële middelen voor vrijgemaakt moeten worden. In dit verband is het een duidelijk teken van erkenning van het probleem dat het Europees Parlement in december 1996 zal stemmen over een verwachte toewijzing van 3 miljoen ecu voor geëxploiteerde vrouwen en kinderen. De Commissie is ervan overtuig dat alle EU-instellingen en Lid-Staten hun actieve rol moeten blijven spelen om een eind te maken aan het toenemende en ernstige probleem van vrouwenhandel. 38 Zie de lijst in Bijlage 1. 39 De Commissie zal met plezier de Ministersconferentie over Vrouwenhandel ondersteunen die in april 1997 in Den Haag wordt gehouden. 29 BIJLAGE 1: Volledige lijst van in deze mededeling voorgestelde actiepunten DEEL II: ONTWIKKELING VAN EEN GEÏNTEGREERD MULTIDISCIPLINAIR BELEID II. 1: INTERDISCIPLINAIRE VOORSTELLEN II. 1. a: Het "STOP-programma" tegen mensenhandel Te ondernemen actie door de EU: • Snelle goedkeuring en tenuitvoerlegging van de gemeenschappelijke actie inzake bovengenoemd programma. I I I. b: Noodzaak van betere gegevens en onderzoek Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: • Voor zover mogelijk sociale begrotingslijnen van de Gemeenschap gebruiken en ontwikkelen voor onderzoek op de bovengenoemde gebieden, evenals voor studies over de rol van vrouwenhandel in de verspreiding van seksueel overdraagbare aandoeningen en drugsgebruik. Door middel van gespecialiseerde workshops van mensen uit de praktijk en onderzoekers vaststellen welke gebieden prioriteit verdienen voor gespecialiseerd onderzoek; • Door de Commissie gefinancierde onderzoeken publiceren en beschikbaar maken. Te ondernemen actie door de EU: • Passende studies in het "STOP-programma" onderbrengen, met name rekening houdend met het toekomstige werk van de Europol-drugseenheid. IL 1. c: Samenwerking en coördinatie Te ondernemen actie door de Lid-Staten: • Overwegen hoe het verzamelen van nationale gegevens kan worden verbeterd en hoe adequate communicatiemechanismen tussen betrokken groepen en autoriteiten tot stand kan worden gebruikt. Te ondernemen actie door de Lid-Staten en de Commissie: • Het werk in de Raad van Europa nauw coördineren. Te ondernemen actie door de EU en de Commissie: 30 • • Met andere internationale organisaties overwegen of het beleid kan worden gecoördineerd en of gezamenlijke acties mogelijk zijn; De dialoog met NGO's in verschillende landen, zowel binnen als buiten de EU, uitbreiden en netwerken van deze NGO's bevorderen. II. 1. d: Voorlichtingscampagnes • • • • Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: Met steun van de begrotingsautoriteit manieren vinden om meer middelen vrij te maken voor voorlichtingsactiviteiten van NGO's; Voorlichtingscampagnes voor slachtofferhulp ondersteunen; Voorlichtingscampagnes ondersteunen die gericht zijn op afschrikking van potentiële klanten. Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Lid-Staten: Overeenkomstig het Vierde actieprogramma van de Gemeenschap op de middellange termijn inzake gelijke kansen, bevorderen dat er voorlichtingsstelsels worden opgezet over de rechten van slachtoffers; zorgen voor regelmatige informatie-uitwisseling tussen Lid-Staten over manieren om met vrouwenhandel gepaard gaande mishandeling te bestrijden. Te ondernemen actie door de Commissie: • Met de Lid-Staten overwegen om samen met de EU-delegaties in derde landen gecoördineerde voorlichtingscampagnes over vrouwenhandel te voeren. II. 1. e: Opleiding Te ondernemen actie: • Zie met name: II. 2. a: Opleiding voor migratie-ambtenaren II. 4. b: Politie-opleiding II. 5. e: Opleiding op maatschappelijk gebied II. 2: MIGRATIE II. 2. a: Opleiding voor migratie-ambtenaren Te ondernemen actie door de EU: • Het "STOP-programma" gebruiken voor opleiding van migratie-ambtenaren; 31 • • Overeenkomstig het meerjarige "Sherlock-programma" opleidingsactiviteiten ten uitvoer leggen op het gebied van valse identiteitsbewijzen. Te ondernemen actie door de Commissie: Een voorstel doen voor een meerjarenprogramma met betrekking tot opleiding en uitwisseling van ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor immigratie- en asielbeleid en buitengrenzen, waarin rekening wordt gehouden met de behoefte aan specifieke opleiding van functionarissen die zich bezighouden met deze zaken op het gebied van bestrijding en preventie van vrouwenhandel. II. 2. b: Tijdelijke verblijfsvergunning Te ondernemen actie door de EU: • Snel overeenstemming bereiken over het voorstel voor een gemeenschappelijk optreden inzake de tijdelijke verblijfsvergunning voor slachtoffers. II. 3: JUSTITIËLE SAMENWERKING H. 3. b: Nationale wetgevingen Te ondernemen actie door de EU: • • Het voorstel uit het "STOP-programma" ten uitvoer leggen om informatie te verzamelen over relevante nationale wetgevingen, bij te dragen tot de beoordeling van de effectiviteit ervan en gerechtelijke samenwerking te vergemakkelijken; Overwegen om derde herkomstlanden aan te moedigen om doeltreffende strafwetgeving tegen handelaars in te voeren en toe te passen. II. 3. c: Een nieuw wettelijk instrument van de Europese Unie Te ondernemen actie door de Lid-Staten en de EU: • Overeenstemming bereiken over gemeenschappelijk optreden inzake justitiële samenwerking met betrekking tot vrouwenhandel, waarbij ook bovengenoemde hoofdpunten worden meegenomen, en de invoering overwegen van extraterritoriale voorzieningen voor de berechting van mensenhandelaars. II. 3. d: Sancties Te ondernemen actie door de Lid-Staten: • De invoering overwegen van zware straffen voor vrouwenhandel, die recht doen aan de ernst van het misdrijf. 32 II. 4: POLITIËLE SAMENWERKING II. 4. a: Samenwerking en communicatie Te ondernemen actie door de Lid-Staten: Zorgen voor snelle ratificatie van de Europol-overeenkomst. Te ondernemen actie door de EU: Het aanleggen door de EDE van een adressenbestand van gespecialiseerde deskundigen en het aanwijzen door de Lid-Staten van nationale contactpunten. • • II. 4. b: Politie-opleiding Te ondernemen actie door de EU en de Lid-Staten: • • • • • • Bovenstaande aspecten van opleidingsprogramma's voor politiepersoneel opnemen in het "STOP-programma"; De politie bewust maken van de positie van de slachtoffers, bijvoorbeeld door gezamenlijke opleidingsprogramma's met organisaties voor slachtofferhulp; Taalonderwijs geven in de talen van de slachtoffers, often minste zorgen voor tolken; Gezamenlijke opleidingen verzorgen met organisaties voor slachtofferhulp; Opleidingen over mensenhandel ontwikkelen in het kader van het "OISIN- programma" inzake rechtshandhaving. Te ondernemen actie door de Lid-Staten: Ervoor zorgen dat er opgeleide vrouwelijke functionarissen beschikbaar zijn als de slachtoffers daarom vragen, en de slachtoffers op de hoogte stellen van deze mogelijkheid. II. 4. c: Derde landen Te ondernemen actie door de EU en de Lid-Staten: • • Opleidingen openstellen voor de Midden- en Oost-Europese landen en de door de EDE bij te houden lijst van contactpunten uitbreiden tot landen van buiten de EU; Zo goed mogelijk gebruikmaken van de gespecialiseerde EU-verbindingsambtenaren in herkomstlanden, in het bijzonder door het gezamenlijk gebruik van middelen, ten einde de samenwerking met lokale rechtshandhavings-instanties te versterken. 33 II. 5: DE MAATSCHAPPELIJKE EN WERKGELEGENHEIDSDIMENSIE n. S. b: Sociale programma's Te ondernemen actie door de Lid-Staten: • • • • Lokale en nationale hulpprogramma's, programma's tegen sociale uitsluiting en herintegratiemaatregelen ondersteunen en ontwikkelen. Te ondernemen actie door de Commissie : Ten volle gebruik maken van de geboden mogelijkheden van het nieuwe Integra- programma om, in samenwerking met de Lid-Staten, hulp te verlenen aan slachtoffers van vrouwenhandel; Gebruik maken van het "Leonardo-programma" om opleidingen te verzorgen voor mensen die risico lopen; Gebruik maken van het programma "Preventie van AIDS en bepaalde besmettelijke ziekten. " en het programma "Gezondheidsbevordering, -voorlichting, -opvoeding en -opleiding in het kader van de actie op het gebied van volksgezondheid" om slachtoffers te helpen. II. 5. c: Opvang- en rehabilitatiecentra Te ondernemen actie door de Lid-Staten: • • • Ondersteuning van opvang- en rehabilitatiecentra in alle Lid-Staten. Te ondernemen actie door de Commissie Onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om het programma "Jeugd voor Europa" te gebruiken voor het creëren van veilige plekken voor slachtoffers, en waar mogelijk jonge vrijwilligers van de nieuwe Europese vrijwilligerscentrale bij enkele van de rehabilitatieprojecten betrekken; Ervaringen en goede praktijkvoorbeelden uitwisselen met betrekking tot onder andere de opzet van opvangcentra, de toegankelijkheid van die centra (bijvoorbeeld door middel van outreach-v/erkers) en de bescherming van het vertrouwelijke karakter van de centra. II. 5. d: Arbeidsomstandigheden Te ondernemen actie door de Lid-Staten: • Informatie uitwisselen over goede praktijkvoorbeelden wat betreft de eisen die worden gesteld aan au pair werk; 34 • • • • Zorgen voor coördinatie tussen sociale en gezondheidsinspectiediensten en politiediensten met als doel slachtoffers te vinden en te helpen; Nagaan of de bepalingen in richtlijnen van de Gemeenschap inzake bewijzen van goed gedrag een doeltreffend middel zijn om voor de activiteiten waarvoor ze gelden, een waarborg te bieden inzake legitieme punten van zorg op het gebied van openbare orde; De doeltreffendheid vaststellen van Richtlijn 64/221 betreffende de coördinatie van bijzondere maatregelen ten aanzien van de verplaatsing en verblijf, welke gerechtvaardigd zijn uit hoofde van de openbare orde, de openbare veiligheid en de volksgezondheid (tenuitvoerlegging van artikel 56 van het Verdrag van Rome). Te ondernemen actie door de Commissie: De Lid-Staten aanmoedigen om na te gaan hoe doeltreffend de vereiste verklaringen van goed gedrag zijn en op basis daarvan indien nodig passende actie voor te stellen. II. 5. e: Opleiding op maatschappelijk gebied Te ondernemen actie door de Lid-Staten: • • • Plaatselijke en landelijke scholingsprogramma's ondersteunen voor personen in sociale en gezondheidskundige beroepen. Te ondernemen actie door de Commissie: Onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om gespecialiseerde opleidingsprogramma's voor gezondheidskundige en maatschappelijk dienstverleners op te zetten in het kader van "Socrates" of "Leonardo"; In het kader van "Socrates" en/of "Leonardo" gebruik maken van de programma's van volwasseneneducatie voor slachtoffers. DEEL Hl: SAMENWERKING MET DERDE LANDEN Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: • Overwegen om waar mogelijk gebruik te maken van overeenkomsten met derde landen om besprekingen te voeren over vrouwenhandel en over de manier waarop de partners kunnen samenwerken. III. 1: MIDDEN- EN OOST-EUROPA EN DE NOS 35 Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: Doorlopend gebruik maken van de Democratiserings- en LIEN-programma's Phare en Tacis; Stimuleren dat gebruik wordt gemaakt van de relevante programma's van de Gemeenschap in het kader van de aanvullende protocollen van de Europese overeenkomsten met de LMOE's. In de context van beleidsadviezen en met behulp van Phare en Tacis in de LMOE's en de NOS het wettelijke kader ontwikkelen voor de bevordering van acties van grensoverschrijdende samenwerking ter preventie van illegale migratie, en van de nieuwe programma's in het kader van de derde pijler; NGO's ervan op de hoogte stellen dat het democratiseringsprogramma van B7-7 ook kan worden gebruikt voor specifieke acties ter ondersteuning van slachtoffers van vrouwenhandel, zoals de ontwikkeling van preventiecampagnes, ontwikkeling van vertrouwelijke gezondheidscentra en voorzieningen voor sociale, medische en psychologische hulp aan slachtoffers van vrouwenhandel, ontwikkeling van uitgebreide programma's om met behulp van scholing en juridische bijstand slachtoffers van vrouwenhandel te helpen hun plaats in de samenleving en/of in hun land van herkomst te hervinden en ontwikkeling van speciaal op het probleem van handel in vrouwen en kinderen toegespitst onderwijs in mensenrechten; De begrotingslijn inzake ondersteuning van organisaties die praktische hulp bieden aan mensen die slachtoffer zijn van schendingen van de mensenrechten (opvang en rehabilitatie, juridisch advies, gezondheidszorg en hulp voor mensen die het slachtoffer zijn geworden van schendingen van de mensenrechten) gebruiken om specifieke projecten op te zetten voor slachtoffers van vrouwenhandel (B7-707); Subsidies voor bepaalde activiteiten van organisaties die doelen op het gebied van mensenrechten nastreven speciaal bestemmen voor de strijd tegen vrouwenhandel (B7-7040). Te ondernemen actie door de EU: In het kader van de gestructureerde dialoog over justitie en binnenlandse zaken, de samenwerking tussen justitie en politie verbeteren, in het bijzonder met de LMOE's. • • • • • • • III. 2: LANDEN IN AFRIKA, HET CARIBISCH GEBIED EN DE STILLE OCEAAN Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: • Het Europees Ontwikkelingsfonds inzetten voor nieuwe gebieden, bijvoorbeeld voor de verbetering van wetgeving, voor opleiding van juridisch en politiepersoneel in het bestrijden van vrouwenhandel en preventie- en bewustmakingsactiviteiten; 36 • • • Op basis van de ervaringen van de Commissie op het gebied van drugs de dialoog over deze zaken met ACS-landen bevorderen en voor de volgende gezamenlijke vergadering een ACS-rapporteur benoemen die het initiatief moet nemen voor een dergelijke dialoog; In samenwerking met NGO's, Lid-Staten en internationale organisaties een proefproject ondersteunen dat in een te kiezen land zal worden opgezet. Het zou hierbij kunnen gaan om preventie, opleiding en opvang (wellicht kunnen sommige slachtoffers een actieve rol aangeboden krijgen in de eigen rehabilitatie, bijvoorbeeld door campagnes in hun land te ontwerpen, op te zetten en uit te voeren); Met andere betrokken organisaties (NGO's, Lid-Staten, internationale organisaties) stimuleringsmaatregelen, onderzoek en proefprojecten vaststellen en opzetten (opvang, bewustmakings- en voorlichtingscampagnes en preventieactiviteiten gericht op specifieke groepen en betrokken instanties) met gebruikmaking van de relevante begrotingshoofdstukken. III. 3: ALA/MED-LANDEN Te ondernemen actie door de Commissie: • • Met andere betrokken organisaties (NGO's, Lid-Staten, internationale organisaties) vaststellen welke relevante NGO's, zoals vrouwenorganisaties, er in het Middellandse-Zeegebied, Azië en Latijns-Amerika zijn; Het mogelijk maken dat een project over vrouwenhandel in het kader van het "MEDA-democratiseringsprogramma" wordt opgezet en andere relevante begrotingshoofdstukken gebruiken voor het opzetten en ondersteunen van stimuleringsmaatregelen, onderzoeks- en proefprojecten (opvang, bewustmakings- en voorlichtingscampagnes met het oog op preventie en gericht op specifieke groepen en de betrokken instanties), evenals projecten gericht op sociale en economische herintegratie van de slachtoffers. Te ondernemen actie door de Gemeenschap: • De dialoog over seksuele exploitatie bevorderen, waar mogelijk door gebruik te maken van overeenkomsten met derde landen. 37 BIJLAGE 2: Uittreksels van de belangrijkste teksten over vrouwenhandel 1. 1993 JBZ-Aanbevelingen over de mensenhandel voor prostitutiedoeleinden (Persmededeling van de Raad 10550/93 van 29-30 november 1993) Aanbeveling 1 Aangezien het voor een effectieve bestrijding van het ronselen van prostituées en voor het oprollen van prostitutienetwerken nodig is dat politiefunctionarissen zo goed mogelijk geïnformeerd zijn over wetten in andere landen en over bestrijdingsmethoden en praktijken van buitenlandse politiediensten, adviseert de Raad tot het nemen van bilaterale initiatieven waardoor politiefunctionarissen hun opleiding op dit gebied kunnen voltooien. Aanbeveling 2 Aangezien het voor een effectieve bestrijding van exploitatie van prostitutie nodig kan zijn de informatie op nationaal niveau te centraliseren, adviseert de Raad dat nationale instanties de mogelijkheden nagaan om binnen de Lid-Staten nationale coördinatiestructuren op te zetten en de internationale uitwisseling van die informatie te ontwikkelen. Aanbeveling 3 De Raad benadrukt dat het noodzakelijk is om een grotere rol toe te kennen aan het verzamelen en verspreiden van informatie op dit gebied door verbindingsambtenaren met algemene bevoegdheden, die worden gestationeerd in de Lid-Staten en in de landen buiten de EU waar de slachtoffers van prostitutienetwerken vandaan komen. Aanbeveling 4 Aangezien de meeste Lid-Staten niet over speciale wetgeving beschikken om de mensenhandel voor prostitutiedoeleinden aan te pakken, zou de Raad willen benadrukken dat het van belang is te overwegen of er behoefte is aan het opzetten van voorlichtingscampagnes in diplomatieke en consulaire kringen en onder de grensbewakingsinstanties, ten einde de exploitatie van prostitutie vóór te zijn, in het bijzonder bij de behandeling van visumaanvragen. Aanbeveling 5 De Raad besluit dat de activiteiten in de strijd tegen de mensenhandel voor prostitutiedoeleinden zullen worden uitgebreid en geïntensiveerd op de gebieden van bestuurlijke en politiële samenwerking, rechtshandhaving, immigratie en toegang tot nationale grondgebieden. 2. Verklaring en Actieprogramma van Wenen A/CONF 157/23, Wereldconferentie Mensenrechten, Wenen, 14-16 juni 1993 38 Deel I, §18 De mensenrechten van vrouwen en meisjes vormen een onvervreemdbaar, integraal en ondeelbaar onderdeel van de universele mensenrechten (. ) Geweld op basis van gender en alle vormen van uitbuiting, met inbegrip van die welke voortkomen uit culturele vooroordelen, en internationale vrouwenhandel, zijn onverenigbaar met de waardigheid en waarde van de menselijke persoon en dienen te worden uitgebannen. Deel II, §38 De Wereldconferentie Mensenrechten benadrukt dat het van belang is toe te werken naar uitbanning van alle vormen van uitbuiting van en handel in vrouwen (. ) 3. Verklaring van Peking en Platform for Action van de Vierde Wereldvrouwenconferentie, China, 4-15 september 1995 Doelstelling D. Geweld jegens vrouwen § 122 Daadwerkelijke afschaffing van handel in vrouwen en meisjes ten behoeve van de seksindustrie is een zaak van grote internationale zorg. De uitvoering van het Verdrag ter bestrijding van handel in personen en van de exploitatie van prostitutie door anderen, 1949, alsmede andere relevante documenten, dient te worden geëvalueerd en aangescherpt. Het gebruik van vrouwen in internationale prostitutie- en handelsnetwerken, is een kernactiviteit van de internationale georganiseerde misdaad geworden. De Speciale Rapporteur van de Commissie van de rechten van de mens inzake geweld jegens vrouwen, die onderzoek heeft ingesteld naar deze daden als extra oorzaak van de schending van de mensenrechten en fundamentele vrijheden van vrouwen en meisjes, wordt uitgenodigd om, binnen haar mandaat en met de grootste spoed, aandacht te schenken aan de problematiek van internationale handel ten behoeve van de seksindustrie, alsmede aan gedwongen prostitutie, verkrachting, seksueel misbruik en sekstoerisme. Vrouwen en meisjes die het slachtoffer zijn van deze internationale handel, lopen meer risico op verder geweld, alsook op ongewenste zwangerschap en seksueel overdraagbare infectieziekten, inclusief HTWAIDS. Strategische doelstelling D3. Vrouwenhandel uitbannen en slachtoffers van geweld als gevolg van prostitutie en vrouwenhandel ondersteunen. (Zie indien nodig de tekst, §130 a, b, c, d, e). 4. Aanbevelingen van de Europese Conferentie over Vrouwenhandel, Wenen, 10-11 juni 1996 Aanbevelingen van de Werkgroep Migratiebeleid De Werkgroep Migratiebeleid, Overwegende dat er algemene overeenstemming is bereikt over het idee dat het migratiebeleid moet worden aangepast ten einde vrouwenhandel effectiever te voorkomen en te onderdrukken, erkennende dat er voor de bestrijding van vrouwenhandel effectiever en nauwer moet worden samengewerkt tussen de bestemmingslanden en de herkomst- en transitolanden, 39 verzoekt om verbetering en coördinatie van het verzamelen en uitwisselen van informatie en statistieken, met het oog op het bijeenbrengen van de in de verschillende instellingen binnen en buiten de EU aanwezige deskundigheid; adviseert om onderzoek te ondersteunen dat gericht is op huidige ontwikkelingen in de vrouwenhandel; benadrukt het belang van versterking van de bestaande opleiding voor migratie-ambtenaren en het opnemen van "vrouwenhandel" in toekomstige meerjarige uitwisselingsprogramma's. Om in staat te zijn te voorkomen dat mogelijke slachtoffers de bestemmingslanden binnenkomen, adviseert de Werkgroep Migratie: het algemene bewustzijn van ambtenaren van de Lid-Staten, evenals dat van hen die op ambassades en consulaten werken en die belast zijn met het verstrekken van visa, te vergroten, zodat verdachte zaken aan het licht komen voordat de behandeling van de visumaanvraag van de slachtoffers wordt afgerond, met het doel de georganiseerde vrouwenhandel in de landen van herkomst te bestrijden; het algemene bewustzijn onder de potentiële slachtoffers in de landen van herkomst te vergroten door middel van voorlichtingscampagnes die enerzijds gericht zijn op de kansen, beperkingen en rechten van individuen in geval van legale migratie, en anderzijds op de risico's die verbonden zijn aan illegale migratie. Om vrouwenhandel te bestrijden nadat de slachtoffers het bestemmingsland zijn binnengekomen, adviseert de Werkgroep Migratie: na te denken over een tijdelijke verblijfsvergunning voor slachtoffers die bereid zijn als getuigen op te treden in gerechtelijke procedures; na te denken over hulp bij terugkeer naar hun land van vrouwen die slachtoffer van vrouwenhandel zijn geworden, in het bijzonder om hen te helpen bij de herintegratie in de maatschappij in hun land van herkomst; de belangrijke rol van niet-gouvernementele organisaties te erkennen en de samenwerking tussen deze organisaties en overheidsorganisaties te ondersteunen. Aanbevelingen van de Werkgroep Justitiële Samenwerking Overwegende dat vrouwenhandel een ernstige vorm van georganiseerde misdaad is, getuigt van bijzondere minachting voor de rechten van slachtoffers en een aantasting vormt van de waardigheid van vrouwen; Overwegende dat het belangrijker is dan het formuleren van een rechtsgeldige definitie, om aandacht te besteden aan de kenmerken van het verschijnsel en in die context speciaal stil te staan bij het feit dat de bijzonder kwetsbare en afhankelijke positie van de slachtoffers wordt misbruikt en uitgebuit, ongeacht of er schijnbaar sprake is van instemming en 40 ongeacht de handelsmiddel en en -methoden; Overwegende dat het Gemeenschappelijk Optreden inzake racisme en vreemdelingenhaat een goed model biedt voor de aanpak van de kwestie van vrouwenhandel, Verzoekt de Werkgroep de Europese Unie in de context van justitiële samenwerking: Vast te stellen of er maatregelen moeten worden getroffen voor de strafbaarstelling van misbruik van de kwetsbare positie van vrouwen (die met of zonder hun instemming slachtoffer zijn geworden van vrouwenhandel voor seksuele exploitatie); Een overzicht en evaluatie van de nationale wetgevingen op het gebied van misdrijven in verband met vrouwenhandel voor te bereiden, waarin gedetailleerde gegevens zijn verwerkt omtrent de extraterritoriale rechtspraak en het aantal vervolgingen en veroordelingen; De ratificatie en effectieve tenuitvoerlegging van bestaande internationale conventies over de handel in personen te bevorderen; Voorzieningen te treffen inzake inbeslagname van de opbrengsten uit misdaad en witwas acties in verband met vrouwenhandel; Te zorgen voor informatie-uitwisseling tussen gerechtelijke autoriteiten, en een wettelijke basis te leggen voor spontane informatie-uitwisseling; Aan te bevelen dat elk land een coördinatieorgaan voor de bestrijding van vrouwenhandel opzet, waarin gerechtelijke, politie-, immigratie- en andere betrokken instanties en organisaties vertegenwoordigd zijn; Te bevestigen dat vrouwenhandel een vorm van georganiseerde misdaad is en dat daarom de EU-resoluties van 23 november 1995 inzake de bescherming van getuigen in de strijd tegen georganiseerde misdaad (en de resolutie inzake individuele personen die samenwerken met het justitie in de strijd tegen georganiseerde misdaad) van toepassing zijn op alle getuigen, inclusief slachtoffers; Door toekenning van een tijdelijke verblijfsstatus ervoor te zorgen dat de slachtoffers voor de duur van het politieonderzoek en de gerechtelijke procedures beschikbaar zijn, te zorgen voor goede coördinatie met de immigratie-autoriteiten ten einde te voorkomen dat vrouwen worden uitgezet zonder voorafgaand overleg met de autoriteiten die belast zijn met het onderzoek naar vrouwenhandel en te zorgen voor financiële en andere steun aan het slachtoffer gedurende deze periode; De noodzaak te benadrukken van meer samenwerking met de organisaties voor slachtofferhulp; Maatregelen te overwegen ten einde te voorkomen dat INTERNET wordt misbruikt voor seksuele exploitatie. 41 Aanbevelingen van de Werkgroep Rechtshandhaving en politiële samenwerking ALGEMEEN Bij vrouwenhandel zijn de vrouwen slachtoffer van een misdrijf en dienen zij als zodanig te worden behandeld. Hulp aan slachtoffers moet daarom steeds voorop staan. Het is zeer bevorderlijk voor het onderzoek als de slachtoffers meewerken, en dit moet dan ook worden aangemoedigd en vergemakkelijkt door middel van een passend wettelijk kader, zoals de toekenning van bijzondere verblijfsvergunningen en regelingen voor bescherming van getuigen. De samenwerking tussen verschillende autoriteiten en NGO's moet worden uitgebreid. De nadruk moet liggen op alle vormen van handel in personen voor seksueel misbruik. Daarnaast zal specifiek onderzoek naar vrouwenhandel voor seksueel misbruik niet alleen een verrijking inhouden van het algemene onderzoek, maar zal het ook leiden tot de vaststelling van specifieke behoeften en benaderingen. Er zijn heldere definities op nationaal en internationaal niveau nodig om de grenzen te kunnen bepalen van de te bestuderen en te analyseren verschijnselen. Er dient rekening mee te worden gehouden dat vrouwenhandel niet altijd samen gaat met illegale immigratie. Legale migranten kunnen ook slachtoffer van handel worden. Er zou meer politiek belang moeten worden gehecht aan de kwestie, zodat de nationale autoriteiten passende actie kunnen ondernemen. Zowel op nationaal als op internationaal niveau moet een interdisciplinaire aanpak door verschillende instanties tezamen worden gegarandeerd. Dit complexe probleem kan niet door één instantie alleen worden aangepakt. Er moet beter voorlichtingsmateriaal beschikbaar komen in de herkomstlanden, ten einde potentiële slachtoffers en betrokken organisaties te kunnen waarschuwen. NATIONAAL NIVEAU Politie-instanties moeten bijdragen tot bewustmaking, zowel binnen hun eigen gelederen als binnen alle andere betrokken instanties. Initiatieven die op het gebied van rechtshandhaving zijn ondernomen, dienen te worden aangemoedigd. De instelling van een centrale eenheid in elke Lid-Staat zou bijdragen tot de verwezenlijking van een multidisciplinaire aanpak, waarbij gebruik wordt gemaakt van ervaringen die in sommige EU-Lid-Staten reeds zijn opgedaan. Deelname van alle belanghebbende instanties en NGO's moet worden verzekerd. In elk land moet de te ontwikkelen nationale strategie op de volgende overwegingen zijn gebaseerd: 42 - concreet inzicht in het verschijnsel door middel van de ontwikkeling van strategische en operationele analyses, gebruikmaking van zowel politie-inlichtingen als van alle relevante informatie en aanwijzingen. Deze inspanningen zouden op een gemeenschappelijke basis kunnen worden gestructureerd, wellicht met gebruikmaking van het anti-handelmodel van de IOM; - een adequaat preventiebeleid; - een rechtshandhavingsbeleid dat niet wordt beperkt tot strafrechtelijk onderzoek en strafprocedures (bestraffing, inbeslagname van winsten, verbeurdverklaring van onwettig verkregen eigendom) maar dat ook bestuurlijke maatregelen inhoudt (vergunningen, regelingen in verband met het verrichten van arbeid, belastingmaatregelen). Er moeten specifieke opleidingsprogramma's worden ontwikkeld voor politiemensen die zich bezighouden met de strijd tegen de vrouwenhandel (maatschappelijke en juridische aspecten, witwas-acties, psychologische training, werking van opvangcentra). De contacten tussen slachtoffers en politie-instanties dienen te worden verbeterd door het vertrouwen van de slachtoffers in de politie te vergroten. Dit kan in het bijzonder worden bewerkstelligd door middel van taalonderwijs, door de politie meer bewust te maken van de specifieke situatie waarin slachtoffers zich bevinden, en door vrouwelijk politiepersoneel beschikbaar te stellen wanneer daarnaar wordt gevraagd. INTERNATIONAAL Hoewel moet worden gestreefd naar deelname aan alle internationale discussies, zou ook een specifieke EU-aanpak zinvol zijn. Op EU-niveau dient een interdisciplinair actieplan (over de verschillende pijlers) te worden ontwikkeld. Analyse op internationaal niveau (EU en herkomstlanden) dient te worden uitgevoerd. Politiediensten moeten (binnen het kader van de nationale wetgevingen) beter met elkaar samenwerken, en eveneens nauw samenwerken met Europol en Interpol. Het is van wezenlijk belang dat inlichtingen snel en effectief kunnen worden uitgewisseld. Dit moet geschieden op basis van bilateraliteit en waar nodig door middel van samenwerking via de Europol-drugseenheid, Interpol en andere samenwerkingsprogramma's tussen landen. Er dienen nationale contactpunten te worden ontwikkeld en zowel binnen de EU als met de andere betrokken landen moet een adressenbestand van contactpunten worden opgesteld, vergelijkbaar met die welke reeds op nationaal niveau bestaan. Samen met de derde landen moet een passende politie-opleiding worden opgezet. Ook dient gebruik te worden gemaakt van bestaande opleidingsinstituten en -programma's. 43 Binnen de EU moeten initiatieven worden ontwikkeld om te bereiken dat alle Lid-Staten even effectief vormen van criminaliteit die verband houden met soorten georganiseerde misdaad kunnen bestrijden. Aanbevelingen van de Werkgroep Sociaal beleid en bescherming De Werkgroep Sociaal beleid: Overwegende het belang van het probleem van vrouwenhandel en de algemene kennis over dat onderwerp, Overwegende de tendens van constante toename van het fenomeen, Overwegende dat vrouwenhandel niet alleen een maatschappelijk probleem is, maar hoofdzakelijk een mensenrechten-kwestie, omdat de menselijke waardigheid er direct bij in het geding is, Overwegende de met eenparigheid van stemmen goedgekeurde resolutie van het Europees Parlement over dit onderwerp, Overwegende dat sommige Lid-Staten een grote stap voorwaarts hebben gezet in de strijd tegen vrouwenhandel, terwijl andere Lid-Staten het onderwerp nog niet op de agenda hebben geplaatst, - heeft in de sociale dimensie van vrouwenhandel drie factoren onderscheiden: * Structurele problemen (armoede, ongelijkheid, verandering van waarden, sociale uitsluiting, enz. ) * De actoren (handelaars, klanten, slachtoffers) * De gevolgen (schendingen van mensenrechten, gezondheidsproblemen, enz. ) - stelt drie niveaus vast waarop kan worden ingegrepen: * Internationale en regionale organisaties en de Europese Unie * De landen * Burgers en NGO's - herinnert aan de noodzaak de volgende instrumenten te gebruiken: * Internationale en regionale instrumenten (Conventies, resoluties enz. ) * Financiële instrumenten OP HET GEBIED VAN PREVENTIE: - verzoekt de betrokken instanties om een effectieve toepassing van de goedgekeurde instrumenten, - vraagt om de ontwikkeling van preventieve bewustmakingsprogramma's in herkomst-, transito- en bestemmingslanden (zoals bijvoorbeeld publieksvoorlichtingscampagnes, met name gericht op jongeren), die moeten aansluiten bij de specifieke sociale en culturele 44 situatie van elk land, - bevestigt het belang van openbare bewustmakingscampagnes over sekstoerisme, - moedigt aan dat informatie en ervaringen met betrekking tot vrouwenhandel op EU- niveau en met derde landen worden uitgewisseld, - verzoekt de EU en de Lid-Staten kwalitatief en kwantitatief onderzoek naar rechtsvergelijking en relevante beleidsanalyses te ondersteunen, evenals studies naar de structuur van de vraag, - nodigt de EU en de Lid-Staten uit om speciale interdisciplinaire opleidingen te ontwikkelen voor personen die met dit onderwerp te maken hebben (zoals rechters, politiepersoneel, dokters en maatschappelijk werkers), - onderstreept de rol van ambassades in de strijd tegen vrouwenhandel, - verzoekt om de totstandbrenging en/of de ontwikkeling van programma's ter bestrijding van sociale uitsluiting, OP HET GEBIED VAN SLACHTOFFERHULP: - vraagt de Lid-Staten te zorgen voor passende bescherming, en waar nodig de toegang tot het recht voor de slachtoffers te vergemakkelijken, - moedigt de totstandbrenging aan van meer lokale opvangcentra voor slachtoffers van mensenhandel, zodat zij geestelijke, medische, maatschappelijke en bestuurlijke hulp kunnen krijgen (specifieke acties voor specifieke methoden), - herinnert aan het belang van politiële en justitiële samenwerking, - verzoekt de Lid-Staten te bevorderen dat acties van verschillende tegen vrouwenhandel strijdende actoren elkaar aanvullen en worden gecoördineerd, OP HET GEBIED VAN REHABILITATIE VAN SLACHTOFFERS: - vraagt om de ontwikkeling van hulpverleningsprogramma's en speciale maatregelen ter vergemakkelijking van de herintegratie in de maatschappij en/of in het land van herkomst, met inbegrip van beter gebruik van en uitbreiding van de verschillende EG-programma's in het kader van ontwikkelingssamenwerking en associatie-akkoorden met derde landen, - nodigt de Lid-Staten en de EU uit om initiatieven van de herkomstlanden te ondersteunen die gericht zijn op volledige herintegratie van de slachtoffers, Als follow-up van de Conferentie *** 45 - zou elke nationale regering het probleem van de vrouwenhandel als prioriteit moeten aanmerken, - zou een netwerk moeten worden opgezet van officiële en niet-officiële instellingen ten einde de noodzakelijke synergie te verwezenlijken en discussies en initiatieven te coördineren, - zouden alle institutionele actoren het bereik van de bestaande begrotingslijnen moeten uitbreiden, zodat de strijd tegen vrouwenhandel eronder kan vallen, - moet de mogelijkheid worden onderzocht óm een specifiek juridisch instrument op Europees niveau te ontwerpen. 46 BIJLAGE 3. Gedetailleerde bibliografie over de vrouwenhandel in Europa I. Internationale instrumenten a) Universele instrumenten - International Agreement for the suppression of the white slave traffic, signed at Paris on 18 May 1904 - International Convention for the suppression of the white slave traffic, signed at Paris on 4 May 1910 and amended by the Protocol signed at Lake Success, New York, on 4 May 1949 - International Convention for the suppression of the traffic in women and children, concluded at Geneva on 30 September 1921 and amended by the Protocol signed at Lake Success, New York, on 12 November 1947 - International Convention for the suppression of the traffic in women of full age, concluded at Geneva on 11 October 1933 and amended by the Protocol signed at Lake Success, New York, on 12 November 1947 - Convention for the Suppression of the Traffic in Persons and the Exploitation of the Prostitution of Others - approved by the General Assembly in its resolution 317 (IV) of December 2, 1949, opened for signature at Lake Success, New York, on 21 March 1950 - Final Protocol to the Convention for the Suppression of the Traffic in persons and of the Exploitation of the Prostitution of Others, 21 March 1950 - Third Committee Resolution concerning Traffic in women and girls; United Nations General Assembly, 50th Session (1995) - Resolution on Traffic in women and girls, Commission on the Status of Women, UN, 39* session (1995), (39/6) b) Raad van Europa - Recommandation 161 (3 mai 1958) de l'Assemblée consultative demandant une ratification rapide de la Convention internationale du 2 décembre 1949 pour la répression et l'abolition de la traite des êtres humains et de l'exploitation de la prostitution c) Europese Gemeenschappen Paritaire vergadering ACS-EU Resolutie betreffende vrouwenhandel, aangenomen op 27 september 1991 in Amsterdam 47 Paritaire vergadering ACS-EU Europees Parlement Europees Parlement Europees Parlement Europees Parlement Raad van de Europese Unie mensenhandel, 29 en 30 november 1993 Resolution on the specific role of women in development cooperation and trafficking in women, adopted on 22 March 1996 in Windhoek (Namibia) (ref: ACP-EU 1674/96/fin. ) Resolutie over geweld jegens vrouwen - aangenomen op 11 juni 1986 (ref: PB C 176, 14. 7. 1986) Resolutie over prostitutie en mensenhandel - aangenomen op 14 april 1989 (ref: PB C 120, 16. 5. 1989) Resolutie over vrouwenhandel - aangenomen op 16 september 1993 (ref: PB C 268, 4. 10. 1993) Resolutie over de mensenhandel - aangenomen op 18 januari 1996 (ref: PB C 32, 5. 2. 1996) Aanbeveling van de Raad van Justitie en Binnenlandse zaken betreffende II Aanverwante instrumenten a) Universele instrumenten - Slavery Convention signed at Geneva on 25 September 1926 - ILO Convention concerning Forced Compulsory Labour signed at Geneva on 28 June 1930 (no. 29) - Déclaration Universelle des Droits de l'Homme - adoptée et proclamée par l'Assemblée générale dans sa résolution 217 A (III) du 10 décembre 1948 - European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms of 4 November 1950 - Supplementary Convention on the Abolition of Slavery, the Slave Trade and Institutions and Practices Similar to Slavery, 1 September 1956 - ILO Convention concerning the Abolition of Forced Labour, 1957 (NO. 105) - International Covenant on Civil and Political Rights of December 1966 - Convention on the elimination of all forms of discrimination against women, 18 December 1979 - General Assembly's resolution (42/140) of 7 December 1987 on the rights and dignity of migrant workers - Convention on the Protection of the Rights of all Migrant Workers and Members of their Families of 18 December 1990 - General Assembly resolution (48/102) of 20 December 1993 on the combat against alien- smuggling 48 - Economic and Social Council resolution (1995/10) of 24 July 1995, concerning criminal justice action to combat the organized smuggling of illegal migrants across national boundaries b) Raad van Europa - Convention de sauvegarde des droits de l'homme et des libertés fondamentales, Rome 4 novembre 1950 - European Convention on Extradition of 13 December 1957 - European Convention on Mutual Assistance in Criminal Matters of 10 April 1959 - European Convention on the Transfer of Proceedings in Criminal Matters of May 1972 - Convention for the Protection of Individuals with regard to Automatic Processing of Personal Data, 28 January 1981 - Convention on Laundering, Search, Seizure and Confiscation of the proceeds from Crime, 8 November 1990 % - Recommendation n° R (91) 11 of 9 September 1991 concerning sexual exploitation, pornography and prostitution of and trafficking in, children and young adults and draft report thereto, CDPC(91)17, Strasbourg 18 July 1991 c) Europese Gemeenschappen Europees Parlement Europees Parlement Europees Parlement Europees Parlement d) Overige Resolutie over een Europees handvest voor de rechten van het kind, aangenomen op 8 juli 1992 Resolutie van 22 januari 1993 over de oprichting van Europol (ref: PB C 42, 15. 2. 1993) Resolutie van 17 december 1993 over pornografie (ref: PB C 20, 24. 1. 1994) Resolutie van 19 mei 1995 over de Europol-overeenkomst (ref: PB C 151, 19. 6. 1995) Akkoord Schengen betreffende de geleidelijke afschaffing van de controles aan de gemeenschappelijke grenzen, 1985 III. Verslagen UN UN Declaration on the Elimination of Violence against Women, 1993 Advancement of Women - Traffic in women and girls - Report of the Secretary General, August 1995 (ref: A/50/369) 49 UN UN UN UN IOM IOM IOM IOM IOM Raad van Europa Raad van Europa Raad van Europa Raad van Europa Europees Parlement INTERPOL Michèle HIRSCH IGC Third Committee Report of the Secretary General to the 50** Session of the General Assembly concerning Traffic in women and girls; (1995) (ref: A/50/369) Fourth World Conference on Women - Beijing, China, 4-15 September 1995, section D, (ref: A/CONF. 177/L. /Add. 20) UN Expert Group Meeting on Violence against Women Migrant Workers - Manila, Philippines - 27-31 May 1996 Programme of Action of the UN Commission on Human Rights for the Prevention of the Traffic in Persons and the Exploitation of Others, 1996 "Trafficking in Migrants", Quarterly Bulletin of the International Organization for Migration, N°4, September 1994 Seminar on 'International Response to Trafficking in Migrants and the Safeguarding of Migrant Rights', Geneva, 26-28 October 1994 Trafficking and Prostitution: the growing exploitation of migrant women from Central and Eastern Europe, May 1995 Trafficking in women for sexual exploitation to Italy, June 1996 Trafficking in Women to Austria for Sexual Exploitation, in collaboration with the Office of the Austrian Minister of Women's Affairs, June 1996 Working papers and Proceedings of the Seminar on action against traffic in women and forced prostitution as violations of human rights and human dignity (Strasbourg 25-27 September 1991) (ref: EG/PROST (91)) Final report of the Group of Specialists on action against traffic in women and forced prostitution (EG-S-TP) with amended appendices, Steering Committee for equality between men and women (CDEG), June 1994, (ref:s:\equality\cdeg94\ecdeg31. 94) Amended summary of national replies to the questionnaire on forced prostitution and traffic in women, Steering Committee for equality between men and women (CDEG), June 1994, (ref:s:\equality\cdeg94\ecdeg32. 94) Synthesis of answers by the individual countries to the questionnaire on forced prostitution and traffic in women - amended tables, Steering Committee for equality between men and women (CDEG), June 1994, (ref: s:\equal ity\cdeg94\ecdeg3 3. 94) Report on behalf of the Committee on Women's Rights on Exploitation of Prostitution and the traffic in Human Beings: rapporteur Carmen Llorca Vilaptana, Session document of 31 march 1989, A2-52/89 Recommandations du Colloque international sur la traite des êtres humains (Saint-Cloud, 21-23 septembre 1988) Plan of Action against Traffic in women and forced prostitution for the Council of Europe, 9 April 1996 (ref: EG (96) 2) (Inter-Governmental Consultations on Asylum Refugee and Migration Policies in Europe, North America and Australia) - Answers by Participating States to the Questionnaire on Trafficking of Aliens. Document : IGC/TRAF/7/94 50 Budapest Group - Exchange of information on Alien's trafficking in states of Europe, North America and Australia, Dec. 1995 (ref:IGC/TRAF/10/95(I)) "Anti-trafficking model legislation", Report of the working group of the Budapest Group, prepared by Belgium and Poland with the technical support of IGC, Ljubljana, 13-14 June 1996 INTERPOL UNHCR UN UN UN UN UN UN UN UN UNESCO UNESCO IV. Aanverwante verslagen Conclusions de la Réunion européenne en matière d'exploitation de la prostitution et de la pornographie (Saint-Cloud, 28-29 septembre 1987) "Sexual violence against Refugees - Guidelines on Prevention and Response" - Geneva 1995 Report of the Working Group on Contemporary Forms of Slavery on its sixteenth session, Economic and Social Committee, Commission on Human Rights, E/CN. 4/Sub. 2/1991/41, 19 August 1991 Report of the World Conference on Human Rights, Vienna, 14-25 June 1993 (A/CONF. 157/(Part I)), chap III Report of the International Conference on Population and Development, Cairo, 5-13 September 1994 (A/CONF. 171/13), annex, para 4. 9; 10-15;10. 20 Economic and Social Council - Reports prepared by the Secretary General to combat the smuggling of illegal migrants (refs: A/49/3 50,E/CN. 15/1995/3) UNICRI - The World's Women 1995: Trends and Statistics, prepared by the Statistics Division of the Department for Policy Analysis Economic and Social Council - Commission on Crime Prevention and Criminal Justice - Review of priority themes - Measures to combat the smuggling of illegal migrants - Report of the Secretary General, 21 March 1996 (ref: E/CN. 15/1996/4) Economic and Social Council - Commission on Crime Prevention and Criminal Justice - Review of priority themes - Elimination of violence against women, 23 May 1996 (réf. E/CN15/1996/L. 10) Report of the Special rapporteur on violence against women, April 1996 (ref: E/CN. 4/1996/53) Conclusions et recommandations générales de la réunion internationale d'experts sur les causes socio-culturelles prostitution et stratégies contre le proxénétisme et l'exploitation sexuelle des femmes (Madrid, 18-21 mars 1986) (ref: SHS-85/CONF. 608/14) fédération Internationale des Droits de l'Homme, Conseil international des femmes, Communauté Française de Belgique: "Actes de la conférence de Bruxelles du 6 mars 1993, Commerce du sexe et droits humains (2ème édition)" V. Beschikbare nationale bronnen 51 a) België - Belgische Parlementaire commissie inzake mensenhandel - Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racism ebestrij ding b) Nederland Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Openbaar Ministerie c) Frankrijk Parlementair onderzoek naar een structureel beleid met het oog op de bestraffing en de uitroeiing van de mensenhandel Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers (ref: 673/8-91/92, 18 maart 1994) Evaluatierapport over de evolutie en de resultaten van de bestrijding van de internationale mensenhandel, maart 1996 Vrouwenhandel, Onderzoek naar aard, globale omvang en de kanalen waarlangs vrouwenhandel naar Nederland plaatsvindt, 1985, Buijs, H. W. J. en Verbraken, A-M. Plan van Aanpak Mensensmokkel, Landelijke Officier van Justitie The mensensmokkel, Mvr. P. M. H, van der Molen-Maesen, Rotterdam, maart 1996 Office Central pour la Répression de la Traite des Êtres Humains: - Rapport 1994, Ministère de l'Intérieur et de l'Aménagement du - Rapport du 4ème colloque sur la criminalité organisée, décembre territoire Ministère de l'Intérieur et de l'Aménagement du 1995 territoire 1994 (réf. DCPJ/AC4/OCRTEH) Prostitution et proxénétisme en Europe, étude conçue et réalisée par Anne Cazals, La Documentation Française (ref: DF 5 3318-1), Paris d) Duitsland Bundesministerium Umfeld und Ausmafî des Menschenhandels mit auslândischen fur Frauen und Jugend Koths, KOK Hamisch, KK'in Màdchen und Frauen. Schriftenrei he des BMFJ, Bd. 8, Lohlhammer, Stuttgart Lagebild Menschenhandel 1994, Wiesbaden, 1995 (ref: OA 31- 331/332) e) Zweden Prostitution Commission Agistra Betânkande av 1993 ârs Prostitutionsutredning, SOU 1995:15 VI. Publikaties Frauenhandel und Prostitutionstourismus, Eine Bestandaufhahme. Trickster-Verlag, München, 1990 52 Ban Ying e. V. Barry, K. Bouffioux, M. De Staercke, J-P. Cabiaia, E. Caritas Suisse Davies, C. Dern, H. de Boer, M. De Stoop, C. De Stoop, C. Fondation Roi Baudouin Förg-Rob, E. Frommel, M. Gazan, F. and Vandemeulebroeke , 0. Der Handel mit auslàndischen Frauen in Berlin - ei ne Bestandsaufnahme, Berlin Koordinationsstelle, 1994 "The prostitution of Sexuality", 381 pages, June 1996, (ISBN: 0-8147- 1277-0) "Appelez-moi Elvira" Traite des Femmes et Réseaux de Pédophilie en Belgique Francophone, Editions Luc Pire, Bruxelles, 1994 "La repressione délia tratta degli esseri umani e dello sfruttamento délia prostituzione nella Convenzione di New York", Le nuove leggi commentate 1981 La Traite du malheur: le marché des femmes en Suisse, Lucerne: Editions Caritas, 1992 Free and Equal in Dignity and rights? The Trafficking of Women to Europe. Quaker Council for European Affairs, Brussels, 1992 Menschenhandel, Gesellschaft und Polizei. In: Monatsschrift fîir Kriminologie und Strafrechtsform, 6/91, pp 329-338, 1991 Traffic in Women: Policy in Focus, Final report, Evaluation of the PG-directives concerning the Tracing of and Legal Action against Traffic in Women, Utrecht University, Netherlands, 1994 "They are So Sweet, Sir", Limitless Asia Publications, Leuven, Belgium, 1994 "Prostitutie en Seksueel Misbruik: Vrouwenhandel in België: een Diagnose, Brussels, 1991 Prostitution et exploitation sexuelle, Rapport, Bruxelles, 1991 Frauensolidaritât "Frauenhandel undprostitutionstourismus, Hintergründe und Fakten zur sexuellen und rassistischen Ausbeutung von Frauen in österreich", Wien, 1992 Anmerkungen zum Entwurf eines Strafrechtsanderungsgesetzes des Bundesrates (BR-Dr. 638/91) zum Menschenhandel. In: Streit, 10. Jahrgang, Heft 2, pp. 68-70, 1992 "Traite des Etres Humains - Exploitation et abus sexuels, les nouvelles lois des 27 mars et 13 avril 1995", Revue de droit pénal et de criminologie, sous les auspices du Ministère de la Justice, décembre 1995 Gekauftes Unglück "Die Armut als Basis des Frauenhandels", Dokumentation 3/92 Hirsch, M. Kath. Universitàt Erichstàtt Kessler, S. "La traite des Etres Humains, Une législation modèle pour l'Europe?", Journal des Tribunaux, N° 5768, Bruxelles, septembre 1995 Umfeld und Ausmafi des Menschenhandels mit auslàndischen Mâdchen und Frauen. Schriftenreihe des Bundesministerium fur Familie, Senioren, Frauen und Jugend, Bd. 8, 1992 "Frauenhandel Geschafte mit Frauen aus dem Trikont. Unter besonderer Berücksichtigung der Situation in österreich", Diplomarbeit, Fakultàt der Leopold-Franzens-Universitat Innsbruck, Austria, 1992 53 Louis, M. -V. Mârdh, p-A and Genç, M. Mouvement du Nid Niesner, E, Anonuevo, E. und Songsiengchai- Fenzl, P. Niesner, E. Nijs, P. Payoke Regtmeier, W. Rubin, G. Sieber, U. , Bögel, M. Stichting tegen Vrouwenhandel and The Greens in the European Parliament Tampep Tass, T. University of Utrecht van der Vleuten, N. WHO- Regionalbüros Collective work "La Conférence Européenne sur le Trafic des Femmes: vers une reconnaissance légale du proxénétisme", Projets féministes; 1, 1992, pp. 33-57. "Migratory prostitution with Emphasis on Europe", Journal of Travel Médecine, Vol. 2, N°l Slavery and Prostitution, Files and documents, Prostitution and Society, 1993 "Die Würde der Fr au ist unantastbar" - Verfahren gegen Frauenhandel - Beobachtungen. Bericht im Rahmen eines Forschungsprojektes im Auftrag des BMJFFG. Frankfurt, 1991 Frauenhandel - und Menschenhandel - Prozefibeobachtung. Nomos, 1993 "Une politique structurelle de lutte contre la traite internationale des êtres humains: L'aide aux victimes et la lutte contre les réseaux, état actuel en Belgique", 31ème Congrès Triennal de la Fédération Abolitionniste Internationale. Bucarest, 26-30 septembre 1994 Annual Report, Antwerpen, 1995 Menschenhandel - Erfahrungen einer Sonderkommission in einem besonderen Deliktsbereich der Organisierten Kriminalitat. In Polizei- Führungsakademie: Organisierte Kriminalitat, Schriftenreihe der Polizei-Führungsakademie, 3+3/90, pp. 81-94, Schmidt-Römhild, Lübeck, 1990 "The Traffic in Women" Logistik der Organisierten Kriminalitat. BKA-Forschungsreihe, Bd. 28, Wiesbaden, 1993 Working papers and Report of the European Conference against Trafficking in Women (Amsterdam, 4-5 July 1991), 1991 Migrant Prostitution, Licia Brussa, 1996 "Alien Smuggling in Eastern Europe", mimeo, 1995 Conclusions of the Conference on Traffic in Persons (15-19 November 1994) in Utrecht and Maastricht Survey on "Traffic in Women", Policies and Policy-Research in an International context, Leiden University, The Nederlands, 1991 "Prostitution in Grenzgebieten", Bericht einer Untersuchung der Situation in für Europa der Grenzregion der Tschechischen Republik, by Rudolf Netzelmann, Kopenhagen, Danemark, 1995 "La prostitution. Quarante ans après la Convention de New York", Ed Bruylant, Belgique, 1992 International Frauenhandel, Eine Untersuchung iiber Prostitution und Heiratshandel in NRW (1993) HRSG vom Ministerium fur Gleichstellung von Frau und Mann, NRW, Düsseldorf 54 ISSN 0254-1513 COM(96) 567 def. DOCUMENTEN NL 05 06 01 Catalogusnummer : CB-CO-96-601-NL-C ISBN 92-78-11763-3 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg ff