title: Πρώτο σχέδιο δράσης για την καινοτομία στην Ευρώπη - Η καινοτομία στην υπηρεσία της ανάπτυξης και της απασχόλησης

eurovoc_concepts:
action programme
development policy
economic policy
employment policy
innovation

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 20. 11. 1996 COM(96) 589 τελικό Πρώτο σχέδιο δράσης για την καινοτομία στην Ευρώπη Η καινοτομία στην υπηρεσία της ανάπτυξης και της απασχόλησης (υποβληθέν από τψ Επιτροπή) εξασφαλίσει προσανατολισμένη "Για την καταπολέμηση πρέπει να περισσότερο μέλλοντος" (Σύμφωνο Ιούνιος 1996). εμπιστοσύνης της ανεργίας, ταχύτερη η Ηυράχπη ανάπτυξη, του στους τομείς για την απασχόληση, ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο δημόσιος διάλογος που ξεκίνησε με βάση τη Πράσινη Βίβλο επιβεβαίωσε σε γενικές γραμμές τη διάγνωση της Επιτροπής σχετικά με το έλλειμμα καινοτομίας1 που χαρακτηρίζει την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι περισσότεροι συμφωνούν ότι είναι αναγκαίο να υπάρξει ένας συνολικός τρόπος προσέγγισης του προβλήματος, τμήματα του οποίου θα αποτελούν οι τεχνολογικές πτυχές, η κατάρτιση, η ανάπτυξη του επιχειρηματικού κεφαλαίου, καθώς και το νομικό και διοικητικό περιβάλλον. Λπό το διάλογο κατέστη σαφής η σημασία της διεθνούς διάστασης και η ποικιλία των καταστάσεων σε εθνικό, περιφερειακό ή τομεακό επίπεδο2. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, κατά τη σύνοδο κορυφής της Φλωρεντίας, επισήμανε με σαφήνεια ότι "η μάχη για την απασχόληση πρέπει να παραμείνει πρώτιστη προτεραιότητα για την Ένωση και τα κράτη μέλη της" και. στα πλαίσια μιας στρατηγικής για την επίτευξη του σκοπού αυτού, "κάλεσε την Επιτροπή να εκπονήσει ένα σχέδιο δράσης για τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν στον τομέα της καινοτομίας"3. Πράγματι, στους τομείς της πληροφόρησης, του περιβάλλοντος, της υγείας, της διατροφής και του πολιτισμού, νέες αγορές αναπτύσσονται με εντατικούς ρυθμούς σε παγκόσμια κλίμακα. Εμφανίζεται ζήτηση για νέα προϊόντα και υπηρεσίες. Η ικανότητα μας να καινοτομούμε για να αντεπεξέλθουμε σ'αυτές τις νέες ανάγκες αποτελεί προϋπόθεση για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης στην Ευρώπη. Η ικανότητα αυτή είναι εξίσου απαραίτητη για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης και στους άλλους τομείς δραστηριότητας. Η κινητοποίηση για την καινοτομία αποτελεί πρωτίστως υπόθεση των πολιτών, των επιχειρήσεων και των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών. Επιβάλλεται η ανάληψη δράσης σε κοινοτικό της επικουρικότητας, όταν το ζητούμενο είναι η καθιέρωση και η εξασφάλιση της τήρησης των κανόνων του παιχνιδιού, ιδίως σε ό,τι αφορά τον ανταγωνισμό, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και την εσωτερική αγορά. II δράση σε κοινοτικό επίπεδο θα παρέχει επίσης μία γενικώτερη επισκόπηση και θα επιτρέπει την οργάνωση ανταλλαγής εμπειριών και διάδοσης υποδειγματικών πρακτικών. Τέλος, η Κοινότητα οφείλει να δώσει η ίδια το καλό παράδειγμα αξιοποιώντας τα μέσα που έχει στη διάθεση της, ιδίως το Πρόγραμμα-Πλαίσιο Ερευνας και Ανάπτυξης και τα διαρθρωτικά ταμεία. επίπεδο,τηρουμένης της αρχής Η Πράσινη Βίβλος για την καινοτομία ανοίγει πολλούς και νέους δρόμους. Με γνώμονα την αποτελεσματικότητα, το "Πρώτο σχέδιο δράσης" περιλαμβάνει περιορισμένο αριθμό δράσεων προτεραιότητας, οι οποίες πρέπει να αναληφθούν γρήγορα σε κοινοτικό επίπεδο, και, παράλληλα, ενσωματώνει τις δράσεις που έχουν ήδη αναληφθεί ή αναγγελθεί μετά την έκδοση της Πράσινης Βίβλου και οι οποίες, θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές για τη διαδικασία καινοτομίας4. 1 Η έννοια της καινοτομίας και το πεδίο εφαρμογής της ορίζονται στην Πράσινη Βίβλο [COM (95)688 τελικό). 2 Στο παράρτημα 2 περιλαμβάνεται σύνθεση των σχολίων που εστάλησαν. 3 Σύνοδος κορυφής της Φλωρεντίας, συμπεράσματα της προεδρίας, 21 και 22 Ιουνίου 1996, SN/300/96^ 4 Στο παράρτημα 1 περιλαμβάνονται αναλυτικά στοιχεία για τις δράσεις και την αιτιολόγηση τους. Το παρόν, πρόκειται απλώς για ένα πρώτο σχέδιο δράσης. Η Επιτροπή, αφενός μεν, συνεχίζει τη μελέτη ορισμένων αξόνων δράσης που έθεσε η Πράσινη Βίβλος και η εφαρμογή των οποίων θα γίνει μακροπρόθεσμα, αφετέρου δε, όσον αφορά τις δραστηριότητες που υπάγονται στην αρμοδιότητα των κρατών μελών και των υποψήφιων για προσχώρηση χωρών5, προτίθεται να εμβαθύνει περισσότερο την ανάλυση της σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, με στόχο, σε μεταγενέστερο στάδιο, την κατάρτιση ενός κοινού πλαισίου αναφοράς, ούτως ώστε να οριστούν οι επιλογές στις οποίες θα δοθεί προτεραιότητα, αλλά και οι ευκαιρίες συνεργασίας που παρουσιάζονται. Το παρόν Πρώτο Σχέδιο Δράσης για την καινοτομία αφορά τρεις τομείς δράσης: • προώθηση μιας κουλτούρας καινοτομίας· • δημιουργία ενός πλαισίου που να ευνοεί την καινοτομία· • καλύτερη σύνδεση της έρευνας και της καινοτομίας. 5 Πρόκειται για τις δέκα συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, την Κύπρο και τη Μάλτα. 1. HPSITII ΝΡΟΤΚΡΛΙΟΤΠΤΛ: ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΙΙΡΟΙΙΘΙΙΣΙΙ ΜΙΑΣ ΠΡΛΙΜΛΠΚΙΙΣ Η καινοτομία απαιτεί ευρηματικότητα, θέληση για δημιουργία, τόλμη, αποδοχή της κοινωνικής, γεωγραφικής ή επαγγελματικής κινητικότητας. Η καινοτομία προϋποθέτει ικανότητα πρόβλεψης των αναγκών που θα παρουσιαστούν, σωστή οργάνωση, δυνατότητα τήρησης των προθεσμιών και ελέγχου των δαπανών. Πρέπει λοιπόν να προωθηθεί νοοτροπία που να ευνοεί την καινοτομία, κάτι που δε γίνεται ούτε εκ των άνω ούτε μ£ βραχυπρόθεσμες ενέργειες! Τρόποι δράσης υπάρχουν ήδη: (i) Πρωτοβουλίες, κατ αρχάς, στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Σε εθνικό επίπεδο πρέπει να συνεχιστεί η κριτική ανάλυση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων και μεθόδων· πρώτα από όλα πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα τους να καλλιεργούν τη δημιουργικότητα και το επιχειρηματικό πνεύμα από νωρίς στους μαθητές. Πρέπει επίσης να συνεχιστεί η ανάλυση των ενδεχόμενων αλλαγών στο σύστημα κατάρτισης των υπευθύνων κατάρτισης. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να συνεχίσουν την ανάπτυξη των συστημάτων εναλλασσόμενης κατάρτισης. II συμβολή της Επιτροπής θα συνίσταται στη δημιουργία μόνιμου φόρουμ "κατάρτιση και καινοτομία" με στόχο να τονωθεί η ανταλλαγή εμπειριών και η διάδοση υποδειγματικών πρακτικών στον τομέα αυτό. Η Επιτροπή θα συνεχίσει τις προσπάθειες υλοποίησης της Λευκής Βίβλου για την εκπαίδευση και την κατάρτιση, ιδίως σε ό,τι αφορά τους μαθητευομένους (Erasmus της μαθητείας, ευρωπαϊκό καθεστώς για τους μαθητευομένους) και τη συνεχή κατάρτιση. Θα αναπτύξει επίσης τη διασύνδεση των σχολείων στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας "Ημάθηση στην κοινωνία των πληροφοριών". (ii) Διευκόλυνση της κινητικότητας των ερευνητών και των μηχανικών προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις Στους προσανατολισμούς του 5ου προγράμματος-πλαισίου έρευνας, η Επιτροπή προτείνει να συμπεριληφθεί ένα μεγάλο πρόγραμμα με προτεραιότητα την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού. Με το πρόγραμμα αυτό θα ενισχυθεί η προσπάθεια του 5ου προγράμματος-πλαισίου για τις διεθνικές τοποθετήσεις νέων ερευνητών και μηχανικών σε επιχειρήσεις, ιδίως MME, ούτως ώστε να διευκολυνθεί η υλοποίηση των σχεδίων τους στον τομέα της καινοτομίας και της μεταφοράς τεχνολογίας. Τα κράτη μέλη καλούνται να υιοθετήσουν παρεμφερή μέτρα και να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις που θα διευκολύνουν στην πράξη την κινητικότητα. Η Επιτροπή ξεκίνησε διάλογο με αντικείμενο την Πράσινη Βίβλο για την κινητικότητα και θα φροντίσει ώστε να μελετηθούν οι συστάσεις της ομάδας Veil6. (ïii) Επίδειξη αποτελεσματικών τρόπων προσέγγισης της καινοτομίας στην οικονομία και την κοινωνία. Η αποδοχή, άρα και η τελική επιτυχία, της καινοτομίας θα είναι πιο εύκολη εάν οι πολίτες, οι επιχειρήσεις και οι εκπρόσωποι τους συμμετάσχουν στο διάλογο για τις σημαντικές τεχνολογικές επιλογές και αν οι εργαζόμενοι, οι χρήστες ή οι καταναλωτές πάρουν μέρος στην όλη διαδικασία. Θα ενισχυθεί η διάδοση των ορθών πρακτικών στους τομείς αυτούς. Η Επιτροπή ανέθεσε σε ομάδα υψηλού επιπέδου, πρόεδρος της οποίας θα είναι η κα Veil, να εξετάσει τα εμπόδια που εξακολουθούν να υφίστανται όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και το^ν προσώπων. Η ομάδα αυτή θα διατυπώσει προτάσεις για την εξάλειψη των νομοθετικών, διοικητικών και πρακτικών εμποδίων που θα καταγράψει. Εξάλλου, το μίλλοντικό πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας θα επιτρέψει νέους τρόπους προσέγγισης της επίδειξης, που θα περιλαμβάνουν τις τεχνικές, οικονομικές, κοινωνικές, διαχειριστικές και οργανωτικές πτυχές και θα ευνοούν τη συμμετοχή. (iv) Διάδοση των καλύτερων μεθόδων διαχείρισης και οργάνωσης στις επιχειρήσεις. Ολο και περισσότερο, οι επιχειρήσεις που τελικώς επιτυγχάνουν είναι οι ευέλικτες επιχειρήσεις, εκείνες δηλαδή που είναι σε θέση να συνεργαστούν με εξωτερικά προς αυτές κέντρα εμπειρίας. Τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο, πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προτεραιότητα στη διάδοση των οργανωτικών καινοτομιών, καθώς και στη χρήση των τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας στον τομέα αυτό. Η Επιτροπή θα φροντίσει να διευκολύνει τη χρήση, προς την κατεύθυνση αυτή, των μέσων που έχει στη διάθεση της (πρόγραμμα-πλαίσιο, διαρθρωτικά ταμεία, προγράμματα κατάρτισης). Η πολιτική προώθησης της ποιότητας επίσης συμβάλλει στον προσανατολισμό των επιχειρήσεων και των εθνικών διοικήσεων προς την κατεύθυνση αυτή. Η άμιλλα μεταξύ των επιχειρήσεων, και ιδίως η διαδικασία συγκριτικής αξιολόγησης ("benchmarking"), που τους επιτρέπει να γνωρίσουν τη θέση που τους αναλογεί σε σχέση με τις πρωτοπόρες επιχειρήσεις σε διεθνές επίπεδο, αποτελεί αποτελεσματικό μέσο διάδοσης των ορθών πρακτικών. Γιαυτό το λόγο, η Επιτροπή θα εφαρμόσει σύστημα "benchmarking" σε ευρωπαϊκή κλίμακα (αρχίζοντας από τον τομέα της ποιότητας) και θα διευκολύνει την ανταλλαγή εθνικών εμπειριών μέσω δικτύου, το οποίο η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να αναπτύξουν7. (ν) Τόνωση της καινοτομίας στο δημόσιο τομέα και τη διοίκηση. Σε εθνικό επίπεδο, πρέπει να αναπτυχθούν ενέργειες κατάρτισης και ευαισθητοποίησης στην καινοτομία, οι οποίες να απευθύνονται στους φορείς λήψης αποφάσεων και τους διαχειριστές σχεδίων και πόρων του δημόσιου τομέα. Η Επιτροπή θα τονώσει την ανταλλαγή εμπειριών όσον αφορά τους τρόπους προώθησης και διάδοσης της καινοτομίας στην δημόσια διοίκηση και τις δημόσιες υπηρεσίες. Όλα αυτά ενδέχεται να οδηγήσουν στη σύνταξη Πράσινης Βίβλου η οποία θα εκδοθεί το 1998. Εξάλλου, η Επιτροπή θα παρακολουθεί σε μόνιμη βάση τις επιδόσεις και τις πολιτικές στον τομέα της καινοτομίας στην Ευρώπη· βάσει της παρακολούθησης αυτής θα συντάσσεται σε τακτά διαστήματα έκθεση για την καινοτομία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τέλος, τα κράτη μέλη καλούνται να συνεχίσουν τις ενέργειες τους για την τόνωση του ανταγωνισμού στις δημόσιες συμβάσεις και τη χρήση προτύπων απόδοσης. COM(96) 463, 9/10/96. 2. ΛΕΥΤΕΡΙΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ: ΛΙΙΜΙΟΥΡΠΛ ΕΥΝΟΪΚΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ, ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΧΡΙΙΜΑΤΟΛΟΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (i) Το νομικό και κανονιστικό περιβάλλον πρέπει να προσαρμοστεί και να απλοποιηθεί. • Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη οφείλουν, πρώτα από όλα, να καταβάλουν προσπάθειες για τη βελτίωση του ευρωπαϊκού συστήματος απονομής διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, ώστε να το καταστήσουν πιο αποτελεσματικό, πιο προσιτό και λιγότερο επαχθές οικονομικά. Ο δημόσιος διάλογος επιβεβαίωσε τις ανάγκες των χρηστών στον εν λόγω τομέα. Μεγάλο μέρος των προβλημάτων που δημιουργούνται από την παρούσα κατάσταση οφείλεται στη συνύπαρξη τριών συστημάτων απονομής διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην ΕΕ: εθνικό, ευρωπαϊκό και κοινοτικό. Το ευρωπαϊκό σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας δεν προβλέπει αρμόδιο δικαστήριο σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την εκδίκαση των διαφορών που ανακύπτουν. Ελλοχεύει, συνεπώς, ο κίνδυνος έκδοσης αντιφατικών μεταξύ τους αποφάσεων από τα αρμόδια δικαστήρια των κρατών μελών. Το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας δεν έχει ακόμη αρχίσει να ισχύει, διότι δεν έχει κυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη· εξάλλου, δεν ανταποκρίνεται πλέον στις ανάγκες της ευρωπαϊκής οικοδόμησης έτσι όπως αυτές έχουν εξελιχθεί. II Επιτροπή θα εκπονήσει, έως το Σεπτέμβριο του 1997. μια Πράσινη Βίβλο για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται να εξεταστεί: • αν η σύμβαση του Λουξεμβούργου για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας πρέπει να μετατραπεί σε ένα νομικό σύστημα που θα απορρέει από τη Συνθήκη· • σε ποιο μέτρο πρέπει να εναρμονιστούν ακόμη περισσότερο, σε κοινοτικό επίπεδο, τα εθνικά δίκαια στον τομέα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας· • σε ποιο μέτρο πρέπει να δημιουργηθούν "γέφυρες" μεταξύ του συστήματος του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας και του συστήματος του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας· • σε ποιο μέτρο είναι δυνατόν να προσαρμοστεί το σύστημα των καταβαλλομένων τελών, κατά τρόπον ώστε να αντιστοιχεί στις παρεχόμενες υπηρεσίες και να μην αποτελεί τροχοπέδη για την προστασία της καινοτομίας. 11 Επιτροπή θα συνεχίσει τις προσπάθειες που καταβάλλει από κοινού με τα κράτη μέλη για την εναρμόνιση και συμπλήρωση των νομοθεσιών (ιδίως όσον αφορά την Κοινωνία των Πληροφοριών, το βιομηχανικό σχέδιο και τις εφευρέσεις των εργαζομένων) και θα διαδραματίσει σημαντικότερο ρόλο στην καταπολέμηση των παραποιήσεων. Θα συστήσει επίσης υπηρεσία ενημέρωσης και παροχής συνδρομής σε όσους συμμετέχουν στο πρόγραμμα- πλαίσιο έρευνας. Τέλος, η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να δημιουργήσουν τα κατάλληλα μέσα παροχής συνδρομής προς τις MME και τα πανεπιστήμια για τις περιπτώσεις που ανακύπτουν νομικές διαφορές να ευαισθητοποιήσουν καλύτερα τις MME και να αναπτύξουν προγράμματα κατάρτισης στον τομέα αυτό. • Η σύσταση επιχειρήσεων και η υποστήριξη της καινοτομίας πρέπει να απλουστευθούν τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο. Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να θέσουν ποσοτικοποιημένους στόχους και να καταρτίσουν φιλόδοξο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης των στόχων, οι οποίοι θα αφορούν την ελάφρυνση των διατυπώσεων και την μείωση των προθεσμιών για τη σύσταση επιχειρήσεων. Η Επιτροπή θα εφαρμόσει πειραματικά - κάτι που εξάλλου γίνεται ήδη σε ορισμένα κράτη μέλη - μηχανισμό ex-anic αξιολόγησης των επιπτώσεων που έχουν οι κανονιστικές ρυθμίσεις στην καινοτομία στο πλαίσιο των γενικών κατευθυντήριων γραμμών για τη νομοθετική πολιτική. Οι επιχειρήσεις, και ιδίως οι MME, χάνονται συχνά στον κυκεώνα των υπηρεσιών στήριξης που υπάρχουν σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και κοινοτικό επίπεδο. Πρέπει να συνεχιστεί η προσπάθεια εξορθολογισμού των διαφόρων σχημάτων και συντονισμού των σχετικών πρωτοβουλιοόν, προκειμένου αξία και η μεγιστοποιηθεί αποτελεσματικότητα. η προστιθέμενη να Επίσης πρέπει να γενικευθεί η καθιέρωση τοπικών ή περιφερειακών δικτύων ενιαίων κέντρων επαφής για τις MME, τα οποία θα καλύπτουν την υποστήριξη προς την καινοτομία. Η υιοθέτηση των κατάλληλων νομικών σχημάτων (ευρωπαϊκή εταιρεία, κοινή επιχείρηση) πρέπει να γίνει πράξη, ενώ η προώθηση των ήδη υφιστάμενων δυνατοτήτων (ΕΟΟΣ) πρέπει να συνεχιστεί με ενεργό τρόπο. (ii) Η χρηματοδότηση της καινοτομίας στην Ευρώπη πρέπει να γίνει πιο εύκολη. Στο ζωτικής σημασίας αυτόν τομέα πολλά εξαρτώνται (υιό την ιδκοτική προποβουλία και από τις πρωτοβουλίες σε περιφερειακή ή εθνική κλίμακα. II Επιτροπή πρέπει να καταβάλει προσπάθειες για τη διάδοση των ορθών πρακτικών και να διευκολύνει την υιοθέτηση τους παρέχοντας υποστήριξη σε πρότυπες δοκιμαστικές δράσεις και αξιοποιώντας ταυτόχρονα τα διαρθρωτικά ταμεία και τις δυνατότητες των νέων οργάνων, π. χ. του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων (ΕΤαΕ). Οι σχετικές ενέργειες πρέπει να διέπονται από τρεις στόχους: • πρώτον: πρέπει να ενθαρρυνθεί η επένδυση σε επιχειρηματικά κεφάλαια και σε ίδιους πόρους. Τούτο ισχύει κατά κύριο λόγο για τις επενδύσεις κατά το στάδιο εκκίνησης των επιχειρήσεων και για τις καινοτόμες επιχειρήσεις ταχείας ανάπτυξης οι οποίες αποτελούν σημαντικά κοιτάσματα θέσεων απασχόλησης. Η μακροπρόθεσμη αποταμίευση (συνταξιοδοτικά ταμεία, ασφάλειες ζωής, business angels, αποταμίευση των μισθωτών) πρέπει να προσανατολιστεί σαφέστερα προς τις επενδύσεις σε επιχειρηματικά κεφάλαια. Η Επιτροπή θα υποστηρίξει την ενίσχυση των παρεμβάσεων του ΕΤαΕ υπέρ της καινοτομίας. II μορφή που θα λάβει αυτή η ενίσχυση θα μπορούσε να είναι ένας πρότυπος μηχανισμός παροχής κινήτρων στα ταμεία επιχειρηματικού κεφαλαίου - στα οποία θα το ΕΤαΕ8 - για επενδύσεις κατά τα αρχικά στάδια επιχειρηματικής συμμετέχει δραστηριότητας σε καινοτόμα σχέδια, ιδίως δε σε σχέδια που βασίζονται στην κοινοτική έρευνα. • δεύτερον: πρέπει να εξασφαλιστούν οι προϋποθέσεις για την ανάπτυξη νέων ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών για τις καινοτόμες επιχειρήσεις ταχείας ανάπτυξης (π. χ. , ομοσπονδία Nouveaux Marchés και Easdaq). Κάτι τέτοιο συνεπάγεται αναθεώρηση ορισμένων νομικών και δημοσιονομικών διατάξεων και μέριμνα ώστε να αξιοποιηθούν οι ειδικές γνώσεις που απαιτούνται. • τρίτον: πρέπει να ενισχυθούν οι διεπαφές μεταξύ τεχνολογικής καινοτομίας και χρηματοδοτικών κύκλων. Πρέπει να υποστηριχθεί η διεθνική διάδοση ορθών πρακτικών και η πειραματική εφαρμογή νέων μεθόδων στον εν λόγω τομέα. Θα ήταν επίσης χρήσιμο να ενθαρρυνθεί η αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της κοινοτικής έρευνας μέσω της ανάπτυξης των επαφών μεταξύ της κοινοτικής έρευνας και του επιχειρηματικού κεφαλαίου. Οι συμμετέχοντες ενημέρωσης και προσανατολισμού για παρόμοια ζητήματα. στο πρόγραμμα-πλαίσιο θα συστήσουν υπηρεσία Από τον Ιούνιο του 1996, το καταστατικό του ΕΤαΕ του επιτρέπει να αποκτά τέτοιες 8 συμμετοχές. 3. TPITH ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ: ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΣΥΝΑΥΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΕ ΕΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΑΟ. Στις οικονομίες που θεμελιώνονται στη γνώση, τα αποτελεσματικά συστήματα είναι εκείνα που συνδυάζουν την ικανότητα παραγωγής γνώσεων, τους μηχανισμούς για την όσο το δυνατόν ευρύτερη διάδοση τους και την ικανότητα των διαφόρων φορέων (άτομα, επιχειρήσεις ή οργανώσεις) να τις αφομοιώνουν και να τις χρησιμοποιούν, Επομένως, η σύνδεση μεταξύ έρευνας (παραγωγή γνώσεων), κατάρτισης, κινητικότητας, αλληλεπιδράσεων (διάδοση των γνώσεων) και ικανότητας των επιχειρήσεων, και ιδίως των MME, να αφομοιώνουν τις νέες τεχνολογίες και γνώσεις έχει καίρια σημασία για την καινοτομία. (ί) Σε εθνικό επίπεδο απαιτούνται διάφορες ενέργειες, η μορφή των οποίων θα ποικίλλει ανάλογα με το κράτος μέλος και για τις οποίες η Επιτροπή θα δύναται, εάν χρειαστεί, να λάβει συνοδευτικά μέτρα: κατ'αρχάς, η Ευρώπη πρέπει να αποκτήσει μια στρατηγική και προοπτική άποψη της έρευνας και των εφαρμογών της. Διαδικασίες όπως "τεχνολογίες κλειδιά", "delphi" ή "foresight" μπορούν να συμβάλουν στον προσανατολισμό των συλλογικών προσπαθειών προς τους τομείς, τις επιστήμες ή τις τεχνολογίες που παρουσιάζουν τις μεγαλύτερες προοπτικές ανάπτυξης για το μέλλον. Τα κράτη μέλη που δεν διαθέτουν πείρα στον τομέα αυτό πρέπει να εξετάσουν τη σκοπιμότητα υιοθέτησης αυτής της προσέγγισης. Η Επιτροπή θα αναλάβει συγκεκριμένη δράση με στόχο: - να διευκολύνει την ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα αυτό και να αξιοποιήσει τα αποτελέσματα των πρωτοβουλιών αυτών προκειμένου να καθορίσει τις ενδεδειγμένες κατευθύνσεις δράσης σε κοινοτική κλίμακα· - να ενισχύσει τις δραστηριότητες τεχνολογικής "παρακολούθησης" σε ευρωπαϊκό επίπεδο στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Επιστήμης και Τεχνολογίας (ESTO), που δημιουργήθηκε από το Ινστιτούτο Μελετών Τεχνολογικών Προοπτικών του Κύντρου Ερευνούν, ως εστιακό σημείο των παρατηρητηρίων των κρατών μελών. • δεύτερον: ενίσχυση της έρευνας που διεξάγεται εντός των επιχειρήσεων σε απόλυτες αλλά και σε σχετικές τιμές. Τα κράτη μέλη καλούνται να θέσουν ποσοτικοποιημένους και φιλόδοξους στόχους για την αύξηση του ποσοστού του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος που διατίθεται για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία, κυρίως μέσω της ενθάρρυνσης της έρευνας που πραγματοποιούν οι επιχειρήσεις ( και ιδίως της έρευνας που χρηματοδοτείται απ'αυτές ή της έρευνας που χρηματοδοτείται από τις δημόσιες αρχές εντός των αποδεκτών ορίων, βάσει του άρθρου 92 της Συνθήκης). Πράγματι, στην Ευρώπη, το ποσοστό του ΛΕΠ που αφιερώνεται στην έρευνα η οποία χρηματοδοτείται από τις επιχειρήσεις και η οποία προσφέρει περισσότερες δυνατότητες αξιοποίησης είναι κατά μέσον όρο κατώτερο κατά 38% σε σχέση με τις ΙΙνωμένες Πολιτείες και κατά 55% σε σχέση με την Ιαπωνία. • τρίτον: ενθάρρυνση, με ενεργό τρόπο, της σύστασης επιχειρήσεων τεχνολογικής βάσης ["campus companies", "spin offs" κ. λπ. ]. Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να ενισχύσουν τις ενέργειες τους στον τομέα αυτό και να αξιοποιήσουν τα σχήματα τα οποία αποδείχθηκαν αποτελεσματικά. II Επιτροπή, ήδη από το 1997, θα οργανώσει διεξοδική ανταλλαγή απόψεων για το ζήτημα αυτό με τα κράτη μέλη με τη συμμετοχή των συγκεκριμένων ενδιαφερόμενων φορέων. Αυτή η ανταλλαγή απόψεων θα αφορά τις διατάξεις που συμβάλλουν στη διαδικασία του "spin off' (στους τομείς των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, των κοινωνικών δικαιωμάτων, των χρηματοπιστωτικών διακανονισμών κ. λπ. ), καθώς και τα εθνικά ή περιφερειακά μέτρα προώθησης. Η Επιτροπή θα υποστηρίξει επίσης τη διάδοση των ορθών πρακτικών μέσω πρότυπων δοκιμαστικών δράσεων στις οποίες θα συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, οι υπηρεσίες μεταφοράς τεχνολογίας των πανεπιστήμιων, οι ενδιαφερόμενες περιφερειακές αρχές, οι εταιρείες επιχειρηματικού κεφαλαίου και οι ενδιάμεσοι φορείς στον τομέα της τεχνολογίας. • τέταρτον: σύσφιγξη της συνεργασίας μεταξύ της δημόσιας έρευνας, των πανεπιστημίων και των επιχειρήσεων. Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να θεσπίσουν νομικό πλαίσιο καθώς και πλαίσιο πρακτικών διαδικασιών που θα ευνοούν τη συνεργασία αυτή. Καλούνται, π. χ. : - να προσφέρουν τη δυνατότητα (πους πανεπιστημιακούς και στους ερευνητές να αφιερώσουν μέρος του χρόνου τους στην ανάπτυξη μιας επιχείρησης· - να αναγνωρίσουν στα πανεπιστήμια ή στα δημόσια ερευνητικά κέντρα τη δυνατότητα σύναψης αποκλειστικών συμβάσεων με τη βιομηχανία για την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων, αναγνωρίζοντας τους, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα απόκτησης συμμετοχής στο κεφάλαιο. • τέλος: ενίσχυση της δυνατότητας χρήσης των γνώσεων και της τεχνογνωσίας, από όπου και αν προέρχονται. Στον τομέα αυτό πρέπει να καταβληθούν σημαντικές προσπάθειες. Τα κράτη μέλη πρέπει να διευρύνουν το πεδίο των μέτρων στήριξης, ούτως ώστε να αφορούν και μεταφορά τεχνολογίας διεθνούς προέλευσης. Οι επιχειρήσεις, ιδίως οι MME, πρέπει να είναι σε θέση να έχουν ευκολότερη πρόσβαση στην καλύτερη δυνατή τεχνογνωσία που υπάρχει σε ευρωπαϊκό ή παγκόσμιο επίπεδο σε θέματα τεχνολογίας, οργάνωσης, κατάρτισης ή διαχείρισης. Εξάλλου, στο εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, η προσπάθεια εξορθολογισμού των οργανισμών στήριξης της καινοτομίας, η οποία αναφέρθηκε παραπάνω, πρέπει να συνοδεύεται από μέτρα που θα τους διευκολύνουν να αποκτήσουν το μέγεθος και τον επαγγελματισμό που χρειάζεται. Η Επιτροπή θα καταβάλει προσπάθειες για καλύτερη διασύνδεση των διαφόρων εθνικών και περιφερειακών συστημάτων καινοτομίας. Θα συμβάλει στην επαγγελματική καθιέρωση και, εφόσον τούτο απαιτείται, στην πιστοποίηση των νέων επαγγελμάτων σε συνεργασία με τους ενδιαφερόμενους φορείς. (ii) Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης η Κοινότητα θα κινητοποιήσει τα μέσα που διαθέτει υπέρ της καινοτομίας. • Κατ'αρχάς, η Επιτροπή προτείνει να συμπεριληφθεί στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο ένα ενιαίο και απλουστευμένο πλαίσιο που θα περιλαμβάνει τις διαστάσεις "καινοτομία" και "MME". Δεδομένου του γεγονότος ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο για την καινοτομία, ιδίως λόγω των αλληλεπιδράσεων τους με τις επιχειρήσεις μικρότερου μεγέθους, η δράση αυτή αναμένεται να διευκολύνει την πρόσβαση μεγαλύτερου αριθμού MME στο σύνολο των ερευνητικών εργασιών και στα αποτελέσματα των εργασιών αυτών· θα καταστεί επίσης δυνατή η ανάπτυξη της μεταφοράς τεχνολογίας και η τόνωση της καινοτομίας. - το πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης πρέπει να διέπεται από ολοκληρωμένο τρόπο προσέγγισης. Οι παράγοντες οργάνωση, διαχείριση, αγορές, χρηματοδότηση, νομοθετικό πλαίσιο και προστασία θα συνεκτιμώνται κατά πιο συστηματικό τρόπο στα σχέδια έρευνας. - δεύτερον, θα προσαρμοστούν οι όροι εφαρμογής των σχεδίων και των προγραμμάτων. Τούτο αφορά ιδιαίτερα: * τα κριτήρια αξιολόγησης των προτάσεων· * τη συνδρομή για την προπαρασκευή της αξιοποίησης και της διάδοσης των αποτελεσμάτων κατά το στάδιο της έρευνας (τεκμηρίωση των αποτελεσμάτων, συμπληρωματικές μελέτες, δράσεις κατάρτισης, προπαρασκευή των αδειών, εντοπισμός των εταίρων, ανάλυση της "προκανονιστικής" διάστασης κ. λπ. )· * την κατάλληλη προσαρμογή των συμβάσεων, ούτως ώστε, μεταξύ άλλων, να υπάρξει μεγαλύτερη ευελιξία και να προστατεύονται καλύτερα τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας των συμβαλλομένου [χερών στην περίπτωση εργασιών ανάπτυξης ή επίδειξης· * την αναζήτηση σχημάτων που να μην αποθαρρύνουν τις MME και την επιτάχυνση των διαδικασιών με τον καθορισμό ανώτατων προθεσμιών για καθένα από τα διάφορα στάδια. - τρίτον, πρέπει να ενισχυθεί ο συντονισμός της χάραξης και της διαχείρισης των επιμέρους δράσεων προκειμένου να διασφαλιστεί: * η μεγαλύτερη συνολική συνεκτικότητα των δράσεων· * ολοκληραιμένο φάσμα υπηρεσιών που να είναι προσαρμοσμένο στις ανάγκες των διαφόρων κατηγοριών MME· * η καθιέρωση "γεφυρών" μεταξύ των σχεδίων κατά τα διάφορα στάδια (έρευνα, επίδειξη, μεταφορά, εκμετάλλευση)· * η καλύτερη δυνατή αξιοποίηση το)ν υφισταμένων δικτύων παροχής συνδρομής,ιδίως στις MME, σε θέματα καινοτομίας, προπαρασκευής των σχεδίων και αναζήτησης εταίρων. - Τέλος, η θετική εμπειρία των task-force έρευνας-βιομηχανίας θα αξιοποιηθεί εντός του 5ου προγράμματος-πλαισίου έρευνας. Ο διάλογος σχετικά με την Πράσινη Βίβλο για την καινοτομία και οι εμπειρίες από τις δραστηριότητες των task-force όσον αφορά το 4ο πρόγραμμα-πλαίσιο κατατείνουν στο συμπέρασμα ότι είναι χρήσιμο: * να εντοπιστούν, με ορθότερο τρόπο, σε συνεργασία με τους χρήστες, τους ερευνητές και τη βιομηχανία, τα τεχνολογικά εμπόδια η εξάλειψη των οποίων αποτελεί οικονομική και κοινωνική προτεραιότητα στην Ευρώπη· * να αξιοποιηθούν |ΐε τον καλύτερο δυνατό τρόπο οι γνώσεις και οι πόροι (του ιδιωτικού ή του δημόσιου τομέα, σε κοινοτικό ή εθνικό επίπεδο), ούτως ώστε να εφαρμοστούν ειδικά σχέδια μεγάλης εμβέλειας, προκειμένου οι προσπάθειες που καταβάλλονται στον τομέα της έρευνας να καταλήγουν το ταχύτερο δυνατόν σε συγκεκριμένα αποτελέσματα· εν προκειμένω πρέπει να αποφευχθεί η αλληλεπικάλυψη των εργασιών και να γίνουν πιο ορατές και πιο υποδειγματικές οι προσπάθειες στον τομέα της κοινοτικής έρευνας. Κατά συνέπεια, πρέπει να βελτιωθούν σε κοινοτικό επίπεδο: * ο παροτρυντικός χαρακτήρας της συμμετοχής στις εργασίες των force, ενισχύοντας τη συνεκτίμηση της καινοτομίας ως κριτηρίου επιλογής των σχεδίων του 5ου προγράμματος-πλαισίου· task * η αποτελεσματικότητα των διαδικασιών, προβλέποντας την ταυτόχρονη ή ενιαία προκήρυξη προσκλήσεων για υποβολή προτάσεων για τα διάφορα προγράμματα όσον αφορά τα ερευνητικά σχέδια προτεραιότητας. Στη συνέχεια θα πρέπει, πέρα από το πρόγραμμα-πλαίσιο, να αξιοποιηθεί το σύνολο των κοινοτικών μέσων υπέρ της καινοτομίας: - Θα συνεχιστεί ο προσανατολισμός των διαρθρωτικών ταμείων υπέρ της καινοτομίας, τόσο σε κοινοτικό επίπεδο (άρθρο 10 του ΕΤΠΑ, πρωτοβουλίες υπέρ των MME, ADAPT ή LEADER II), όσο και σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Τα κράτη μέλη και οι ενδιαφερόμενες περιφέρειες καλούνται να επενδύσουν πιο πολύ σε ενέργειες που αφορούν την καινοτομία, βάσει των υφιστάμενων δυνατοτήτων για την παρούσα περίοδο προγραμματισμού, καθώς και σε σχέση με την επόμενη γενιά διαρθρωτικών ταμείων. Προς το σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα αναλύσει τα αποτελέσματα των σχεδίων που αφορούν περιφερειακές στρατηγικές υπέρ της καινοτομίας και τα οποία υποστηρίχθηκαν από κοινού στο πλαίσιο του άρθρου 10 του ΕΤΠΑ και του προγράμματος "Καινοτομία". Θα φροντίσει επίσης να λαμβάνεται περισσότερο υπόψη η διάσταση "καινοτομία" στο πλαίσιο των διαφόρων πρωτοβουλιών που η ίδια αναλαμβάνει. Π EU οψπ,λπ να αξιοποιήσει πλήρως τη διεθνή διάσταση της καινοτομίας. ΙΙράγματι, τα 2/3 των καινοτόμ,ων επιτευγμάτων και των επιστημονικών ανακαλύψεων σε διεθνές επίπεδο λαμβάνουν χώρα εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ οι αναπτυσσόμενες αγορές βρίσκονται συνήθως έξω από την ήπειρο μας. Προς το σκοπό αυτό απαιτείται: * στενότερος συντονισμός μεταξύ του προγράμματος-πλαισίου και των πλαισίων συνεργασίας COST και EUREKA· * υποστήριξη των προσπαθειών διεθνούς βιομηχανικής συνεργασίας· * σύσφιγξη της διεθνούς συνεργασίας στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης με τις τρίτες χώρες· * μεγαλύτερη ενθάρρυνση των φορέων των αντίστοιχων χωρών να επιδιώκουν μεγαλύτερη συνεργεία με τα κοινοτικά ερευνητικά σχέδια μέσω των δυνατοτήτων που προσφέρουν μέσα όπως τα TACIS, PHARE9, MEDA κ. λπ. * μέριμνα για τα ζητήματα που ενδέχεται να ενδιαφέρουν την ευρωπαϊκή καινοτομία και την εμπορική εκμετάλλευση των επιτευγμάτων της, κατά τις διεθνείς διαπραγματεύσεις (π. χ. , δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, καταπολέμηση των παραποιήσεων). Τέλος, το σχέδιο δράσης πρέπει να προσαρμόζεται στις ιδιαιτερότητες των διαφόρων τεχνολογικών τομέων/κλάδων προτεραιότητας II κατάσταση είναι κάθε φορά διαφορετική ανάλογα με τη χώρα, τον κλάδο ή την τεχνολογία· συνεπώς, το σχέδιο δράσης πρέπει να προσαρμοστεί σε ορισμένους τομείς ή κλάδους προτεραιότητας. Αναφέρονται ενδεικτικά: η προστασία του περιβάλλοντος και η αειφόρος ανάπτυξη, ο κλάδος των υπηρεσιών, η ανάπτυξη της υπαίθρου, ζητήματα που αφορούν τη ζήτηση και τους καταναλωτές, ο κλάδος των οπτικοακουστικών μέσων και η καλύτερη αξιοποίηση των διαστημικών τεχνολογιών και των τεχνολογιών διπλής χρήσης. 9 Για τις μη υποψήφιες για προσχώρηση χώρες. 10 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Για τους τρεις αυτούς κύριους τομείς η Επιτροπή προτείνει μέτρα, ο επείγων χαρακτήρας, η σημασία και οι αναμενόμενες συνέπειες των οποίων επιβεβαιώθηκαν από το διάλογο που έλαβε χώρα. Τα μέτρα αυτά παρουσιάζονται συνοπτικά στους παρακάτω πίνακες. Σε κοινοτικό επίπεδο τα προτεινόμενα μέτρα δύνανται να χρηματοδοτηθούν βάσει των υφισταμένων ή των προβλεπομένων δημοσιονομικών πόρων. Οι περισσότερες προσπάθειες πάντως πρέπει να καταβληθούν σε τοπικό, περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο. Όσον αφορά τις δραστηριότητες που υπάγονται στην αρμοδιότητα των κρατών μελών και των υποψήφιων χωρών, η Επιτροπή προτίθεται, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, να εμβαθύνει την ανάλυση που πραγματοποιεί, προκειμένου να καθοριστεί ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς και προκειμένου τα κράτη μέλη να χαράξουν ευκολότερα κάποιες προτεραιότητες και να καταγράψουν καλύτερα τις ευκαιρίες συνεργασίας που προσφέρονται. Η Επιτροπή θα λάβει τα κατάλληλα μέτρα για το συντονισμό των μέτρων που υπάγονται στις διάφορες πολιτικές και την ενίσχυση της συνεργασίας με τα κράτη μέλη, καλεί δε τα κράτη μέλη να ακολουθήσουν το παράδειγμα της στον τομέα αυτό. ΓΙ Επιτροπή θα καταρτίσει αναλυτικό χρονοδιάγραμμα υλοποίησης των μέτρων και θα προβεί σε ακριβή κοστολόγηση των μέτρων που προτείνει. Βάσει αυτών θα υποβάλει τις απαιτούμενες νομοθετικές και κανονιστικές προτάσεις προς το Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών. Η Επιτροπή θα καταρτίζει επίσης, σε τακτά διαστήματα, έκθεση για την εφαρμογή του σχεδίου δράσης, την οποία θα υποβάλλει προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Στην έκθεση αυτή ενδέχεται να περιλαμβάνονται νέες προτάσεις σε συνάρτηση με τις εξελίξεις που παρατηρούνται και τις ειδικές συνθήκες που θα επικρατούν σε κάθε τομέα. Όλοι πρέπει να κινητοποιηθούν για την υλοποίηση του παρόντος σχεδίου δράσης, με στόχο μια Ευρώπη πιο καινοτόμο και πιο ανταγωνιστική, για μια Ευρώπη που θα δημιουργεί περισσότερες θέσεις απασχόλησης. ********************** Οι παρακάτω συγκεντρωτικοί πίνακες αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του παρόντος σχεδίου δράσης. 11 -1- ΠΡΟΩΘΗΣΙΙ ΜΙΑΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ 1. 1. ΝΕΕΣ ΑΡΑΣΕΙΣ 1- Η εκπαίδευση και τι κατάρτιση, αργική και συνεχής Επιτροπή • Δημιουργία ενός φόρουμ "Κατάρτιση και καινοτομία" για την ανταλλαγή εμπειριών και τη διάδοση υποδειγματικών πρακτικών(1997). Κράτη μέλη και οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης • Κριτική ανάλυση για τα προγράμματα και τις μεθόδους εκπαίδευσης καθώς και για την κατάρτιση των εκπαιδευτών. • Προσαρμογή του περιεχομένου της αρχικής κατάρτισης για την ανάπτυξη, από την πιο νεαρή ηλικία, της δημιουργικότητας, του επιχειρηματικού πνεύματος κ. λπ. 2- Κινητικότητα των ερευνητών, των σπουδαστών και το>ν εκπαιδευτικών Επιτροπή • Πρόταση ενός μεγάλου προγράμματος "Ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού" στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα(πρώτο εξάμηνο 1997). Προώθηση διεθνικών "Industrial Phd" (τοποθέτηση ερευνητών/μηχανικών στις επιχειρήσεις) (πιλοτική δράση το 1997). Ενδυνάμωση της ευελιξίας των κοινοτικών ενισχύσεων για την κινητικότητα(5ο ΠΠΕ&Α). Κράτη μέλη • Μέτρα υπέρ της προσωρινής τοποθέτησης ερευνητών στις επιχειρήσεις, κυρίως στις MME. • Δημιουργία των συνθηκών που ευνοούν την κινητικότητα μεταξύ έρευνας και επιχειρήσεων (αναγνώριση των προσόντων, επαγγελματική εξέλιξη). 3« Καινοτομία και όιαγείριση των επιχειρήσεων Επιτροπή • Προώθηση της οργανωτικής καινοτομίας με τη βοήθεια των κοινοτικών μέσων (πρόγραμμα- πλαίσιο, Διαρθρωτικά Ταμεία και προγράμματα κατάρτισης κ. λπ. )( 1997-1998). Δημιουργία ενός συστήματος βαθμονόμησης των επιδόσεων ("benchmarking") σε ευρωπαϊκή κλίμακα (πιλοτικό σχέδιο το 1997). 4- Οι δημόσιες αρχές Επιτροπή • Ανάπτυξη της ανταλλαγής εμπειριών στον τομέα της προώθησης και της διάδοσης της καινοτομίας στη δημόσια διοίκηση και τις δημόσιες υπηρεσίες. Διάσκεψη το 1997 και Πράσινη Βίβλος το 1998. Κατάρτιση ενός μόνιμου πίνακα τάσεων των επιδόσεων και των πολιτικών καινοτομίας στην Ευρώπη (υλοποίηση το 1997). Κράτη μέλη • Ανάπτυξη δράσεων ευαισθητοποίησης και πληροφόρησης των πολιτικών ιθυνόντων και των ανώτατων υπαλλήλων σχετικά με τις προκλήσεις της καινοτομίας. 12 1- ΠΡΟΩΘΗΣΙΙ ΜΙΑΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ 1. 2. ΑΙΕΕΑΓΟΜΚΝΕΣ ΛΡΛΣΕΙΣ ΙΙΟΥ ΣΥΝΛΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΒΕΛΊΤΩΣΙΙ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΓΟΣ ΊΤΙΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΙΙΝ ΕΥΡΩΠΗ 1- Η εκπαίδευση και η κατάρτιση, αρχική και συνεγής Επιτροπή • Υλοποίηση των προτάσεων της Λευκής Βίβλου για την εκπαίδευση και την κατάρτιση (και συγκεκριμένα, Erasmus της μαθητείας· ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη μαθητεία). • Πρότυπα σχέδια που ευνοούν τη διασύνδεση των σχολείων (πρωτοβουλία "Η μάθηση στην κοινωνία των πληροφοριών"). Κράτη μέλη και οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης • Ανάπτυξη της εναλλασσόμενης κατάρτισης, κυρίως σε πανεπιστημιακό επίπεδο. • Ενθάρρυνση της ικανοποιητικής γνώσης πολλών κοινοτικών γλωσσών. 2- Κινητικότητα των ερευνητών, των σπουδαστών και των εκπαιδευτικών Επιτροπή και κράτη μέλη • Έναρξη διαλόγου σχετικά με την Πράσινη Βίβλο για την κινητικότητα των ερευνητών, των σπουδαστών και των εκπαιδευτικών και εφαρμογή των αξόνων δράσης που θα επικυρωθούν από το διάλογο· εξέταση και ενδεχόμενη εφαρμογή των συστάσεων της ομάδας Veil. 3- Συμμετονή των ενδιαφερόμενων φορέων και ευαισθητοποίηση του κοινού Επιτροπή Ανάπτυξη δράσεων διάδοσης των βέλτιστων πρακτικών στον εν λόγω τομέα. Κράτη μέλη • Προώθηση της επιστημονικής και τεχνολογικής κουλτούρας και της συνειδητοποίησης των ευεργετικών αποτελεσμάτων της καινοτομίας. Επιτροπή και κράτη μέλη Συμμετοχή των επιχειρήσεων, των πολιτών και των εκπροσώπων τους στο διάλογο για τις μεγάλες τεχνολογικές επιλογές. Ανάπτυξη μέτρων που ευνοούν τη συμμετοχή των εργαζομένων, των χρηστών ή των καταναλωτών και διευκολύνουν την αποδοχή της καινοτομίας. 4- Καινοτομία και διαχείριση των επιχειρήσεων Κράτη μέλη Ενίσχυση των δραστηριοτήτων κατάρτισης σε θέματα διαχείρισης της καινοτομίας. • Δράσεις που ευνοούν την ανάπτυξη της μεθόδου "benchmarking" μεταξύ επιχειρήσεων. 5- Οι δημόσιες αργές Κράτη μέλη • Προώθηση του ανταγαννισμού στις δημόσιες συμβάσεις και της χρήσης προδιαγραφών επιδόσεων. 13 -2-ΑΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΠΑΑΙΣΙΟΥ ΠΟΥ ΝΑ ΕΥΝΟΕΙ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ 2. 1. ΝΕΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ 1- Η προστασία της πνευματικής και της βιοιιηγανικής ιδιοκτησίας Επιτροπή και κράτη μέλη • Έκδοση Πράσινης Βίβλου για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (Σεπτέμβριος 1997). Επιτροπή • Δημιουργία μιας "IPR-Helpline" για την κοινοτική έρευνα (1997). Κράτη μέλη Δημιουργία μέσων ενημέρωσης και υποστήριξης των MME και των πανεπιστημίων σε περίπτωση διαφορών. 2- Η διοικητική απλούστευση Επιτροπή • Δημιουργία ενός πρότυπου δοκιμαστικού (πιλοτικού) μηχανισμού για την εκ των προτέρων αξιολόγηση του αντίκτυπου των κανονιστικών ρυθμίσεων στην καινοτομία (τέλη 1997). Εφαρμογή λειτουργικών μηχανισμών συντονισμού μεταξύ των κοινοτικών δικτύων υποστήριξης της καινοτομίας (1997). Κράτη μέλη • Καθορισμός συγκεκριμένων στόχων και χρονοδιαγράμματος για την απλούστευση των διατυπώσεων ίδρυσης επιχειρήσεων. Κράτη μέλη και οργανισμοί τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης • Επιτάχυνση του εξορθολογισμού των δραστηριοτήτων και των οργανισμών υποστήριξης της καινοτομίας. 3- Η /σηματοδότηση Επιτροπή • Ενίσχυση των παρεμβάσεων του ΕΤαΕ υπέρ της καινοτομίας και ενδυνάμωση της συνεργασίας μεταξύ της ΕΤΕπ και των διαρθρωτικών ταμείων (αρχές 1997). • Καλύτερη σύνδεση μεταξύ της κοινοτικής Ε&ΤΑ και του επιχειρηματικού κεφαλαίου, κυρίως μέσω της παροχής σχετικών πληροφοριών και υπηρεσιών καθοδήγησης σε όσους συμμετέχουν στο πρόγραμμα-πλαίσιο και στους επενδυτές (μέσα 1997). Ανάπτυξη της ανταλλαγής εμπειριών και της διάδοσης αποτελεσματικών πρακτικών μεταξύ κρατών μελών και επιτόπιων φορέων (1997 και 1998). Κράτη μέλη • Δημιουργία των βασικών προϋποθέσεων για την ίδρυση κεφαλαιαγορών για τις ταχέως αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις. • Ενίσχυση του προσανατολισμού των "σχολαζόντων" κεφαλαίων (κεφαλαίων "αναμονής") προς τις επενδύσεις επιχειρηματικού κινδύνου. 4- Η φορολογία Επιτροπή • Πρόβλεψη της έκδοσης ανακοίνωσης σχετικά με τη φορολογία και την καινοτομία (ενδεχομένως το 1997). Κράτη μέλη • Προώθηση ευνοϊκότερης φορολογικής και λογιστικής μεταχείρισης των άυλων επενδύσεων. 14 -2- ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΟΥ ΝΑ ΕΥΝΟΕΙ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ 2. 2. ΔΙΕΞΑΓΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΒΕΑΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 1- Ο ανταγωνισμός Επιτροπή Εξασφάλιση συνέχειας στην Πράσινη Βίβλο για τον έλεγχο των συγχωνεύσεων, διευρύνοντας το πεδίο εφαρμογής ενός ενοποιημένου ευρωπαϊκού ελέγχου των των κοινών διαρθρωτικών συγχωνεύσεων επιχειρήσεων. τη μεταχείριση εναρμονίζοντας και Έκδοση Πράσινης Βίβλου για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στις κάθετες συμφωνίες. Συνέχιση του διαλόγου με τις αμερικανικές εποπτικές αρχές του ανταγωνισμού, πράγμα που θα επιτρέψει την προσέγγιση των ορισμών της "σχετικής αγοράς", ιδίως στις συμφωνίες με έντονο τεχνολογικό περιεχόμενο. 2- Η προστασία της πνευματικής και της βιομηχανικής ιδοκτησίας Επιτροπή και κράτη μέλη • Ολοκλήρωση της εναρμόνισης των νομοθεσιών, λαμβανόμενα™ υπόψη των εξελίξεων που σχετίζονται με τις τεχνολογίες της Κοινωνίας των Πληροφοριών, και συμπλήρωση των νομοθεσιών που αφορούν την προστασία του σχεδίου (design) και των εφευρέσεων των εργαζομένων. Επιτροπή • Ενίσχυση της προσπάθειας καταπολέμησης των παραποιήσεων. Κράτη μέλη • Προώθηση της πρότασης οδηγίας για τις βιοτεχνολογικές εφευρέσεις. • Υποστήριξη των προσπαθειών του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας για τη μείωση του κόστους κατάθεσης σχετικών αιτήσεων. » Μεταφορά στις εθνικές νομοθεσίες, έως το τέλος του 1996, των ευρωπαϊκών οδηγιών που αφορούν την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας. • Ανάπτυξη της κατάρτισης στον τομέα αυτό. Ευαισθητοποίηση των επιχειρήσεων ως προς το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της προστασίας. 3- Η διοικητική απλούστευση Επιτροπή • Ένταξη μιας ειδικής δράσης για την καινοτομία στις εργασίες της επιτροπής για τη βελτίωση και την απλούστευση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων. • Συνεκτίμηση της σημασίας της καινοτομίας στις δράσεις διοικητικής απλούστευσης (ιδίως κατά την επιλογή των τομέων στα πλαίσια του σχεδίου SLIM). Κράτη μέλη • Παροχή στις επιχειρήσεις ενός πρώτου ενιαίου κέντρου υποστήριξης για τα θέματα της καινοτομίας 4- Το νομικό και κανονιστικό περιβάλλον Εταιρικό δίκαιο Συμβούλιο • Ταχεία θέσπιση του καταστατικού της ευρωπαϊκής εταιρείας. Επιτροπή • Συνέχιση της προώθησης της χρήσης του Ευρωπαϊκού Ομίλου Οικονομικού Σκοπού, ιδίως μέσω της βελτίωσης της σχετικής πληροφόρησης. • Μελέτη της δυνατότητας θέσπισης ενός καταστατικού κοινής επιχείρησης (Αρθρο 130 Ν της Συνθήκης). ^^ 15 3. ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ 3. 1. ΝΕΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ 1-. Τα εθνικά μέτρα και η κοινοτική υποστήριξη τους Φ ενδυνάμωση τηζ έρευνας στις επιχειοήσεις Κράτη μέλη • καθορισμός ποσοτικοποιημένων στόχων και εφαρμογή των ενδεδειγμένων παροτρυντικών πολιτικών. (U) δημιουργία επιχειρήσεων τεχνολογική βάσης Επιτροπή οργάνωση διεξοδικών ανταλλαγών με τα κράτη μέλη και τους επιτόπιους φορείς για τις νομικές και φορολογικές διατάξεις και τα μέτρα προώθησης(1997). • εφαρμογή πρότυπων δοκιμαστικών των αποτελεσματικών πρακτικών, με τη συμμετοχή πανεπιστημίων, ταμείων επιχειρηματικού κεφαλαίου, βιομηχανίας και περιφερειακών φορέων(1998). (πιλοτικών) δράσεων τη διάδοση για (Hi) ανάπτυξη στενότερων σχέσεων συνεργασίας μεταξύ έρευνας. πανεπιστηιιίων και επιχειρήσεων Κράτη μέλη • δημιουργία ενός νομικού πλαισίου που να ευνοεί τις δράσεις εκμετάλλευσης των της δημιουργίας ερευνητικών οργανισμών, περιλαμβανομένης των αποτελεσμάτων επιχειρήσεων. (iv)ενίσχυση της ικανότητας των MME να αφομοιώνουν τις νέες τεχνολογίες και γνώσεις Κράτη μέλη • υποστήριξη των διεθνικών μεταφορών τεχνολογίας. Επιτροπή καλύτερη σύνδεση, σε κοινοτική κλίμακα, των εθνικών και περιφερειακών συστημάτων καινοτομίας. (ν) επίδειξη αποτελεσματικών προσεγγίσεων για την καινοτομία Επιτροπή δημιουργία μιας νέας γενιάς σχεδίων επίδειξης που να ενσωματώνουν τις τεχνικές, οργανωτικές και κοινωνικές πτυχές της καινοτομίας(5ο ΠΠΕ&Α). 2-. Ένταξη των διαστάσεων "καινοτομία" και "MME" στο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας • προσαρμογή των όρων εφαρμογής του προγράμματος-πλαισίου (κριτήρια και ταχύτητα επιλογής των σχεδίων, ενίσχυση των δράσεων επίδειξης, προσαρμογή του νομικού πλαισίου για τις συμβάσεις)(4ο και 5ο ΠΠΕ&Α). • ενίσχυση του διαβουλευτικού και συντονιστικού ρόλου των Task Force έρευνας- βιομηχανίας(5ο ΠΠΕ&Α). • ανάπτυξη ενός προγράμματος "Καινοτομία και εξασφάλιση της συμμετοχής των MME", που να εξασφαλίζει, στο πρόγραμμα-πλαίσιο, την αυξημένη συμμετοχή των MME και την και ολοκληρωμένη προσέγγιση χρηματοοικονομικής μεταχείρισης των σχεδίων(5ο ΠΠΕ&Α). "καινοτομία" μέσω νομικής στόχου του της 3-. Κινητοποίηση των άλλων κοινοτικών μέσων Επιτροπή και κράτη μέλη • προπαρασκευή της διακλάδωσης του σχεδίου δράσης σε επιμέρους τομείς προτεραιότητας. 16 3. ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ 3. 2. ΔΙΕΞΑΓΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 1-. Τα εθνικά μέτρα και η κρινοτική υποστήριξη τους (i)uia στοατηγιχτί άποψη της Ε&ΤΑ Κράτη μέλη • θέσπιση μηχανισμών για την πραγματοποίηση διαβουλεύσεων σε θέματα μελέτης τεχνολογικών προοπτικών (Foresight) Επιτροπή • διευκόλυνση της ανταλλαγής εμπειριών και της εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων σε κοινοτικό επίπεδο • τόνωση της τεχνολογικής παρακολούθησης [δίκτυο εθνικών οργανισμών με άξονα το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Επιστημών και Τεχνολογίας (ESTO)] (ii) δημιουργία επιχειρήσεων τεχνολογικής βάσης Κράτη μέλη • ενίσχυση της δράσης τους υπέρ των "campus companies" και spin offs. (ni) ενίσχυση των σχέσεων συνεργασίας μεταξύ έρευνας/πανεπιστημίων/επιχειρήσεων Κράτη μέλη • συνέχιση και ενίσχυση των δράσεων στον τομέα αυτόν Επιτροπή • ανάλυση των εμποδίων και διάδοση των αποτελεσματικών πρακτικών • υποστήριξη των εθνικών προσπαθειών για τη βελτίωση της διαχείρισης των οργανισμών έρευνας και τεχνολογίας και των δραστηριοτήτων benchmarking που αναπτύσσουν σε διεθνές επίπεδο • οργάνωση τεχνολογικών τομεακών και διατομεακών "πλατφόρμων" Çiv)ενίσχυση της ικανότητας των MME να αφομοιώνουν τις νέες τεχνολογίες και γνώσεις Κράτη μέλη • βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της διαφάνειας των δομών υποστήριξης Επιτροπή • παροχή βοήθειας για την καινοτομίας "επαγγελματικοποίηση" των υπηρεσιών υποστήριξης της • ανάληψη δράσης για την αφομοίωση και τη χρήση των τεχνολογιών (υποστήριξη της πρώτης χρήσης, πρόσβαση στις τεχνολογίες που δεν έχουν αναπτυχθεί στην Ένωση, διεθνοποίηση των νέων τεχνολογικά προσανατολισμένων επιχειρήσεων, περιφερειακά σχέδια) (ν) επίδειξη αποτελεσματικών προσεγγίσεων για την καινοτομία Κράτη μέλη και Επιτροπή • καλύτερη χρήση επιστημόνων ειδικών σε θέματα ανθρωπιστικών επιστημών σε τεχνολογικά σχέδια 2-, ΈνταΕη των διαστάσεων "καινοτομία" και "MME" στο πρόγραμμα-πλαίσιο • π. υ. (βλέπε νέες δράσεις) 3-. Κινητοποίηση των άλλίον κοινοτικών μέσων Επιτροπή και κράτη μέλη • ενίσχυση του προσανατολισμού των Διαρθρωτικών Ταμείων υπέρ της καινοτομίας • εκμετάλλευση της διεθνούς διάστασης της καινοτομίας 17 ΣΧΕΑΙΟ ΑΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αεπτομερής περιγραφή των οράσεων Λΐ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ , ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Η διαβούλευση 2. Οι αντιδράσεις 3. Ένα πρώτο σχέδιο δράσης Α- ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΜΙΑΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ: 1. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση 2. Ενθάρρυνση της κινητικότητας 3. Η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων φορέων και η ευαισθητοποίηση του κοινού 4. Η διαχείριση των επιχειρήσεων 5. Οι δημόσιες αρχές : (i) Η καινοτομία στο δημόσιο τομέα (ii) Οι δημόσιες συμβάσεις (iii) Η ανάλυση των πολιτικών και των συστημάτων καινοτομίας. Β- ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΕΥΝΟΪΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ : 1. Το νομικό, διοικητικό και κανονιστικό περιβάλλον (i) Ο ανταγωνισμός (ii) Ηπροστασία της πνευματικής και βιομηχανικής (in) Η διοικητική απλούστευση. (iv) Το εταιρικό δίκαιο (ν) Τα πρότυπα 2. Το χρηματοοικονομικό περιβάλλον (i) Η χρηματοδότηση (ii) Οι υποχρεωτικές εισφορές ιδιοκτησίας. Γ- ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ 1. Τα εθνικά μέτρα και η κοινοτική υποστήριξη τους (i) Μια στρατηγική και προοπτική άποψη της έρευνας (ii) Η ενίσχυση της έρευνας που πραγματοποιούν οι επιχειρήσεις (iii) Η ίδρυση επιχειρήσεων τεχνολογικής βάσης (iv) Η ανάπτυξη στενότερων σχέσεων συνεργασίας μεταξύ δημόσιας έρευνας, πανεπιστημίων και επιχειρήσεων. (ν) Η ανάπτυξη της ικανότητας των επιχειρήσεων να αφομοιώνουν τις νέες τεχνολογίες και γνώσεις (vi) Η επίδειξη αποτελεσματικών προσεγγίσεων για την καινοτομία 2. Ένταξη των διαστάσεων "καινοτομία" και "MME" στο πρόγραμμα-πλαίσιο 3. Κινητοποίηση των άλλων κοινοτικών μέσων (i) Ενίσχυση του προσανατολισμού των διαρθρωτικών ταμείων υπέρ της καινοτομίας (H) Εκμετάλλευση της διεθνούς διάστασης της καινοτομίας (iii) Διακλάδωση του σχεδίου δράσης σε διάφορους τεχνολογικούς τομείς/πεδία προτεραιότητας. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: 3 3 3 5 6 6 8 9 9 11 11 11 12 15 15 15 16 20 22 24 25 25 27 30 31 31 32 32 33 34 35 35 37 38 39 40 44 11 "Για την καταπολέμηση της ανεργίας, η Ευρώπη πρέπει περισσότερο να εξασφαλίσει προσανατολισμένη μέλλοντος" (Σύμφωνο ε\υζιστοσύνης για την απασχόληση, Ιούνιος 1996). ταχύτερη ανάπτυξη, τομείς στους του ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ι. Η διαβούλευση Η απήχηση της Πράσινης Βίβλου για την καινοτομία1 ήταν ιδιαίτερα σημαντική και ο διάλογος ευρύς, ξεπερνώντας τα όρια του ευρωπαϊκού οικονομικού χώρου. Διανεμήθηκαν περισσότερα από 40. 000 αντίτυπα. Η Πράσινη Βίβλος εξετάστηκε από τα διάφορα κοινοτικά όργανα, από τις κυβερνήσεις και από τους ενδιαφερόμενους φορείς. Οι γνωμοδοτήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και της Επιτροπής των Περιφερειών2 είναι θετικές και υπογραμμίζουν κυρίως τη σημασία της διάδοσης των τεχνολογιών, την αρχή της επικουρικότητας, το ρόλο των οικονομικών παραγόντων και την κοινωνική διάσταση της καινοτομίας. Σε όλα τα κράτη μέλη, καθώς και στη Νορβηγία και στην Ισλανδία, οργανώθηκαν διασκέψεις για τη συζήτηση της ΙΙράσινης Βίβλου, με πρωτοβουλία της Επιτροπής και με την υποστήριξη των εθνικών αρχών, οι οποίες συγκέντρωσαν περίπου 5. 000 συμμετέχοντες: επικεφαλής επιχειρήσεων και υπεύθυνους ερευνητικών κέντρων, χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, διοικήσεων, φορέων καινοτομίας, συνδικαλιστικών οργανώσεων, πανεπιστημίων κ. λπ. Εξάλλου, διαβιβάστηκαν στην Επιτροπή περισσότερες από 300 λεπτομερείς εκθέσεις απόψεων, προερχόμενες κυρίως από επιχειρήσεις ή από αντιπροσωπευτικές οργανώσεις τους. 3 Τέλος, τα περισσότερα κράτη μέλη, καθώς και η Νορβηγία και η Ουγγαρία, διαβίβασαν την επίσημη αντίδραση τους4 η οποία προστίθεται στις παρατηρήσεις των ενδιαφερόμενων φορέων. Έτσι, παρατηρείται μια κινητοποίηση άνευ προηγουμένου γύρω από την ανάγκη για καινοτομία, η οποία θεωρείται όχι ως αυτοσκοπός, αλλά ως απαραίτητο μέσο για την επίτευξη των θεμελιωδών κοινωνικών στόχων και μιας διαρκούς και σταθερής ανάπτυξης, καθώς και για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και της απασχόλησης. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, κατά τη σύνοδο κορυφής της Φλωρεντίας, επισήμανε με σαφήνεια ότι "η μάχη για την απασχόληση πρέπει να παραμείνει πρώτιστη προτεραιότητα για την Ένωση και τα κράτη μέλη της" και, στα πλαίσια μιας στρατηγικής για την επίτευξη του σκοπού αυτού, "κάλεσε την Επιτροπή να εκπονήσει ένα σχέδιο δράσης για τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν στον τομέα της καινοτομίας"5. Πράγματι, στους τομείς της πληροφόρησης, του περιβάλλοντος, της υγείας, της διατροφής και του πολιτισμού, νέες αγορές αναπτύσσονται με εντατικούς ρυθμούς σε παγκόσμια κλίμακα. Εμφανίζεται ζήτηση για νέα προϊόντα και υπηρεσίες. Η ικανότητα μας να καινοτομούμε για να αντεπεξέλθουμε σ' αυτές τις νέες ανάγκες αποτελεί προϋπόθεση για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης στην Ευρώπη. Η ικανότητα αυτή είναι εξίσου απαραίτητη για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης και στους άλλους τομείς δραστηριότητας. 2. Οι αντιδράσεις Οι απόψεις που εκφράστηκαν φυσικά διίστανται. Ωστόσο, υπήρξε συμφωνία όσον αφορά: "Πράσινη Βίβλος για την καινοτομία", COM(95)688 τελικό. Βλέπε παράρτημα 2γ. Το έγγραφο στο παράρτημα 2α παρουσιάζει συνοπτικά αυτές τις εκθέσεις απόψεων. Βλέπε παράρτημα 2β. Σύνοδος κορυφής της Φλωρεντίας, συμπεράσματα της προεδρίας, 21 και 22 Ιουνίου 1996. SN/300/96. • τη σημασία και τη σκοπιμότητα του διαλόγου, • την ολοκληρωμένη προσέγγιση του προβλήματος, που πρότεινε η Επιτροπή (η οποία καλύπτει τα ζητήματα της κατάρτισης, του ανταγωνισμού, του νομικού και διοικητικού περιβάλλοντος, του επιχειρηματικού κεφαλαίου κ. λπ. ), • τους βασικούς άξονες της διάγνωσης, • την επιτακτική ανάγκη μιας συντονισμένης δράσης, σε καθένα από τα επίπεδα παρέμβασης καθώς και μεταξύ τους. Από το διάλογο προέκυψαν ορισμένα καίρια σημεία: • η ποικιλομορφία των εθνικών, περιφερειακών και τομεακών συνθηκών. Μια ενιαία προσέγγιση σε κοινοτική κλίμακα η οποία θα αγνοούσε τις ιδιαιτερότητες αυτές θα ήταν καταδικασμένη σε αποτυχία. Η κινητοποίηση για την καινοτομία αποτελεί πρωτίστως υπόθεση των πολιτών, των επιχειρήσεων και των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών. Η αυστηρή εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας είναι απαραίτητη· • η προστιθέμενη αξία σε κοινοτικό επίπεδο, κυρίως για: - τη θέσπιση και την τήρηση των κανόνων του παιχνιδιού (βασικοί όροι στον τομέα του ανταγωνισμού, της εσωτερικής αγοράς, του δικαίου βιομηχανικής ιδιοκτησίας κ. λπ. )· - τη διαμόρφωση της σφαιρικής άποψης η οποία είναι αναγκαία για τη διατύπωση των επιλογών χρησιμοποιώντας μια κοινή βάση· - την ανταλλαγή των εμπειριών και τη διάδοση των υποδειγματικών πρακτικών· - την παροχή των απαραίτητων πολιτικών ωθήσεων και σημάτων με τη βοήθεια των κοινοτικών πολιτικών και μέσων (έρευνα, διαρθρωτικά ταμεία, εσωτερική αγορά, MME κ. λπ. )· • οι τομείς στους οποίους πρέπει να ξεκινήσουν δράσεις προτεραιότητας, τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο. Πρόκειται κυρίως για: - την προώθηση, στην οικονομία και στην κοινωνία, μιας πραγματικής κουλτούρας της καινοτομίας, η οποία να ευνοεί τη δημιουργικότητα, τη ριψοκινδύνευση, τον πειραματισμό. Αυτό προϋποθέτει, κυρίως, μακροπρόθεσμες δράσεις σχετικά με την εκπαίδευση και τη συνεχή κατάρτιση, τη σύσφιγξη των σχέσεων μεταξύ των κόσμων της εκπαίδευσης και της οικονομίας, την ευαισθητοποίηση των δημόσιων και ιδιωτικών φορέων· - την προσαρμογή του διοικητικού, νομικού, κανονιστικού και χρηματοοικονομικού περιβάλλοντος, προκειμένου να καθίσταται συνεχώς ευνοϊκότερο στην καινοτομία. Εκτός από την επιτάχυνση της διοικητικής απλούστευσης, σε κοινοτικό επίπεδο όπως και σε εθνική ή περιφερειακή κλίμακα, αυτό συνεπάγεται, ιδίως, κανόνες στον τομέα του ανταγωνισμού και της πνευματικής ιδιοκτησίας που ευνοούν την καινοτομία, νομικές διατάξεις που διευκολύνουν την καθιέρωση διεθνούς συνεργασίας, αλλά και δημιουργία ενός ευνοϊκότερου περιβάλλοντος για τη χρηματοδότηση της καινοτομίας, την ενίσχυση της διάρθρωσης του χρηματοπιστωτικού συστήματος και των ίδιων κεφαλαίων των καινοτόμων επιχειρήσεων· - τη διατήρηση, αλλά επίσης - και μάλιστα συχνότερα - την επικέντρωση και την ενίσχυση των συλλογικών ερευνητικών προσπαθειών, ιδίως των επιχειρήσεων, καθώς και των δυνατοτήτων πρόσβασης των επιχειρήσεων στις γνώσεις και τις νέες τεχνολογίες και της ικανότητας τους να επωφελούνται από αυτές, από όπου και αν προέρχονται. Αυτό συνεπάγεται, ταυτόχρονα, καλύτερη πρόβλεψη των αναγκών, των τεχνικών εξελίξεων και των αγορών, στενότερη συνεργασία μεταξύ έρευνας και βιομηχανίας και ιδιαίτερη έμφαση στη διάδοση των τεχνολογιών και των δεξιοτήτων, κυρίως μεταξύ των MME και στις λιγότερο ευνοημένες περιοχές· • η σημασία της διεθνούς διάστασης, η οποία είναι ταυτόχρονα γεγονός και αναγκαιότητα6. Η προώθηση της καινοτομίας στην Ευρώπη δεν σημαίνει εσωστρέφεια. Απαιτείται δράση σε ένα ανοικτό και δυναμικό πλαίσιο διεθνούς συνεργασίας και ανταγωνισμού. 6 Τα 2/3 των παγκόσμιων επιτυχιών στην επιστήμη και την τεχνολογία σημειώνονται εκτός της Ένωσης. Οι επεκτεινόμενες αγορές ευρίσκονται εκτός Ευρώπης, κυρίως στη Νοτιοανατολική Ασία με 3 δισεκατομμύρια κατοίκους και συνολικό εισόδημα το οποίο σε Ί> 3. Ένα πρώτο σχέδιο δράσης II Πράσινη Βίβλος για την καινοτομία χαράσσει πολλούς άξονες. Για λόγους αποτελεσματικότητας, το παρόν "Πρώτο Σχέδιο Δράσης" περιλαμβάνει ένα π ε ρ ι ο ρ ι σ μό αριθμό δράσεων προτεραιότητας που μπορούν να ξεκινήσουν άμ*σα σε κοινοτικό επίπεδο και ενσωματώνει τις δράσεις που διεξάγονται ήδη ή αναγγέλθηκαν μετά την έκδοση της Πράσινης Βίβλου και οι οποίες χαρακτηρίζονται από αυτήν ως σημαντικές για τη διαδικασία της καινοτομίας. Πρόκειται για ένα πρώτο σχέδιο δράσης, δεδομένου ότι η Επιτροπή, αφενός, συνεχίζει τη μελέτη ορισμένων αξόνων της Πράσινης Βίβλου των οποίων η εφαρμογή εντάσσεται σε μια μακροπρόθεσμη προοπτική και, αφετέρου, προτίθεται, σ' ό,τι αφορά δραστηριότητες της αρμοδιότητας των κρατών μελών και των υποψήφιων χωρών, να εμβαθύνει την ανάλυση της σε συνεργασία με τα κράτη και τις χώρες αυτές, προκειμένου να καθοριστεί, σε μια δεύτερη φάση, ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς το οποίο θα συμβάλει στον εντοπισμό των επιλογών προτεραιότητας, καθώς και των ευκαιριών συνεργασίας. Σε κοινοτικό επίπεδο, μέχρι τώρα έχουν επιλεγεί μόνο τα μέτρα για τα οποία θα μπορούσε να περιγραφεί ο τρόπος δράσης και τα οποία μπορούν να ενταχθούν στο γνωστό δημοσιονομικό πλαίσιο, χωρίς να συνεπάγονται νέες δαπάνες, αλλά με μια ενδεχόμενη ανακατανομή των πόρων. Η καινοτομία προκαλεί την παρέμβαση διαφόρων παραγόντων και προϋποθέτει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση και συντηρούμενες αλληλεπιδράσεις. Έτσι, τα προτεινόμενα μέτρα είναι οπωσδήποτε πολλά και διάφορα. Για λόγους διαφάνειας, έχουν ταξινομηθεί κατά φθίνουσα σειρά με βάση το χρονικό τους ορίζοντα και τα αναμενόμενα αποτελέσματα, σύμφωνα με τους ακόλουθους τρεις στόχους: • προώθηση μιας κουλτούρας της καινοτομίας στην οικονομία και στην κοινωνία- • δημιουργία ενός ευνοϊκού πλαισίου για την καινοτομία· • καλύτερη σύνδεση της έρευνας και της καινοτομίας. Το πρώτο αυτό σχέδιο θεσπίζει ένα γενικό πλαίσιο για τη δράση στο επίπεδο της Ένωσης και των κρατών μελών, καθώς και για τις χώρες που έχουν υποβάλει αίτηση προσχώρησης7. Επιδιώκει να αποτελέσει το πρώτο βήμα μιας διαρκούς κινητοποίησης της Κοινότητας, των κυβερνήσεων και των ενδιαφερόμενων κύκλων υπέρ της καινοτομίας. Σε κοινοτικό επίπεδο, οι νέες δράσεις θα ξεκινήσουν αμέσως. Οι διεξαγόμενες δράσεις θα επιταχυνθούν ή θα ενισχυθούν, αν χρειαστεί. Ο προβληματισμός θα συνεχιστεί και το σχέδιο θα εφαρμοστεί, ενδεχομένως, στους θεματικούς τομείς, στους βιομηχανικούς κλάδους ή στους τομείς των υπηρεσιών στους οποίους θα θεωρηθεί σκόπιμο. Σ' ό,τι αφορά δραστηριότητες της αρμοδιότητας των κρατών μελών και των υποψήφιων χωρών, η Επιτροπή προτίθεται να εμβαθύνει την ανάλυση της, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και τις χώρες αυτές, προκειμένου να καθορίσει ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς και να τις 7 μερικά χρόνια θα ξεπεράσει το άθροισμα των συνολικών εισοδημάτων των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ένωσης. Οι ροές κεφαλαίων, πληροφοριών και τεχνολογιών είναι καθολικές. Οι άμεσες επενδύσεις στο εξωτερικό αυξήθηκαν από 68 δισεκατομμύρια δολάρια το 1960 σε 1. 650 δισεκατομμύρια δολάρια το 1993, εκτός των ενδοκοινοτικών ροών. Οι στρατηγικές συμμαχίες, κυρίως σε Ε&ΤΑ, θέτουν σε αμφισβήτηση την ικανότητα των κυβερνήσεων να προσδιορίζουν τους αποδέκτες των τεχνολογικών πολιτικών τους. Το 40% περίπου του παγκόσμιου εμπορίου διεξάγεται εντός των επιχειρήσεων. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα των συνεδριάσεων του Συμβουλίου της Κοπεγχάγης και του Έσσεν, τα κοινοτικά προγράμματα ή παρόμοιες πρωτοβουλίες είναι ανοικτά στη συμμετοχή των υποψήφιων χωρών στο πλαίσιο της στρατηγικής για την προετοιμασία της προσχώρησης. Ένας σημαντικός αριθμός των σημείων που εξετάζονται στο πρόγραμμα δράσης αφορούν επομένως τις χώρες αυτές. Πρόκειται κυρίως για τις προτάσεις που άπτονται της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, της κινητικότητας των σπουδαστών και των ερευνητών, της ευαισθητοποίησης του κοινού, καθώς και της συμμετοχής των εν λόγω χωρών στη στοχοθετημένη κοινωνικοοικονομική έρευνα του 5ου προγράμματος-πλαισίου. Επιπλέον, οι χώρες αυτές πρέπει να ληφθούν υπόψη όσον αφορά την εφαρμογή των συστάσεων για τον ανταγωνισμό και τη βελτίωση του νομικού, διοικητικού και κανονιστικού περιβάλλοντος, θα πρέπει επίσης να μπορούν να επωφεληθούν πλήρως των διευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών. Απομένει ακόμη να καθοριστούν οι ακριβείς όροι συμμετοχής τους στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο. Ωστόσο, προβλέπεται ότι θα δοθεί έμφαση στις σχέσεις πανεπιστημίου-βιομηχανίας καθώς και στα μέτρα για την καινοτομία στις MME. 21 βοηθήσει, με τον τρόπο αυτό, να εντοπίσουν τις επιλογές τους οι οποίες έχουν προτεραιότητα καθώς και τις ευκαιρίες συνεργασίας. Α- ΠΡΟΩΘΗΣΗΜΙΑΣΚΟΥΑΤΟΥΡΑΣΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ: 1. 1. Η καινοτομία προϋποθέτει δημιουργικότητα, πνεύμα πρωτοβουλίας και επιχειρηματικό πνεύμα, ριψοκινδύνευση, αποδοχή του σφάλματος και της κοινωνικής, γεωγραφικής ή επαγγελματικής κινητικότητας. Αλλά η καινοτομία απαιτεί και άλλες αρετές: ικανότητα πρόβλεψης των αναγκών, αυστηρότητα στην οργάνωση, έλεγχο των προθεσμιών και των δαπανών. Η καινοτομία στηρίζεται όλο και περισσότερο σε ένα ευρύ φάσμα αλληλεπιδράσεων· έτσι απαιτούνται επίσης ικανότητες στον τομέα της συλλογής και της επεξεργασίας των πληροφοριών, καθώς και της διαπροσωπικής ή κοινωνικής επικοινωνίας. Αυτό που χρειάζεται είναι μια ευνοϊκή κουλτούρα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η οικοδόμηση των οποίων στηρίζεται στο μύθο των συνόρων και της κοιναηακής ανάμιξης (niching pot), ευνοούν τη ριψοκινδύνευση, την κοινωνική και γεωγραφική κινητικότητα και τις άμ,εαες επαφές. II κοινωνία και ο πολιτισμός της Ιαπωνίας δίδουν έμφαση στην υπεροχή, τη συνεχή βελτίωση και την οργάνωση. Η Ευρώπη, από την πλευρά της, στηρίζεται σε πολύ διαφορετικά κοινωνικά συστήματα όπου, κατά κανόνα, δεν υπερισχύει, σήμερα, η ριψοκινδύνευση αλλά μάλλον η αναζήτηση σταθερότητας και ασφάλειας. Η αλλαγή ή η εξέλιξη της νοοτροπίας και του πολιτισμού δεν επιτυγχάνεται με διατάγματα ούτε με βραχυπρόθεσμες δράσεις. Ωστόσο, τα μέσα δράσης υπάρχουν. Πρώτα από όλα έρχεται η εκπαίδευση και η κατάρτιση. Η κινητικότητα των ατόμων διευκολύνει τη διάδοση των γνώσεων και την κυκλοφορία των ιδεών. Οι ενέργειες που ευνοούν τη συμμετοχή στην καινοτομία διευκολύνουν την πλήρη ένταξη των ενδιαφερόμενων ομάδων. Απαιτούνται επίσης δράσεις ευαισθητοποίησης και επικοινωνίας, κυρίως χάρη στα νέα μέσα μαζικής επικοινωνίας, και είναι απαραίτητη η διάδοση νέων μεθόδων οργάνωσης και διαχείρισης στις επιχειρήσεις και τις δημόσιες διοικήσεις. 1. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση. 1. 2. Η αρχική εκπαίδευση πρέπει να παραχωρήσει το μεγαλύτερο δυνατό μέρος στην απόκτηση των απαραίτητων ικανοτήτων για την παραγωγή και την εφαρμογή των καινοτομιών. Η τεχνική εκπαίδευση και η επαγγελματική κατάρτιση δεν πρέπει να υποτιμούνται8. Αλλά η απόκτηση μιας βασικής γενικής κουλτούρας είναι απαραίτητη για την διευκόλυνση της συνεχούς προσαρμογής στα νέα καθήκοντα που απαιτεί η καινοτομία. Είναι λάθος να πιστεύεται ότι η κατάρτιση που αποκτάται στην αρχή της ζωής επαρκεί για πάντα. Η κατάρτιση είναι μια αναγκαιότητα σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Προσκρούει σε συγκεκριμένα εμπόδια όσον αφορά τις MME (κυρίως, περιορισμένος διαθέσιμος χρόνος εκ μέρους των διευθυντών και του προσωπικού), για τα οποία θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες εξάλειψης με καινοτόμες λύσεις9, στις οποίες θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν η χρήση των δυνατοτήτων της τηλεμάθησης και των πολυμέσων. Το τρίτο πολυετές πρόγραμμα Με τις χώρες αυτές θα ξεκινήσει ειδικός διάλογος στο πλαίσιο του διαρθρωτικού διαλόγου για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορέσουν να ενταχθούν στο σχέδιο δράσης. "Η Ευρώπη αριθμεί, το 1996, 4,7 επιστήμονες και μηχανικούς ανά 1. 000 κατοίκους έναντι 7,4 για τις Ηνωμένες Πολιτείες και 8 για την Ιαπωνία. Επίσης, ο συνολικός αριθμός επιστημόνων και μηχανικών έρευνας στην Κίνα, την Ινδία και την Ινδονησία ισοδυναμεί πλέον με αυτόν της Ένωσης" ("Για να διαπλάσουμε το μέλλον, η ευρωπαϊκή έρευνα στην υπηρεσία του πολίτη", σ. 6) - COM(96) 332 τελικό, 10/7/96. Η κοινή έκθεση του Συμβουλίου και της Επιτροπής για την απασχόληση (Sl(95)1000) υπογραμμίζει τη σημασία της προσαρμογής των προγραμμάτων κατάρτισης στις ανάγκες των MME και της παροχής κινήτρων για τις MME που επιθυμούν να επενδύσουν στην κατάρτιση. 2 3 για τις MME προτείνει πρότυπα σχέδια τα οποία συμβάλλουν στην εξεύρεση νέων προσεγγίσεων στον εν λόγω τομέα. 10 Επίσης, ο κόσμος της εκπαίδευσης πρέπει να πλησιάσει τον κόσμο της επιχείρησης, κυρίως μέσω της εναλλασσόμενης κατάρτισης, ώστε. εκτός από την ένταξη των νέων στον κόσμο της εργασίας, να ευνοηθεί η απόκτηση των απαιτούμενων νέων δεξιοτήτων ή επαγγελματικών προσόντων και η προσαρμογή της κατάρτισης στις ανάγκες αυτές. Παράλληλα με τα προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, ιδίως το Leonardo da Vinci και το Socrates, η Ευρωπαϊκή Ένωση συμβάλλει στους στόχους αυτούς μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου δυνάμει των διαφόρων στόχων και κοινοτικών πρωτοβουλιών, όπως ADAPT και EMPLOI. Τα κράτη μέλη και οι περιφερειακές ή τοπικές αρχές καλούνται να ενισχύσουν τη δράση τους στους τομείς αυτούς και ιδίως: να προβούν σε κριτική ανάλυση11 των προγραμμάτων και τωνς μεθόδων εκπαίδευσης, κυρίως ως προς την ικανότητα τους να προάγουν το κριτικό πνεύμα και την πλάγια σκέψη, τη δημιουργικότητα και τη διαπροσωπική επικοινωνία, την ομαδική εργασία, την επιθυμία για πειραματισμό, την επιδεξιότητα εντοπισμού και εκμετάλλευσης της πληροφορίας, την ικανότητα μάθησης και το επιχειρηματικό πνεύμα· - να αναλύσουν τις αλλαγές που θεωρούνται απαραίτητες στην κατάρτιση των εκπαιδευτών· - να επεκτείνουν, αν είναι απαραίτητο, την κατάρτιση σε θέματα οικονομίας και διαχείρισης, ιδιοκτησίας, σχεδιασμού και δημιουργίας επιχειρήσεων, προστασίας της πνευματικής μάρκετινγκ, κυρίως στο πλαίσιο των επιστημονικών και τεχνικών σπουδών· - να αναπτύξουν κύκλους εναλλασσόμενης κατάρτισης σε επίπεδο ανώτατης εκπαίδευσης και να καταργήσουν τα στεγανά στις ειδικότητες· - να ενθαρρύνουν την επαρκή γνώση πολλών κοινοτικών γλωσσών12· - να προωθήσουν συγκεκριμένες συνεργασίες μεταξύ σχολείου και επιχείρησης· - να αναπτύξουν μακροπρόθεσμες εταιρικές σχέσεις μεταξύ των επιχειρήσεων και των οργανισμών κατάρτισης· - να ενθαρρύνουν την ευρύτερη πρόσβαση τατν επιχειρήσεων στους καλιπερους οργανισμούς επαγγελματικής κατάρτισης στην Ευρώπη. Η Επιτροπή θα επιδιώξει την υλοποίηση των προτάσεων που περιέχονται στη Λευκή Βίβλο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση, που εκδόθηκε το Νοέμβριο του 1995. Θα προωθήσει την ανταλλαγή εμπειριών και τη διάδοση των βέλτιστων πρακτικών στον εν λόγω τομέα, μεταξύ των κρατών μελών και με τους κοινατνικούς εταίρους, με τη δημιουργία ενός μόνιμου φόρουμ "κατάρτιση και καινοτομία". 10 12 Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με ένα τρίτο πολυετές πρόγραμμα υπέρ των MME, COM(96) 98. Όπως στη Δανία, όπου το Υπουργείο Παιδείας ασχολήθηκε πρόσφατα με τα μέσα ενθάρρυνσης της κουλτούρας της καινοτομίας και του επιχειρηματικού πνεύματος ήδη από το στάδιο της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Σε κοινοτικό επίπεδο, ο προβληματισμός έχει ήδη ξεκινήσει με τη Λευκή Βίβλο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση. COM(95) 590 τελικό, της 29/11/95. Η έρευνα σε 927 MME, που πραγματοποιήθηκε το 1995 στο πλαίσιο της δράσης Euromanagement, έδειξε ότι το γλωσσικό εμπόδιο ήταν καθοριστικό για το 67% των MME οι οποίες θα μπορούσαν να επωφεληθούν των κοινοτικών προγραμμάτων Ε&Α αλλά δίστασαν να προχωρήσουν. 2*, 1. 3. Σκοπεύει επίσης να καθιερώσει από το 1997 ένα "Erasmus της μαθητείας" και να καταρτίσει, με τις κυβερνήσεις και τους κοινωνικούς εταίρους, ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη μαθητεία. Επιπλέον, σε συνέχεια του ευρωπαϊκού έτους για τη δια βίου κατάρτιση, θα διατυπώσει13 προτάσεις για τη διευκόλυνση, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, της πρόσβασης, της αναβάθμισης και της πιστοποίησης των προσόντων καθόλη τη διάρκεια της ζωής. 1. 4. Τέλος, με την πρωτοβουλία "Η μάθηση στην κοινωνία των πληροφοριών", θα αρχίσει ένα συντονισμό των υφιστάμενων μέσων και δράσεων (εκπαίδευση και κατάρτιση, έρευνα, διευρωπαϊκά δίκτυα τηλεπικοινωνιών, διαρθρωτικά ταμεία) για τη διασύνδεση των σχολείων σε ολόκληρη την Ευρώπη, βάσει των υφιστάμενων εθνικών πρωτοβουλιών: προώθηση της ανάπτυξης του απαραίτητου λογισμικού και περιεχομένου και παροχή βοήθειας για την κατάρτιση των παιδαγωγικών ομάδων σχετικά με τη χρήση των νέων αυτών τεχνολογιών. 2. Ενθάρρυνση της κινητικότητας 1. 5. Η κινητικότητα των σπουδαστών και των ερευνητών - μηχανικών ή επιστημόνων - μεταξύ χωρών ή βιομηχανικών τομέατν, όπως και μεταξύ της εκπαίδευσης ή της έρευνας και της βιομηχανίας, ευνοεί την μεταφορά τεχνολογιών και τη διάδοση των γνώσεων. Παρά τα μέτρα για την προώθηση της, όπως το πρόγραμμα "Κατάρτιση και κινητικότητα των ερευνητών", η κινητικότητα αυτή μεταξύ έρευνας, πανεπιστημίου και επιχείρησης παρακωλύεται συχνά από πρακτικά ή πολιτιστικά εμπόδια. Επίσης, καθώς οι τεχνολογίες αποκτούν όλο και περισσότερο "διατομεακή" μορφή, πρέπει να διευκολυνθεί η κινητικότητα μεταξύ των βιομηχανικών κλάδων. Η Πράσινη Βίβλος "Εκπαίδευση-Κατάρτιση-Έρευνα: τα εμπόδια στη διεθνική κινητικότητα", που εκδόθηκε στα τέλη του 199614, τονίζει ότι τα εμπόδια στην κινητικότητα αφορούν κυρίως τους τομείς του δικαιώματος διαμονής, της κοινωνικής ασφάλισης, της φορολογίας και της έλλειψης νομικού πλαισίου σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μεταξύ άλλων, για τους μαθητευόμενους. 15 Σε κοινοτικό επίπεδο, η Επιτροπή θα θέσει σε εφαρμογή τα μέτρα προτεραιότητας υπέρ της κινητικότητας των σπουδαστών, εκπαιδευτικών, μηχανικών και ερευνητών που θα επικυρωθούν με το διάλογο σχετικά με την εν λόγω Πράσινη Βίβλο. Στους προσανατολισμούς για το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο στον τομέα της έρευνας, η Επιτροπή προτείνει ένα μεγάλο πρόγραμμα το οποίο θα έχει ως προτεραιότητα να αναπτύξει το ανθρώπινο δυναμικό. Αυτό αναμένεται, κυρίως, να τονώσει την προσπάθεια υπέρ των διεθνικών τοποθετήσεων νέων ερευνητών και μηχανικών στις επιχειρήσεις, και ιδίως τις MME, για την υποστήριξη των σχεδίων καινοτομίας ή μεταφοράς τεχνολογίας. Η Επιτροπή θα λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να καταστήσει περισσότερο ευέλικτα τα κοινοτικά προγράμματα υποβοήθησης της κινητικότητας, κυρίως: εντάσσοντας τις ανταλλαγές προσωπικού στις επιλέξιμες δαπάνες, στα πλαίσια των μακροπρόθεσμων σχεδίων συνεργασίας στον τομέα της Ε&ΤΑ, καθώς και στα πλαίσια της χρήσης μεγάλων εξοπλισμών16· συνδέοντας τα μέτρα υποστήριξης της κινητικότητας με τα σχέδια έρευνας, ώστε οι ωφελούμενοι από αυτά να μπορούν να τα συνδυάζουν στα πλαίσια ενός και του αυτού σχεδίου καινοτομίας· 13 16 Με βάση τη διεξαγόμενη αξιολόγηση σχετικά με τη μεταφορά από τα κράτη μέλη της σύστασης του Συμβουλίου, της 30ής Ιουνίου 1993 (ΕΕ L 181 της 23/7/93), για την πρόσβαση στη συνεχή κατάρτιση. COM(96) 462. Η Επιτροπή έχει επιφορτίσει μια ομάδα υψηλού επιπέδου, υπό την προεδρία της κ. Veil, να εξετάσει τα εμπόδια που παρακωλύουν ακόμη την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και των προσώπων. Με βάση τα πορίσματα της, η ομάδα θα διατυπώσει προτάσεις για την εξάλειψη των εντοπιζόμενων νομικών, διοικητικών και πρακτικών εμποδίων. Παράδειγμα ανταλλαγής προσωπικού, βραχυπρόθεσμου χαρακτήρα, αποτελούν οι "short term scientific missions" (επιστημονικές αποστολές σύντομης διάρκειας) του COST. 2 S" χαλαρώνοντας τα όρια ηλικίας και τη διάρκεια των επιτρεπομένων αποσπάσεων, ώστε να διευρυνθούν οι ομάδες των ατόμων που μπορούν να επωφεληθούν από τα μέτρα αυτά (ερευνητές μεγαλύτερης ηλικίας, προσωπικό MME). Σε εθνικό επίπεδο, συνιστά να τεθεί σε εφαρμογή μια αποτελεσματική "διαλειτουργικότητα" των συστημάτων αξιολόγησης των προσόντων ή επαγγελματικής εξέλιξης (για παράδειγμα, θέσπιση, στα συστήματα αξιολόγησης των ερευνητών του δημόσιου τομέα, μιας θετικής αναγνώρισης για τις περιόδους απασχόλησης στη βιομηχανία, σε βιομηχανικά σχέδια ή για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας που έχουν κατατεθεί, καθώς και υιοθέτηση, από τις επιχειρήσεις και τους ενδιαφερόμενους οργανισμούς, μηχανισμών για την εξασφάλιση, σε περίπτωση εξωτερικής κινητικότητας, της απρόσκοπτης επαγγελματικής εξέλιξης). 3. Η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων φορέων και η ευαισθητοποίηση του κοινού. 1. 6. Η καινοτομία δεν μπορεί να αναπτυχθεί και να διαδοθεί αν η κοινωνία δεν την αποδεχθεί. Η ύπαρξη απαιτητικών και ανοικτών στους νεωτερισμούς καταναλωτών την ενισχύει. Η καινοτομία δεν περιορίζεται στην πρόοδο των επιστημονικών γνώσεων και των τεχνικών επιδόσεων. Η καινοτομία στους τρόπους κοινωνικής οργάνωσης και επικοινωνίας πρέπει να συνοδεύει την τεχνική ή εμπορική καινοτομία. Αυτό είναι συχνά πιο δύσκολο διότι επηρεάζει τη συμπεριφορά, τις αξίες και τη θέση των ενδιαφερόμενων κοινωνικών ομάδων. Πρέπει να καταβληθεί ιδιαίτερη προσπάθεια προς την κατεύθυνση αυτή. Η αναγκαιότητα και τα ευεργετικά αποτελέσματα της αλλαγής, υπό την ευρεία έννοια του όρου, πρέπει να συζητηθούν ευρέως. Οι μηχανισμοί που επιτρέπουν τη συμμετοχή των επιχειρήσεων, των πολιτών και των εκπροσώπων τους στο διάλογο για τις μεγάλες τεχνολογικές επιλογές, καθώς και οι ενέργειες που ευνοούν τη συμμετοχή των μισθωτών, των χρηστών ή των καταναλωτών, διευκολύνουν την αποδοχή και επομένως την απόλυτη επιτυχία της καινοτομίας. Στους τομείς αυτούς, οι εθνικές πρωτοβουλίες και επιτυχίες είναι πολυάριθμες. Πρέπει να ενισχυθεί η ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών, καθώς και, ενδεχομένως, η σύνδεση επιτυχών εγχειρημάτων μέσω δικτύων, σε ευρωπαϊκή κλίμακα, εφόσον αυτό μπορεί να συμβάλει στη διάδοση και τη βελτίωση τους. 1. 7 Η Επιτροπή θα κινητοποιήσει, με συντονισμένο τρόπο, τα διάφορα μέσα που διαθέτει για τον προσδιορισμό των υποδειγματικών πρακτικών και τη διάδοση των μεθόδων που διευκολύνουν τη συμμετοχή των κοινωνικοοικονομικών παραγόντατν στη διαχείριση σχεδίων καινοτομίας που ενδέχεται να έχουν σημαντικό κοινωνικό αντίκτυπο. 1. 8. Θα ενθαρρύνει την μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ εθνικών ή περιφερειακών οργανισμών αρμόδιων για την προώθηση της επιστημονικής και τεχνολογικής κουλτούρας και της καινοτομίας και θα διαδώσει τις βέλτιστες πρακτικές, στο πλαίσιο του προγράμματος Info 2000, ιδίως μέσω του δικτύου των εθνικών εστιακών σημείων (MIDAS). 1. 9. Θα μελετήσει τη σκοπιμότητα μιας ενισχυμένης συνεργασίας μεταξύ ευρωπαϊκών τηλεοπτικών δικτύων, ιδίως στο πλαίσιο του προγράμματος Media, για την προώθηση εκπομπών ευαισθητοποίησης ή επιστημονικής και τεχνικής εκλαΐκευσης, βάσει των επιτυχών εθνικών εμπειριών, καθώς και τα μέσα πραγματικής απεικόνισης της επιστημονικής εργασίας στις οπτικοακουστικές παραγωγές επιστημονικής φαντασίας. 4. Η διαχείριση των επιχειρήσεων. 1. 10. Η παρέμβαση στη διαχείριση των επιχειρήσεων δεν είναι, προφανώς, υπόθεση των δημόσιων αρχών, οι οποίες, ωστόσο, μπορούν και πρέπει να δημιουργήσουν ένα πρόσφορο περιβάλλον για τη συνεχή βελτίωση της διαχείρισης και της οργάνωσης των επιχειρήσεων. Η ταχεία διάδοση των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας συμβάλλει σημαντικά στις προσαρμογές αυτές και πρέπει να υποστηριχθεί ενεργά. lb II καινοτομία αναι, πράγματι, κατά κύριο λόγο, θέμα των επιχειρήσεο>ν και η διαχείριση της αλλαγής είναι μια από τις κυριότερες προκλήσεις τις οποίες αντιμετωπίζουν. Αλλά οι μεταβολές επιταχύνονται. Παρεμβαίνουν στις αγορές, στις τεχνικές και στις συναφείς μεθόδους σχεδιασμού, παραγωγής και οργάνωσης. Για να παραμείνουν ανταγωνιστικές, οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι σε θέση να απορροφήσουν νέες τεχνικές. Αλλά είναι εξίσου σημαντικό γι' αυτές να εκσυγχρονίσουν τις δομές ή την οργάνωση τους και να αναπροσαρμόσουν τις μεθόδους, τους ρόλους και τις αρμοδιότητες καθενός για να καινοτομήσουν. Καλούνται λοιπόν κα αποτελέσουν όχι μόνο μόνιμους χώρους μαθητείας, αλλά και οργανισμούς συνεχούς μάθησης (learning enterprises). Οι δυναμικές επιχειρήσεις, που είναι σε θέση να αντιδράσουν ταχύτατα στις αλλαγές του περιβάλλοντος τους, να συνάψουν σχέσεις συνεργασίας με πολύ διαφορετικούς εξωτερικούς εταίρους (άλλες επιχειρήσεις, πανεπιστήμια, συμβούλους, κέντρα αριστείας) και να δημιουργήσουν έτσι ευέλικτες ομάδες με διάφορα προσόντα, είναι αυτές που φαίνονται καλύτερα προσαρμοσμένες στις απαιτήσεις της καινοτομίας. Η καινοτομία ευνοείται επίσης από τις αλλαγές του κανονιστικού περιβάλλοντος, τη διαθεσιμότητα πόρων, τους τρόπους χρηματοδότησης και επικοινωνίας. Έτσι, οι επιχειρήσεις πρέπει να παρακολουθούν με προσοχή τις εξελίξεις στους εν λόγω τομείς μέσω δράσεων συστηματικής οικονομικής πληροφόρησης και τεχνολογικής και εμπορικής επαγρύπνησης. Η άμιλλα μεταξύ επιχειρήσεων, κυρίως μέσω της συγκριτικής αξιολόγησης, είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος διάδοσης των ορθών πρακτικών στους τομείς αυτούς. Πρέπει να εξαπλωθεί η εφαρμογή μιας σειράς μεθόδων διαχείρισης17 στο καταλληλότερο επίπεδο, ιδίως στις MME. 1. 11. Η Επιτροπή θα ξεκινήσει διεθνικές πρότυπες δράσεις δικτύωσης γύρω από ορισμένους τομείς ή ορισμένες τεχνολογίες, που θα απευθύνονται στις επιχειρήσεις [βλέπε τμήμα Γ3 (iii) παρακάτω]. Οι δράσεις αυτές θα πρέπει να στοχεύουν στη διερεύνηση των υποδειγματικών πρακτικών στους τομείς της διαχείρισης και της κατάρτισης. Τα αποτελέσματα των εν λόγω σχεδίων θα διαδοθούν ευρέως στην Ένωση. Ένας ευρωπαϊκός οδηγός της βιομηχανικής καινοτομίας θα προσφέρει στους βιομηχάνους μια μέθοδο αυτοαξιολόγησης των ισχυρών και αδύνατων σημείων τους στον τομέα της καινοτομίας, καθώς και ένα κατάλογο των υπηρεσιών παροχής βοήθειας και συμβουλών. 1. 12. Στην ανακοίνωση της για τη βαθμονόμηση των ανταγωνιστικών επιδόσεων της ευρωπαϊκής βιομηχανίας18, η Επιτροπή τόνισε το ενδιαφέρον της προσέγγισης αυτής για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων. Τα κράτη μέλη καλούνται να ε\ινοήσουν την ανάπτυξη της μεθόδου αυτής, η οποία επιτρέπει στις επιχειρήσεις να συγκρίνουν τις επιδόσεις τους με εκείνες των πιο αποδοτικών επιχειρήσει σε ένα συγκεκριμένο αριθμό βασικά>ν τομέων της δραστηριότητας τους (όπως το R&D scoreboard στο Ηνωμένο Βασίλειο ή ακόμη τα προγράμματα επισκέψεων επιχειρήσεων, όπως οι πρωτοβουλίες TOP στη Γερμανία και στην Ισπανία και References στη Γαλλία ή το πρόγραμμα Inside UK Enterprise στο Ηνωμένο Βασίλειο). Από την πλευρά της, η Επιτροπή θα υποστηρίξει την ευρωπαϊκή δικτύωση των διαφόρων δράσεων που διεξάγονται σε εθνικό επίπεδο. Θα δημιουργήσει ένα σύστημα συγκριτικής αξιολόγησης ("benchmarking") σε ευρωπαϊκή κλίμακα, ιδίως στον τομέα της ποιότητας. 17 Οι μέθοδοι αυτές περιλαμβάνουν τη διαχείριση της ποιότητας, την ομαδική εργασία, την ευαισθητοποίηση και τη συμμετοχή των εργαζομένων, τη συντρέχουσα μηχανίκευση ("concurrent engineering"), "ευφυείς" μεθόδους παραγωγής, την ολοκληρωμένη διαχείριση της διοικητικής μέριμνας. "Εφαρμογή της μεθόδου της κλίμακας αναφοράς (Benchmarking) για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας", COM(96) 463, 9/10/96. τις ευέλικτες ή 18 10 7^ 1. 13. Τα κράτη μέλη καλούνται να ενισχύσουν τις δραστηριότητες τους στον τομέα της κατάρτισης των επικεφαλής επιχειρήσεων και των κοινωνικών εταίρων σε θέματα διαχείρισης της καινοτομίας. Η Επιτροπή θα υποστηρίξει δράσεις κατάρτισης σε θέματα διαχείρισης της καινοτομίας, κυρίως μέσω της ανάπτυξης των ευρωπαϊκών δικτύων "εμπορικών σχολών" και της συνεργασίας τους με τη βιομηχανία και τους οργανισμούς υποστήριξης των MME. Οι δραστηριότητες αυτές θα έχουν ως στόχο, ιδίως, την ενθάρρυνση του προβληματισμού σχετικά με τις νέες μορφές οργάνωσης των επιχειρήσεων και τον αντίκτυπο τους για τις δομές υποστήριξης και τις MME. Η Επιτροπή θα ενισχύσει επίσης, στο πλαίσιο των ενεργειών δυνάμει των στόχων 2 και 4 και των κοινοτικών πρωτοβουλιών ADAPT και MME, την υποστήριξη της στις δραστηριότητες κατάρτισης των διευθυντών επιχειρήσεων, ιδίως των MME, σχετικά με τις νέες μεθόδους διαχείρισης και στις δράσεις κατάρτισης των εργαζομένων που είναι απαραίτητες για την εφαρμογή των νέων αυτών μεθόδων στις επιχειρήσεις. 5. Οι δημόσιες αρχές (i) II καινοτομία στο δημόσιο τομέα H4 Ο1 αρμόδιοι για τη λήψη πολιτικών αποφάσεων λαμβάνουν όλο και συχνότερα υπόψη τους την καινοτομία και την τεχνολογία. Ωστόσο, γενικά, εξακολουθούν να μην αντιλαμβάνονται πλήρως τη σημασία των προκλήσεων ή των δυνατοτήτων που παρουσιάζουν οι τεχνολογίες19, καθώς και των ιδιαιτεροτήτων της δράσης υπέρ της καινοτομίας. Τα κράτη μέλη καλούνται να αναπτύξουν δράσεις ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης των πολιτικών υπευθύνων, των ανώτατων υπαλλήλων, των περιφερειακών διοικήσεων, των διαχειριστών σχεδίων και κεφαλαίων, στις προκλήσεις της τεχνολογίας και της καινοτομίας. 1. 15. Οι δημόσιες δαπάνες πλησιάζουν, και ενίοτε υπερβαίνουν, το 50% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος σε πολλές χώρες της Ένωσης. Στο πλαίσιο αυτό, η βελτίωση των επιδόσεων και η διάδοση της καινοτομίας στο δημόσιο τομέα και στη δημόσια διοίκηση μπορεί να έχει σημαντικό άμεσο οικονομικό αντίκτυπο. Λυτό αναμένεται επίσης να συμβάλει ιδιαίτερα στη βελτίωση του περιβάλλοντος στο οποίο ασκούν τις δραστηριότητες τους οι επιχειρήσεις, όπως υπογραμμίζει η συμβουλευτική ομάδα για την ανταγωνιστικότητα (ομάδα Ciampi) στη δεύτερη έκθεση της. Η Επιτροπή θα ξεκινήσει από το 1997 μια σειρά προβληματισμών και ανταλλαγών εμπειριών στον τομέα της προώθησης και της διάδοσης της καινοτομίας στη δημόσια διοίκηση και στις δημόσιες υπηρεσίες εκμεταλλευόμενη τις διαξαγόμενες εργασίες και σε συνδυασμό με το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα Δημόσιας Διοίκησης. Το 1997 θα οργανα>θεί μια διάσκεψη για το θέμα αυτό και τα συμπεράσματα της θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην έκδοση μιας Πράσινης Βίβλου στις αρχές του 1998. 1. 16. Θα συνεχίσει τις δράσεις της πρωτοβουλίας "Κοινωνία των Πληροφοριών" που αποσκοπούν στην προώθηση καινοτόμων προσεγγίσεων στο δημόσιο τομέα. (ii) Οι δημόσιες συμβάσεις 117 Στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων απαιτείται εντονότερος ανταγωνισμός, δεδομένου οτι μπορεί να αποτελέσει μέσο τόνωσης της καινοτομίας. Πολλές διατάξεις της κοινοτικής νομοθεσίας στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων προβλέπουν, ιδίως σε ειδικούς τομείς (νερό, 19 Το ποσοστό των πολιτικών ιθυνόντων των χωρών της Ένωσης που έχουν επιστημονική ή τεχνική κατάρτιση είναι πολύ μικρό· πρόσφατες έρευνες σε ορισμένες κυβερνήσεις επιβεβαίωσαν ότι πολύ λίγα από τα μέλη τους ήταν ενημερωμένοι χρήστες της πληροφορικής ή του Internet. 11 11 ενέργεια. ), παρεκκλίσεις ή «ιδικούς κανόνες εφαρμογής αν η σύμβαση αφορά καινοτόμα προϊόντα ή μεθόδους παρασκευής· πρέπει να γίνεται πλήρης χρήση των δυνατοτήτων αυτών. Εξάλλου, η χρησιμοποίηση προδιαγραφών επιδόσεων μπορεί να επιτρέψει την εμφάνιση καινοτόμων τεχνικών λύσεα)ν, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα τον ανταγατνισμό. (iii) Η ανάλυση των πολιτικών και των συστημάτων καινοτομίας 1-18- Απαιτείται προσεκτική παρακολούθηση και συνεχής ανάλυση των διαδικασιών καινοτομίας, των αποτελεσμάτων τους και του αντίκτυπου που έχουν στην κοινωνικοοικονομική ζωή. Η συγκριτική μελέτη των συστημάτων, πολιτικών και υποδομών καινοτομίας στις ανεπτυγμένες χώρες, και ιδίως στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πρέπει να συνεχιστεί και οι ανταλλαγές πληροφοριών και εμπειριών μεταξύ κρατών μελών πρέπει να τονωθούν. Θα πρέπει επίσης να ενταθεί, με συντονισμό της Επιτροπής, η ανάπτυξη ενός συστήματος εναρμονισμένων στατιστικών πληροφοριών, που θα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τακτικές έρευνες για την καινοτομία στη βιομηχανία, τις υπηρεσίες και τις MME, αποφεύγοντας ταυτόχρονα την αύξηση των διοικητικών δαπανών που βαρύνουν τις επιχειρήσεις. Η Επιτροπή θα ενισχύσει το υφιστάμενο σύστημα συλλογής και ανάλυσης πληροφοριών για την έρευνα και την καινοτομία. Θα καταρτίσει ένα μόνιμο πίνακα ελέγχου των επιδόσεων και των πολιτικών καινοτομίας στην Ευρώπη, πραγματοποιώντας συγκρίσεις με τον υπόλοιπο κόσμο. Θα εκπονεί και θα διαδίδει ευρέως μια τακτική έκθεση για την καινοτομία στην Ένωση, στηριζόμενη στις εθνικές και διεθνείς μελέτες και αναλύσεις σχετικά με τον εν λόγω τομέα. 12 ?1 -1- ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΜΙΑΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ 1. 1. ΝΕΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ 1- Η εκπαίδευση και τι κατάρτιση, αο/ικτΐ και συνενή€ Επιτροπή • Δημιουργία ενός φόρουμ "Κατάρτιση και καινοτομία" για την ανταλλαγή εμπειριών και τη διάδοση υποδειγματικών πρακτικών(1997). Κράτη μέλη και οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης • Κριτική ανάλυση για τα προγράμματα και τις μεθόδους εκπαίδευσης καθώς και για την κατάρτιση των εκπαιδευτών. • Προσαρμογή του περιεχομένου της αρχικής κατάρτισης για την ανάπτυξη, από την πιο νεαρή ηλικία, της δημιουργικότητας, του επιχειρηματικού πνεύματος κ. λπ. 2- Κινητικότητα των ερευνητών, των σπουδαστών και τιον εκπαιδευτικοί Επιτροπή • Πρόταση ενός μεγάλου προγράμματος "Ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού" στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα(πρώτο εξάμηνο 1997). • Προώθηση διεθνικών "Industrial Phd" (τοποθέτηση ερευνητών/μηχανικών στις επιχειρήσεις) (πιλοτική δράση το 1997). • Ενδυνάμωση της ευελιξίας των κοινοτικών ενισχύσεων για την κινητικότητα(5ο ΠΠΕ&Α). Κράτη μέλη • Μέτρα υπέρ της προσωρινής τοποθέτησης ερευνητών στις επιχειρήσεις, κυρίως στις MME. Δημιουργία των συνθηκών που ευνοούν την κινητικότητα μεταξύ έρευνας και επιχειρήσεων (αναγνώριση των προσόντων, επαγγελματική εξέλιξη). 3- Καινοτοαία και διαχείριση των επιχειρήσεων Επιτροπή • Προώθηση της οργανωτικής καινοτομίας με τη βοήθεια των κοινοτικών μέσων (πρόγραμμα- πλαίσιο, Διαρθρωτικά Ταμεία και προγράμματα κατάρτισης κ. λπ. )( 1997-1998). Δημιουργία ενός συστήματος βαθμονόμησης των επιδόσεων ("benchmarking") σε ευρωπαϊκή κλίμακα (πιλοτικό σχέδιο το 1997). 4- Οι 6τιιιόσιε€ aoYÉc Επιτροπή • Ανάπτυξη της ανταλλαγής εμπειριών στον τομέα της προώθησης και της διάδοσης της καινοτομίας στη δημόσια διοίκηση και τις δημόσιες υπηρεσίες. Διάσκεψη το 1997 και Πράσινη Βίβλος το 1998. • Κατάρτιση ενός μόνιμου πίνακα ελέγχου των επιδόσεων και των πολιτικών καινοτομίας στην Ευρώπη (υλοποίηση το 1997). Κράτη μέλη Ανάπτυξη δράσεων ευαισθητοποίησης και πληροφόρησης των πολιτικών ιθυνόντων και των ανώτατατν υπαλλήλων σχετικά με τις προκλήσεις της καινοτομίας. 13 y 1- ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΜΙΑΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ 1. 2. ΔΙΕΞΑΓΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 1- Η εκπαίδευση και η κατάρτιση, αρχική και συνεχής Επιτροπή Υλοποίηση των προτάσεων της Λευκής Βίβλου για την εκπαίδευση και την κατάρτιση (και συγκεκριμένα, Erasmus της μαθητείας· ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη μαθητεία). Πρότυπα σχέδια που ευνοούν τη διασύνδεση των σχολείων (πρωτοβουλία "Η μάθηση στην κοινωνία των πληροφοριών"). Κράτη μέλη και οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης • Ανάπτυξη της εναλλασσόμενης κατάρτισης, κυρίως σε πανεπιστημιακό επίπεδο. Ενθάρρυνση της ικανοποιητικής γνώσης πολλών κοινοτικών γλωσσών. 2- Κινητικότητα τ(ον ερευνητών, των σπουδαστών και των εκπαιδευτικών Επιτροπή και κράτη μέλη Έναρξη διαλόγου σχετικά με την Πράσινη Βίβλο για την κινητικότητα των ερευνητών, των σπουδαστών και των εκπαιδευτικών και εφαρμογή των αξόνων δράσης που θα επικυρωθούν από το διάλογο· εξέταση και ενδεχόμενη εφαρμογή των συστάσεων της ομάδας Veil. 3- Συμμετονή των ενδιαφερόμενα^ φορέων και ευαισθητοποίηση του κοινού Επιτροπή Ανάπτυξη δράσεων διάδοσης των βέλτιστων πρακτικών στον εν λόγω τομέα. Κράτη μέλη • Προώθηση της επιστημονικής και τεχνολογικής κουλτούρας και της συνειδητοποίησης των ευεργετικών αποτελεσμάτων της καινοτομίας. Επιτροπή και κράτη μέλη Συμμετοχή των επιχειρήσεων, των πολιτών και των εκπροσώπων τους στο διάλογο για τις μεγάλες τεχνολογικές επιλογές. • Ανάπτυξη προσεγγίσεων που ευνοούν τη συμμετοχή των εργαζομένων, των χρηστών ή των καταναλωτών και διευκολύνουν την αποδοχή της καινοτομίας. 4- Καινοτομία και διαχείριση το>ν επιχειρήσεων Κράτη μέλη Ενίσχυση των δραστηριότητα™ κατάρτισης σε θέματα διαχείρισης της καινοτομίας. Δράσεις που ευνοούν την ανάπτυξη της μεθόδου "benchmarking" μεταξύ επιχειρήσεων. 5- Οι δημόσιες apyéç Κράτη μέλη • Προώθηση του ανταγωνισμού στις δημόσιες συμβάσεις και της χρήσης προδιαγραφών επιδόσεων. 14 y Β- ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΕΥΝΟΪΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ : 2. 1. Η δημιουργία ενός ευνοϊκού για την καινοτομία περιβάλλοντος προϋποθέτει, κατ ' αρχάς, την πλήρη και ακώλυτη λειτουργία του ανταγωνισμού. Πρέπει, ακόμη, να δημιουργηθεί ένα αποτελεσματικό και αποδεκτού κόστους σύστημα προστασίας της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Προϋποθέτει επίσης τη συστηματική επιδίωξη της άρσης ή της ελάφρυνσης των περιορισμών που δυσχεραίνουν την επιχειρηματική δραστηριότητα, και ιδίως των διοικητικών διατυπώσεων, διατηρώντας, παράλληλα, άθικτη την προστασία των καταναλωτών σε θέματα υγείας, ασφάλειας και περιβάλλοντος. Τέλος, είναι απαραίτητο εκείνοι που καινοτομούν να έχουν ευχερή πρόσβαση στους απαραίτητους χρηματοδοτικούς πόρους στα διάφορα στάδια των σχεδίων τους και, παράλληλα, η φορολογική αντιμετώπιση της καινοτομίας να είναι τέτοια ώστε να ενθαρρύνει την ανάληψη καινοτομικών πρωτοβουλιών. Ι. Το νομικό, διοικητικό και κανονιστικό περιβάλλον. (i) Ο ανταγωνισμός 2. 2. Ο ανταγωνισμός είναι ένας από τους κυριότερους κινητήριους μοχλούς της καινοτομίας. Πράγματι, η καινοτομία τονώνεται από την καταπολέμηση των μονοπωλίων, όπως επίσης από το άνοιγμα και την απελευθέρωση των αγορών. II Επιτροπή, στα πλαίσια της πολιτικής της στον τομέα του ανταγωνισμού, έδινε ανέκαθεν ιδιαίτερη προσοχή στην καινοτομία. Επίσης, η Επιτροπή θα συνεχίσει να μεριμνά για την πλήρη και ακώλυτη λειτουργία του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά και σε διεθνές επίπεδο. Εξάλλου, θα συνεχίσει τις προσπάθειες της για την κατάργηση των κανονιστικών ρυθμίσεων και την απελευθέρωση των τομέων της ευρωπαϊκής οικονομίας που, μέχρι σήμερα, είναι προστατευμένοι ή περιχαρακωμένοι με αδιαπέραστα στεγανά. 2. 3. Η Επιτροπή, όταν εφαρμόζει το δίκαιο του ανταγωνισμού, αναγνωρίζει την οικονομική σημασία της εύρυθμης λειτουργίας του συστήματος των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Εγγυάται στον κάτοχο του διπλώματος, μέσω της εφαρμογής ατομικών απαλλαγών, καθώς και μέσω της θέσπισης απαλλαγών κατά κατηγορία υπέρ των συμφωνιών μεταφοράς τεχνολογίας, τη μέγιστη δυνατή ελευθερία εκμετάλλευσης του διπλώματος του, χωρίς αδικαιολόγητες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Πρόσφατα20, εξέδωσε ένα νέο κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία για τις συμφωνίες μεταφοράς τεχνολογίας, απλουστεύοντας, με τον τρόπο αυτό, σημαντικά τους κανόνες που ίσχυαν προηγουμένως για την εν λόγω κατηγορία συμφωνιών. 21 22 23 Ομοίως, η Επιτροπή εξέδωσε στο παρελθόν κανόνες απαλλαγής για τις συμφωνίες ειδίκευσης , και τις συμφωνίες έρευνας και ανάπτυξης. Στόχος είναι να αποφεύγεται το σύστημα ατομικής κοινοποίησης και η μεμονωμένη εξέταση της κάθε επιμέρους περίπτωσης, διασφαλίζοντας παράλληλα την ασφάλεια δικαίου. Επειδή οι δύο αυτές απαλλαγές λήγουν στις 31 Δεκεμβρίου 1997, η Επιτροπή, αφού εκδώσει ενδεχομένως σχετική Πράσινη Βίβλο, θα τις επανεξετάσει προκειμένου να ανανεώσει την ισχύ τους και να τις προσαρμόσει στις σύγχρονες απαιτήσεις. Οι κανόνες που αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης (νέο πλαίσιο Φεβρουαρίου 1996) αποσκοπούν στην εξασφάλιση της ισότιμης μεταχείρισης των διαφόρων παραγόντων στον τομέα αυτό. , , 20 21 22 23 Κανονισμός αριθ. 240/96 της 31ης Ιανουαρίου 1996 (ΕΕ L 31 της 9/2/96). Πράγματι, ο νέος κανονισμός εξαλείφει τις διαφορές που υπήρχαν μεταξύ του κανονισμού για τις άδειες εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και του κανονισμού για τη γνωστοποίηση τεχνογνωσίας, καταργεί ή μεταφέρει στη διαδικασία προβολής αντιρρήσεων (η προθεσμία της οποίας μειώθηκε από 6 σε 4 μήνες) πολλές ρήτρες των κανονισμών αυτών που εμπόδιζαν την απαλλαγή κατά κατηγορία και προβλέπει νέες ρήτρες με σκοπό την αποτελεσματικότερη προστασία της συμβατικής ελευθερίας των μερών. Κανονισμός αριθ. 417/85 της 19ης Δεκεμβρίου 1984 (ΕΕ L 53 της 22/2/85). Κανονισμός αριθ. 418/85 της 19ης Δεκεμβρίου 1984 (ΕΕ L 53 της 22/2/85). 15 VI II Επιτροπή, κατόπιν των συζητήσεων που έγιναν σχετικά με την αναθεώρηση του κανονισμού για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων, προτείνει στα κράτη μέλη να διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής του ελέγχου των συγχωνεύσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κατά τρόπον ώστε να καλύπτεται μεγαλύτερος αριθμός πράξεων κοινοτικού ενδιαφέροντος και να μην είναι υποχρεωμένες οι επιχειρήσεις να κοινοποιούν συγχρόνως τη σύναψη συμφωνιών συνεργασίας σε μεγάλο αριθμό εθνικών αρχών, που εφαρμόζουν πολύ διαφορετικά ουσιαστικά κριτήρια, προθεσμίες και διαδικασίες. Κατά συνέπεια, οι συγχωνεύσεις κοινοτικού ενδιαφέροντος θα ελέγχονται βάσει ομοιόμορφων κριτηρίων από την Επιτροπή ως μόνη ευρωπαϊκή αρχή αρμόδια για την καταπολέμηση των τραστ. Εξάλλου, η Επιτροπή προτείνει να εναρμονιστεί η μεταχείριση των διαρθρωτικών κοινών επιχειρήσεων. Τέλος, αυτή τη στιγμή, η Επιτροπή ολοκληρώνει τη σύνταξη μιας Πράσινης Βίβλου για τη ρύθμιση των κάθετων συμφωνιών (συμφα)νίες αποκλειστικής διανομής κ. λπ. ) στα πλαίσια του δικαίου του ανταγωνισμού. Όσον αφορά τα νέα προϊόντα υψηλής τεχνολογίας, όπου παρατηρείται όλο και συχνότερα αλληλοδιείσδυση μεταξύ των επιμέρους αγορών, οι ανταλλαγές πληροφοριών μεταξύ των διαφόρων αρχών εποπτείας του ανταγωνισμού είναι πολύ χρήσιμες. Η Επιτροπή θα συνεχίσει επίσης το διάλογο της με τις αμερικανικές εποπτικές αρχές του ανταγωνισμού, πράγμα που θα επιτρέψει την προσέγγιση των ορισμών της "σχετικής αγοράς", ιδίως στα πλαίσια των συμφωνιών με έντονο τεχνολογικό περιεχόμενο. (ii) Η προστασία της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας. 2. 4. • Επανεξέταση της όλης αρχιτεκτονικής II όλη αρχιτεκτονική του ευριοπαϊκού συστήματος προστασίας της βιομηχανικής ιδιοκτησίας είναι υπερβολικά περίπλοκη. Μια "κοινοτική" λύση υιοθετήθηκε για τα σήματα, σχέδια και υποδείγματα (πρόκειται για το Γραφείο Εναρμόνισης στην Εσωτερική Αγορά, που εδρεύει στο Alicante), καθώς και για τις φυτικές ποικιλίες (πρόκειται για το Κοινοτικό Γραφείο Φυτικών Ποικιλιών, που εδρεύει προσωρινά στις Βρυξέλλες). Αλλωστε, στους τομείς αυτούς χορηγήθηκαν ήδη πρόσφατα οι πρώτοι τίτλοι κοινοτικής προστασίας. Αντίθετα, για το ευρωπαϊκό (ή κοινοτικό) δίπλωμα ευρεσιτεχνίας χρησιμοποιήθηκε η οδός της διεθνούς σύμβασης. Η Κοινότητα μπορεί να διαπραγματεύεται διεθνείς συμφωνίες (π. χ. , συμφωνίες TRIPS στα πλαίσια της GATT) και δύναται να εκδίδει κανονιστικά κείμενα, αλλά αυτά κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς αποτέλεσμα ως προς τη σύμβαση για το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Σήμερα υπάρχουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση τρία συστήματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, από τα οποία μόνο τα δύο είναι πλήρως λειτουργικά. Πρόκειται, αφενός, για το εθνικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και, αφετέρου, για το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Τη διαχείριση του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, το οποίο θεσπίστηκε με τη σύμβαση του Μονάχου του 1973, πραγματοποιεί το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (Μόναχο). Το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας δεν είναι ενιαίος τίτλος βιομηχανικής ιδιοκτησίας, αλλά επιτρέπει την εξασφάλιση προστασίας σε όσες ευρωπαϊκές χώρες επιθυμεί ο αιτών. Αυτό το σύστημα έχει το πλεονέκτημα ότι παρουσιάζει μεγάλη ευελιξία, έχει όμως και ορισμένα μειονεκτήματα που αφορούν την πολυπλοκότητα και το κόστος του. Εξάλλου, το σύστημα αυτό δεν προβλέπει δικαστήριο που θα είναι αρμόδιο σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την επίλυση των διαφορών σε θέματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, πράγμα που δεν αποκλείει τον κίνδυνο τα αρμόδια δικαστήρια των κρατών μελών να εκδίδουν αντικρουόμενες αποφάσεις. Η όλη αρχιτεκτονική του συστήματος των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας αναμένεται να συμπληρωθεί με την έναρξη ισχύος του τρίτου συστήματος προστασίας, δηλαδή του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, που προβλέπεται από τη σύμβαση του Λουξεμβούργου του 1975. Μέχρι σήμερα, η σύμβαση αυτή, που τροποποιήθηκε το 1989, δεν έχει τεθεί σε ισχύ, διότι έχει καθυστερήσει η κύρωση της από τα 12 κράτη μέλη που την υπέγραψαν. Το σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη δημιουργήθηκε μέσω της προσφυγής σε διεθνείς συμβάσεις. Λυτό εξηγείται από το γεγονός ότι οι εν λόγω πρωτοβουλίες αναλήφθηκαν Το συνολικό κόστος απόκτησης και διατήρησης ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας σε οκτώ κράτη μέλη ανέρχεται σε 120. 000 $ (έναντι 13. 000 $ για όλη την επικράτεια των Ηνωμένων Πολιτειών). 16 33 σε μια εποχή κατά την οποία δεν υπήρχε ακόμη κοινοτική αρμοδιότητα στον τομέα αυτό. Σήμερα η εποχή αυτή έχει πλέον παρέλθει και το Ευραιπαϊκό Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει επανειλημμένα την αρμοδιότητα της Κοινότητας να παρεμβαίνει στον τομέα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, αν αυτό συμβάλλει στην επίτευξη κάποιου στόχου της Συνθήκης (ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων ή δημιουργία των προϋποθέσεων για ανόθευτο ανταγωνισμό). Όπως προκύπτει από τις κρίσεις που έχουν διατυπώσει οι χρήστες του συστήματος των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη, το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ικανοποιεί σε αρκετά μεγάλο βαθμό τους ενδιαφερόμενους, παρά το γεγονός ότι πρέπει γρήγορα να γίνουν δύο σημαντικές βελτιώσεις. Η πρώτη από τις βελτιώσεις αυτές αφορά τη δυνατότητα λήψης διπλώματος ευρεσιτεχνίας για τις βιοτεχνολογικές εφευρέσεις: η αβεβαιότητα που ισχύει σήμερα στον τομέα αυτό πρέπει να αρθεί με την ταχεία έγκριση της νέας πρότασης οδηγίας την οποία υπέβαλε η Επιτροπή κατά τα τέλη του 1995· η δεύτερη βελτίωση αφορά τη μείωση του κόστους του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, στόχος που θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω της επανεξέτασης του συστήματος των τελών που εισπράττονται από το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, καθώς και μέσω της προσαρμογής του καθεστώτος που διέπει τις μεταφράσεις του ευρα>παϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Πρόκειται για δύο θέματα που εξετάζονται ήδη στα πλαίσια του εν λόγω φορέα. Όσον αφορά το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, είναι δυνατόν να τεθεί το ερώτημα εάν το δίπλωμα αυτό εξακολουθεί να ικανοποιεί, με τη σημερινή μορφή του, τους στόχους που είχαν τεθεί την εποχή της θέσπισης του ή αν πρέπει να προσαρμοστεί στην εξέλιξη της ευρωπαϊκής οικοδόμησης και στις ανάγκες των χρηστών. Έτσι, υπό τη σημερινή μορφή της, η σύμβαση του Λουξεμβούργου καλύπτει μόνο τα 12 κράτη μέλη που την είχαν υπογράψει το 1989: οι διευρύνσεις της Κοινότητας που έγιναν μετά το έτος αυτό, καθώς και οι διευρύνσεις που θα γίνουν στο μέλλον, επιβάλλουν την προσαρμογή της σύμβασης σ ' αυτή τη νέα πραγματικότητα. Η Επιτροπή θα εκπονήσει, έως το Σεπτέμβριο του 1997, μια Πράσινη Βίβλο για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται να εξεταστεί: • αν η σύμβαση του Λουξεμβούργου για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας πρέπει να μετατραπεί σε ένα νομικό σύστημα που θα απορρέει από τη Συνθήκη· • σε ποιο μέτρο πρέπει να εναρμονιστούν ακόμη περισσότερο, σε κοινοτικό επίπεδο, τα εθνικά δίκαια στον τομέα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας· • σε ποιο μέτρο πρέπει να δημιουργηθούν "γέφυρες" μεταξύ του συστήματος του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας και του συστήματος του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας· • σε ποιο μέτρο είναι δυνατόν να προσαρμοστεί το σύστημα των καταβαλλομένων τελών, κατά τρόπον ώστε να αντιστοιχεί στις παρεχόμενες υπηρεσίες και να μην αποτελεί τροχοπέδη για την προστασία της καινοτομίας. • Οι ειδικές περιπτώσεις των βιοτεχνολογιών και της κοινωνίας των πληροφοριών 2. 5. Στους τομείς υψηλής τεχνολογίας, όπως η κοινωνία των πληροφοριών ή οι βιοτεχνολογίες, τα οικονομικά συμφέροντα που διακυβεύονται είναι σημαντικά και πιεστικά"5. Η ταχύτητα δράσης ή αντίδρασης είναι απολύτως απαραίτητη. Επομένως, για να διατηρηθεί στην Ευρώπη μια αξιόλογη ερευνητική ικανότητα, να τονωθεί η δημιουργία νέων επιχειρήσεων και να προωθηθεί η εμπορική εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων, πρέπει να επιτευχθεί γρήγορα μια 25 Το 78% των εσόδων της βιομηχανίας πληροφορικής προέρχονται από προϊόντα που διατέθηκαν στην αγορά πριν από δύο το πολύ χρόνια· η αγορά των βιοτεχνολογιών, ο κύκλος εργασιών της οποίας υπολογίζεται για το 1996 σε λιγότερα από 10 δισεκατομμύρια Ecu, αναμένεται να φτάσει τα 80 δισεκατομμύρια Ecu το 2000. (" Οι εφευρέσεις αύριο: η ευροΜταϊκή έρευνα στην υπηρεσία του πολίτη "). 17 εναρμόνιση, σε παγκόμιο επίπεδο, των κανόνων προστασίας στον τομέα των νέων τεχνολογιών. Η διαδικασία συναπόφασης για τη νέα πρόταση οδηγίας σχετικά με την έννομη προστασία των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων πρέπει να ολοκληρωθεί το συντομότερο δυνατόν. Η Επιτροπή, από την πλευρά της, θα συμμετάσχει ενεργά στις συζητήσεις για την αναθεώρηση του άρθρου 27 της συμφωνίας TRIPS και στην παρακολούθηση της σύμβασης για τη βιοποικιλότητα. Στα πλαίσια των συζητήσεων αυτών, θα μεριμνήσει ώστε η ευρωπαϊκή βιομηχανία να μη βρεθεί αντιμέτωπη μ£ συνθήκες λιγότερο ευνοϊκές απ' ότι οι ανταγωνιστές της εξαιτίας περιοριστικών προσεγγίσεων όσον αφορά τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Το άρθρο 27(1) αυτής της συμφωνίας επιτρέπει τη χορήγηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας για κάθε εφεύρεση, προϊόν ή μέθοδο παραγωγής, σε όλους τους τεχνολογικούς τομείς. Επομένως, τα προγράμματα πληροφορικής και οι εφευρέσεις στον τομέα του λογισμικού μπορούν, κατ ' αρχήν, να προστατευτούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Σ ' αυτή τη βάση, το Αμερικανικό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας αποφάσισε, σε ορισμένες περιπτώσεις, να χορηγήσει διπλώματα ευρεσιτεχνίας για προγράμματα πληροφορικής για τα οποία έκρινε ανεπαρκή την προστασία με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας, η οποία αποτελεί τον κανόνα, πράγμα αδύνατο στην Ευρώπη. Η κατάσταση θα γίνει ακόμη περισσότερο περίπλοκη με την ανάπτυξη λογισμικών πολυμέσων και με την έλευση της Κοινωνίας των Πληροφοριών. Όσον αφορά τη δυνατότητα χορήγησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας για το λογισμικό και τις συνέπειες των τεχνολογιών της Κοινωνίας των Πληροφοριών στα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, η Επιτροπή άρχισε πρότινος συζητήσεις με τους ενδιαφερόμενους κύκλους, προκειμένου να ολοκληρωθεί, ενδεχομένως, η εναρμόνιση των νομοθεσιών των κρατών μελών. Η Κοινότητα έχει ήδη εκδώσει 5 οδηγίες από το 1991 και μετά για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και τα συγγενικά δικαιώματα. Για την αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων που συνδέονται με την ανάπτυξη της Κοινωνίας των Πληροφοριών, η Επιτροπή δημοσίευσε μια Πράσινη Βίβλο με τίτλο "Το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και τα συγγενικά δικαιώματα στην Κοινωνία των Πληροφοριών", βάσει της οποίας άρχισαν ευρύτατες διαβουλεύσεις με τους ενδιαφερόμενους κύκλους. Η Επιτροπή εξέδωσε πρόσφατα ανακοίνωση προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την υλοποίηση της Πράσινης Βίβλου. Στην ανακοίνωση αυτή προσδιορίζονται τέσσερα θέματα προτεραιότητας, για τα οποία θα υποβληθούν προτάσεις(δικαίωμα αναπαραγωγής, δικαίωμα ανακοίνωσης στο κοινό, έννομη προστασία της ακεραιότητας των τεχνικών συστημάτων και ιδιαίτερη προσοχή στα ζητήματα που δικαίωμα διανομής). Εξάλλου, πρέπει να δοθεί συνδέονται με την εφαρμογή των κανόνων περί ευθύνης στο παγκόσμιο περιβάλλον της Κοινωνίας των Πληροφοριών. νομοθετικές προσεχώς • άλλα μέτρα εναρμόνισης 2. 6. Λαμβάνοντας υπόψη τη μεγάλη οικονομική σημασία των σχεδίων και των υποδειγμάτων και τις διαφορές μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα της προστασίας του σχεδίου (design), η Επιτροπή θα συνεχίσει τις προσπάθειες της για την εναρμόνιση των σχετικών εθνικών νομοθεσιών26 και τη θέσπιση ενός κοινοτικού δικαίου στον τομέα αυτό27. Στον τομέα των εφευρέσεων από μισθωτούς, η Επιτροπή θα εκπονήσει μελέτη για την αναγκαιότητα και το ενδεχόμενο περιεχόμενο μιας εναρμόνισης των εθνικών νομοθεσιών και θα συζητήσει το θέμα αυτό με τους ενδιαφερόμενους κύκλους. Τέλος, με βάση τις παρατηρήσεις που θα διατυπωθούν για την Πράσινη Βίβλο την οποία εξέδωσε σχετικά με τα υποδείγματα χρησιμότητας, θα αποφασίσει αναφορικά με τη σκοπιμότητα θέσπισης κοινοτικών νομοθετικών μέτρων στον τομέα αυτό. 26 27 Τροποποιημένη πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την έννομη προστασία των σχεδίων, COM(93)66 τελικό, ΕΕ αριθ. C 142 της 14. 5. 96, σ. 7. Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα κοινοτικά σχέδια και υποδείγματα, COM(93)342 τελικό, ΕΕ αριθ. C 29 της 31. 194, σ. 20. 18 lS~ 2. 7. Όπως υπενθυμίζει η Επιτροπή στο Σύμφωνο Εμπιστοσύνης για την Απασχόληση, το δυναμικό της εσωτερικής αγοράς δεν θα αξιοποιηθεί πλήρως παρά μόνο αν οι σχετικές οδηγίες μεταφερθούν στα εθνικά δίκαια των κρατών μελών και εφαρμοστούν έμπρακτα. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η κατάσταση στον ουσιώδους σημασίας τομέα της πνευματικής ιδιοκτησίας, διότι, στον τομέα αυτόν, μόνο μία οδηγία έχει ήδη μεταφερθεί στα εθνικά δίκαια όλων των κρατών μελών. Η Επιτροπή ζητά από τα κράτη μέλη να αναλάβουν τις ευθύνες τους και να υποβάλουν στα Κοινοβούλια τους τα σχετικά νομοσχέδια πριν από το τέλος του 1996. 28 • μείωση τον κόστους 2. 8. Στον τομέα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, έχουν υποβληθεί πρόσθετες προτάσεις για την επίλυση του ακανθώδους προβλήματος των μεταφράσεων, την ευθυγράμμιση με τα συστήματα των ανταγωνιστριών χωρών σε θέματα πεδίου επιλεξιμότητας και δαπανών και την παροχή υποστήριξης για την καταπολέμηση των απομιμήσεων. Η Επιτροπή υποστηρίζει τις προσπάθειες που καταβάλλει το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας για τη μείωση των δαπανών κατάθεσης και διατήρησης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, όπως είναι η αναθεώρηση των απαιτήσεων που ισχύουν σήμερα σε θέματα μετάφρασης (σύμφωνα με τη σύμβαση για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, του 1975, η οποία απαιτεί μεταφράσεις μόνο για την περίληψη και για την περίπτωση αμφισβήτησης της προστασίας) και θα μελετήσει τη σκοπιμότητα θέσπισης κινήτρων για τις MME, τους μεμονωμένους εφευρέτες και τα πανεπιστήμια (" small entity fee"). Με στόχο την καλύτερη διάθεση των πόρων που προέρχονται από τα τέλη που εισπράττονται για το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, τα κράτη μέλη καλούνται να εξετάσουν το σημερινό σύστημα που διέπει την κλείδα κατανομής των τελών τα οποία εισπράττονται για τη διατήρηση σε ισχύ των ευρωπαϊκών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας (σήμερα το 50% των εν λόγω τελών καταβάλλεται στο Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας και το υπόλοιπο 50% παρακρατείται από τα συμβαλλόμενα κράτη). Συγκεκριμένα, πρέπει να απαντηθούν τα εξής ερωτήματα: ευρεσιτεχνίας να χρηματοδοτούνται εν μέρει από τα τέλη που καταβάλλονται για τη διατήρηση σε ισχύ των ευρωπαϊκών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας; (2) η ισχύουσα κλείδα κατανομής πρέπει να διατηρηθεί ως έχει ή να τροποποιηθεί; (3) όσον αφορά την προώθηση της καινοτομίας, το σύστημα αυτό δεν έχει αρνητικές συνέπειες, εφόσον μεγάλο μέρος αυτών των πόρων πηγαίνει απευθείας στο γενικό προϋπολογισμό του κράτους αντί να διατίθεται για σκοπούς άμεσα συνδεόμενους με την καινοτομία; (1) είναι σωστό τα εθνικά συστήματα διπλωμάτων • προώθηση της προστασίας 2. 9. Είναι αναγκαία η ανάληψη δράσεων κατάρτισης και ευαισθητοποίησης των επιχειρήσεων στις δυνατότητες που προσφέρει το σύστημα προστασίας. Η Επιτροπή, στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο που θα εφαρμόσει, θα ενισχύσει τις δραστηριότητες της στον τομέα αυτόν, ιδίως όσον αφορά: • την ανταλλαγή αποτελεσματικών πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών (κυρίως μεταξύ των εθνικών γραφείων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας), καθώς και με το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, στον τομέα της διάδοσης πληροφοριών για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και, ειδικότερα, όσον αφορά τις μεθόδους με τις οποίες οι πληροφορίες αυτές μπορούν να γίνουν προσιτές και κατανοητές για τις MME· • τον έλεγχο του ρηξικέλευθου χαρακτήρα των προτάσεων έρευνας29 και τη θέσπιση μιας υπηρεσίας πληροφόρησης των συμμετεχόντων στο πρόγραμμα-πλαίσιο (" IPR-Help Line")· 28 29 Δράση για την απασχόληση στην Ευρώπη, ένα Σύμφωνο Εμπιστοσύνης, CSE(96)1 τελικό, 05. 06. 1996. Η πειραματική εφαρμογή του συστήματος QUICK SCAN στα πλαίσια του προγράμματος "Καινοτομία", σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, δείχνει ότι το σχετικό κόστος είναι χαμηλότερο από το 0,5% του συνολικού κόστους του 19 3 6. 2. 10. Εξάλλου, τα κράτη μέλη καλούνται να αναπτύξουν περαιτέρω, λαμβάνοντας πλήρως υπόψη τη διεθνή διάσταση, τις δραστηριότητες κατάρτισης που αναλαμβάνουν στον τομέα της προστασίας30. • καταπολέμηση των παραποιήσεων 2. 11. Οι παραποιήσεις έχουν σημαντικό κόστος31. Αντιπροσωπεύουν, επίσης, ιδιαίτερα σοβαρό κίνδυνο για τις MME, οι οποίες συχνά διστάζουν να προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ιδίως σε τρίτη χώρα. Τα κράτη μέλη καλούνται να δημιουργήσουν ένα μηχανισμό υποστήριξης των MME και των πανεπιστημίων σε θέματα διαφορών και, ενδεχομένως, να θεσπίσουν διαδικασίες χορήγησης δανείων για τη χρηματοδότηση του κόστους ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Καλούνται επίσης να καθιερώσουν συστήματα ασφάλισης για την προστασία των επιχειρήσεων - ιδίως των MME - που αντιμετωπίζουν προβλήματα λόγω προσβολής των δικαιωμάτων πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας τους. Η Επιτροπή ανέθεσε την εκπόνηση μελέτης για το ρόλο που είναι δυνατόν να διαδραματίσει η Κοινότητα, συμπληρωματικά προς τις εθνικές δράσεις, όσον αφορά την καταπολέμηση των παραποιήσεων. Με βάση τα αποτελέσματα της μελέτης αυτής θα πραγματοποιήσει διαβουλεύσεις με τους ενδιαφερόμενους κύκλους. (iii) II διοικητική απλούστευση. 2. 12. "Οι διοικητικής και κανονιστικής φύσεως περιορισμοί συνεπάγονται ιδιαίτερα υψηλό κόστος στην Ευρώπη. Σύμφωνα με ορισμένες μελέτες, αυτές οι δαπάνες ανέρχονται σε ποσό μεγαλύτερο των 100 δισεκατομμυρίων Ecu ετησίως32, ιδίως εις βάρος των MME. Θα πρέπει να ενισχυθεί τόσο η κοινοτική προσέγγιση όσο και η δράση των εθνικών αρχών σ' αυτό το πλαίσιο". 33 Ένα βήμα προς την κατεύθυνση αυτή έγινε με τη σύσταση της ομάδας Molitor34 και τη δημιουργία, από την Επιτροπή, στα πλαίσια του Ολοκληρωμένου Προγράμματος της για τις MME και τη βιοτεχνία, της επιτροπής για τη βελτίωση και την απλούστευση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων. Λυτή η επιτροπή αποτελεί το πλαίσιο ανταλλαγής αποτελεσματικών πρακτικών στον τομέα αυτό μεταξύ των κρατών μελών και της Κοινότητας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προτείνει στην εν λόγω επιτροπή να αναλάβει ειδική δράση στον τομέα της καινοτομίας. • Η δημιουργία επιχειρήσεων Οι διατυπώσεις που πρέπει να τηρηθούν για την ίδρυση μιας επιχείρησης, καθώς και όλες οι άλλες υποχρεωτικές διαδικασίες, είναι, γενικά, περισσότερο περίπλοκες και χρονοβόρες για τις 30 32 33 34 σχεδίου και ότι επηρεάζει περίπου το 5% των σχεδίων, τα οποία είτε αναπροσδιορίζονται είτε αναδιαμορφώνονται είτε απορρίπτονται ελλείψει επαρκούς βαθμού καινοτομίας. Όπως κάνει ήδη η Γερμανία, η οποία δημιούργησε 100 θέσεις εκπαιδευτικών στην ανώτερη τεχνική εκπαίδευση κατά το πρώτο εξάμηνο του 1996. Το 1994, η ευρωπαϊκή βιομηχανία δαπάνησε περίπου 2 δισεκατομμύρια Ecu για τη δικαστική ή εξώδικη προστασία των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Το 1995-1996, μια έρευνα του Υπουργείου Βιομηχανίας της Γαλλίας σε 8. 000 ΜΜΒ κατέδειξε ότι το ετήσιο μέσο κόστος απάντησης στα έντυπα που αποστέλλει η διοίκηση ισούται με το τριπλάσιο του μηνιαίου μισθού ενός υπαλλήλου πλήρους απασχόλησης. Δράση για την απασχόληση στην Ευρώπη: ένα Σύμφωνο Εμπιστοσύνης, CSE (96) 1 τελικό, σ. 8. Παρατηρήσεις της Επιτροπής σχετικά με την έκθεση της ομάδας ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων για τη νομοθετική και διοικητική απλούστευση, SEC(96)2121 τελικό, της 29/11/95. 20 ~)7 ευρωπαϊκές επιχειρήσεις απ ότι για τις ανταγωνίστριες τους. Η κατάσταση αυτή επηρεάζει το δυναμισμό των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, κυρίως από πλευρά ανταγατνιστικότητας. Λπό τις μελέτες και τις αναλύσεις που έγιναν προέκυψε ότι αρκετά κράτη μέλη καταβάλλουν ήδη εντατική προσπάθεια στον τομέα της διοικητικής απλούστευσης. Έτσι. σε ορισμένες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι διατυπώσεις για την ίδρυση μιας επιχείρησης μειώθηκαν στην υποβολή ενός εντύπου σε μία και μόνο υπηρεσία. Οι χώρες που δεν έχουν ακόμη λάβει μέτρα αυτού του είδους καλούνται να εμπνευσθούν από τα παραδείγματα αυτά και να απλουστεύσουν τις διατυπώσεις που απαιτούνται για την ίδρυση νέων επιχειρήσεων [τα μέτρα που αποσκοπούν (i) στην τόνωση της δημιουργίας επιχειρήσεων (Χρηματοδότηση) και Γ3 (iii) (Δημιουργία επιχειρήσεων τεχνολογικής βάσης)]. εξετάζονται επίσης στα σημεία Β2 • Η ανάλυση τον αντίκτυπου των κανονιστικών ρυθμίσεων για την καινοτομία 2. 13. Στον τομέα της εσωτερικής αγοράς, η Επιτροπή άρχισε μόλις την εφαρμογή ενός πρότυπου δοκιμαστικού (πιλοτικού) σχεδίου που αποσκοπεί στην απλούστευση της νομοθεσίας σε 4 πειραματικούς τομείς. Πρόκειται για την πρωτοβουλία SLIM (Simpler Legislation for the Internal Market-Απλούστερη Νομοθεσία για την Εσωτερική Αγορά), η οποία θα αποτελέσει πεδίο δοκιμής για την ανάληψη δράσεων ευρύτερης εμβέλειας. Αν το πρότυπο δοκιμαστικό (πιλοτικό) σχέδιο στεφθεί από επιτυχία, η Επιτροπή θα λάβει υπόψη της, κατά την επιλογή νέων τομέων που θα ενταχθούν ενδεχομένως στα πλαίσια της πρωτοβουλίας SLIM, τον πιθανό αντίκτυπο της νομοθεσίας στην καινοτομία και θα ζητήσει από τις σχετικές ομάδες SLIM να δώσουν τη δέουσα σημασία στην πτυχή αυτή κατά τη διάρκεια των εργασιών τους. II Επιτροπή θα εφαρμόσει σε πειραματική βάση, όπως γίνεται σε ορισμένα κράτη μέλη, έναν μηχανισμό εκ των προτέρων αξιολόγησης του αντίκτυπου που έχουν οι κανονιστικές ρυθμίσεις στην καινοτομία,35 στα πλαίσια των γενικών κατευθυντήριων γραμμών για τη νομοθετική πολιτική36. Εξάλλου, πρέπει να προωθηθεί η αύξηση της ομοιογένειας όσον αφορά την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων από τις εθνικές διοικήσεις. Η επίτευξη του σκοπού αυτού προϋποθέτει τη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών, σύμφωνα με το ψήφισμα του Συμβουλίου της 8ης Ιουλίου 199637. Η Επιτροπή θα αναπτύξει τις υποστηρικτικές της δράσεις, κυρίως σε θέματα ανταλλαγών και κοινής επιμόρφωσης των εθνικών δημοσίων υπαλλήλων, όπως έγινε με τα προγράμματα Mattheus και Karolus. • Δημιουργία ενιαίων κέντρων υποστήριξης για την υποβοήθηση της καινοτομίας 2. 14. Η βούληση των δημόσιων αρχών και των ιδιωτικών φορέων να παράσχουν υποστηρικτικές υπηρεσίες στις MME οδήγησε συχνά στη μεγάλη αύξηση, σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, 35 36 37 Όπως έχει κάνει ήδη το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομίας της Γερμανίας, το οποίο αναφέρει, στην έκθεση σχετικά μ£ "Το μέλλον της γερμανικής βιομηχανίας", που εκδόθηκε το 1993, ότι "η γερμανική κυβέρνηση θα μεριμνήσει για την εξέταση των υφιστάμενων ή σχεδιαζόμενων νομοθετικών και διοικητικών διατάξεων, προκειμένου να ελεγχθεί το αν οι διατάξεις αυτές αποτελούν εμπόδιο για την καινοτομία και να αποφευχθεί, στο μέλλον, η θέσπιση και άλλων διατάξεων που έχουν το ίδιο αποτέλεσμα". Πριν από 18 μήνες δημιουργήθηκε, στα πλαίσια του Υπουργείου Έρευνας, Τεχνολογίας και Παιδείας, μια ομάδα για την "Αρση των κανονιστικών ρυθμίσεων στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας". Η ομάδα αυτή εξετάζει τους νόμους, κανονισμούς κ. λπ. από την άποψη της έρευνας και της καινοτομίας. Επικουρείται από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες διαφόρων επιστημονικών κλάδων. Οι παρατηρήσεις της διαβιβάζονται στον αρμόδιο υπουργό, ο οποίος είναι υποχρεωμένος να απαντήσει. Η μέχρι τούδε πείρα έχει δείξει ότι το 70 έως 80% των υποβαλλομένων καταγγελιών είναι αβάσιμες ή μπορούν να αντιμεταιπιστούν εύκολα με την κατάλληλη εφαρμογή των υφιστάμενων κανόνων. Ένα άλλο σημαντικό πρόβλημα που επισημάνθηκε είναι η ύπαρξη πολλών νομοθετικών κειμένων για το ίδιο θέμα, έστω και αν τα κείμενα αυτά έχουν διαφορετική το καθένα αφετηρία. Εδώ πρόκειται για πρόβλημα συντονισμού. SEC (95) 2255/7. E EC 224 της 1/8/96. 21 Ύ/, των φορέων παροχής συμβουλών, πληροφόρησης και υποστήριξης, πράγμα που δημιουργεί μια κάποια σύγχυση στις επιχειρήσεις στις οποίες υποτίθεται ότι προσφέρουν τις υπηρεσίες τους οι φορείς αυτοί. Τα κράτη μέλη στα οποία δεν έχει ληφθεί ακόμη καμία πρωτοβουλία στον τομέα αυτόν καλούνται να προτείνουν στις MME δίκτυα ενιαίων κέντρων υποστήριξης που θα λειτουργούν σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο και στα οποία θα μπορούν να απευθύνονται οι επιχειρήσεις και οι υπόλοιποι παράγοντες της καινοτομίας προκειμένσυ να λαμβάνουν υποστήριξη και να αξιοποιούν στο μέγιστο δυνατό βαθμό τις δυνατότητες που προσφέρουν οι νέες τεχνολογίες της πληροφόρησης και των επικοινωνιών στους τομείς αυτούς. Σε κοινοτική κλίμακα, η Επιτροπή θα διαδώσει τις αποτελεσματικές πρακτικές που υφίστανται στον τομέα αυτό και θα ενισχύσει το συντονισμό μεταξύ των διαφόρων δικτύων υποστήριξης της έρευνας και της καινοτομίας, τα οποία υπάγονται στην αρμόδιοι,yca της. Θα εξασφαλίσει επίσης την καλύτερη σύνδεση μεταξύ αυτών των δικτύων και των εθνικών οργανισμών που επιτελούν ανάλογα καθήκοντα στα κράτη μέλη, ώστε να αξιοποιήσει την πείρα των υπαρχόντων οργανισμών αναγνωρισμένης αξίας. Θα προωθήσει τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης ως κέντρα πρώτης επαφής για τις MME που δεν έχουν δημιουργήσει ακόμη δεσμούς με άλλα δίκτυα38. (ίν) Το εταιρικό δίκαιο Για τη βελτίωση του πλαισίου της καινοτομίας, απαιτείται η ανάληψη πρωτοβουλιών όσον αφορά το καταστατικό της ευρωπαϊκής εταιρείας, την προώθηση του ΕΟΟΣ και το καθεστώς της κοινής επιχείρησης ή της "κλειστής" εταιρείας. • Το καταστατικό της ενρωπαϊκής εταιρείας 2. 15. Η έγκριση του καταστατικού της ευρωπαϊκής εταιρείας θα επιτρέψει την άρση ορισμένων εμποδίων που παρακωλύουν την καινοτομία και τα οποία προκύπτουν από την εφαρμογή 15 διαφορετικών νομοθετικών συστημάτων. Η εξέλιξη αυτή θα συμβάλει επίσης στην προσέλκυση των ιδιωτικών κεφαλαίων που απαιτούνται για την υλοποίηση μεγάλων σχεδίων στον τομέα 39 της καινοτομίας προσαρμοσμένο στις απαιτήσεις της εσωτερικής αγορά και του παγκόσμιου ανταγωνισμού. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα έχουν στη διάθεση τους ένα νομικό πλαίσιο Λ < Η Επιτροπή άρχισε, το Νοέμβριο του 1995, μια ευρεία διαδικασία διαβουλεύσεων με τα άλλα κοινοτικά όργανα και τους κοινωνικούς εταίρους, σε κοινοτικό επίπεδο, σχετικά με τη ανακοίνωση που εξέδωσε στις 14 Νοεμβρίου 199540 όσο/ αφορά την ενημέρωση των εργαζομένων και τη διαβούλευση μ ' αυτούς. Ο βασικός στόχος της ανακοίνωσης αυτής είναι να καταστήσει πληρέστερο και συνεκεικότερο το κοινοτικό πλαίσιο που διέπει τον εν λόγω τομέα και να διευκολύνει την έγκριση του καταστατικού της ευρωπαϊκής εταιρείας, το οποίο συζητείται εδώ και πολλά χρόνια στο Συμβούλιο. Μια τέτοια εξέλιξη θα έχει ως συνέπεια να εγκριθούν και άλλες προτάσεις καταστατικών, όπως το καταστατικό του ευρωπαϊκού συνεταιρισμού, της ευρωπαϊκής ένωσης/σωματείου και του ευρωπαϊκού ταμείου αλληλασφάλισης, καθώς και η πρόταση έκτης οδηγίας για τις διασυνοριακές συγχωνεύσεις. 3ε 39 Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση ενός τρίτου πολυετούς προγράμματος για τις MME στην Ευρωπαϊκή Ένωση, COM(96)98 τελικό, 20. 03. 1996. Η ομάδα Ciampi επισημαίνει ότι η έλλειψη καταστατικού ευρωπαϊκής εταιρείας συνεπάγεται για τις επιχειρήσεις επιπλέον κόστος της τάξης των 30 δισεκατομμυρίων Ecu ετησίως. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φλωρεντίας ζήτησε να επιταχυνθούν οι διαπραγματεύσεις για την ταχεία έγκριση του εν λόγω καταστατικού. COM(95) 547 τελικό της 14/11/95. 22 3V Η Επιτροπή συγκρότησε ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου, στην οποία ανέθεσε να υποβάλει προτάσεις για την άρση του αδιεξόδου στο οποίο βρίσκονται τα θέματα αυτά. 23 il Ο • Τα άλλα είδη εταιρικών φορέων 2. 16. Ο Ευρωπαϊκός Όμιλος Οικονομικού Σκοπού (ΕΟΟΣ) αποτελεί μέσον συνεργασίας μεταξύ των επιχειρήσεων, το οποίο έχει ήδη αποδείξει τη χρησιμότητα του για την εφαρμογή και τη διαχείριση καινοτόμων σχεδίων. Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει την καλύτερη διάδοση των πληροφοριακών στοιχείων για τον ΕΟΟΣ. 2. 17. Στην προσπάθεια εξεύρεσης μιας δομής που θα επιτρέπει μια πραγματική νομική ολοκλήρωση, πέραν της συνεργασίας την οποία καθιστά δυνατή ο ΕΟΟΣ, η Επιτροπή εξετάζει τη δυνατότητα θέσπισης καταστατικού κοινής επιχείρησης βάσει του άρθρου 130Ν της Συνθήκης, το οποίο παρέχει στην Κοινότητα την δυνατότητα να δημιουργεί τέτοιες επιχειρήσεις ή οποιαδήποτε άλλη δομή απαιτείται για την καλή εκτέλεση των κοινοτικών προγραμμάτων έρευνας, τεχνολογίας, ανάπτυξης και επίδειξης. 2. 18. ' Φαίνεται επίσης χρήσιμο να ενθαρρυνθεί η θέσπιση, σε εθνικό επίπεδο, ενός απλουστευμένου καταστατικού "κλειστής" εταιρείας. Ένα τέτοιο ευέλικτο νομικό μέσο θα διευκόλυνε τη δημιουργία μικρών επιχειρήσεων και εταιρειών με μικρό αριθμό μετόχων, οι οποίες συχνά δημιουργούν καινοτομίες, χωρίς να θίγονται οι διασφαλίσεις τις οποίες πρέπει να εξακολουθήσει να παρέχει το εταιρικό δίκαιο στις εταιρείες με ευρύτερη και περισσότερο διεσπαρμένη μετοχική βάση. (ν) Τα πρότυπα 2. 19. II δημιουργία ενός περιβάλλοντος στον τομέα των προτύπων που να ευνοεί την καινοτομία αντί να αποτελεί τροχοπέδη γι ' αυτήν προϋποθέτει την προώθηση προτύπων απόδοσης και εθελοντικών συμφωνιών, την καλύτερη σύνδεση μεταξύ της κατάρτισης προτύπων και της επιστημονικής και τεχνικής ανάπτυξης (έρευνα στον τομέα των προτύπων), καθώς και τη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση των δημιουργών και των χρηστών των προτύπων, και ιδίως των MME. Τα κράτη μέλη (και, στους τομείς αρμοδιότητας τους, στις ευρωπαϊκές επιτροπές τυποποίησης) καλούνται να ενθαρρύνουν την υιοθέτηση εθελοντικών προτύπων μεταξύ κατασκευαστών και προμηθευτών και, στα πλαίσια των τεχνικών κανονισμών και των προτύπων που εκδίδουν, καθώς και όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις, να επιλέγουν, εφόσον αυτό είναι δυνατόν, πρότυπα απόδοσης, παρέχοντας, με τον τρόπο αυτό, μεγαλύτερη ελευθερία στους δημιουργούς νέων προϊόντων και τονώνοντας τον ανταγωνισμό μεταξύ των προμηθευτών. Καλούνται επίσης να εντείνουν τις προσπάθειες τους για την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση των επιχειρήσεων, των σχεδιαστών βιομηχανικών προϊόντων και των ερευνητικών εργαστηρίων στον τομέα των προτύπων και να προωθήσουν τη συμμετοχή της βιομηχανίας και των MME στους οργανισμούς και τις επιτροπές τυποποίησης. Η Επιτροπή προτείνει να δοθεί, στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο, μεγαλύτερη προσοχή στη σύνδεση μεταξύ των ερευνητικών σχεδίων που αποσκοπούν στην ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και των δραστηριότητα^ τυποποίησης (ιδίως των δράσεων προτυποποίησης), καθώς και στην εφαρμογή των επιστημονικών γνώσεων για την μέτρηση των επιδόσεων (έρευνα στον τομέα (ΚΚΕρ) καλείται να των προτύπων και μετρολογία). Το Κοινό Κέντρο Ερευνών διαδραματίσει ιδιαίτερο ρόλο στον τομέα αυτό. Η Επιτροπή θα υποστηρίξει τις πρωτοβουλίες των παραγόντων της αγοράς για τη χρήση νέων προτύπων στα πλαίσια πιλοτικών σχεδίων πειραματισμού, επικύρωσης και επίδειξης. Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει την αμοιβαία αξιοποίηση των επιτευγμάτων των επιμέρους τομέων, τονώνοντας τη μεταφορά τυποποιημένων προϊόντων και υπηρεσιών και υποδειγματικών πρακτικών των πλέον καινοτόμων τομέων στους πιο παραδοσιακούς βιομηχανικούς τομείς. 24 2. Το χρηματοοικονομικό περιβάλλον (Ο Η χρηματοδότηση 2. 20. Το πρόβλημα της χρηματοδότησης είναι μια από τις βασικές προτεραιότητες που Επισημάνθηκαν κατά τις συζητήσεις που έγιναν σχετικά με την Πράσινη Βίβλο. Στον τομέα αυτό, πολλά εξαρτώνται από την ιδιωτική πρωτοβουλία ή από τους εθνικούς ή περιφερειακούς φορείς. Μεταξύ των στόχων που πρέπει να επιδιωχθούν περιλαμβάνονται και οι εξής: • η ανάπτυξη μιας διευρωπαϊκής κεφαλαιαγοράς για καινοτομικές επιχειρήσεις, που να μπορεί να λειτουργήσει όπως η αμερικανική Nasdaq, καθώς και η ενθάρρυνση συμπληρωματικών πραποβουλιών σε εθνικό επίπεδο· • η ενθάρρυνση της πραγματοποίησης επενδύσεων από επιχειρηματικά και ίδια κεφάλαια, (εκκίνηση) και τις καινοτομικές επιχειρήσεις που ιδίως για τις νέες επιχειρήσεις αναπτύσσονται ραγδαία και που αποτελούν σημαντική πηγή δημιουργίας νέων θέσεων απασχόλησης41· • η βελτίωση των δεσμών μεταξύ των φορέων της καινοτομίας (στους οποίους συγκαταλέγονται εκείνοι οι οποίοι συμμετέχουν στα κοινοτικά ερευνητικά προγράμματα) και τα>ν χρηματοοικονομικών κύκλων42. * Η Επιτροπή, από την πλευρά της, πρέπει να φροντίσει ώστε να δημιουργηθούν οι απαραίτητες θετικές βασικές προϋποθέσεις και, ειδικότερα, η ουσιαστική δημιουργία της ενιαίας αγοράς και η τήρηση των κανόνοαν ανταγωνισμού. Εξάλλου, προτίθεται να εργαστεί για τη διάδοση των υφισταμένων αποτελεσματικών πρακτικών και να διευκολύνει την ευρύτερη υιοθέτηση τους, ιδίως μέσω της παροχής υποστήριξης σε πρότυπα δοκιμαστικά (πιλοτικά) σχέδια, αλλά και με την κινητοποίηση των διαρθρωτικών ταμείων και την πλήρη αξιοποίηση των υπαρχόντων μέσων, όπως είναι η ΕΤΕπ ή το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων. 2. 21. · ανάπτυξη κεφαλαιαγορών για τις ταχέως αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις Η Επιτροπή θα μεριμνήσει ώστε να δημιουργηθούν οι απαραίτητες βασικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη και την εύρυθμη λειτουργία κεφαλαιαγορών για τις ταχέως αναπτυσσό[ΐενες επιχειρήσεις στην Ευρώπη. Ειδικότερα, τα κράτη μέλη πρέπει να ολοκληρώσουν τη μεταφορά, στα εθνικά τους δίκαια, των οδηγιών για τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και την παροχή πληροφοριακών στοιχείων για τις επιχειρήσεις. Επιβάλλεται, ακόμη, να ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ των εθνικών ελεγκτικών αρχών και να αρθούν τα υπάρχοντα νομοθετικά ή κανονιστικά εμπόδια. Πρέπει επίσης να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον που να ευνοεί την εύρυθμη λειτουργία των ενλόγω κεφαλαιαγορών όσον αφορά: - την ευαισθητοποίηση των επιχειρήσεων και, στη συνέχεια, την προπαρασκευή των υποψηφίων (το "πολυετές πρόγραμμα για τις MME στην Ευραχπαΐκή Ένωση" προβλέπει να αφιερωθεί εν μέρει στο θέμα αυτό η πρωτοβουλία Euromanagement)· - τις πρακτικές διάδοσης των πληροφοριακών στοιχείων για τις επιχειρήσεις - την κατάρτιση τα>ν απαιτουμένων ειδικών (αναλυτών)· Το 1994, επενδύθηκαν ευρωπαϊκά επιχειρηματικά κεφάλαια ύψους 310 εκατομμυρίων ECU σε σχέδια που βρίσκονταν στην αρχική φάση της υλοποίησης τους, πράγμα που αντιπροσωπεύει ποσοστό 5,7% της αξίας του συνόλου των σχετικών επενδύσεων για το εν λόγω έτος. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν της τάξης του 37%. Το ποσοστό επιχειρηματικών κεφαλαίων που επενδύθηκαν σε σχέδια τεχνολογικής βάσης το 1993 στην Ευρώπη ήταν της τάξης του 17% σε αξία. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 80% περίπου. Έτσι, για να ενθαρρύνει τις επενδύσεις σε σχέδια υψηλής τεχνολογίας, το EUREKA προώθησε το 1995 τη διακήρυξη "tnterlaken Declaration", την οποία υπέγραψαν διάφορες τράπεζες σε πολλές χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα EUREKA καθώς και η ΕΤΕπ. Η διακήρυξη αυτή αποτελεί μια δήλωση καλής θελήσεως με σκοπό να εξετάζονται ευμενώς, έστω και χωρίς καμία εγγύηση, οι αιτήσεις για επενδύσεις επιχειρηματικών κεφαλαίων σε σχέδια EUREKA. 42 25 ι - τα ηλεκτρονικά συστήματα επικοινωνίας κ. λπ. Μια μελέτη που εκπονείται στα πλαίσια του προγράμματος "Καινοτομία" θα επιτρέψει να διευκρινισθούν οι προς ανάληψη δράσεις. • επένδυση ιδίων κεφαλαίων για την και νοτομία 2. 22. Η Επιτροπή θα διαδώσει τις υφιστάμενες αποτελεσματικές πρακτικές με σκοπό τον προσανατολισμό των μακροπρόθεσμων αποταμιευτικών πόρων (συνταξιοδοτικά ταμεία, ασφάλειες ζωής, αποταμιεύσεις μισθωτών, "business angels") προς επενδύσεις επιχειρηματικού κινδύνου. 2. 23. Θα επιδιώξει την εδραίωση της ανάπτυξης των ταμείων επιχειρηματικού κεφαλαίου στην Ευρώπη ενθαρρύνοντας τη δημιουργία ενός ευνοϊκού φορολογικού και κανονιστικού πλαισίου στην Ένωση και προωθώντας την κατάρτιση και τη χρήση, από τους σχετικούς επαγγελματικούς φορείς, στατιστικών απόδοσης, πράγμα που θα επιτρέψει τη διενέργεια αντικειμενικών συγκρίσεων σε διεθνές επίπεδο με κύριο σκοπό να διευκολυνθεί η προσέλκυση νέων κεφαλαίων από θεσμικούς επενδυτές. 2. 24. Εξάλλου, όπως αναφέρει στο Σύμφωνο Εμπιστοσύνης για την Απασχόληση, έχει την πρόθεση να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ της ΕΤΕπ και των διαρθρωτικών ταμείων, με στόχο την ανάπτυξη χρηματοοικονομικών μέσων υπέρ καινοτόμων επιχειρήσεαχν και σχεδίων στις μειονεκτικές περιφέρειες. 2. 25. Η Επιτροπή θα μελετήσει, σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤαΕ), τη δυνατότητα θέσπισης μηχανισμών υποστήριξης των επενδύσεων επιχειρηματικού κεφαλαίου, μηχανισμών οι οποίοι χρησιμοποιούνται ήδη με επιτυχία, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες (χορήγηση δανείων με βάση το ύψος των συλλεγομένων κεφαλαίων), και που το θετικό αποτέλεσμα τους επί των αποδόσεων που αναμένουν οι επενδυτές καθιστά αμελητέο τον αντίκτυπο της φορολογικής τους μεταχείρισης. 2. 26. II Επιτροπή θα προσπαθήσει να ενισχύσει τις παρεμβάσεις του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων υπέρ της καινοτομίας δημιουργώντας έναν δοκιμαστικό (πιλοτικό) μηχανισμό προκειμένου να ενθαρρύνει τα ταμεία επιχειρηματικού κεφαλαίου στα οποία αποκτά συμμετοχές το ΕΤαΕ43 να επενδύουν σε πρώιμες φάσεις επενδύσεων και σε καινοτόμα σχέδια. • ανάπτνξη των δεσμών μεταξύ επενδντών και καινοτόμων 2. 27. Η Επιτροπή θα αναπτύξει την ανταλλαγή εμπειριών και τη διάδοση αποτελεσματικών ιδιωτικών, εθνικών ή περιφερειακών παραγόντων44, πρακτικών μεταξύ δημόσιων ή στηριζόμενη στους υπάρχοντες φορείς. Στα πλαίσια του προγράμματος "Καινοτομία", θα υποστηρίξει τη διεθνική συνεργασία για την από κοινού πειραματική εφαρμογή νέων μεθόδων (π. χ. , technology rating, χρησιμοποίηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ως εγγυήσεων κ. λπ. ). 2. 28. Η Επιτροπή θα προσπαθήσει να βελτιώσει την πρόσβαση σε ιδιωτικούς χρηματοδοτικούς πόρους (επιχειρηματικά κεφάλαια) για όσους συμμετέχουν στα κοινοτικά προγράμματα έρευνας (και στο Eureka). Για την επίτευξη του στόχου αυτού ενδέχεται να απαιτηθεί η δημιουργία ενός "Innovation Financing Help-Desk" που θα ενημερώνει τους πιθανούς επενδυτές για τα υπό εκτέλεση σχέδια και τις δυνατότητες τους (π. χ. , πρόσβαση στη βάση Eurotech Data) και θα βοηθά τις επιχειρήσεις ή τους ερευνητές να έχουν ευκολότερη πρόσβαση στα ιδιωτικά κεφάλαια, ιδίως σε εθνικό επίπεδο (π. χ. , παροχή πληροφοριών για τις πηγές και τους όρους πρόσβασης στα επιχειρηματικά κεφάλαια, για τις προσδοκίες των επενδυτών κ. λπ). 43 44 Από τον Ιούνιο του 1996, το καταστατικό του ΕΤαΕ του επιτρέπει να αποκτά τέτοιες συμμετοχές. Τα πρώτα θέματα μπορούν να είναι η τόνωση (των δικτύων) των Business Angels και η (αντικατάσταση δανείων με συμμετοχή τους στην καινοτομία, ή διαπραγματεύσιμους τίτλους), οι (δημόσιος-ιδιωτικός τομέας) ή η αξιολόγηση του τεχνικού κινδύνου από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. "υβριδικές" χρηματοδοτήσεις "τιτλοποίηση" 26 ί;) (ii) Οι υποχρεωτικές εισφορές 2. 29. Η Επιτροπή έχει ήδη εκδώσει ορισμένες συστάσεις και ανακοινώσεις σε τομείς που επηρεάζουν τη φορολογική μεταχείριση της καινοτομίας. Δύο σχετικά παραδείγματα είναι η ανακοίνωση για το φορολογικό περιβάλλον των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (MME) και η σύσταση σχετικά με τη φορολόγηση των MME45. Η Επιτροπή έχει ήδη τόνισε!, την ανάγκη υιοθέτησης μιας σφαιρικής προσέγγισης ως προς το πρόβλημα των υποχρεωτικών εισφορών (άμεσοι φόροι, έμμεσοι φόροι, εισφορές κοινωνικής ασφάλισης) στο ευρύτερο πλαίσιο των κοινοτικών πολιτικών. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φλωρεντίας16 ζήτησε από το Συμβούλιο να του υποβάλει έκθεση για την ανάπτυξη των φορολογικών συστημάτων στην Ένωση, έκθεση στην οποία να λαμβάνεται υπόψη η ανάγκη δημιουργίας ενός φορολογικού περιβάλλοντος που να τονώνει τις επιχειρήσεις και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Η προσπάθεια αυτή θα περιλαμβάνει ενδεχομένως δράσεις για τη βελτίωση του φορολογικού περιβάλλοντος των επιχειρήσεων, πράγμα που θα εξυπηρετήσει επίσης και την καινοτομία. Παραδείγματος χάριν, πρέπει να επανεξεταστεί η φορολογική μεταχείριση των διασυνοριακών πληρωμών, των τόκων και τα>ν εισφορών, δεδομένου ότι το Συμβούλιο δεν κατόρθωσε να συμφωνήσει για μια κοινοτική λύση. Οι άυλες επενδύσεις, επειδή είναι υψηλής εντάσεως εργασίας (έρευνα, κατάρτιση), επηρεάζονται πολύ περισσότερο απ ότι οι υλικές επενδύσεις από τη συνεχή αύξηση των φορολογικών και κοινωνικών εισφορών που πλήττουν την εργασία. Αυτή η διαρθρωτική τάση, η οποία είχε δυσμενή αποτελέσματα για την απασχόληση, πρέπει να αντιστραφεί, όπως επισημαίνει η Λευκή Βίβλος για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. Η Επιτροπή προτίθεται να εκδώσει το 1997 ανακοίνα>ση για τη φορολογία και την καινοτομία, λαμβάνοντας υπόψη τις συνέπειες που έχει η εξέλιξη της διάρθρωσης των υποχρεωτικών εισφορών. Συγχρόνως, θα προτείνει στα κράτη μέλη ορισμένες αποτελεσματικές πρακτικές στον εν λόγω τομέα, αφού αναλυθεί η κατάσταση που επικρατεί στα επί μέρους κράτη, βάσει των εργασιών που πραγματοποιούνται αυτή τη στιγμή στα κράτη μέλη και στα πλαίσια του ΟΟΣΑ. 2. 30. Η Επιτροπή θα αναλύσει τα μέσα προώθησης μιας φορολογικής και λογιστικής μεταχείρισης των άυλων επενδύσεων, και ιδίως των επενδύσεων στον τομέα της κατάρτισης47, που να ευνοεί την ανταγωνιστικότητα. 94/390/ΕΚ, της 25/05/94, ΕΕ L177 της 09/07/94. 45 46 Βλέπε συμπεράσματα της Προεδρίας, Φλωρεντία, 21 και 22 Ιουνίου 1996, SN/300/96. 47 II Λευκή Βίβλος για την εκπαίδευση και την κατάρτιση συνιστά την ισότιμη μεταχείριση των επενδύσεων σε υλικούς πόρους και τατν επενδύσεων σε κατάρτιση. 27 Μ -2-ΔΗΜΙΟΥΡΠΑ ΕΝΟΣ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΟΥ ΝΑ ΕΥΝΟΕΙ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ 2. 1. ΝΕΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ Ι- II προστασία τικ πνεναατιχή€ και τικ Βιοιιηγανικής ιδιοκτησία€ Επιτροπή και κράτη μέλη • Έκδοση Πράσινης Βίβλου για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (Σεπτέμβριος 1997). Επιτροπή • Δημιουργία μιας "IPR-Hclplinc" για την κοινοτική έρευνα ( 1997). Κράτη μέλη • Δημιουργία μέσων ενημέρωσης και υποστήριξης των MME και των πανεπιστημίων σε περίπτωση διαφορών. 2- Η διοικητική απλούστευση Επιτροπή • Δημιουργία ενός πρότυπου δοκιμαστικού (πιλοτικού) μηχανισμού για την εκ των προτέρων αξιολόγηση του αντίκτυπου των κανονιστικών ρυθμίσεων στην καινοτομία (τέλη 1997). • Εφαρμογή λειτουργικών μηχανισμών συντονισμού μεταξύ των κοινοτικών δικτύων υποστήριξης της καινοτομίας (1997). Κράτη μέλη • Καθορισμός συγκεκριμένων στόχων και χρονοδιαγράμματος για την απλούστευση των διατυπώσεων ίδρυσης επιχειρήσεων. Κράτη μέλη και οργανισμοί τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης • Επιτάχυνση του εξορθολογισμού των δραστηριοτήτων και των οργανισμών υποστήριξης της καινοτομίας. 3- H χρηματοδότηση Επιτροπή • Ενίσχυση των παρεμβάσεων του ΕΤαΕ υπέρ της καινοτομίας και ενδυνάμωση της συνεργασίας μεταξύ της ΕΤΕπ και των διαρθρωτικών ταμείων (αρχές 1997), • Καλύτερη σύνδεση μεταξύ της κοινοτικής Ε&ΤΑ και του επιχειρηματικού κεφαλαίου, κυρίως μέσω της παροχής σχετικών πληροφοριών και υπηρεσιών καθοδήγησης σε όσους συμμετέχουν στο πρόγραμμα-πλαίσιο και στους επενδυτές (μέσα 1997). Ανάπτυξη της ανταλλαγής εμπειριών και της διάδοσης αποτελεσματικών πρακτικών μεταξύ κρατών μελών και επιτόπιων φορέων (1997 και 1998). Κράτη μέλη • Δημιουργία των βασικών προϋποθέσεων για την ίδρυση κεφαλαιαγορών για τις ταχέως αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις. • Ενίσχυση του προσανατολισμού των "σχολαζόντων" κεφαλαίων (κεφαλαίων "αναμονής") προς τις επενδύσεις επιχειρηματικού κινδύνου. 4- Η φορολογία Επιτροπή • Πρόβλεψη της έκδοσης ανακοίνωσης σχετικά με τη φορολογία και την καινοτομία (ενδεχομένως το 1997). Κράτη μέλη • Προώθηση ευνοϊκότερης φορολογικής και λογιστικής μεταχείρισης των άυλων επενδύσεων 28 -2- ΑΙΙΜΙΟΥΡΠΛ ΕΝΟΣ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΟΥ ΝΑ ΕΥΝΟΕΙ ΤΠΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ 2. 2. ΑΙΕΞΑΓΟΜΕΝΕΣ ΛΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ME TH ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΙΙΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 1- Ο ανταγωνισμός Επιτροπή Εξασφάλιση συνέχειας στην Πράσινη Βίβλο για τον έλεγχο των συγχωνεύσεων, διευρύνοντας το πεδίο εφαρμογής ενός ενοποιημένου ευρωπαϊκού ελέγχου των συγχωνεύσεων των κοινών διαρθρωτικών επιχειρήσεων. τη μεταχείριση εναρμονίζοντας και Έκδοση Πράσινης Βίβλου για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στις κάθετες συμφωνίες. Συνέχιση του διαλόγου με τις αμερικανικές εποπτικές αρχές του ανταγωνισμού, πράγμα που θα επιτρέψει την προσέγγιση των ορισμών της "σχετικής αγοράς", ιδίως στις συμφωνίες με έντονο τεχνολογικό περιεχόμενο. 2- II προστασία της πνευματικής και της Βιομηχανικής ιδοκτησίας Επιτροπή και κράτη μέλη • Ολοκλήρωση της εναρμόνισης των νομοθεσιών, λαμβανομένων υπόψη των εξελίξεων που σχετίζονται με τις τεχνολογίες της Κοινωνίας των Πληροφοριών, και συμπλήρωση των νομοθεσιών που αφορούν την προστασία του σχεδίου (design) και των εφευρέσεων των εργαζομένων. Επιτροπή • Ενίσχυση της προσπάθειας καταπολέμησης των παραποιήσεων. Κράτη μέλη Προώθηση της πρότασης οδηγίας για τις βιοτεχνολογικές εφευρέσεις. • Υποστήριξη των προσπαθειών του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας για τη μείωση του κόστους κατάθεσης σχετικών αιτήσεων. • Μεταφορά στις εθνικές νομοθεσίες, έως το τέλος του 1996, των ευρωπαϊκών οδηγιών που αφορούν την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας. • Ανάπτυξη της κατάρτισης στον τομέα αυτό. • Ευαισθητοποίηση των επιχειρήσεων ως προς το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της προστασίας. 3- Η διοικητική απλούστευση Επιτροπή • Ένταξη μιας ειδικής δράσης για την καινοτομία στις εργασίες της επιτροπής για τη βελτίωση και την απλούστευση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων. • Συνεκτίμηση της σημασίας της καινοτομίας στις δράσεις διοικητικής απλούστευσης (ιδίως κατά την επιλογή των τομέων στα πλαίσια του σχεδίου SLIM). Κράτη μέλη • Παροχή στις επιχειρήσεις ενός πρώτου ενιαίου κέντρου υποστήριξης για τα θέματα της καινοτομίας 4- Το νοιιικό και κανονιστικό περιβάλλον Εταιρικό δίκαιο Συμβούλιο • Ταχεία θέσπιση του καταστατικού της ευρωπαϊκής εταιρείας. Επιτροπή • Συνέχιση της προώθησης της χρήσης του Ευρωπαϊκού Ομίλου Οικονομικού Σκοπού, ιδίως μέσω της βελτίωσης της σχετικής πληροφόρησης. • Μελέτη της δυνατότητας θέσπισης ενός καταστατικού κοινής επιχείρησης (Αρθρο 130 Ν της Συνθήκης). 29 -η- Γ- ΚΑΛ ΥΤΕΡΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ 3. 1. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις δυσκολεύονται περισσότερο από τους ανταγωνιστές τους να μετατρέψουν τους καρπούς της έρευνας σε καινοτομίες. Βεβαίως, η διαπίστωση αυτή πρέπει να σχετικοποιηθεί, λαμβανομένης υπόψη της ιδιομορφίας των επιμέρους καταστάσεων που επικρατούν στην Ευρώπη. Είναι, όμως, αναμφισβήτητο, με βάση ορισμένους δείκτες, ότι οι προσπάθειες που έχουν αναληφθεί μέχρι σήμερα αποδείχθηκαν ανεπαρκείς48. 3. 2. Σε μια περίοδο περιστολής των δημοσίων δαπανών49 και επιδίωξης των επιχειρήσεων να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητα τους, η ενίσχυση των ερευνητικών προσπαθειών μπορεί να δικαιολογηθεί, για τους υπεύθυνους για τη λήψη αποφάσεων και τους φορολογούμενους, εφόσον καταδειχθούν με σαφήνεια τα πλεονεκτήματα ή οι συνέπειες της, είτε από κοινωνικής πλευράς (καταπολέμηση των ασθενειών, διαφύλαξη του περιβάλλοντος, εξοικονόμηση ενέργειας κ. λπ. ) είτε από πλευράς νέα>ν προϊόντων, μεθόδων ή υπηρεσιών. Βέβαια, ένας από τους στόχους της έρευνας είναι και η προώθηση της γνώσης, χωρίς η προσπάθεια αυτή να έχει οπωσδήποτε άμεσες πρακτικές συνέπειες για τις βιομηχανικές εφαρμογές. Η βασική έρευνα, όπως και η περισσότερο μακροπρόθεσμη έρευνα, προετοιμάζουν το μέλλον. Ωστόσο, από τις ερευνητικές προσπάθειες αυτού του είδους μπορούν επίσης να προέλθουν περισσότερο άμεσες βιομηχανικές εφαρμογές. Επομένως, οι προσπάθειες αυτές πρέπει να συνεχιστούν, κυρίως σε εθνικό επίπεδο, όπου οι πιστώσεις που διατίθενται για αυτές είναι και οι σημαντικότερες, καθώς και σε κοινοτικό επίπεδο, σε ειδικές περιπτώσεις. Στις οικονομίες που θεμελιώνονται στη γνώση, τα αποτελεσματικά συστήματα είναι εκείνα που συνδυάζουν την ικανότητα παραγωγής γνώσεων, τους μηχανισμούς για την όσο το δυνατόν ευρύτερη διάδοση τους και την ικανότητα των διαφόρων φορέων (άτομα, επιχειρήσεις ή 48 49 Η διαπίστωση που γίνεται στο έγγραφο "Η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας" [COM(96) 463/3] είναι σαφέστατη: "Η Ε&ΤΑ αποτελεί μια σημαντική πτυχή των άυλων επενδύσεων για την οποία οι προσπάθειες που καταβάλλει η Ευρώπη είναι ανεπαρκείς. Παρά τη διατήρηση μιας προηγμένης επιστημονικής βάσης, οι συνολικές δαπάνες της Ευρώπης για Ε&ΤΑ (2% του ΑΕγχΠ) είναι περίπου κατά ένα τρίτο κατώτερες από τις προσπάθειες των Ηνωμένων Πολιτειών (2,8%) και της Ιαπωνίας (3,1%). Η ερευνητική προσπάθεια που καταβάλλεται και χρηματοδοτείται από τη βιομηχανία αποτελεί τομέα στον οποίο η υστέρηση της Ευρώπης παραμένει σημαντική σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιαπωνία (1% του ΑΕγχΠ έναντι 1,6% και 2,2% αντιστοίχως). Η Ευρώπη δεν κατόρθωσε να αξιοποιήσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την επιστημονική και τεχνολογική της υπεροχή. Μάλιστα, η ευρωπαϊκή έρευνα φαίνεται ως η λιγότερο αποτελεσματικά προσανατολισμένη προς την αγορά σε σχέση με τους κυριότερους ανταγωνιστές της. Η ανάπτυξη νέων προϊόντων αντιπροσωπεύει ποσοστό κατώτερο του 50% των δαπανών Ε&ΤΑ στην Γερμανία και τη Γαλλία, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ιαπωνία διαθέτουν η κάθε μια, για το στόχο αυτό, ποοοστό που υπερβαίνε:, το 60%. Επιπροσθέτως, το ποσοστό των ανθρώπινων πόρων που διατίθεται για την Ε&ΤΑ μειώνεται συνεχώς. Οι ερευνητές αντιπροσωπεύουν μόνο το 0,42% του εργατικού δυναμικού, έναντι 0,76% στις Ηνωμένες Πολιτείες και 0,73% στην Ιαπωνία. Κατά την περίοδο 1984-1993, ο αριθμός των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που κατατίθενταν στην Ευρωπαϊκή Ένωση - δηλαδή το βασικό μέσο προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας - μειωνόταν συνεχώς. Η εξέλιξη αυτή αφορά όλους τους τομείς, με εξαίρεση την αεροδιαστημική και τον εξοπλισμό μεταφορών, τομείς η σημασία των οποίων παραμένει δευτερεύουσα σε σχέση με το συνολικό αριθμό των κατατιθεμένων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Η απώλεια εδάφους στον χημικό τομέα κινείται σε μέτρια επίπεδα. Η μεγαλύτερη απόκλιση διαπιστώθηκε στον τομέα της ηλεκτρονικής, ο οποίος χαρακτηρίζεται από μεγάλη ένταση Ε&ΤΑ και ασκεί σημαντική επιρροή στην καινοτομία στην υπόλοιπη οικονομία μέσω των τεχνολογιών που ενσωματώνονται στα κεφαλαιουχικά αγαθά. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, κατά τη σύνοδο που πραγματοποίησε στη Φλωρεντία, κάλεσε τα κράτη μέλη να ενισχύσουν τις προσπάθειες τους για δημοσιονομική επανεξισορρόπηση, λαμβάνοντας υπόψη τις γενικές αρχές που έχουν ήδη καθοριστεί, και, ειδικότερα, τη μείακτη των δαπανών αντί της αύξησης των εσόδων, την επιλεκτική αναδιάρθρωση των δαπανών που να ενθαρρύνει τις άυλες επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο και σε έρευνα-ανάπτυξη, την καινοτομία και τις απαραίτητες για την ανταγωνιστικότητα υποδομές,. SN/300/96. 30 W οργανώσεις) να τις αφομοιώνουν και να τις χρησιμοποιούν. Επομένως, η σύνδεση μεταξύ έρευνας (παραγωγή γνώσεων), κατάρτισης, κινητικότητας, αλληλεπιδράσεων (διάδοση των γνώσεων) και ικανότητας των επιχειρήσεων, και ιδίως των MME, να αφομοιώνουν τις νέες τεχνολογίες και γνώσης έχει καίρια σημασία για την καινοτομία. 3. 3. II επίτευξη του στόχου αυτού προϋποθέτει τη λήψη μιας σειράς ειδικών μέτρων, που ανήκουν κυρίως στην αρμοδιότητα των κρατών μελών και τα οποία η Κοινότητα μπορεί να υποστηρίξει και να προωθήσει ευρύτερα, μέσω της διάδοσης αποτελεσματικών πρακτικών, της δημιουργίας "γεφυρών" μεταξύ των εθνικών συστήματα™ καινοτομίας και της λήψης ανάλογων ή συνοδευτικών μέτρων σε επίπεδο Ένωσης. Η δεύτερη δέσμη μέτρων αφορά την "αρχιτεκτονική" και τις μεθόδους του προγράμματος- πλαισίου, προκειμένου να διασφαλισθεί η καλύτερη προσαρμογή στις ανάγκες των επιχειρήσεων και της κοινωνίας και να ενταχθούν πλήρως στην εφαρμοζόμενη στρατηγική οι διαστάσεις "καινοτομία" και "MME", ιδίως με την ανάπτυξη του συστήματος των Task Force ως μηχανισμών συντονισμού. Τέλος, η Κοινότητα θα διασφαλίσει την αποτελεσματική κινητοποίηση, προς την κατεύθυνση αυτή, των άλλων πολιτικών και μέσων, και ιδίως των διαρθρωτικών ταμείων και των δράσεων διεθνούς συνεργασίας. 1. Τα εθνικά μέτρα και η κοινοτική υποστήριξη τους 3. 4. Τα δεδομένα που ισχύουν σε κάθε επιμέρους χώρα παρουσιάζουν πολύ μεγάλες διαφορές μεταξύ τους και, ως εκ τούτου, οι λύσεις πρέπει να είναι προσαρμοσμένες στις καταστάσεις που επικρατούν στις διάφορες χώρες. Ωστόσο, είναι δυνατόν να διατυπωθούν ορισμένες γενικές συστάσεις, η εφαρμογή των οποίων πρέπει να προσαρμοσθεί στα διάφορα συστήματα καινοτομίας, ανάλογα με τις ανάγκες. Οι συστάσεις αυτές αφορούν: (i) μια στρατηγική και προοπτική άποψη της έρευνας, (ii) την ενίσχυση, σε απόλυτους και σχετικούς όρους, της έρευνας που πραγματοποιούν οι επιχειρήσεις, (iii) τη δημιουργία επιχειρήσεων τεχνολογικής βάσης, (iv) την ανάπτυξη στενότερων σχέσεων συνεργασίας μεταξύ δημόσιας έρευνας, πανεπιστημίων και επιχειρήσεων, (ν) την ανάπτυξη της ικανότητας των MME να αφομοιώνουν τις νέες τεχνολογίες και γνώσεις, (vi) την επίδειξη αποτελεσματικών προσεγγίσεων της καινοτομίας. (ί) Μια στρατηγική και προοπτική άποψη της έρευνας 3. 5. Η Ευρώπη πρέπει να αποκτήσει μια στρατηγική και προοπτική άποψη της έρευνας και των εφαρμογών της, επικεντρώνοντας περισσότερο τις προσπάθειες της στις αγορές που αναπτύσσσονται ραγδαία (περιλαμβανομένης της αγοράς των υπηρεσιών) και στα αντίστοιχα τμήματα ("θύλακες") των εθνικών αγορών50. Διαδικασίες του είδους "τεχνολογίες κλειδιά", "delphi" ή "foresight" μπορούν να συμβάλουν στον προσανατολισμό των συλλογικών προσπαθειών προς τους τομείς, τις επιστήμες ή τις τεχνολογίες που παρουσιάζουν τις μεγαλύτερες προοπτικές ανάπτυξης για το μέλλον. Η σημασία των πρωτοβουλιών αυτών έγκειται στον ευρύτερο διάλογο που προωθούν για τις πιθανές τεχνολογικές επιλογές, στα δίκτυα βιομηχανίας-έρευνας-δημόσιων αρχών-εκπαιδευτών-χρηματοοικονομικών φορέων κ. λπ. που δημιουργούν, αλλά και στο διεπιστημονικό και διατομεακό χαρακτήρα των προβληματισμών που προκαλούν. Η Επιτροπή θα αναλάβει συγκεκριμένη δράση με στόχο: - να διευκολύνει την ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα αυτό· 50 Από πλευράς δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, η προβλεπόμενη ανάπτυξη του τομέα των υπηρεσιών παρέχει ευνοϊκότερες, γενικά, προοπτικές από τις προοπτικές ανάπτυξης, π. χ. , της μεταποιητικής βιομηχανίας. Η καινοτομική διαδικασία στον τομέα αυτόν είναι σαφώς διαφορετική από εκείνη των περισσότερο παραδοσιακών τομέων. 31 1>2 - να αξιοποιήσει τα αποτελέσματα των πρωτοβουλιών αυτών προκειμένου να καθορίσει τις ενδεδειγμένες κατευθύνσεις δράσης σε κοινοτική κλίμακα· - να ενισχύσει τις δραστηριότητες τεχνολογικής "παρακολούθησης" σε ευρωπαϊκό επίπεδο στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Επιστήμης και Τεχνολογίας (ESTO), που δημιουργήθηκε από το Ίδρυμα Τεχνολογικών Προοπτικών του ΚΚρ, α)ς εστιακό σημείο των παρατηρητηρίων των κρατών μελών. Καλεί τα κράτη μέλη που δεν διαθέτουν πείρα στον τομέα αυτό να εξετάσουν τη σκοπιμότητα υιοθέτησης αυτής της "προοπτικής" προσέγγισης (η ίδια είναι διατεθειμένη να παράσχει σχετική οικονομική ενίσχυση, στα πλαίσια των διαρθρωτικών ταμείων). Εξάλλου, θα συγκροτήσει ομάδα εργασίας η οποία θα εξετάσει ποια είναι τα είδη - και οι μέθοδοι διαχείρισης - των προγραμμάτων έρευνας και μεταφοράς τεχνολογίας που ανταποκρίνονται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στις ανάγκες των επιχειρήσεων του τομέα των υπηρεσιών, βασιζόμενη στην πείρα που έχει αποκτηθεί μέσω των ειδικών προγράμματα™ τα οποία ήδη είναι άμεσα προσανατολισμένα προς τις υπηρεσίες (π. χ. , τηλεπληροφορική, μεταφορές) και των σχεδίων κατάρτισης LEONARDO. (ii) Η ενίσχυση της έρευνας που πραγματοποιούν οι επιχειρήσεις 3. 6. Το ποσοστό του ΑΕγχΠ που διατίθεται για την έρευνα η οποία χρηματοδοτείται από τις επιχειρήσεις ποικίλλει σε πολύ μεγάλο βαθμό από χώρα σε χώρα. Ορισμένες χώρες έχουν ήδη ξεπεράσει το επίπεδο των ανταγωνιστών μας. Άλλες, όμως, πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειες τους, διότι, συνολικά, ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι χαμηλότερος κατά 38% από το αντίστοιχο ποσοστό των Ηνωμένων Πολιτειών και κατά 55% από εκείνο της Ιαπωνίας. Μεταξύ των αποτελεσματικών πρακτικών, οι οποίες είναι ήδη αρκετά διαδεδομένες αλλά που πρέπει να ενισχυθούν σε ορισμένες περιφέρειες, συγκαταλέγονται και οι εξής: - συμμετοχή των επιχειρήσεων στην κατάρτιση των ερευνητικών προγραμμάτων και, ενδεχομένως, στους φορείς αξιολόγησης των προτάσεων· - ενίσχυση των των δημόσιων επί συμβάσει αναλαμβανομένων δραστηριοτήτων ερευνητικών κέντρων και των πανεπιστημίων (ένα μέρος των πόρων τους πρέπει να προέρχεται από βιομηχανικές συμβάσεις, η εκτέλεση των οποίων θα τους ανατίθεται κατόπιν ανταγωνιστικής διαδικασίας)· - γενίκευση των προγραμμάτων έρευνας που βασίζονται στην αρχή της συνεργασίας (τύπου COST, EUREKA), στα πλαίσια των οποίων απαιτείται ένα ελάχιστο επίπεδο συμμετοχής εκ μέρους επιχειρήσεων· - θέσπιση πρόσφορων θεσμικών μηχανισμών ή κατάλληλα προσαρμοσμένων φορολογικών κινήτρων. Τα κράτη μέλη καλούνται να θέσουν ποσοτικοποιημένους και φιλόδοξους στόχους για την αύξηση του ποσοστού του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος που διατίθεται για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία, κυρίως μέσω της ενθάρρυνσης της έρευνας που πραγματοποιούν οι επιχειρήσεις ( και ιδίως της έρευνας που χρηματοδοτείται απ' αυτές ή της έρευνας που χρηματοδοτείται από τις δημόσιες αρχές εντός των αποδεκτών, βάσει του άρθρου 92 της Συνθήκης, ορίων). (iii) II ίδρυση επιχειρήσεων τεχνολογικής βάσης 3. 7. Πρέπει να ενταθούν οι δράσεις που αποσκοπούν στην τόνωση της ίδρυσης επιχειρήσεων τεχνολογικής βάσης από ερευνητές και μηχανικούς μέσα στα πανεπιστήμια ("campus companies")51 ή σε τεχνοπόλεις ή, ακόμη, με την εξάπλωση μεγάλων επιχειρήσεων (spin-offs). Τα κράτη μέλη καλούνται να ενισχύσουν τις προσπάθειες τους στον τομέα αυτό, τηρώντας τους κανόνες που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις, ευνοώντας τα έμμεσα μέτρα και αξιοποιώντας 51 Πολυάριθμες εμπειρικές μελέτες κατέδειξαν τον οικονομικό αντίκτυπο, ιδίως από πλευράς διάδοσης της καινοτομίας, αυτού του είδους επιχειρήσεων (Storey,1996) και την προστιθέμενη αξία που έχει η δημόσια υποστήριξη για τα αρχικά στάδια της λειτουργίας τ ο υ ς ί Μ ι ^ Γ, 1995). 32 ι, τους ήδη υπάρχοντες φορείς που έχουν αποδείξει την αποτελεσματικότητα τους επί τόπου, όπως είναι, π. χ. , τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Επιχειρήσεων και Καινοτομίας. II Επιτροπή, από την πλευρά της, θα οργανώσει, ήδη από το 1997, στα πλαίσια του προγράμματος "Καινοτομία", διεξοδική ανταλλαγή εμπειριών με τα κράτη μέλη για τις πρακτικές που ακολουθούνται στον εν λόγω τομέα, εμπλέκοντας στο εγχείρημα αυτό τους πρωτοπόρους φορείς. Η διαδικασία αυτή θα έχει ως αντικείμενο τους τρόπους διευκόλυνσης αυτής της εξάπλωσης (σε θέματα δικαιο>μάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, κοινωνικών δικαιωμάτων, χρηματοοικονομικών ρυθμίσεων κ. λπ. ) καθώς και τα εθνικά ή περιφερειακά μέτρα προώθησης. Θα υποστηρίξει τη διάδοση των αποτελεσματικών πρακτικών μέσω πρότυπων δοκιμαστικών (πιλοτικών) δράσεων, στις οποίες θα συμμετάσχουν, π. χ. , οι υπηρεσίες μεταφοράς τεχνολογιών των πανεπιστημίων, οι αρμόδιοι περιφερειακοί φορείς (οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, εμπορικά επιμελητήρια. ), εταιρείες επιχειρηματικού κεφαλαίου και μεσίτες τεχνολογίας. (iv) Η ανάπτυξη στενότερων σχέσεων συνεργασίας μεταξύ δημόσιας έρευνας, πανεπιστημίων και επιχειρήσεων 3. 8. Σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, αυτές οι σχέσεις συνεργασίας πρέπει να ενισχυθούν. Πρέπει ακόμη να επιδιωχθεί η αύξηση της αποτελεσματικότητας τους όσον αφορά τον προσανατολισμό τους προς την καινοτομία, τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων και, γενικότερα, τη μεταφορά και τη διάδοση των γνώσεων, ενδεχομένως μέσω: - της στενότερης σύνδεσης της έρευνας με την κατάρτιση, με βάση την έγκαιρη πρόβλεψη των αναγκών του παραγωγικού τομέα· - της αναγνώρισης, στα πανεπιστήμια και τα δημόσια ερευνητικά ιδρύματα, της νομικής δυνατότητας να συνάπτουν αποκλειστικές συμβάσεις με τη βιομηχανία για την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων (πράγμα που γίνεται ήδη σε πολλές χώρες), ακόμη και μέσω της απόκτησης οικονομικών συμμετοχών· - της παροχής, στα πανεπιστήμια και τους ερευνητές, της δυνατότητας να αφιερώνουν μέρος του χρόνου τους για την ανάπτυξη μιας επιχείρησης· - της εισαγωγής παραμέτρων διαχείρισης και αξιολόγησης, λαμβάνοντας υπόψη τις πτυχές αυτές στα πλαίσια των οργανισμών έρευνας και τεχνολογίας, και της ανάπτυξης, μεταξύ των διεθνούς αξιολόγησης("οεηοΓΐΓηΕΓΐάη§")· συγκριτικής οργανισμών πρακτικής αυτών, της της - της ενθάρρυνσης του διαλόγου μεταξύ παραγωγών και χρηστών των τεχνολογιών (π. χ. , τομεακά και διατομεακά φόρουμ, τεχνολογικές λέσχες κ. λπ. ). Η Επιτροπή θα συνεχίσει την ανάλυση των υπαρχόντων εμποδίων και των παραγόντων που ευνοούν αυτή τη συνεργασία και θα ενημερώσει σε ευρεία έκταση τους ενδιαφερόμενους κύκλους για τα αποτελέσματα της ανάλυσης της. Θα υποστηρίξει τις προσπάθειες που καταβάλλουν οι αρμόδιοι εθνικοί, περιφερειακοί ή επαγγελματικοί φορείς για τη βελτίωση της διαχείρισης των κέντρων έρευνας και τεχνολογίας για την καινοτομία και θα οργανώσει, σε διεθνικό επίπεδο, τομεακά ή διατομεακά τεχνολογικά φόρουμ, με στόχο την ανάληψη συγκεκριμένων δράσεων συνεργασίας και φροντίζοντας η οργάνωση και η εν γένει διαχείριση τους να είναι επαγγελματικού επιπέδου. Σκοπός αυτών των φόρουμ θα είναι η ενίσχυση του διαλόγου με τη βιομηχανία και τους ερευνητικούς κύκλους, καθώς και μεταξύ των ίδιων των βιομηχάνων, σχετικά με τα τεχνολογικά και οργανωτικά ζητήματα που απαιτούν αντιμετώπιση σε ευρωπαϊκή κλίμακα, μέσω του προγράμματος-πλαισίου ή άλλων μηχανισμών. Αυτά τα φόρουμ θα μπορούν να αποτελέσουν βάση για την ανταλλαγή υποδειγματικών πρακτικών μεταξύ επιχειρήσεων και μεταξύ τομέων δραστηριοτήτων. Αν οι μηχανισμοί επιτρέψουν τον προσδιορισμό των βασικών πρότυπων δοκιμαστικών (πιλοτικών) δράσεων, η Επιτροπή θα εξασφαλίσει τη διάθεση των πόρων που απαιτούνται για την πειραματική εφαρμογή αυτών των καινοτομικών προσεγγίσεων. Θα στηριχθεί, εξάλλου, στην εμπειρία των Task Force έρευνας-βιομηχανίας για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ φορέων και επιστημονικών κλάδαιν, τη συγκέντρωση και το συντονισμό των προσπαθειών. 33 (ν) II ανάπτυξη της ικανότητας των επιχειρήσεων να αφομοιώνουν τις νέες τεχνολογίες και γνώσεις 3. 9. Ο στόχος αυτός πρέπει να επιδιωχθεί, όποια και αν είναι η προέλευση των νέων γνώσεων, μεθόδων και τεχνολογιών. Σε εθνικό επίπεδο, η προσπάθεια αυτή θα συμπεριλάβει δράσεις όπως είναι: - η βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της διαφάνειας των εθνικών ή περιφερειακών μηχανισμών υποστήριξης της καινοτομίας, - η ανάπτυξη επαγγελμάτων "διαμεσολαβητών" μεταξύ της έρευνας, της τεχνολογίας και των MME (υπηρεσίες διασύνδεσης, όπως τα βρετανικά Business Links, ομάδες τεχνολογικής υποστήριξης, όπως τα γαλλικά Centres de ressources technologiques - κέντρα τεχνολογικών πόρων - κ. λπ. ), που να είναι σε θέση να εντοπίσουν τα τεχνολογικά προβλήματα σε όλο το φάσμα των αναγκών καινοτομίας των MME (οργάνωση, κατάρτιση, μάρκετινγκ, χρηματοδότηση κ. λπ. ), - η ευχερέστερη προσφυγή σε εξωτερικούς φορείς παροχής υπηρεσιών, ευρωπαϊκούς ή παγκόσμιους, κυρίως σε θέματα οργάνωσης και μεθόδων διαχείρισης ( π. χ. , δημιουργία "knowledge resource centers" (κέντρων γνωστικών πόρων), την οποία συνιστά η έκθεση Ciampi ) και η διευκόλυνση της ανάπτυξη σχέσεων συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων ("ομάδες", δίκτυα και αλυσίδες αξίας), - η παροχή βοήθειας για την προσωρινή πρόσληψη ή τοποθέτηση ερευνητών, μηχανικών ή τεχνικών σε MME, καθώς και οι επισκέψεις (διεθνικού, κυρίως, χαρακτήρα) σε επιχειρήσεις και άλλους φορείς επίδειξης καινοτόμων τεχνολογιών, μεθόδων και διαδικασιών. Τα κράτη μέλη καλούνται να διευρύνουν το πεδίο των εθνικών μέτρων που λαμβάνουν για την υποστήριξη της μεταφοράς τεχνολογίας διεθνούς προέλευσης. Η προσπάθεια εξορθολογισμού των δραστηριοτήτων και των οργανισμών υποστήριξης της [βλ. τμήμαΒΙ(πΐ) καινοτομίας στις περιφέρειες και στα κράτη μέλη πρέπει να συνεχιστεί παραπάνω], προκειμένου να μπορέσουν να πετύχουν το απαραίτητο κρίσιμο μέγεθος και τον αναγκαίο επαγγελματισμό. Η Επιτροπή, από την πλευρά της, θα συνεχίσει να παρέχει την υποστήριξη της σε τέτοιες προσπάθειες στα πλαίσια των διαρθρωτικών ταμείων και του προγράμματος "Καινοτομία" (περιφερειακές στρατηγικές καινοτομίας και έλεγχοι των περιφερειακών υποδομών υποστήριξης της μεταφοράς τεχνολογίας και της καινοτομίας). Εξάλλου, η Επιτροπή θα εντείνει τις δραστηριότητες που αποσκοπούν στην καλύτερη αλληλοσύνδεση των διαφόρων εθνικών και περιφερειακών συστημάτων υποστήριξης της καινοτομίας. Θα δώσει τη βοήθεια της ώστε να καθοριστούν, σε συνεργασία με τους ενδιαφερόμενους φορείς, οι ικανότητες και τα μέσα που απαιτούνται για να αποκτήσουν επαγγελματικό χαρακτήρα και, ενδεχομένως, επίσημη αναγνωρισμένη υπόσταση τα νέα επαγγέλματα που θα πρέπει να αναπτυχθούν. Τέλος, θα προτείνει να περιληφθεί στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο μια συνεκτική και ενισχυμένη δέσμη δράσεων για την ενθάρρυνση και τη διευκόλυνση της μεταφοράς, της χρήσης και της αφομοίωσης των τεχνολογιών που αναπτύσσονται στην Ένωση ή και εκτός αυτής. Προτείνει επίσης τη σημαντική ενίσχυση των δράσεων των διαρθρωτικών ταμείων που αποβλέπουν στην υποστήριξη της καινοτομίας [βλέπε τμήμα Γ3(ί)]. Η συμπληρωματικοτητα αυτών των δράσεων θα διασφαλισθεί με την ανάπτυξη στενότερου και συστηματικότερου συντονισμού. Οι δράσεις αυτές είναι δυνατόν να περιλαμβάνουν: - την υποστήριξη της μεταφοράς τεχνολογίας προς επιχειρήσεις ή τομείς λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών, στα πλαίσια των διαρθρωτικών ταμείων · - την υποστήριξη της πρώτης χρήσης νέων τεχνολογιών, με την επιφύλαξη της εν συνεχεία διάδοσης της πείρας που θα αποκομίσει ο χρήστης (όπως έγινε με την πρωτοβουλία FUSE του ESPRIT), καθώς και την υποστήριξη δράσεων μεταφοράς τεχνολογίας που να δίνουν τη δυνατότητα σε νέες καινοτομικές επιχειρήσεις να διεισδύουν στην ευρωπαϊκή ή τη διεθνή αγορά. 34 s/ (vi) Η επίδειξη αποτελεσματικών προσεγγίσεων για την καινοτομία 3. 10. Η Επιτροπή, σε συνεργασία με την ευρωπαϊκή βιομηχανία, θα προτείνει να περιληφθεί, ειδικότερα, στα ερευνητικά προγράμματα της Ένωσης μια νέα γενιά διεθνικών σχεδίων επίδειξης που θα παρουσιάζουν αποτελεσματικές προσεγγίσεις της καινοτομίας και θα ενσωματώνουν τις τεχνικές, οργανωτικές και κοινωνικές πτυχές της. Αυτά τα διεθνικά σχέδια θα παράσχουν ένα πλαίσιο για την πειραματική εφαρμογή της καινοτομίας στην πράξη και θα δώσουν τη δυνατότητα να διαπιστωθεί ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται παρόμοιες καινοτομίες σε διαφορετικά πολιτιστικά και εθνικά πλαίσια, πράγμα που θα επιτρέψει την αποτελεσματικότερη άρση των εμποδίων που παρακωλύουν τη διάδοση τους. Τα σχέδια αυτά θα επιτρέψουν, ειδικότερα: • • • • • να καταστεί δυνατή η πειραματική εφαρμογή νέων μεθόδων, εταιρικών σχέσεων και υπηρεσιών (π. χ. : δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, διαχείριση σχεδίατν, χρηματοδότηση της καινοτομίας)· να καταδειχθεί ο τρόπος βελτιστοποίησης των κοινωνικών ωφελειών που προκύπτουν από την τεχνική καινοτομία, ιδίως όσον αφορά την απασχόληση και τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας,αλλά και τη θέσπιση κοινών προτύπων· να αναπτυχθούν αποτελεσματικές πρακτικές στον τομέα του συμμετοχικού management, με στόχο τη βελτίωση και την επιτάχυνση της βιομηχανικής καινοτομίας· να τονωθεί η συμμετοχή των κοινωνικών ομάδων52, που μπορούν να ενεργήσουν ως καταλύτες και "πολλαπλασιαστές" της καινοτομίας, να ενθαρρυνθεί η διάδοση των αποτελεσμάτων των σχεδίων μεταξύ των επιμέρους τομέων. Η Επιτροπή συνιστά να λαμβάνονται υπόψη οι κοινωνικοοικονομικές διαστάσεις στα σχέδια βιομηχανικής έρευνας και θα προσπαθήσει να προωθήσει την ένταξη των διαστάσεων αυτών στα προγράμματα της αρμοδιότητας της, χρησιμοποιώντας, για το σκοπό αυτό, επιστήμονες ειδικούς σε θέματα οικονομικών και κοινωνικών επιστημών. Στα πλαίσια του 5ου προγράμματος-πλαισίου Ε&ΤΑ, η Επιτροπή θα αναλάβει τις ενδεδειγμένες πρωτοβουλίες για να υποστηρίξει δράσεις έρευνας-ανάπτυξης που εξασφαλίζουν βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα αποτελέσματα και που εγγυώνται τη φιλικότητα των συστημάτων παραγωγής προς το περιβάλλον, αλλά και για να διευκολύνει την κοινωνική αποδοχή των νέων τεχνολογιών, ιδίως στα πλαίσια της Κοινωνίας των Πληροφοριών ( π. χ. , κατάρτιση σχεδίων που να καταδεικνύουν την ικανότητα των νέων τεχνολογιών να ενισχύσουν την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως, π. χ. , του δικαιώματος σεβασμού της ιδιωτικής ζωής, μέσω της χρήσης των λεγομένων "privacy enhancing technologies". 2. Ένταξη των διαστάσεων "καινοτομία" και "MME" στο πρόγραμμα-πλαίσιο 3. 11. του στόχου αυτού προϋποθέτει την πραγματοποίηση μιας συνολικής II επίτευξη "αναδιαμόρφωσης" ("re-engineering") του προγράμματος-πλαισίου. Η προσέγγιση, ο τρόπος εφαρμογής και η οργάνωση της διαχείρισης πρέπει να προσαρμοσθούν ανάλογα: (i) μια ολοκληρωμένη προσέγγιση 3. 12. Πρώτον, η προσέγγιση την οποία θα ακολουθήσει το πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης πρέπει να είναι ολοκληρωμένη. Οι συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν σχετικά με την Πράσινη Βίβλο επιβεβαίωσαν53 ότι η έρευνα και η τεχνολογία γενικά δεν είναι παρά ένα μόνον από τα στοιχεία της καινοτομίας, σημαντικό μεν αλλά ανεπαρκές από μόνο του. Τα οργανωτικά, διαχειριστικά, χρηματοοικονομικά και νομικά ζητήματα, καθώς και τα θέματα προστασίας, αγορών κ. λπ. , θα λαμβάνονται συστηματικότερα υπόψη, πράγμα που έχει πολλές συνέπειες: 52 53 Η Πράσινη Βίβλος "Ζωή και εργασία στην Κοινωνία των Πληροφοριών" καταδεικνύει τη σημασία που έχει η αποδοχή της αλλαγής από την κοινωνία στο σύνολο της και από τους μισθωτούς της επιχείρησης. Το θέμα αυτό θα μελετηθεί διεξοδικότερα στην υπό κατάρτιση Πράσινη Βίβλο για την οργάνωση της εργασίας[ΟΟΜ(96) 389 τελικό, της 24. 07. 1996]. Η κοινοτική έρευνα καινοτομίας κατέδειξε ότι η ικανότητα άρσης των τεχνικών δυσκολιών είναι το λιγότερο σημαντικό από τα εμπόδια που αναφέρουν οι επιχειρήσεις για την καινοτομία. 35 • τα στοιχεία αυτά θα συνεκτιμώνται ήδη από τη φάση κατάρτισης των πλέον βιομηχανικών προγραμμάτων και των αντίστοιχων σχεδίων (περιλαμβανομένων των πτυχών που άπτονται της προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, των προβλημάτων που αφορούν πρότυπα και τον εν συνεχεία έλεγχο της συμμόρφωσης με αυτά, του ζητήματος της ιδιωτικής χρηματοδότησης, της ανάλυσης της μελλοντικής εξέλιξης των αγορών, του σχεδιασμού - design - κ. λπ. ), • θα επιδιωχθεί η στενότερη σύνδεση της Ε&ΤΑ με τις άλλες πολιτικές (κατάρτιση, εσωτερική αγορά, διαρθρωτικά ταμεία κλπ), ώστε να εξασφαλισθούν οι γενικές προϋποθέσεις για την ταχεία εκμετάλλευση και διάδοση των αποτελεσμάτων,. • ο μηχανισμός των Task Forces, ως συντονιστικό μέσο για τη χάραξη και την παρακολούθηση της εφαρμογής δράσεων με συγκεκριμένους κοινωνικούς και βιομηχανικούς στόχους μεγάλης σημασίας, μηχανισμός που επιτρέπει το σαφή προσανατολισμό, την επιλεκτικότητα και τη συγκέντρωση των προσπαθειών, θα βελτιωθεί, κυρίως προς την κατεύθυνση της επίτευξης μεγαλύτερης διαφάνειας ως προς την επιλογή των θεμάτων και της όσο το δυνατόν ευρύτερης συμμετοχής των MME όλων των περιφερειών, • ο συντονισμός μεταξύ των κοινοτικών και εθνικών πολιτικών πρέπει να γίνει ουσιαστικός. (ϋ) προσαρμοσμένη διαδικασία εφαρμογής 3. 13. Δεύτερον, πρέπει να αναπροσαρμοστεί ο τρόπος και η διαδικασία εφαρμογής των προγραμμάτων και των σχεδίων. Για την επίτευξη του στόχου αυτού θα πρέπει ειδικότερα: • να καθορισθούν οι γενικοί τεχνολογικοί στόχοι και το περιεχόμενο των προγραμμάτων εργασίας των ειδικών προγραμμάτων, λαμβάνοντας υπόψη τους κύριους παράγοντες που επηρεάζουν την καινοτομία στους αντίστοιχους τομείς δραστηριότητας τους, • να αναθεωρηθούν - δηλαδή να εφαρμόζονται αυστηρότερα - τα κριτήρια αξιολόγησης των προτάσεων για σχέδια προκειμένου να λαμβάνονται καλύτερα υπόψη: ο ρηξικέλευθος χαρακτήρας των προτάσεων, η ποιότητα των σχεδίων εκμετάλλευσης που υποβάλλουν τα κυριότερα μέλη των κοινοπραξιών (και, ενδεχομένως, η συμφωνία τους με τα επιχειρησιακά σχέδια των σχετικών επιχειρήσεων ή ερευνητικών κέντρων), η καταλληλότητα των στοιχείων που απαιτούν πρόσβαση σε διεθνικό επίπεδο (αποτελέσματα κλίμακας, διείσδυση MME στην ευρωπαϊκή αγορά κ. λπ. ), τα προσδοκώμενα οφέλη σε σχέση με άλλες κοινοτικές πολιτικές (απασχόληση, συνοχή, περιβάλλον κ. λπ. ), • να ενθαρρυνθεί η λήψη προπαρασκευαστικών μέτρων για την εκμετάλλευση και τη διάδοση των αποτελεσμάτων κατά την ερευνητική φάση, θέτοντας στη διάθεση των συμβαλλομένων νέα μέσα, μεθόδους ή αποτελεσματικές πρακτικές και υπηρεσίες υποστήριξης σε θέματα μεθόδων διαχείρισης της καινοτομίας και της τεχνολογίας, πνευματικής ιδιοκτησίας, πρόσβασης σε ιδιωτικές πηγές χρηματοδότησης κ. λπ. Οπως προαναφέρθηκε, σε συνεργασία, κυρίως, με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων, θα επιδιωχθεί η στενή σύνδεση των κοινοτικών σχεδίων έρευνας και καινοτομίας με πηγές επιχειρηματικού κεφαλαίου που είναι σε θέση να εξασφαλίσουν την χρηματοδότηση των σχεδίων τα οποία φθάνουν στην αγορά, • να τροποποιηθούν οι συμβατικές διαδικασίες διαχείρισης και παρακολούθησης των σχεδίων, ώστε να προσανατολισθούν προς την παροχή αποτελεσμάτων ("deliverables") και/ή την επίτευξη μετρήσιμων στόχων ("milestones"), σαφώς προσδιορισμένων από καθένα από τους κυριότερους εταίρους που συμμετέχουν στις κοινοπραξίες. Θα αναπτυχθεί, θα δοκιμασθεί και θα εφαρμοσθεί ένα "Project Life Cycle Management for RTD". Σκοπός του μοντέλου αυτού είναι να επιτευχθεί ομοιογένεια κριτηρίων και μεθόδων στο σύνολο του προγράμματος-πλαισίου. Θα μπορούσαν να εφαρμοσθούν σχετικά οι τεχνικές της ολικής διαχείρισης της ποιότητας, • να επιδιωχθεί η μέγιστη δυνατή φιλικότητα για τις MME: μείωση των διαδικαστικών προθεσμιών, δημιουργία ενός ενιαίου διασυνδέσμου και διατήρηση των διαδικασιών συνεχώς ανοικτών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και των διαδικασιών υποβολής προσφορών σε δύο στάδια, • να αναπροσαρμοστούν οι συμβάσεις, προκειμένου να γίνει περισσότερο ευέλικτη η συγκρότηση των κοινοπραξιών και να καταστεί δυνατή η προσαρμογή τους κατά τη διάρκεια 36 5 3 εκτέλεσης των σχεδίων( π. χ. , εντάσσοντας σε μεταγενέστερα στάδια της όλης διαδικασίας MME ή οργανισμούς μεταφοράς τεχνολογίας, για την εκμετάλλευση ή την μεταφορά των αποτελεσμάτων) ή ακόμη για να προστατεύονται αποτελεσματικότερα τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας των συμβαλλομένων σε περιπτώσεις εργασιών ανάπτυξης ή επίδειξης. • να ενισχυθούν οι δράσεις (μέθοδοι και μέσα) των ειδικών προγραμμάτων, προκειμένου να προωθηθεί η εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων τους και η διάδοση, κυρίως μέσω προγραμμάτων επίδειξης, των γενικού χαρακτήρα γνώσεων και τεχνολογιών που δημιουργούν, κατά τρόπον ώστε η κοινοτική Ε&ΤΑ να ωφελεί έναν συνεχώς μεγαλύτερο αριθμό επιχειρήσεων, • να εξασφαλιστεί η ουσιαστική εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων των ερευνητικών σχεδίων, πράγμα που θα εξαρτηθεί σε σημαντικό βαθμό από τις δράσεις που θα αναλάβουν οι ίδιοι οι εταίροι,ήδη από τη φάση της έρευνας,για να προετοιμάσουν την ενλόγω εκμετάλλευση στους κόλπους των κοινοπραξιών, όπως επίσης, αν δεν γίνει αυτό, για τη "μεταφορά" των αποτελεσμάτων σε άλλους εταίρους (συμπληρωματικές μελέτες για την εισαγα)γή των τεχνολογιών, δράσεις κατάρτισης στις νέες τεχνολογίες, τεκμηρίωση ήδη από την αρχή του σχεδίου, προετοιμασία των αδειών εκμετάλλευσης, εντοπισμός των εταίρων κ. λπ. ). Οι δράσεις αυτές θα είναι αποτελεσματικές μόνο αν διατεθούν σημαντικοί πόροι. Επομένως, το ερευνητικό (Γχέδιο πρέπει να είναι ενταγμένο σε μια καινοτομική στρατηγική. Το στοιχείο αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στα κριτήρια επιλογής, καθώς επίσης σε όλη τη διάρκεια της εφαρμογής του σχεδίου, αλλά και κατά την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του. (Hi) μια συντονισμένη διαχείριση 3. 14. Δεδομένου του γεγονότος ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο για την καινοτομία, ιδίως μέσω των αλληλεπιδράσεων που αναπτύσσουν με τις επιχειρήσεις μικρότερου μεγέθους, η δράση αυτή αναμένεται να επιτρέψει την πρόσβαση περισσότερων MME στο σύνολο των ερευνητικών εργασιών και στα αποτελέσματα τους, καθώς και την ανάπτυξη της μεταφοράς τεχνολογιών. Για την επίτευξη του στόχου αυτού απαιτείται στενότερος συντονισμός μεταξύ των επιμέρους δράσεων, προκειμένου να εξασφαλισθούν: • μια ενισχυμένη γενική συνοχή, η καλύτερη δυνατή εκμετάλλευση των συνεργείων μεταξύ των διαφόρων δράσεων και η αύξηση της προβολής των δράσεων υπέρ της καινοτομίας και των MME, • μια ολοκληρωμένη δέσμη υπηρεσιών ειδικά προσαρμοσμένων στις ανάγκες των διαφόρων κατηγοριών MME (περιλαμβανόμενα™ των θεμάτων που άπτονται των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, των μεθόδων διαχείρισης της καινοτομίας και της πρόσβασης σε επιχειρηματικά κεφάλαια), • μεγαλύτερη ομοιογένεια όσον αφορά την εφαρμογή των μέτρων προώθησης της καινοτομίας και των μέτρων που προορίζονται κυρίως για τις MME και η δημιουργία "γεφυρών" μεταξύ των σχεδίων στα διάφορα στάδια (έρευνα, επίδειξη, μεταφορά, εκμετάλλευση), • μεγαλύτερος συντονισμός με τις άλλες πολιτικές (περιφερειακές, κατάρτισης κ. λπ. ). Η προώθηση της καινοτομίας και η αποτελεσματικότερη συμμετοχή των MME θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από τη διαθεσιμότητα, την ενίσχυση και τον εξορθολογισμό τα>ν υπαρχόντων δικτύων τοπικών φορέων που καλύπτουν όλη την επικράτεια και διαθέτουν τα απαραίτητα προσόντα για να συμβουλεύουν και να βοηθούν τους διάφορους εμπλεκόμενους παράγοντες, και ιδίως τις MME, σε θέματα καινοτομίας, καθώς επίσης στην προετοιμασία των σχεδίων και την αναζήτηση εταίρων[βλ. τμήματα Bl(iii) και Γ1(ν)]. Η πρόταση για την εφαρμογή ενός προγράμματος "Καινοτομία και εξασφάλιση της συμμετοχής των MME" αναμένεται να συμβάλει στην ενίσχυση και τον αποτελεσματικό συντονισμό των προσπαθειών καινοτομίας και διάδοσης της τεχνολογίας, καθώς και των προσπαθειών που αποσκοπούν στην προώθηση της αυξημένης συμμετοχής των MME στην έρευνα. 3. Κινητοποίηση των άλλων κοινοτικών μέσων. 3. 15. Εξάλλου, η θετική εμπειρία των Task Force έρευνας-βιομηχανίας θα αξιοποιηθεί στα πλαίσια του 5ου προγράμματος-πλαισίου έρευνας. 37 Η συζήτηση σχετικά με την Πράσινη Βίβλο για την καινοτομία και η πείρα που αποκομίσθηκε από τις Task Force του 4ου προγράμματος-πλαισίου κατέδειξαν τη χρησιμότητα μέσων που να επιτρέπουν: • τον καλύτερο εντοπισμό, από κοινού με τους χρήστες, τους ερευνητές και τους βιομηχάνους, των τεχνολογικών εμποδίων η επίλυση τιον οποίων αποτελεί οικονομική και κοιν<ονική προτεραιότητα στην Ευριόπη- • την αποτελεσματικότερη κινητοποίηση της υπάρχουσας πείρας και των ιδιωτικών ή δημόσια>ν, κοινοτικών ή εθνικών πόρων, για την επιτυχή υλοποίηση στοχοθετημένων σχεδίων μεγάλης κλίμακας, επιταχύνοντας έτσι τη λήψη αποτελεσμάτων από τις ερευνητικές προσπάθειες, αποφεύγοντας τις αλληλεπικαλύψεις ενεργειών και αυξάνοντας την προβολή και τον υποδειγματικό χαρακτήρα της κοινοτικής έρευνας. Κατά συνέπεια, πρέπει να βελτιωθούν σε κοινοτικό επίπεδο: • ο παροτρυντικός χαρακτήρας της συμμετοχής στις εργασίες των Task Force, ενισχύοντας τη συνεκτίμηση της καινοτομίας ως κριτηρίου επιλογής των σχεδίων του 5ου προγράμματος- πλαισίου· • η αποτελεσματικότητα των διαδικασιών, προβλέποντας την ταυτόχρονη ή ενιαία προκήρυξη προσκλήσεατν για υποβολή προτάσεατν για τα διάφορα προγράμματα όσον αφορά τα ερευνητικά σχέδια προτεραιότητας. (ι) Ενίσχυση του προσανατολισμού των διαρθρωτικών ταμείων υπέρ της καινοτομίας 3. 16. II ικανότητα των περιφερειών να καινοτομούν δεν είναι παντού η ίδια. Οι στατιστικές δείχνουν ότι το τεχνολογικό χάσμα είναι δυο φορές μεγαλύτερο από το χάσμα "συνοχής" μεταξύ των περισσότερο και των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών της Ένωσης. Επιπλέον, πολλοί παράγοντες συμβάλλουν στη διεύρυνση αυτού του χάσματος. Επομένως, η περιφέρεια καθίσταται το πλέον ενδεδειγμένο επίπεδο εφαρμογής μιας προσέγγισης που αποσκοπεί στην προώθηση και την ενίσχυση της καινοτομίας στην Ευρώπη. Εξάλλου, το περιφερειακό επίπεδο είναι εκείνο στο οποίο είναι δυνατόν να σφυρηλατηθούν αποτελεσματικότερα οι δεσμοί μεταξύ συνοχής, έρευνας και καινοτομίας. Τρία επιχειρήματα υποστηρίζουν την άποψη αυτή: • μια πολιτική καινοτομίας πρέπει να βασίζεται στη βαθιά γνώση της ζήτησης από την πλευρά των επιχειρήσεων, περιλαμβανομένων των MME, στα πλαίσια ενός δεδομένου οικονομικού συστήματος: δεν υπάρχει κανονιστικό μοντέλο που να μπορεί να γενικευθεί και, επομένως, αυτό το είδος πολιτικής πρέπει να είναι προσαρμοσμένο στην περιφερειακή πραγματικότητα. Οι περιφέρειες πρέπει να βρουν το δικό τους δρόμο προς την καινοτομία, • το περιφερειακό επίπεδο είναι εκείνο στο οποίο σφυρηλατείται καλύτερα η απαραίτητη συνεργασία μεταξύ των βασικών παραγόντων της καινοτομίας, • οι οργανισμοί τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης είναι εκείνοι που μπορούν να οργανώσουν αποτελεσματικότερα, στο επίπεδο τους, το καινοτομικό "περιβάλλον" που αποτελεί τη βάση τ(ον περιφερειακών ικανοτήτων καινοτομίας. Με βάση τα προαναφερθέντα, η Επιτροπή, παράλληλα με τις δράσεις προώθησης της καινοτομίας που εφαρμόζονται σε όλη την Ευρα)παϊκή Ένωση, ανέλαβε δράσεις για την ενίσχυση της σημασίας της καινοτομίας στα πλαίσια των διαρθρωτικών ταμείων. Πέραν των δράσεων του άρθρου 10 του ΕΤΠΑ, οι περισσότερες πρωτοβουλίες της Επιτροπής, όπως οι πρωτοβουλίες MME, ADAPT και LEADER Π, επιφυλάσσουν ιδιαίτερα σημαντική θέση στην καινοτομία. Επιπλέον, η καινοτομία είναι μία από τις προτεραιότητες για τις νέες οδηγίες σχετικά με το στόχο 2, όπου αναφέρεται ότι "η καινοτομία έχει ουσιώδη σημασία για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας και την απασχόληση. " Με το ίδιο πνεύμα, η Επιτροπή εκτιμά ότι η καινοτομία αποτελεί σημαντικό στοιχείο της προτεραιότητας που αποδίδεται στην απασχόληση κατά τη χρησιμοποίηση των διαρθρωτικών ταμείων. Θεωρεί, επομένως, ευχής έργον τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες να επενδύουν 38 SS περισσότερο σε δράσεις που συνδέονται με την καινοτομία, μέσα στα όρια των δυνατοτήτων που υπάρχουν για την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού, καθώς και στα πλαίσια της επόμενης γενιάς διαρθρωτικών ταμείων. 4 Η Επιτροπή, από την πλευρά της, θα αντλήσει διδάγματα από τα σχέδια περιφερειακών στρατηγικών καινοτομίας που υποστηρίχθηκαν από κοινού στα πλαίσια του άρθρου 10 του ΕΤΠΑ και του προγράμματος "Καινοτομία". Στις περιφέρειες των στόχων 1 και 2 , η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη και τις αρχές τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης να λαμβάνουν πλήρως υπόψη τους την ανάγκη λήψης μέτρων για την καινοτομία και, ειδικότερα, για την έρευνα, την ανάπτυξη, την μεταφορά των τεχνολογιών και την απόκτηση επαγγελματικών προσόντων από τους εργαζομένους, ώστε να υλοποιηθεί στην πράξη η προτεραιότητα που αποδίδεται στην απασχόληση. Στις αγροτικές ζώνες, και ιδίως στις περιφέρειες του στόχου 5β, η Επιτροπή θα φροντίσει, στα πλαίσια των στρατηγικών για την απασχόληση, να διαδώσει όσο το δυνατόν ευρύτερα τις αποτελεσματικές πρακτικές που έχει εντοπίσει και επικυρώσει το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Καινοτομίας και Αγροτικής Ανάπτυξης της πρωτοβουλίας LEADER II. Στα πλαίσια του στόχου 4 και της κοινοτικής πρωτοβουλίας ADAPT, οι προσπάθειες θα πρέπει να επικεντρωθούν στις καινοτομικές δράσεις, ιδίως στον τομέα της έγκαιρης πρόβλεψης των αναγκών και της βελτίωσης των συστημάτων κατάρτισης, καθώς και στην παροχή βοήθειας στις MME, ώστε να μπορούν να διαχειρίζονται καλύτερα τους ανθρώπινους πόρους τους. (ii) Εκμετάλλευση της διεθνούς διάστασης της καινοτομίας 3. 17. Οι δράσεις υπέρ της καινοτομίας πρέπει να ενταχθούν σε ένα πλαίσιο παγκοσμιοποίησης των τεχνολογιών και των αγορών. Οι ροές πληροφοριών, γνώσεατν και κεφαλαίων επιταχύνονται και πολλαπλασιάζονται σε παγκόσμιο επίπεδο. Η συνεκτίμηση αυτής της διάστασης προϋποθέτει πολλές συμπληρωματικές προσεγγίσεις: • Στενότερη αλληλοσύνδεση του προγράμματος-πλαισίου με τα πλαίσια συνεργασίας COST και EUREKA. • Υποστήριξη της διεθνούς βιομηχανικής συνεργασίας και προώθηση της ανάπτυξης εταιρικών σχέσεατν μεταξύ επιχειρήσεων, βάσει διμερών συμφατνιών, πράγμα που θα δώσει στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, και κυρίως στις MME, ευρύτερη πρόσβαση στις παγκόσμιες τεχνολογίες, γνώσεις και ικανότητες, θα τους επιτρέψει να αξιοποιήσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την τεχνογνωσία τους και θα τους δώσει τα μέσα να ενισχύσουν την παρουσία τους στις αγορές του μέλλοντος. • Ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας στον τομέα της Ε&ΤΑ με τις τρίτες χώρες. Η συνεργασία αυτή πρέπει να είναι ευθυγραμμισμένη με τους πολιτικούς στόχους της Ένωσης (π. χ. , στους τομείς της ενέργειας και της προστασίας του περιβάλλοντος ή της Κοινατνίας των Πληροφοριών), να διέπεται από την αρχή του αμοιβαίου συμφέροντος και, ενδεχομένως, να βασίζεται σε διμερείς συμφωνίες. Σκοπός της θα είναι να προωθήσει, σε πλαίσια αμοιβαιότητας, τη μεγαλύτερη άμεση συμμετοχή φορέων από τρίτες χώρες στα κοινοτικά σχέδια Ε&ΤΑ. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, η ένταξη των οποίων στην Ένωση είναι ήδη προγραμματισμένη. Επιπλέον, ο ευρωπαϊκός ερευνητικός χώρος πρέπει να γίνει περισσότερο ελκυστικός για τους ερευνητές των χωρών με τις οποίες η Ένωση διατηρεί 54 Το Σύμφωνο Εμπιστοσύνης για την Απασχόληση καθορίζει ως προτεραιότητα των διαρθρωτικών πολιτικών την ανάπτυξη των ΜΜΕ. Αναφέρει ότι "πρέπει να καταβληθεί ιδιαίτερη προσπάθεια για τη δημιουργία νέων MME και επιχειρήσεων ενός ατόμου. Σκοπός είναι τώρα να διαδοθούν τα καινοτόμα μέτρα που σημείωσαν επιτυχία και, ειδικότερα, όσα αφορούν τη χρηματοοικονομική τεχνική, όπως είναι η πρόσβαση στα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου. Επίσης, η ανάπτυξη των MME ευνοείται από τις προσπάθειες που καταβάλλονται στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογικής καινοτομίας, όπως είναι η συνεκτίμηση του περιβάλλοντος, ιδίως με την πρόσβαση σε νέες αγορές συνδεδεμένες με [Δράση για την απασχόληση στην Ευρώπη, ένα Σύμφατνο οικολογικά προϊόντα". Εμπιστοσύνης, CSE(96)1 τελικό,05. 06. 1996,σελίδα24]. 39 σχέσεις αμοιβαίου συμφέροντος. Τέλος, θα καθοριστούν ειδικές δραστηριότητες διεθνούς επιστημονικής συνεργασίας για θέματα και για χώρες ή περιφέρειες όπως η Μεσόγειος, η ΚΑΚ και οι αναπτυσσόμενες χώρες, προς υποστήριξη της εξωτερικής και της βιομηχανικής πολιτικής της Ένωσης. • Μεγαλύτερη ενθάρρυνση των φορέων των αντίστοιχων χωρών, μέσω τιον δυνατοτήτων που προσφέρουν μέσα όπως τα προγράμματα TACIS, PHARE35, MEDA κ. λπ. , να επιδιώκουν μεγαλύτερη συνεργεία με τα κοινοτικά ερευνητικά σχέδια. • Συνεχής επαγρύπνηση και απόδοση όλως ιδιαίτερης προσοχής, στα πλαίσια των διεθνών διαπραγματεύσεων, στα θέματα που ενδέχεται να επηρεάσουν την ευρωπαϊκή καινοτομία και τις αγορές ιδιοκτησίας και καταπολέμηση τατν παραποιήσεων). (π. χ. , δικαιώματα πνευματικής (iii) Διακλάδωση του σχεδίου δράσης σε διάφορους τεχνολογικούς τομείς/πεδία προτεραιότητας. 3. 18. Ορισμένες από τις προτάσεις του παρόντος σχεδίου δράσης μπορεί να αποδειχθούν λιγότερο ή περισσότερο κατάλληλες για τον τάδε τομέα ή για τη δείνα τεχνολογία και ίσως απαιτηθούν προσαρμογές. Η Επιτροπή θα μεριμνήσει, στο μέτρο των δυνατοτήτων της, για την αποτελεσματικότητα της "διασταυρούμενης εκμάθησης", μέσω της ανάπτυξης δεσμών μεταξύ τομέων και μεταξύ τεχνολογιών. Θα καταβληθούν επίσης προσπάθειες για την καλύτερη συνεκτίμηση των ανησυχιών της βιομηχανίας στη χάραξη των πολιτικών. Μεταξύ των διαφόρων τομέων στους οποίους προβλέπεται να γίνει αυτή η διακλάδωση των δραστηριοτήτων περιλαμβάνονται, πέραν του περιβάλλοντος και του τομέα των υπηρεσιών, η καλύτερη αξιοποίηση των τεχνολογιών του διαστήματος και των τεχνολογιών διπλής χρήσης, η αγροτική ανάπτυξη, η κατανάλωση και ο οπτικοακουστικός τομέας, που χρησιμοποιούνται, στα πλαίσια του παρόντος εγγράφου, ως παραδείγματα: α) Η καινοτομία αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την ανάπτυξη των αγροτικών οικονομιών. Επομένως, πρέπει να δοθεί έμφαση στην ενθάρρυνση και τη διάδοση της καινοτομίας στους διάφορους τομείς της αγροτικής ανάπτυξης και ειδικότερα: • • • στη χρήση νέων τεχνολογιών από τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιομηχανίες (ΜΜΕ/ΜΜΒ) των αγροτικών ζωνών· στη βελτίωση της πρόσβασης των χρηστών των αγροτικών και/ή περιφερειακών ζωνών στα σύγχρονα μέσα πληροφόρησης και επικοιναηάας· στην ανάπτυξη των υπηρεσιών που παρέχονται στους γεωργούς και στις ΜΜΕ/ΜΜΒ των αγροτικών ζωνών (μελέτες, παροχή βοήθειας για τη διαχείριση, την πρόβλεψη, την αξιολόγηση των κινδύνων κ. λπ. ). β) Τα θέματα που σχετίζονται με τη ζήτηση έχουν θεμελιώδη σημασία για την καινοτομία. Αυτό αφορά, ειδικότερα, την ανταπόκριση των νέων προϊόντων ή υπηρεσιών στις ανάγκες όχι μόνο των επιχειρήσεων, αλλά και των τελικών καταναλωτών. Ιδιαίτερα, η καινοτομία πρέπει να ανταποκρίνεται σε ανάγκες που δεν προκύπτουν οπωσδήποτε μέσω των δυνάμεων της αγοράς και μόνο αυτών (θέματα κοινωνικής και εδαφικής συνοχής, παροχή καθολικών υπηρεσιών και υπηρεσιών κοινής ωφελείας, αναζήτηση "φιλικών για το χρήστη" προϊόντων και υπηρεσιών, συνεκτίμηση των προβλημάτων που σχετίζονται με τον αναλφαβητισμό και τον αποκλεισμό κ. λπ. ). Εξάλλου, στον προβληματισμό σχετικά με τη ζήτηση πρέπει να περιληφθεί και η προσέγγιση η οποία έχει ως επίκεντρο την "αειφόρο" κατανάλωση. Το θέμα αυτό καλύπτει επίσης τα ζητήματα που σχετίζονται με την προστασία των καταναλωτών από πλευράς ποιότητας των προϊόντων ή νομικού περιβάλλοντος. Το σημείο αυτό έχει ιδιαίτερα μεγάλη σημασία για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που σχετίζονται με την πληροφορική χρήσεων, "κυβερνονόμισμα" κ. λπ. ). Το δίκαιο που διέπει τους τομείς αυτούς διανύει ακόμη τη "βρεφική" ηλικία του, τόσο σε ό,τι αφορά την προστασία της δημόσιας τάξης όσο και την (internet, κάρτες μνήμης πολλαπλών 55 Για τις μη υποψήφιες για προσχώρηση χώρες. 40 5 7 προστασία του χρήστη. Πρέπει να εμβαθυνθεί ο πολύπλευρος ("πολυεπιστημονικός") προβληματισμός για τα θέματα αυτά, προκειμένου να προσδιορισθούν οι δράσεις που θα πρέπει ίσως να αναληφθούν. γ) Ο οπτικοακουστικός τομέας είναι τομέας προτεραιότητας που γνωρίζει ταχεία ανάπτυξη υπό την επίδραση των νέων τεχνολογιών. Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει την ανάπτυξη σχέσεων συνεργασίας μεταξύ της βιομηχανίας της ψηφιακής τεχνολογίας και των κέντρων πολιτισμού (φορείς διάδοσης, μουσεία και δημιουργοί). Για την επίτευξη του σκοπού αυτού, θα πραγματοποιηθούν ευρείες διαβουλεύσεις σχετικά με τις συνέπειες των νέων τεχνολογιών για τον οπτικοακουστικό τομέα στην Ευρώπη και θα εφαρμοστούν πρότυπα δοκιμαστικά (πιλοτικά) σχέδια επίδειξης. δ) Ο τομέας του περιβάλλοντος(π. χ. , επεξεργασία λυμάτων, διαχείριση αποβλήτων, μείωση του θορύβου και των εκπομπών ρύπων στην ατμόσφαιρα) είναι ένας τομέας που παρουσιάζει ταχύτατη οικονομική ανάπτυξη, τόσο από την άποψη της μεταποιητικής βιομηχανίας όσο και από την άποψη των υπηρεσιών. Οι τομείς αυτοί αναπτύχθηκαν πολύ πιο έντονα απ'ότι η υπόλοιπη οικονομία. Οι θέσεις απασχόλησης στους τομείς αυτούς αυξήθηκαν με ρυθμό 3% ετησίως, δηλαδή περίπου δυο φορές ταχύτερα απ'ότι στους άλλους τομείς. Σήμερα, στον τομέα του περιβάλλοντος κυριαρχούν οι τεχνολογίες (και οι συναφείς υπηρεσίες) τελικής επεξεργασίας αποβλήτων (end-of-pipe). Ωστόσο, η τάση που προβλέπεται να επικρατήσει στο μέλλον είναι η ανάπτυξη ολοκληρωμένων καθαρών τεχνολογιών, τομέας στον οποίο η καινοτομία είναι ουσιώδους σημασίας και απολύτως απαραίτητη για την ταχύτερη προώθηση των τεχνολογιών αυτών στην αγορά, καθώς και για την εφαρμογή τους. 41 3. ΚΑΛΥΤΕΡΙΙ ΣΥΝΔΕΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΙΙΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ 3. 1. ΝΕΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ 1-, Τα εθνικά μέτρα και τι κοινοτική υποστήριξη τους υ) ενδυνάμωση της έρευνας στίζ επιγειρήσεις Κράτη μέλη • καθορισμός ποσοτικοποιημένων στόχων και εφαρμογή των ενδεδειγμένων παροτρυντικών πολιτικών. (Η) δηιιιουονία επιχειρήσεων τεγνολονικής βάσης Επιτροπή οργάνωση διεξοδικών ανταλλαγών με τα κράτη μέλη και τους επιτόπιους φορείς για τις νομικές και φορολογικές διατάξεις και τα μέτρα προώθησης(1997). • εφαρμογή πρότυπων δοκιμαστικών των αποτελεσματικών πρακτικών, με τη συμμετοχή πανεπιστημίων, ταμείων επιχειρηματικού κεφαλαίου, βιομηχανίας και περιφερειακοί φορέων(1998). (πιλοτικών) δράσεων τη διάδοση για (Hi) ανάπτυξη στενότερων σχέσεων συνεογασίαζ μεταξύ έρευνας, πανεπιστημίων και επιχειρήσεων Κράτη μέλη • δημιουργία ενός νομικού πλαισίου που να ευνοεί τις δράσεις εκμετάλλευσης των της δημιουργίας ερευνητικών οργανισμών, περιλαμβανομένης των αποτελεσμάτων επιχειρήσεων. (iv)ενίσχυση της ικανότητας των MME να αφομοιώνουν τις νέες τεχνολογίες και γνώσεις Κράτη μέλη • υποστήριξη των διεθνικών μεταφορών τεχνολογίας. Επιτροπή • καλύτερη σύνδεση, σε κοινοτική κλίμακα, των εθνικών και περιφερειακών συστημάτων καινοτομίας. (ν) επίδειξη αποτελεσματικών προσεγγίσεων για την καινοτομία Επιτροπή δημιουργία μιας νέας γενιάς σχεδίων επίδειξης που να ενσωματώνουν τις τεχνικές, οργανωτικές και κοινωνικές πτυχές της καινοτομίας(5ο ΠΠΕ&Α). 2-. ΈνταΕη των διαστάσεων "καινοτομία" και "MME" στο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας • προσαρμογή των όρων εφαρμογής του προγράμματος-πλαισίου (κριτήρια και ταχύτητα επιλογής των σχεδίων, ενίσχυση των δράσεων επίδειξης, προσαρμογή του νομικού πλαισίου για τις συμβάσεις) (4ο και 5ο ΠΠΕ&Α). • ενίσχυση του διαβουλευτικού και συντονιστικού ρόλου των Task Force έρευνας-βιομηχανίας (5ο ΠΠΕ&Α). • ανάπτυξη ενός προγράμματος "Καινοτομία και εξασφάλιση της συμμετοχής των MME", που να εξασφαλίζει, στο πρόγραμμα-πλαίσιο, την αυξημένη συμμετοχή των MME και την και ολοκληρωμένη χρηματοοικονομικής μεταχείρισης των σχεδίων (5ο ΠΠΕ&Α). "καινοτομία" μέσω προσέγγιση νομικής στόχου του της 3-. Κινητοποίηση των άλλων κοινοτικών μέσων Επιτροπή και κράτη μέλη • προπαρασκευή της διακλάδωσης του σχεδίου δράσης σε επιμέρους τομείς προτεραιότητας. 42 5"? 3. ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΣΥΝΔΕΣΙΙ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ 3. 2. ΔΙΕΞΑΓΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΒΕΑΤΙΩΣΙΙ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 1-. Τα εθνικά μέτρα και η κοινοτική υποστήριξη τονς Γι)ma στρατηγική άποχϋη της Ε&ΤΑ Κράτη μέλη θέσπιση μηχανισμών για την πραγματοποίηση διαβουλεύσεων σε θέματα μελέτης τεχνολογικών προοπτικών (Foresight) Επιτροπή διευκόλυνση της ανταλλαγής εμπειριών και της εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων σε κοινοτικό επίπεδο • τόνωση της τεχνολογικής "παρακολούθησης" [δίκτυο εθνικών οργανισμών με άξονα το Ευραυταϊκό Παρατηρητήριο Επιστημών και Τεχνολογίας (ESTO)j (Η) δημιουργία επιχειρήσεων τεχνολογικής βάσης Κράτη μέλη • ενίσχυση της δράσης τους υπέρ των "campus companies" και spin offs. (Hi)ενίσχυση των σχέσεων συνεργασίας μεταξύ έρευνας/πανεπιστημίων/επιχειρήσεων Κράτη μέλη • συνέχιση και ενίσχυση των δράσεανν στον τομέα αυτόν Επιτροπή • ανάλυση των εμποδίων και διάδοση των αποτελεσματικών πρακτικών • υποστήριξη των εθνικών προσπαθεκδν για τη βελτίωση της διαχείρισης των οργανισμών έρευνας και τεχνολογίας και των δραστηριοτήτων benchmarking που αναπτύσσουν σε διεθνές επίπεδο • οργάνωση τεχνολογικών τομεακών και διατομεακών "πλατφόρμων" (iv) ενίσχυση της ικανότητας των MME να αφομοιώνουν τις νέες τεχνολογίες και γνώσεις Κράτη μέλη • βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της διαφάνειας των δομών υποστήριξης Επιτροπή • παροχή βοήθειας για την καινοτομίας "επαγγελματικοποίηση" των υπηρεσιών υποστήριξης της • ανάληψη δράσης για την αφομοίωση και τη χρήση των τεχνολογιών (υποστήριξη της πρώτης χρήσης, πρόσβαση στις τεχνολογίες που δεν έχουν αναπτυχθεί στην Ένωση, διεθνοποίηση των νέων τεχνολογικά προσανατολισμένων επιχειρήσεων, περιφερειακά σχέδια) (ν) επίδειξη αποτελεσματικών προσεγγίσεων για την καινοτομία Κράτη μέλη και Επιτροπή • καλύτερη χρήση επιστημόνων ειδικών σε θέματα ανθρωπιστικών επιστημών σε τεχνολογικά σχέδια 2-. Ένταξη των διαστάσεων "καινοτομία" και "MME" στο πρόγοαιιμα-πλαίσιο • π. υ. (βλέπε νέες δράσεις) 3-. Κινητοποίηση των άλλων κοινοτικών μέσων Επιτροπή και κράτη μέλη • ενίσχυση του προσανατολισμού των Διαρθρωτικών Ταμείων υπέρ της καινοτομίας • εκμετάλλευση της διεθνούς διάστασης της καινοτομίας 43 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Στους τρεις βασικούς τομείς που επισημάνθηκαν, η Επιτροπή προτείνει τα μέτρα η εξέταση των οποίων κατέδειξε την προτεραιότητα τους, τον αναμενόμενο αντίκτυπο τους ή τον επείγοντα χαρακτήρα τους. Σε κοινοτικό επίπεδο, τα προτεινόμενα μέτρα μπορούν, χωρίς πρόσθετη διάθεση κεφαλαίων, να χρηματοδοτηθούν βάσει των υφιστάμενων ή προβλεπομένων δημοσιονομικών κονδυλίων. Αλλά η βασική προσπάθεια πρέπει να καταβληθεί σε τοπικό, περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο. Η υποστήριξη της καινοτομίας πρέπει να γίνει κυρίως από τα κράτη μέλη και τους τοπικούς παράγοντες, την πρώτη θέση μεταξύ των οποίων κατέχουν οι επιχειρήσεις. Η ποικιλομορφία των καταστάσεων που επικρατοϊιν στα επιμέρους κράτη μέλη επιβάλλει μια διεξοδικότερη ανάλυση, την οποία η Επιτροπή προτίθεται να πραγματοποιήσει σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, προκειμένου να καταρτιστεί ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς και να τα βοηθήσει, με τον τρόπο αυτό, να καθορίσουν τις δικές τους επιλογές προτεραιότητας και τις ευκαιρίες συνεργασίας. Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσουν, σε εσωτερικό επίπεδο, τον αποτελεσματικό συντονισμό των μέτρων που υπάγονται σε διαφορετικές πολιτικές και, σε εξωτερικό επίπεδο, τις βέλτιστες αλληλεπιδράσεις με τα άλλα κράτη μέλη της Ένωσης. Η Επιτροπή θα καταρτίσει λεπτομερές χρονοδιάγραμμα εφαρμογής και ακριβή κοστολόγηση των μέτρων που προτείνει. Στη βάση αυτή. θα υποβάλει στο Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών τις αντίστοιχες προτάσεις νομοθετικών και κανονιστικών πράξεων. Η Επιτροπή θα υποβάλλει σε τακτική βάση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έκθεση για την εφαρμογή του σχεδίου δράσης, στην οποία θα περιλαμβάνει, ενδεχομένως, προτάσεις για τις προσαρμογές ή τα συμπληρωματικά μέτρα που θα θεωρεί απαραίτητα, ανάλογα με τις εξελίξεις που θα διαπισταννονται ή μι: το ειδικό πλαίσιο στο οποίο θα εντάσσεται η εφαρμογή του εν λόγιο σχεδίου. Πρέπει να ενεργοποιηθούν όλα τα μέσα και όλες οι δυνάμεις για την εφαρμογή του παρόντος σχεδίου δράσης, ώστε να οικοδομηθεί μια περισσότερο ρηξικέλευθη, ανταγωνιστική και ικανή να δημιουργεί θέσεις απασχόλησης Ευρώπη. 44 6/ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 Αποτελέσματα των διαβουλεύσεων σχετικά με την Πράσινη Βίβλο πολιτική Πρόσφατες καινοτομίας που ακολουθούν τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξελίξεις στην 1. 2. 3. Στατιστικοί πίνακες Ολ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2. 1 Αποτελέσματα των διαβουλεύσεων Α. Σύνθεση των σχολίων που έκαναν οι ενδιαφερόμενοι φορείς Β. Σχόλια εκ μέρους των κυβερνήσεων Γ. Σχόλια εκ μέρους των θεσμικών οργάνων Ο Α. Σύνθεση των σχολίων που έκαναν οι ενδιαφερόμενοι φορείς α Εισαγωγή Οι διαβουλεύσεις σχετικά με την Πράσινη Βίβλο κατέστησαν δυνατή την πραγματοποίηση ενός πρωτόγνωρου διαλόγου για την καινοτομία στις 15 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στη Νορβηγία και στην Ισλανδία. Διανεμήθηκαν πάνω από 40. 000 αντίτυπα της Πράσινης Βίβλου, η οποία αναλύθηκε, επικεφαλής μεγάλων και μικρομεσαίων συζητήθηκε και σχολιάστηκε από ερευνητές, επιχειρήσεων, δημόσιοι' φορείς, συνδικαλιστές, επαγγελματικές ενώσεις και διάφορα κοινοτικά θεσμικά όργανα. 5. 000 άτομα συμμετείχαν σε διασκέψεις που έλαβαν χώρα σε 17 χώρες. Στην Επιτροπή υποβλήθηκαν πολλές συγκεκριμένες προτάσεις. Πέρα από τις διασκέψεις σε εθνικό επίπεδο, τα πρακτικά των οποίων αντανακλούν την ποικιλία των τοποθετήσεων και των προσδοκιών που προκάλεσε η εν λόγω πρωτοβουλία, οι υπηρεσίες της Επιτροπής ήταν άμεσος αποδέκτης 300 και πλέον συνεισφορών1: η έκταση και η ποιότητα της ανάλυσης πολλών από τις συνεισφορές αυτές μαρτυρεί το ενδιαφέρον που προκάλεσε η Πράσινη Βίβλος. των μεγάλων Στο παρόν έγγραφο γίνεται μια πρώτη ανάλυση των πρακτικών των διαφόρων διασκέψεων και των πλέον αντιπροσωπευτικών και συγκεκριμένων συνεισφορών (ιδίως των συνεισφορών των κυριότερων επαγγελματικών και συνδικαλιστικών ενώσεων, των εθνικών και ευρωπαϊκών ενώσεων, επιχειρήσεων και των χρηματοπιστωτικών οργανισμών). Οι ανακοινώσεις αυτές αφορούν κατά κύριο λόγο τα ζητήματα και τις διάφορες κατευθύνσεις δράσης που προτείνονται στην Πράσινη Βίβλο, συγκεκριμένα δε τα εξής: καλύτερη προσαρμογή της έρευνας στην καινοτομία, βελτίωση της χρηματοδότησης της καινοτομίας, δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, υποστήριξη προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Εξάλλου, ορισμένες από τις συνεισφορές αυτές αφορούν ζητήματα που δεν αναφέρονται εκτεταμένα στην Πράσινη Βίβλο: οργανωτική καινοτομία, καινοτομία στον τομέα των υπηρεσιών, ρόλος των μεγάλων επιχειρήσεων κ. λπ. Στο παρόν έγγραφο γίνεται μια πρώτη, μη ολοκληρωμένη, σύνθεΛΓ, ~ων σχολίων αυτών. Η δομή του εγγράφου ακολουθεί τη δομή της Πράσινης Βίβλου. Δεν λαμΡά ονται υπόψη οι συνεισφορές των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων ούτε οι επίσημες συνεισφορές των κρατών μελών, οι οποίες περιγράφονται, αντιστοίχως, στα κεφάλαια 2 και 3 του παρόντος παραρτήματος. 1 Σε προσάρτημα επισυνάπτεται ο κατάλογος των επί μέρους τοποθετήσεων σε σχέση με την Πράσινη Βίβλο. ίΛ Περίληψη 1. Ορισμένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που θίγονται στην Πράσινη Βίβλο θίγονται συχνότερα και στις συνεισφορές: σαφέστερος προσανατολισμός της Ε&Α προς την καινοτομία, χρηματοδότηση της καινοτομίας, προστασία της βιομηχανικής ιδιοκτησίας, υποστήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Όσον αφορά το σαφέστερο προσανατολισμό της έρευνας προς την καινοτομία, η άποψη που επικρατεί γενικά είναι ότι πρέπει να υπάρξει σύσφιγξη των επαφών μεταξύ έρευνας και βιομηχανίας, μέσω της ενίσχυσης των μορφών διαλόγου και της καλύτερης κατανόησης, εκ μέρους των ερευνητών, των προβλημάτων που αντιμετωπίζει ο επιχειρηματικός κόσμος. Η τεχνολογική "παρακολούθηση" θεωρείται σημαντικό ζήτημα, ενώ προτιμάται ο συντονισμός των εθνικών πρωτοβουλιών και η βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών από τη σύσταση νέου κοινοτικού οργάνου. Όσον αφορά τις προσπάθειες του δημόσιου τομέα υπέρ της έρευνας, έχει ξεκινήσει ο διάλογος μεταξύ των χρηματοδοτών της προανταγατνιστικής έρευνας και των χρηματοδοτών ολόκληρης της διαδικασίας καινοτομίας (μέχρι το στάδιο της βιομηχανικής παραγωγής). Οι μεγάλες χώρες θεωρούν εν γένει ενδιαφέρουσες τις task force. Ζητείται πάντως μεγαλύτερη διαφάνεια στη λειτουργία τους και πιο ενεργός συμμετοχή του βιομηχανικού κόσμου στον καθορισμό τους. Όλοι, τέλος, συμφωνούν ότι τα ερευνητικά προγράμματα πρέπει να διεκπεραιώνουν ταχύτερα την επιλογή των σχεδίων και ότι πρέπει να απλουστευθούν οι διαδικασίες των εν λόγω προγραμμάτων, τα οποία, όπως έχουν σήμερα τα πράγματα, δεν είναι κατάλληλα προσαρμοσμένα στις ανάγκες του συνόλου σχεδόν των MME. Όσον αφορά το ανθρώπινο δυναμικό, ζητείται μεγαλύτερη κινητικότητα, κυρίως μεταξύ πανεπιστημίων και βιομηχανίας, αναγνώριση των τίτλων σε ευρωπαϊκό επίπεδο και καλύτερη συνεκτίμηση των ζητημάτων που άπτονται της καινοτομίας στα εκπαιδευτικά προγράμματα των σχολείων και των πανεπιστημίων. Η βελτίωση της χρηματοδότησης της καινοτομίας έδωσε λαβή σε πάρα πολλά σχόλια, τα οποία αφορούν: την ανάγκη να διαμορφωθεί κεφαλαιαγορά για τις καινοτόμες επιχειρήσεις σε ευρωπαϊκή κλίμακα, τη δημιουργία σχέσεων μεταξύ τεχνολογίας και χρηματοδότησης, τη δημιουργία συστημάτων εγγυήσεων καθώς και την αξιοποίηση των φορολογικών συστημάτων υπέρ της καινοτομίας. Όσον αφορά το νομικό και κανονιστικό περιβάλλον, τα σχόλια αφορούσαν κυρίως τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας - τα οποία οι επιχειρήσεις θεωρούν οικονομικώς επαχθή, δυσχερούς προσβάσεως και παραγνωρισμένα -, καθώς και την ανάγκη ύπαρξης εταιρικού καταστατικού, το οποίο να είναι προσαρμοσμένο στις ανάγκες της ενιαίας αγοράς και προσιτό για τις MME. Τέλος, πάρα πολλά σχόλια αφορούν την άμεση υποστήριξη προς τις MME και την εθνική ή περιφερειακή υποδομή στήριξης των MME. Τα σχόλια πηγάζουν συνήθως από ιδιαιτερότητες των διαφόρων κρατών μελών και, ως εκ τούτου, είναι δύσκολο να ορισθεί κάποιος κοινός παρονομαστής. Μπορούμε, εντούτοις, να αναφέρουμε ορισμένα σημεία που επανέρχονται συχνά: ανάγκη να διευκολυνθεί η συμμετοχή τους στα ερευνητικά (εθνικά και κοινοτικά) προγράμματα· ανάγκη εξορθολογισμού και μεγαλύτερης διαφάνειας τής, δημόσιας κυρίως, προσφοράς υπηρεσιών· τέλος, ανάγκη οι MME να μην αντιμετωπίζονται μεμονωμένα, αλλά σε σχέση με τις μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες αποτελούν τους πελάτες ή τους προμηθευτές τους. 2. Ορισμένα, επίσης, σχόλια αφορούν ζητήματα που δεν εξετάζονται ή εξετάζονται ελάχιστα στην Πράσινη Βίβλο: Πρόκειται κυρίως για την καινοτομία στον τομέα των υπηρεσιών (ενώ πρόκειται για τον κυριότερο εργοδότη στην Ευρώπη) και στο δημόσιο τομέα (για τον ίδιο λόγο). Εξάλλου, "η καινοτομία στον τομέα των υπηρεσιών είναι κάτι το οποίο έχει σχεδόν αγνοηθεί Η καινοτομία στον τομέα των υπηρεσιών διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, διότι οδηγεί σε αλλαγές στον τομέα της μεταποίησης" (Όσλο). Ασκείται πολλές φορές κριτική επειδή η Πράσινη Βίβλος ασχολείται εκτεταμένα με τις τεχνολογικές πτυχές της καινοτομίας και παραμελεί τους κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Ορισμένοι, συγκεκριμένα, εκτιμούν ότι αγνοείται η προώθηση των οργανωτικών α ικανοτήτων των επιχειρήσεων. HDGB (Γερμανική Ομοσπονδία Συνδικάτων) εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Πράσινη Βίβλος ασχολείται υπερβολικά με την προώθηση της τεχνολογίας και ελάχιστα με τις άμεσες δράσεις προώθησης των οργανωτικών ικανοτήτων των επιχειρήσεων, οι οποίες είναι αποφασιστικής σημασίας για την απορρόφηση της Ε&ΤΑ ". Τα συνδικάτα (κυρίως της Γερμανίας) εκφράζουν τη λύπη τους για το γεγονός ότι στις προτεινόμενες δράσεις δεν συγκαταλέγονται ενέργειες παροχής κινήτρων και προώθησης της συμμετοχής των εργαζομένων. Η UEAPME (Ευρωπαϊκή Ένωση Βιοτεχνίας και Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων) σημειώνει εξάλλου ότι "δενπρέπει να ξεχνάμε ότι καινοτομία δεν σημαίνει μόνον ανάπτυξη νέων προϊόντων, αλλά και οργανωτική και διαρθρωτική καινοτομία". Εκτιμάται επίσης ότι η έννοια "βελτιωτική καινοτομία" δεν εξετάζεται επαρκώς, κάτι που αποβαίνει εις βάρος της ριζικής καινοτομίας και της καινοτομίας στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας [IRDAC (Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικής Έρευνας και Ανάπτυξης)]. Οι μεγάλες επιχειρήσεις αναφέρονται συχνά στις διάφορες συνεισφορές ως πηγές καινοτομίας. Περιέργως όμως δεν αναφέρονται εκτεταμένα στην Πράσινη Βίβλο. "Οι μεγάλες οργανώσεις αποκλείονται από τη συζήτηση, παρόλο που η προσπάθεια τους στον τομέα της Ε&Α είναι πολύ σημαντική και παρά το γεγονός ότι πρώτες αυτές υιοθετούν τα καινοτόμα επιτεύγματα των MME" [CEST (Κέντρο Αξιοποίησης της Επιστήμης και της Τεχνολογίας)]. Σε πολλά σημεία, τέλος, οι εκτιμήσεις της Πράσινης Βίβλου κρίνονται υπερβολικά απαισιόδοξες. Τούτο ισχύει, λόγου χάριν, για τη φαρμακοβιομηχανία, η οποία αναφέρεται ως παράδειγμα τομέα στον οποίο η Ευρώπη αξιοποίησε με ικανοποιητικό τρόπο τις τεχνολογικές της γνώσεις σε εμπορικό επίπεδο. 3. Τα κυριότερα επιχειρήματα που περιέχονται στις διάφορες συνεισφορές παρουσιάζονται παρακάτω, συγκεντρωμένα σε πέντε κατηγορίες, οι οποίες αντιστοιχούν στους στόχους της Πράσινης Βίβλου: σαφέστερος προσανατολισμός της έρευνας προς την καινοτομία ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού υπέρ της καινοτομίας βελτίακιη των όρων χρηματοδότησης της καινοτομίας δημιουργία νομικού και κανονιστικού περιβάλλοντος που να ευνοεί την καινοτομία κατάλληλη προσαρμογή του ρόλου και των μορφών δράσης ίου δημόσιου τομέα. 1/ Σαφέστερος προσανατολισμός της έρευνας προς την καινοτομία Είναι απαραίτητη η σύσφιγξη των σχέσεων μεταξύ της έρευνας, ιδίως της πανεπιστημιακής και της βιομηχανίας στην Ευρώπη Εκφράζεται γενικά η επιθυμία να προσαρμοστούν περισσότερο στις ανάγκες της βιομηχανίας τα ερευνητικά προγράμματα. Σε ορισμένες πάντως συνεισφορές τονίζεται η ανάγκη διατήρησης ενός πυρήνα δραστηριοτήτων βασικής έρευνας που να μη συνδέονται απευθείας με τις άμεσες ανάγκες της αγοράς. Η προσαρμογή των ερευνητικών προγραμμάτων μπορεί να αποτελέσει καρπό της ενίσχυσης του διαλόγου και του συντονισμού μεταξύ έρευνας και βιομηχανίας, προκειμένου, μεταξύ άλλων, να αποφευχθούν οι επιβλαβείς συνέπειες του ανταγωνισμού όσον αφορά τη χρήση πόρων ειδικά για την έρευνα. Απαιτείται επίσης η ενεργός συμμετοχή ενδιάμεσων φορέων, π. χ. συλλογικών κέντρων έρευνας, καθώς και η οργάνωση και υποστήριξη της μεταφοράς τεχνολογίας από τα πανεπιστήμια προς τη βιομηχανία. Μια από τις προτάσεις που διατυπώθηκαν στην διάσκεψη των Παρισίων συνίσταται στη συμμετοχή, στην ερευνητική διαδικασία, ειδικών στις επιχειρηματικές δραστηριότητες και διαχειριστών σχεδίαχν, οι οποίοι θα έχουν καταρτισθεί στη σύσφιγξη των σχέσεων με τις επιχειρήσεις και την παρακολούθηση των ερευνητικών σχεδίων μέχρι το στάδιο της βιομηχανικής παραγωγής. (Το Εθνικό Συμβούλιο Εργοδοτών της Γαλλίας (CNPF) εκτιμά ότι πολλά τεχνολογικά προγράμματα και προγράμματα των ερευνητικών οργανισμών δεν έχουν προσαρμοστεί στις νέες εξελίξεις και πρέπει συνεπώς να επανεκτιμηθούν]. Συχνά επισημαίνεται η ακαταλληλότητα των πανεπιστημιακών κριτηρίων αξιολόγησης. Τα παραδοσιακά κριτήρια στηρίζονται σε δημοσιεύσεις και δεν επιτρέπουν να ληφθούν υπόψη οι ικανότητες των ερευνητών για κινητικότητα και ανταλλαγές με τη βιομηχανία. "Το ισχύον σύστημα αξιολόγησης των ερευνητών του δημόσιου τομέα δυσχεραίνει τη συμμετοχή τους στη Ù7 βιομηχανία (Μαδρίτη)". Προτείνεται λοιπόν αναθεώρηση των κριτηρίων αυτών, ιδίως δε καθιέρωση της χρήσης των αποτελεσμάτων της έρευνας από τις επιχειρήσεις ως θετικού κριτηρίου. Οι αρχές που διέπουν σήμερα τη σταδιοδρομία των ερευνητών θεωρούνται τροχοπέδη για τη συνεργασία αυτή. Όντως, η ισοβιότητα αποτελεί σύνηθες γνώρισμα του εργασιακού καθεστώτος οι συμβάσεις ορισμένου χρόνου για τους ερευνητές των ερευνητών. "Πρέπει να ενθαρρυνθούν που εργάζονται στα δημόσια ερευνητικά φορολογικά ερευνητές όταν αυτοί είναι διαθέσιμοι στην κίνητρα για τις επιχειρήσεις που προσλαμβάνουν αγορά εργασίας" (Μιλάνο). Οι ερευνητές, εξάλλου, θα μπορούσαν να ενημερωθούν και να καταρτιστούν σε θέματα που άπτονται του επιχειρηματικού κόσμου. Από την άλλη πλευρά, όμως, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις εκτιμούν ότι πρέπει να διασφαλισθούν μόνιμες προοπτικές σταδιοδρομίας στους νέους ερευνητές προκειμένου να επιδοθούν απερίσπαστοι στο δημιουργικό τους έργο. ιδρύματα και, ενδεχομένως, να θεσπιστούν Τεχνολογική "παρακολούθηση" και οικονομική πληροφόρηση Οι δραστηριότητες μελέτης τεχνολογικών προοπτικών και τεχνολογικής "παρακολούθηση" που αναλαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο θεωρούνται ενίοτε από τις επιχειρήσεις ως μέσα χάραξης των τεχνολογικών και βιομηχανικών πολιτικών των κρατών μελών και όχι ως εργαλεία που είναι χρήσιμα για τις επιχειρήσεις. τεχνολογικής "παρακολούθηση" και της μελέτης τεχνολογικών προοπτικών δημιουργούν θέσεις απασχόλησης (UEAPME). Η οικονομική και στον κλάδο της μελέτης προοπτικών και όχι στις επιχειρήσεις" τεχνική ενημέρωση των επιχειρήσεων, ιδίως των μικρομεσαίων, θεωρείται πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί ξεχωριστά. Εκτιμάται πάντως ότι είναι αναγκαίο να γίνει μια σύνθεση. Πράγματι, η μεν βιομηχανία συμμετέχει στις δραστηριότητες μελέτης τεχνολογικών προοπτικών, τα δε αποτελέσματα των δραστηριοτήτων αυτών παρέχουν στις επιχειρήσεις τμήμα των απαραίτητων πληροφοριών. "Οι πρωτοβουλίες τομέα στον της Όσον αφορά τη μελέτη τεχνολογικών προοπτικών, υπογραμμίζεται η ανάγκη να αξιοποιηθούν τα επιτεύγματα που πέτυχαν τα κράτη μέλη στηριζόμενα στις ειδικές γνώσεις τους. Η ιδέα που υποστηρίζεται περισσότερο δεν είναι ο σχεδιασμός νέας άσκησης σε ευρωπαϊκή κλίμακα, αλλά η δημιουργία δικτύου των εν λόγω πρωτοβουλιών. μελέτης τεχνολογικών προοπτικών είναι παρακινδυνευμένο "Το συγκεντρωτικό ( ' Οσλο) ". μοντέλο όσον αφορά ενίοτε αμφιβολίες της τεχνολογίας, διότι δεν ξέρουν καν πώς να αξιοποιήσουν Η αξιοποίηση της τεχνολογικής "παρακολούθηση" από τις MME φαίνεται ότι είναι την ανάγκη παροχής ανεπαρκής. Διατυπώνονται συμπληρωματικών πληροφοριών στις επιχειρήσεις. Κατά τη διάσκεψη του Βερολίνου πληροφορίες υπογραμμίστηκε ότι "εν γένει οι MME δεν έχουν ανάγκη από συμπληρωματικές όσον αφορά την κατάσταση τις που ήδη έχουν". Στο επίπεδο αυτό, η διάκριση μεταξύ τεχνολογικής και πληροφορίες οικονομικής ενημέρωσης φαίνεται να είναι τεχνητή. Στις επιχειρήσεις θα έπρεπε μάλλον να παρέχονται στοιχεία που να τις ενδιαφέρουν άμεσα, π. χ. πληροφορίες για τις αγορές, τον ανταγωνισμό, πληροφορίες χρηματοπιστωτικής και νομικής φύσεως. Πολλοί επισημαίνουν ότι το προτιμότερο θα ήταν να ενημερωθούν οι MME για τη συστηματική οικονομική πληροφόρηση- Το πλέον κατάλληλο πλαίσιο για σχετικές πρωτοβουλίες φαίνεται να είναι το περιφερειακό επίπεδο, στο οποίο θα ήταν δυνατό να οργανωθεί η ανταλλαγή πληροφοριών και μελετών μεταξύ επιχειρήσεων και όπου θα μπορούσαν να παρέμβουν οργανισμοί που βρίσκονται κοντά στις επιχειρήσεις: εμπορικά επιμελητήρια, κέντρα "αναδιανομής της καινοτομίας" κ. λπ. Οι προσπάθειες του δημόσιου τομέα Διατυπώνονται ορισμένες προτάσεις που στρέφονται γύρω από την ανάγκη να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για την Ε&ΤΑ εκ μέρους του δημόσιου τομέα. Συγκεκριμένα αμφισβητείται η διάκριση μεταξύ προανταγωνιστικής και μη προανταγωνιστικής έρευνας, υποδεικνύεται η συνεκτίμηση των στόχων της συνοχής και τονίζεται η ανάγκη καλύτερης στοχοθέτησης των σχετικών προσπαθειών. Όσοι συμμετείχαν στις γερμανικές και βρετανικές διασκέψεις εξέφρασαν κάποια δυσπιστία όσον αφορά την ενδεχόμενη αύξηση των κονδυλίων για την Ε&Α. Αφενός μεν, η αύξηση αυτή θεωρείται ότι ίσως να συνεπάγεται πρόσθετη επιβάρυνση των επιχειρήσεων, αφετέρου δε πολλοί αμφισβητούν την ύπαρξη άμεσης σχέσης μεταξύ δαπανών για την Ε&Α και καινοτόμων δεν αποτελεσμάτων. Κατά τη διάσκεψη του Birmingham υπογραμμίστηκε ότι "η Ευρώπη ê χρειάζεται περισσότερη αποτελεσματική και ποιοτική". έρευνα- χρειάζεται έρευνα που να εφαρμόζεται σωστά, να είναι Η συνεκτίμηση των στόχων του τομέα της συνοχής στα προγράμματα Ε&Α θεωρείται ότι αντιφάσκει προς το στόχο της ενίσχυσης του καινοτόμου δυναμικού των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Τούτο τονίστηκε κυρίως από όσους συμμετείχαν στη διάσκεψη του Βερολίνου. Η BDI (Ομοσπονδιακή Ένωση της Γερμανικής Βιομηχανίας) εκτιμά ότι "όσο επιβλαβής είναι η χρήση, για την επίτευξη των στόχων της συνοχής, κοινοτικών πόρων που προορίζονται για την της Ε&Α στο πλαίσιο των διαρθρωτικών πολιτική έρευνας, τόσο εύλογη είναι η χρηματοδότηση ταμείων". Οι δράσεις υπέρ της συνοχής θεωρούνται πάντως απαραίτητες. "Πρέπει να προαχθεί η συνεργασία ανεπτυγμένων περιφερειών, μεριμνώντας ταυτόχρονα ώστε τα οφέλη από τη συνεργασία αυτή να παραμείνουν στις λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες" (Μαδρίτη). ευνοημένων και των περισσότερο των λιγότερο μεταξύ Πολλοί εκτιμούν ότι έχει πλέον τεθεί επί τάπητος το θέμα της χρηματοδότησης πέρα από το προανταγωνιστικό στάδιο, ιδίως κατά το στάδιο της βιομηχανικής παραγωγής. Εκτιμάται ιδίως ότι "η διαδικασία καινοτομίας δεν ολοκληρώνεται με την υλοποίηση του πρωτοτύπου. Η (Βερολίνο). υποστήριξη πρέπει να είναι συνεχής και να περιλαμβάνει τη διάθεση στην αγορά" Κατά τη διάσκεψη της Μαδρίτης αναφέρθηκε η δυνατότητα εφαρμογής προγράμματος για τη χρηματοδότηση των πρώτων εφαρμογών συγκεκριμένων τεχνολογικών επιτευγμάταϊν για τα οποία η βιομηχανική χρησιμότητα είναι αποδεδειγμένη. Ορισμένες πάντως μεγάλες επιχειρήσεις διαφωνούν ριζικά. "Προσέγγιση μεταξύ Ε&Α που χρηματοδοτείται από το δημόσιο τομέα και αγοράς σημαίνει ότι έχουμε να επιλέξουμε μεταξύ υποστήριξης μιας συγκεκριμένης επιχείρησης και δημοσιοποίησης στοιχείων για τα τελικά στάδια της έρευνας. Ας είμαστε ρεαλιστές: καμία από τις δύο λύσεις δεν μπορεί να εφαρμοστεί" (SmithKline Beecham). Σε ορισμένους κλάδους, τέλος (ιδίως για τη βιομηχανία ηλεκτρικών ειδών), θεωρείται απαραίτητο να αντισταθμιστεί η μείωση της δημόσιας χρηματοδότησης της Ε&Α που αφορά την άμυνα. Οι task force Οι task force θεωρούνται συνήθως, κυρίως στις μεγάλες χώρες, ως χρήσιμο εργαλείο για τη συγκέντρωση των πόρων σε σημαντικούς τομείς. Προκειμένου πέ , τως να είναι πιο διαφανής η λειτουργία τους, συνιστάται η αποτελεσματικότερη συμμετοχ-\ εκπροσώπων της βιομηχανίας, ήδη από το αρχικό στάδιο σύλληψης, στην επιλογή των θεμάτων και στην προπαρασκευή του προγράμματος εργασίας. "Οι task force πρέπει να είναι ανοικτές στο διάλογο και να λαμβάνουν υπόψη τους τις διαβουλεύσεις με τη βιομηχανία και τα αποτελέσματα των διαφόρων εθνικών ασκήσεων foresight" (CBI). Παρόλο που η συμμετοχή των MME στις task force είναι επιθυμητή, σε πολλά σχόλια υπογραμμίζεται ότι MME και task force είναι ασυμβίβαστες μεταξύ τους έννοιες. Εκτιμάται ότι από τις task force ωφελούνται οι μεγάλες επιχειρήσεις και η διαπίστωση αυτή εξηγεί τις επιφυλάξεις που εκφράζουν ορισμένα κράτη μέλη: "Οι task force, όπως προβλέπονται στην Πράσινη Βίβλο, δεν εξυπηρετούν την Πορτογαλία" (Λισσαβώνα). Τέλος, ορισμένοι εκπρόσωποι σημαντικών βιομηχανιών ανησυχούν για το ενδεχόμενο να επιδιώξει η Ευρωπαϊκή Ένωση να αναλάβει το συντονισμό των προσπαθειών στον τομέα της βιομηχανικής έρευνας. Θεωρούν ότι θα ήταν καλύτερο να ενισχυθεί η συνοχή των κοινοτικών προγραμμάτων. Τα προγράμματα έρευνας Διατυπώνεται ομόφωνα η επιθυμία για μεγαλύτερη ταχύτητα στην επιλογή των σχεδίων και για απλούστευση των διαδικασιών. Τα προγράμματα έρευνας εκτιμάται ότι συχνά δεν είναι κατάλληλα προσαρμοσμένα στους περιορισμούς που αντιμετωπίζουν οι MME: το κόστος κατάρτισης του σχετικού φακέλου θεωρείται δυσανάλογο. "Μια μικρή επιχείρηση αιχμής δεν μπορεί να περιμένει την κοινοτική υποστήριξη - οι έξι μήνες είναι ένας αιώνας γι 'αυτήν" (Birmingham). Τέλος, η επιχείρηση χρειάζεται μεγαλύτερη ελευθερία και ευελιξία κατά την αξιοποίηση των κονδυλίων. Τίθεται μάλιστα το θέμα της συμμετοχής των MME στο πρόγραμμα- πλαίσιο, δεδομένου ότι, όπως εκτιμάται, μικρός μόνον αριθμός MME είναι σε θέση να συνεισφέρουν πραγματικά, κάτι που αποτελεί προϋπόθεση για να γίνει δεκτή η συμμετοχή τους στα επιμέρους προγράμματα. Q1 Προτείνεται ενίοτε η αποκέντρωση των διαδικασιών λήψης αποφάσεων και η σύσταση οργανισμών με επιτόπια παρουσία. Σε ένα σχόλιο αναφέρεται ότι "τα σχέδια τύπου EUREKA, τα οποία ανταποκρίνονται στους προβληματισμούς που εκφράζει η βιομηχανία και είναι κοντά στα προϊόντα, αξίζει να ενισχυθούν" (Παρίσι). Προτείνεται επίσης να υπάρχει η δυνατότητα αντικατάστασης της συμμετοχής στα ειδικά προγράμματα με πιο ευέλικτους μηχανισμούς έμμεσης υποστήριξης. Ορισμένα σχόλια αφορούν τις διαδικασίες επιλογής των σχεδίων (projects): στα σχέδια θα πρέπει να συμμετέχουν περισσότεροι ειδικοί από τον κόσμο της βιομηχανίας το αποφασιστικής σημασίας κριτήριο θα έπρεπε να είναι οι τεχνικές δυνατότητες του σχεδίου και όχι η συμμετοχή πολλών εταίρων από διάφορα κράτη μέλη στους στόχους απόδοσης θα πρέπει να συνεκτιμηθεί η απόσβεση των επενδύσεων σε θέματα έρευνας-ανάπτυξης και καινοτομίας κατά την αξιολόγηση των σχεδίων πρέπει να ληφθούν υπόψη όχι μόνο τα προγράμματα των επιχειρήσεων αλλά και τα προγράμματα των ερευνητικών ινστιτούτων που συμμετέχουν στα σχέδια. Εκτιμάται, τέλος, ότι τα προγράμματα πρέπει να λάβουν περισσότερο υπόψη τους την έννοια της συνεργασίας μεταξύ μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων και ότι θα πρέπει να δοθεί η δυνατότητα επιχορήγησης σχεδίων που δεν ακολουθούν την πεπατημένη. 2/ Ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού με στόχο την καινοτομία Πρέπει να ενισχυθεί η κινητικότητα του ανθρώπινου δυναμικού μεταξύ της έρευνας εκπαιδευτικού συστήματος και της βιομηχανίας του Επαναλαμβάνονται εν προκειμένω τα σχόλια που διατυπώθηκαν όσον αφορά τα κριτήρια αξιολόγησης των ερευνητών, τα οποία δεν αποτελούν επαρκή κίνητρα για τη συμμετοχή τους σε βιομηχανικά σχέδια. Η διευκόλυνση της ένταξης των νέων πτυχιούχων στις επιχειρήσεις, ιδίως τις MME, θεωρείται πολύ σημαντική από όλες τις διασκέψεις. "Η κινητικότητα των ερευνητών και των σπουδαστών σε τοπικό επίπεδο μεταξύ ακαδημαϊκών και βιομηχανικών κύκλων θα συνέβαλλε στη βελτίωση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, αλλά θα αποτελούσε και κίνητρο για την πραγματοποίηση επενδύσεων και την ανάπτυξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων" (UN1CE). Υπάρχουν ήδη προγράμματα σε εθνικό επίπεδο ("Teaching Company Scheme" στο Ηνωμένο Βασίλειο, CIFRE και CORTECHS στη Γαλλία. ) τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν πρότυπο για παρόμοια προγράμματα σε άλλα κράτη μέλη. Αιατυπιί>νεται επίσης και μια πρόταση σχετικά με τους διδάκτορες, να παρασχεθεί δηλαδή υποστήριξη στις προσπάθειες ένταξης τους στις επιχειρήσεις, ιδίως τις MME, μέσω περιόδου πρακτικής εξάσκησης σε μεταδιδακτορικό επίπεδο. Διατυπώνονται επίσης ορισμένες προτάσεις, οι οποίες δεν συμφωνούν πάντα μεταξύ τους, για την προσαρμογή των (ιδίως κοινοτικών) προγραμμάτων υπέρ της κινητικότητας· σύμφωνα με τις προτάσεις τα προγράμματα πρέπει: να γίνουν πιο ευέλικτα για να ανταποκρίνονται όντως στις ανάγκες των επιχειρήσεων· να μην ορίζουν όριο ηλικίας· να ορίζουν συστηματικότερα προτεραιότητες· να διευρυνθούν και να λάβουν μεγαλύτερη χρηματοδότηση. προς διαφορετικούς τομείς Η έλλειψη εσωτερικής κινητικότητας των εργαζομένων αρμοδιοτήτων θεωρείται αρνητικό στοιχείο. Προτείνεται να αντιμετωπίζεται θετικά η αλλαγή επαγγελματικών δραστηριοτήτων, να υποστηριχθεί ο επαγγελματικός προσανατολισμός, να βοηθηθούν οι μισθωτοί ώστε να ξεπεράσουν τα προβλήματα που συνεπάγονται οι αλλαγές, να δοθεί ώθηση στη μερική απασχόληση κ. λπ. Πολλοί προτείνουν την συμπερίληψη θεμάτων σχετικών με την καινοτομία στα σχολικά και προγράμματα Στα εκπαιδευτικά προγράμματα για τους επιστήμονες θετικής πανεπιστημιακά ^ζΡ κατεύθυνσης πρέπει να περιληφθούν μαθήματα οικονομίας και management. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα επιστημονικού και τεχνικού περιεχομένου πρέπει να δώσουν μεγαλύτερο βάρος στον πειραματισμό. Στα προγράμματα τριτοβάθμιας αλλά και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης πρέπει να συμπεριληφθούν περισσότερα μαθήματα για τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδοκτησίας: αυτές είναι μερικές από τις προτάσεις που διατυπώνονται. Η κατάρτιση πρέπει να προσαρμοστεί κατάλληλα σε όλα τα επίπεδα: τόσο για τα διευθυντικά στελέχη όσο και για τους ανειδίκευτους εργαζομένους, οι οποίοι πρέπει να είναι έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να αντεπεξέλθουν σε ανατροπές δεδομένων καταστάσεων και να αντιμετωπίσουν συχνές τεχνικές προσαρμογές. Ορισμένοι εκτιμούν ότ« η παρέμβαση της Επιτροπής πρέπει να αποσκοπεί στην ανάπτυξη δικτύων εθνικών υπηρεσιών που είναι αρμόδιες στον τομέα αυτό και όχι στη σύσταση ενός ακόμη οργανισμού. 3/Βελτίωση των όρων χρηματοδότησης της καινοτομίας Η χρηματοδότηση αποτελεί εμφανώς μείζον θέμα. Σε ορισμένα πάντως σχόλια τονίζεται ότι η χρηματοδότηση εξακολουθεί να είναι ένα από τα διάφορα μέσα διασφάλισης της καινοτομίας, χωρίς να είναι το μοναδικό. "Τα προβλήματα που συνδέονται με την οργάνωση και τη τεχνολογικά των επιχειρήσεων είναι σημαντικότερα από τα οικονομικά ή συμπεριφορά ελλείμματα" (Βερολίνο). Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται επίμονα να διευκολύνει την ανταλλαγή έμπειρων και αποτελεσματικών πρακτικών, να λάβει μέτρα εναρμόνισης και να ενθαρρύνει τις διεθνικές πρωτοβουλίες χρηματοδότησης. Κεφαλαιαγορές Οι περισσότερες εθνικές διασκέψεις τάσσονται υπέρ της δημιουργίας ευρωπαϊκής κεφαλαιαγοράς στην οποία θα ήταν δυνατόν να εισαχθούν οι μετοχές νεοσύστατων εταιριών ταχείας ανάπτυξης (τύπου NASDAQ). Η διαδικασία δημιουρ/:' ς της κεφαλαιαγοράς αυτής πρέπει να επιταχυνθεί. "Το να στρέφονται στην αμερικανκι, αγορά οι επιχειρήσεις που χρηματοδοτούνται επιτυχώς μέσω του επιχειρηματικού κεφαλαίου δεν αποτελεί ικανοποιητική λύση· κάτι τέτοιο ασφαλώς έχει βαρύνουσες επιπτώσεις και για την ίδια την επιχείρηση, η οποία ενδεχομένως να αναγκαστεί να επιδιώξει την αλλαγή του τόπου εγκατάστασης της" (BD1). Οι εθνικές κεφαλαιαγορές του είδους αυτού πρέπει να διεθνοποιηθούν (Παρίσι). Οι εν λόγω κεφαλαιαγορές κάνουν δεκτές μόνο τις πλέον δυναμικές επιχειρήσεις· για το λόγο αυτό πρέπει να εξευρεθούν άλλες λύσεις προκειμένου να διευκολυνθεί η πραγματοποίηση επενδύσεων (ταμεία αρωγής για τη μεταβίβαση επιχειρήσεων, μηχανισμοί που καθιστούν δυνατή την εξαγορά της συμμετοχής των επενδυτών, ταμεία αλληλασφάλισης για την αντιμετώπιση των κινδύνων, τύπου "κοινά ταμεία για επιχειρηματικά κεφάλαια" κ. λπ. ). Τεχνολογία και χρηματοδότηση Εν γένει εκτιμάται ότι τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα πρέπει να λάβουν περισσότερο υπόψη τους τους παράγοντες "καινοτομία" και "τεχνολογία". Στο πλαίσιο αυτό, διατυπώνονται οι ακόλουθες προτάσεις: πραγματοποίηση επενδύσεων σε τεχνολογία, ενδεχομένως μέσω της δημιουργίας τράπεζας η οποία θα είναι ειδικευμένη στην τεχνολογία (Birmingham)· καθιέρωση συστήματος τεχνικής πιστοποίησης ή εγγύησης/ασφάλισης (σε κοινοτικό, εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο), το οποίο θα αποτελέσει έναν πρώτο φορέα αναφοράς και θα προσελκύσει τους εξωτερικούς χρηματοδότες· ενθάρρυνση της ανάπτυξης συστημάτων "technology rating", βάσει του οποίου θα εκτιμώνται ποσοτικά οι πιθανότητες βιομηχανικής παραγωγής όσον αφορά ένα τεχνικό σχέδιο. "Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να ενθαρρύνει τις ανταλλαγές εμπειριών στον τομέα αυτό" (ANVAR). Εγγυήσεις II τόνωση της τραπεζικής υποστήριξης προς τις καινοτόμες επιχειρήσεις προϋποθέτει την ελαχιστοποίηση των κινδύνων που διατρέχει η τράπεζα. Στη Γαλλία "η αύξηση του δείκτη 7/ καλύψεως της SOFARIS αναμένεται να οδηγήσει σε καλύτερη χρηματοδότηση των καινοτόμων MME εκ μέρους των τραπεζών" (Παρίσι). Στο πλαίσιο αυτό, πολλοί τάσσονται υπέρ της παροχής εγγυήσεατν στις τράπεζες εκ μέρους του ΕΤαΕ (Δουβλίνο, Ελσίνκι, Μιλάνο,. ). Πρέπει να επιτραπεί, μέσω οδηγίας, στις εταιρείες αμοιβαίων εγγυήσεων να έχουν ευνοϊκότερο δείκτη κεφαλαίων. "Πρέπει να επιτραπεί η προσέγγιση των ορίων κάλυψης κινδύνου που απαιτούνται για την παροχή εγγυήσεων εκ μέρους των εταιρειών αυτών με τα αντίστοιχα όρια που ισχύουν για τις τράπεζες" (Μαδρίτη). Φορολογία Θεωρείται, σχεδόν ομόφωνα, αναγκαίο να υπάρξει πιο ευνοϊκή φορολογική αντιμετώπιση όσων επενδύουν σε σχέδια ή σε εταιρείες που καινοτομούν. Μεταξύ άλλων, προτείνονται τα εξής: φορολογικές ελαφρύνσεις ή φοροαπαλλαγές για τα κεφαλαιουχικά κέρδη από αξίες καινοτομίας (κυρίως για τους ιδιώτες επενδυτές)· περιορισμός του κινδύνου ζημιών για τους μετόχους επιχειρηματικών κεφαλαίων, ενδεχομένως μέσω έκπτωσης φόρου που να αντιστοιχεί σε ποσοστό της επένδυσης που πραγματοποιήθηκε· φοροαπαλλαγή για τα διανεμόμενα κέρδη. Τα φορολογικά αυτά μέτρα θα μπορούσαν να έχουν ως ειδικό στόχο να ενθαρρύνουν τη στροφή των πηγών "κεφαλαίου αναμονής" (συνταξιοδοτικά ταμεία, ασφαλιστικά ταμεία ασφαλειών ζωής, καταθέσεις μισθωτών) προς επενδύσεις επιχειρηματικού κινδύνου. Πολλοί προτείνουν, τέλος, καλύτερη φορολογική αντιμετώπιση των επενδύσεων σε καινοτομία στις οποίες προβαίνουν οι ίδιες οι επιχειρήσεις· τούτο αφορά ιδίως τον τομέα της κατάρτισης. Λοιπές δράσεις Πρέπει να δοθούν κίνητρα για το κεφάλαιο εκκίνησης, ενδεχομένως στα πρότυπα των αμερικανικών κεφαλαίων SBIC, προκειμένου να εξασφαλισθεί η καλύτερη απόδοση του κεφαλαίου αυτού. Πρέπει να μελετηθούν και, ενδεχομένως, να γίνουν ευρύτερα γνωστές οι διάφορες πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί στον τομέα αυτό από τα κράτη μέλη. Η EVCA (Ευρωπαϊκή Ένωση Ταμείων Επιχειρηματικού Κεφαλαίου) προτείνει να επενδύει απευθείας το ΕΤαΕ στο κεφάλαιο των MME μέσω ταμείων επιχειρηματικού κεφαλαίου. Οι εθνικές διασκέψεις συμφωνούν εν γένει με την ιδέα αυτή, παρόλο που είναι δύσκολος ο υπολογισμός του κόστους και των επιπτώσεων της. "Δεν υπάρχει κατ'αρχήν αντίρρηση για την ιδέα περί ταμείων καινοτομιών- υπάρχει όμως ο φόβος ότι τα χρήματα θα διασκορπιστούν από 'δω και από 'κεί" (Zeist, Κάτω Χώρες). Πρέπει να εναρμονιστούν οι σχετικές κανονιστικές διατάξεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διαφορετικά τα κεφάλαια θα επενδύονται εκεί που οι όροι είναι πιο ευνοϊκοί. 4/ Προώθηση νομικού και κανονιστικού περιβάλλοντος που να ευνοεί την καινοτομία Διατυπώθηκαν πολλά σχόλια όσον αφορά τα δικαιώματα πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Υπάρχει γενικά η εντύπωση ότι υποτιμάται η σημασία τους. Η πλειονότητα των εθνικών διασκέψεων εκτιμά επίσης ότι η κατάσταση όσον αφορά τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας δεν είναι ικανοποιητική: η διαδικασία χορήγησης είναι οικονομικά επαχθής και δεν υπάρχει εναρμονισμένο σύστημα στην Ευρώπη. Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας Πολλά σχόλια αφορούν τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Η κατάσταση που επικρατεί στην Ευρώπη θεωρείται υπερβολικά πολύπλοκη. "Οι φορείς λήψης αποφάσεων πρέπει να χαράξουν ολοκληρωμένη στρατηγική, ούτως ώστε να προστατευθούν καλύτερα τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας σε όλους τους τομείς" (UNICE). Όπως τονίζει και η διάσκεψη του Birmingham, "το προτεραιότητα". δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που θα καλύπτει όλα τα κράτη μέλη αποτελεί σαφώς Πρέπει να προωθηθεί η καθιέρωση του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Όλοι θεωρούν ότι οι δαπάνες που συνδέονται με τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, ιδίως οι δαπάνες μετάφρασης, είναι εξαιρετικά υψηλές. Προκειμένου το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που θα καθιερωθεί Ί-ι να είναι πιο ελκυστικό, πρέπει να μειωθούν τόσο οι δαπάνες αυτές όσο και η διάρκεια της διαδικασίας χορήγησης του διπλώματος. Η διάσκεψη των Αθηνών, όπως και πολλοί άλλοι, ζητεί "μείωση του κόστους καταχώρισης και προστασίας των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Η χρηματοδότηση της Ε&Α πρέπει να επεκταθεί και στις δαπάνες καταχώρισης των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που αφορούν καινοτόμα προϊόντα". Υπογραμμίζεται επίσης η σημασία της πρόσβασης στις πληροφορίες σχετικά με τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας (δίκτυο πληροφοριών, βάσεις δεδομένων). Τονίζεται εξάλλου ότι πρέπει να βελτιωθεί η εικόνα των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας με τη συμπερίληψη, μεταξύ άλλων, ειδικών μαθημάτων στα πανεπιστήμια (ή ακόμη και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση). "Στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ιαπωνία ευρεσιτεχνίας και τα σήματα θεωρούνται παράγοντες βελτίωσης της παραγωγικότητας" τα διπλώματα (Μαδρίτη). Θεωρείται απαραίτητο, αλλά και επιτακτική ανάγκη, να καταβληθούν προσπάθειες εναρμόνισης όσον αφορά τις νέες τεχνολογίες (κυρίως για τις βιοτεχνολογίες και τις τηλεπικοινωνίες). Όσον αφορά τη χρήση νποδειγμάτιον χρησιμότητας, οι αρνητικές γνώμες υπερισχύουν. "// Επιτροπή δεν πρέπει να ενθαρρύνει τη χρήση τους σε εθνικό επίπεδο ούτε να επιδιώξει τη χρήση τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση"(Birmingham). Η προστασία των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας, ιδίως σε μια τρίτη χώρα, κοστίζει ακριβά. Προτείνεται η καθιέρωση συστήματος ασφάλισης για την κάλυψη των σχετικών δαπανών, το κόστος του οποίου θα πρέπει να αναλάβει ο δημόσιος τομέας. "Καθιέρωση συστήματος ασφάλισης κατά των παραβιάσεων των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, το οποίο θα μπορούσε να χρηματοδοτηθεί/να υποστηριχθεί από το δημόσιο τομέα" (Σουηδία). Απλούστευση διοικητικών διαδικασιών Η απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών θεωρείται ουσιώδους σημασίας. Εκτιμάται εν γένει ότι θα ήταν καλύτερο να εξαλειφθούν τα διοικητικά εμπόδια αντί να συσταθούν νέα τα διάφορα όργανα για την αντιμετώπιση τους. "Θα ήταν πιο χρήσιμο να εξαλειφθούν διοικητικά εμπόδια παρά να δημιουργηθούν νέα όργανα για τη/ : πιμετώπισή τους" (UEAPME). Εν προκειμένω, η ANVAR σημειώνει ότι "η ενιαία θυρίδα αποδείχθηκε κακή ιδέα ". Δίκαιο των εταιρειών Σε όλα τα σχόλια τονίζεται ότι πρέπει να θεσπιστεί καταστατικό ευρωπαϊκής ανώνυμης εταιρείας, ώστε να προχωρήσουμε πέρα από τον ΕΟΟΣ. Πολλοί, εν τούτοις, εκτιμούν ότι κάτι τέτοιο δύσκολα θα μπορούσε να εφαρμοστεί στις MME, για τις οποίες θα ήταν καλύτερο να προβλεφθεί ειδικό καταστατικό. "Η ταχεία θέσπιση καταστατικού ανώνυμης εταιρείας έχει μεγάλη σημασία για τη διευκόλυνση της διασυνοριακής συνεργασίας. Π πρόταση περί "μικρής ευρωπαϊκής ανώνυμης εταιρείας" συνιστά απόπειρα καθιέρωσης κοινής λύσης" (DIHT). ευρωπαϊκής Ανταγωνισμός Ο ανταγωνισμός θεωρείται εν γένει πηγή καινοτομίας. Ορισμένοι πάντως ζητούν μεγαλύτερη ελαστικότητα των σχετικών κανονισμών, όπως, π. χ. , η Γερμανική Ένωση Εμπορικών Επιμελητηρίων, η οποία αναφέρει ότι "ορισμένα επιτεύγματα είναι δυνατόν να σημειωθούν μόνο με συνένωση των δυνάμεων". Ορισμένοι ζητούν την ελάφρυνση των διοικητικών επιβαρύνσεων για τις επιχειρήσεις προτείνοντας τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής των ενιαίων κανόνων για τις συγχωνεύσεις στην Ευρώπη και την εναρμονισμένη μεταχείριση των διαρθρωτικών κοινών θυγατρικών. Η BDI υπογραμμίζει, μεταξύ άλλων, τα εξής: "Π Επιτροπή οφείλει να επιταχύνει και να απλουστεύσει νομοθεσία αποθαρρύνει τη συνεργασία, διότι οι διαδικασίες είναι εξαιρετικά χρονοβόρες και παρατηρείται ελέγχου κάποιο έλλειμμα όσον αφορά την ασφάλεια δικαίου. Επιπλέον, το πεδίο ευρωπαϊκού να μην είναι πλέον των συγχωνεύσεων πρέπει να διευρυνθεί, ούτως ώστε οι επιχειρήσεις των σχεδίων συνεργασίας. Η ισχύουσα τις διαδικασίες έγκρισης 7^ ταυτόχρονα". υποχρεωμένες να κοινοποιούν τις κοινές θυγατρικές σε πολλές εθνικές διοικήσεις Παρόμοια είναι και η θέση της Siemens: "Όλο και περισσότερες συμφωνίες συνεργασίας υπόκεινται σε εθνικούς ελέγχους συγχωνεύσεων. Τούτο συνεπάγεται σημαντικές δαπάνες και προσπάθειες για τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις, αλλά και κινδύνους. Οι συγχωνεύσεις πρέπει να ελέγχονται απο την Επιτροπή βάσει ενιαίων κριτηρίων". Η Siemens αναφέρει επίσης ότι "το άρθρο 85 καλύπτει όλες τις περιπτώσεις παρακώλυσης του κάθετου ανταγωνισμού, ενώ ο γερμανικός νόμος περί ανταγωνισμού βασίζεται μόνο στην αρχή της κατάχρησης. όσον αφορά τις απαλλαγές κατά κατηγορίες προκειμένου για σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων (συμβάσεις προμηθειών και OEM) ". Ορισμένοι, τέλος, προτείνουν αναθεώρηση του άρθρου 85, "προκειμένου να καταστεί δυνατή η συνεργασία μεταξύ ανταγωνιστών (αμερικανικός κανόνας περί τελεολογικής ερμηνείας ["rule of reason"]) πλην περιπτώσεων (Thomson Multimedia). Η ίδια άποψη διατυπώνεται και από την IBM Γαλλίας: "Το άρθρο 85 πρέπει να αναθεωρηθεί ώστε να διέπεται από πιο φιλελεύθερο, ευρύ και δυναμικό τρόπο προσέγγισης των αγορών". ή ενδείξεων περί του αντιθέτου" καταχρήσεως Αξιολόγηση των επιπτώσεων που έχουν οι νομοθετικές ρυθμίσεις για την καινοτομία "Κριτήριο για την αξιολόγηση όλων των νομοθετικών ρυθμίσεων πρέπει να είναι το αν προάγουν ή παρεμποδίζουν την καινοτομία. Προς το σκοπό αυτό, οι επιχειρήσεις πρέπει να κληθούν να συμμετάσχουν στα αρχικά στάδια της νομοπαραγωγικής διαδικασίας, τόσο σε τοπικό όσο και σε ευρωπα ϊκό επίπεδο" (CNPF). 5/ Προσαρμογή του ρόλου και του τρόπου δράσης των δημόσιων φορέων υπέρ της καινοτομίας Παρά το γεγονός ότι στον τομέα αυτό διατυπώθηκαν πολλά σχόλια, είναι δύσκολο να συναχθεί μια γενική άποψη· τούτο οφείλεται, μεταξύ άλλων, στο ότι η κατάσταση σε κάθε κράτος μέλος είναι διαφορετική. Εν τούτοις, είναι δυνατόν να αναφερθούν κάποιοι γενικοί τομείς ενδιαφέροντος. Υποστήριξη των MME Πολλοί ασκούν κριτική στο σύστημα ταξινόμησης των MME, το οποίο βασίζεται στον αριθμό των απασχολουμένων σε αυτές· το σύστημα αυτό κρίνεται ακατάλληλο για την ανάλυση των ποικίλων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι MME. Πολλοί εξάλλου τονίζουν ότι δεν πρέπει να επικεντρώνεται η προσοχή αποκλειστικά στις MME - σε αντίθεση με τις μεγάλες επιχειρήσεις - και ότι θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ολόκληρη η αλυσίδα "πελάτης-προμηθευτής" καθώς και οι τεχνολογικοί πόροι που οι μεγάλες επιχειρήσεις δεν αξιοποιούν. Η ενθάρρυνση των πρότυπων δοκιμαστικών σχεδίων που προσδίδουν διεθνή διάσταση στις MME θεωρείται γενικώς ευκταία. Εξάλλου, μέτρα, "πρέπει προκειμένου οι MME που θα επιλεγούν να έχουν πρόσβαση στις αγορές και τη διεθνική συνεργασία με άλλες επιχειρήσεις, πανεπιστήμια ή ερευνητικά κέντρα άλλων χωρών" (Μαδρίτη). να ληφθούν συνοδευτικά Η εθνική ή περιφερειακή υποδομή υποστήριξης Μια γενική παρατήρηση που διατυπώνεται είναι ότι τα δημόσια προγράμματα στήριξης θεωρούνται συχνά πολύπλοκα για τις MME, κάτι που δυσχεραίνει την αξιοποίηση τους από τις εν λόγω επιχειρήσεις. Τα γερμανικά εμπορικά επιμελητήρια επιθυμούν εξορθολογισμό των κοινοτικών κέντρων ενημέρωσης, η δε βρετανική εργοδοσία τονίζει ότι, αντί να αναληφθούν νέες πρωτοβουλίες, πρέπει να αξιοποιηθούν οι ήδη υπάρχουσες. "Πρέπει να βρεθεί η χρυσή τομή μεταξύ της γεωγραφικής εγγύτητας και του πολλαπλασιασμού των κέντρων αναδιανομής των πληροφοριών, ο οποίος οδηγεί σε σύγχυση και, τελικά, απόρριψη" (UNICE). Η γαλλική διάσκεψη αναφέρει, εξάλλου, ότι πρέπει να προωθηθεί η δημιουργία δικτύων στήριξης των MME και να γίνει πιο ανοικτή η διαδικασία παροχής υποστήριξης εκ μέρους των 10 Ύ-h δημοσίων φορέων. Εν γένει, στις περισσότερες χώρες, καταβάλλεται προσπάθεια να προωθηθεί σς^αιρικός τρόπος προσέγγισης του προβλήματος των MME. Στα σχόλια που προέρχονται, από την Ισπανία τονίζεται ιδιαίτερα η περιφερειακή διάσταση (υπογραμμίζεται δε ότι η Πράσινη Βίβλος δεν ασχολείται επαρκώς με τις περιφερειακές πτυχές) και η ανάγκη ενίσχυσης του ρόλου της τοπικής αυτοδιοίκησης υπέρ της καινοτομίας. Την άποψη αυτή συμμερίζονται και πολλοί άλλοι φορείς, οι οποίοι αναφέρονται στο ρόλο των τοπικών αρχών όσον αφορά την υποστήριξη προς τις MME. Αναφέρεται επίσης επανειλημμένα ότι θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ο τομέας των επιστημονικών πάρκων, διότι στον εν λόγω τομέα έχει σημειωθεί πρόοδος. Ορισμένοι πάντως διατυπώνουν κάποιες επιφυλάξεις συμφωνώντας με το κρατίδιο της Έοσης, το οποίο υπογραμμίζει ότι "πρέπει να ενισχυθεί η περιφερειακή να θεωρηθεί διάσταση της καινοτομίας- εντούτοις, η περιφερειακή πανάκεια ούτε αντίδραση στην επιταχυνόμενη καινοτομία διεθνοποίηση των οικονομιών". δεν πρέπει Ερευνητικά προγράμματα Εν προκειμένω επαναλαμβάνονται ορισμένα σχόλια που είχαν διατυπωθεί στο σημείο "Σαφέστερος προσανατολισμός της έρευνας προς την καινοτομία" και τα οποία αφορούν κυρίως τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι MME όσον αφορά τη συμμετοχή τους σε ερευνητικά προγράμματα. Σχετικά με τις δυσκολίες αυτές η Daimler-Benz αναφέρει ότι ένας αποτελεσματικός τρόπος να τονωθεί η συμμετοχή των MME στα ερευνητικά προγράμματα θα ήταν η από κοινού συμμετοχή τους με τις μεγάλες επιχειρήσεις. Θα ήταν δυνατόν επίσης να ληφθούν και άλλα μέτρα υπέρ των MME, τα οποί» θα ήταν πιο αποτελεσματικά από τα ερευνητικά προγράμματα· συγκεκριμένα, η BDI αναφέρει ότι διαδικασίας "προκειμένου καινοτομίας, είναι δυνατόν να προσφύγουμε κίνητρα, κοινά βιομηχανικά σχέδια έρευνας, αξιοποίηση των αποτελεσμάτων- τα εν λόγω μέτρα είναι αποτελεσματικότερα σε σχέση με τις ποσοστώσεις που καθορίζονται στα ειδικά σε γενικού χαρακτήρα μέτρα, φορολογικά ικανοποιηθούν προγράμματα". στο πλαίσιο οι ανάγκες των MME της να Τέλος, η διάσκεψη της Μαδρίτης υπογραμμίζει ότι "πρέπει να υπάρξει μεγαλύτερη όσον αφορά την παρουσίαση του τρόπου παροχής δημόσιας υπ< στήριξης προς τις επιχειρήσεις, ούτως ώστε να είναι γνωστά εξ αρχής τα στάδια απο τα οποία θα περάσει η πρόταση, τα κριτήρια αξιολόγησης, οι προθεσμίες πληρωμής κ. λπ. ". Προτείνεται, εξάλλου, η καλύτερη διατύπωση των εντύπων υποβολής υποιμηφιότητας και η παροχή συμβουλών, προκειμένου οι επιχειρήσεις να απαντούν ορθότερα στα ερωτήματα που τους θέτουν οι δημόσιες υπηρεσίες. διαφάνεια 11 •Ίς Κατάλογος των επιμέρους σχολίων όσον αφορά την Πράσινη Βίβλο 12 η-ί _ _ - - -_ , ι Αρκτικ^ξα i Χώρα " * _ ^_ aBaCus Partnership * A B B Qy Acadimie des Sciences - Institut de France - Comiti Applications de L'Acadumie des Sciences Action in Europe for Education. Invention, and Innovation Afonso Paulo Manuel (consultant) Agence Nationale pour l'Amuioration des Conditions de Travail Agence Nationale pour la Valori " bn de la Recherche Agencia d'Avaluacio de Tecnologia Medica * Air France Air Liquide Akademie for Innovation, Unternehmensdesign und Politikgestaltung GmbH Akademie for Technikfolgenabsch5tzung Allianz Lebensversicherung, AG Amerada Hess ltd Amsterdam Economisch en Sociaal Instituut Amsterdam University Arnt der K5rtner Landesregierung AnnChristoph (professeur) Ansaido Arcadi - Riseau ARGO - Plastic Packaging Materials - Plastics in Engeering Arovit Petfood Associanyo Portuguesa de Professionals em Sociologia Industrial, das Org, e do TrabalhcT" Association "Industrialisation des Recherches sur les Procidus et les Appi. tions au laser* Association des Grandes Entreprises Franriaises Association Nationale de la Recherche Technique Association of European Radios Associazione Italia per la Ricerca Associazione Tigullio Attiva + Promotigullio srl Atlantis Research Organisation Banca Nazionale del Lavoro Banca Sella BASF Association des Consultants ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~^ "~ ** ^^ * * * * - Bayerische Vereinsbank, AG Bayerisches Forchungszentrum for Wissensbasierte Système BecdeliBvre Roland (Conseiller Giniral Le Mans) Bertelsmann, AG Bio Soft Bodilsen Holding Boehringer Ingelheim Bonn International Centre for Conversion »* * Bonnaure P. (expert) Bosch, GmbH Bouju Andn (consultant) British Ceramic Confederation British Technology Group British Telecom Bundesarbeitkammer in der Stôndigen Vertretung (Esterreichs bei der EU Bundesverband der Peutschen Industrie Bureau of European Designers Associations Burmah Castro! Boro for Energie und Okologie Management CARIPLO Casa de la Sabiduria SA Centre d'Etudes et Recherches Appliques û la Gestion Centre de coopiration internationale en recherche agronomique ~~~~ ~~ ~" ~~~ * ABB CADAS ÂË1 ANACT ANVAR Die Denkfabrik ESI-VU ARGO "" APSIOT IREPA AGREF ANRT AER AIRI BNL BASF FORWISS BCC BTG B_T BAK j __ BEDA CARIPLO CERAG CIRAD j Ην. Βασίλειο Φινλανδία Γαλλία Γαλλία Ισπανία Γαλλία Γαλλία Ισπανία Γαλλία Γαλλία Γερμανία Γερμανία Γερμανία Ην. Βασίλειο Κάτω Χώρες Κάτω Χώρες Αυστρία Γερμανία Ιταλία Γαλλία Ελλάδα Δανία Πορτογαλία Γαλλία Γαλλία Γαλλία Βέλγιο Ιταλία Ιταλία Ελλάδα Ιταλία Ιταλία Γερμανία Γερμανία Γερμανία Γαλλία Γερμανία Δανία Δανία Γερμανία Γερμανία Γαλλία Γερμανία Ελβετία Ην. Βασίλειο Ην. Βασίλειο Ην. Βασίλειο Αυστρία Γερμανία Κάτω Χώρες Ην. Βασίλειο Γερμανία Ιταλία Ισπανία Γαλλία Γαλλία 13 77 < * ~ ~~~~~~ Centre de Ressources et d'initiatives pour l'International (Ministère de t'iducation nationale) I Centre europien d'entreprise et d'innovation Centre Europien des Entreprises û Participation Publique Centre for Exploitation of Science and Technology Centre for Working Life Research & Dev. ment - Halmstad University Centre Technique des Industries Micaniques Centro de Enlace del Mediterraneo - Innovation Relay Centre - CENEMES Centro de Formapao Profissional para a Industria Ceramica Centro de Robotica Intelligente Centro di Ricerca Fitotecnica Centro Promotor de Inovacao e Negocios CERAME-UNIE Bureau de liaison des industries ciramiques europiennes Chambre de Commerce Amiricaine - The EU Committee Chambre de Commerce et d'Industrie de Paris Chambre iconomique autrichienne Chambre Rigionale de Commerce et d'Industrie de Lorraine Chartered Society of Designers Chemical Industries Association Christeijk Nationaal Vakverbond Colas Colonia Assurance Commerzbank, AG Compagnie des Signaux Compagnie Nationale des Conseils en Propriiti Industrielle Compania Espanola de Petroleos ** Computermac Confidiration Europienne des Syndicats Confederation of British Industry Confindustria Conseil Europien de l'Industrie Chimique Conseil National du Patronat Franpais Consejo Superior de Investigaciones Cientificas Consiglio Nazionale délie Ricerche Construction Industry Council Construction Research and Innovation Strategy Panel Cornwall Innovation Centre, Ltd Corporacion Empresarial de Extremadura Cranfield International Ecotechnology Research Centre * Cridit Local de France CUV Progress Daimler Benz Danel Technology Consultant De Montgolfier Philippe (consultant) - Essor Europe Deutsche AktionsgemeinschaftBildung-Erfindunglnnovationen Deutsche Ausgleichbank Deutsche Bahn Deutsche Bank, A. G Deutsche Erfinder Akademie Deutsche Telekom Deutscher Gewerkschftsbund - Bundesvorstand Deutscher Industrie und Handelstag Ejner Hessel ** Electrolux EmpresaNacionaldelnnovacionSociedad Anonima Enemaerke & Petersen ** Ente per le Nuove Tecnologie, I'Energia e I'Ambiente Ernst & Young Esbjerg Oilfield Services Escuela Superior de Administration y Direccion de Empresas de la Universidad Ramon LLull Espoirs Suscite par les Etudes et la Recherche ** ** ~ " CR2Î Promotech CEEP CEST CAU CETIM CENCAL UNINOVA CPIN CERAMI-UNIE CCI de Paris CCI de Lorraine CSD CÏÂ CNV CS CNCPI CEPSA CES CBI CEFIC CNPF CSIC CNR CIC CRISP CUV Progress DABEI DB DGB DIHT ENISA ENEA ESADE Club Esper Ι Γαλλία Γαλλία Βέλγιο Ην. Βασίλειο Σουηδία Γαλλία Ισπανία Πορτογαλία Πορτογαλία Ιταλία Πορτογαλία Βέλγιο Βέλγιο Γαλλία Αυστρία Γαλλία Ην. Βασίλειο Ην. Βασίλειο Κάτω Χώρες Γαλλία Γερμανία Γερμανία Γαλλία Γαλλία Ισπανία Δανία Βέλγιο Ην. Βασίλειο"- Ιταλία Βέλγιο Γαλλία Ισπανία _____________ Ην. Βασίλειο Ην. Βασίλειο Ην. Βασίλειο Ισπανία Ην. Βασίλειο " _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ __ Βουλγαρία Γερμανία Γαλλία Γαλλία Γερμανία Γερμανία Γερμανία Γερμανία Γερμανία Γερμανία Γερμανία Γερμανία Δανία Βέλγιο Ισπανία Δανία Ιταλία Δανία Δανία Ισπανία Γαλλία 14 7* " " " " " ^ ^ " * ~ __ _____ ~~~*~ ------- Esso, AG ETAN * EtaneSA Europaboro der Deutschen Kommunaien Selbsverwaliung Europe's 500 European Association of Aerospace Industries European Automative Initiative Group European Business and Innovation Centre Network European Confederation of Iron and Steel Industries! " European Councii for Construction, Research, DeveloplTleTiTianalnnovation European Council of Applied Sciences and Engineering European Economic Interest Group European Federation of Equipment Leasing Company Associations European Federation oÎTechnologylliHrïnov^ " European Fundation for Entrepreneurship Research European Independent Steel Works Association Europears Industrial Research Managment AssodatJorT European institute of Social Studies European Organisation for Research and Treatment of Cancer ~ European Organisation for Technical Approvals European Public Telecommunications Network Operators Association""" European Telecommunication Professional Electronic Industry European Venture Capita) Association Eurostaî Fauconnier Jean-Maiie, (architecte) Fidiration Internationale des Conseils en Propriitis Industriels Federation of European Cancer Societies Federation of Small Businesses - National Federation of self employed and small businesses ltd Federazione Italiana délie Casse flurali e Artigiane FÎÂTÀuto"" "~~~^~~~~~~~~~~~~" """""""" —— — ~" "™" ~~ ~~~ _ _____ ~~ ~~ __ ~ _ * " " • " ~~"~ "~~ ~~" [ _ " _ ___ _"" _ _ _ _ _ _ I _ __ FIATS. p. A __ Finmeccanica Finnish Forest Industries Federation Forbitec Ford-Werke Fraunhoîer · Patentsteile for die Deutsche Forschung Fraunhofer-lnstitutforSystemtechnik und Innovationsforschung Fundacion Cotec para la innovacion tecnologica Fundacion para el Desarrolio de îa Funcion Social da las; Cammunicaciones Gaz de France General Electric Compagny Ginirale^"êTî_cëmênt Banque" GlaxoVV^ôlîÎëTïc *"~~ ôTvln^ustri — -- —- " "~~~ ~~" ™'~""""~ — -—— ~~~~ ** * - —— —- — : _^_ • "" ~~ ^ — Groupe Ecole de Hautes Etudes Commerciales du Nord Groupement Europien des Caisses d'Epargne ôToIipirnënt Europien des Entreprises d'Eîectriciit " " ~~" Haia7ô-^fl5xford HlJndeTsblatt - Wirtschafts und Finanzzeitung Haour Georges (professeur ) Hellenic Republic "Ministry o i D e ^ c ^ m e n f" H~eîslnkïlnvênlOT^ Helsinki School of Economics. Business Administration Hessisches Ministerium d_>sTnnern & for Landwirtschaft. Forsten, Naturschutz H Ô ê - c h ^ ô - p p Â G ^^ ' Huber Edelstâhï lb Andersen Indusfïï IBM DeutschlandJ lïëônCentrë"" "Ζ _ " "" ~ _""""""'"""" ~™ " ™__ __. _ "_ _______ ___. *J_ '_ "~~" ~~~ ~ ~ " * ". ' ___ ETAN ~ " " "ÊCCREOT" ~ "* Βέλγιο" Europaboro Europc'tTsOO" ÂECMA EA1G EBN EÛirôfeT " ' * ~ ™ " — _ |u r o C_^ ZË~US~ "Tëislwropë ~ ~~ ~~ " ~ ~ ΕΓΠ<5~ ËFËTT EISA "ÉÏRMÂ" " "~~" ' "~~ΠΕΟΒΤ_~™~~ ËÔTA "~ ËTNcT ~ H_CTËL EVCA FICPt FECS FSB Γερμανία Βέλγιο Βουλγαρία" Γερμανία ΔανίοΓ~ Βέλγιο Γερμανία " Βέλγιο Λουξεμβούργο" " ' " " " ~Β_λγΐο "Βουλγαρία ~ Βέλγιο" Γαλλία Βέλγιο" Βέλγιο Γ_3ΰ_α~~ Ιταλία Βέλγιο " ~~ "Βέλγιο ~"~BéÂyîô ΗνΤΒασΊλΊ^ Βέλγιο Λουξεμβούργο Γαλλία Ην. Βασίλειο Βέλγιο Ην. Βασίλειο _ _ _ „ _ _. •• — —~-~~-pïÂT FIAT '. __ _ _ ™ __ Ιταλία ~"~~ _____________ Ιταλία Ιταλία Φινλανδία Πορτογαλία Γερμανία Γερμανία Γερμανία !σπανία Ισπανία Γαλλία, Ην. Βασίλειο Γαλλία COTEC Fundesco G. P Banque __ EDHEC GECE Eurelectric __ _ Hy Β α σ ί λ ε !0 Δανία Γαλλία Βέλγιο^ Γ" Βέλγιο [ Η Τ Ε α σ ί λ ε ιο Γερμανία Ελβετία Βουλγαρία ^v^avàia Φινλανδία Γερμανία. Γερμανία ι j Τ ~ "T Γερμανία Δανία Γερμανία TZ. lotJDL5ia_. _ 15 ?1 -. • "~~ Τ" _ ] _ _. _. ~ | ~ *~ * * * * * "" ~~~ Industrie und Handelskammer zu Aachen Industry Research and Development Group Infobrief Innovation Relay Centre - North of England Innovatop Institut Catala de Tecnologia Institut Frannais du Pttrole Institut National de Recherche Agronomique Institute for Managment of Innovation and Technology Institute for Material Research - Universitair Centrum Limburgs Institute for Strategic Consumer Research Institute of Professional Representatives before the European Patent Office institution of Civil Ingeneers Institute de Desevolvimento e Inovacao Tecnologica do Minho Instituto Superior de Economia e Gestao Institute Superior Tecnico Instituut voor Maatschappelijke Innova tie Instrument, Measuring Technique Servicing and Trading Company Limited Inter Primo International Federation of Science Editors Istrtuto di studi sulla ricerca e documentazione scientifica - Consiglio Nazlonale delle Rlcerche IstitutoSperimentaleperlaFrutticoltura * Jular Kiel Institute of World Economics Knight Peter (consultant) Koff Koninklijke Hoogovens Kovacs llona (professeur) Kraft Malerwerkstôtten Gmbh Kredietbank Kreditanstalt for Wiederaufbau Krog Iversen &Co Labbri Mirko (project manager) Lacave Michel et Del Castillo Jaime (consultants) Lahure Bernard (consultant) Lancashire Enterprises Lancaster Centre for the Study of Environmental Change Landesbank Berlin Larsson John (consultant) Impotanyo ecomircio de madeiras, Lda ** **. ~ * * " " ~ ~ "~~ ~~~ Library and Information Commission Lloyds TSB Group" LPE ID Databank (Lex Poot) Lyonnaise des Eaux Magneti Marelli Managment Construction and Engineering Marks & Spencer Maroushkina Maria (consultante) MedinovaAB Merck KgaA Darmstadt Micrel Minister of Education of Lithuania Mission of the Republic of Hungary to the European Communities M. O. A. Diveloppement Monte dei Paschi di Siena Mordchelles-RegnierG. (consultant) Morgan Bruce Sollicitors (avocats) Morin Jacques (consultant) Mulcahy Noel (professor) Multi-Poles * \ I I H K zu Aachen j IRC North England ÏCT ÏFP INRA IMIT SWOKA ËPÎ IDITE Minho CEDE 1ST IMI MTA/MMSZ IFSE ISRDS - CNR " ~ ARTA "~ " LPE MACE ~~ ^^ Γερμανία Ιρλανδία Λουξεμβούργο Ην. Βασίλειο Γερμανία Ισπανία Γαλλία Γαλλία Σουηδία Βέλγιο " " Κάτω Χώρες Γαλλία Ην. Βασίλειο Πορτογαλία Πορτογαλία Πορτογαλία Κάτω Χώρες Ουγγαρία Δανία Ιταλία Ιταλία Ιταλία Πορτογαλία Γερμανία Η v. Βασίλειο Δανία Κάτω Χώρες Πορτογαλία Γερμανία Βέλγιο ' ____________ Δανία Ιταλία Ισπανία Γαλλία Ην. Βασίλειο Ην. Βασίλειο Γερμανία Δανία Ην. Βασίλειο Ην. Βασίλειο Κάτω Χώρες Γαλλία Ιταλία Ην. Βασίλειο Ην. Βασίλειο Ρωσία Σουηδία Γερμανία Βουλγαρία ___________ Ουγγαρία Γαλλία Ιταλία Γαλλία Ην. Βασίλειο Γαλλία Ιρλανδία Λουξεμβούργο 16 * M. OA ' " ~ ~ "~ ~"~" ~~~"~" * "~~ National Committe for Technological Development National School of Public Health Nesth " Nethold Finance Nonhoff Dieter (consultant) North East Innovation Center Company, Ltd North Tyneside Council Nuclear Research Institute - Department of Nuclear Technology NÛtek nv Bank Nederlandse Gemeonten Observatory on Agricultural Research Systems ÔliFÎensted Holding Omega Generation Organisation de Copiration et de Diveloppement Economiques Osterreichische Patentanwalt Kammer OtakonKY Otto Versand ' P~T. Holding " ~ ~" Pateloup Monique (consultante) F-ïënÎOclTReglstreringsverket " Pechiney """"""" ~~ ~~ ~~ ~" ** * ' ~ Pentacle PFI-Prof- und Forschungsintrtut fur die Schuhhersteilung Piastre Robert (inventeur) * "Ι ~~~ ~~ ~ " ~ ~" "" " Nutek ÏBV BNG OCDE ~~ " " ~~ """" """__ "" '-—-—- —~ — PRV~" * ~~ ' • ~~~ Preussag AG Preussenelektra,AG ______ Rank Xerox Renault Repsol, S. A Research and Consultancy Services for Food, Land, and Environment RED NET - University of Saiïôra Reunanen MattJ (consultant) Roma Ricerch© RWE AG"(KhurtfDÎiitfnârT Siemens AG Smrthkline Beecham. __^_^^^_-^^^^^^^. __ "" " ~ ~~~" ~~ ____________«_______ __ __ SAC Riti-net _ * _____ Γ "~ ί Ουγγαρία Βουλγαρία Ελβετία Βέλγιο Γερμανία Ην. Βασίλειο Ην. Βασίλειο Rip. Tchèque Σουηδία " Κάτω Χώρες Ιταλία " ~~ Δανία Ιταλία Γαλλία Αυστρία Φινλανδία"~ Γερμανία Δανία Γαλλία Σουηδία Γαλλία " ~~ ' "" Γαλλία Γερμανία Γαλλία Γερμανία ______________ ^ Βασίλειο ~~ Ην. Βασίλειο _____ Γαλλία Ισπανία Ην. Βασίλειο Βέλγιο Φινλανδία Ιταλία Γερμανία Γερμανία Βέλγιο SNIA Ricerche™" Suciedad"Ëstatai pana el Desarollo del Disepo Industrial Sockti de Calcul Mathimathique _ __ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ __ : ,. , ; ZZZZZZZ_XZZZZZZ__-»- DPI SCM j !________ _____________ Γαλλία j _ -. • • ™| T~~t Steelcon Chimney, Esbjerg «* StephensDâvid Huw (consultant) STOAS~"*~~ —. _ ^_ _ _ _. ' - _ — _, — ^ _ _ _ _ „ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _. Stratgie et Mutation (consultants) "strategische"studlan deTTTansformationsprozesse, Forschung und Beratung ___ S&M __. " " _ _ _ _ _ _ _ _ _ __ Studio TêmpoTs. r. l Swedish Inventor Association Swiss Federal ïnâtltuteof Technology at Zorich _ -_ Tampere University of Technology Tech'lnnove Exapnsion Technologie Beratunj" Technology Innovation Information TEKES - Teknologî_nKênl_n^skesk_s" Tdtdiffusion d© France Telefonica ™θ CM institute The College of Management - Tel Aviv Tholnion'^vÏÏîiimeda "" """"""""" « """"' ~~" __ __ | ' " _____ __________________ _ -. " __ _ _ _ _ „ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ __ ETHZ — J_j__ TEKES TDF. — [ ι Δανία Ην. Βασίλειο Κάτω Χώρες Βέλγιο Γαλλία Γερμανία ί τ α Μα Σουηδία Ελβετία Ελβετία Φινλανδία Γαλλία Γερμανία Λουξεμβούργο Φινλανδία Γαλλία Ισπανία Ην·Baofte»o Ισραήλ Γαλλία V j 17 '. "" ** Total Toy Manufacturers of Europe Trinity College · Dublin Unibus Rutertratok Unilever Union des Assurances de Paris Union des Banques Suisses Union des Confidirations de l'Industrie et des Employeurs d'Europe Union Europienne de l'Artisanat et des Petites et des Moyennes Entreprises Union Framiaise des Designers industriels Union Internationale des Associations et organismes techniques Unioncamere Piemonte Unit de Formation et de Recherche en Science Sociales * Universidad Nacional de Education a Distancia * Universidade Aberta Universidade Autonome de Lisboa UniversitÛ degli Studi di Pavia, Dip. to di Elettronica, Prof. Franco Maloberti UniversitÛ di Bologna * Universiti de Innsbruck Universiti de Lund Universiti de Vilnius University College Galway University of Hamburg University of Hamlstadt - Hcpgslan Halmstadt University of Central England in Birmingham University of Gφtθborg * University of Iceland, Scientific and Technical information Services University of Sheffield (National Transputer Support Centre) University of Sussex, Science Policy Research Unit University of Sydney - Graduate School of Business * University of Warwick _ _ _ _ _ __ Veba, AG Verbindungsboro des Landes Sachsen-Anhalt bei der Europôische Union Vew, AG Victoria Holding Versicherung, AG Vienna Economics and BA University * Villa Real, Ltd Voest Alpine StahlLinz Volkswagen * Volvo AB Vuman Technology Services * Welsh Development Agency Wenzel Joachim (avocat) Wilson Roger (consultant) Wirtschaftskammer Osterreich Yorkshire and Humberside Regional Technology Network Zentrum Mechanisierung -Technologie (Ziegler Fritz) "~~" ' " __ " ' Ι TME UAP UBS UNICE UEAPME UFDI UATI CTESI ACLU UCG HH UCE NTSC SPRU GSB Sydney WRI WDA RTN Ι Γαλλία Βέλγιο Ιρλανδία Δανία Κάτω Χώρες Γαλλία Ελβετία Βέλγιο Βέλγιο Γαλλία Γαλλία Ιταλία Γαλλία Ισπανία Πορτογαλία Πορτογαλία Ιταλία Ιταλία Αυστρία Σουηδία Λιθουανία Ιρλανδία Γερμανία Σουηδία Ην. Βασίλειο Σουηδία Ισλανδία Ην. Βασίλειο Ην. Βασίλειο Αυστραλία Ην. Βασίλειο Γαλλία Γερμανία Βέλγιο Γερμανία Γερμανία Αυστρία Φινλανδία ~ Αυστρία Γερμανία Σουηδία Ην. Βασίλειο "" Ην. Βασίλειο Γερμανία Ην. Βασίλειο Αυστρία Ην. Βασίλειο Γερμανία 18 2. 1-Β - Σχόλια εκ μέρους των κυβερνήσεων (Περίληψη την οποία εκπόνησαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής) 19 ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΑΥΣΤΡΙΑΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ (ΠΒΚ). Η αυστριακή κυβέρνηση χαιρετίζει την έκδοση της ΠΒΚ και εκφράζει την ικανοποίηση της για την υιοθέτηση ενός ευρέος ορισμού για την έννοια της καινοτομίας, ο οποίος αναγνωρίζει τη σημασία όχι μόνο των τεχνολογικών παραγόντων, αλλά και άλλων πτυχών, όπως η οργάνωση, η διαχείριση, η συμμετοχή, τα επαγγελματικά προσόντα και ο πολιτισμός. Η καινοτομία έχει ιδιαίτερη σημασία για την οικονομική ανταγωνιστικότητα, την απασχόληση και τα κοινωνικά προβλήματα. Η Αυστρία πιστεύει ότι πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην κοινωνική καινοτομία, και ιδίως στη σχέση μεταξύ τεχνολογίας, καινοτομίας και απασχόλησης. Ωστόσο, οι δράσεις που θα αναληφθούν στο μέλλον στον τομέα αυτό θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τις εργασίες που έχουν πραγματοποιήσει σε θέματα πολιτικής για την καινοτομία και την απασχόληση οι διάφοροι φορείς των κρατών μελών, αλλά και τις σχετικές μελέτες του ΟΟΣΑ. Η συζήτηση την οποία προκάλεσε η Πράσινη Βίβλος είναι μια διαδικασία η οποία θα συνδυαστεί, στην Αυστρία, με τη χάραξη ενός εθνικού πλαισίου για την τεχνολογική πολιτική. Η αυστριακή κυβέρνηση διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι η καινοτομία βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο των προπαρασκευαστικών εργασιών του πέμπτου προγράμματος - πλαισίου και εκφράζει την ευχή να διαδραματίσει το πρόγραμμα "Καινοτομία" κινητήριο και συντονιστικό ρόλο σε κοινοτική κλίμακα. Επικουρικότητα Η αρχή της επικουρικότητας πρέπει να αποτελεί το βασικό άξονα σε κάθε προβληματισμού για την παιδεία, την φορολογία, το δίκαιο και τους άλλους θεσμικούς τομείς. Δεν πρέπει να δημιουργηθούν νέες γραφειοκρατικές διαδικασίες για τις διάφορες δράσεις που προτείνονται από την Πράσινη Βίβλο. Ο ρεαλισμός και η αναγνώριση του καίριου ρόλου των οποίο διαδραματίζουν οι επιμέρους οικονομικοί παράγοντες πρέπει να είναι οι κατευθυντήριες αρχές. Task Force Οι Task Force θεωρούνται χρήσιμες, πρέπει όμως να λυθεί το πρόβλημα της οικονομικής συμμετοχής της Ένωσης. Πρέπει να εξασφαλιστεί η διαφάνεια και η συμμετοχή των κρατών μελών στη λήψη των αποφάσεων. MME Η "προσφορά" πρέπει να προσαρμοστεί καλύτερα στις πραγματικές ανάγκες των MME σε θέματα μεταφοράς τεχνολογίας και καινοτομίας. Για την επίτευξη του σκοπού αυτού, θα ήταν χρήσιμο να διερευνηθούν ορισμένα θέματα, όπως η έννοια της "συνεχούς καινοτομίας", η καλύτερη χρήση μέσων πληροφορικής μεγάλης ισχύος, η αποδοχή μιας μακροπρόθεσμης προοπτικής, που θα καλύπτει όλη την περίοδο από τη γέννηση μιας ιδέας έως την εμπορική εκμετάλλευση της, και η προσαρμογή των προγραμμάτων υποστήριξης (η συμβολή της ομάδας εργασίας της CREST για τις MME θα μπορούσε να επηρεάσει επωφελώς τις περαιτέρω εργασίες για την ΠΒΙ). Προσανατολισμός της Ε&Α προς την καινοτομία Η αυστριακή κυβέρνηση είναι επίσης πεπεισμένη ότι: • • το πρόγραμμα-πλαίσιο πρέπει να δώσει υψηλή προτεραιότητα στην καινοτομία· οι οργανωτικές και διαρθρωτικές καινοτομίες είναι τουλάχιστον εξίσου σημαντικές με την εκμετάλλευση των εφευρέσεων· η Επιτροπή πρέπει να οργανώσει την απονομή ενός ευρςοπα'ίκού βραβείου καινοτομίας και σχετικές δραστηριότητες δημοσίων σχέσεων, προκειμένου να προωθήσει την καινοτομία στους κύκλους των MME, καθώς και στο ευρύ κοινό. • Η αυστριακή κυβέρνηση εκφράζει επιφυλάξεις ως προς τον ρόλο τον οποίο θα μπορούσε να διαδραματίσει ένας κεντρικός φορέας στον τομέα της τεχνολογικής "παρακολούθησης". Καινοτομία και ανθρώπινοι πόροι Η κυβέρνηση υποστηρίζει γενικά τις προτάσεις της Πράσινης Βίβλοι* όσον αφορά τους ανθρώπινους πόρους, και ειδικότερα: • τη σημασία που πρέπει να δοθεί στη διδασκαλία τεχνολογικών μαθημάτων στα σχολεία· 20 Ψ/ • • • • • την ανάγκη να βελτιωθούν οι ικανότητες και τα προσόντα στον τομέα της συνεργασίας και της επικοινωνίας- την προώθηση μιας καλύτερης εικόνας των επιστημονικών και τεχνολογικών κλάδων· τη δια βίου κατάρτιση· την απόδοση μεγαλύτερης έμφασης από τα εκπαιδευτικά συστήματα στη διαχείριση της καινοτομίας· τη βελτίωση της μεταφοράς γνώσεων και καινοτομιών μέσω της μεγαλύτερης κινητικότητας των φοιτητών, των ερευνητών, των τεχνικών και των μηχανικών. Βελτίωση των χρηματοοικονομικών πτυχών της καινοτομίας Κατά την άποψη της αυστριακής κυβέρνησης, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των "Business Angels" (επενδύσεις ιδιωτικών κεφαλαίων, που αφορούν κυρίως τις μικρές εταιρείες), των επιχειρηματικών κεφαλαίιον (για τις επιχειρήσεις μεσαίου μεγέθους) και της EASDAQ (για τις μεγάλες επιχειρήσεις). Οι τράπεζες πρέπει να αναπτύξουν μια "κουλτούρα" προσανατολισμένη προς την καινοτομία και την ανάληψη κινδύνων. Γενικότερα, είναι απαραίτητο να ενισχυθεί η συνοχή και η διασύνδεση μεταξύ των διαφόρων υπηρεσιών στους τομείς της μεταφοράς της τεχνολογίας, της χρηματοδότησης, της διαχείρισης, της οργάνωσης, της τεχνολογίας κ. λπ. Τα μέσα των διαρθρανεικών ταμείανν θα μπορούσαν να προσανατολιστούν αποτελεσματικότερα προς την καινοτομία. Οι φορολογικές επιδοτήσεις περιορίζονται από τους εθνικούς δημοσιονομικούς περιορισμούς και, σε κάθε περίπτωση, υπόκεινται στην αρχή της επικουρικότητας. Δημιουργία ενός περιβάλλοντος που να ευνοεί την καινοτομία • Είναι προτιμότερο να μειωθούν τα εμπόδια που δυσχεραίνουν την καινοτομία παρά να δημιουργηθεί ένας αναποτελεσματικός μηχανισμός παροχής υποστήριξης για την αντιμετώπιση τους. Οι διαδικασίες ίδρυσης επιχειρήσεων και κατάρτισης καινοτομικών σχεδίων πρέπει να απλουστευθούν· πρέπει να βελτιωθεί ο όλος συντονισμός μεταξύ των τοπικών, περιφερειακών, εθνικών και κοινοτικών επιπέδων. Πρέπει να αναπτυχθεί μια "κουλτούρα" στον τομέα των κανονιστικών ρυθμίσεων (και των προσπαθειών για την άρση τους), που να λαμβάνει υπόψη της τις ανάγκες και τις δυνατότητες των επιχειρηματιών. Η στρατηγική χρησιμοποίηση των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας είναι ανεπαρκής και πρέπει να εξεταστεί στα πλαίσια της πολιτικής που εφαρμόζεται στον τομέα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας σε εθνικό επίπεδο, αλλά και στο επίπεδο του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας. Συνιστάται η εναρμόνιση τιον τελών που καταβάλλονται για την απόκτηση διπλα)μάτων ευρεσιτεχνίας και η μείωση των τελών αυτών για τις MME. Πρέπει να προωθηθεί η χρήση των διπλίομάτων ευρεσιτεχνίας ως μέσου εμπορικής προώθησης (μάρκετινγκ). • • • • • 21 ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΔΑΝΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ (ΠΒΚ). Η δανική κυβέρνηση χαιρετίζει την πρωτοβουλία να δοθεί κεντρικότερος ρόλος στην καινοτόμο προοπτική των πολιτικών για την έρευνα και τη βιομηχανία. Το θέμα της καινοτομίας στη Δανία είναι ιδιαίτερα επίκαιρο. Το πολιτισμικό πλαίσιο, η κοινωνική και θεσμική καινοτομία, η μέριμνα για την προστασία των φυσικών και ενεργειακών πόρων, καθώς και οι επιπτώσεις της κοινωνίας των πληροφοριών, συνθέτουν το γενικότερο πλαίσιο εντός του οποίου η δανική κυβέρνηση επιθυμεί να διεξαχθεί μια συζήτηση για την ανάληψη συγκεκριμένων δράσεων. Εντούτοις, κατά τη γνώμη της, απαιτείται καλύτερη χρήση της αναλυτικής βάσης (για παράδειγμα μελέτες, ΟΟΣΑ και ΕΕ) προκειμένου να χαραχθεί μια συνεκτική στρατηγική για πρωτοβουλίες στο χώρο της καινοτομίας. Η δανική κυβέρνηση συμφωνεί με τους 5 γενικούς στόχους της ΠΒΚ, παράλληλα, όμως, εκφράζει ορισμένες επιφυλάξεις: Η κοινοτική πολιτική Ε&Α δεν θα πρέπει να συγχέεται με στενούς στόχους της βιομηχανικής πολιτικής. Η βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση θα πρέπει κατά κύριο λόγο να αποτελεί ευθύνη των κρατών μελιών. Κατά κανόνα, οι δράσεις που αναλαμβάνονται σε κοινοτικό επίπεδο θα πρέπει να τηρούν την αρχή της επικουρικότητας και, κατά συνέπεια, να έχουν ευρωπαϊκή διάσταση, όπως, για ιδιοκτησίας ή την παράδειγμα, συμβαίνει με τα πρότυπα, τα δικαιώματα πνευματικής εξαιρετικά δαπανηρή Ε&Α. Όσον αφορά τις γραμμές δράσης της ΠΒΚ θίγονται τα ακόλουθα ειδικά θέματα: "παρακολούθησης" θα αυξάνεται διαρκώς για τους Η σπουδαιότητα της τεχνολογικής υπεύθυνους λήψης αποφάσεων στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Για το λόγο αυτό, οι κοινοτικές προσπάθειες θα πρέπει να στοχεύουν στην ανάπτυξη της συνεργασίας και της σχετικής μεθοδολογίας μεταξύ των διαφόρων εθνικών ιδρυμάτων. Οι τομείς προτεραιότητας για την Ε&Α της ΕΕ θα πρέπει να καθοριστούν με περισσότερη προσοχή όσον αφορά την πλευρά της ζήτησης. Η εκπαίδευση θα πρέπει να εξακολουθήσει να αποτελεί τομέα ευθύνης κάθε κράτους μέλους. Εντούτοις, όμως, ενώ θα πρέπει να βασίζεται στις πολιτισμικές παραδόσεις του κάθε κράτους μέλους, θα πρέπει ταυτόχρονα να περιλαμβάνει μια ευρωπαϊκή αμοιβαία αναγνώριση δεξιοτήτων και ικανοτήτων. Η δανική κυβέρνηση, ενώ αναγνωρίζει τα ευεργετικά αποτελέσματα της κινητικότητας, πιστεύει πως παρόμοια σχέδια δεν θα πρέπει να είναι υποχρεωτικά. Δεδομένου ότι το πρόγραμμα κατάρτισης και κινητικότητας των ερευνητών δεν έχει προσανατολιστεί αρκετά προς τις επιχειρήσεις, τα σχέδια αυτά θα πρέπει να ενισχυθο\>ν με διαφορετικά και ρεαλιστικά μέσα για την ικανοποίηση διαφορετικών αναγκών. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στους διοικητικούς και οικονομικούς φραγμούς για τη συμμετοχή των MME σε προγράμματα Ε & ΤΑ. Θα πρέπει να εξεταστεί ο συντονισμός των μέσων της Επιτροπής, όπως είναι τα κέντρα αναδιανομής και τα σχέδια συνεργατικής έρευνας (CRAFT). Δεν κρίνεται σκόπιμη η δημιουργία φορολογικών μέσων σε κοινοτικό επίπεδο, αλλά θα ήταν χρήσιμη η ύπαρξη μεγαλύτερης διαφάνειας ως προς τα εταιρικά κέρδη που προέρχονται από την καινοτομία. Βασικός στόχος της βιομηχανικής πολιτικής της δανικής κυβέρνησης είναι να ενθαρρύνει την καινοτομία στις επιχειρήσεις, ειδικά στις MME και σε περιφερειακό επίπεδο. 22 ι Οι MME οι οποίες, κατά κανόνα, υστερούν έναντι των άλλων επιχειρήσεων σε θέματα απόδοσης και διοίκησης, εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο προβληματισμού, ενώ η εσωτερική ενίσχυση τους καθώς και η δικτύωση τους θεωρούνται θέματα ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Ο στόχος της ανάπτυξης μιας συστηματικής οικονομικής πληροφόρησης αποτελεί τομέα στον οποίο η δανική κυβέρνηση επιθυμεί να πειραματιστεί περαιτέρω. 23 ίτ ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ Η Γερμανική Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση χαιρετίζει την έκδοση της Πράσινης Βίβλου της Επιτροπής για την καινοτομία και αναφέρει ότι στη Γερμανία η "ανταλλαγή απόψεων για την καινοτομία" διήρκεσε αρκετό χρονικό διάστημα. Στην απάντηση της η γερμανική κυβέρνηση διατυπώνει τη σύσταση όπως τα θέματα της καινοτομίας αντιμετωπίζονται σε επίπεδο κράτους μέλους και σε περιφερειακό επίπεδο προκειμένου να υπάρχουν τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα. Επισημαίνεται, επίσης, η μεγάλη σημασία που έχει η ανταλλα γή πληροφοριών και εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών. Η γερμανική κυβέρνηση θεωρεί ότι η Επιτροπή θα πρέπει να αναλάβει το συντονισμό της διεξαγωγής παρόμοιων επαφών. Στη γερμανική απάντηση, γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στις παρακάτω γερμανικές πρωτοβουλίες επειδή πιστεύεται ότι η αποκτηθείσα εμπειρία μπορεί να αποβεί χρήσιμη στις συζητήσεις για την ευρωπαϊκή καινοτομία: • Η έκθεση Koopman, η οποία αναφέρεται στην επίσημη παρουσίαση και την αποτελεσματικότητα των κανονισμών • Το πρόγραμμα (lurch wissenschaftlich-techische Information), στόχος του οποίου είναι η τόνωση της γερμανικής καινοτομίας με την παροχή χρήσιμων επιστημονικών/τεχνικών πληροφοριών (Ionovationsstiraulierung der Deutschen Wirtschaft INSTI • Η πρωτοβουλία μελέτης τεχνολογικών προοπτικών Delphi, η οποία έχει λειτουργήσει επιτυχώς σε εθνικό επίπεδο. Το εκπαιδευτικό σύστημα κάθε κράτους μέλους είναι μοναδικό, εντούτοις, όμως, όλα ανεξαιρέτως τα εκπαιδευτικά συστήματα δεν θα πρέπει να παραλείπουν τη συμπερίληψη βασικών δεξιοτήτων σε θέματα τεχνολογίας των πληροφοριών καθώς και νομικών/εμπορικών σπουδών. Το εκπαιδευτικό σύστημα θα πρέπει να προσφέρει τα κατάλληλα εφόδια σε όλους όσοι έχουν την ικανότητα και τη θέληση να ακολουθήσουν μια εξατομικευμένη επαγγελματική σταδιοδρομία. Οι δραστηριότητες τεχνολογικής "παρακολούθησης" έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας εάν εκτελούνται σε εθνικό επίπεδο και στη συνέχεια υποβάλλονται σε συγκρίσεις που συντονίζονται σε κοινοτικό επίπεδο. Οι τελικές αποφάσεις για το ποιες τεχνολογίες είναι οι σημαντικότερες αποτελούν αρμοδιότητα κάθε μεμονωμένης επιχείρησης. Στο στάδιο αυτό δεν συνιστάται η διεξαγωγή συστηματικών ερευνών για την καινοτομία σε κάθε κράτος μέλος. Η γερμανική κυβέρνηση συμφωνεί με τα θέματα που αφορούν τ,ην πνευματική ιδιοκτησία και τονίζει ότι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας παίζουν συχνά καταλυτικό ρόλο για την εξασφάλιση χρηματοδότησης. Εξαλλου, για να καταδειχθεί στο ευρύ κοινό το πραγματικό κόστος από την παραβίαση των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, θα πρέπει να σκιαγραφηθεί η εκτίμηση του κοινωνικού κόστους, π. χ. απώλεια κερδών για τη βιομηχανία και επακόλουθη ανεργία. Η γερμανική κυβέρνηση συμφωνεί κατ αρχήν μ?, την Κοινότητα. Στον τομέα της εκπαίδευσης συνιστάται ευρεία χρήση των υποδειγμάτων χρησιμότητας. Η γερμανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι θα πρέπει να υπάρχει μεγαλύτερη διαφάνεια μεταξύ των κρατών μελών ως προς το περιεχόμενο των μαθημάτων αντί να δίνεται έμφαση στην αμοιβαία αναγνώριση του τελικού προϊόντος, π. χ. των επαγγελματικών τίτλων. Για να ενισχυθεί η κινητικότητα ερευνητών και φοιτητών, η γερμανική κυβέρνηση προτείνει να χρησιμοποιηθούν κεφάλαια από τα διαρθρο3τικά ταμεία της ΕΕ προκειμένου να απασχοληθούν πτυχιούχοι ή απόφοιτοι μέσης εκπαίδευσης ως βοηθοί σε θέματα καινοτομίας. Η γερμανική κυβέρνηση χαιρετίζει την απλούστευση των διοικητικών διατυπώσεων και προτείνει να καθιερωθεί η διεξαγωγή ενός σεμιναρίου με συμμετοχή από το χώρο της βιομηχανίας για την ανταλλαγή ιδεών σχετικά με την απλούστευση των διατυπώσεατν. Η γερμανική κυβέρνηση, ενώ συμφωνεί με την άποψη ότι οι ερευνητικές προσπάθειες θα πρέπει να προσανατολιστούν περισσότερο προς την καινοτομία, πιστεύει ότι θα πρέπει να δοθεί 24 β ιδιαίτερη προσοχή, ούτως ώστε να μην παρεμποδίζεται η δημιουργικότητα ούτε να μειώνεται το επίπεδο των βασικών επιστημών, σε κοινοτικό επίπεδο. • Το πρόγραμμα Ε&Α της ΕΕ θα πρέπει να επικεντρωθεί σε ορισμένους ειδικούς τομείς στρατηγικής σημασίας για το μέλλον της Ευρώπης· • Η Ε&Α της ΕΕ θα πρέπει να προσανατολίζεται σε μεγαλύτερα σχέδια υψηλού κινδύνου τα οποία δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν σε εθνικό επίπεδο· • Οι στόχοι κάθε προγράμματος Ε&Α θα πρέπει να καθορίζονται με σαφήνεια και να δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στον αντίκτυπο τους σε τομείς στρατηγικής σημασίας· • Τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ θα πρέπει να έχουν σαφή προσανατολισμό προς την καινοτομία · • Η γερμανική κυβέρνηση συμφωνεί με το στόχο να αυξήσουν τα κράτη μέλη τις δαπάνες Ε&Α, ώστε να φθάνουν το 3% του ΑΕγχΠ τους. Η γερμανική κυβέρνηση συμφατνεί ότι θα πρέπει τα ευεργετικά αποτελέσματα της καινοτομίας να τύχουν αναγνώρισης, ιδιαίτερα από το ευρύ κοινό, και πιστεύει ότι οι προτάσεις που περιέχονται στην Πράσινη Βίβλο για την καινοτομία δεν προχωρούν αρκετά μακριά. Για το λόγο αυτό προτείνει τις ακόλουθες δράσεις. • θα πρέπει να προβληθεί στο ευρύ κοινό ο αντίκτυπος των προγραμμάτων Ε&Α της ΕΕ στην καθημερινή ζωή. • θα πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα σύστασης μιας ομάδας συμβούλων σε θέματα δημοσίων σχέσεων, οι οποίοι θα καταρτίσουν μια σειρά πρακτικών μέτρων για την προβολή της θετικής εικόνας της καινοτομίας, πιθανώς με τη χρησιμοποίηση σύγχρονων μεθόδων τεχνολογίας των πληροφοριών. • Στο μέλλον, τα προγράμματα-πλαίσια θα πρέπει να συνοδεύονται από παρόμοια μέτρα. 25 ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΙΙΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟ ΠΛ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ. Γενικές παρατηρήσεις Η ισπανική κυβέρνηση χαιρετίζει την Πράσινη Βίβλο. Εγκρίνει την οριζόντια και ολοκληρωμένη προσέγγιση της Βίβλου και συμμερίζεται την ανάγκη χάραξης μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής για την προώθηση της καινοτομίας. Παρόλο που η ισπανική κυβέρνηση συμφωνεί, σε γενικές γραμμές, με την πραγματοποιηθείσα ανάλυση για την κατάσταση που επικρατεί στην Ευρώπη, εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Πράσινη Βίβλος δεν αξιοποιεί επαρκώς ορισμένες υποδείξεις που περιέχονται στην "Λευκή Βίβλο για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση", όπως: οικονομικό χάσμα μεταξύ μεγάλων εταιρειών και MME, κοινωνικό χάσμα κ. κλπ. Συγκεκριμένα, θεωρείται εσφαλμένη η περιορισμένη σημασία που δίνεται στην καινοτομία ως θεμέλιο μιας μακρόπνοης τεχνολογικής, κοινωνικής και οικονομικής συνοχής. Η Πράσινη Βίβλος περιορίζεται στην επισήμανση των βασικών εμποδίων και προκλήσεων για την καινοτομία χωρίς μια κατάλληλη σφαιρική πρόταση για την ενίσχυση της καινοτομίας στην ΕΕ. Τέλος, θα πρέπει να δοθεί περισσότερη προσοχή σε πρωτοβουλίες που στοχεύουν στην προώθηση της μεταφοράς τεχνολογίας μεταξύ περιφερειών και (παραδοσιακών) τομέων, για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας. Κιόικες παρατηρήσεις 7. Άξονας δράσης 1 : ανάπτυξη της τεχνολογικής "παρακολούθησης" και της μελέτης τεχνολογικών προοπτικών. Θα πρέπει να διευρυνθεί ο ρόλος που προβλέπεται να διαδραματίσει το Ινστιτούτο Μελέτης Τεχνολογικών Προοπτικών (IPTS). 2. Άξονας δράσης 2: καλύτερος προσανατολισμός της έρευνας προς την καινοτομία. • Οι επιτροπές προγραμμάτων θα πρέπει να ασχολούνται με δραστηριότητες task force. • Πρώιμη συμμετοχή των MME στις δραστηριότητες Ε&Α και όχι μόνο στην εφαρμογή των αποτελεσμάτων. • Μεταξύ των παραμέτρων παρακολούθησης και αξιολόγησης των ερευνητικών προγραμμάτων θα πρέπει να περιλαμβάνεται η κοινωνική και οικονομική συνοχή και η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης. 3. Άξονας δράστις 4: ενίσχυση της κινητικότητας φοιτητών και ερευνητών. Οι δράσεις θα πρέπει να σχεδιαστο\>ν κατά τρόπον ώστε να προσελκύουν (και να διατηρούν) ειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό σε λιγότερο ευνοημένες περιοχές. 4. Άξονας δράσης 5: προώθηση της ευρύτερης συνειδητοποίησης των ευεργετικών αποτελεσμάτων της καινοτομίας. Θα πρέπει να επιστρατευτούν τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης (τηλεόραση, ραδιόφωνο, Τύπος, ) για την προώθηση της ευαισθητοποίησης του ευρύτερου κοινού στον τομέα αυτό. 5. Άξονας δράσης 7: θέσπιση φορολογικών συστημάτων που να ευνοούν την καινοτομία. Στο πλαίσιο της μείωσης των κρατικών ελλειμμάτων, θα πρέπει να είναι υποχρεωτική η εκ των προτέρων ενδελεχής ανάλυση του δημοσιονομικού κόστους των νέων σχεδίων. 6. Άξονας δράσης 8: προώθηση της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Τα ερευνητικά κέντρα (τόσο ιδιωτικά όσο και δημόσια) θα πρέπει να ωφελούνται και αυτά από τις πολιτικές προώθησης. 7. Άξονας δράσης 9: απλούστευση των διοικητικών διατυπώσεων. Απόλυτη συμφωνία με τις απόψεις της Επιτροπής. 26 8. Άξονας δράσης 12: ενθάρρυνση της καινοτομίας στις επιχειρήσεις, και ιδιαίτερα στις ΜΜΠ, και ενύτχυση της περιφερειακής διάστασης Ώ)ς καινοτομίας. Θα πρέπει να ενισχυθεί η απαραίτητη ενδοπεριφερειακή συνεργασία και ο συντονιστικός ρόλος τατν εθνικών διοικήσεων. 9. Άξονας δράσης 13: ανανέωση και εκσυγχρονισμός της δράσης των δημόσιων φορέων υπέρ της καινοτομίας. Θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η χρήση κρατικών μέσων άμεσης στήριξης. Τέλος, οι πολιτικές για την καινοτομία θα πρέπει να εξετάζονται σε επίπεδο αρχηγών κρατών/κυβερνήσεων, ούτως ώστε τα θέματα της καινοτομίας να περιλαμβάνονται στις ημερήσιες διατάξεις του Συμβουλίου Υπουργών. 27 ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΦΙΝΛΑΝΛΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ. Η φινλανδική κυβέρνηση χαιρετίζει την Πράσινη Βίβλο και επιθυμεί να γνωστοποιήσει στην Κοινότητα την εμπειρία που έχει αποκτήσει σε επίπεδο κράτους μέλους καθώς και να συμμετάσχει ενεργά στη συνέχεια που θα δοθεί στην παρούσα δημοσίευση. Οι ακόλουθες πρωτοβουλίες που αναλήφθηκαν στην Φινλανδία αποδείχθηκαν εξαιρετικά επιτυχείς και ενδεχομένως να ενδιαφέρουν άλλα κράτη μέλη. (i) Το πρόγραμμα National High Technology Mentor Programme εφαρμόστηκε και δοκιμάστηκε με ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Έμπειροι βιομήχανοι αξιολογούν τις ενδιαφερόμενες MME πιστοποιητικό επιχειρηματικού κεφαλαίου" προκειμένου να διευκολύνονται οι συζητήσεις με τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Η προσέγγιση αυτή προετοιμάστηκε σε συνεργασία με την Επιτροπή. "Ευρωπαϊκό εκδίδουν ένα και (ii) Το Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (Kera) δημιούργησε πρόσφατα ένα σύστημα ταχείας δανειοδότησης (με όριο τα 20. 000 ECU) από κρατικά κεφάλαια, με πολύ μικρές εγγυήσεις για τις νέες εταιρείες. Οι MME το υποδέχθηκαν πολύ θετικά. Η φινλανδική κυβέρνηση υποστηρίζει την ταχεία αύξηση των δαπανών Ε&Α. Η Ευρώπη θα είναι σε θέση να ανταγωνιστεί την Ιαπωνία και τις Ηνωμένες Πολιτείες μόνο όταν οι σχετικές δαπάνες φθάσουν περίπου το 3% του ΑΕγχΠ της. Για να γίνει δυνατή η απρόσκοπτη ανάπτυξη της ευραιπαϊκής πολιτικής σε θέματα καινοτομίας και να προωθηθεί η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης, οι δαπάνες Ε&Α θα πρέπει να αυξηθούν τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης θα πρέπει να συμπεριλάβει τις νέες ιδέες για τη βελτίωση των ευρωπαϊκών διαδικασιών καινοτομίας, ούτως ώστε να μπορέσει να επηρεάσει θετικά την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα: χρειάζεται εξωτερική βοήθεια για την αξιολόγηση της καινοτομίας, τις αναλύσεις της αγοράς και για άλλα θέματα στα οποία υστερούν οι MME. Η φινλανδική κυβέρνηση υποστηρίζει τη δημιουργία της EASDAQ και προτείνει την πειραματική εφαρμογή, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, της τεχνολογικής αξιολόγησης και τη διάδοση των σχετικών γνώσεων. Προτείνει, επίσης, οι τράπεζες να αναπτύξουν δεξιότητες και γνώσεις γύρω από τις τεχνολογίες και τα ειδικά χρηματοπιστωτικά θέματα που ενδιαφέρουν τις εταιρείες τεχνολογικής βάσης. Το κέντρο τεχνολογικής ανάπτυξης TEKES πρόκειται να ξεκινήσει τη χρησιμοποίηση ενός νέου χρηματοδοτικού μέσου που ονομάζεται μετοχικό δάνειο. Το δάνειο αυτό υπολογίζεται ως ίδιο μετοχικό κεφάλαιο της εταιρείας και κατά τον τρόπο αυτό βελτιώνεται ο ισολογισμός της. Η χρησιμοποίηση κεφαλαίων περιφερειακής ανάπτυξης θα πρέπει να προσανατολίζεται σε σχέδια Η&Λ σε εθνικό επίπεδο. Η φινλανδική κυβέρνηση δεν υποστηρίζει το ρόλο του Ιδρύματος Μελέτης Τεχνολογικών Προοπτικών (IPTS) όσον αφορά την τεχνολογική "παρακολούθηση" και κατά τη γνώμη της θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν τα ισχύοντα εθνικά συστήματα και να γίνει ανταλλαγή εμπειριών. Θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η καινοτομία στον τομέα των υπηρεσιών. Ο τομέας των υπηρεσιών θα πρέπει να συμπεριληφθεί στα συστήματα χρηματοδότησης της καινοτομίας και να αντιμετωπιστεί ισότιμα με τη βιομηχανία, αφού, όσον αφορά την απασχόληση, είναι τουλάχιστον εξίσου σημαντικός με αυτήν. Τα ακόλουθα θέματα που αφορούν την καινοτομία θα πρέπει να αντιμετωπιστούν σε κοινοτικό επίπεδο: (i) προετοιμασία κοινών προτύπων, οδηγιών και συνολικών συμφωνιών, (ii) μηχανισμοί και φόρουμ συνεργασίας που βοηθούν τα κράτη μέλη και τις επιχειρήσεις τους να κοινοποιούν τις εμπειρίες τους και να μαθαίνουν αμοιβαία από αυτές, (iii) σχέδια τα οποία είναι πολύ μεγάλα ή δαπανηρά για να πραγματοποιηθούν από μία και μόνο χώρα, (iv) νέες κοινές νομοθετικές και κανονιστικές πράξεις (για παράδειγμα, το καταστατικό της "ευρωπαϊκής εταιρείας"), (ν) συντονισμός των πολιτικών καινοτομίας της ΕΕ με άλλα μέσα της Ένωσης (π. χ. , διαρθροπικά ταμεία, βιομηχανική πολιτική). 28 =)2 ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΙΪΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ. Η Πράσινη Βίβλος για την καινοτομία συμβάλλει επωφελώς σε μια δημόσια και χωρίς δογματισμούς συζήτηση για το ιδιαίτερα σημαντικό θέμα της καινοτομίας. Η καινοτομία και η επικουρικότητα II καινοτομία αποτελεί άριστο παράδειγμα τομέα στον οποίο η επικουρικότητα εφαρμόζεται με μεγαλύτερη σαφήνεια (η καινοτομία αποτελεί κατ'αρχάς ευθύνη των επιχειρήσεων και των επιχειρηματιών, διότι αυτοί - και όχι οι διοικήσεις - είναι εκείνοι οι οποίοι έχουν τις καλές ιδέες). Η παρέμβαση της Ένωσης στον τομέα της καινοτομίας μπορεί να αιτιολογηθεί κυρίως για τις επιχειρήσεις που αναπτυσουν δραστηριότητα στην ευρωπαϊκή και την παγκόσμια αγορά. Η πρόσβαση των MME στα ευρο^αίκά προγράμματα πρέπει να βελτιωθεί. του επιχειρηματικού κεφαλαίου, όπως είναι η δημιουργία Ανάλυση της Πράσινης Βίβλου Για τη βελτίωση της ιδιωτικής χρηματοδότησης της καινοτομίας στις MME, η Γαλλία έλαβε της μέτρα υποστήριξης κεφαλαιαγοράς Nouveau Marché (1996). Ήδη εκπονούνται μελέτες για τη θέσπιση φορολογικών μεταρρυθμίσεατν προς όφελος των καινοτόμων επιχειρήσεων, ενώ εξετάζεται η παροχή κινήτρων ούταις ώστε τα συνταξιοδοτικά ταμεία να αφιερώνουν μέρος των επενδύσεων τους στην καινοτομία. II Γαλλία υπενθυμίζει ότι τάσσεται υπέρ της δημιουργίας ενός κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας (έχει κυρώσει την συμφωνία για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ήδη από το Î992). Η απλούστευση των διοικητικών διατυπώσεων ανήκει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Η ανάλυση στην οποία προβαίνει η Επιτροπή όσον αφορά την ανεπάρκεια της ερευνητικής προσπάθειας είναι απαισιόδοξη. Στη Γαλλία, παρατηρούνται σημαντικές χρηματοοικονομικές προσπάθειες υπέρ της έρευνας, τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο. Η Γαλλία θεωρεί ότι η βασική έρευνα πρέπει να υποστηρίζεται από το κράτος και να διασφαλίζεται, μεταξύ άλλων, ένας δεσμός μεταξύ της βασικής έρευνας και της δημιουργίας νέων προϊόντων. Η Γαλλία εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι στην Πράσινη Βίβλο δεν γίνεται λόγος για την παροχή κινήτρων στους ερευνητές και για την εξάπλωση των επιχειρήσεων, Αξονες δράσης της Πράσινης Βίβλου Η Γαλλία διαπιστώνει ότι η Πράσινη Βίβλος δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένες προτάσεις για δράσεις τις οποίες θα μπορούσε να αναλάβει η Επιτροπή. II Λαϊκή Βίβλος αναφέρεται ελάχιστα στο πρόγραμμα - πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης. II Γαλλία επισημαίνει με λύπη τον υπερβολικά έντονο διαχωρισμό μεταξύ της δράσης 3 ("διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων") και της δράσης 1 ("εφαρμογή") των προγραμμάτων έρευνας. Στο 5ο πρόγραμμα - πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης θα ήταν ευχής έργον να υπάρχει καλύτερος συντονισμός μεταξύ τατν δύο αυτών δράσεων. Η Γαλλία ζητά επίσης να αποσαφηνιστούν περισσότερο οι στόχοι του προγράμματος - πλαισίου έρευνας και ανάπτυξης: το πρόγραμμα - πλαίσιο πρέπει να υποστηρίζει την επιστημονική και τεχνολογική ανταγωνιστικότητα μας και δεν μπορεί να διαδραματίζει συγχρόνως έναν ειδικό ρόλο στον τομέα της συνοχής (η αποστολή αυτή ανήκει ειδικότερα στο ΕΤΠΑ). Η Γαλλία υποστηρίζει την εξαιρετική πρωτοβουλία των Task Force. Η Γαλλία εκφράζει επιφυλάξεις ως προς τη δημιουργία νέων παρατηρητηρίων, όπως είναι το "ευρωπαϊκό παρατηρητήριο της καινοτομίας και της αγροτικής ανάπτυξης" ή το "ευρωπαϊκό παρατηρητήριο καινοτομικών πρακτικών επαγγελματικής κατάρτισης". Η ενίσχυση του Ιδρύματος Μελέτης Τεχνολογικών Προοπτικών της Σεβίλλης δεν αποτελεί προτεραιότητα. Αντίθετα, Η Γαλλία εισηγείται την καλύτερη αξιοποίηση των προσπαθειών που καταβάλλουν στον τομέα αυτό τα κράτη μέλη, όπως είναι η βρετανική πρωτοβουλία "Technology Foresight" ή η γαλλική πρωτοβουλία "100 technologies-clés". 29 ^ Η Γαλλία τάσσεται υπέρ της ανάθεσης ενός συντονιστικού ρόλου στην Ένωση, η οποία θα πρέπει να μπορεί να εξασφαλίζει τη συνοχή μεταξύ των δημόσιων παρεμβάσεων και των ιδιωτικών προσπαθειών, προκειμένου να υποστηριχθεί, στα πλαίσια του προγράμματος - πλαισίου έρευνας και ανάπτυξης, η βιομηχανική έρευνα, η οποία συγχρηματοδοτείται από την Κοινότητα και τους βιομηχάνους ή τα δημόσια εργαστήρια. Η Επιτροπή θα μπορούσε, με τον τρόπο αυτό, να προσδώσει μια πραγματικά ευρωπαϊκή διάσταση στη βασική έρευνα και να διευκολύνει την ανάπτυξη βασικών τεχνολογιών. 30 C)L ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΙΡΛΑΝΔΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΙΙΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟ ΓΙΛ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ. Η ιρλανδική κυβέρνηση χαιρετίζει την ΠΒΚ και εκφράζει, κατ ' αρχήν, τη συμφωνία της με το γενικότερο πνεύμα της. Τα ακόλουθα σημεία αντικατοπτρίζουν τις απόψεις της ως προς ορισμένα ειδικά θέματα: (i) Η ικανότητα των κρατών μελών να επιδίδονται σε ευρείες ασκήσεις τεχνολογικής επαγρύπνησης έχει ορισμένα όρια και για το λόγο αυτό θα ήταν χρήσιμο η δραστηριότητα αυτή να διεξάγεται σε επίπεδο ΕΕ και να επικεντρώνεται στην "τεχνολογική ώθηση". (ii) Οι Task Force, όπως παρουσιάζονται προς το παρόν, μπορούν να παρακινήσουν την καινοτομία μόνο σε ορισμένους τομείς ή χώρες. Προτείνεται όπα>ς η μέθοδος επιλογής των Task Force αντικατοπτρίζει τις ανάγκες όλων των κρατών μελών. (iii) Η ιρλανδική κυβέρνηση χαιρετίζει τη σημασία που αποδίδει η ΠΒΚ στις MME· άλλωστε η ιρλανδική κυβέρνηση, όταν ασκούσε την προεδρία της ΕΕ, συνέβαλε ενεργά στη δημιουργία μιας ομάδας εργασίας του CREST προκειμένου να εξεταστούν τρόποι ενίσχυσης της συμμετοχής των MME στα ερευνητικά προγράμματα της ΕΕ. Χωρίς να παραγνωρίζεται ότι ορισμένοι άξονες δράσης θα διευκολύνουν τη δημιουργία καλύτερων συνθηκών για τις MME, τονίζεται ότι χρειάζεται μια περισσότερο παρεμβατική πολιτική ώστε οι ιδέες και οι γνώσεις των ερευνητικών ινστιτούτων να αξιοποιούνται κατά την εμπορική φάση. Ως παραδείγματα αναφέρονται οι τρέχουσες πολιτικές στη Φινλανδία και το Ισραήλ. (iv) Οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων, η βιομηχανία και το ευρύ κοινό θα πρέπει να βελτιώσουν την αντίληψη που έχουν για την επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία. Αυτή καθαυτή η μάθηση θα πρέπει να αποτελέσει αναπόσπαστο τμήμα της διαδικασίας της καινοτομίας. Η κατάρτιση αποτελεί πολύ ειδική δραστηριότητα και δεν μπορεί να συμβάλει δραστικά στην αλλαγή της νοοτροπίας. (ν) Τα οικονομικά κίνητρα θεωρούνται καίριας σημασίας Ως τούτου, αντιμετωπίζονται πολύ θετικά οι προτάσεις για τη δημιουργία της ευρωπαϊκής κεφαλαιαγοράς EASDAQ, την παροχή τραπεζικών εγγυήσεατν υπέρ των καινοτόμων MME από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων και τη δημιουργία πολυεθνικών κεφαλαίων εκκίνησης. εκ (vi) Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία της μεταφοράς τεχνολογίας και προτείνεται ο σχεδιασμός μιας εξειδικευμένης σειράς δράσεων που θα στοχεύουν στη συνειδητοποίηση ότι η απορρόφηση τεχνολογίας, ανεξάρτητα εάν έχει δημιουργηθεί εντός ή εκτός της Ευρώπης, μπορεί να αποτελέσει ικανοποιητικότερη λύση για τις επιχειρήσεις από ό,τι η εσωτερική Ε&Α. (vii) Στην επιθεώρηση που εκδίδει το STIAC (Συμβουλευτικό Συμβούλιο Επιστήμης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας) τονίζεται η σημασία της ανάπτυξης δεσμών και της δημιουργίας δικτύων, ιδιαίτερα για την άμβλυνση του μειονεκτήματος της μικρής κλίμακας. 31 *fY ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΙΤΑΛΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΙΙ ΒΙΒΛΟ ΠΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ. Η ιταλική κυβέρνηση χαιρετίζει την έκδοση της Πράσινης Βίβλου για την καινοτομία και συμφωνεί με τα συμπεράσματα και τις δράσεις που προτείνονται σ'αυτήν. Εκτιμά ότι η Πράσινη Βίβλος και το συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στη Ρώμη (στις 30 Μαΐου 1996) συνέβαλαν στην ευαισθητοποίηση όλατν όσον αφορά τα διάφορα θέματα που συνδέονται με την καινοτομία στην Ευρώπη. Η ιταλική κυβέρνηση συμφατνεί με την άποψη ότι οι επενδύσεις στον τομέα της επιστήμης και της τεχνολογίας πρέπει να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της κοινωνίας και/ή της βιομηχανίας. Προτείνει, εκτός από τα εμπόδια που δυσχεραίνουν την καινοτομία και τα οποία επισημαίνονται στην Πράσινη Βίβλο, οι μελλοντικές δράσεις να λαμβάνουν υπόψη τους τα τομεακά εμπόδια στα οποία προσκρούει η καινοτομία στους διάφορους επιμέρους κλάδους δραστηριότητας (π. χ. , βιομηχανία συναρμολόγησης, αλυσίδες ολοκληρωμένης παραγωγής, βιομηχανίες που βρίσκονται σε φάση ωριμότητας κ. λπ. ). Προτείνει, τέλος, να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην προστασία της πνευματικής κληρονομιάς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 32 ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΝΟΡΒΙΙΠΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΙΙ ΒΙΒΛΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ. Η νορβηγική κυβέρνηση χαιρετίζει την πρωτοβουλία βελτίωσης της καινοτόμου ικανότητας της Ευρώπης. Τα ακόλουθα σημεία σκιαγραφούν τις απόψεις της για ορισμένα καίρια θέματα που προέκιτψαν από τη σχετική ανταλλαγή απόψεατν. (i) Οι προσπάθειες τεχνολογικής επαγρύπνησης θα πρέπει να συντονίζονται καλύτερα και οι εργασίες ινστιτούτων όπως το EPTS θα πρέπει να γνωρίζουν ευρεία διάδοση. (ii) Απαιτείται περαιτέρω εργασία στον τομέα των στατιστικών ερευνών για την καινοτομία. Θα πρέπει να υπάρχει στενότερη σύνδεση με τις αντίστοιχες εργασίες του ΟΟΣΛ. (iii) Η Κοινότητα θα πρέπει να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη νέων και διαφανών συστημάτων αναγνώρισης δεξιοτήτων. (iv) Γίνεται θερμά δεκτή η δημιουργία μιας ευρωπαϊκής κεφαλαιαγοράς, της EASDAQ. (ν) II νορβηγική κυβέρνηση εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι πολλές ευρωπαϊκές εταιρείες μεταφέρουν τις δραστηριότητες τους Ε&Α εκτός Ευρώπης εξαιτίας της ύπαρξης απαγορευτικής νομοθεσίας, όπως συμβαίνει με το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας. Περαιτέρω πρωτοβουλίες σ'αυτόν τον τομέα θα πρέπει να συνδέονται στενά με τις πρωτοβουλίες του ΟΟΣΑ και του ΛΟΕ και να συντονίζονται σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο. (vi) Θα πρέπει να ενισχυθεί η ανταλλαγή εμπειριών σε θέματα περιφερειακών συνθηκών για την καινοτομία. Η νορβηγική κυβέρνηση τονίζει το γεγονός ότι δεν είναι επαρκείς, και κατά συνέπεια πρέπει να ενισχυθούν, οι δεξιότητες που σχετίζονται με την επισήμανση και την ανάλυση της συστηματικής οικονομικής πληροφόρησης. Τονίζει, επίσης, ότι μια πολιτική στον τομέα της καινοτομίας για τον 21ο αιώνα θα πρέπει να περιλαμβάνει διεξοδικότερη ανάλυση της καινοτόμου ικανότητας του τομέα των υπηρεσιών. 33 <*)? ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ. Πολιτική καινοτομίας 1. Η διατύπωση του "ευρωπαϊκού παραδόξου" γίνεται με βάση μια "γραμμική και ξεπερασμένη άποψη χου φαινομένου της καινοτομίας. Οι πολιτικές Ε&Α, καθώς και μια ενδεχόμενη κοινοτική πολιτική καινοτομίας, δεν μπορούν να καλύψουν τα κενά των βιομηχανικών πολιτικών και των πολιτικών υπέρ των επιχειρήσεων, ούτε να επιλύσουν μείζονα προβλήματα, όπως είναι η διάδοση και η επίδειξη, τα οποία έχουν ζωτική σημασία για τις MME. Για την Πορτογαλία, η μεταφορά των πόρων των προγραμμάτων Ε&Α προς μια πολιτική καινοτομίας φαίνεται μη βιώσιμη από πολιτική και οικονομική άποψη. Ανάπτυξη και απασχόληση - κοινωνική και οργανωτική καινοτομία 2. Η Πορτογαλία θεωρεί ότι η Πράσινη Βίβλος αντιμετωπίζει σε περιορισμένη μόνο έκταση το πρόβλημα των σχέσεων μεταξύ καινοτομίας, ανάπτυξης και απασχόλησης. Δεν είναι οι τεχνολογίες εκείνες οι οποίες μπορούν να λύσουν τα οργανωτικά προβλήματα ή που δημιουργούν νέες ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις, αλλά η εφαρμογή τους με ρηξικέλευθο τρόπο, περιλαμβανομένων των νέων μορφών κοινωνικής και οργανωτικής καινοτομίας. Σχετικά με το θέμα αυτό, η Πορτογαλία συνιστά επίσης την ανάληψη δράσεων που να αφορούν την πολεοδομία και την αναζωογόνηση των αγροτικών περιοχών, την εκπαίδευση και την κατάρτιση, την υγεία και τα προβλήματα της τρίτης ηλικίας. Χρηματοδότηση 3. Η Πορτογαλία πιστεύει ότι πρέπει να προβλεφθεί η θέσπιση ενός πλαισίου που να ευνοεί τη λειτουργία μιας ευρωπαϊκής κεφαλαιαγοράς, διευκολύνοντας την ίδρυση ευρωπαϊκών εταιρειών επιχειρηματικού κεφαλαίου για τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων που παράγουν και προσφέρουν καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες. Παράλληλα, εκφράζει τη συμφωνία της για τη δημιουργία μιας κεφαλαιαγοράς τύπου EASDAQ. Φορολογία 4. Προκειμένου να καταστεί δυνατή η δημιουργία ενός συστήματος φορολογικών κινήτρων που θα συνδέεται με τα εθνικά συστήματα παροχής άμεσης υποστήριξης, η Πορτογαλία επισημαίνει ότι πρέπει να αναληφθεί δράση στον τομέα της φορολογικής εναρμόνισης για λόγους ανταγωνισμού, λαμβανομένης υπόψη της συνεχώς αυξανόμενης ομοιογένειας των κανονισμών και των όρατν πραγματοποίησης επενδύσεων στην ενιαία αγορά. Διεθνικά όίκτυα μεταξύ επιχειρήσεων 5. Η Πορτογαλία υπογραμμίζει την έλλειψη ενθάρρυνσης και υποστήριξης από την Κοινότητα (ιδίως προς τις MME) που θα επέτρεπαν τη συμμετοχή των επιχειρήσεων των λιγότερο προηγμένων χωρών στα διεθνικά σχέδια επιμερισμένου κόστους, στα οποία συμμετέχουν μεγάλες επιχειρήσεις και MME. Κατά συνέπεια, είναι απαραίτητο να βελτιωθούν οι γνώσεις των MME για τις ευρωπαϊκές αγορές και για τους όρους πρόσβασης τους στα κοινοτικά κονδύλια Ε&Α. Πρέπει ακόμη να αναπτυχθούν δίκτυα συνεργασίας. Task Force 6. Οι αξιέπαινες προθέσεις για συντονισμό και σύνδεση μεταξύ τα>ν διαφόρων προγραμμάτων, οι οποίες οδήγησαν στη δημιουργία των Task Force, υπονομεύθηκαν από την έλλειψη διαφάνειας των διαδικασιών που εφαρμόστηκαν για την επιλογή και την χρηματοδότηση, πράγμα που δημιούργησε σύγχυση στη συζήτηση σχετικά με την Πράσινη Βίβλο για την καινοτομία, το χρηματοδοτικό συμπλήρωμα για το τέταρτο πρόγραμμα - πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης και τη συζήτηση για το πέμπτο πρόγραμμα - πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης. Ωστόσο, η Πορτογαλία τάσσεται υπέρ των Task Force όσον αφορά τη διαλειτουργικοτητα των μεταφορών, τις θαλάσσιες μεταφορές και τα εκπαιδευτικά λογισμικά πολυμέσων. 34 ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΟΛΛΑΝΔΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΓΒΑΟ ΠΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ. _ _ _ _ _ _ _ _ ^ _ ^ _ ^^ Η ολλανδική κυβέρνηση συμφωνεί πλήραις με τα βασικά θέματα, της Πράσινης Βίβλου για την καινοτομία. II Ολλανδία, χάρη στις μελέτες που πραγματοποιήθηκαν πρόσφατα στην επικράτεια της, έχει αποκτήσει εμπειρία σε σχεδόν όλους τους άξονες δράσης που περιγράφονται στην Πράσινη Βίβλο για την Καινοτομία. Η ολλανδική κυβέρνηση, έχοντας επίγνωση της αρχής της επικουρικότητας, θεα>ρεί ότι η ανάληψη δραστηριοτήτων σε κοινοτικό επίπεδο θα πρέπει να εξετάζεται μόνο στην περίπτακιη που ένα σχέδιο υπερβαίνει την εθνική διάσταση ή απορρέει άμεσα από μια κοινοτική πολιτική ή ένα κοινοτικό κανονισμό. Τα ακόλουθα σημεία σκιαγραφούν τις απόψεις της ολλανδικής κυβέρνησης για τους βασικούς τομείς πολιτικής: (Ι) Διαφωνεί με τη χρήση ευρωπαϊκών κονδυλίων ως επενδυτικού κεφαλαίου. (ii) Επιδοκιμάζει τη δημιουργία της EASDAQ, υπό τον όρο ότι θα ρυθμίζεται από την αγορά. (iii) Διαφωνεί με τη θέσπιση ευρωπαϊκών βραβείων ή πιστοποιητικών, μέχρις ότου γίνει σαφέστερη η αξία αυτών των κοινοτικών πρωτοβουλιών. (iv) Προσυπογράφει τα βασικά θέματα που σχετίζονται με τη συνεχή εκπαίδευση και τονίζει την ανάγκη παγίωσης μεθόδων αμοιβαίας αναγνώρισης της κατάρτισης και των δεξιοτήτων κάθε κράτους μέλους. Η ολλανδική κυβέρνηση εισηγείται τη συμπερίληψη θεμάτων γενικού χαρακτήρα, όπως οι διοικητικές δαπάνες, το εργατικό δίκαιο, η νομοθεσία για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας κ. κλπ. , τα οποία θίγονται συχνά σε συμβουλευτικά φόρουμ, που συγκροτούνται ειδικά για το σκοπό αυτό. Είναι επιτακτική ανάγκη να περιλαμβάνεται και η καινοτομία στην ημερήσια διάταξη αυτών τατν φόρουμ. 35 ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΣΟΥΗΔΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΙΙ ΒΙΒΛΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ Η σουηδική κυβέρνηση εκφράζει την ανησυχία της για το εξαιρετικά τεχνικό πρίσμα υπό το οποίο παρουσιάζεται η καινοτομία και επισημαίνει ότι η καινοτομία επηρεάζει όλες τις πλευρές της ζωής. Η σουηδική κυβέρνηση τονίζει, ιδιαίτερα, το ρόλο που διαδραματίζουν τα σχολεία στην ανάπτυξη της δημιουργικότητας και θεωρεί ότι η εργασία που έχει διεξαγάγει ο ΟΟΣΑ για το θέμα αυτό είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Πιστεύει ότι όλοι οι άξονες δράσης στοχεύουν στη βελτίωση της οικονομικής απόδοσης μέσω της καινοτομίας και επισημαίνει ότι, παρόλο που κάτι τέτοιο είναι θεμιτό, υπάρχουν ειδικές ανάγκες οι οποίες χρειάζονται επίσης πολύ καινοτόμες προσεγγίσεις, όπα>ς, για παράδειγμα, η μέριμνα για τον αυξανόμενο αριθμό των ηλικιωμένων στην Κοινότητα. Επίσης >,είπουν οργανωτικές καινοτομίες. Ορισμένα ειδικά θέματα συνοψίζουν την άποψη της σουηδικής κυβέρνησης για την ΠΒΚ. Ο ρόλος της Επιτροπής στη βελτίωση της ευρωπαϊκής καινοτομίας θα πρέπει να περιορίζεται σε δραστηριότητες οι οποίες δεν είναι δυνατόν να αναληφθούν σε εθνικό επίπεδο. Ένας σημαντικός τομέας που προσφέρεται σχετικά είναι ο συντονισμός της μεταφοράς και ανταλλαγής εμπειριών και γνώσεων μεταξύ των κρατών μελών. Το περιεχόμενο των 13 αξόνων δράσης δεν προσθέτει τίποτα το καινούργιο. Τέτοιου είδους πληροφορίες έχουν ήδη δοκιμαστεί για αρκετό καιρό και τις περισσότερες φορές δεν έχουν συμβάλει σημαντικά στην καινοτομία. Η σουηδική κυβέρνηση έχει επιφυλάξεις ως προς το εάν η επικύρωση της ευρωπαϊκής σύμβασης για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας αποτελεί θετικό βήμα. Η σουηδική κυβέρνηση διατυπώνει τη σύσταση όπως όλες οι περαιτέρω δραστηριότητες σε θέματα καινοτομίας που θα αναλάβει η Επιτροπή βασιστούν στην εργασία για την καινοτομία που έχει πραγματοποιήσει ο ΟΟΣΑ. 36 ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΙΙΝΩΜΕΝΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ Το ΗΒ χαιρετίζει την πρωτοβουλία της Επιτροπής να προετοιμάσει και να δημοσιεύσει την Πράσινη Βίβλο. Το Ηνωμένο Βασίλειο χαιρετίζει ιδιαίτερα την αναγνώριση της ανάγκης αξιοποίησης των επιτυχών εμπειριών των επί μέρους περιφερειών και κρατών μελών, προκειμένου να διαδοθεί η καλύτερη και αποτελεσματικότερη πρακτική σε ολόκληρη την Ευρώπη. Επιπλέον, το Ηνωμένο Βασίλειο χαιρετίζει την έμφαση που δίνεται στην ανάγκη να μάθει ο ένας από τον άλλο μέσω της ανταλλαγής των καλύτερων πρακτικών, παρά να κινηθούν όλα τα κράτη μέλη απαραίτητα στην ίδια κατεύθυνση. Συγκεκριμένα, σε κοινοτικό επίπεδο, το Ηνωμένο Βασίλειο χαιρετίζει και υποστηρίζει την εργασία της Επιτροπής σε θέματα κατάργησης ρυθμίσεων, απλούστευσης των διαδικασιών και ανταγωνισμού, καθώς και όσον αφορά τη χρησιμοποίηση ιδιωτών εργοληπτών και την αποκέντρωση. Υπάρχει ακόμα περιθώριο για περαιτέρω αύξηση της αποτελεσματικότητας των υφιστάμενων δράσεων και πρωτοβουλιών στο πλαίσιο της Κοινότητας καθώς και για καλύτερο συντονισμό των δραστηριοτήτων της ΕΕ. Καλύτερος προσανατολισμός της έρευνας προς την καινοτομία Οι μηχανισμοί που συνδέουν τη βασική έρευνα και την καινοτομία είναι σημαντικοί. Εντούτοις, εξαιρετικά δεν έχει δοθεί αρκετή προσοχή στην "βελτιωτική" καινοτομία, η οποία είναι σημαντική για τις MME. Το Ηνωμένο Βασίλειο τίθεται υπέρ της αποτελεσματικής συνεργασίας μεταξύ των προγραμμάτων. Οι Task force πρέπει να βοηθούν στην αναγνώριση χρήσιματν τομέων συνεργασίας. Εντούτοις, ο πρώτος κύκλος λειτουργίας των Task force έχει δημιουργήσει αρκετή ανησυχία Η βρετανική κυβέρνηση χαιρετίζει την πρόταση συμπερίληψης στη διαδικασία παρακολούθησης και αξιολόγησης του 4ου προγράμματος-πλαισίου μιας εκτίμησης για τον αντίκτυπο της καινοτομίας. Η βρετανική κυβέρνηση συμφωνεί με την ανάγκη συνεκτίμησης των παραγόντων της καινοτομίας στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο, αλλά δεν είναι αρκετά σαφής ο τρόπος με τον οποίο η Επιτροπή προτίθεται να κάνει κάτι τέτοιο. Δεν χρειάζεται ένα νέο κοινοτικό πρόγραμμα πληροφοριών. Η τεχνολογική "παρακολούθησης" και η μελέτη τεχνολογικών προοπτικών σε κοινοτικό επίπεδο προσφέρουν περιορισμένη προστιθέμενη αξία. Ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού για την καινοτομία Οι συστάσεις είναι ορθές. Εντούτοις, κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να εφαρμόσει ένα διαφορετικό φάσμα προτεραιοτήτων και προσεγγίσεων προκειμένου να βελτιώσει το σύστημα κατάρτισης του. Οι δημόσιες αρχές, τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο, δεν είναι οι πλέον αρμόδιες για να επισημάνουν τις δεξιότητες και τα επαγγελματικά προσόντα που χρειάζονται οι επιχειρήσεις. Δεν συντρέχει κανένας λόγος δημιουργίας ενός νέου οργάνου που το μόνο που θα κάνει είναι να επικαλύπτει τις εργασίες άλλων φορέων. Δεν αιτιολογείται επαρκώς η συμπληρωματική χρηματοδότηση του προγράμματος κατάρτισης και κινητικότητας ερευνητών, ούτε η δημιουργία περαιτέρω πρωτοβουλιών. Βελτίωση των συνθηκών χρηματοδότησης της καινοτομίας Οι προτεινόμενοι μηχανισμοί θα πρέπει να αναπτυχθούν στο πλαίσιο του ιδιωτικού τομέα. Η εμπειρία δείχνει ότι η δυσκολία πρόσβασης στη χρηματοδοτική διαδικασία, παρόλο που συχνά χρησιμοποιείται ως πρόσχημα, σπάνια αποτελεί εμπόδιο στην καινοτομία. Δεν προβάλλονται, 37 AVO πάντως, αντιρρήσεις για τις προτάσεις εξουσιοδότησης του ΕΤαΕ να παρεμβαίνει με ίδια κεφάλαια. Τα φορολογικά θέματα αποτελούν, κατά κύριο λόγο, υπόθεση των κρατών μελών σε εθνικό επίπεδο, κατ ' εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας. Προώθηση ενός νομικού και κανονιστικού περιβάλλοντος που να ευνοεί την καινοτομία Υποστηρίζονται οι προσπάθειες των διεθνών φόρουμ που επιδιώκουν την εναρμόνιση, εφόσον τα μέτρα αυτά αποβλέπουν στη βελτίωση του εμπορικού περιβάλλοντος και/ή στην καλύτερη αποτελεσματικότητα ή στη μείωση του κόστους του συστήματος προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Το Ηνωμένο Βασίλειο υποστηρίζει την προώθηση των υπηρεσιών παροχής πληροφοριών σε θέματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ως μεθόδου τεχνολογικής επαγρύπνησης. Το Ηνωμένο Βασίλειο, εξάλλου, υποστηρίζει ανεπιφύλακτα την απλούστευση των διοικητικών διατυπώσεων σε κοινοτικό επίπεδο. Κατ αρχήν, δεν προβάλλονται αντιρρήσεις όσον αφορά τη θέσπιση ενός καταστατικού "ευρωπαϊκής εταιρείας". Πάντως, δεν υπάρχουν λόγοι που να συνηγορούν υπέρ της δημιουργίας ενός ξεχωριστού καταστατικού ευρωπαϊκής εταιρείας για τις μικρές ή τις καινοτόμες επιχειρήσεις. Βασική προτεραιότητα της Επιτροπής θα πρέπει να είναι ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων. Κατ αρχήν, το Ηνωμένο Βασίλειο υποστηρίζει πλήρως τις προσπάθειες της Επιτροπής να περιορίσει τα επίπεδα των κρατικών ενισχύσείον σε προϊόντα που απαιτούν μεγάλες επενδύσεις. Το Ηνωμένο Βασίλειο χαιρετίζει και υποστηρίζει ανεπιφύλακτα την πρόταση της Επιτροπής να συνεχίσει να εφαρμόζει κανόνες ανταγωνισμού που διευκολύνουν τη μεταφορά τεχνολογίας. Προσαρμογή του ρόλου και των όρων δράσης των δημόσιων αρχών για την καινοτομία Το Ηνωμένο Βασίλειο υποστηρίζει το στόχο της παρότρυνσης της συνεργασίας μεταξύ των επιχειρήσεων και της ενίσχυσης της δημιουργίας ομίλων. Η ενθάρρυνση των διεθνιστικών προσεγγίσεων των επιχειρήσεων αποτελεί σημαντικό ζήτημα. Τα προγράμματα-πλαίσια δεν θα πρέπει να χρησιμεύουν για την υποστήριξη περιφερειακών δράσεων, οι οποίες εκτελούνται πιο αποτελεσματικά με τη χρήση διαρθρωτικών κεφαλαίων. Θα πρέπει να διαμορφωθεί μια σωστή αξιολόγηση των κοινοτικών, εθνικών και περιφερειακών επενδύσεων σε θέματα καινοτομίας. Οι περιφερειακές και οι εθνικές καινοτομίες θα πρέπει να αξιολογούνται από τα κράτη μέλη. Το Ηνωμένο Βασίλειο, τέλος, χαιρετίζει την προσπάθεια της Επιτροπής να γίνει ανταλλαγή των καλύτερων πρακτικών μεταξύ περιφερειών και χωρών. 38 ΑΪ*1 2. 1-Γ - Σχόλια εκ μέρους των θεσμικών οργάνων: (Περίληψη την οποία εκπόνησαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής) 1. Κοινοβούλιο 2. Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή 3. Επιτροπή των Περιφερειών 39 1. Σχόλια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο χαιρετίζει την Πράσινη Βίβλο και τους άξονες δράσης της και εκτιμηθούν. Σε ένα αναμένει να ακολουθήσουν αποτελέσματα που να είναι δυνατόν να ψήφισμα 35 σημείων, το Κοινοβούλιο κάνει έκκληση μεταξύ άλλων για: Διάδοση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της Ε & ΤΑ • Καλύτερη διάδοση της τεχνονωσίας, συμπεριλαμβανόμενης της παροχής μεγαλύτερης υποστήριξης για το πρόγραμμα "Καινοτομία" και το πρόγραμμα "Ενθάρρυνση της Κατάρτισης και της Κινητικότητας των Εργαζομένων". • Δημιουργία μιας νέας Task Force προκειμένου να καταστεί αποτελεσματικότερη η διάδοση και η αξιοποίηση της Ε & ΤΑ. • Εστίαση στα ερευνητικά προγράμματα που έχουν διακλαδικό χαρακτήρα, είναι προσανατολισμένα προς τις εφαρμογές και λειτουργούν στο πλαίσιο δικτύων ή που καλύπτουν βιομηχανικές δομές που επί του παρόντος είναι πολύ μικρού μεγέθους ώστε να είναι αυτάρκεις στην έρευνα. • Μεγαλύτερη χρήση της τεχνολογίας των πληροφοριών, ξεκινώντας από την εξασφάλιση πρόσβασης στο Internet για όλα τα σχολεία. • Στήριξη των προτεραιοτήτων σε μια καλύτερη γνώση της διαδικασίας καινοτομίας, με βάση ποσοτικούς δείκτες καινοτομίας. • Συνεχής παρακολούθηση των εθνικών "αποτελεσματικών πρακτικών" που ενθαρρύνουν την καινοτομία στα κράτη μέλη. Εποπτεία της Ε & ΤΑ • Καλύτερη συνεργασία ανάμεσα στις εθνικές ερευνητικές πολιτικές και εκείνες της ΕΕ. • Αναβάθμιση του ρόλου του Ιδρύματος του Κοινού Κέντρου Ερευνών για τη μελέτη των τεχνολογικών προοπτικών το οποίο πρέπει να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη δικτύων διασύνδεσης μεταξύ των ερευνητικών κέντρων που ασχολούνται με παρόμοιες δραστηριότητες. Οικονομικές και χρηματοδοτικές πτυχές • Αναθεώρηση από τα κράτη μέλη των φορολογικών τους καθεστώτων με σκοπό να προωθηθεί η καινοτομία. Οι προτάσεις περιλαμβάνουν την υιοθέτηση του κανονιστικού πλαισίου που ισχύει στην Ιαπωνία για τις εγχώριες χρηματαγορές, μεγαλύτερες περιόδους απόδοσης για τις επενδύσεις και παροχή χαμηλότοκων δανείων σε καινοτόμους επιχειρήσεις. • Προώθηση του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά, μη επιτρέποντας στις μεγάλες επιχειρήσεις να κυριαρχούν στις αγορές και στις επιδοτήσεις. • Ανεξάρτητες τεχνικές αξιολογήσεις, ώστε να παρέχεται στις τράπεζες η δυνατότητα να κατανοούν καλύτερα τις επιχειρήσεις που βασίζονται στην τεχνολογία. Διοικητικοί και νομικοί περιορισμοί • Απλούστευση τατν διοικητικών διαδικασιών τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο. Η πρωτοβουλία της Επιτροπής SLIM (Απλούστερη Νομοθεσία για την Εσωτερική Αγορά) επιδοκιμάζεται από το Κοινοβούλιο, που ζητά επίσης να εξεταστεί η δυνατότητα περαιτέρω διοικητικής απλούστευσης των ερευνητικών προγραμμάτων-πλαισίων. • Έγκαιρη έγκριση του καταστατικού ευρωπαϊκής εταιρείας. • Περίοδοι προστασίας μέσω διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που να κυμαίνονται ανάλογα με το είδος του προϊόντος, ώστε να υπάρξει μια εξισορρόπιση μεταξύ καινοτομίας (που βοηθάται από τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας) και ανταγωνισμού (που εμποδίζεται από τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας). Ενθάρρυνση των MME να εισάγουν καινοτομίες • Υποστήριξη της καινοτομίας σε περιφερειακό επίπεδο και κατάρτιση προγραμμάτων που θα ενθαρρύνουν τις MME να συνεργάζονται με πανεπιστήμια, βιομηχανικά ερευνητικά ιδρύματα και μεγάλες επιχειρήσεις. 40 χΐν'1) • Απόδοση της δέουσας προσοχής στο ρόλο τον οποίο μπορούν να διαδραματίσουν όσον αφορά την παροχή βοήθειας σε μικρές επιχειρήσεις διάφοροι ενδιάμεσοι οργανισμοί, όπως τράπεζες, σύμβουλοι επιχειρήσεων, εμπορικοί συνεταιρισμοί και τεχνικές σχολές. • Προσανατολισμός των διαρθρωτικών ταμείων προς την καινοτομία. • Αναγνώριση του γεγονότος ότι οι MME δεν αποτελούν ομοιογενή ομάδα επιχειρήσεατν, πράγμα που σημαίνει ότι η πολιτική οφείλει να λαμβάνει υπόψη της τις διαφορές τους και να θέτει τους στόχους της σε συνάρτηση με το μέγεθος και τον τομέα δραστηριότητας τατν επιχειρήσεων. • Παροχή βοήθειας στις MME για να μειώσουν τους χρηματοοικονομικούς κινδύνους της καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεατν. Κοινωνικές και εκπαιδευτικές πτυχές της καινοτομίας • Καλύτερη επικοινωνία μεταξύ ερευνητών και του κοινού, ιδίως μέσω των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Η χρηματοδότηση θα πρέπει να συνεπάγεται ευθύνη για την κοινοποίηση των πορισμάτων της έρευνας στο κοινό. • Περισσότερο προσανατολισμένη προς τις ανάγκες των καταναλωτών ερευνητική πολιτική. • Μεγαλύτερη συμμετοχή του εργατικού δυναμικού στη διαδικασία καινοτομίας, μέσω εκπαίδευσης και άμεσης συμμετοχής. • Απόδοση προσοχής στην "επαυξητική" καινοτομία , η οποία μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με τα προϊόντα που είναι εντελώς νέα. • Απόδοση έμφασης στην ένταξη της καινοτομίας στην εκπαίδευση και την επαγγελματική επαγγελματικές κατάρτιση και δημιουργία ενός νέου πλαισίου για μελλοντικές εξειδικεύσεις που θα βασίζονται στην καινοτομία. Task force και καινοτομία • Συζήτηση για τους σκοπούς τατν Task Force και δημιουργία σαφών διασυνδέσεων ανάμεσα στις εργασίες τους και τους άξονες δράσης της Πράσινης Βίβλου. ^ •Γ 2. Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υποδέχεται ευμενώς την Πράσινη Βίβλο και εκτιμά ότι μια ολοκληρωμένη οριζόντια προσέγγιση είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία μιας πολιτικής της καινοτομίας. Θεωρεί ότι η ενθάρρυνση των καινοτομιών θα πρέπει να καταστεί ο κύριος στόχος των ιθυνόντων, διότι η καινοτομία αποτελεί τον πλέον καίριο παράγοντα για τη πολιτικών βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, της απασχόλησης και της ανάπτυξης, και εκτιμά ότι πρέπει να αναπτυχθεί μια κοινή ευρωπαϊκή δράση, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι καινοτομίες αποτελούν επίσης βασικούς συντελεστές για την οικονομική και κοινωνική συνοχή. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία όλου του συστήματος έρευνας που υποστηρίζεται από την τεχνολογική προοπτική. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι θα πρέπει να προτιμηθεί μια προσέγγιση εκ των κάτω προς τα άνω και να ληφθεί υπόψη η γνώμη των δυνητικών χρηστών, θεατρεί δε ότι θα πρέπει να προωθηθεί η αλληλεπίδραση μεταξύ των ερευνητών και των χρηστών. Οι πόροι θα πρέπει να επικεντρωθούν στους ουσιώδους σημασίας κοινούς ευρωπαϊκούς τομείς και σχέδια. Η συνεργασία αποδεικνύεται ζωτικής σημασίας, διότι η αποτελεσματική χρήση των πόρων είναι σημαντικότερη από τον όγκο τους. θα πρέπει να υπάρξει επικέντρωση και να δοθεί προτεραιότητα στους στόχους. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι οι ευνοϊκοί όροι για την εμφάνιση καινοτομιών δημιουργούνται μέσω της επαρκώς ευρείας ολοκλήρωσης των επιχειρήσεων, των ερευνητικών μονάδατν και άλλατν συντελεστών, ώστε να μπορέσει να δημιουργηθεί μια "κρίσιμη μάζα". Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η πολιτική υπέρ της καινοτομίας θα πρέπει να επιδιώξει τη βελτίωση των δυνατοτήτων των λιγότερο ευνοημένων επιχειρήσεων να συμμετέχουν στα δίκτυα της καινοτομίας. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η διαδικασία καινοτομίας σε μια επιχείρηση ή σε κάθε άλλη δομή απαιτεί τη συμμετοχή όλων των εργαζομένων, ιδίως, μέσω της συνεχούς εκπαίδευσης και ενός κλίματος διαφάνειας και συνεργασίας. Ως προς τους συντελεστές που η Επιτροπή εξετάζει και οι οποίοι ευνοούν την καινοτομία, η ΟΚΕ πιστεύει ότι κάθε νέο θεσμικό σχέδιο θα πρέπει να εκτιμάται ανάλογα με την επίδραση του, ότι θα πρέπει να δημιουργηθεί μια αξιόπιστη ζήτηση σε σημαντικούς κοινωνικούς τομείς και ότι θα πρέπει να μειωθεί η δυσκαμψία της αγοράς. Η ΟΚΕ θεωρεί ως σημαντικότερους τομείς δράσης τον προσανατολισμό της έρευνας με βάση τις τεχνολογικές προοπτικές,την κατάρτιση, τη χρηματοδότηση,τη φορολογία, το άνοιγμα των αγορών καθώς και την πρόσβαση των MME στην καινοτομία. FI ΟΚΕ κρίνει απαραίτητη την προώθηση της συνέργειας μεταξύ της ερευνητικής, της βιομηχανικής και άλλων πολιτικών. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η Πράσινη Βίβλος δίνει έμφαση στη συνεργασία ερευνητικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων, αλλά παραλείπονται: η συνεργασία μεταξύ των διαφόρων τμημάτων μιας επιχείρησης, το γεγονός ότι το δυναμικό μιας επιχείρησης αυξάνεται όταν η ποιότητα ζωής στους χώρους εργασίας βελτιώνεται, η πολιτική προσατπικού και η διάκριση μεταξύ εσωτερικής και εξωτερικής κινητικότητας. Σε ό,τι αφορά τους άξονες δράσης της Πράσινης Βίβλου, η ΟΚΕ διατύπωσε τις ακόλουθες παρατηρήσεις: Αξονας δράσης 1 - Ανάπτυξη της τεχνολογικής "παρακολούθησης" και της μελέτης τεχνολογικών προοπτικών, θα πρέπει να ενθαρρυνθούν οι μονάδες που ασχολούνται με τη διερεύνηση των τεχνολογικών προοπτικών στα κράτη μέλη. Αξονας δράσης 2 - Καλύτερος προσανατολισμός της έρευνας προς την καινοτομία. Οι δημόσιοι φορείς έχουν το δικαίωμα να παρεμβαίνουν, ιδίως στους σημαντικούς για την κοινωνία τομείς, όπου η αγορά δεν δημιουργεί μόνη της τη ζήτηση, χρησιμοποιώντας δραστηριότητες του τύπου Task Force. 42 SWC Αξονας δράσης 3 - Ανάπτυξη της αρχικής και της συνεχούς κατάρτισης. Απώτερος στόχος θα πρέπει να είναι η συνεχής βελτίωση. Θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή η εμπειρία "Knowledge Resource Centres "(Κέντρα Γνωστικών Πόρων), στόχος των οποίων είναι να χρησιμεύσουν ως σύνδεση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης πληροφοριών στο συγκεκριμένο κλάδο κατάρτισης. Αξονας δράσης 4 - Διευκόλυνση της κινητικότητας των φοιτητών και των ερευνητών. Θα πρέπει να προωθηθεί η κινητικότητα μεταξύ των διαφόρων τομέων και εντός των χωρών. Αξονας δράσης 5 - Προώθηση της ευρύτερης συνειδητοποίησης των ευεργετικών αποτελεσμάτων της καινοτομίας. Οι ενδεχόμενες εκστρατείες ευαισθητοποίησης του κοινού θα πρέπει να βασίζονται σε μια σε βάθος κατανόηση των εμπλεκομένων παραγόντων. Άξονας δράσης 6 - Βελτίωση της χρηματοδότησης της καινοτομίας. Θα πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια ώστε οι MME να έχουν τις ίδιες δυνατότητες χρηματοδότησης με εκείνες των μεγάλων επιχειρήσεων. Άξονας δράσης 7 - Δημιουργία ενός ευνοϊκού για την καινοτομία περιβάλλοντος. Κατά τη τη λήψη πολιτικών αποφάσεατν, καθώς και κατά την τροποποίηση του φορολογικού συστήματος, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ενδεχόμενες αρνητικές συνέπειες τατν αποφάσεων αυτών στην καινοτομία. Άξονας δράσης 8 - Προώθηση της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Θα ήταν επιθυμητή η δημιουργία ενός ευρατπαϊκού συστήματος διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Άξονας δράσης 9 - Απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών. Είναι πλέον καιρός να περάσουμε στη λήψη συγκεκριμένων μέτρων. Άξονας δράσης 10 - Νομικό και κανονιστικό περιβάλλον που να ευνοεί την καινοτομία. Θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες της καινοτομίας στην πολιτική ανταγωνισμού της ΕΕ. Τα ευρωπαϊκά πρότυπα για την υγεία, το περιβάλλον και την ασφάλεια θα πρέπει να είναι αυστηρά και υποχρεωτικά. Άξονας δράσης 11- Ανάπτυξη των δράσεων συστηματικής οικονομικής πληροφόρησης. Το καθήκον των δημόσιων φορέων συνίσταται κυρίως στην παροχή καλύτερης εκπαίδευσης. Άξονας δράσης 12- Ενθάρρυνση της καινοτομίας στις επιχειρήσεις, ιδιαίτερα στις MME, και ενίσχυση της περιφερειακής διάστασης της καινοτομίας. Η υλοποίηση της οικονομικής συνοχής αποτελεί κεντρικό στόχο της ΕΕ, η δε επικουρικότητα την αρχή λειτουργίας της. Άξονας δράσης 13- Ανανέωση της δράσης του δημόσιου τομέα υπέρ της καινοτομίας. Οι δραστηριότητες βασίζονται περισσότερο στη συνεργασία μεταξύ των διαφόρων κοινωνικών ομάδων. 43 Α^- 3. Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών Η Επιτροπή τατν Περιφερειών (ΕτΠ) εκφράζει την ικανοποίηση της για την εκπόνηση της Πράσινης Βίβλου και εκτιμά ότι είναι απαραίτητη η θέσπιση ενός πραγματικού συντονισμού μεταξύ των μηχανισμών διάδοσης των γνώσεων και εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας. Εκφράζει επίσης την ικανοποίηση της για τη θέση που δίδεται στους οργανισμούς τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης. Η ΕτΠ εγκρίνει την ιδέα για μια αποφασιστική πολιτική στον τομέα της καινοτομίας και για την κινητοποίηση των τοπικών παραγόντων, απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρηση και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Οι οργανισμοί τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης αναλαμβάνουν με τον τρόπο αυτό μια σημαντική ευθύνη στο πλαίσιο της κινητοποίησης αυτής. ιδιωτικοί χρηματοπιστωτικοί Στο θέμα της ενίσχυσης της καινοτομίας, οι οργανισμοί τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης οφείλουν να συμμετάσχουν στη δημιουργία ενός νομικού, οικονομικού και χρηματοδοτικού πλασίου - που να καλύπτει και τον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης -, ευνοϊκού για την καινοτομία. Η ΕτΠ επιμένει ως προς την προτεραιότητα που οι δημόσιοι φορείς οφείλουν να προσδώσουν στις οικονομικές ενισχύσεις προς τα κέντρα έρευνας και καινοτομίας. Οι να ευαισθητοποιηθούν ως προς την καινοτομία. Τέλος, οι κανόνες παρέμβασης των διαρθρωτικών ταμείων για τη χρηματοδότηση του επιχειρηματικού κεφαλαίου οφείλουν να διευκρινιστούν, ώστε ο μηχανισμός αυτός να γίνει λειτουργικός. Είναι απαραίτητη η ανάπτυξη πολιτικών παροχής κινήτρατν για την καινοτομία προκειμένου να βελτιωθούν οι διαδικασίες μεταποίησης, να προαχθεί η δημιουργία νέων βιομηχανικών προϊόντων και προϊόντων του τριτογενούς τομέα και να προωθηθεί η κατάρτιση των εργαζομένων στο πλαίσιο μιας πολιτικής υπέρ των ΜΜΕ/ΜΜΒ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστήριξε κατ ' επανάληψη τις προσπάθειες των τοπικών και περιφερειακών αρχών στον τομέα αυτό. Τέλος, τα περιφερειακά προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης οφείλουν να συμβάλουν στην κατάρτιση σε θέματα καινοτομίας, ενισχυόμενα σ ' αυτό από τα κοινοτικά προγράμματα SOCRATES, LEONARDO και INFO2000. οφείλουν, εξάλλου, κύκλοι Η ΕτΠ εκτιμά ότι η διάδοση των αποτελεσμάτων της καινοτομίας συμβάλλει στην οικονομική και κοινωνική συνοχή και ότι η δικτύωση των περιφερειακών συστημάτων καινοτομίας θα έχει ως αποτέλεσμα μια καλύτερη χωροταξική ισορροπία. Οι οργανισμοί τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης οφείλουν να ευνοήσουν τη δημιουργία δεσμών μεταξύ των ερευνητικών κέντρων, των πανεπιστημίων και των επιχειρήσεων, ώστε να αναπτυχθούν δίκτυα ανταλλαγής πληροφοριών και εμπειριών σε περιφερειακό, διαπεριφερειακό και διαμεθοριακό επίπεδο. Οι μηχανισμοί ενίσχυσης της καινοτομίας οφείλουν να καλύπτουν όχι μόνο την έρευνα/ανάπτυξη, αλλά και τις φάσεις εμπορικής εκμετάλλευσης και βιομηχανικής εφαρμογής. Θα πρέπει να αναπτυχθεί μια περιφερειακή πολιτική τεχνολογικής "παρακολούθησης". Η ΕτΠ πιστεύει ότι το ευραχπαϊκό δίκτυο των Κέντρων Αναδιανομής της Καινοτομίας θα πρέπει να αποκτήσει ένα κρίσιμο γεωγραφικό μέγεθος και ότι, στο πλαίσιο μιας απλούστευσης των μηχανισμών παροχής βοήθειας και διάδοσης των αποτελεσμάτων της έρευνας, τα κέντρα αυτά θα μπορέσουν να χρησιμεύσουν ως ενιαία θυρίδα για τις MME. Σε ό,τι αφορά τους άξονες δράσης της Πράσινης Βίβλου, η ΕτΠ διατύπωσε τις ακόλουθες παρατηρήσεις: Άξονας δράσης 1 - Ανάπτυξη της τεχνολογικής "παρακολούθησης" και της μελέτης τεχνολογικών προοπτικών. Οι πληροφορίες που συλλέγει και επεξεργάζεται το Ίδρυμα Μελέτης Τεχνολογικών Προοπτικών της Σεβίλλης θα πρέπει να αξιοποιούνται σε περιφερειακή και τοπική κλίμακα. Άξονας δράσης 2 - Καλύτερος προσανατολισμός της έρευνας προς την καινοτομία. Οι οργανισμοί τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης θα πρέπει να δημιουργήσουν οργανισμούς παρακολούθησης και ακρόασης για τις MME, ώστε να ενισχύσουν τις ικανότητες τους στον τομέα της έρευνας νέων τεχνολογιών. Άξονας δράσης 3 - Ανάπτυξη της αρχικής και της συνεχούς κατάρτισης. Οι οργανισμοί περιφερειακής και τοπικής αυτοδιοίκησης μπορούν να ευαισθητοποιήσουν τους νέους έναντι της καινοτομίας, με τη χρηματοδοτική συνδρομή της Ευραιπαϊκής Ένωσης, και να αναπτύξουν 44 τη συνεργασία μεταξύ των επιχειρήσεων και των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων στον τομέα της έρευνας. Άξονας δράσης 4 - Διευκόλυνση της κινητικότητας των φοιτητών και των ερευνητών. Η ΕτΠ εμμένει στη σημασία που έχει η κινητικότητα και υπογραμμίζει τον ρόλο των οργανισμών τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης που αναπτύσσουν στενούς δεσμούς συνεργασίας μεταξύ τατν ευρατπαίκών περιφερειών. Άξονας δράσης 5: Προώθηση της ευεργετικών αποτελεσμάτων της καινοτομίας. Η ΕτΠ εκφράζει την επιθυμία για συμμετοχή τατν οργανισμών τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης στην πληροφόρηση όσον αφορά επιτυχείς εμπειρίες στον τομέα της καινοτομίας. ευρύτερης συνειδητοποίησης των Άξονας δράσης 6: Βελτίωση της χρηματοδότησης της καινοτομίας. Πρέπει να ευαισθητοποιηθούν όλοι οι χρηματοπιστωτικοί εταίροι ως προς την ανάγκη επανεξέτασης των μηχανισμών που εφαρμόζουν για την παροχή ενισχύσεων και να θεσπιστούν μηχανισμοί που θα τους παρακινούν να συμμετέχουν στα σχέδια καινοτομίας. Σε ό,τι αφορά τους άξονες δράσης 7, 8, 9 και 10, η ΕτΠ εγκρίνει την προσέγγιση που αποσκοπεί στη διαβούλευση με τους τοπικούς οικονομικούς και κοινωνικούς φορείς, αναφορικά με τη δημιουργία ενός φορολογικού, διοικητικού και νομικού πλαισίου, ευνοϊκού για την καινοτομία. Θα μπορούσαν να οργανωθούν περιφερειακά σεμινάρια στο πλαίσιο δράσεων που θα αποσκοπούν στην απλούστευση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Άξονας δράσης 11 - Ανάπτυξη των δράσεων συστηματικής οικονομικής πληροφόρησης. Οι προϋπολογισμοί των περιφερειακών μηχανισμών στον τομέα αυτό θα πρέπει να ενισχυθούν, είτε για την ενίσχυση του συμβουλευτικού έργου είτε για την προώθηση της συνεχούς κατάρτισης είτε για τη διευκόλυνση της πρόσληψης στελεχών. Θα ήταν σκόπιμο να αξιολογούνται τακτικά οι παρεμβάσεις που πραγματοποιούνται σε επίπεδο περιφερειακών και τοπικών αυτοδιοικήσεων, ώστε να γίνεται καλύτερα γνωστή η επίδραση των πολιτικών αυτών. Άξονας δράσης 12 - Ενθάρρυνση της καινοτομίας στις επιχειρήσεις, ιδιαίτερα στις MME, και ενίσχυση της περιφερειακής διάστασης της καινοτομίας. Το τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο είναι η πλησιέστερη και καταλληλότερη βαθμίδα για την προσέγγιση τατν επιχειρήσεων σε θέματα υποστήριξης της καινοτομίας. Άξονας δράσης 13 - Ανανέωση της δράσης του δημόσιου τομέα υπέρ της καινοτομίας. Η ΕτΠ εγκρίνει τις προτάσεις που αφορούν τη νέα αντίληψη του ρόλου του κράτους σε θέματα καινοτομίας. Συμπερασματικά, η ΕτΠ εκφράζει την ικανοποίηση της για την πρωτοβουλία που ανέλαβε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Υπογραμμίζει τη διαρκή αναφορά στην αρχή της επικουρικότητας και στο ρόλο των οργανισμών τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης. Η ΕτΠ σκοπεύει να και προτάσεις, που θα ζητήσει από τα μέλη της να της διαβιβάσουν σχετικές εμπειρίες μπορέσουν να τροφοδοτήσουν την έκθεση σύνθεσης και το σχέδιο δράσης. 45 'tV? ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2. 2. ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ /ΙΌ ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΤΙΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Εισαγωγή Στη συνέχεια παρατίθενται ορισμένες εξελίξεις στην πολιτική καινοτομίας που σημειώθηκαν στα κράτη μέλη τη δεκαετία του 1990. Για να καταδειχθεί η σημασία που αποδίδεται σήμερα στην πολιτική καινοτομίας, τα παραδείγματα καταχωρίζονται σύμφωνα με τους τρεις ευρύτερους στόχους του σχεδίου δράσης για την καινοτομία: Α Ανθρώπινοι πόροι, εκπαίδευση και κατάρτιση Β Βασικές προϋποθέσεις για την επιχειρηματική δράση και τη χρηματοδότηση της καινοτομίας Γ Ε&ΤΑ και βιομηχανία Η συγκεντρωτική παρουσίαση των πληροφοριών αυτών σε λίγες σελίδες αδικεί τις προσεγγίσεις των μεμονωμένων κυβερνήσεων. Ωστόσο, μπορεί να γίνει εύκολα κατανοητό ότι οι κυβερνήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης πράγματι αποδίδουν σημασία στην ανάγκη να είναι περισσότερο ουσιαστικές και συνεκτικές οι πολιτικές τους για την καινοτομία και την τεχνολογική αλλαγή. Χαρακτηριστικές των προσπαθειών αυτών είναι η έρευνα "Bundesbericht Forschung 1996", οι Λευκές Βίβλοι του Ηνωμένου Βασιλείου και οι προτάσεις "three-yearly government proposals" στη Σουηδία. Α Ανθρώπινοι πόροι, εκπαίδευση και κατάρτιση II εκπαίδευση, η επαγγελματική και η διά βίου κατάρτιση, καθώς και το ενδιαφέρον για το επίπεδο των γνώσεων και δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού αποτελούν καίρια χαρακτηριστικά των πολιτικών καινοτομίας. Ωστόσο, οι προϋπολογισμοί για την εκπαίδευση στα κράτη μέλη είναι περισσότερο αποκεντρωμένοι από τα κονδύλια για τις περισσότερες από τις άλλες δράσεις που σχετίζονται με την πολιτική καινοτομίας. Οι κυβερνήσεις των περισσότερων κρατών μελών ανησυχούν για το σχετικά μικρό ενδιαφέρον που δείχνουν οι μαθητές και οι νέοι για τα επιστημονικά θέματα. Για παράδειγμα, το "Συμβούλιο Επιστημονικής και Τεχνολογικής Πολιτικής" στη Φινλανδία αναφέρει στην αναπτυξιακή του στρατηγική με τίτλο "Για μια κοινωνία της καινοτομίας", ότι ". η ποιότητα της εκπαίδευσης θα βελτιωθεί και το περιεχόμενο της διδασκαλίας θα ανανεωθεί σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης". Στην Αυστρία, το "Γραφείο Καινοτομίας" προωθεί καινοτόμα σχέδια στα σχολεία, υποστηρίζει καινοτόμες λύσεις προβλημάτων που ανακάλυψαν μαθητές, παρέχοντας τους χρηματοδότηση για τις δαπάνες των σχεδίων, και απονέμει βραβεία στις ομάδες που αριστεύουν, παρέχοντας τους τη δυνατότητα να συμμετέχουν σε διεθνείς διαγωνισμούς. Ο φορέας αυτός είναι, επίσης, υπεύθυνος για την απονομή του "βραβείου καινοτομίας". Στο Λουξεμβούργο προωθείται η αναθεώρηση του νόμου για τη δευτεροβάθμια τεχνική εκπαίδευση και το σχετικό πτυχίο μηχανικού. Επίσης, η Ομοσπονδία Βιομηχανιών Λουξεμβούργου θέσπισε το "βραβείο καινοτομίας" στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού συστήματος. Στην Δανία, το Υπουργείο Παιδείας εξετάζει τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να ενθαρρυνθεί η καινοτομία και το επιχειρηματικό πνεύμα μέσω της πρωτοβάθμιας και της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Επίσης, η πρωτοβουλία TIIOR (Technology by Highly Oriented Research), η οποία έχει προγραμματιστεί για το 1997 και θα περιλαμβάνει ένα περιορισμένο αριθμό υψηλών ενισχύσεων για την έρευνα που θα χορηγούνται σε άριστους επιστήμονες, πρόκειται να συμβάλει στο να καταστεί η τεχνολογία και η επιστήμη περισσότερο ελκυστική για τους νέους. Στο Ηνωμένο Βασίλειο διευρύνθηκε πρόσφατα το βραβείο "Prince of Wales Award" και περιλαμβάνει, πλέον, βραβεία και για τις περισσότερο επιτυχημένες εμπορικά καινοτομίες. Η επιμέρους εξέταση των τομέων της εκπαίδευσης επιτρέπει να σημειωθούν οι εξής πρωτοβουλίες: Α. 1 Η κατάρτιση και η κινητικότητα των ερευνητών διδακτορικού επιπέδου Στη Γερμανία, οι διεθνείς ανταλλαγές ερευνητών υποστηρίζονται με διάφορα προγράμματα, όπως το "Alexander von Humboldt Stiftung" που παρέχει ενισχύσεις σε περισσότερους από 2. 000 ερευνητές κάθε έτος, καθώς και το "Deutscher Akademischer Austauschdienst" που υποστηρίζει περισσότερα από 50. 000 άτομα κάθε έτος. Επιπλέον, ο προϋπολογισμός του προγράμματος διδακτοοικών σπουδών DFG (Graduiertenkollegs) αυξήθηκε με ταχείς ρυθμούς από 1,6 εκατομμύρια ECU το 1990 σε 41 εκατομμύρια ECU το 1995. Στην Ιταλία, το τριετές σχέδιο /1/W έρευνας και καινοτομίας 1994-96, αναφέρει ότι "τα πανεπιστημιακά πτυχία και οι διατριβές στον τομέα της έρευνας, που θεσπίστηκαν αργότερα απ' ό,τι σε άλλες βιομηχανικές χώρες, πρέπει να προσαρμοστούν περισσότερο στις απαιτήσεις του παραγωγικού συστήματος της χώρας". εστιάστηκε στους τομείς προτεραιότητας των Το 1995 άρχισε στην Ελλάδα το πρόγραμμα εξειδικευμένων υποτροφιών έρευνας (ΥΠΕΡ) με στόχο τη δημιουργία μιας ομάδας ατόμων υψηλής κατάρτισης, αρμόδιων για τα προβλήματα για την κατάρτιση που σχετίζονται με τη βιομηχανία. Στην Ισπανία, το εθνικό πρόγραμμα ερευνητικού προσωπικού εθνικών το τρίτο εθνικό πρόγραμμα Ε&Α (1996-1999). Το 1997 προγραμμάτων που συνθέτουν αναμένεται να αυξηθούν, στην Ιρλανδία, οι ενισχύσεις για την υποστήριξη διδακτορικών διατριβών (PhD) από 1. 250 ECU ανά φοιτητή, που παρέχονται σήμερα, σε 2. 500 ECU, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι υποψήφιοι διδάκτορες που υποστηρίζονται από άλλα κονδύλια του προϋπολογισμού Ε&Τ. Στη Δανία, η κυβέρνηση συνεχίζει να αποδίδει υψηλή προτεραιότητα στην κατάρτιση των ερευνητών, συνεχίζοντας, για παράδειγμα, το πρόγραμμα για τους επισκέπτες ερευνητές απο το εξωτερικό και παρέχοντας ενισχι)σεις σε δανούς ερευνητές φοιτητές για να σπουδάσουν στο εξωτερικό. Στόχος είναι να διατηρηθεί τουλάχιστον το σημερινό επίπεδο συμμετοχής στα προγράμματα διδακτορικών διατριβών. 19 Α. 2 Οι σχέσεις μεταξύ πανεπιστημιακής εκπαίδευσης και επιχειρήσεων Οι περισσότερες πολιτικές και μέτρα που λαμβάνονται στον τομέα αυτό αποσκοπούν στην υποστήριξη της κινητικότητας ταιν πτυχιούχων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης για την εύρεση πρώτης εργασίας και <π;ην προώθηση της ανταλλαγής ερευνητών. Στο Βέλγιο, οι περιφέρειες της Φλάνδρας και της Βαλλονίας έχουν εφαρμόσει προγράμματα με στόχο τη χρηματοδοτική υποστήριξη της πρόσληψης πτυχιούχων από τις επιχειρήσεις και, ειδικότερα, τις MME. Στη Βαλλονία, το πρόγραμμα FIRST επιτρέπει την πρόσληψη ερευνητο')ν από πανεπιστήμια και εταιρείες (MME) με στόχο την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεατν, ενώ στη Φλάνδρα ένα παρόμοιο σχέδιο συνδέεται με την υποστήριξη ομάδων επιχειρήσεων. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το πρόγραμμα "Teaching Company Scheme" ενθαρρύνει την κινητικότητα των φοιτητών και των πτυχιούχων προς τη βιομηχανία. Στη χώρα αυτή επιλύθηκαν, επίσης, προβλήματα σταδιοδρομίας του επί συμβάσει ερευνητικού προσωπικού των πανεπιστημίων χάρη σε συμφωνία στην οποία συμμετέχουν τα ερευνητικά συμβούλια, καθώς και οι φορείς "Royal Society" και "British Academy". Στις Κάτω Χώρες θα χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικά ποσά για το σχέδιο "Kennisdragers in het Midden- en Klcinbednjf (KIM)", που είναι παρόμοιο με το "Teaching company scheme" του Ηνωμένου Βασιλείου. Στη Σουηδία, μια έκθεση του Υπουργείου Βιομηχανίας συνιστά την προσαρμογή των προγραμμάτων διδακτορικών διατριβών στις ανάγκες της βιομηχανίας καθώς και τη θέσπιση μιας νέας κατηγορίας καθηγητών-συνδέσμων με τη βιομηχανία, ώστε να καταστεί δυνατή η πρόσληψη ατόμων με εμπειρία από τη βιομηχανία. Στην Ισπανία, το Υπουργείο Παιδείας και Επιστημών άρχισε ένα τομεακό πρόγραμμα για την κατάρτιση πανεπιστημιακού προσωπικού και την αναβάθμιση των ερευνητών με στόχο την προώθηση της ανταλλαγής ερευνητών μεταξύ της βιομηχανίας και των δημόσιων ερευνητικών κέντρων, καθώς και την ανάπτυξη των μονάδων Ε&Α των επιχειρήσεων. Στη Γερμανία, με στόχο την ένταξη του προσωπικού Ε&Α στα σχέδια Ε&Α των MME στα νέα ομόσπονδα κρατίδια, συνεχίζεται η διεξαγωγή, από τους φορείς BMBF και BMWi διαφόρων προγραμμάτων, με παράλληλη αύξηση του μεγέθους τους. Η δημιουργία, το 1995 στη Βόννη, του Κέντρου Προηγμένων Ευρωπαϊκών Σπουδών (CAESAR) αποτελεί άλλη μια προσπάθεια για την αύξηση της κινητικότητας, αποφεύγοντας, κυρίως, την καθιέρωση της μόνιμης απασχόλησης των ερευνητών σε συγκεκριμένη θέση. Οι επιστήμονες θα προσλαμβάνονται για πενταετή μόνο εργασία σε σχέδια βασικής ή εφαρμοσμένης έρευνας, όπως η νανοτεχνολογία ή η βιοηλεκτρονική και άλλοι τομείς που έχουν μεγάλες προοπτικές για τον επόμενο αιώνα. Ένα άλλο καινοτόμο στοιχείο σχετικά με το CAESAR είναι η χρηματοδότηση του, ως ιδιωτικού ινστιτούτου, από τους τόκους του αρχικού κεφαλαίου ύψους 360 εκατομμυρίων ECU, που χορηγήθηκε από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, και 34 εκατομμυρίων ECU, που χορηγήθηκαν από το ομόσπονδο κρατίδιο της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας. Στη Δανία συνεχίζεται η χορήγηση των υποτροφιών για την ολοκλήρωση διδακτορικών διατριβών (Industrial PhD Fellowships) με ρυθμό 45 νέων πτυχιούχων ανά έτος, οι οποίοι εργάζονται για λογαριασμό μιας επιχείρησης και διεξάγουν, παράλληλα, σε ένα πανεπιστημιακό ίδρυμα, τη διδακτορική τους διατριβή. Στην Ελλάδα, το πρόγραμμα Δίαυλος έχει χαρακτήρα πρότυπου σχεδίου επίδειξης (συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και αποσκοπεί στο να υποστηρίξει τις πρώτες επαφές μεταξύ φοιτητών και επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα της Ε&ΤΑ. Στην Ιρλανδία, τα προγράμματα για την κατάρτιση και την Α κινητικότητα των πτυχιούχων περιλαμβάνουν την παροχή χρηματοοικονομικής υποστήριξης στο προσωπικό επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην Ε&Α με στόχο την απασχόληση στα τμήματα Ε&Α των επιχειρήσεων που βρίσκονται στο εξωτερικό: περιλαμβάνεται η εκπαίδευση πτυχιούχων επιχειρηματιών ώστε να διευκολυνθούν στην ανάπτυξη τατν ικανοτήτων που απαιτούνται για τη διοίκηση της δικής τους επιχείρησης, καθώς και η παροχή βοήθειας στις MME για την πρόσληψη πτυχιούχων τεχνικής εκπαίδευσης για περίοδο ενός έτους. Α. 3 Επαγγελματική και διά βίου κατάρτιση Οι κυβερνήσεις των κρατών μελών εξετάζουν την επαγγελματική και τη διά βίου κατάρτιση κυρίως με στόχο τη χορήγηση σε όσο το δυνατόν περισσότερους νέους κατάλληλων ικανοτήτων, καθώς και τη διατήρηση των ικανοτήτων αυτών. του Ηνωμένου Βασιλείου επιδοκιμάζει, στη Λευκή Βίβλο με Η κυβέρνηση τίτλο "Competitiveness, Forging Ahead (1995)", τις νέες εθνικές κατευθύνσεις για την εκπαίδευση και την κατάρτιση που προτάθηκαν από το συμβούλιο "National Advisory Council for Education and Training (NACETT)" και καθορίζει τους συγκεκριμένους στόχους του: υποστήριξη ειδικών τομεακών στόχων για τους βιομηχανικούς και άλλους φορείς κατάρτισης· σύγκριση των βασικών επαγγελματικών προσόντων με εκείνα των κυριότερων ανταγωνιστικών χωρών και συνεργασία με τους βιομηχανικούς φορείς κατάρτισης για τον καθορισμό σημείων αναφοράς όσον αφορά την κατάρτιση στις επιχειρήσεις· τόνωση του ανταγωνισμού μεταξύ μικρών επιχειρήσεων στον τομέα της κατάρτισης με τη χορήγηση 6 εκατομμυρίων ECU για τα κυριότερα σχέδια κατάρτισης στα οποία θα συμμετέχουν δέκα η περισσότερες μικρές επιχειρήσεις· τέλος, σύνταξη μελέτης με θέμα την ατομική ευθύνη για τη διά βίου επαγγελματική κατάρτιση με στόχο την έναρξη σχετικών διαβουλεύσεων. Στη Φινλανδία, το Συμβούλιο Επιστημονικής και Τεχνολογικής Πολιτικής αναφέρει, το 1993 (Προς μια κοινωνία της καινοτομίας), ότι θα αποδίδεται ολοένα και μεγαλύτερη σημασία στις βασικές ικανότητες κατά την αρχική επαγγελματική κατάρτιση με στόχο την ολοκλήρωση των επαγγελματικών προσόντων, καθώς και ότι πρόκειται να αξιολογηθεί η κατάρτιση των ενηλίκων, λαμβανομένης υπόψη της όλο και μεγαλύτερης σημασίας της. Στις Κάτω Χώρες, η Λευκή Βίβλος με τίτλο "Η γνώση σε δράση" (1995) αναφέρει τις εξής ανάγκες: αύξηση της απόδοσης και της αποτελεσματικότητας της τρέχουσας χρηματοδότησης προς την επαγγελματική κατάρτιση και την κατάρτιση που έχει ως προσανατολισμό τις επιχειρήσεις· ετήσια χρηματοδότηση ενός ταμείου καινοτομίας, ύψους 7 εκατομμυρίων ECU, για την τεχνολογική και επαγγελματική κατάρτιση· τέλος, τόνωση, μέσω μέτρων φορολογικού χαρακτήρα, του θεσμού των πρακτικών ασκήσεων και των εκπαιδευόμενων σε επιχειρήσεις. Στην Αυστρία τα μέτρα επαγγελματικής κατάρτισης που σχετίζονται με την τεχνολογία περιλαμβάνουν την εισαγωγή και τη χρήση νέων τεχνολογιών, μεθόδων, τρόπων οργάνωσης και προώθησης της ποιότητας, την ανάπτυξη προτύπατν εκπαίδευσης που συνδυάζουν τα επαγγελματικά προσόντα που απαιτούνται κατά την εργασία και εκτός αυτής, την ανάπτυξη προτύπων που αφορούν τη διασύνδεση μεταξύ ικανοτήτων σχετικιίτν με την τεχνολογία, την επικοινωνία και την κοινωνία και, τέλος, την ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ πολλών επιχειρήσεων όσον αφορά τα επαγγελματικά προσόντα. Β Βασικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη επιχειρηματικής δράσης και τη χρηματοδότηση της καινοτομίας Οι πρόσφατες εθνικές Λευκές Βίβλοι και σχέδια δράσης καταδεικνύουν την ανάγκη εξορθολογισμού του γενικότερου πλαισίου για την υποστήριξη των MME και την ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας. Τα παρακάτω παραδείγματα αφορούν τις κυριότερες περιπτώσεις που σχετίζονται με την ανάπτυξη επαγγελματικής δράσης και τη χρηματοδότηση της καινοτομίας. Β. 1 Διοικητικές απλουστεύσεις Οι διοικητικές απλουστεύσεις, η κατάργηση των ρυθμίσεων και η απελευθέρωση, καθώς και η δημιουργία κέντρων πρώτης επαφής για τις επιχειρήσεις, περιλαμβάνονται στα σχέδια πολλών κυβερνήσεατν τα οποία έχουν δοθεί στη δημοσιότητα. Στο Βέλγιο, κάθε περιφέρεια σχεδιάζει την δημιουργία κέντρων πρώτης επαφής, ως μέρος των προσπαθειών για την απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών. Στη Αανία, στο πλαίσιο ευρύτερου σχεδίου δράσης, το Υπουργείο Επιχειρήσεων και Βιομηχανίας εντάσσει πολλά από τα στοιχεία αυτά στο σχέδιο του για τη μείωση των διοικητικών επιβαρύνσεων όπως η κατάργηση ή η απλούστευση των υφιστάμενων /yri διοικητικών κανόνων, η απλούστευση των τελών και των φόρων, καθώς και η θέσπιση ενός απλουστευμένου συστήματος δηλώσεων, έτσι ώστε οι επιχειρήσεις να παρέχουν όλα τα στοιχεία που απαιτούν οι αρχές υποβάλλοντας μία μόνο δήλωση. Τόσο η Γαλλία όσο και η Γερμανία έχουν δημιουργήσει κέντρα πρώτης επαφής για τη διεκπεραίωση των διοικητικών διατυπώσεων. Στη Γερμανία, το BMBF αναθεωρεί, από την άποψη αυτή, την υφιστάμενη νομοθεσία όσον αφορά την επίδραση της στην έρευνα και την καινοτομία. Στη Γαλλία θα αρχίσει ένα πρότυπο σχέδιο, σε τέσσερις περιφέρειες, για να συντονιστούν οι τεχνικές νομικές παρεμβάσεις σε διάφορες κρατικές υπηρεσίες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο δημιουργήθηκε ένα πρότυπο κέντρο πρώτης επαφής για κανονιστικά θέματα, το οποίο θα αποτελέσει αντικείμενο επίδειξης σε επιλεγμένους επαγγελματικούς συνδέσμους σε ολόκληρη τη χώρα. Επίσης, το Υπουργείο Ερευνας και Τεχνολογίας ανακοίνωσε δέσμη μέτρων για την κατάργηση των ρυθμίσεων και τη διευκόλυνση των μικρών επιχειρήσεων στους εξής τομείς: ενιαία δήλωση για φορολογικά θέματα και θέματα εθνικής ασφάλισης κατά την ανάληψη νέας επιχειρηματικής δράσης· νέα δικαιώματα για τις εφαρμογή του δικαίου: εκσυγχρονισμένοι αναπτυξιακοί έλεγχοι· νομοσχέδιο σχετικά με τα βιομηχανικά δικαστήρια· τέλος, πρότυπο σύστημα τεχνολογιών πληροφορικής για την παροχή εντύπων και κανόνων. επιχειρήσεις κατά την Β. 2 Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (ΔΙΪΙ) και διπλώματα ευρεσιτεχνίας Τα περισσότερα κράτη μέλη εξετάζουν τις υπερβολικές δαπάνες για την προστασία των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη σε σύγκριση με τις αντίστοιχες δαπάνες στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και την ολοένα και μεγαλύτερη αύξηση των προβλημάτων που σχετίζονται με τα ΔΠΙ. II ποικιλία των μέτρων καταδεικνύει τη δυσκολία να συνδυαστούν τα οφέλη από την προστασία (που επιτρέπουν την αμοιβή του εφευρέτη/καινοτόμου) με τα οφέλη από την ευρύτερη εκμετάλλευση νέων προϊόντων, διαδικασιών (κυρίως στον τομέα της βιοτεχνολογίας) ή υπηρεσιών. II Φινλανδία συμμετέχει πλέον στην Ενοωπαϊκή Σύμβαση Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, ενώ εξετάζεται η συμμετοχή της Ιρλανδίας. II προστασία των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ελλάδα παρατάθηκε από 15 σε 20 έτη και προσαρμόζεται, έτσι, στις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο Ηνωμένο Βασίλειο διεξάγονται μελέτες για το ρόλο του Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας του Ηνωμένου Βασιλείου σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, καθώς και σχετικά με το ρόλο των ευρωπαϊκών οδηγιών που αφορούν τις εφευρέσεις στον τομέα της βιοτεχνολογίας. Αλλες πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της χρήσης των πληροφοριών σχετικά με τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας έχουν αναληφθεί στην Αυστρία, με τη θέσπιση ενός βασικού συστήματος με την ονομασία "Patentverwertung", στην Ισπανία, με τη βοήθεια του Υπουργείου Βιομηχανίας, και στο Βέλγιο, μέσω του Γραφείου για τα Δικαιώματα Πνευματικής Ιδιοκη/σίας (στη Φλάνδρα). Στη Γερμανία θα διατίθενται, από το 1997. επιχορηγήσεις προς τις MME για τη χρήση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, ενώ θα δημιουργηθούν 100 νέες θέσεις διδασκαλίας για την παροχή πληροφοριών για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας στις σχολές θετικών επιστημών και στα πολυτεχνεία, στο πλαίσιο ενός νέου προγράμματος με τίτλο " Innovationsstimulierung der deutschen Wirtschaftdurch wissenschaftlich-technische Information (1NSTI)". Τα προβλήματα σχετικά με τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας εξετάζονται σε πολλές χώρες. Στην Ιταλία έχουν τεθεί σε ισχύ νέα πρότυπα για τις διαδικασίες και τις κυρώσεις σχετικά με τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, τα εμπορικά σήματα, τα δικαιώματα εκμετάλλευσης κ. τ. λ. , ενώ, στη Γερμανία, οι συστάσεις της Schlichterkommission διατυπώνονται πλέον με τη μορφή νομοσχεδίων προς έγκριση από την Bundesrat. Αρμόδιος για την παροχή υποστήριξης στο BMBF στον τομέα αυτό, όπως και για τη μείωση των μη νομοθετικών φραγμών στην έρευνα και την καινοτομία, είναι ο φορέας "Clearingstelle fiir Innovation und Recht". Στη Σουηδία, το Υπουργείο Βιομηχανίας έχει μελετήσει τα ειδικά προβλήματα των ΔΠΙ που ανακύπτουν στις περιπτώσεις όπου η βιομηχανία χρησιμοποιεί την ερευνητική ικανότητα των πανεπιστημίων. Β. 3 Πρότυπα και προδιαγραφές Παρατηρείται άνιση κατανομή των κατάλληλων υποδομών για την προώθηση της προόδου που επιτελέστηκε τα τελευταία έτη στη χρήση προτύπων και προδιαγραφών υψηλής ποιότητας. Λυτό παρατηρείται και στον τομέα των υπηρεσιών, αλλά και στην εφαρμογή προτύπων ολικής ποιότητας ή σχεδίασης ως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Μεταξύ των πρόσφατων εξελίξεων σημειώνονται οι εξής: l^k Στην Ισπανία τέθηκαν σε ισχύ κανονισμοί για την ποιότητα και τη βιομηχανική ασφάλεια, καθώς και για τους περιβαλλοντικούς ελέγχους, με στόχο τη διευκόλυνση των εξαγωγών, ενώ (ENAC). Στη δημιουργήθηκε, υπό μορφή ιδιωτικού φορέα, ένα Εθνικό Γραφείο Πιστοποίησης Σουηδία, το σύστημα δοκιμών και ελέγχου πρόκειται να προσαρμοστεί περισσότερο στους ευραιπαϊκούς κανόνες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο συγκροτήθηκε, τον Αύγουστο του 1995, το νέο εθνικό γραφείο πιστοποίησης συμβατότητας, με την ονομασία United Kingdom Accreditation Service (UKAS), ολοκληρώνοντας έτσι την ιδιωτικοποίηση του προηγούμενου φορέα με την ονομασία National Measurement Accreditation Services (ΝAMAS). Στην Αυστρία υποστηρίχθηκαν 9. 000 αναθεωρήσεις ISO στον τομέα των υπηρεσιών, ενώ η προώθηση του βιομηχανικού σχεδίου γίνεται μέσω του Γραφείου Καινοτομίας. Στην Ελλάδα και στην Πορτογαλία, η προώθηση της τυποποίησης και της πιστοποίησης αποτελούν μέρη των αξόνων δράσης για την προώθηση της βιομηχανικής ανάπτυξης και της καινοτομίας. Β. 4 Χρηματοδότηση της καινοτομίας Σε όλα τα κράτη μέλη υποστηρίζεται η χρηματοδότηση της καινοτομίας και οι ουσιαστικότερες επενδύσεις που απαιτούνται για την αξιοποίηση καινοτόμων προϊόντων και διαδικασιών, ιδίως μ£ επίκεντρο τις ανάγκες των MME. Η υποστήριξη παρέχεται με βάση προγράμματα για κεφάλαια εκκίνησης και κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, χαμηλότοκα δάνεια και τραπεζικές εγγυήσεις ή κίνητρα για αποταμίευση ιδιωτών, τοπικά δίκτυα ιδιωτών επενδυτών ("business angels") και μέτρα που επιτρέπουν στα ασφαλιστικά ταμεία και τις κατασκευαστικές εταιρείες να διαθέσουν κονδύλια στις επιχειρήσεις που βασίζονται στη γνώση. Οι κρατικοί προϋπολογισμοί πολλών κρατών μελών αποδέχονται μια μικρή απώλεια εισοδημάτων για να παρασχεθούν φορολογικά κίνητρα. Στις μεγάλες κεφαλαιαγορές του Λονδίνου, της Φραγκφούρτης, των Βρυξελλών και του Παρισιού λαμβάνονται ουσιαστικά μέτρα για τη συγκρότηση της EASDAQ (National Association of Securities Dealers Automated Quotation) μέχρι τα τέλη του 1996. ιδιωτών επενδυτών, και η ίδρυση και εξαγορά επιχειρήσεων. Ένα πρόγραμμα Στην Αυστρία θα αναληφθούν δύο πρωτοβουλίες: η "Privatcapital" για τις MME, η οποία θα παρέχει εγγυήσεις για ιδιώτες επενδυτές, θα προβλέπει την ανάπτυξη ενός τυποποιημένου μοντέλου χρηματοδότησης ιδίων/μετοχικών κεφαλαίων και θα καθορίζει μια "αγορά" για τα τοπικά δίκτυα "Ghidungssparen", η οποία θα παρέχει μακροπρόθεσμες επενδυτικές πιστώσεις για νέες επιχειρήσεις κατά την εναρκτήρια φάση καθώς και για την χρηματοδότησης κεφαλαίων εκκίνησης από την ITF, το οποίο διαχειρίζεται το "Γραφείο Καινοτομίας", βοηθά τις νέες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στις νέες τεχνολογίες, παρέχοντας υπηρεσίες συμβούλων και χορηγώντας κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου. Στη Αανία, το πρόγραμμα "Βιομηχανικές Αναπτυξιακές Εταιρείες" παρέχει εγγύηση (σε ποσοστό 50%) για τις επενδύσεις ιδιωτικών αναπτυξιακών εταιρειών που χρηματοδοτούν τις MME οι οποίες χρειάζονται περισσότερα κεφάλαια και κατάλληλη διαχείριση. Από το 1994 έχουν συμμετάσχει 12 τέτοιες επενδυτικές επιχειρήσεις έναντι συνολικού ποσού κρατικής εγγύησης ύψους 132 εκατομμυρίων ECU. Στη Φινλανδία παρατηρείται η συνέχιση της χορήγησης αναπτυξιακών δανείων βάσει μετοχών προς τις MME για δραστηριότητες Ε&Λ, καθώς και η διάθεση κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου, από το νεοσύστατο Φινλανδικό Βιομηχανικό Ταμείο, για την εναρκτήρια φάση της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Στη Γαλλία, η έναρξη της λειτουργίας της "NOUVEAUMARCHÉ" αναμένεται να κινητοποιήσει καίριους φορείς της γαλλικής μετοχικής αγοράς και αποσκοπεί στην επίτευξη 30 περίπου εισαγωγών ανά έτος. Το γαλλικό σχέδιο καινοτομίας προβλέπει ότι τα ταμεία επιχειρηματικών κεφαλαίων θα κινητοποιήσουν, μέσα σε τρία έτη, 155 εκατομμύρια ECU. Στη Γερμανία, το χρηματιστήριο Deutsche Bôrse ανακοίνωσε, το Μάρτιο του 1996. την ίδρυση μιας "Neuer Markt" το 1997. ΓΙ νέα αυτή αγορά θα έχει ως στόχο τις τηλεπικοινωνίες, τη βιοτεχνολογία, τα πολυμέσα και τις νέες υπηρεσίες. Το Deutsche Bôrse θα συνεργαστεί, επίσης, με την "Nouveau Marché του Παρισιού και το χρηματιστήριο Bourse τατν Βρυξελλών με στόχο την ανάπτυξη δικτύου νέων κεφαλαιαγορών (EURONM) για αναπτυξιακές εταιρείες. Προβλέπεται να επεκταθούν, επίσης, τα προγράμματα μετοχικών κεφαλαίων και πιστώσεων για τις MME που χαίρουν κρατικής υποστήριξης: πρόκειται να βελτιωθεί το πρόγραμμα δανείων για την καινοτομία με τίτλο "Kreditanstalt fur Wiederaufbau" με τη χορήγηση τουλάχιστον 525 εκατομμυρίων ECU ανά έτος (εφόσον δοθεί έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή), ενώ πρόκειται να συνεχισθεί η πειραματική προσπάθεια για νέους επιχειρηματίες με τίτλο "Beteiligungskapital fur junge Technologieunternehmen (BJTU)", που άρχισε το 1989, από την (BTU)", με την χορήγηση fur kleine Technologieunternehmen δράση "Beteiligungskapital συμπληρωματικού ποσού 471 εκατομμυρίων ECU. την κατανομή (ΧΑΤ-Technology Performance Financing), με στόχο απόδοσης Στην Ελλάδα πρόκειται να αρχίσει σύντομα ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης τεχνολογίας της χρηματοδότησης της καινοτομίας μεταξύ τριών μερών: του προμηθευτή της τεχνολογίας, του χρήστη της τεχνολογίας και του χρηματοοικονομικού φορέα. Στη Ισπανία, μια από τις γραμμές δράσης της πρωτοβουλίας MME για τη βιομηχανική ανάπτυξη αφιερώνεται στη βελτίωση της πρόσβασης των MME στις πηγές χρηματοδότησης, καθώς και στην υποστήριξη δικτύων ενδιάμεσων οργανισμών χρηματοοικονομικού χαρακτήρα. Η ICO-Pymes αποτελεί μια νέα μορφή πιστωτικής γραμμής που διατίθεται στις επιχειρήσεις που αναπτύσσουν σχέδια τα οποία χρηματοδοτεί το Κέντρο Βιομηχανικής (CDTI), με δυνατότητα συμπληρωματικής χρηματοδότησης που ανέρχεται στο 70% της συνολικής επένδυσης του σχεδίου. Η Εθνική Επιχείρηση Καινοτομίας (ENISA), που αποτελεί κρατική επιχείρηση κεφαλαίου επιχειρηματικού κινδύνου προβλέπει, στο σχέδιο της για την περίοδο 1996-1999, επενδύσεις ύψους 21 εκατομμυρίατν ECU. Στο Λουξεμβούργο, η "Société Nationale de Crédit et d'Investissement" (SNCI) κατάρτισε προγράμματα χορήγησης δανείων για σχέδια που σχετίζονται με την τεχνολογία και την καινοτομία. και Τεχνολογικής Ανάπτυξης τα των είδη αφορούν πρωτοβουλίες (Technisch Ontwikkelingskrediet). Παρόμοιες ένα γενικότερο πρόβλημα που αφορά όλα Στις Κάτοτ Χώρες, μολονότι οι διοικητικές δαπάνες για τις επιχειρήσεις θεωρούνται ότι αποτελούν επιχειρήσεων, αναλαμβάνονται πολλές πρωτοβουλίες για τη διευκόλυνση της χορήγησης πιστώσεων και χρηματοδότησης για τις επενδύσεις στην τεχνολογία, όπως η απλούστευση των αιτήσεων για πρότυπες μελέτες και η χορήγηση πιστώσεων χαμηλού ύψους από το Ταμείο Τεχνολογικής τη Ανάπτυξης χρηματοδότηση της έναρξης τεχνολογικών σχεδίων (Techno-starters), που θα λάβει περαιτέρω υποστήριξη από το δημόσιο, οι ενδιάμεσοι τεχνολογίας (κεφάλαια εκκίνησης ή άδειες), καθώς και οι αξιολογήσεις τεχνολογίας (έλεγχος σκοπιμότητας). Στη Σουηδία βρίσκονται υπό διεξαγωγή τρία προγράμματα NUTEK, τα οποία μειώνουν τις δαπάνες των MME που αναλαμβάνουν την διεξαγωγή καινοτόμων σχεδίων: το πρόγραμμα SNITS υποστηρίζει τη μεταφορά τεχνολογίας επιβραβεύοντας τη σκοπιμότητα της ανάπτυξης επιχειρηματικών σχεδίων, το SMINT προωθεί την συγκρότηση κοινοπραξιών Ε&Α με ειδικότερο στόχο την ανάπτυξη διεθνούς συνεργασίας και, τέλος, το πρόγραμμα χρηματοδότησης κεφαλαίων εκκίνησης παρέχει μικρά βραβεία εφικτότητας και χαμηλότοκα δάνεια γιά καινοτόμα σχέδια κατά τις φάσεις που προηγούνται της χρηματοδότησης με στόχο την εμπορία. Καταρτίστηκε, επίσης, μια σουηδική έκδοση του προγράμματος του Ηνατμενου Βασιλείου με τίτλο Business Expansion Scheme, το οποίο παρέχει φορολογικές απαλλαγές σε όσους επενδύουν σε μικρές, μη εισηγμένες στο χρηματιστήριο εταιρείες. Μια νέα πρωτοβουλία χορήγησης κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου έχει αναληφθεί από το Σουηδικό Βιομηχανικό Ταμείο με στόχο τις μικρές, καινοτόμες επιχειρήσεις. Το 1993, το σουηδικό κοινοβούλιο αποφάσισε τη διάλυση των Ταμείων Μισθωτών. Διατέθηκαν περίπου 770 εκατομμύρια ECU για επενδύσεις κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου, ενώ ένα μικρότερο ποσό διατέθηκε για την ίδρυση 18 ερευνητικών φορέων. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι κρατικές προτάσεις που περιλαμβάνονται στις Λευκές Βίβλους του 1995 και του 1996 για την ανταγωνιστικότητα αναφέρουν, μεταξύ άλλων, την τόνωση του ανταγωνισμού για την παροχή κεφαλαίατν κυρίως προς τις MME και την παροχή βοήθειας προς τις αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις ώστε να αποκτήσουν πρόσβαση στην όσο το δυνατόν καταλληλότερη χρηματοδότηση χάρη στις υπηρεσίες "Business link" στην Αγγλία, "Enterprise Networks" στη Σκοτία και "Business Connect" στην Ουαλία. Προβλέπεται, επίσης, η ενθάρρυνση της έγκαιρης καταβολής των κονδυλίων, καθώς και η συμμετοχή ομολογιών σε μετοχικά σχέδια ιδιωτών και η μείωση τατν περιορισμών ώστε να διευκολυνθούν οι εταιρείες στην έκδοση ομολόγων. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, που συγκεντρώνει περισσότερο από το 45% των κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου στην Ευρώπη, αναπτύχθηκε μια σειρά πρωτοβουλιών και προγραμμάτων. όπα>ς τα δίκτυα "business angels" ή, τον Ιούλιο του 1995, η "εναλλακτική επενδυτική αγορά" [Alternative Investment Market-(AIM)] του χρηματιστηρίου του Λονδίνου. Β. 5 Φορολογικά κίνητρα Η παροχή φορολογικών κινήτρων για τις επιχειρήσεις που διεξάγουν Ε&Α αποτελούν πλέον κοινή πρακτική στα κράτη μέλη (Αυστρία, Βέλγιο, Ελλάδα, Ιρλανδία, Κάτω Χώρες, Ισπανία και Σουηόία), αλλά έχει εγκαταλειφθεί στη Φινλανδία. Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, ο επενδυτικός νομός τροποποιήθηκε το 1994 κάι προβλέπει ένα ευρύ φάσμα κινήτρων (επενδυτικές ενισχύσεις, επιδοτήσεις επιτοκίων, φορολογικές ελαφρύνσεις και αυξημένους ρυθμούς απόσβεσης) που στοχεύουν, ταυτόχρονα, στην τόνωση της περιφερειακής ανάπτυξης. Στο Βέλγιο, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση σχεδιάζει την αναπροσαρμογή του φορολογικού καθεστώτος με στόχο την ενίσχυση των ιδίατν πόρων των επιχειρήσεων. Η αυτοχρηματοδότηση των MME θα καταστεί περισσότερο ελκυστική, ενώ θα προβλέπονται μεγαλύτερες φορολογικές απαλλαγές για την κατάθεση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Στο Λουξεμβούργο, θεσπίστηκαν φορολογικά κίνητρα για υλικές επενδύσεις σε επιχειρήσεις, έτσι ώστε να προωθείται έμμεσα η καινοτομία. Στη Φινλανδία, οι γενικές φορολογικές απαλλαγές για τις προσπάθειες Ε&Α άρχισαν να εφαρμόζονται στα τέλη της δεκαετίας του 80, σήμερα όμως δεν συμπεριλαμβάνονται πλέον στα φορολογικά μέσα. Στην Ιρλανδία, στις συστάσεις του STIAC, περιλαμβανόταν μια ολοκληρωμένη δέσμη φορολογικών μέτρατν για την τόνωση της επιχειρηματικής Ε&Α: ενίσχυση μερισμάτων για τους διαχειριστές-ιδιοκτήτες, ειδική φορολογική μεταχείριση της Ε&Α, μείωση των δαπανών για το προσωπικό Ε&Α και για τις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών Ε&Α, καθώς και φορολογικές αλλαγές για την ενθάρρυνση των πολυεθνικών εταιρειών να εγκαταστήσουν τα περιφερειακά τους γραφεία και τις στρατηγικές τους δραστηριότητες στην Ιρλανδία. Στις Κάτω Χώρες θα παρασχεθούν 23 εκατομμύρια ECU ανά έτος για τη βελτίωση της ευκαμψίας απόσβεσης καινοτόμων τεχνολογιών που προέρχονται από τις Κάτω Χώρες. Από το 1994 αυξήθηκε η χορήγηση κονδυλίων, στο πλαίσιο του Νόμου για την Προώθηση της Έρευνας και Ανάπτυξης (WBSO), με την παροχή, παράλληλα, φορολογικών κινήτρων. Προβλέπεται έτσι είτε η μείωση των δαπανών προσωπικού χάρη στη μείωση των φόρων και εισφορών που καταβάλλει ο εργοδότης επί των μισθών του προσοοπικού Ε&Α, είτε η συμπληρωματική μείωση του φόρου εισοδήματος των ελεύθερων επαγγελματιών που αναπτύσσουν δραστηριότητες Ε&Α στις MME. Στην Ισπανία τέθηκαν σε ισχύ φορολογικές πρωτοβουλίες στις αρχές του 1996. Οι επιχειρήσεις που υπερβαίνουν το μέσο όρο των δαπανών που κατέβαλαν κατά τα τελευταία δύο έτη μπορούν να επωφεληθούν από μείωση, κατά 40%, των δαπανών τους για Ε&Α. Γ Ε&ΤΑ και βιομηχανία Τα υπουργικά χαρτοφυλάκια έχουν μεταβληθεί σε πολλές χώρες, συνήθως μετά από αλλαγή κυβέρνησης. Συνήθης τάση είναι ο στενότερος συντονισμός των πολιτικών σχετικά με τη βιομηχανία, την έρευνα και τους ανθρώπινους πόρους. Οι στόχοι συμπίπτουν και όλες οι χώρες ετοιμάζουν ή εφαρμόζουν δράσεις με μεγάλες ομοιότητες, ιδιαίτερα εμφανείς όσον αφορά τις πρωτοβουλίες που σχετίζονται με την κοινατνία των πληροφοριών. Οι προτεραιότητες διαφέρουν από χώρα σε χώρα, ανάλογα με την κατάσταση της επιστήμης, της τεχνολογίας και του συστήματος καινοτομίας που διαθέτουν. Το μέγεθος τατν επί μέρους οικονομιών, η βιομηχανική δομή, τα ειδικά οικονομικά προβλήματα αποτελούν παράγοντες που καθορίζουν τις προτεραιότητες τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Στη συνέχεια αναφέρονται συγκεντρωτικά ορισμένα χαρακτηριστικά παραδείγματα τελευταίων εξελίξεων. Γ. 1 Μελέτη τεχνολογικών προοπτικών ενώ τα μεγαλύτερα ερευνητικά Το 1995 δημοσιεύθηκαν, στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και τη Γερμανία τα πρώτα (_τοτελέοματα των μελετών τεχνολι)γικώνπςκχ)πτικών μεγάλης κλίμακας με χρήση της τεχνικής Delphi. Τα αποτελέσματα αυτά έχουν ήδη ληφθεί υπόψη κατά την κατάρτιση των κρατικών σχεδίατν δαπανών Ε&Α. Στην Αυστρία θα συνεχισθεί, το 1998, το πρόγραμμα πληροφόρησης για την τεχνολογία και παροχής συμβουλών για τη χάραξη πολιτικής (Technology Information and Policy Advice). Στις Κάτω Χώρες λειτουργούν τα Δίκτυα μελέτης τεχνολογικών προοπτικών, ιδρύματα συμβάλλουν στις μελέτες της Συμβουλευτικής Επιτροπής Διερευνητικών Μελετών (Consultative Committee for Explorative Studies-OCV). Η Ιρλανδία έχει αναπτύξει, επίσης, μια στρατηγική για τις δραστηριότητες μελέτης τεχνολογικών προοπτικών τις οποίες αναπτύσσει. Στη Φινλανδία, το Συμβούλιο Επιστημονικής (υπό την προεδρία του πρωθυπουργού) παρακολουθεί τις νεοεμφανιζόμενες τεχνολογικές ανάγκες της οικονομίας. Στη Αανία συγκροτήθηκε ένα νέο Συμβούλιο Εκτίμησης Τεχνολογίας (Technology Assessment Council) με ρόλο την παροχή συμβουλών προς το κοινοβούλιο και την κυβέρνηση, αποδίδοντας ιδιαίτερη έμφαση στο δημόσιο διάλογο σχετικά με διάφορες νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίες. Στην Ισπανία, η Εθνική Υπηρεσία Εκτίμησης και Αξιολόγησης διεξάγει επίσης μελέτες και αναλύσεις προοπτικής. Στο Λουξεμβούργο αναπτύσσεται μια πρωτοβουλία παρακολούθησης της τεχνολογίας από το Υπουργείο Οικονομικών και τον φορέα CRP-Henri Tudor. και Τεχνολογικής Πολιτικής Γ. 2 Πολυετής προγραμματισμός -7 77- Ιίολλά κράτη μέλη συνηθίζουν να προβαίνουν σε ολοκληρωμένο πολυετή προγραμματισμό, σε κρατικό επίπεδο, πέρα από τον ετήσιο προϋπολογισμό και τις δημοσιονομικές πράξεις που προβλέπει ο νόμος. Τα σχέδια αυτά περιλαμβάνουν, στα περισσότερα από τα παραδείγματα που ακολουθούν, τόσο τους γενικότερους στόχους και κονδύλια του προϋπολογισμού όσο και τους σχετικούς φορείς. Ως παραδείγματα προγραμμάτων ετήσιων δαπανών με σχεδόν παρόμοια στοιχεία για τους τομείς που σχετίζονται με την καινοτομία αναφέρονται τα προγράμματα Έρευνας και Βιομηχανίας που έχουν καταρτισθεί από το Cabinet Office του Ηνωμένου Βασιλείου και το Υπουργείο Οικονομικών (BMWi) της Γερμανίας. Στη Φινλανδία διεξάγεται, ανά πενταετία, μια εκτεταμένη προσπάθεια καθορισμού νέων γενεών εθνικών προγραμμάτων τεχνολογίας. Στη Γερμανία, η Bundesbericht Forschung 1996 αποτελεί έκθεση για μια τριετία. Η Ελλάδα βρίσκεται στο μέσο της εφαρμογής του 2ου Επιχειρησιακού Προγράμματος Έρευνας και Τεχνολογίας ενώ στην Ιταλία εφαρμόζεται ένα τρίτο τριετές σχέδιο (1994-96). Στην Πορτογαλία, η πολυετής χρηματοδότηση τατν έρευνας και καινοτομίας καλύτερατν ιδρυμάτατν Ε&Λ αποτελεί μέρος του προγράμματος της νέας κυβέρνησης. Στην Ισπανία άρχισε, τον Ιούνιο του 1995, το Τρίτο εθνικό σχέδιο Ε&Α (1996-1999). Στη Σουηδία, σύμφατνα με την καθιερωμένη πρακτική, υποβλήθηκε, το Σεπτέμβριο του 1996, μια πρόταση ερευνών ym μια τριετία η οποία αποτελεί συνέχεια πρότασης του 1995 για τη βιομηχανία. (ΕΠΕΤ II) (1994-99), Γ. 3 Λευκές Βίβλοι Οι Λευκές Βίβλοι και οι εθνικές στρατηγικές ή τα αναπτυξιακά προγράμματα δεσμεύουν την πολιτική εξουσία για περαιτέρω συντονισμό βάσει χρονοδιαγράμματος και με συνδυασμό ξεχωριστών κονδυλίων του προϋπολογισμού. Τα παραδείγματα που αφορούν την καινοτομία ποικίλλουν όσον αφορά τη λεπτομέρεια και το πεδίο εφαρμογής. Στη Δανία διαμορφώνεται μια εθνική στρατηγική για την επιστήμη και την έρευνα. Στη Φινλανδία δημοσιεύθηκε, το 1993, η στρατηγική για την καινοτομία. Το 1996 δημοσιεύθηκε μια Λευκή Βίβλος με τίτλο "Industrial Policy Vision " το οποίο αναμένεται να συνεχιστεί με τη χάραξη τεχνολογικής στρατηγικής. Στη Γαλλία, το Υπουργείο Βιομηχανίας ανακοίνωσε ένα πρόγραμμα καινοτομίας. Η Ιρλανδία και οι Κάτω Χώρες συνέταξαν, το 1995, Λευκές Βίβλους με αντικείμενο την κοινωνία της γνώσης. Στην Ιρλανδία, η Forfas, υπέβαλε, το 1996, ένα έγγραφο σχετικά με μια νέα δεκαπενταετή στρατηγική με τίτλο "Διαμορφώνοντας το μέλλον μας: μια στρατηγική για τις επιχειρήσεις στην Ιρλανδία τον 21ο αιώνα" (Shaping our future: A strategy for enterprise in Ireland in the 21st century), που συντάχθηκε για λογαριασμό του Υπουργείου Επιχειρήσεων και Απασχόλησης. Τέλος, το Ηνωμένο Βασίλειο, απ' όπου προέρχεται άλλωστε ο θεσμός των Λευκών Βίβλων, συντάσσει τέτοια έγγραφα σε ετήσια βάση. Γ. 4 Νέες εθνικές μορφές οργάνωσης Η ανακατανομή των κυβερνητικών χαρτοφυλακίων και των αρμοδιοτήτων στις δημόσιες υπηρεσίες αποτελούν άλλον ένα δείκτη ανάπτυξης πολιτικής. Σε πολλές χώρες παρατηρήθηκε η τάση διατήρησης ή αναβάθμισης του επιπέδου συντονισμού τατν δαπανών Ε&Α με άλλους προϋπολογισμούς σχετικούς με τη βιομηχανία. Στην Αυστρία τα δύο κύρια υπουργεία είναι, πλέον, το υπουργείο Επιστήμης, Μεταφορών και Τεχνών και το Υπουργείο Οικονομικών. Στο Βέλγιο, η διυπουργική διάσκεψη επιστημονικής πολιτικής αποτελεί το φόρουμ συμφωνιών συνεργασίας, συνδυάζοντας τις αρμοδιότητες ομοσπονδιακών, περιφερειακών και τοπικών αρχών. Στη Δανία, η έρευνα και η τεχνολογία τατν πληροφοριών υπάγονται, από το 1994, σε ενιαίο υπουργείο, ενώ, το 1995 και το 1996, θεσπίστηκε νέα νομοθεσία για το συμβουλευτικό σύστημα. Στη Φινλανδία, το Συμβούλιο Επιστημονικής (υπό την προεδρία του πρωθυπουργού) παρακολουθεί τις νεοεμφανιζόμενες ανάγκες της οικονομίας σε τεχνολογία. και Τεχνολογικής Πολιτικής Στη Γερμανία, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση παρέχει το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης για την έρευνα μέσω του αναδιοργανωμένου Υπουργείου Παιδείας, Επιστημών, Έρευνας και Τεχνολογίας (BMBF). Η συγκρότηση, το 1995, του Συμβουλίου για την έρευνα, την τεχνολογία της Ομοσπονδιακής Γερμανίας, και την καινοτομία, υπό την αιγίδα του Καγκελαρίου δημιουργήθηκε το κατάλληλο υπόβαθρο για τις διαβουλεύσεις μεταξύ της επιστήμης, της βιομηχανίας, των επαγγελματικών ενώσεων και των πολιτικών φορέων με αντικείμενο τα κρίσιμα θέματα του μέλλοντος. Στην Ελλάδα δημιουργήθηκε ένα νέο Υπουργείο Ανάπτυξης που προήλθε από τη συγχώνευση των Υπουργείων Βιομηχανίας, Εμπορίου και Τουρισμού. Στην Ιταλία, τα τριετή προγράμματα θα ενημερώνονται ανά έτος βάσει των κατευθύνσεων της /Η <? διυπουργικής επιτροπής οικονομικού σχεδιασμού. Μια κοινοβουλευτική επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο θέσπισης νομοθεσίας, η οποία θα αναθέσει σε ειδικό παρατηρητήριο την αξιολόγηση των πανεπιστημίων και των δημόσιων ερευνητικών φορέων. Με πρωτοβουλία του Υπουργείου Βιομηχανίας συγκροτήθηκε η Υπηρεσία καινοτομίας AGHEC. Στην Πορτογαλία, η νέα κυβέρνηση έθεσε τους στόχους της σχετικά με διάφορα θέματα καίριας σημασίας για την πολιτική καινοτομίας [π. χ. PED1P II, πολυετής χρηματοδότηση των καλύτερων φορέων Ε&Α, κοινωνία των πληροφοριών, επαγγελματική κατάρτιση, Ινστιτούτο υποστήριξης μικρομεσαίων επιχειρήσεων και επενδύσεων (IAPMEI)J. Σημαντικές αλλαγές σημειώθηκαν, επίσης, στο Υπουργείο Οικονομίας και το Υπουργείο Επιστήμης και Τεχνολογίας. Στην Ισπανία, οι νέες προτάσεις της κυβέρνησης προωθούν μια προσέγγιση που είχε ήδη ακολουθηθεί κατά το Τρίτο εθνικό σχέδιο Ε&Α (1996-1999) από τον Ιούνιο του 1995. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Γραφείο Επιστήμης και Τεχνολογίας [Office of Science and Technology (OST)J υπάγεται πλέον, από το 1995, στο Υπουργείο Εμπορίου και Βιομηχανίας. Γ. 5 Κατευθύνοντας την Ε&Α προς την καινοτομία Στη συνέχεια παρατίθεται μια σειρά χαρακτηριστικών παραδειγμάτατν από προγράμματα και άλλα μέσα που χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη για να κατευθύνουν καλύτερα τις ερευνητικές προσπάθειες προς την καινοτομία και τη διεθνή ανταγωνιστικότητα. Στην Αυστρία, τα δύο κύρια μέσα είναι, αφενός, το Ταμείο προώθησης της έρευνας [Research Promotion Fund (FFF)J, το οποίο, το 1994, επικέντρωσε τις προσπάθειες του σε τομείς όπως η μικροηλεκτρονική, η προστασία του περιβάλλοντος, η τεχνολογία των πληροφοριών και η ανάπτυξη λογισμικού και, αφετέρου, τα Ταμεία καινοτομίας και τεχνολογίας [Innovation and Technology Funds (HF)J. Στο Βέλγιο, κατά την τελευταία δεκαετία, αυξήθηκαν τόσο οι δομές διασύνδεσης πανεπιστημίων-βιομηχανίας όσο και τα επιστημονικά πάρκα, που συμπληρώνουν τα τομεακά κοινά ερευνητικά κέντρα που χρηματοδοτούνται από κοινού από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση και τις περιφέρειες. Στην Δανία, η τελευταία δέσμη μέτρων για την έρευνα χορήγησε ενισχύσεις για την έρευνα στα πανεπιστήμια και τα εγκεκριμένα τεχνολογικά ινστιτούτα, καθώς και για νέα στρατηγικά προγράμματα. Η πρωτοβουλία THOR (Technology by Highly Oriented Research), που έχει σχεδιαστεί για το 1997, θα περιλαμβάνει περιορισμένο αριθμό σημαντικών ενισχύσεων για την έρευνα που θα χορηγούνται σε εξαίρετους επιστήμονες για τη Οιεξαγατγή σχεδίων βασικής έρευνας με ιδιαίτερα μεγάλη βιομηχανική σημασία. Επίσης, ένα νέο σχέδιο δράωις για τους επιχειρηματίες εξετάζει θέματα σχετικά με την ίδρυση και την επιβίωση νέων επιχειρήσεων και, ιδίως, MME. Στη Φινλανδία, η προαναφερθείσα Φινλανδική στρατηγική για την τεχνολογία θα δώσει τις κατευθυντήριες γραμμές στο Κέντρο Ανάπτυξης Τεχνολογίας [Technology Development Centre (TEKES)J το οποίο διαδραματίζει καίριο χρηματοδοτικό ρόλο τόσο για την έρευνα στα πανεπιστήμια όσο και για τη βιομηχανική έρευνα, καθώς και γα τη χρηματοδότηση άλλων φορέων όπως, για παράδειγμα, το Κέντρο Τεχνικής Έρευνας της Φινλανδίας [Technical Research Centre of Finland (VTT)], το μεγαλύτερο ερευνητικό ίδρυμα της χώρας. Τόσο το TEKES όσο και το VTT αποτελούν αντικείμενο αξιολόγησης με στόχο τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας τους. Στη Γαλλία, το Υπουργείο Βιομηχανίας ανακοίνωσε ένα σχέδιο καινοτομίας που προβλέπει σημαντική μετατόπιση των παρεμβάσεων του προς θέματα που σχετίζονται με την ανάπτυξη καίριων τεχνολογιών (θα διατεθούν 155 εκατομμύρια ECU βάσει πρόσκλησης για υποβολή προτάσεων), καθώς και τα προγράμματα ANVAR. Το Υπουργείο Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων, Εμπορίου και Βιοτεχνίας ανακοίνωσε τη συγκρότηση μιας νέας δημόσιας υπηρεσίας (ANVAC) με στόχο την ανάπτυξη της καινοτομίας στους τομείς των υπηρεσιών και του εμπορίου. Το Υπουργείο Έρευνας έχει θέσει, μεταξύ των προτεραιοτήτων του, την εδραίωση των κέντρων Centres de Ressources Technologiques που λειτουργούν σε 6 περιφέρειες. Από το 1997 και μετά, θα χορηγείται πρόσθετη ενίσχυση ύψους 5-10% στις μεγάλες εταιρείες οι οποίες θα περιλάβουν τη συμμετοχή MME στα σχέδια τους. Οι γραμμές δράσης της έρευνας στην ιατρική θα τροποποιηθούν ώστε να αυξηθεί η κινητικότητα μεταξύ ερευνητικών και κλινικών δραστηριοτήτων, καθώς και για να επικεντρωθεί η έρευνα στους τομείς της ιατρικής και των βιολογικών επιστημών. Στη Γερμανία, η θέσπιση πρότυπων σχεδίων (Leitprojekte) θα βοηθήσει την έγκαιρη κατανόηση από τους ερευνητές και τους χρήστες του καλύτερου τρόπου εκμετάλλευσης του υφιστάμενου δυναμικού Ε&Α. Το Υπουργείο Οικονομικών (BMWi) επιτάχυνε, μετά την επανένωση της χώρας, τις προσπάθειες του για προγράμματα σχετικά με το προσωπικό Ε&Α, την υποστήριξη 10 srtï της καινοτομίας και την υποστήριξη της έρευνας στα νέα ομόσπονδα κρατίδια. Οι προσπάθειες αυτές αφορούν, για παράδειγμα, τα Innovationkollegs, στα οποία συμμετέχουν διάφοροι επιστημονικοί φορείς και καινοτόμες επιχειρήσεις, για περίοδο 5 ετών. Στην Ελλάδα, η διαχείριση των υφιστάμενων προγραμμάτων και η έναρξη νέων εξακολουθεί να βασίζεται στην απορρόφηση των πόρων του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου. Σε ορισμένα προγράμματα απαιτείται η ενεργός συμμετοχή των επιχειρήσεων: Πρόγραμμα ανάπτυξης βιομηχανικής βιομηχανικής έρευνας (ΠΑΒΕ), ανταγωνιστικότητας για προγράμματα ερευνών (ΥΠΕΡ). Ερευνητικές κοινοπραξίες (ΕΚΒΑΝ), πρόγραμμα συγχρηματοδότησης της (ΣΥΝ) και υποτροφίες τη βελτίωση για Στην Ιρλανδία ανακοινώθηκε, το Μάρτιο του 1996, η χορήγηση συμπληρωματικού ποσού ύψους 5 εκατομμυρίων ECU για προγράμματα επιστήμης, τεχνολογίας και καινοτομίας. Αναμένεται να ολοκληρωθεί η συνολική πρόταση της κυβέρνησης για το Συμβουλευτικό Συμβούλιο Επιστήμης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας [Science, Technology and Innovation Advisory Council (STIAC)J. Τα προγράμματα προηγμένων τεχνολογιών [Programmes in Advanced Technologies (PATs)J αποτελούν μια μεσοπρόθεσμη έως μακροπρόθεσμη στρατηγική για την ανάπτυξη τεχνολογικής υποδομής προς όφελος της ιρλανδικής βιομηχανίας. Στην Ιταλία, το Τριετές πρόγραμμα έρευνας και τεχνολογίας 1994-1996 αναφέρει ότι οι διαπανεπιστημιακές κοινοπραξίες (Inter-University Consortia) που στέφθηκαν από επιτυχία και έχουν προοπτικές μεγαλύτερης αποδοτικότητας στην χρήση των πόρων, θα πρέπει να αναβαθμιστούν και να αποκτήσουν το καθεστώς ιδρυμάτων. Το ίδιο πρόγραμμα παρέχει κατευθύνσεις προς το CNR (για την μεγαλύτερη ολοκλήρωση των δραστηριοτήτων του με τις δραστηριότητες άλλων δημόσιων και ιδιωτικών φορέων), προς το ΕΝΕΑ (το οποίο, από το 1980, διαφοροποιεί τις δραστηριότητες του σε νέες τεχνολογίες, την ενέργεια και το περιβάλλον), καθώς και τους και ερευνητικούς φορείς άλλων υπουργείων. Το Υπουργείο Τριτοβάθμιας Εκπαίδευες Επιστημονικής και Τεχνολογικής Έρευνας (MURST) προέβη στη σύναψη νέων συμβάσεατν στο πλαίσιο των Εθνικών Ερευνητικών Προγραμμάτων με αντικείμενο τις τεχνολογίες για την κατασκευή και την προστασία των κτιρίων, το περιβάλλον και την καρδιολογία. Στις Κάτω Χώρες εφαρμόζονται οι πολιτικές πρωτοβουλίες που σκιαγραφήθηκαν στη Λευκή Βίβλο με τίτλο "Η γνώση σε δράση": παρέχονται, για παράδειγμα, ενισχύσεις για τη συνεργασία βάσει σχεδίου με στόχο την προατθηση της συνεργασίας τόσο μεταξύ των επιχειρήσεων όσο και μεταξύ του ιδιωτικού τομέα και των ερευνητικών ιδρυμάτων σε διάφορους τεχνολογικούς ιδρύματα που θα διαδραματίζουν τομείς. Πρόκειται, επίσης, να συγκροτηθούν τεχνολογικά ηγετικό ρόλο (Topinstituten). Στην Πορτογαλία, η προαναφερθείσα διοικητική αναδιάρθρωση αποσκοπεί στην αύξηση της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων, στα οποία περιλαμβάνονται και δύο σημαντικά, υποστηριζόμενα από την Ευρωπαϊκή Ένωση, προγράμματα παροχής κινήτρων, το PEDIP Η και το PRAXIS XXI. Η επιστημονική πολιτική θα επικεντρωθεί στην υποστήριξη των ικανοτήτων των ερευνητικών ομάδων, καθώς και στην κατάρτιση και την απασχόληση των ερευνητών, σε αντιδιαστολή με την υλική υποδομή. Η βιομηχανική πολιτική καινοτομίας θα περιλαμβάνει μια ισχυρή δέσμευση για τη_ ενθάρρυνση για την προώθηση και των επενδύσεων σε άυλα αγαθά. Στην Ισπανία, το Εθνικό πρόγραμμα διασι)νδεση του συστήματος επιστήμης-τεχνολογίας-βιομηχανίας (PACT1) επικεντρώνει τις προσπάθειες του στα υφιστάμενα μέσα, τα οποία βελτιώνει, και δημιουργεί νέους μηχανισμούς. Στη Σουηδία άρχισαν να λειτουργούν, το 1995, με την υποστήριξη του φορέα National Board for Industrial and Technological Development (NUTEK), 28 ειδικά κέντρα σε 6 πανεπιστήμια, με στόχο τη δημιουργία συγκεκριμένου ερευνητικού περιβάλλοντος με την ενεργό συμμετοχή εταίρων από τη βιομηχανία. Σημειώνεται η λειτουργία ενός προσωρινού πενταετούς προγράμματος με τίτλο κοινοπραξίες Ε&ΤΑ για την περιφερειακή ανάπτυξη, χάρη στο οποίο συγκροτήθηκαν 22 κοινοπραξίες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο παρατηρείται η σημαντική επίδραση του προγράμματος μελέτης τεχνολογικών προοπτικών, για παράδειγμα, στις προτεραιότητες Ε&Τ των συμβουλίων έρευνας και των κρατικών υπηρεσιών: από το Μάρτιο του 1995 και μετά, 13 νέα προγράμματα LINK επικεντρώθηκαν σε καίριους, πολλά υποσχόμενους τομείς, ενώ, κατά τη χρηματοδότηση των πανεπιστημίων, θα λαμβάνεται υπόψη και η ερευνητική προσπάθεια που αφορά τις επιχειρήσεις. Γ. 6 MME, υποδομές υποστήριξης της καινοτομίας και περιφερειακή διάσταση Η αναδιοργάνωση σε κυβερνητικό επίπεδο συνοδεύτηκε, επίσης, από θεσμική αναδιάρθρωση. Οι ενδιάμεσοι φορείς υποστήριξης της μεταφοράς τεχνολογίας και της συνεργασίας μεταξύ μεγάλων ερευνητικών ιδρυμάτων έχουν, συχνά, τη μορφή φορέων μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα που δεν περιλαμβάνονται στο δημόσιο τομέα. Σε ορισμένα από τα παραδείγματα 11 Α\ καταδεικνύεται η περιφερειακή διάσταση που καθιστά αποτελεσματικότερο αυτό το δίκτυο ενδιαμέσων και επιτρέπει την καλύτερη συσχέτιση του με τις εθνικές πρωτοβουλίες. Στην Αυστρία, το Αυστριακό Ινστιτούτο Προώθησης της Οικονομίας (WIFI), ανέπτυξε μια ολοκληρωμένη υπηρεσία παροχής συμβουλών διαχείρισης. Το Υπουργείο Οικονομικών Ταμείο προτίθεται να αρχίσει ένα πρόγραμμα επισκέψεων σε επιχειρήσεις. Το Αυστριακό Προώθησης της Βιομηχανίας άρχισε ένα καινοτόμο πρόγραμμα μεταφοράς τεχνολογίας που περιλαμβάνει "σχέδια επαφής", καθώς και τη δυνατότητα χορήγησης ενισχύσεατν ή επιδοτούμενων δανείων για προϊόντα που μπορούν να διατεθούν στην αγορά. To European Recovery Programme Fund (ERP) μετατόπισε το επίκεντρο της προσοχής του από την προώθηση των επενδύσεων στην καινοτομία, την περιφερειακή ανάπτυξη, την υποδομή και τη διεθνοποίηση. Το Γραφείο καινοτομίας συμμετέχει στις άλλες δραστηριότητες που προαναφέρθηκαν και διαδραματίζει ρόλο γενικής γραμματείας της Ένωσης Αυστριακών Κέντρων Τεχνολογίας. Στο Βέλγιο, η φλαμανδική κυβέρνηση, για παράδειγμα, υποστηρίζει την καθιέρωση ομίλων επιχειρήσεων που ασχολούνται κυρίως με την Ε&Α, καθώς και την παροχή υπηρεσιών στον τομέα της τεχνολογίας. Στην Δανία, το Σχέδιο δράσης για τους επιχειρηματίες αποσκοπεί, για τα έτη 1996 και 1997, στην ενίσχυση της επιχειρηματικής κουλτούρας, τη μείωση των διοικητικών επιβαρύνσεατν, τη βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση της καινοτομίας, την ενδυνάμωση και τον εξορθολογισμό των υπηρεσιών παροχής συμβουλών και υποστήριξης που παρέχονται σε περιφερειακό επίπεδο, ενώ καταβαλλει ιδιαίτερες προσπάθειες για την υποστήριξη επιχειρηματιών που χρησιμοποιούν υψηλή τεχνολογία και καινοτομούν. Στη Φινλανδία συγκροτούνται Κέντρα εμπειρογνωμοσύνης σε συνεργασία με τα καλύτερα εργαστήρια των πανεπιστημίων και των ερευνητικών ιδρυμάτων, αποτελώντας σύνδεσμο μεταξύ της Ε&Α και της περιφερειακής πολιτικής. Στη Γαλλία, η νέα στρατηγική που προβλέπει το πρόγραμμα καινοτομίας για το ANVAR θα οδηγήσει στην καλύτερη παρακολούθηση των γρήγορα αναπτυσσόμενων επιχειρήσεων, θα εισαγάγει κριτήρια αξιολόγησης των σχεδίων όσον αφορά την επίδραση τους στην ανάπτυξη και την απασχόληση, θα ενισχύσει το ρόλο των περιφερειακών αντιπροσωπιών και θα παράσχει, όπως προαναφέρθηκε, νέα μέσα χρηματοδότησης για τις MME. Το φθινόπωρο αναμένεται να καταρτιστούν νέα σχέδια για την αναδιοργάνωση της υποστήριξης για την ίδρυση και τη διατήρηση νέων επιχειρήσεων. Η περιφερειακή διάσταση των εθνικών πολιτικών υποστήριξης της τεχνολογίας και της καινοτομίας ενισχύεται με την πρωτοβουλία ORATE (Observation Régionale de l'Appui Technologique aux Entreprises) που αναλήφθηκε από το Υπουργείο Παιδείας και Έρευνας. II πρωτοβουλία αυτή συνδέει την καινοτόμο αναπτυξιακή διάσταση των MME με τις αρμοδιότητες των περιφερειακών αρχών όσον αφορά την εξασφάλιση μιας συνεκτικής δέσμης μέτρων. Η ORATE επικεντρώνεται, επίσης, στις απαιτήσεις ανθρώπινων πόρων και στη μεσοπρόθεσμη οικονομική επίδραση που έχει στην περιφέρεια η διάδοση της τεχνολογίας. Στη Γερμανία θα συγχωνευθούν τα τρία τρέχοντα προγράμματα του BMWi σε ένα ομοσπονδιακό πρόγραμμα με παράλληλη σημαντική αύξηση της χρηματοδότησης. Τα προγράμματα του BMBF για τα νέα ομόσπονδα κρατίδια παρέχουν, σε μικρές επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν εξωτερικές συμβάσεις Ε&Α, υποστήριξη για την κάλυψη των εργατικών δαπανών νέων επιστημόνων ή μηχανικών και υποστήριξη για καίριους τομείς της τεχνολογίας, καθώς και για την ίδρυση νέων εταιρειών. Στην Ελλάδα, η αποκεντρωμένη ίδρυση τομεακών επιχειρήσεων τεχνολογικής ανάπτυξης, επιστημονικών και τεχνολογικών πάρκατν, καθώς και γραφείοτν-συνδέσμων γίνεται ανεξάρτητα από το πρόγραμμα STRIDE-Ελλάς. Έχουν, επίσης, αρχίσει προγράμματα επίδειξης (ΠΕΠΕΡ), καθώς και προγράμματα μεσιτείας τεχνολογίας. Στην Ιρλανδία, εκτός από τα υφιστάμενα προγράμματα, δημιουργήθηκαν 37 τοπικά επιχειρηματικά συμβούλια με σκοπό την ενθάρρυνση της ίδρυσης νέατν εταιρειών και την παροχή βοήθειας στις υφιστάμενες μικρές επιχειρήσεις για την ανάπτυξη τους. Έχει, επίσης, υποβληθεί πρόταση για την παροχή βοήθειας στις επιχειρήσεις που επιθυμούν να οργανωθούν σε δίκτυα. Στην Ιταλία, ο εξορθολογισμός της τεχνολογικής υποδομής των MME αποτελεί έναν από τους στόχους του Τριετούς προγράμματος έρευνας και καινοτομίας 1994-96. Έχουν αναληφθεί αρκετές τοπικές πρωτοβουλίες (κέντρα προετοιμασίας, ερευνητικά εργαστήρια, πειράματα στον τομέα της κοινωνίας των πληροφοριών κ. τ. λ. ), στα οποία συμμετέχουν οι τοπικοί βιομηχανικοί φορείς, τα εμπορικά επιμελητήρια, τα πανεπιστήμια και οι περιφερειακές αρχές. Όσον αφορά τις Κάτω Χώρες, έχει προαναφερθεί μια σειρά διευκολύνσεων για τις MME που καινοτομούν, οι οποίες λειτουργούν ως φορολογικά και πιστωτικά κίνητρα. Μεταξύ των σχεδίων μπορούν 12 Hi οίκοι που αποσκοπούν στη βελτίατση της συνεργασίας να αναφερθούν οι επιχειρηματικοί μεταξύ ενδιάμεσων φορέων μεταφοράς τεχνολογίας. Διευκολύνσεις για τις MME παρέχουν, επίσης, και διάφορα εθνικά μέσα για την προώθηση γενικών τεχνολογιών. Στην Πορτογαλία, η προαναφερθείσα ΙΑΡΜΕΙ θα συμμετάσχει στενότερα στην παροχή συμβουλάτν και υπηρεσιών προς τις MME. Το επιστημονικό πάρκο Taguspark ξεκίνησε σχέδια στήριξης (anchor projects) με τη συμμετοχή μεγάλατν ιδρυμάτων Ε&Α, εταιρειών και τραπεζών. Αντικείμενο μελέτης αποτελεί, επίσης, το δυναμικό τατν επιστημονικών και τεχνολογικών πάρκων στην περιοχή της Λισσαβόνας καθώς και των κέντρων προετοιμασίας. Στην Ισπανία, ένα από τα τρία μέσα της τεχνολογικής πολιτικής είναι το Ινστιτούτο μικρομεσαίων βιομηχανικών επιχειρήσεων (ΜΙΡ) που υπάγεται στο Υπουργείο Βιομηχανίας. Στη Σουηδία, οι προαναφερθείσες 22 νέες κοινοπραξίες Ε&ΤΑ για την περιφερειακή ανάπτυξη επικουρούν τις MME των υποστηριζόμενων περιφερειών στην προσπάθεια τους να συνεργαστούν και να αξιοποιήσουν τα ιδρύματα, τα πανεπιστήμια και τις μεγαλύτερες εταιρείες. Μεταξύ των άλλων νέων μέσων περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, τα εξής: πρότυπο πρόγραμμα μεταφοράς τεχνολογίας από ιδρύματα βιομηχανικής έρευνας προς MME με στόχο την δημιουργία δικτύων με μεγαλύτερη διάρκεια στο χρόνο· 40 δημόσια γραφεία παροχής συμβουλών με την ονομασία ALMI Business Partners- υποστήριξη του εμπορίου υπηρεσιών, μεταξύ MME και παροχών τεχνολογίας του δημόσιου τομέα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Cabinet Office προβλέπει μεγαλύτερη αύξηση του αριθμού προγραμμάτων τύπου "Teaching Company Scheme", καθώς και την ανάπτυξη μιας παρόμοιας "Εταιρικής σχέσης μεταξύ πανεπιστημίων και επιχειρήσεων", που άρχισε στις αρχές του 1996. Προβλέπεται, επίσης, η ταχεία εκμετάλλευση, από τις επιχειρήσεις, των νέων υπηρεσιών τατν "Design Counsellors" που συμπληρώνουν το σχέδιο "Business Link". τεχνολογικών 13 (2 Πρόσφατες Λευκές Βίβλοι και έναρξη στρατηγικών προγραμμάτων στα κράτη μέλη ΑΥΣΤΡΙΑ 'Technologiepolitisches Konzept der Bundesregierung (draft)", WIFO, Seibersdorf & Joanncum Research, May 1996. "Informationsoffensive, Bundeskanzler Vranitzky stellte in Alpbach die Weichen fur den Informations-Highway", in Innovativ, 3/1994 Oktober. "BMÔWV - Informationsgesellschaft - Telekom Initiative Osterreich, Grtissworte von (04/07/95). Bundesminister Mag. Viktor Klima", from webmaster@iis. joanneum. ac. at, ΔΑΝΙΑ "Research in perspective, White paper on a national research strategy", Ministry of Research and Information Technology 1995. "From vision to action, Info-society 2000", Ministry of Research and Information Technology, 1995. "Erhvervsredegorelse 1995", Ministry of Industry and Business, 1995. "Open dialogue on Danish research for the future, Research policy 1996 report to the Danish Parliament", Ministry of Research and Information Technology, June 1996 ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ 'Towards an innovative society, A development strategy for Finland", Science and Technology Council of Finland, 1993. "Finland's way to the information society, The national strategy", Ministry of Finance, 1995. "National innovation system and employment", Science and Technology Policy Council, November 1995. "Industrial policy vision", Ministry of Industry, May 1996. ΓΑΛΛΙΑ "Les 100 technologies clés pour l'industrie française à l'horizon 2000", Direction ginirale des stratigies industrielles, 1995. L'innovation dans les PME, Rapport Chabbal, 1995 ΕΛΛΑΔΑ 2o Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Έρευνας και Τεχνολογίας (ΕΠΕΤ II). Επιχειρησιακό Πρόγραμμα για τη Βιομηχανία (1994-1989) ΓΕΡΜΑΝΙΑ "Bundesbericht Forschung 1996", BMBF, 1996. "Forschungsleistungsplan 1994 des Bundesministeriums fur Wirtschaft", BMWi, 1994. ΙΡΛΑΝΔΙΑ "Making knowledge work for us, A strategic view of science, technology and innovation in Ireland", STIAC, 1995. "Shaping our future: A strategy for enterprise in Ireland in the 21st century", Forfas, May 1996. ΙΤΑΛΙΑ "Ricerca e innovazione per lo sviluppo, Piano triennale della ricerca 1994-1996", MURST, 1994 ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ "Kermis in beweging, Over kennis en kunde in de Nederlandse économie", EZ, OC&W and LNV, 1995. "SWAP 2000", EZ, and OC&W, 1996 14 ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ "Program do XII Goverao Constitutional", 1995. ΙΣΠΑΝΙΑ "III Plan Nacional de 1+D 1996-1999", CICYT. "Libro Blanco de la industria: Una politica industria para Espana". "Estrategia Tecnologia Energitica de la Largo Alcance (ESTELA)", Ministry of Industry and Energy, 1995. ΣΟΥΗΔΙΑ "Nôringsdepartementet", Regeringens proposition 1994/95:100 Bilaga 13,1994. "Àtgôrder fur att bredda och utveckia anvondingen av informationsteknik", Regeringens proposition 1995/96:125, 1996. "Samverkan mellan hôgskolan och noringslivet", Ministry of Industry, 1996. "Forskning och pengar", Ministry of Education, 1996. ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ "Competitiveness: Forging ahead, White paper", DTI, 1995. "Trade and Industry 1996, The Government's Expenditure Plans 1996-97 to 1998-99", Presented to Parliament by the President of the Board of Trade and Industry. 1996. "Developing a Winning Partnership", A report of a joint City/Industry working group established by the Innovation unit of DTI. "Foresight, First progress report", OST, 1996. "Competitiveness, Creating the enterprise centre of Europe", HMSO, June 1996. "Forward look of government-funded science, engineering and technology 1996", HMSO. 15 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2. 3. Στατιστικοί πίνακες /c Πίνακας 1 Η Ευρώπη στην παγκόσμια έρευνα: Δείκτες Ε&Α νια την Τριάδα ΕΕ15 ΙΙ1ΙΛ ΙΑΙΙ. 2ΝΙΛ Συνολικές δαπάνες Ε&Α (εκατ. ECU) το 1994 121 882 142 047 104 069 Συνολικές δαπάνες Ε&Α σε ποσοστό % του ΑΕγχΠ το 1995 Συνολικές δαπάνες Ε&Λ ανά κάτοικο (ECU) το 1994 Ποσοστό % των συνολικών δαπανών Ε&Α που χρηματοδοτήθηκαν από το κράτος το 1993 Ποσοστό % των συνολικών δαπανών Ε&Α που χρηματοδοτήθηκαν από τη βιομηχανία το 1993 Αριθμός ερευνητών το 1993 Αριθμός ερευνητών ανά χίλιες μονάδες ενεργού εργατικού δυναμικού το 1993 Αριθμός ερευνητών στις επιχειρήσεις το 1993 1. 91 329 39. 6 53. 5 2. 45 545 39. 2 58. 7 2. 95 833 19. 7 73. 4 774 071 962 700 526 501 4. 7 7. 4 8. 0 376 000 765 000 367 000 Αριθμός ερευνητών στις επιχειρήσεις ανά χίλιες μονάδες ενεργού εργατικού δυναμικού το 1993 Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΑ XII με βάση στοιχεία του ΟΟΣΑ 2 6 6 Πίνακας 2 Πρόσφατες τάσεις στις δαπάνες Ε&Α που πραγματοποιούνται από τις ιδιωτικές επιχειρήσεις (σε τιμές ΗΠΑ 1987, Αισεκ. ECU, μέσα ποσοστά ετήσιας ανάπτυξης) Πηγή: MERH, στοιχεία: ΟΟΣΑ, EUROSTAT, ANT, UNIDO και UNESCO 12 16 nt> Πίνακας 3 Οι θέσεις ττκ Toiaftac ανά τεγνολονικό τοαέα. ιιετοτιθείσες σε διπλώαατα ευοεσιτεγνίας. το 1993 ΕΥΡΩΠΗ Ηλεκτρονικά είδη / ηλεκτρισμός Όργανα / οπτικά είδη Χημεία / φαρμακευτικά προϊόντα Βιομηχανικές διεργασίες Κατασκευή μηχανημάτων και μηχανολογικού εξοπλισμού / μεταφορές Καταναλωτικά αγαθά Όλοι οι τομείς Παγκόσμιο μερίδιο των ευρωπαϊκών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας (%) ΗΠΑ ΕΕ Ιαπωνία Παγκόσμιο μερίδιο των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας των ΗΠΑ(%) ΗΠΑ Ιαπωνία ΕΕ 34. 2 37. 8 40. 3 50. 1 58. 5 64. 0 46. 4 30. 0 32. 4 33. 7 25. 6 19. 2 16. 9 27. 3 31. 8 23. 4 20. 0 16. 6 15. 5 8. 0 20. 9 11. 5 14. 9 28. 2 22. 3 23. 6 19. 1 16. 6 46. 7 50. 8 51. 0 50. 5 45. 4 50. 1 48. 7 35. 4 28. 0 19. 7 19. 3 22. 5 12. 5 25. 0 Πηγή: USPTO. Στοιχεία: OST και CHI-Research treatments, 1995. UNESCO World Science Report. Πίνακας 4 Δαπάνες Ε&Α (σε % του ΑΕΠ) και εξέλιξη τους σε διάφορες χώρες Δαχάννς Ε&Α ως ηοοοατό % τον ΛΕγχΙΙ ΙΜ9-1993 Πραγματική αύξηση των όακανων ΕΛΑ Ταϊβάν Ν. Κορέα Ιαπωνία ES FR DE ΗΠΑ Καναδάς UK IT Πηγή: The World competitiveness report, World economic forum, IMD Ετήσιος μέσος όοος 20 in- Πίνακας 5 Ακαθάριστες εγχώριες δαπάνες για Ε&Α ως ποσοστό % του ΑΕΠ ανά κράτος μέλος 3 -Γ UK DK NL Β I IRL GR Έτη αναφοράς: 1991 (Β), 1992 (D, F, IRL, Ρ), 1993 (GB, DK, NL, Ι, Ε, GR) Πηγή: Eurostat, έρευνα και ανάπτυξη, ετήσιες στατιστικές 1995. Πίνακας 6 ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΑΑΠΑΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΤΟ 1992 ΣΕ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ* Δοκιμαστική παραγωγή κλπ. Άλλα Ανάλυση αγοράς Σχεδιασμός προϊόντων Ε&Α Διπλώματα ευρεσιτεχνίας *Το 1992 στα 12 κράτη μέλη της εποχής, εκτός από το Λουξεμβούργο, συν τη Νορβηγία, την Ελβετία και την Ισλανδία. Πηγή: EVCA, Ernst & Young (2Î nivaxaç 7 ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΤΟ 1992 ΣΕ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ* ΑΝΑ ΜΕΓΕΘΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ • Ανάλυση αγοράς Ξ Δοκιμαστική παραγωγή Q Αλλα Ο Σχεδιασμός προϊόντων Π Διπλώματα ευρεσιτεχνίας Η Ε&Α Μεγάλο Μεσαίο Μέγεθος Μικρό *Το 1992 στα 12 κράτη μέλη της εποχής, εκτός από την Ελλάδα, την Πορτογαλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία. Για τη Γερμανία, έχουν κοινοποιηθεί μόνο τα σχετικά με τις μεγάλες επιχειρήσεις δεδομένα. Πηγή: CIS, προκαταρκτικά αποτελέσματα Πίνακας 8 ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΕΣ ΜΕΘΟΑΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΑΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΣΕ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΑΗ* 60 τ 50 + 40 + Χρονικό προβάδισμα έναντι των ανταγωνιστών Πολυπλοκότητα του σχεδιασμού προϊόντων Μυστικότητα Διπλώματα ευρεσιτεχνίας Καταχώρηση του σχεδιασμού 83 Μεγάλο Ξ Μεσαίο ϋ Μικρό *Το 1992 στα 12 κράτη μέλη της εποχής, εκτός από την Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ελλάδα, την Πορτογαλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Πηγή: CIS, προκαταρκτικά αποτελέσματα i, Πίνακας 9 ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΜΠΟΑΙΖΟΥΝ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ Οικονομικοί Ενδοεπιχει- ΔΠΙ Υπερβολικά Αντα- Χρόνο- Έλλειψη παράγοντες ρησιακοί παράγοντες εύκολη αντιγραφή πόκριση πελατείας πρόγραμμα- τισμός τεχνικών ευκαιριών * Επιχειρήσεις που πραγματοποίησαν καινοτομίες όσον αφορά προϊόντα ή μεθόδους παραγωγής κατά την περίοδο 1990-1992. Πηγή: EUROSTAT (CIS), προκαταρκτικά αποτελέσματα Πίνακας 10 90 τ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ Αυξανόμενο Χαμηλότερο Ποιότητα κόστος μερίδιο της προϊόντων παραγωγής αγορας Επέκταση Δημιουργία (φάσματος νέων αγορών της ευελιξίας προϊόντων Βελτίωση των προϊόντων των συνθηκών εργασίας Βελτίωση Αντικατάστ χαταργού- μενών προϊόντων Μείωση των περιβαλλο ντικών επιπτώσεων Στόχοι Ποσοστό των επιχειρήσεων που θεωρούν τους εν λόγω παράγοντες πολύ σημαντικούς ή ουσιαστικούς (έτη αναφοράς: 1990 -1992) Πηγή: CIS (Προκαταρκτικά αποτελέσματα) Π Πίνακας 11 Σημαντικοί συντελεστές συσχέτισης μεταξύ των μέσων ρυθμών αύξησης της απασχόλησης και της καινοτομίας προϊόντων και της καινοτομίας διαδικασιών, αντίστοιχα, σε διάφορες χώρες της ΕΕ Καινοτομία προϊόντων Καινοτομία διαδικασιών 70-90 80-90 89^92 91^92 7GMW 8GMM) 89^92 91-92 Βέλγιο Αανία Γαλλία Γερμανία. Ιταλία Κάτω Χώρες Νορβηγία Ισπανία Ηνωμένο Βασίλειο + + + + + + + + + + + + + - + + + + + + + 0 - Ô Ô + + Ô Ô + 0 - - Ô Ô + + + + + + + + + + + + + + - + Ô + + + + + Ô. - - Ô + + Ô Ô + Ô Ô Ô Ô + Πηγή: EIMS, Innovation and employment in Europe. An analysis using CIS data, Licht, 1995 Πίνακας 12 Εξέλιξη της απασχόλησης στις πολύ μικρές επιχειρήσεις και στις μικρομεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις, Ευρώπη-15,1988-1995, βάση 1988=100 110 τ 108 + 100 Πολνμιχρές Μικρές 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 Πηγή: Research and Studies on small firms, EM, τόμος. Α, αριθ. 11/12, Νοέμβριος 1994. (3/ Πίνακας 13 Δείκτης των καταχωρήσεων επιχειρήσεων α νά χώρα 1988-1993 (1988=100) Γερμανία 1 Γερμανία 2 Βέλγιο Δανία Ισπανία Γαλλία Ελλάδα Ιρλανδία Ιταλία Λουξεμβούργο Κάτω Χώρες Πορτογαλία Ην. Βασίλειο Αυστρία Φινλανδία Νορβηγία Σουηδία Μέση τιμή 1988 100 - 100 100 - 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 1989 103 - 100 117 100 101 84 99 95 130 109 112 109 115 108 - 99 103 1990 114 100 95 117 99 99 70 98 94 137 112 125 109 83 95 76 117 99 1991 120 110 93 143 107 91 62 - 114 140 121 119 91 79 88 101 107 1992 122 102 97 131 118 90 69 103 149 135 146 75 91 92 52 84 99. 5 1993 125 101 90 ,76 97 159 141 67 102 96 94 99 απόκλιση σε +25 +1 -3 +31 +18 -10 -24 -2 -3 +59 +35 +41 -33 +2 -4 -48 -6 -1 Η Γερμανία 1 αναφέρεται στην πρώην Δυτική Γερμανία και η Γερμανία 2 στην Ενωμένη Γερμανία. Πηγές: Germany Austria Belgium Denmark Spain Finland France Ελλάδα Ireland Italy Luxembourg Norway Netherlands Portugal United Kingdom Sweden IfM, Bonn IFG Databank, Vienna National Statistical Office Danish Statistical Office Office of industry registration and IKEI estimates Finnish Statistics, Company register INSEE, SIRENE file, 1994, ANCE Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδας Inventory of Industrial Production 1987-1990 Movimprese Data Bank Comapny register Central Statistical Office Van der Hoeven, WHM and WHJ Verhoeven, Creatie en teloorgang van arbeidsplaatsen, Studies and research on small firms, EIM, 1994 INE-Monetary and Financial Statistics Estimate of company birth, National Westminster Bank Swedisk statistics (M Πίνακας 14 Αντίκτυπος της καινοτομίας στην απασχόληση στην Ιταλία Ρυθμοί αύξησης της απασχόλησης Μέγεθος 20-199 200-499 500+ Καινοτομικές επιχειρήσεις Μη καινοτομικές εταχειρήσεις Αύξηση της απασχόλησης το 1992 1. 07 Αύξηση της παραγωγικό τητας 1. 12 Μερίδιο εξαγωγών το 1992 73. 0 Αύξηση της απασχόλησης το 1992 1. 03 Αύξηση της παραγωγικό τητας 1. 03 Μερίδιο εξαγωγών το 1992 59. 0 1. 01 0. 98 1. 14 1. 10 81. 3 98. 3 0. 98 0. 94 0. 95 0. 86 64. 5 68. 1 Πηγή: E1MS, Η επίδραση της καινοτομίας στην -απασχόληση στην Ιταλία. Μία ανάλυση βασιζόμενη σε CIS δεδομένα, 1995. Πίνακας 15 Αϋλοι παράγοντες και ανταγωνιστικότητα Καινοτομία Διπλώματα ευρεσιτεχνίας H Μ WMÈWsM Ποιότητα Προώθηση Διεργασίες Προσπάθεια πωλήσεων -2 0 Σχηματιζόμενο μερίδιο της αγοράς Πηγή: PIMS 1994 ε?. 3- β S β τ Ι 10 Ξ Χαμηλό Ξ Μέσο Ι Υψηλό Μελέτη PIMS (Profit Impact of Market Strategy) που πραγματοποιήθηκε από την PIMS Associates Ltd (ΗΠΑ) και από το Irish Management Institute. Ανάλυση που πραγματοποιήθηκε σε μονάδες που ανήκουν σε μεγάλες εταιρείες εγκατεστημένες στη Βόρεια Αμερική (κυρίως στις ΗΠΑ) και στην Ευρώπη (50% στο Ηνωμένο Βασίλειο). 1) Πίνακας 16 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΚΑΤΑ ΣΤΑΔΙΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΠΟΣΟΣΤΟ ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ ΕΠΕΝΑΥΣΕΩΝ ΤΟ 1995 ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ* Επέκταση 52,8 Αντικατάσταση 6,8% Εξαγορά 21,5 Αρχ. επένΛ. 2,5% * Τα 15 κράτη μέλη εκτός από το Λουξεμβούργο, συν τη Νορβηγία, την Ελβετία και την Ισλανδία Πηγή: EVCA, Ernst & Young Πίνακας 17 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΕΠΕΝΑΥΣΕΩΝ ΚΑΤΑ ΣΤΑΔΙΑ ΤΟ 1995 ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΕΠΕΝΑΕΔΥΜΕΝΟ ΠΟΣΟ Ι Εξαγορά Π Κεφάλαιο Ξ Επέκταση D Αρχική επένδυση & αντικατάστασης εκκίνηση Πηγή: EVCA - Ernst & Young 10 Ο Πίνακας 18 Επενδύσεις επιχειρηματικών κεφαλαίων στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ (1995) KECU 5. 748. 000 ΗΠΑ (1) % +50 * # 1. 100 ** KECU 5. 546. 000 ΕΕ(2) % +2 # 4. 955 1. 475. 000 26 445 320. 000 5. 7 939 3. 307. 000 932. 000 58 16 2. 300. 000 2. 900. 000. 42 52 2. 641. 000 1. 398. 000 1. 709. 000 46 24 30 932 902. 000 422. 000 4. 222. 000 280 16 8 76 1995 Συνολικές επενδύσεις Επενδύσεις κατά στάδια Αρχική ώθηση και εκκίνηση Ανάπτυξη Εξαγορά με δανεισμό (LBO) Επενδύσεις κατά τομείς Τεχνολογία πληροφοριών Επιστήμες της ζωής Μη τεχνολογικοί τομείς Μέσο μέγεθος επενδύσεων αρχικής ώθησης Πηγή: (1) VentureOne (2) EVCA Αύξηση του αριθμού επενδύσεων κατά 50% (περίοδος 1994 * 1. 100 επενδύσεις στις ΗΠΑ το 1995. 1995) Πίνακας 19 Φόροι και κοινωνικές εισφορές (1993) Χώρες Γερμανία Αυστρία Βέλγιο Δανία Ισπανία Φινλανδία Γαλλία Ιρλανδία Ιταλία Λουξεμβούργο Νορβηγία Κάτω Χώρες Πορτογαλία Ηνωμένο Βασίλειο Σουηόία Φόροι και κοινωνικές εισφορές % του ΑΕΠ 41,4 43,7 44,5 49,0 35,9** 45,9 43,2 35,8** 42,3 43,2 47. 5 47. 6 33,0* 32,2 50,6 *1991 ** 1992 Πηγή: Eurostat, Φόροι και κοινωνικές εισφορές 1982-•1993 11 3 Γ ISSN 0254-1483 COM(96) 589 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 08 04 15 10 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-606-GR-C ISBN. 92-78-11814-1 Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουξεμβούργο