title: MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD - Actieplan betreffende Oekraïne

eurovoc_concepts:
EU aid
EU relations
Ukraine
action programme
cooperation policy

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN •ir -ir Brussel, 20. 11. 1996 COM(96) 593 dcf. MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD Actieplan betreffende Oekraïne MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD Betreft : Actieplan betreffende Oekraïne Het onderhavige document behelst twee complementaire doelstellingen : aan de Oekraïnse autoriteiten moet een politiek signaal worden gegeven dat de steun van de Unie wordt versterkt en men dient te onderzoeken op welke wijze de bestaande bijstand kan worden opgevoerd en hoe er op dat gebied beter door de Gemeenschap en de Lid-Staten kan worden samengewerkt. 1. Het politieke signaal komt tegemoet aan een verzoek van de Oekraïnse autoriteiten. Dit verzoek omvat een korte-termijnaspect : het land zou van de Unie graag concrete steun willen ontvangen. Op langere termijn zal de Unie akte moeten nemen van het verzoek van de Oekraïnse autoriteiten betreffende de aansluiting van hun land bij de Europese constructie, en zelfs de toetreding tot de Unie. Oekraïne wordt weliswaar met zeer ernstige problemen om de consolidering van zijn onafhankelijkheid en zijn integratie in de economische wereldmarkt te verzekeren, maar heeft met name sinds oktober 1994 aanzienlijke vooruitgang geboekt. Het land bevindt zich nu in zekere zin halverwege het overgangsproces, nu het de grondslagen van een democratie heeft gelegd, een werkelijke macro-economische stabilisering tot stand heeft gebracht, een begin heeft gemaakt met de transformatie van zijn economie en zijn plaats heeft gevonden in de internationale gemeenschap. Oekraïne heeft nu te maken met misschien wel het moeilijkste gedeelte van zijn economische en politieke transformatie : de herstructurering van de industrie- en energiesector, de verwezenlijking van een rechtsstaat en een democratische samenleving, de verbetering van de parameters van zijn onafhankelijkheid, en met name het opheffen van de Russische hypotheek. De behaalde resultaten moeten worden toegeschreven aan het moedige en vastberaden beleid dat sinds de verkiezingen van President Kouchma in 1994 is gevoerd, maar ook aan de onvervaarde steun van de internationale Gemeenschap, met name van de EU en de Verenigde Staten. Deze steun moet gehandhaafd en opgevoerd worden om tegemoet te komen aan het verzoek van de Oekraïnse autoriteiten en om de grondige transformatie van de economie en van de samenleving te begeleiden. De politieke vraag die door Oekraïne gesteld is in verband met zijn plaats in Europa krijgt hier geen definitief antwoord. Veeleer wordt de suggestie gedaan om in het kader van de Gemeenschap en het GBVB na te denken over wat voor soort relatie moet worden aangegaan met een land dat dichtbij de Unie staat, en belangrijk is op het gebied van het handelsverkeer en de veiligheid. 2. De ontwikkeling van de Europese bijstand : in dit document wordt getracht de balans op te maken van de realisaties, de verworvenheden en de kwetsbare punten van Oekraïne na vijf jaar onafhankelijkheid. Op basis van deze constatering worden voor de Gemeenschap en haar Lid-Staten zes aanbevelingen voor acties gedaan : - steun voor de hervorming van de economie, - - transformatie van de samenleving, integratie van Oekraïne in de Europese veiligheidsstructuur en intensivering van de politieke dialoog, - ondersteuning van de regionale samenwerking, - verdieping van de contractuele betrekkingen, 5 A- - hervorming van de energiesector. De prioritaire acties op korte termijn zijn : (i) de ratificatie van de PSO door de Lid- Staten en inwerkingtreding ervan; (ii) het besluit betreffende betalingsbalanssteun voor 1997; (iii) financiering van de tenuitvoerlegging van de overeenkomst tussen de G7, de EG en Oekraïne met het oog op de sluiting van Tsjernobyl; (iv) de werkzaamheden van de werkgroep betreffende het bilaterale handelsverkeer; (v) het opzetten van een kader dat gunstig is voor particuliere investeringen in Oekraïne. De steunverlening aan Oekraïne zoals zij in het Gemeenschappelijke Standpunt van november 1994 wordt voorgesteld is een algemene actie van de Unie, en de PSO is een overeenkomst van gemengde aard. In dit document worden dan ook de suggesties opgenomen die door de Lid-Staten zijn gedaan, in het bijzonder op het gebied van het GBVB. Zo zal het voor de tenuitvoerlegging ervan nodig zijn dat er nauw tussen de Gemeenschap en de Lid-Staten wordt samengewerkt. Dit document dat ter algemene oriëntering dat aan de Lid-Staten is gericht bevat aanwijzingen voor concrete acties. Deze worden in het laatste gedeelte omschreven, waarbij de volgorde van de thema's overeenkomt met de in het document vastgestelde prioriteiten. Ook al vormt het beleid van de Unie ten opzichte van Oekraïne een geheel, de juridische grondslagen van de concrete acties zijn evenwel verschillend. De beschreven acties kunnen aanleiding geven tot (i) bijstandsacties onder communautaire bevoegdheid, die onder de Tacis-regeling vallen; (ii) acties die onder communautaire bevoegdheid vallen in verband met de tenuitvoerlegging van de Interimovereenkomst; (iii) acties die onder gemengde bevoegdheid vallen in verband met de uitvoering van de PSO wanneer zij geratificeerd zal zijn; (iv) acties die onder de titels V en VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie vallen; (v) acties die tot de exclusieve bevoegdheid behoren van de Lid- Staten die de taak hebben daarvoor alle nodige besluiten te nemen. Dit document heeft geen bijzondere budgettaire implicaties, indien men uiteraard het dossier van Tsjernobyl niet meerekent, waarvan de financiering in 1997 vastgesteld moet worden om de in het kader van de G7 gedane beloften te respecteren en de eventuele macro-financiële bijstand voor 1997 waarover de Raad een besluit zal moeten nemen (15% van het nog vast te stellen bedrag moet uit het waarborgfonds worden opgenomen). Conclusie : De Commissie stuurt dit actieplan toe aan de Raad om eventueel opgenomen te worden in de conclusies van de Europese Raad van Dublin op 14 en 15 december aanstaande. Actieplan voor Oekraïne Oekraïne heeft al vijfjaar duidelijk zijn onafhankelijkheid getoond en de plaats ingenomen die hem op het Europese continent toekomt, namelijk die van een groot land dat een sleutelpositie inneemt in de Noord-West-verbinding van Europa en dat naar alle verwachting op termijn een grensstaat van de EU zal worden. Het land heeft zijn samenhang weten te bewaren, een begin gemaakt met de ontwikkeling van een democratisch systeem, een economisch overgangsproces op gang gebracht waardoor het geleidelijk aan toegang krijgt tot de wereldeconomie, het wordt op het internationale toneel als een betrouwbare partner beschouwd en speelt in de regio een stabiliserende rol. Deze resultaten moeten worden toegeschreven aan het moedige en vastberaden beleid dat sinds de verkiezingen van President Kouchma in 1994 is gevoerd, maar ook aan de onvervaarde steun van de internationale gemeenschap, met name van de EU, waarvan de technische en financiële bijstand, alle instrumenten te zamen, geraamd kan worden op 2,8 miljard ecu over vijfjaar (1991-1995). De Amerikaanse steun bedraagt voor diezelfde periode 1,05 miljard ecu. De Europese Unie heeft regelmatig bevestigd hoeveel belang zij aan Oekraïne hechtte1. Overeenkomstig de in het Gemeenschappelijk Standpunt van november 1994 geformuleerde doelstellingen : ontwikkeling van een krachtige politieke betrekking, ondersteuning van zijn onafhankelijkheid, de ontwikkeling van de democratie, economische hervorming en integratie in de wereldeconomie. De Unie reageert positief op het verlangen van Oekraïne naar toenadering tot Europa en is voornemens om in het kader van de in de Raad van Kopenhagen gedefinieerde Europese architectuur partnerschapsbetrekkingen met Oekraïne aan te knopen. De Gemeenschap en haar Lid-Staten hebben met dit vooruitzicht met Oekraïne een Partnerschaps- en een algemeen beleid (PSO) ondertekend Samenwerkingsovereenkomst uitgestippeld ter ondersteuning van het overgangsproces in dit land en zijn integratie in de Europese ruimte. en Oekraïne heeft onlangs het vijfde jaar van zijn onafhankelijkheid gevierd. Door een blik op de afgelopen periode te werpen kunnen beter de resultaten van de ondernomen hervormingen worden beoordeeld alsook de maatregelen die nog genomen moeten worden met het oog op de transformatie van de samenleving en de economie. Dit document is precies bedoeld om aan de hand van een dergelijke analyse de prioritaire actielijnen vast te leggen die bijdragen tot de instelling van een werkelijk partnerschap voor het jaar 2000. De laatste standpuntbepalingen zijn de verklaring die het voorzitterschap in mei in 1996 in Rome heeft afgelegd en de conclusies van de Troika van de politieke directeuren van november 1996. OEKRAÏNE NA VIJF JAAR ONAFHANKELIJKHEID : 1. De verworvenheden van het hervormingsbeleid zijn aanzienlijk : a) Op politiek gebied is de geboekte vooruitgang om tot een democratie te komen in Oekraïne positief (vrije verkiezingen, pluralisme van de partijen, vrijheid van pers, godsdienstvrijheid, eerbiediging van de mensenrechten en behandeling van de minderheden). Oekraïne heeft aangetoond in staat te zijn de interne conflicten op te lossen door middel van de politieke dialoog en het compromis. Een nieuwe Grondwet die op 28 juni 1996 werd aangenomen vormt een decisieve stap vooruit in de richting van de stabilisering van het regime. In deze tekst die nog ten uitvoer gelegd moet worden wordt een parlementair regeringsstelsel vastgesteld overeenkomstig de traditionele principes inzake scheiding der machten, verantwoordelijkheid van de executieve, bepaling van het rechtsgebied en onafhankelijkheid van justitie. De toetreding van Oekraïne tot de Raad van Europa (in november 1995) houdt een erkenning van deze eerste verworvenheden in en een aanmoediging om die uit te breiden. b) Op economisch gebied : ondanks een trage start (oktober 1994) heeft Oekraïne in een zeer korte periode een beleid ten uitvoer gelegd dat gericht is op macro- economische stabilisering, waarvan de resultaten positief zijn (zie bijlage III). Er is een begin gemaakt met de micro-economische liberalisering (liberalisering van het interne en externe handelsverkeer, van de prijzen en beperking van de overheidsbemoeienis). Er zijn structuurhervormingen ondernomen (privatisering en omschakeling van de bedrijven, hervorming van de administratie en van het fiscale stelsel), die naar verwachting in de komende jaren sneller zullen verlopen. c) In de buitenlandse politiek : Oekraïne heeft zich ontpopt als een element van stabiliteit in de regio. De gevolgde beleidslijnen hebben de internationale geloofwaardigheid van het land vergroot (ontwapening op nucleair gebied, het hechten van belang aan de preventieve diplomatie, en een politiek gericht op verzoening met Rusland en toenadering tot het westen). Daarnaast heeft Oekraïne zijn identiteit bevestigd door een beleid gericht op actieve diplomatieke aanwezigheid bij belangrijke evenementen of op internationale fora (Euromediterrane Conferentie van 1995, uitvoering van het vredesplan in Bosnië). Dit land dat een belangrijke militaire macht blijft heeft zijn middelen ingezet in operaties voor vredeshandhaving (Oekraïns contingent in de IFOR) en gezamenlijke oefeningen met de westelijke troepen. De politieke dialoog met de Unie heeft zich op intensieve en regelmatige wijze verder ontwikkeld. d) Consolidering van de onafhankelijkheid : de onafhankelijkheid wordt werkelijk gekoesterd door dit land dat, bij gebrek aan een unitaristische etnische of culturele identiteit, gemotiveerd wordt door de sterke wil van de Oekraïners om hun eigen zaken zelf te controleren. De dreigende verbrokkeling van de samenleving heeft ondanks de economische en sociale moeilijkheden niet plaatsgevonden. 2. Resterende kwetsbare punten : a) De consolidering van de democratie en van het transformatieproces in het algemeen, waarvoor de ontwikkeling van de burgermaatschappij nodig is (politieke partijen, vrije vakbonden, media) en er op grote schaal leidinggevend personeel moet worden gevormd. De transformatie van het land en zijn integratie in de wereldeconomie zijn 10 namelijk alleen te realiseren indien de bevolking in haar geheel meer inzicht krijgt in de mechanismen van een democratisch systeem en van de markteconomie. Deze noodzaak geldt met name voor de administratie die in staat moet zijn de taken uit te voeren die op haar rusten in een rechtsstaat (verdediging van het algemeen belang in plaats van de belangen van bepaalde sectoren of bedrijfstakken, onpartijdigheid van de administratie en eerbiediging van het recht), en in een liberale economie (reglementeren in plaats van beheren en de toegenomen complexiteit begrijpen van autonome mechanismen en van een economie die toegang tot de wereld heeft). Een en ander geldt eveneens voor het leidinggevend personeel van de particuliere sector en het bedrijfsleven. b) De economische transformatie, is moeilijk te verwezenlijken, zelfs al wordt zij beschouwd als een doorslaggevende voorwaarde voor het behoud van de onafhankelijkheid. - De economische conjunctuur blijft onzeker : het reële BBP ligt op 42 % van het niveau van 1989, de industriële produktie loopt sinds de onafhankelijkheid voortdurend terug2. Er is een opvallende begrotingscrisis op het gebied van de liquiditeiten ontstaan, daar de beperking van de structurele uitgaven niet voldoende is geweest om de doelstellingen inzake begrotingsdeficit te verwezenlijken tegenover de daling van de fiscale inkomsten. Het gedeelte van de informele economie, die op 50 % van het BBP wordt geschat, vormt weliswaar een gedeeltelijke compensatie van deze situatie, maar de omvang ervan wijst op ernstige dysfuncties in de economie en de samenleving. - De hervormingen van economische, industriële, financiële en administratieve structuren zijn nog niet verwezenlijkt. Daarmee is een begin gemaakt in een periode die gekenmerkt werd door een aantal ernstige moeilijkheden : de politieke oppositie van de kaders van het oude systeem, het extreme gebrek aan flexibiliteit van het produktieapparaat (moeilijk transformeerbare zware industrieën), de schaarste van de financiële middelen, het tekort aan leidinggevend personeel en de achteruitgang van de levensstandaard. De EU heeft in mei 1996 Oekraïnes status als overgangseconomie erkend. Op het gebied van de liberalisering van de economie, en deels op dat van de particuliere sector in de economie, bevindt het land zich nog achteraan in de rij van 28 landen die op weg zijn naar een markteconomie en door de Wereldbank aan een onderzoek zijn onderworpen3. In tegenstelling tot sommige landen in Midden-Europa is de decisieve stap naar een markteconomie in Oekraïne nog niet gezet. De economie mist derhalve het voordeel van een werkelijke integratie in de wereldmarkt, in het bijzonder van de aanbreng van buitenlandse investeringen, die met name een bron vormen op het gebied van concurrentievermogen, overdracht van know-how scheppen van werkgelegenheid. en c) De energiekwestie en de nucleaire veiligheid in het bijzonder, nemen een centrale plaats in bij de moeilijkheden waarmee Oekraïne wordt geconfronteerd. Dit land moet een schok op het gebied van de energie verwerken die groter is dan die, welke het De produktie loopt sinds 1990 voortdurend terug. De reële industriële produktie ligt op 35 % van het niveau van 1990, de landbouwproduktie op 65 %. "From plan tot market", juli 1996. 11 westen in de jaren herstructureren. '70 heeft gevoeld en tegelijkertijd zijn economie grondig Het energievraagstuk in Oekraïne hangt samen met vele doelstellingen van de hervorming: de nationale onafhankelijkheid met de afhankelijkheid van de bevoorrading4 en de opeenstapeling van de schulden, het produktie- en arbeidsproces met het opnieuw in twijfel trekken van de levensvatbaarheid van talloze bedrijven door de invoering van marktprijzen voor energie, de samenleving met de schok van de prijzen ten opzichte van de levensstandaard van de consument, de herstructurering van de kolensector en het belang van de nucleaire veiligheid voor het milieu. De nucleaire veiligheid beïnvloedt eveneens de betrekkingen tussen Oekraïne en zijn westelijke partners omdat dit land nog al te vaak met Tsjernobyl wordt geïdentificeerd, maar ook in Oekraïne zelf, waar het westen vaak wordt beoordeeld op grond van zijn vermogen om, wat dit probleem betreft, zich aan zijn beloften te houden. d) Er zijn nog vier hindernissen die de kansen op een gunstige ontwikkeling in de toekomst in de weg staan : - De afhankelijke positie ten opzichte van Rusland, die als een bepalend element wordt gevoeld door de Oekraïnse autoriteiten, die verontrust zijn over de aanhoudende geschillen en de druk die op het land wordt uitgeoefend om zich meer in de structuren van het GOS te integreren. De opvallendste elementen van afhankelijkheid zijn : de afhankelijkheid op energiegebied, op commercieel gebied (de helft van de handel in goederen), de niet-opgeloste conflicten (Zwarte Zeevloot) of latente conflicten (erkenning van de grenzen, Crimée) en de aanwezigheid van een belangrijke Russische minderheid in Oekraïne5. - De adhesie van de bevolking is een van de belangrijkste pijnpunten van de overgang. Het duurzame behoud van de onafhankelijkheid zal namelijk in hoge mate afhangen van het vermogen van het regime om een economisch stelsel in te voeren dat aan de verwachtingen van de bevolking tegemoet komt en een levensstandaard garandeert die te vergelijken is met die van Rusland6. De sterke achteruitgang van de levensstandaard werkt ondersteuning van de hervormingen tegen. Wat dit betreft is de regelmatige betaling van de overheidssalarissen door de Staat een noodzakelijke voorwaarde om de geloofwaardigheid van het gevoerde economische beleid te herstellen. - De heterogene aard van de Oekraïnse samenleving die gekenmerkt wordt door een dichotomie en uiteenlopende historische ervaringen tussen het door de Russen gedomineerde oosten en het meer nationalistische en pro-Europese westen. Een aanhoudende verslechtering van de economische situatie of een te sterke pro- Oekraïnse linguïstische oriëntatie van de overheid zouden het latente separatisme alleen maar kunnen aanwakkeren. - De plaats van Oekraïne op het continent : de Oekraïnse autoriteiten zijn bang dat dit land, door een uitbreiding van de NATO en de EU met landen van Midden- en Oost-Europa, wat de veiligheid betreft alleen komt te staan tussen het Euro- Atlantische complex en het Russische complex/Verdrag van Taschkent. Waar het in 4 60% van de primaire energie wordt geïmporteerd en 90 % van de petroleum komt uit Rusland of Turkmenistan. Meer dan 11 miljoen, d. w. z. 22 % van de bevolking, met sterke regionale concentraties : 44 % Russen in Donbass, 33 % in Donetsk, 63 % in Crimée. De reële Oekraïnse lonen liggen op ongeveer 62 % van het Russische niveau. 12 het buitenlandse beleid van Oekraïne om draait is de gelijktijdige verbetering van zijn betrekkingen met Rusland en met het westen. Oekraïne streeft in Europa evenwel naar vaste bindingen die voor concrete garanties van zijn onafhankelijkheid zorgen. De Verenigde Staten die grote aandacht voor dit land hebben en actief ter plaatse zijn, hebben hun wens te kennen gegeven een "strategie partnership" met Oekraïne aan te gaan, dat met name de vorm heeft aangenomen van een regeling gericht op dialoog en samenwerking op zeer hoog niveau (Gore-Kouchma-commissie). De Oekraïnse autoriteiten verwachten van de Unie politieke antwoorden die vergelijkbaar zijn met en afgestemd zijn op de doelstelllingen inzake stabiliteit en economische en sociale vooruitgang die door de Gemeenschap op het continent worden nagestreefd. 3. De internationale hulp is aanzienlijk : en wel in die mate dat het probleem veeleer gelegen is in het absorptievermogen van dit land, en op termijn in zijn mogelijkheden om de leningen terug te betalen, waarvoor toch een krachtige economische groei vereist is. De hulp van de Europese Unie kan, alle instrumenten te zamen, geraamd worden op 2,8 miljard ecu over vijf jaar (1991-1995), waarvan 1. 215 afkomstig is van de Gemeenschap en de rest van de Lid-Staten. Sinds er vaart gezet is achter de hervormingen is de macro-financiële bijstand op spectaculaire wijze toegenomen. Deze zal wellicht voortgezet worden in het kader van het IMF en de Wereldbank en in samenhang met de belangrijkste donors, om de verdieping van de structurele hervormingen en de budgettaire implicaties daarvan te begeleiden. De steun van de Verenigde Staten 1,05 miljard ecu ofwel 1. 405 miljoen USD tussen 1991 en 1995 is sinds 1996 fors toegenomen daar het Congres van de Verenigde Staten heeft besloten Oekraïne als prioriteit te beschouwen van de Amerikaanse hulp in deze regio. Dit land is het derde land dat in aanmerking komt voor Amerikaanse hulp (na Israël en Egypte). Een en ander wordt met de Gemeenschap gecoördineerd met name in het kader van de Transatlantische Samenwerking. 13 DOELSTELLINGEN VAN DE UNIE EN RICHTSNOEREN VOOR ACTIE De Oekraïnse autoriteiten hebben duidelijk te kennen gegeven hun land te willen integreren in de verschillende Europese structuren. Deze strategie sluit aan op het streven van de EU naar stabiliteit in deze regio; alsmede op de doelstellingen van het Gemeenschappelijk Standpunt. Gezien de bijzondere situatie van Oekraïne, dat een sleutelpositie in Europa inneemt, is een versterkt partnerschap dé oplossing. De plaats van Oekraïne op de kaart van Europa na de uitbreiding van de Unie met de LMOE, en de betrekkingen die met dit land moeten worden aangegaan verdienen bezinning. Het belang van Oekraïne voor de Unie, dat nu reeds merkbaar is, zal overduidelijk worden wanneer dit land een grensstaat van de EU wordt: qua omvang en inwonersaantal (52 miljoen) vergelijkbaar met een groot Europees land; één van de voornaamste potentiële economische markten grenzend aan de EU, doorgangshaven voor het Russische aardgas op weg naar de EU, gelegen aan de Zwarte Zee, vormt dit land een fundamenteel element voor stabiliteit in dit gebied. Samen met de positieve politieke instelling die de Unie niet kan negeren maakt dit Oekraïne tot een opkomende democratie die er prat op gaat deel uit te maken van Europa. De steun van de Gemeenschap en haar Lid-Staten zou op de volgende zes acties kunnen worden gericht (zie het laatste deel van dit document voor concrete actieonderdelen): 1) ondersteuning van de economische hervorming: (Gemeenschap + nationale actie van de Lid-Staten); 2) transformatie van de samenleving: (Gemeenschap + nationale actie van de Lid-Staten); 3) integratie van Oekraïne in de Europese organisatiestructuur voor veiligheid en versterking van de politieke dialoog: (tweede zuil GBVB: Commissie + Raad + Lid- Staten); 4) steun voor regionale samenwerking: (Gemeenschap + nationale actie van de Lid-Staten); 5) verdieping van de contractuele betrekkingen: (Gemeenschap + Lid-Staten); 6) hervorming van de energiesector: (Gemeenschap + nationale actie van de Lid-Staten). 1. Steun voor de economische hervorming : de Gemeenschap zal in samenwerking met het IMF steun blijven verlenen aan een beleid dat gericht is op macro-economische stabilisering en zal steun gaan verlenen aan de verdieping van de hervorming, zowel in het kader van het stelsel voor de multilaterale steunverlening van de IFI's als met behulp van haar eigen actiemiddelen. Zij zal zich inzetten om de overgang naar een markteconomie te versnellen, met name door steun aan het privatiseringsproces, de ontwikkeling van kleine en middelgrote ondernemingen en een meer dynamische arbeidsmarkt. 2. De transformatie van de Oekraïnse samenleving: de EU zal steun verlenen aan hervormingen op het gebied van wetgeving en administratie die gericht zijn op het totstandbrengen van een pluralistische maatschappij, consolidering van democratische instellingen en de rechtstaat, bescherming van individuele rechten (in samenhang met de politieke beginselen van de Raad van Europa, en de tenuitvoerlegging van de Grondwet). Dit betekent dat het onderwijsstelsel meer toegankelijk en gemoderniseerd moet worden, dat de menselijke hulpbronnen ontwikkeld moeten worden, en houdt verder opleiding in van kaderpersoneel voor de administratie en de particuliere sector alsmede van de onderdelen van een pluralistische samenleving( het verenigingsstelsel, media, vakbonden, politieke partijen) en de ontwikkeling van een nieuw stelsel voor de sociale bescherming. 14 De toetreding tot de Raad van Europa houdt voor Oekraïne een aantal verplichtingen in, met name de oprichting van een onafhankelijk rechtsstelsel, hervorming van de kieswet, en de afschaffing van de doodstraf, een kwestie die nog steeds hangende is. 3, De integratie van Oekraïne in de Europese veiligheidsstructuur De besprekingen over de definitie van de plaats van Oekraïne in de Europese veiligheidsstructuur moeten worden voortgezet, met name door een versterkte politieke dialoog* waarbij rekening moet worden gehouden met de posities van zowel Oekraïne als de EU die beide een evolutie doormaken. De acties die zijn aangekondigd in het Gemeenschappelijk Standpunt, en die reeds zijn gestart, moeten worden versterkt, politieke dialoog, samenwerking van Oekraïne met het Stabiliteitspact, de Noordatlantische Samenwerkingsraad (NACC) en het Partnerschap voor de Vrede (PFP), alsmede met de West-Europese Unie. Verder zal tegelijk met de versterking van het partnerschap met Oekraïne worden gewerkt aan de uitbreiding van de EU met de LMOE. Deze uitbreiding zal de veiligheid in het gebied en derhalve van Oekraïne verder verhogen. De nieuwe ontwikkelingen zullen worden gepland op basis van de lopende besprekingen van de Raad over de integratie van de LMOE in de Europese veiligheidsstrucuur en de plaats van Rusland en de Oekraïne, alsmede de bijdrage van de EU aan de definitie van een Europees veiligheidsmodel in het kader van de OESO7. De volgende etappes in de ontwikkeling van het partnerschap zijn: - meer politieke ontmoetingen op verschillend niveau tussen de EU en Oekraïne, met de mogelijkheid om eventueel topbijeenkomsten te organiseren; - uitbreiding van de politieke dialoog met thema's op het gebied van de veiligheid, de ontwikkeling van gemeenschappelijke acties met Oekraïne op het gebied van de internationale betrekkingen over vraagstukken van gemeenschappelijk belang, en het gebruik van instrumenten om dergelijke acties te steunen. - versterking van de OESO om Oekraïne in het Europese veiligheidsmodel te kunnen integreren; -meer overleg met de WEU. Het door Oekraïne gewenste "speciale partnership" met de NAVO, zou ongetwijfeld betere garanties bieden voor de veiligheid die het zoekt. 4. Steun voor regionale samenwerking zal ontwikkeld worden om het evenwicht te herstellen ten opzichte van de GOS-landen en Oekraïne te "verankeren" in het Europese continent. Oekraïne heeft duidelijk te kennen gegeven versterking van de GOS af te wijzen en prioriteit te verlenen aan de erkenning van zijn onafhankelijkheid en territoriale integriteit - De op de regio gerichte multidisciplinaire acties die een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van de betrekkingen tussen Oekraïne en zijn onmiddellijke buren, met name de met de Gemeenschap geassocieerde landen, moeten worden uitgebreid. In dit opzicht kan toetreding van Oekraïne tot de Middeneuropese vrijhandelsovereenkomst (CEFTA) alleen maar worden toegejuicht. Het Stabiliteitspact vormt verder een kader voor de oplossing van geschillen evenals de grensoverschrijdende samenwerking tussen Oekraïne en 7 g Voorbereidende werkzaamheden voor de Top van Lissabon Oekraïne is weliswaar een oprichtend lid van het GOS, maar heeft noch het Handvest van januari 1993 noch het akkoord over het militair defensieconcept van oktober 1992 ondertekend en evenmin dat over de gemeenschappelijke bescherming van de grenzen, dat door de Russen in februari 1995 werd voorgesteld. Oekraïne wil niets weten van een douane-unie. 15 de met de Gemeenschap geassocieerde landen, die nu wat de overgang naar een markteconomie betreft over ervaring beschikken. - De EU zou bovendien de politieke dialoog kunnen benutten met de buren van Oekraïne om haar beleid ten aanzien van dat land toe te lichten en bij te dragen tot een evenwichtige regeling van geschillen (een oplossing voor de huidige geschillen met Oekraïne zou Rusland bijvoorbeeld de geruststelling verschaffen dat het een stabiele partner en vriend heeft aan zijn zuidwestelijke flank. Een dergelijke ontwikkeling zou zeer gunstig zijn voor Rusland en kunnen bijdragen tot diens eigen stabiliteit). - Samenwerking met de landen aan de Zwarte Zee is in dit verband bijzonder belangrijk. De belangen van de Unie in deze regio lijken samen te vallen met die van Oekraïne voor wie de Zwarte Zee van vitaal belang is; een mogelijke toegangsweg tot de diversificatie van de Kaspische Zee en het Centraal-Aziatische bekken om energievoorziening mogelijk te maken, steun voor economische samenwerking met een gebied met enorm potentieel, en het zoeken naar stabilisering van een geopolitiek bijzonder kwetsbaar gebied. De Commissie streeft ernaar haar rol bij samenwerking in het Zwarte Zeegebied te versterken door actief deel te nemen aan de werkzaamheden van de Raad voor economische samenwerking met het Zwarte Zeegebied (BSEC) en door meer gebruik te maken van haar programma's voor bijstand waarop de landen rond de Zwarte Zee een beroep kunnen doen en deze te coördineren (Tacis, Phare, Meda). 5. Verdieping van de contractuele betrekkingen: a) tenuitvoerlegging van de Interimovereenkomst en de mogelijkheden van de <^™^"™" ' » ^ f c— TT TT H Partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst" "vormt een prioriteit voor de Unie in haar betrekkingen met Oekraïne voor de komende jaren" zoals het Voorzitterschap namens de EU stelde in haar Verklaring van Rome van mei 1996: i) ratificatie van de PSO door de Lid-Staten van de Unie is een politieke prioriteit. Dit ver teruggaande proces wordt momenteel geconfronteerd met een onverwachte juridische complicatie, die verband houdt met de noodzaak om ook het aanvullend protocol te ratificeren dat voortvloeit uit de uitbreiding met de drie nieuwe Lid-Staten. Afgezien van de juridische problemen moet een oplossing worden gevonden om de PSO uit te voeren zonder het aanvullend protocol af te wachten. De Gemeenschap en haar Lid-Staten moeten hun verplichtingen nakomen ten aanzien van hun Oekraïnse partner die zijnerzijds deze overeenkomst onmiddellijk heeft bekrachtigd en voor wie de inwerkingtreding ervan van groot politiek belang is. ii) De ontwikkeling van de in de Overeenkomst bedoelde contractuele betrekkingen dient te leiden tot een geleidelijke progressieve toenadering tussen de partijen op het zeer ruim gebied van de economische samenwerking: samenwerking op het gebied van de handel, industrie, wetenschap, administratie, harmonisering van de wetgeving. De PSO vertegenwoordigt eveneens een kader voor duurzame samenwerking op gebieden die van cruciaal belang zijn voor de transformatie van de samenleving: 9 PSO = Partnerschaps- en Samenwerkingsovereenkomst lussen de europese Gemeenschappen en haar Lid-Staten en Oekraïne die in juni 1994 ondertekend werd en nog bekrachtigd moet worden. IA =• Interimovercenkomst inzake handel en aanverwante zaken lussen de Kuropcse Gemeenschappen en Oekraïne (waarin de gedeelten met betrekking tot de handel van de PSO zijn overgenomen in afwachting van de rati Ileal ie ervan), ondertekend in juni 1995 en in j 0 werking getreden in februari 1996. Het Kuropces Parlement had overigens gevraagd om ontwikkeling van de samenwerking (verslag van mevr. Mann, dec. 1995). 16 onderwijs, vervoer, of gebieden van rechtstreeks belang voor de integratie van Oekraïne in de Europese ruimte: milieubescherming, douanesamenwerking, controle van illegale immigratie en de drugshandel, witwassen van zwart geld. Zonder hier een opsomming te geven van de verschillende in het kader van de PSO geplande acties, mag een aantal gebieden worden belicht vanwege hun bijzondere belang of hun potentieel voor een snelle ontwikkeling: - vervoer (artikel 64 van de PSO) vormt een belangrijk element voor de ontwikkeling van de economische bedrijvigheid en de handel. De huidige situatie die gekenmerkt wordt door de vertraagde privatisering en onder-investering, leent zich niet voor de ontwikkeling tot een moderne en open economie. in de TEN-netwerken lopende ontwikkelingen (transeuropese Infrastructuur: de netwerken) zouden gepaard moeten gaan met de toenadering op economisch en handelsgebied tussen Oekraïne en Europa. De definitie in 1994 van negen Europese corridors, waarvan twee betrekking hebben op Oekraïne, vormt een kader voor handel en investeringen die gecoördineerd worden door de Commissie. Naar aanleiding hiervan werden reeds ontwikkelingsovereenkomsten ondertekend en acties gelanceerd met betrekking tot niet alleen de trajecten maar ook de grensovergangen. Er is echter een meer algemene inspanning nodig. Omdat investeringen in de infrastructuur van doorslaggevend belang zijn zal moeten worden gezocht naar andere financieringsbronnen, met name in de particuliere sector. Een meer actieve bijdrage van de EBWR zou eveneens wenselijk zijn. De inzet van particuliere investeerders op deze markt zou evenwel vergemakkelijkt worden door een verbetering van het reglementair kader en met name de doorzichtigheid van de voorwaarden voor de gunning van overheidsaanbestedingen in Oekraïne. Vervoersdiensten, in deze context mag het contraproduktieve effect van het Oekraïns protectionisme in de luchtvaart niet over het hoofd worden gezien. Communautaire steun voor de verbetering van het vervoersnetwerk zou hand in hand moeten gaan met afschaffing van discriminatie van buitenlandse ondernemingen op het gebied van de belastingheffing. - telecommunicatie (artikel 66 van de PSO): deze speelt een vitale rol (samen met de informatietechnologie) omdat dit de mechanismen zijn die de informatie maatschappij mogelijk maken. Op dit gebied zal de Gemeenschap steun verlenen aan de volgende acties: i) de goedkeuring van een kader van wetten en regulerend beleid dat alle soorten van investeringen aanmoedigt op het gebied van de telecommunicatie-infrastructuur en vrije toegang hiertoe zoveel mogelijk bevordert; ii) het gebruik van passende technische normen voor hard-ware en diensten zodat telecommunicatie TEN's eenvoudig tot Oekraïne kunnen worden uitgebreid; iii) het gebruik van telematica-diensten voor essentiële sectoren van de economie, bijv. voor onderwijs, gezondheidszorg, vervoer, uitgeverijen, voor overheidsbestuur, en de elektronische handel in het algemeen. - industriële samenwerking (artikel 53 van de PSO) is een essentiële vector voor modernisering van de industrie. Nagegaan zal worden waar samenwerking mogelijk is met de particuliere sector. Industrietakken met een potentieel hoge toegevoegde waarde Voor buitenlandse ondernemingen geldt een omzetbelasting van 15% wanneer Air Oekraïne niet op hetzelfde traject vliegt Dit was voor verscheidene Europese ondernemingen dan ook aanleiding om hun activiteiten in Oekraïne te staken. Afgezien van het feit dat het hier discriminatie betreft die indruist tegen de algemeen aanvaarde beginselen in de internationale luchtvaart, kan men moeilijk stellen dat een dergelijk beleid bijdraagt aan de integratie van Oekraïne in de wereldeconomie. 17 (levensmiddelen, mechanica, verbruiksindustrieën) dienen een voorkeurspositie te verkrijgen, in tegenstelling met de trend om zware industrieën te behouden door. Deze overheidssteun te handhaven in sectoren die als strategisch worden beschouwd sectoren zijn niet afgestemd op de vraag van de Oekraïnse markt omdat ze waren opgezet volgens het model van de voormalige USSR. en hun bedrijfsactiviteiten met name op militair gebied zijn ingericht. Het belang van de particuliere sector voor de industriële samenwerking is afhankelijk van de daadwerkelijke privatisering van de ondernemingen en de mogelijkheid deze te herstructureren. 1 ^. Het - landbouw (art. 60 van de PSO) is een sector met een sterk potentieel huidige rendement van de voornaamste produkten (graan, suiker, zonnebloemen) is minder dan de helft van de opbrengst van een vergelijkbaar Europees land. Gezien de landbouwtraditie en de bodemkwaliteit in Oekraïne, zou dit land een spectaculaire en snelle groei van zijn landbouwopbrengsten moeten kunnen realiseren en opnieuw een exporteur op de wereldmarkten moeten kunnen worden, mits een doeltreffend privatiseringsbeleid wordt uitgestippeld, het land zich openstelt voor buitenlands kapitaal en modernisering. Dit geldt eveneens in een later stadium voor de voedingsmiddelensector die samen met de landbouw een van de voornaamste gebieden vormt waar snel welvaart kan worden gecreëerd en exportinkomsten kunnen worden vergaard. - de toeristenindustrie (art. 72 van de PSO) is een ander gebied met een belangrijk potentieel voor snelle ontwikkeling, met één opmerkelijk voordeel dat het tal van nieuwe banen zou creëren. Hier is een consequent privatiseringsbeleid nodig en moet de infrastructuur op het gebied van het vervoer, de communicatie en logies gemoderniseerd worden Dit geldt met name voor de Krim—. dat op dit gebied op belangrijke troeven kan bogen. - het milieu (art. 63 van de PSO) is van bijzonder belang voor Oekraïne en niet alleen wat de nucleaire industrie betreft. De meest recente studies bevestigen dat de vervuiling de huidige internationale normen op het gebied van de lucht-, water- en bodemvervuiling ruim overschrijden. Deze situatie is het gevolg van een verouderde en energie en grondstoffen opslokkende industriële infrastructuur, alsmede een gebrek aan investeringen in procédés die de vervuiling moeten aanpakken. De Gemeenschap is voornemens op dit gebied horizontale en meer specifieke acties te bevorderen. - wetenschappelijke en technische samenwerking (art. 58 van de PSO). Oekraïne beschikt over een groot potentieel op O & O-gebied, maar stuit hier op twee belangrijke problemen: een gebrek aan middelen zodat eenvoudig onderhoud van het onderzoekspotentieel gevaar loopt en onderzoekers verder in een isolement geraken, een wetenschappelijke opleiding die niet is afgestemd op de behoeften van de moderne economie. 12 j3 Het aandeel van de zware industrie steeg van 39% in 1993 tot 58% in 1996 tegen een achtergrond van een daling van de algemene industrieproduktie. De Oekraïnse autoriteiten maken zich terecht zorgen over de ontoereikende produktie van consumptiegoederen. De voedingsmiddelensector produceert 1/4 van het Oekraïns BNP en verschaft werk aan een kwart van de beroepsbevolking. De belangrijke daling van de landbouwproduktie in 1996 die over het algemeen wordt toegeschreven aan de droogte, heeft eveneens te j4 maken met structurele problemen (met name de vrijwel ongewijzigde eigendomsregeling, chronische onderinvestering). De Krim was al voor in 1917 een favoriete bestemming van de Russen. Dit gebied ontving in 1996 4 miljoen toeristen vergeleken met 8 à 10 miljoen in 1991. De omschakeling van massatoerisme met een geringe koopkracht naar een industrie met moderne toeristische dienstverlening vereist: i) herstel van de communicatie-infrastructuur en de overheidsdiensten, ii) privatisering van de hotel- en toeristische faciliteiten, iii) steun voor de handhaving van de openbare orde. (zie voor de situatie het verslag van de OESO van augustus 1996 over het toerisme naar de Krim. 18 Met de openstelling van Europese onderzoeksprogramma's overeenkomstig artikel 4 van het kaderprogramma (deelneming aan specifieke programma's; oproepen voor INCO- Copernicus en INTAS) en toetreding van de Gemeenschap tot het Centrum van Wetenschappen en Techniek in Oekraïne (CSTU) zal een oplossing kunnen worden gevonden voor het eerste probleem. Het tweede zal worden behandeld in het kader van de bij punt 2 uiteengezette opleidingsacties. - Bestrijding van de georganiseerde misdaad en het witwassen van geld (art. 68 en 79 van de PSO) op dit gebied zullen de Gemeenschap en haar Lid-Staten en Oekraïne intens gaan samenwerken. Zowel de instellingen als de bevolking hebben hierbij belang. kan de ontwikkeling van de Afgezien van de directe gevolgen voor de Unie, georganiseerde misdaad en de verzwakking van de overheidsinstellingen, als gevolg van de ontwikkeling van de ondergrondse economie en de greep van de clans op de administratie en de economie haar niet onberoerd laten. De PSO omvat samenwerking op het gebied van de controle op illegale migratie (art. 27) en de drugsbestrijding (art. 79). De tenuitvoerlegging houdt overleg in met Oekraïne en valt onder titels V en VI van het Verdrag van Maastricht. De mogelijkheden van de Ronde Tafel van het Stabiliteitspact zouden benut kunnen worden. Met behulp van de technische bijstand van de Gemeenschap zal de regionale samenwerking in deze gebieden kunnen worden uitgebreid en de Oekraïnse administratie worden geholpen om tot actie over te gaan. Er zijn reeds studies gelanceerd om actiemethoden op dit gebied te definiëren. b) ontwikkeling van het bilaterale handelsverkeer: ondanks het feit dat de handel met de Gemeenschap aanzienlijk is toegenomen, blijft Oekraïne in hoge mate afhankelijk van de. Oekraïne maakt zich trouwens zorgen over zijn toenemend tekort op markt van de GOS de handelsbalans met de Gemeenschap. Een tekort op de handelsbalans is een gebruikelijk verschijnsel voor een economie in een overgangsfase, die meer produktiegoederen invoert en niet over voldoende produkten beschikt om de concurrentie op externe markten aan te gaan. Het effect op de handel van het anti-dumpingbeleid van de Gemeenschap, dat betrekking heeft op minder dan 1% van de bilaterale handel, mag echter niet overschat worden. Het anti-dumpingbeleid maakt een integrerend deel uit van de multilaterale handelsvoorschriften, maar zolang Oekraïne niet erkend is als een markteconomie, blijven voor staatseconomieën de regels inzake de gerecontrueerde reële waarde van toepassing. De Commissie heeft in mei 1996 daarentegen de Oekraïnse autoriteiten gewezen op de mogelijkheid van een individuele behandeling voor producenten die kunnen aantonen dat zij zonder tussenkomst van de overheid opereren. Op korte termijn zal de actie van de Gemeenschap betrekking hebben op: - de oprichting van een gezamenlijke werkgroep handel die de situatie op het gebied van de handel tussen de Gemeenschap en Oekraïne zal onderzoeken. Met name zal moeten worden nagegaan wat de oorzaken zijn van de ongelijke situatie die verband houden met de huidige economische overgang. Onderzocht zal worden op welke wijze het handelsverkeer in evenwicht kan worden gebracht door de bestaande obstakels te onderzoeken, als observatie- en waarschuwingspost te fungeren voor potentiële obstakels De EG is de voornaamste handelspartner van Oekraïne buiten de GOS met 15% van diens handel en een positief saldo van 700 miljoen ecu in 1995. De GOS neemt echter nog 45% van zijn export van produkten in 1995 voor zijn rekening en 65% van de invoer, zie 16 bijlage IV. De Oekraïnse export, buiten de GOS bestaat voornamelijk uit metallurgische produkten (meer dan 40%), ijzererts, transportmaterieel, met andere woorden produkten waarnaar de vraag stagneert en de concurrentie in de eerste plaats de prijs betreft. 19 of moeilijkheden, en te zorgen voor follow-up bij besluiten op dit gebied, met name die van het Gemengd Comité; - de bijstand aan Oekraïne in het kader van diens toetreding tot de WTO om de Oekraïnse handelswetgeving aan te passen aan de internationale normen, alsmede aan de beginselen van de Interimovereenkomst, met name op het gebied van de normen, de certificatie en de intellectuele eigendom zal worden voortgezet. - een versoepeling van de kwantitatieve beperkingen zal worden gezocht in de lopende onderhandelingen over staalprodukten. De Gemeenschap stelt een geleidelijke liberalisering voor van de toegang tot de Europese markt als tegenprestatie voor een daadwerkelijke herstructurering en liberalisering van het Oekraïnse produktie-apparaat (met name de afschaffing van de overheidssteun). De inwerkingtreding van de PSO zal de in artikel 4 bedoelde afspraak bevestigen, namelijk overleg in 1998 om te onderzoeken of de omstandigheden, met name de door Oekraïne geboekte vooruitgang bij de hervormingen op weg naar een markteconomie, en de heersende economische voorwaarden de mogelijkheid openen om onderhandelingen te starten over de oprichting van een vrijhandelszone. Dit vooruitzicht onderstreept het belang van het nastreven van een economisch hervormingsproces. Op langere termijn is ontwikkeling van de handel en verbetering van de Oekraïnse handelsbalans alleen mogelijk wanneer het land zijn bedrijven gaat moderniseren, zijn concurrentievermogen uitbreidt en zich meer dynamisch opstelt op de wereldmarkten. c. ontwikkeling van investeringen: buitenlandse investeringen vormen de voornaamste bron van kapitaal op lange termijn, omdat enerzijds het Oekraïnse bankwezen weinig leningen kan verstrekken en anderzijds de ondernemingen een schuldenlast hebben. Hierin is niet veel verandering gekomen - De ontwikkeling van een passend legislatief kader alsmede de toepassing ervan is een voorwaarde voor de ontwikkeling van investeringen en de voornaamste rol hierbij is weggelegd voor de Oekraïnse autoriteiten zelf: alleen een duidelijk en doortastend beleid gericht op liberalisering en privatisering, met inbegrip van de invoering van een wetgeving die buitenlandse ondernemingen een niet discriminerende behandeling garandeert (overeenkomstig art. 30 van de PSO), kan buitenlandse en nationale investeerders aantrekken. Bovendien vormt een doeltreffende bescherming van de intellectuele eigendom een fundamentele voorwaarde (niet de enige) om rechtstreekse buitenlandse investeringen en de overdracht van technologieën te bevorderen. Afgezien van de privatisering blijven de werkingsvoorwaarden voor de particuliere sector zeer moeilijk (hoge, ingewikkelde administratie, bedragen die door de mafia worden afgenomen). ingewikkelde en discriminerende belastingen, - De Gemeenschap zal de actie van de Oekraïnse autoriteiten op dit gebied begeleiden door know-how over te dragen, een bespreking te lanceren over de oprichting 17 jg 150 à 200 miljoen flux per jaar en 950 miljoen USD sedert 1989, vergeleken met 3,9 miljard USD in Rusland. Over het algemeen behoren deze rechten die onder het privaatrecht vallen toe aan particuliere instanties die hierover op basis van autonome beslissingen kunnen beschikken. Overheidsinstanties zouden de overdracht van technologieën echter kunnen aanmoedigen door passende maatregelen. Hoewel Oekraïne nog geen lid is van de WTO (Wereldhandelsorganisatie) zou daadwerkelijke toepassing van maatregelen die gemodelleerd zijn naar die van de TRIPS, moeten zorgen voor bescherming van de intellectuele eigendom die buitenlandse ondernemers aanspoort om in het land te investeren en de overdracht van tecluiologieén te vergemakkelijken. 20 van een investeringsfonds (revolving fund). Een dergelijk specifiek op Oekraïne gericht instrument zou de investeringen kunnen aanzwengelen en dekking kunnen verschaffen voor bepaalde risico's. De ervaringen met het Jopp -programma zullen ontwikkeld worden voor de financiering van KMO maar zijn in dit opzicht onvoldoende om een stimuleringseffect van enige betekenis te kunnen hebben. De EBWR zal worden aangezet tot actie in Oekraïne, samen met de Gemeenschap. De Lid-Staten zouden formules kunnen bedenken om investeringen te waarborgen, alsmede voor de ontwikkeling van een netwerk voor de bevordering van de bilaterale handel/ kamers van koophandel. 6. De hervorming van de energiesector: sedert 1992 is de Gemeenschap bezig met de hervorming van de energiesector en tracht zij de nucleaire veiligheid in Oekraïne op een hoger peil te brengen. Dit blijven prioriteiten waarbij ernaar wordt gestreefd Oekraïne minder afhankelijk te maken en de veiligheid van zijn kerninstallaties te verhogen (35% van de elektriciteitsvoorziening is afkomstig van kernenergie). Deze actie gaat gepaard met een herstructurering van de energiemarkt in Oekraïne, bevordering van energiebesparing en vervangende energiebronnen, voortzetting van de inspanningen om de kernveiligheid te verhogen met name door uitvoering van het Memorandum van Overeenstemming inzake de sluiting van Tsjernobyl in het jaar 2000. a) de bijstand van de EG aan de herstructurering van de energiesector: hier wil de Commissie een efficiënte energiesector aanmoedigen, die uitgaat van een martkeconomie en in kan staan voor een permanente energievoorziening. Hoewel de hervorming hier goed werd aangepakt blijft er nog veel te doen. Met name het privatiseringsproces en de opzet van een aangepast legislatief kader moeten worden versneld: ook op dit gebied is hiervoor toegang voor buitenlandse investeringen een vereiste. De ratificatie van het Verdrag van het Energiehandvest door Oekraïne en de Gemeenschap zal de tenuitvoerlegging van het actieplan vergemakkelijken. Verschillende soorten acties zullen geïntensiveerd worden: i) steun voor de tenuitvoerlegging van een algemene strategie voor energiebesparingen, voor de herstructurering van de steenkoolsector waarbij met name aandacht wordt besteed aan de sociale problemen en aan de liberalisering van de energiemarkt; ii) bijstand om betrouwbare brandstofbronnen te vinden alsmede het zoeken naar andere vormen van hernieuwbare energie, iii) integratie van Oekraïne in regionale werkgroepen die zich bezighouden met het iv) voorbereidende studies en begeleidende herstel van gas- en oliepijpleidingen; maatregelen bij de leningen van internationale instellingen, voor de tenuitvoerlegging van economisch levensvatbare investeringen waarbij het milieu in acht wordt genomen; v) industriële samenwerking met name door gezamenlijke ondernemingen tussen ondernemers en fabrikanten van elektrisch en elektronisch materiaal aan te moedigen. financiële Het belang van de punten i) en ii) dient te worden onderstreept aangezien het afnemen van de Russische druk op de Oekraïnse voorraden een prioriteit is. Steenkool kan deze rol blijkbaar niet op zich nemen zodat energiebesparingen, en het zoeken naar autonome gasvoorziening hiertoe een bijdrage zullen moeten leveren. 19 De EBWR is in 1995 in Oekraïne betalingsverplichtingen aangegaan ten bedrage van 150 miljoen ecu, welke in 1996 verhoogd zouden moeten worden tot 200 miljoen ecu, hoofdzakelijk in de particuliere sector. Zij neemt deel aan de financiering van de acties van het Plan van de G7 voor Tsjernobyl en beheert het fonds voor Kernveiligheid van 200 miljoen $ (NS A). 21 b) nucleaire veiligheid vormt een prioriteit- in het kader van de algemene hervorming van de energiesector in Oekraïne. Deze is op twee fundamentele elementen gericht: verbetering van de kernveiligheid en de tenuitvoerlegging van de overeenkomst van december 1995 (Memorandum van Overeenstemming) inzake sluiting van de centrale van Tsjernobyl. Deze overeenkomst omvat met name de volgende verplichtingen: tenuitvoerlegging van projecten voor de buitenwerkstelling van de kerncentrale van Tsjernobyl om mee te werken aan de ontwikkeling van een zuinige en milieuvriendelijke oplossing voor de huisvesting van Tsjernobyl 4, ontwikkeling van een actieplan om de sociale gevolgen op te vangen van de sluiting van Tsjernobyl. - Steun voor de verbetering van de kernveiligheid heeft hoofdzakelijk betrekking op de W ER centrales die nog werken en wordt verleend via het bijstandsprogramma ter plaatse via de versterking van de autoriteit die zich met de veiligheid bezighoudt, en via steun ter plekke bij Tsjernobyl. - De EG levert een actieve bijdrage aan de tenuitvoerlegging van de overeenkomst van december 1995 (Memorandum van Overeenstemming) inzake de sluiting van Tsjernobyl met het vaste voornemen de geplande termijnen in acht te nemen. De door de Gemeenschap gefinancierde voorbereidende studies zouden het mogelijk moeten maken om in het kader van de G7 in 1997 een besluit te nemen over aanvullende financiering die per project zou moeten worden verleend. De sluiting van Tsjernobyl heeft aspecten op lange en korte termijn. - Het aspect op lange termijn houdt verband met de diepgaande herstructurering van de energiesector. Investeringen zijn nodig voor het herstel van de bestaande thermische energiecentrales en voor een aanvullende waterkrachtcentrale. Het Memorandum omvat een uitgebreid pakket maatregelen dat zich uitstrekt tot ver na het jaar 2000, totdat de energiesector volledig is geherstructureerd. - De aspecten op korte termijn hebben betrekking op veiligheidsrisico's in verband met de huidige situatie bij Tsjernobyl (de werking van reactoren en de toestand van de sarcofaag) en de noodzaak vervangende elektriciteit te vinden zodat de reactoren kunnen worden stopgezet. De voltooiing van twee kernreactoren die momenteel worden gebouwd in Rovno en Khmelnitsky (het R4K2 project) zou volgens de Oekraïnse autoriteiten tegen het jaar 2000 voldoende elektriciteit kunnen leveren zodat de twee Tsjernobylreactoren niet meer nodig zijn. Twee maatregelen zijn van bijzonder belang voor de Gemeenschap gedurende de periode tot medio 1997 om een zekere en onvoorwaardelijke toezegging van Oekraïne te krijgen om de Tjsernobylcentrale tegen het jaar 2000 te sluiten. Deze maatregelen houden verband met de financiering van de voltooiing van de twee reactoren die momenteel gebouwd worden, de tenuitvoerlegging van de nodige maatregelen jm te kunnen instaan voor de veiligheid van de sarcofaag. Voor de voltooiing van de twee reactoren zou 70% van de investeringen (ongeveer 1000 miljoen USD moeten worden betaald met behulp van leningen van Euratom (tot 400 miljoen ecu) en van de EBWR. Momenteel is men bezig met de voorbereiding van deze 20 zie de informatieve nota van de Commissie van november 1996 over dit thema. 22 financieringsbesluiten. Verder zal een due diligence onderzoek moeten worden uitgevoerd met betrekking tot de veiligheids-, economische-, milieu- en financiële aspecten. De EBWR en de Commissie zijn overeengekomen een nieuwe minste-kosten investeringsanalyse toe te vertrouwen aan een panel van onafhankelijke deskundigen in de context van de in het Memorandum van overeenstemming opgenomen eis "na te gaan welke minste-kosten investeringen in de energievoorziening kunnen worden gedaan om te kunnen voldoen aan de toekomstige nationale energiebehoeften van Oekraïne". Het financiële due diligence-onderzoek zal afhangen van Oekraïnse besluiten in de kernenergiesector, die ervoor zouden zorgen dat degene die een lening sluit deze ook kan terugbetalen. Volgens de huidige planning zouden medio 1997 de besluiten inzake deze leningen moeten worden ingediend bij de Commissie en de Raad van Bestuur van de EBWR. Hoewel de financiering van de sarcofaag als zodanig geen deel uitmaakt van het Memorandum wordt het door de Oekraïnse president als een wezenlijk onderdeel beschouwt en zullen de G7 en Oekraïne, zoals overeengekomen door de G7 staatshoofden op de Top in Moskou, deze kwestie in december bespreken. De financieringsbepalingen voor zowel de voltooiing van de R4K2 als de sarcofaag vereisen derhalve dringend aandacht. c) De economische en sociale aspecten in verband met het ongeluk en de sluiting van Tsjernobyl vormen eveneens een belangrijk element van de algemene bijstand van de Gemeenschap in het kader van Tsjernobyl. Het sociale element in verband met de sluiting van de centrale maakt integrerend deel uit van het Memorandum en de EG dient een bijdrage te leveren aan de analyse van het probleem van de wederinschakeling van beroepscategoriën die getroffen zullen worden door de sluiting van de fabriek, alsmede aan het economische, sociale en milieuherstel van de regio's met radioactieve neerslag alsmede de medische bijstand voor de ontwikkeling van specifieke behandelingen (bijvoorbeeld voor schildklierkanker). BESCHIKBARE INSTRUMENTEN Dit document dat bestemd is ter algemene oriëntering van de Lid-Staten, omvat tevens suggesties voor concrete acties. Deze zijn opgenomen in het laatste deel, per thema, en overeenkomstig de hierboven uiteengezette prioriteiten. De strategie van de Unie ten aanzien van Oekraïne vormt weliswaar één geheel, maar de rechtsgrondslagen van de concrete acties zijn uiteenlopend. De genoemde acties kunnen aanleiding geven tot i) bijstandsacties die onder de bevoegdheid van de Gemeenschap vallen, en ressorteren onder de Tacis-verordening, ii) acties die onder de communautaire bevoegdheid voor de tenuitvoerlegging van de Interimovereenkomst vallen; iii) acties die onder gemengde bevoegdheid vallen voor de tenuitvoerlegging van de PSO wanneer deze wordt bekrachtigd; iv) acties die onder de titels V en VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie vallen; v) acties die onder de uitsluitende bevoegdheid van de Lid-Staten vallen die ook alle besluiten dienaangaande nemen. 1. Op het niveau van de Gemeenschap: de Gemeenschap heeft een aantal steunmaatregelen ingesteld voor Oekraïne (zie bijlage II), waarvan een aantal toegankelijk zijn voor alle NOS (Tacis) en andere zoals de macro-financiële bijstand die sedert 1994 loopt, of het leningsinstrument van Euratom voor de verbetering van de nucleaire veiligheid slechts bestemd zijn voor een zeer beperkt aantal landen. 23 De prioritaire richtsnoeren die zijn omschreven in het Indicatief Programma Tacis, dat in september 1996 voor de periode 96-99 werd ondertekend (hervorming van het legislatief en reglementair kader, hervorming van ondernemingen en de ontwikkeling van de particuliere sector, de hervorming van de energie- en milieusector) bestrijken ruimschoots alle doelstellingen die in dit document zijn genoemd zodat onmiddellijk tot actie kan worden overgegaan. Een kwart van de voor de NOS in de periode 1996-1999 beschikbare middelen gaat naar Oekraïne, waarvan voor de eerste tranche van ongeveer 110 miljoen ecu voor eind 1996 betalingsverplichtingen worden aangegaan. De mogelijkheid zou moeten worden bestudeerd om aanvullende instrumenten te ontwikkelen voor infrastructuurprojecten in Oekraïne ( met name voor trans-Europese netwerken) en samenwerking aan te moedigen met de EBWR om deze, naast de Gemeenschap en de andere belangrijke partners een grotere plaats te verschaffen in Oekraïne. 2. Samenwerking in het kader van titels V en VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie : (GBVB en derde zuil) de ontwikkeling inzake de veiligheid alsmede acties op het gebied van de bestrijding van de georganiseerde misdaad en de illegale migratie vereisen uitbreiding van de samenwerking met de Commissie, de Raad en de Lid-Staten, alsmede met Oekraïne en ongetwijfeld ook de ontwikkeling van bijzondere instrumenten. 3. OP het niveau van de Lid-Staten: bestaat er een belangrijk potentieel dat vereist dat gezocht wordt naar een betere synergie van de acties van de Gemeenschap. De oprichting van een Oekraïns Centrum voor Juridisch en Politiek Advies ter aanvulling van een belangrijk Duits project is in dit opzicht een voorbeeld dat navolging verdient. Een aantal Lid-Staten is op bilaterale basis zeer betrokken bij Oekraïne; de Lid-Staten als Gemeenschap tonen hun betrokkenheid door middel van hun bijdrage aan internationale instellingen zoals de Wereldbank of de EBWR. lenen zich voor gedecentraliseerde Bepaalde gebieden initiatieven: bijvoorbeeld onderwijs en opleiding waar de Lid-Staten zouden moeten worden aangemoedigd meer initiatieven te ontplooien (detachering van docenten, studiebeurzen in Europa, steun voor het onderricht in Europese talen in Oekraïne, netwerk voor de uitwisseling van informatie, sponsoring van universitaire instellingen), industriële en wetenschappelijke samenwerking. 24 CONCLUSIE Oekraïne heeft duidelijk te kennen gegeven zich te willen integreren in de Europese ruimte en de nieuwe geopolitiek zal dit uitgestrekte land aan de onmiddellijke grens met de Unie situeren. Het gaat hier om een radicaal nieuwe situatie niet alleen voor de Unie maar ook voor Oekraïne. De Unie had tot 1991 slechts te maken met één partner in deze regio die geografisch ver verwijderd was; nu beschikt zij over een nieuwe partner, die geografisch dichter bij is, die een andere politieke opstelling vertoont en zich bereid verklaart bij te dragen aan de stabiliteit in de regio. Voor Oekraïne bestaat er voor de eerste maal in de geschiedenis een alternatief voor gehoorzaamheid aan een van zijn twee naaste buren. 21 Oekraïne heeft verder blijk gegeven van zijn bereidheid en capaciteit om toenadering te zoeken tot Europa en zijn economie en samenleving te hervormen. Deze tekenen hebben des te meer waarde omdat zij zijn voortgekomen uit een situatie met bijzondere beperkingen, die in het eerste deel van dit document zijn beschreven. Het land is echter pas halverwege en zal het zonder internationale steun niet ver kunnen brengen. Deze steun dient vanzelfsprekend concrete vorm te krijgen met als onmiddellijke doelstellingen: i) de transformatie van de maatschappij met alle middelen die beschikbaar zijn uit hoofde van de PSO (ratificatie door de Lid-Staten en inwerkingtreding); ii) steun voor de hervorming van de economie (besluit inzake nieuwe macro-financiële steun voor 1997); iii) hervorming van de energiesector met in het bijzonder de sluiting van Tsjernobyl (financiering en tenuitvoerlegging van het akkoord tussen de G7, de EG en Oekraïne, met inbegrip van de financiering van de sarcofaag); iv) het zoeken naar verbetering van de bilaterale handel (werkgroep handel); v) het opzetten van een kader voor particuliere investeringen in Oekraïne. Deze actieprioriteiten worden verder uiteengezet in het hierondervolgende operationele deel. Deze steun dient de Oekraïnse autoriteiten en bevolking tevens een politiek perspectief te bieden dat in de plaats komt van een eventuele terugkeer naar oude recepten en de afhankelijkheid ten opzichte van hun machtige buur vermindert. De Unie mag deze gelegenheid om een bijdrage te leveren aan de opkomst van een groot democratisch land aan zijn grenzen niet voorbij laten gaan en kan op deze wijze bijdragen aan de stabiliteit van het gebied, dat over duidelijke economische mogelijkheden beschikt en waaraan zij door een stevige partnerschapsrelatie verbonden zou zijn. 21 De Oekraïnse onafhankelijkheid was namelijk tweemaal van korte duur ( 1648-1654 en 1918-1921) vanwege het gebrek aan steun van 22 en verankering bij partners andere dan zijn twee machtige buren. Ondanks het feit dat de Oekraïnse autoriteiten resoluut aansluiting zoeken bij Europa, wijzen de opiniepeilingen uit dat 54% van de bevolking de toekomst van haar land nog ziet in verband met Rusland (Eurobarometer maart 1995). 25 CONCRETE ACTIES 1. STEUN VOOR DE STABILISERING EN HERVORMING VAN DE ECONOMIE Uitgevoerde acties: Uit te voeren acties van financiële privatisering, Tacis : In het kader van actieprogramma's zijn in de periode 1991-1995 talrijke projecten op het post- gebied privatisering, diensten, ontwikkeling van de KMO-sector, militaire omschakeling, voedselproduktie, -verwerking en -distributie gesteund. De Tacis-bijstand voor privatisering bestond uit een combinatie van institutionele steun, vooral aan het Fonds voor staatseigendom en het Bureau voor de ontwikkeling van het klein- en middenbedrijf, en steun voor de privatisering van bepaalde ondernemingen. Macro-financiële steun : uitbetaling van 85 min ecu aan betalingsbalanssteun in 1995 en van de eerste tranche van 100 min ecu van ten hoogste 200 min ecu in 1996, ter ondersteuning van het Programma voor stabilisatie en economische aan vooruitgang op het vlak van het dossier Tsjernobyl. hervorming, gekoppeld Tijdschema 1996-1999 Indicatief Tacis: prioriteiten vastgesteld door het Programma Tacis voor de periode (steun aan de ontwikkeling van het institutionele kader, hervorming van het juridisch en regelgevend kader, hervorming van het bedrijfsleven en ontwikkeling van de particuliere sector, hervorming van de energie- en milieusector), in overeenstemming met de oriëntaties voor de hervorming van de Oekraïnse economie. - Actieprogramma 1996 goedgekeurd door de Commissie Oktober 96 - Actieprogramma 1997 in voorbereiding - Verwacht besluit: Oprichting van het Oekraïns Centrum voor Juridisch en Politiek Advies : verleent juridische bijstand en bijstand op het vlak van het economisch beleid aan het Parlement, de President en de Eerste Minister (actie aansluitend op die van de Duitse bilaterale bijstand). Maart 97 Begin 97 Macro-financiële steun : indien mogelijk storting van de tweede tranche van de lening van 200 min ecu die in 1995 is goedgekeurd; een verzoek voor 1997 ligt ter studie. Eind 96 Januari 97 26 2. DE OMSCHAKELING VAN DE OEKRAÏNSE MAATSCHAPPIJ Uitsevoerde acties : • over advies parlementaire juridisch procedures, bankwetgeving, advies in verband met het economisch beleid, aansluitend op een Duits project van het Bondsministerie van Economie. • gemeenschappelijk programma met de Raad van Europa met betrekking tot de aanpassing van de Oekraïnse wetgeving aan de beginselen van de democratie* Uit te voeren acties : Gemeenschap : • overeenkomstig de doelstellingen van de PSO zijn de hervorming modernisering het staatsapparaat belangrijkste de van doelstellingen voor de periode. en een van • voortzetting de van steunverlening de ontwikkeling van de burgerlijke samenleving en de democratie via met dat doel gecreëerde instrumenten (Democratie, LIEN, City Twinning, TEMPUS, enz. ) en met bijzondere nadruk op onderwijs en opleiding. aan Tijdschema 1996-1999 1996-1999 Ie halfjaar 97 • • • • opleidingsproject volksvertegenwoordigers. voor Oekraïnse • voortzetting en uitbreiding van de samenwerking met de Raad van Europa. NGO's aan steun armoedebestrijding, LIEN). (democratie, beleidsadvies voor het versterken en reorganiseren van de overheidsdiensten voor arbeidsvoorziening. • Voortzetting van de steun aan de ontwikkeling van een actief werkgelegenheidsbeleid. De steun voor de periode 1996-1999 zal meer worden toegespitst op (i) algemene beleidssteun, (ii) bevordering van actieve maatregelen in verband met de arbeidsmarkt, en (iii) institutionele opbouw. 1996-19^4 van andere activiteiten zijn uitgevoerd op het omscholing, onderwijs, gebied beroepskeuzebegeleiding en de oprichting van structuren voor sociale dialoog met het oog op een efficiënte beleidsvorming. Lid-Staten : toekenning van leerkrachten, detachering van studiebeurzen in Europa, steun voor het aanleren van Europese talen in Oekraïne, netten voor informatie uitwisseling, patronering van universitaire instellingen. 27 3. PLAATS VAN OEKRAÏNE IN HET EUROPESE VEILIGHEIDSBESTEL Uitsevoerde acties : Uit te voeren acties : Tijdschema van Oekraïne met Samenwerking het Veiligheidspact, de NACC en het Pfp alsook met de WEU, steun aan de acties op het gebied van regionale samenwerking. GBVB • uitbreiding van politieke bijeenkomsten op diverse indien nodig niveaus met de mogelijkheid om topontmoetingen te organiseren. 1. veiligheidsvraagstukken : • van de politieke dialoog over versterking veiligheidsthema's en voorlichting van Oekraïne omtrent het beleid van de Unie op dit gebied; ontwikkeling van de bestaande vormen van samenwerking en van de contacten op het niveau van de deskundigen (met name over vraagstukken in verband met de illegale handel in kernmaterialen); ontwikkeling van gemeenschappelijke acties met Oekraïne op het gebied van de internationale betrekkingen en betrekken van Oekraïne bij individuele demarches van de Unie (voor vraagstukken zoals CTBT, mijnen, non-proliferatie); bevorderen van de ratificatie van internationale overeenkomsten door Oekraïne; • • • • voortzetting van de bezinning in het kader van de Raad over de plaats van Oekraïne in het Europese veiligheidsbestel; voortzetting van de aan de ontwikkeling van de OESO en haar werkzaambeden inzake in samenwerking met Oekraïne. veiligheidsmodel, steunverlening Europees een • 2. vraagstukken inzake buitenlands beleid : versterking van de politieke dialoog; • aan bepaalde evenementen • voorafgaand overleg met Oekraïne; raadplegingen van deskundigen met de groep GBVB, en op ad hoe-basis. (zoals de AWNj • Gemeenschap (Tacis ) : • regionale samenwerking : versterking van de hulp voor middel van een betere coördinatie van de bestaande hulpprogramma's en ontwikkeling van synergieën (Tacis, Phare, Meda, samenwerking het Zwarte-Zeegebied, betrekkingen van Oekraïne met de LMOE). 28 4. STEUN AAN DE REGIONALE SAMENWERKING Uitsevoerde acties : Uit te voeren acties : Tijdschema a) Zwarte Zee Tacis : verschillende milieuprojecten. Gemeenschap : • voortzetting van de bezinning in de Raad over de ontwikkeling van dit gebied; b) Samenwerking met Midden-Europa c) Samenwerking met de NOS Tacis: samenwerking sedert 1992 op het gebied van netwerken, milieu, landbouw. • coördinatie betere bestaande hulpprogramma's en ontwikkeling van synergieën (Tacis, Phare, Meda, samenwerking in het Zwarte- Zeegebied, betrekkingen van Oekraïne met de LMOE); van de • ontwikkeling van de samenwerking met de IFI op gebieden als vervoer, milieu, energie, toerisme. Voor de TEN: • steun voor het organiseren van een conferentie in Mei 199' Oekraïne over vervoerscorridors, • steun voor de voorbereiding van Oekraïne op de Juni 199 paneuropese vervoerconferentie. Tacis inzake : gebruikmaking van het programma grensoverschrijdende samenwerking om de samenwerking tussen Oekraïne en zijn westerse buurlanden te ontwikkelen, vooral op het gebied van : • de ontwikkeling van de regionale en lokale samenwerking, • milieu, • beheer van de grensposten, • vervoer (TEN). Wordt verstrekt. Tacis : gebruikmaking van het meerlandenprograrnma voor het ontwikkelen van gemeenschappelijke projecten, met name op het gebied van milieu, energie, vervoer en telecommunicatie. Ontwikkeling van gemeenschappelijke projecten van telecommunicatie : • steun voor de deelname van Oekraïne aan de NOS- werkgroep voor de rehabiliatie, modernisering en rationalisering van pijpleidingen (transport van aardolie en gas); de NOS gebied van het op • ontwikkeling van vervoercorridors II en IX van de TEN; 29 5. UITBREIDING VAN DE OP OVEREENKOMSTEN BERUSTENDE BETREKKINGEN Uitgevoerde acties : Uit te voeren acties : 5. a) benutting van de mogelijkheden van de • PSO ratificatie van de PSO door vijf Lid-Staten en het EP; Lid-Staten : « ratificatie van de PSO • steun voor de aanpassing van de Oekraïnse wetgeving aan de beginselen van de PSO; • • ontwikkeling van de in de PSO aangegeven samenwerkingsgebieden. • Gemeenschap + Lid-Staten : • vervroegde tenuitvoerlegging van elementen van PSO, voor zover mogelijk; steunverlening voor voortzetting van de aanpassing van de Oekraïnse wetgeving aan beginselen van de PSO, en aan de ontwikkeling van de aangegeven samenwerkingsgebieden, namelijk : in de | Ie halfjaar 97 Onmid dellijk Tacis : tot dusver had de steunverlening op milieugebied hoofdzakelijk betrekking op regionale projecten, met name in het Zwarte- Zeegebied. 5. a. l Milieu In overeenstemming met de nieuwe Tacis-verordening zullen in de jaarprogramma's meer activiteiten worden opgenomen die verband houden met het milieu. Projecten in afvalwaterbehandeling, afvalstoffenbeheer, bestrijding van verontreiniging door de industrie, districtsverwarming, beheer van gevaarlijke afvalstoffen en biodiversiteit zuilen worden ontwikkeld en gesteund in aanvulling op horizontale maatregelen. verband met Rekening houdend met de Paneuropese ministeriële Conferentie inzake Milieu in Aarhus, Denemarken, die waarschijnlijk grote aandacht zal besteden aan hei milieu in de NOS, zal de EG de samenwerking van Oekraïne met Midden-Europa en de NOS bevorderen, meer in het bijzonder bij : • de verdere ontwikkeling van zowel het Oekraïnse Nationale Actieplan voor het Milieu en de lokale milieuplannen, op basis van de beginselen vervat in de Conferentie "Een Milieu voor Europa" en het daaruit voortvloeiende Milieu-Actieprogramma voor Midden- en Oost-Europa; in Kiev als versterking van het Milieucentrum onderdeel van een NOS-netwerk van het Project inzake het "Nieuw Regionaal Milieucentrum" van 1996 af; verdere ondersteuning van de participatie van Oekraïne aan het Milieuprogramma voor de Zwarte Zee, opgesteld in 1993, vooral bij de tenuitvoerlegging van zijn verplichtingen die voortvloeien uit het op 31 oktober 1996 in Istanboel ondertekende Strategisch Actieplan voor de Zwarte Zee, toegespitst op het Centrum voor Regionale Activiteiten in verband met speciaal toezicht op verontreiniging in het Nationaal Wetenschappelijk Centrum voor Zee-ecotogie in Odessa; steun voor milieuprojecten van lokale en regionale actoren in Oekraïne in samenwerking met de regionale en lokale autoriteiten aan de andere kant van de grens tussen de Oekraïne en de LMOE. • • • Juni 1998 1996-97 1997 1997 1997-98 30 uitgevoerde acties : Uit te voeren acties : Tijdschema lehalfj? 97 5. a. 2 Landbouw • vergroten van de coördinatie met de belangrijkste donors in deze sector. • Diverse acties hebben betrekking op de behoeften in verband met de herstructurering na privatisering en ontwikkeling voor de ontwikkeling van kredietfaciliteiten voor particuliere boeren en dienstverleningsbedrijven in het algemeen. van ondernemingen, agrarische industriële steun van en de : In het kader van de Lid-Staten bilaterale bijstand voeren vijf Lid- Staten van de EU23 in Oekraïne activiteiten uit in de landbouwsector. De activiteiten van drie van die landen zijn (Duitsland, uitgebreid Verenigd Koninkrijk, Nederland). zeer actieprogramma's : Met de schenking uit dit Tacis programma zijn in het kader van de jaarlijkse 25 projecten in de sector gefinancierd voor een bedrag van ruim 31 miljoen ecu. 16 projecten zijn reeds voltooid en 9 zijn nog in uitvoering. De in uitvoering zijnde projecten zullen in september 1997 zijn afgewerkt. productiviteitsinitiatief sedert 1995 gesteund; wordt Oekraïne krijgt steun van het BSO (Bureau voor samenwerking tussen ondernemingen); 5. a. 3 Industriële samenwerking • Dialoog over het industrieel beleid samenstelling van een werkgroep met het oog op de vaststelling van de gebieden waarin samenwerkingsacties met de particuliere sector kunnen worden uitgevoerd. De industriële sectoren met hoge toegevoegde (voedingsmiddelenindustrie, machinebouw, verbruiksgoederenindustrie) moeten hierbij worden bevoordeeld. waarde • De Commissie zal haar samenwerking ter plaatse met zakenkringen, met name haar deelname aan de "Euro- business club" blijven voortzetten; • Organisatie van ronde-tafelconferenties met Oekraïnse bedrijfsleiders voor het uitwisselen van ervaringen, adviezen, en het opzetten van gemeenschappelijke initiatieven; • Oprichting van een net van adviseurs per sector ("Advisory business councils") die de Commissie en de Oekraïnse regering hun ervaring op het gebied van investeringen, industrieel beleid, technologie, enz. ter beschikking stellen Gemeenschap (Tacis) : • Een Tacis-project inzake de herstructurering van de ijzer- en staalindustrie staat op stapel. Later kan hiervoor bijstand worden verleend in verband met de vaststelling van projecten voor de herstructurering van ondernemingen; de nieuwe Tacis-verordening voorziet in de bevordering van de industriële samenwerking en steun voor de oprichting van joint ventures via de financiering van kapitaalinvesteringen in kleine en middelgrote ondernemingen. Een specifiek initiatief voor Oekraïne zou op basis van de lokale behoeften kunnen worden ontwikkeld; • Onmiddellijk 1991 begin 1997 1997 Duitsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk + Frankrijk en Zweden 31 Uitgevoerde acites : Uit te voeren acties : Tiidschem a 9 aansluiting van Oekraïne op BC-net voor de samenwerking tussen KMO's; <» voortzetting en uitbreiding van de coördinatie van de samenwerking met de EBRD; • de komende jaren zullen de activiteiten worden toegespitst op de overdracht van know-how, studies in verband met de uitvoerbaarheid/levensvatbaarheid en pro-actieve Oekraïnse ondernemers; adviesverlening aan ® opleiding van industrieel kaderpersoneel in het kader van het programma "Productiviteitsinitiatief'. 5. a. 4 Wetenschappelijke en technische samenwerking Gemeenschap : ® samenwerkingsprogramma's op het gebied van O&O moeten actief worden gestimuleerd, met name door het verhogen van de steun aan het USTC3, uitwisseling van jonge wetenschappers, netwerken voor informatieuitwisseling; verkrijgen van een mandaat om deel te nemen aan de USTC; uitvoering van programma's LMOE, enz. ) als voorzien in de PSO; bestudering van de mogelijkheid om in Kiev een voorlichtingsseminarie te organiseren indien van Oekraïnse zijde belangstelling daarvoor bestaat. (als Copernicus, • • • 1997 de inzake gecreëerd Commissie : De samenwerking op het gebied van O&O met Oekraïnse deelnemers is in 1992 gestart in het kader van de Internationale Overeenkomst wetenschappelijke samenwerking tussen de EG en het ministerie voor Tsjernobyl-aangelegenheden. Er is onderzoek verricht op het gebied van gezondheid, milieu en management met betrekking tot noodsituaties. In 1993 is het kader Internationale van Vereniging voor de bevordering van de samenwerking met wetenschappers van de nieuwe onafhankelijke staten dat in 1994 is uitgebreid met de deelname aan 5 specifieke programma's van het 3de kaderprogramma (LMOE) van gemeenschappelijke projecten en netwerken (COPERNICUS). In het kader van het LMOE- programma zijn 35 projecten gefinancierd voor een totaalbedrag van 521. 750 ecu (milieu, niet- nucleaire energie, veiligheid van kernsplijting, medische biologie en gezondheid, menselijk potentieel en mobiliteit). In het kader van COPERNICUS zijn 12 projecten gefinancierd totaalbedrag van 332. 600 ecu voor een (informatietechnologie, communicatietechnologie, taaltechnologie, verwerking beproeving). en produktie, en en materialen, meting bevordering industriële telematica en Oekraïnse wetenschappers kunnen in het kader van het 4de Kaderprogramma (1994-98) aan alle O&O-projecten van de EU deelnemen. USTC : opgericht in 1994, operationeel sedert februari 1995, heeft tot doel het onderzoekwerk van Oekraïnse wetenschappers te financieren die zich voordien bezighielden met militair onderzoek. In december 1995 zijn 12 projecten goedgekeurd voor een bedrag van 1,6 miljoen dollar. De procedure voor de toetreding van de EG is ingezet. 32 Uitgevoerde acties : Uit te voeren acties : 5. H. 5 Strijd tegen de georganiseerde misdaad en het witwassen van geld Tiidschem a le halfjaar 97 Commissie + Raad + Lid-Staten (2de en 3de pijler) • de ontwikkelingen op het gebied van veiligheid, de acties met betrekking tegen de georganiseerde misdaad en illegale immigratie maken een grotere samenwerking tussen de Commissie, de Raad en de Lid-Staten en met de Oekraïnse partner noodzakelijk. tot de strijd • er zal een regionale studie over de 3de pijler worden noodzakelijke uitgevoerd samenwerking op dit gebied tussen de EU en de NOS. aanzet als tot de Tacis : steun voor de hervorming van instellingen en modernisering van infrastructuur in de periode 1991-93. 5. a. 6 Vervoer Gemeenschap : • prioriteit voor de steunverlening aan het programma van transeuropese netwerken, met name wat betreft de multimodale aansluiting van de nationale vervoernetten van Oekraïne met die van de rest van het vasteland; belang van de verbetering van de grensposten in dit verband; • juridisch en technisch advies voor de vaststelling van doorzichtige regelgeving inzake aanbestedingen, reorganisatie wegvervoerssector, privatisering in de vervoersector; van de • ontwikkeling van de voorbereidende fase van infrastructuurinvesteringen in nauw overleg met de EBRD Gemeenschap + Lid-Staten : • actie met het oog op het waarborgen van een niet- discrimincrende van luchtvervoermaatschappijen die op Oekraïne vliegen. behandeling • bijstand voor organisatie en opleiding van kaderpersoneel; Mogelijkheid om Oekraïne te betrekken bij multilaterale evenementen/conferenties zoals het komende EU/LMOE- forum over de informatiemaatschappij dat in Brussel zal plaatsvinden. Het zou nuttig zijn indien Tacis de kosten van de deelname aan dit forum (of een soortgelijke vergadering) van Oekraïne voor zijn rekening zou kunnen nemen, net als Phare voor de LMOE heeft gedaan. najaar 97 nov. 96 33 Uitgevoerde acties : Uit te voeren acties Tiidschem 5. a. 6 Telecommunicatie • Technische bijstand aan het ministerie van communicatie met in beleidsvorming, regelgeving, oprichting van voor regelgevende telecommunicatie en spectrumbeheer; instanties verband • Technische steun aan de belangrijkste exploitatiemaatschappijen bij het evalueren in van radiotechnieken voor gebruik plattelandsgebieden, de commercialisering en reorganisatie van de maatschappijen en bij andere daarmee verband houdende beheerstaken bij 5. b) Ontwikkeling van het bilaterale handelsverkeer • steun aan Oekraïne in het kader van de toetreding van dat land tot de WTO met het oog op zijn de aanpassing handelswetgeving aan de internationale normen en aan de beginselen van de Interimovereenkomst, met name op het gebied van normen, en intellectuele en industriële eigendom. certificering van Gemeenschap : November 96 1998 November 96 de van verschillende oprichting van een gemengde werkgroep (EG + Oekr. ) belast met de vaststelling van de oorzaken van het onevenwicht : zoeken van mogelijkheden om het handelsverkeer opnieuw in evenwicht te brengen, identificatie soorten belemmeringen, waarschuwingssysteem en toezicht op de naleving van de besluiten; door de inwerkingtreding van de PSO zal het mogelijk zijn uitvoering te geven aan de bepalingen van art. 4. Hieruit blijkt het belang van de voortzetting van de economische hervormingen. handel in iizer- en staalprodukten : de Commissie zal op 28 en 29 november in Kiev onderhandelingen beginnen met het oog op een nieuwe EGKS- overeenkomst. De onderhandelingsrichtsnoeren in een langere, vijfjarige overeenkomst, voorzien waarmee wordt gestreefd naar een betere marktopening in de Gemeenschap met de eventuele afschaffing van kwantitatieve beperkingen voor Oekraïnse ijzer- en staalprodukten, in ruil voor de totstandbrenging van passende marktvoorwaarden binnen de Oekraïnse economie, namelijk "de toepassing van regels die niet minder streng zijn dan die welke in de Gemeenschap worden toegepast op het gebied van concurrentie en staatssteun". Dit belangrijke aanbod perspectieven in voor de openstelling van de markt. textiel: de communautaire regeling voor Oekraïnse produkten in overeenstemming met de PSO in de periode 1996- 99. : voortzetting van de toetreding tot de WTO steunverlening van de handelswetgeving aan de internationale normen, in overeenstemming met de PSO en in het vooruitzicht van de toetreding. voor de aanpassing liberalisering geleidelijke houdt van 34 Uitgevoerde acties : Uit te voeren acties: Wdschem tijdens • anti-dumpingbeleid: het standpunt van de Commissie, de uiteengezet vergadering van het Gemengd Comité in mei 1996, berust op de volgende elementen: de anti-dumpingregels vormen een integrerend deel van de regels van de internationale handel; de huidige anti-dumpingmaatregelen gelden voor een slechts zeer beperkt gedeelte van de handel van de EG met Oekraïne dat minder dan 1% bedraagt van de Oekraïnse export in 1994. Acht produkten vallen onder de anti-dumpingmaatregelen. Er zijn reeds twee seminars over het anti-dumpingbeleid gehouden in Oekraïne. • 5. c) ontwikkeling van investeringen • anti-dumping: organisatie van studiebijeenkomsten voor kaderpersoneel; • De Commissie is bereid te onderzoeken of aan producenten uit landen zonder markteconomie een individuele behandeling kan worden toegekend indien zij kunnen aantonen dat zij zonder staatsinmenging werken. Gemeenschap (Tacis) • steun voor de ontwikkeling van de secundaire markt van aandelen van geprivatiseerde bedrijven (steun aan de Beurs op depotbanken, kapitaalmarkten en opleiding van kaderpersoneel). in verband met de oprichting van de controle toezicht en • steun aan de financiële sector voor de invoering van de internationale boekhoudingsnormen door Oekraïnse banken. Lid-Staten: de Lid-Staten worden betrokken bij het bevorderen van investeringen in het kader van de PSO (art. 54 van de PSO). Zoeken van systemen voor het waarborgen van investeringen, ontwikkelen van een bilateraal net ter bevordering vaft het handelsverkeer/ Kamers van Koophandel Duitsland heeft de oprichting aangekondigd van een Duits- Oekraïns fonds voor KMO's, ter voorbereiding van de oprichting van een bank voor kredietverlening aan KMO's. 35 6. STEUN AAN DE HERVORMING VAN DE ENERGIESECTOR Uitgevoerde acties : Uit te voeren acties : Tiidschem 6. a) herstructurering van de energiesector • de heeft periode 1991-96 In de Gemeenschap 55 miljoen ecu, d. w. z. 35% van de totale technische bijstand aan Oekraïne, besteed aan energie en 24% aan nucleaire veiligheid. Belangrijkste oriëntaties : (i) steun voor de totstandbrenging van een concurrerende gedecentraliseerde produktie- en distributiestructuur, gebaseerd op een systeem van prijzen die de kosten weerspiegelen; en (ii) steun aan acties inzake energiebesparing en verbetering van het energierendement, met name in de industrie; (iii) steun voor de modernisering van het produktieapparaat. de EBRD heeft in 1995 150 miljoen ecu geïnvesteerd in Oekraïne. In 1996 zou dit bedrag moeten worden opgetrokken tot 220 miljoen ecu, voornamelijk in de particuliere sector. De Gemeenschap : zal een holistische aanpak blijven ontwikkelen voor vooruitgang op alle gebieden van de produktie en het verbruik van energie, met inbegrip van het energierendement : 1996-1999 • totstandbrenging van een gestructureerde dialoog met Oekraïne over het energiebeleid om de sector nieuw leven in te blazen en concurrentieel te maken en zowel voor de Europese Unie als Oekraïne zekerheid inzake voorziening en energiediversifiëring te waarborgen; • vaststelling van plannen inzake samenwerking, versterkt institutionele ervaring en door uitwisseling van technologische know-how; • bevorderen van de financiering van geselecteerde juiste de projecten financieringsinstellingen, met name de EBRD; samenwerking met door • voortzetting de van steunverlening aan de gezonde electriciteitssector economische beginselen (minste kosten-optie, op kosten gebaseerde tarieven en een efficiënt systeem voor het innen van de retributies); overeenkomstig • verder streven naar de tenuitvoerlegging van beleidsmaatregelen en programma's inzake energie- efficiëntie in alle sectoren van de Oekraïnse economie; • bevorderen van een algemene aanpak van de herstructurering van de steenkoolsector, rekening houdend met de sociale gevolgen in de Oekraïne, met name in het Donbass-bekken; • veiligstellen van de regelingen inzake doorvoer van olie en gas, die van belang is voor het voorzien in de behoefte van de Europese Unie aan ingevoerde energie en in het verschaffen van een inkomstenbron voor Oekraïne : steun aan de deelname van Oekraïne aan NOS-werkgroepen inzake rehabilitatie, modernisering en rationalisering van olie- en gasleidingen; • stimuleren van de ontwikkeling van een juridisch en financieel kader waarbinnen industriële samenwerking en joint ventures op energiegebied tot stand kunnen worden gebracht. ratificatie van het Commissie Energiehandvest om deze doelstellingen te verwezenlijken. Lid-Staten 36 Uitgevoerde acties : Uit te voeren acties : Tiidschem 6. b) nucleaire veiligheid centrale van Tsjernobyl sluiting van de Gemeenschap : • bijdrage De EG speelt een belangrijke rol bij de tenuitvoerlegging van Plan UE/G7 dat in 1994 in Napels is goedgekeurd met het oog op de herstructurering van de nucleaire sector en met name de sluiting van de centrale van Tsjernobyl. • De Gemeenschap, die lid is van de Werkgroep voor Nucleaire veiligheid van G7, heeft deelgenomen aan de uitwerking van een actieplan en aan de onderhandelingen. De Gemeenschap heeft zich ertoe verbonden Oekraïne financieel te steunen bij de uitvoering van dit plan. De Gemeenschap heeft studies gefinancierd op de volgende gebieden : *buitengebruikstelling van reactoren 1,2 en 3 van de centrale van Tsjernobyl, ^beveiliging van de beschadigde reactor (sarcofaag) * voltooiing van reactoren Rovno 4 en Khmelnitsky 2 (beheer van het project, inspectie ter plaatse, engeneering met het oog op het verkrijgen van de lening) De Gemeenschap heeft deelgenomen aan de financiering van de nieuwe installaties die nodig zijn voor de sluiting van Tsjernobyl De EBRD neemt deel aan de financiering van acties van het plan van G7 voor Tsjernobyl en beheert het fonds voor nucleaire veiligheid ter waarde van 200 miljoen dollar (NSA). aan de tenuitvoerlegging van de overeenkomst die voorziet in de sluiting van de centrale van Tsjernobyl in het jaar 2000. besluit financiering : in het kader van G7 inzake extra (i) toekenning van de Euratom-lening voor de financiering van de voltooiing van de twee reactoren, namelijk te Rovno en Khmelnitsky, indien uit de lopende studie is als blijkt dat dit de goedkoopste oplossing van het memorandum voorgeschreven overeenstemming; in (ii) de Gemeenschap zal tcsamen met haar G7-partners belangrijke politieke beslissingen moeten nemen: uitvoering van de nodige maatregelen om de veiligheid van de sarcofaag te waarborgen (reactor 4 van Tsjernobyl) Medio 1997 Medio 1997 Medio 1997 (iii) de inbreng van Oekraïne, als bepaald in het memorandum van overeenstemming, moet worden geconcretiseerd. Medio 1997 • Voortzetting van de aan de gang zijnde programma's om te zorgen voor een hoger niveau van bescherming en veiligheid van de bestaande kerncentrales. 1996-1999 37 Uitgevoerde acties : Uitte voeren acties Tiïdschem 6. c) regeneratie op economisch, sociaal en milieugebied secundaire medische gevolgen van Tsjernobyl en • Het gemeenschappelijk project EU- Oekraïne-VS voor de ontwikkeling van een actieplan om de sociale gevolgen van de sluiting van de kerncentrale van Tsjernobyl op te vangen is in oktober 1995 gestart in aansluiting op het verzoek van Oekraïne om deze kwestie op te nemen in het memorandum van overeenstemming tussen G7 en Oekraïne. Een aantal projectactiviteiten zijn op lokaal niveau gestart, d. w. z; in het gebied Slavutich en de kerncentrale van Tsjernobyl. Zij hebben vruchtbare geresulteerd samenwerking met de belangrijkste lokale actoren die het sterkst door de sluiting zullen worden getroffen. een in • De nucleaire schoonmaak en de secundaire medische gevolgen van het ongeval in Tsjernobyl kwam reeds aan bod in het veiligheid Tacis-programma (1991-1995) dat met name betrekking had op studies inzake het gebruik van vervuilde grond, radioactieve van afvalstoffen, schildklierkanker en behandeling daarvan, grondwaterwinning huishoudelijk gebruik, gebruik van besmet afval van de bosbouw. van ontwikkeling behandeling voor 1996/1997 de EG zal verder bijdragen aan de totstandbrenging van een programma gericht op het verlichten van de belangrijkste sociale gevolgen van de sluiting van de centrale van Tsjernobyl en van een passende structuur voor het leiden van initiatieven die zijn vervat in het van "sluitingspakket" door opleidingsprogramma's, de (bij arbeidsmobiliteit, bevolking, voorlichtingscampagnes compensatiemechanismen), om de bevolking te informeren omtrent de gevolgen van de sluiting. onderzoeken middel Voortzetting van de reeds begonnen activiteiten via het Tacis-programma op regionaal niveau, vooral ten behoeve van de bevolkingsgroepen en gebieden van Oekraïne, Wit-Rusland en Rusland die het sterkst door de radioactieve besmetting zijn getroffen, met als doel de vaststelling van een algemene strategie op lange termijn voor het aanpakken van deze problemen. 1997 38 Bijlage I : HET TACIS-PROGRAMMA VOOR 1996-99 IN HET KADER VAN DE NIEUWE TACIS-VERORDENING De in juni 1996 vastgestelde nieuwe TACIS-Verordening houdt in geen enkel opzicht een wijziging in van de algemene opzet van de vorige Verordening in die zin dat zij nog steeds gericht is op de overdracht van know-how in de belangrijkste voor hervorming in aanmerking komende sectoren. Zij bevat evenwel een aantal belangrijke vernicuwingsclcmcntcn waardoor in het kader van het TACIS- programma een groter aantal instrumenten beschikbaar zijn om de Nieuwe Onafhankelijke Staten in hun op het tot stand brengen van een vrije-markteconomie en democratische instellingen gericht hervormingsproces bij te staan. Deze elementen zijn vooral belangrijk voor een land als Oekraïne en hebben in hoofdzaak betrekking op: • het feit dat de bijstand mag worden gebruikt voor het dekken van de kosten van kleinschalige infrastructuurprojecten die betrekking hebben op grensovergangen; • het verlenen van steun voor het opzetten van joint ventures door middel van de financiering van • • kapitaalinvesteringen in kleine en middelgrote ondernemingen; gepaste aandacht voor het bevorderen van gelijke kansen voor vrouwen in de ontvangende landen en voor het milieu bij het opzetten en uitvoeren van programma's; bijzondere aandacht voor grensovergangsfaciliteiten aan de grenzen tussen de Nieuwe Onafhankelijke Staten en de Unie en tussen de Nieuwe Onafhankelijke Staten en Midden- Europa, alsook voor maatregelen aan de Fins-Russische grens; Verder wordt met betrekking tot deze elementen in de Verordening opnieuw de coördinatie en samenwerking met de internationale financiële instellingen aangemoedigd. Het Indicatieve TACIS-programma voor Oekraïne voor de periode 1996-1999 werd opgesteld, besproken, goedgekeurd en ondertekend op 11 september 1996. De bijstand wordt daarin geconcentreerd op drie prioritaire gebieden, te weten institutionele hervormingen en ontwikkeling, economische hervormingen en ontwikkeling van de particuliere sector, energie en milieu. De met betrekking tot de eerste prioriteit geplande acties zijn gericht op de tenuitvoerlegging van de PSO- doelstellingen en de aanpassingen van het institutioneel kader die bevorderlijk zijn voor het tot stand brengen van een democratische en op een vrije markt gebaseerde maatschappij, het opzetten van het bestuursapparaat en de ontwikkeling van de burgermaatschappij. In het kader van de tweede prioriteit wordt gestreefd naar privatisering van de overheidsbedrijven, de herstructurering en ontwikkeling van de geprivatiseerde ondernemingen, en het op gang brengen en ontwikkelen van nieuwe economische activiteiten door de particuliere sector. Op grond van de derde prioriteit wordt bijstand geconcentreerd in de steun voor een algemeen sectorieel hervormingbeleid en vermindering van de afhankelijkheid van Oekraïne op energiegebied, en worden binnen het toepassingsgebied van de Verordening, zowel horizontale als verticale milieu-activiteiten opgezet, te beginnen met op dit gebied betrekking hebbende bewustmakingsprojecten. In het TACIS-projectenprogramma voor 1996-1999 ten behoeve van Oekraïne werd naar behoren met de vernieuwingselementen van de nieuwe TACIS-Verordening rekening gehouden. Milieu overwegingen worden namelijk in aanmerking genomen bij het uitwerken van de projecten op nationaal en regionaal niveau; gehoopt wordt dat het JOP-programmamodel met succes wordt aangewend in Oekraïne voor het met betrekking tot specifieke lokale behoeften opzetten van joint in Oekraïne op ventures; grensoverschrijdende gedecentraliseerd niveau worden bevorderd door lokale en regionale instanties, krijgen steun in het kader van de regionale programma's voor gezamenlijke milieuprojecten en er gaat zoals elders in Europa steun naar het beheer van grensposten en de ontwikkeling van de TEN's. samenwerking en maatregelen welke De Commissie stelt derhalve Oekraïne voor de periode 1996-1999 in verband met de grensovergangen technische bijstand en faciliteiten voor kleinschalige infrastructuurprojecten ter beschikking. Een al dan niet efficiënte en optimale aanwending van deze instrumenten zal vooral afhangen van het door Oekraïne in genoemde periode afgelegde hervormingstraject. 39 Bijlage II: INTERNATIONALE HULP AAN OEKRAÏNE Internationale hulp 1991-1995: Schenkingen Leningen Totaal Europese Unie (in miljoenen ecu): waarvan: - de Gemeenschap: 871 340* 1436 815 2744 1155 * hierbij komt nog het aan Oekraïne toekomende gedeelte van de middelen voor de TACIS-meerlandenprogramma's (60 miljoen ecu in totaal) en van de humanitaire hulp van ECHO (ongeveer 4 miljoen ecu) - de Lid-Staten : Verenigde Staten van Amerika: (USD omgezet in miljoenen ecu) 556 558 1033 494 1589 1052 1. Hulp van de Unie: De EG heeft een volledig instrumentarium uitgewerkt om Oekraïne in de overgang naar een markteconomie en een democratische samenleving bij te staan. De technische en financiële bijstand kan voor de gezamenlijke instrumenten worden geraamd op 2,8 miljard ecu, waarvan 1215 door Gemeenschap is toegezegd (TACIS: schenkingen t. b. v. 400 miljoen ecu; betalingsbalanssteun in de vorm van leningen t. b. v. 285 miljoen ecu voor 1995-96) en de rest door de Lid-Staten (1589 miljoen ecu , waarvan 556 miljoen ecu schenkingen en 1033 miljoen ecu leningen). Sommige Lid-Staten hebben ten aanzien van Oekraïne op bilateraal niveau aanzienlijke verbintenissen aangegaan; alle Lid-Staten zijn bij de hulp betrokken via hun bijdragen aan internationale instellingen als het IMF, de Wereldbank en de EBHW. a) Technische bijstand: Met het TACIS-programma is voor de periode 1992-95 400 miljoen ecu gemoeid, waarvan 105 miljoen voor de nucleaire veiligheid en 62,5 miljoen betrekking heeft op de EU-bijdrage aan het plan van de G7 voor Tsjernobyl. Voor de periode 1996-99 is ongeveer 538 miljoen ecu uitgetrokken met als prioriteiten steun voor de instellingen en de hervorming van het wet- en regelgevingskader, hervorming van het bedrijfsleven en ontwikkeling van de particuliere sector, evenals hervormingen in de energiesector en op het gebied van de milieubescherming. Het totaal van de TACIS-toezeggingen in de vorm van schenkingen aan Oekraïne uit hoofde van de begroting voor 1996 wordt geraamd op circa 108 miljoen ecu. Er zijn reeds betalingsverplichtingen aangegaan voor de volledige nationale toezegging (38,5 miljoen ecu) evenals voor de TACIS-bijdrage voor 1996 aan het EU/G7-plan voor de sluiting van Tsjernobyl (37,5 miljoen ecu). Daarbij komen nog de acties in het kader van de thematische programma's, zoals de programma's inzake democratie en nucleaire veiligheid en de meerlandenprogramma's, waarvan het totaal op 32 miljoen ecu wordt geraamd. b) Hulp voor herstructurering van de energiesector: Deze herstructurering is voor de Gemeenschap vanaf het begin een prioriteit geweest. Haar standpunt is aldus in overeenstemming met dat van de G7, die de sluiting van Tsjernobyl en de hervorming op lange termijn van de energiesector in Oekraïne beschouwt als complementaire maatregelen. De bijstand van de Gemeenschap concentreert zich op reorganisatie van de energiesector, de rationalisatie van het productieproces met betrekking tot zowel aardolie en aardgas als steenkool, alsook energiebesparingen, voor een totaal van 55 miljoen ecu. 40 Wat kernenergie betreft, neemt de EG deel aan het te Napels in 1994 vastgestelde G7- plan. Dit plan omvat maatregelen voor een algemene herstructurering van de nucleaire sector en met name de sluiting van Tsjernobyl, in het kader van het met Oekraïne op 20. 12. 95 ondertekende memorandum van overeenstemming. De financieringen bestaan uit een combinatie van schenkingen, leningen en nationale financieringen. De Europese Gemeenschap heeft zich ertoe verbonden over een periode van driejaar aan die actie deel te nemen voor een totaal van 500 miljoen ecu (100 miljoen van TACIS en Euratom leningen voor in totaal 400 miljoen). De EG heeft tot dusver reeds haar goedkeuring gehecht aan de volgende toekenningen: 25 miljoen ecu in 1994, 37,5 miljoen ecu in 1995 en 37,5 miljoen ecu uit de TACIS-middelen in 1996. c) Macrofinanciële bijstand: De EG heeft Oekraïne als betalingsbalanssteun in 1995 een eerste lening van 85 miljoen ecu uitgekeerd. De Commissie is op dit ogenblik bezig uitvoering te geven aan het besluit van de Raad van oktober 1995 dat betrekking heeft op de toekenning van een tweede lening van maximaal 200 miljoen ecu. Deze hulp is gekoppeld aan de vaststelling van vooruitgang op nucleair gebied en aan de voortzetting van de economische hervormingen. Zij wordt tegen bijzonder gunstige financiële voorwaarden en op basis van een lastenverdeling tussen de internationale donors toegekend. d) Humanitaire hulp - ECHO Echo heeft in Oekraïne humanitaire acties gefinancierd voor 3,3 miljoen ecu in 1994, 0,5 miljoen ecu in 1995, en 0,8 miljoen ecu in 1996. Deze op de gevolgen van het kernongeval te Tsjernobyl gerichte acties bestonden hoofdzakelijk uit het toesturen van materieel en geneesmiddelen voor het opsporen en de verzorging van kanker. Oekraïne heeft eveneens hulp ontvangen in het kader van meerlandenprogramma's (Rusland, Oekraïne, Wit-Rusland), ten belope van 0,9 miljoen ecu in 1994, 1,4 miljoen ecu in 1995 en 0,5 miljoen ecu in 1996. 2. Hulp van de Verenigde Staten van Amerika: De VS heeft tussen 1992 en 1996 1405 miljoen USD toegekend, met als voornaamste concentratiegebieden het ondersteunen van de democratie, herstructurering van de economie, de particuliere sector, de energiesector en de met non-proliferatie verband houdende financieringen (403 miljoen USD tussen 1992 en 1996). Daarbij komt voor de periode 1992-1996 handelskrediet ten belope van 400 miljoen USD. Voor 1997 is hulp voor een totaalbedrag van 225 miljoen USD toegezegd. 3. Andere hulp (internationale hulp) - Hulp van de Wereldbank en het IMF: Sedert 1994 zijn leningen ten belope van 3,5 miljoen USD, waarvan 2 miljoen USD in 1996 toegekend; gepland voor 1997 : een lening als betalingsbalanssteun ten belope van 550 miljoen USD, en leningen voor 200 miljoen USD in het kader van projecten; met het IMF zijn gesprekken aan de gang over een lening ten belope van 3,1 miljoen USD over 3 jaar, evenals een stabilisatiefonds van 1,5 miljoen USD gekoppeld aan de invoering van een nieuwe munteenheid. - Hulp van de EBHW: De EBHW heeft in Oekraïne, hoofdzakelijk in de particuliere sector, voor 150 miljoen ecu betalingsverplichtingen aangegaan in 1995, en zal in 1996 waarschijnlijk betalingsverplichtingen aangaan voor een totaal van 200 miljoen ecu. Zij neemt deel aan de financiering van acties in het kader van het G7-plan voor Tsjernobyl, alsook via het door de bank beheerde Fonds voor Nucleaire Veiligheid van 200 miljoen USD (NSA). - Met de energiesector en de nucleaire veiligheid verband houdende leningen: De volgende leningen worden besproken of zijn goedgekeurd voor de periode 1996-97: Wereldbank: 1. 409 miljoen USD, EBHW: 975 miljoen ecu (p. m. : EURATOM: 400 miljoen ecu). 41 - Met ontwapening verband houdende leningen: In november 1994 werd door verschillende Europese (voor omschakeling van de wapenindustrie, de opleiding van personeel, enz). De VSA heeft betalingsverplichtingen aangegaan voor 350 miljoen USD en door de Verenigde Staten en Rusland is 1 miljard USD beloofd in de vorm van compensaties (met name splijtstof). landen een lening van 234 miljoen USD beloofd 42 Bijlage HE: ECONOMISCHE SITUATIE VAN OEKRAÏNE 1. Economische situatie a) Aanzienlijke problemen De huidige problemen houden verband met de overgang van een van buiten het land geleide economie met veel zware en militaire industrie naar een markteconomie. Het ontredderend effect is groter dan wat de westerse landen in de jaren 70 hebben meegemaakt en omvat een radicale reorganisatie van de commerciële afzet. De moeilijkheden zijn nog toegenomen door het afwezig blijven van hervormingen in de periode 1991 - 1994, die gekenmerkt werd door een belangrijke recessie (de economische activiteit was in 1994 teruggevallen tot 50% van het niveau van 1990), hyperinflatie (meer dan 10. 000% in 1993), en begrotingstekorten. Het welslagen van de economische overgang lijkt een van de noodzakelijke voorwaarden te zijn voor het in stand houden van de onafhankelijkheid. Dat welslagen is ook het belangrijkste probleem dat de bevolking bezighoudt. b) Het macro-economisch stabilisatiebeleid Dit beleid, waaraan sedert oktober 1994 uitvoering wordt gegeven, heeft reële resultaten opgeleverd, zoals een vermindering van de inflatie tot 0,1% per maand in juli 1996, een vermindering van het begrotingstekort tot 4,2% in het eerste halfjaar van 1996, een relatief stabiele monetaire situatie. Op het gebied van de beschikbaarheid van begrotingsmiddelen heeft zich evenwel een ernstige crisis voorgedaan (1,5 md aan onbetaalde salarissen van overheidspersoneel in augustus 1996). c) Micro-economische liberalisatie Hiermee (de liberalisatie van het binnenlandse en buitenlandse handelsverkeer, en van de prijzen, evenals het verminderen van de overheidssteun) is een begin gemaakt. De structurele hervormingen (privatisering en omschakeling van de ondernemingen, hervorming van het overheidsapparaat en van het belastingsstelsel) zijn op gang gekomen. De EU heeft in mei 1996 geconstateerd dat de economie van Oekraïne zich in een overgangsstadium bevindt. Zij komt evenwel nog achteraan in de rij van 28 landen in een overgangssituatie, waarover de Wereldbank in juli 1996 inzake economische liberalisatie en omvang van de particuliere sector heeft gerapporteerd ("From plan to market"). De economische hervormingsmaatregelen stoten namelijk op hevige politieke (conservatief parlement), administratieve en corporatistische tegenstand, en worden afgeremd door de lage levensstandaard van de bevolking en kapitaalschaarste voor investeringen. d) De conjunctuur blijft onzeker: het reële BBP bevindt zich op slechts 42% van het niveau van 1989, de productie neemt nog steeds af (lager dan 35% van het niveau van 1990 voor de industrie, en 65% voor de landbouw). Deze cijfers weerspiegelen echter niet de dynamiek van de grijze economie, die wordt geraamd op 50% van het BNP en van de dienstverlening. e) De investeringen zijn ontoereikend: (buitenlandse investeringen: ongeveer 200 miljoen USD in 1995, 950 miljoen USD in voorraad sedert 1989, tegenover 3,9 miljard USD in Rusland), omdat de liberalisatie van de economie en de privatisering nog niet zijn voltooid en de behandeling van de buitenlandse ondernemingen nog als onzeker wordt beschouwd (onstabiel wettelijk kader, arbitrair gedrag bij de overheidsdiensten, afwezigheid van betrouwbare handelsrechtbanken). Deze situatie heeft tot gevolg gehad dat de Oekraïnse economie tot dusver nog niet de noodzakelijke stimulans heeft gekregen. f) De bevolking is zwaar getroffen, hetgeen de politieke manoeuvreerruimte met betrekking tot de economie in aanzienlijke mate vermindert. De reële waarde van de salarissen bevindt zich op 35% van het niveau van 1990 (gemiddeld salaris: 78 USD per maand, hetgeen minder is dan het op 100 USD geraamde levensminimum). In maart 1995 werd een "sociaal 43 veiligheidsnet" ingevoerd en in april 1996 werden de pensioenen verdubbeld, ter gedeeltelijke compensatie van de nadelen van de vrije • markteconomie voor de minstbedeelden. Een regelmatige uitkering van de salarissen is een noodzakelijke voorwaarde voor een herstel van het vertrouwen in het economisch beleid van de regering. 2. Stand van zaken met betrekking tot de tenuitvoerlegging van de hervormingen : - Macro-economischeque stabilisatie : vermindering van het begrotingstekort (van 23% van het BNP in 1992, tot 4,2% in het eerste halfjaar van 1996 -iMF-boekhouding-. De overheidsuitgaven zijn verminderd van 58% van het BNP in 1992 tot 40% in 1996); invoering van een restrictief monetair beleid (beperking van de geldproductie, bevriezing van het bankkrediet aan de particuliere sector); fiscale hervormingen (invoering van de BTW, wet op de bedrijfsbelasting). - Liberalisatie van de prijzen met name van de tarieven voor overheidsdiensten, de huurprijs en de lasten (80% van de reële prijs wordt gefactureerd), de energie en levensnoodzakelijke goederen, volledig voor de ondernemingen maar nog slechts gedeeltelijk voor particulieren. De regering heeft sedert januari 1996 opgehouden in te staan voor de wanbetalingen van de verbruikers. Aangezien evenwel laatstgenoemden - en vooral de ondernemingen - nog steeds hun energiefacturen niet betalen, lopen de leveranciers steeds groter wordende schulden op. veel vooruitgang, - Liberalisatie van de buitenlandse handel en van de wisselkoersen Op dit gebied is er belemmeringen. Onderhandelingen voor de toetreding van Oekraïne tot de WTO zijn aan de gang. De betrekkelijke stabiliteit van de munteenheid heeft de invoering mogelijk gemaakt in september van een nationale munt, de Hryvnia. administratieve aanslepende ondanks - Privatisering van de ondernemingen De privatisering heeft vertraging opgelopen naar aanleiding van de complexiteit van de gekozen methoden en tegenwerking door de politieke oppositie in het parlement. Laatstgenoemde heeft voor de vierde keer (in juli 1996) een tegen de privatisering van de levensmiddelenindustrie ingaand wetsontwerp ingediend. ». De "kleine privatiseringen" schieten goed op in die zin dat op 1 juli 1996 33. 000 kleine (van de 45. 000), en 2100 middelgrote en grote ondernemingen (van de 8000) waren geprivatiseerd. De privatisering van de landbouwgrond blijft beperkt (33. 000 particuliere bedrijven, overeenkomend met 1,8% van de oppervlakte cultuurgrond). De toegang voor buitenlandse investeerders is eveneens beperkt. Ofschoon in principe bij wet gegarandeerd (nationale behandeling), wordt die toegang in feite door talrijke beperkingen belemmerd (voorrang aan werknemers, aandelen gedeeltelijk aan de staat voorbehouden, korte bekendmakingstermijnen, grond uitgesloten). Er is geen secundaire markt en de faillissementswet vertoont tekortkomingen. 1000 ondernemingen zijn van het privatiseringsproces uitgesloten. Afgezien van de privatisering, blijven de bestaansvoorwaarden in de particuliere sector zeer ongunstig: een zwaar, complex en discriminerend belastingstelsel, een tot restrictief optreden geneigde overheid, heffingen door de maffia. 3. De regering heeft voor 1997 een omvangrijk hervormingsprogramma aangekondigd gericht op micro-economische liberalisatie, terugkeer naar een situatie van groei en integratie van de grijze economie in het wettelijk geregeld systeem. Dit programma dient evenwel nog door het Parlement te worden goedgekeurd. Op dit ogenblik reeds in uitvoering zijnde of overwogen maatregelen hebben betrekking op administratieve hervormingen (vereenvoudiging van het organisatieschema van de regering, ontwikkeling 44 van de rechtsstaat op economisch gebied door de invoering van faillissementsrecht en een betrouwbare handelsrechtspraak), fiscale hervormingen met betrekking tot het gehele systeem, de toegepaste percentages en de middelen voor het innen, met het oog op een verbetering van het budgettaire evenwicht en een vermindering van het aandeel van de grijze economie, herstructurering van de staatsbegroting in de zin van met name een vermindering van de overheidssubsidies aan het bedrijfsleven en een efficiëntere toewijzing van de middelen voor gezondheidszorg en onderwijs, en een hervorming van het pensioenstelsel in het bijzonder door de instelling van autonome, niet op de staatsbegroting aangewezen pensioenfondsen), hervorming van het financieel systeem (consolidatie van de onafhankelijkheid van de Nationale Bank, invoering van een betrouwbare methode voor het regelen en controleren van de bankverrichtingen), ontwikkeling van de beurs- en obligatiemarkt met het oog op de mobilisatie van binnenlands spaargeld en van de buitenlandse investeringen, voortzetting van de privatisering (grote ondernemingen, grond, commerciële activa), sluiting van onrendabele mijnen, verdere liberalisatie van de handel door verbetering van de toegang tot de Oekraïnse markt voor de buitenlandse producten en investeringen, totstandbrenging van de legislatieve en reglementaire voorwaarden voor toetreding tot de WTO. 4. Enkele economische cijfers : BBP : 44,3 miljard USD in 96. Daling BBP in reële waarde sedert 1989 (- 40% tussen 1989 en 1993, -24,3% in 1994, -12% in 1995, - 8% verwacht in 96). Grijze economie geraamd op 50% van het BBP. Het IMF verwacht een heropleving in 97 (+3%). Productie : constante afname sedert 1990. De reële industriële productie bevindt zich op 35% van het niveau van 1990, de landbouwproductie op 65%. Inflatie duidelijk afgenomen: 2% maandelijks in september 96. De jaarlijkse inflatie daalde van 375% in 1995 (eerste jaar zonder hyperinflatie) tot 45% in 96. Buitenlandse handel: GOS 61 %; EG 14,9%; VSA : 5,7%; zie bijlage IV. Betalingsbalans: tekort van 5,7 miljard USD in 95, vooral ten gevolge van energie- invoer; tekort van 3,2 miljard USD verwacht voor 96 en 3,6 miljard USD voor 97, vóór internationale financiële steun. Energiegebonden buitenlandse schuld: 4 miljard USD bij Rusland, (herschikking in februari 95), 500 miljard USD bij diverse crediteurs voor 95. Werkgelegenheid: officieel lage werkloosheid (1%). Volgens recente IAO-studie is er een verborgen werkloosheid van 34% (onbetaald verlof, verkorte arbeidstijd). Doorgaans wordt met een tweede betrekking levensonderhoud voorzien. Werkgelegenheidsstructuur: landbouw : 20%, in het 45 Bijlage IV : BETREKKINGEN INZAKE HANDEL EN INVESTERINGEN TUSSEN DE EG & OEKRAÏNE 1. Verdeling van de Oekraïnse buitenlandse handel : GOS 61 %; EG 15%; VSA : 5,7%. Oekraïne heeft zijn handelsbetrekkingen sedert 1991 in aanzienlijke mate geheroriënteerd. Het heeft zijn uitvoer naar de Westerse landen opgevoerd en voor het Westen is zijn algemene handelsbalans op dit ogenblik positief, ofschoon niet met de EG. Het blijft evenwel zeer afhankelijk van de GOS-landen, waarmee het een aanzienlijk tekort vertoont (-2,8 miljard USD in 1995, 4,5 miljard USD in 96), hoofdzakelijk ten gevolgen van energie-invoer. De EG is buiten het GOS reeds de belangrijkste handelspartner van Oekraïne met een aandeel van 15% in zijn buitenlandse handel. Ofschoon het toenemend overschot op de handelsbalans van de EU voor Oekraïne een probleem vormt, neemt de invoer van de EG uit Oekraïne eveneens toe (+35% in 1994, +15% in 1995). Die invoer is het viervoudige van die van de VSA. De handel met de EG heeft hoofdzakelijk betrekking op gereedschapswerktuigen, elektrische apparatuur (EG-uitvoer), staal en metaal, delfstoffen, chemicaliën en textielproducten (EG-invoer). De gegevens betreffende de handel dienen met het nodige voorbehoud te worden geïnterpreteerd, omdat zij een slechts gedeeltelijke weergave van de werkelijkheid zijn. Het aandeel van de niet-geregistreerde handel en ruilhandel is groot (circa 30%). Meest recente gegevens betreffende de handel tussen de EG en Oekraïne (in milioenen ecu. 12 Lid-Staten) : invoer EG : uitvoer EC : saldo op de EG-handelsbalans: 15 Lid-Staten (1995) : ecu jaar 93 jaar 94 jaar 95 934,6 1474,8 +540 1253,6 1667,7 1452,6 (+15,6%) 2061,8 (+23,6%) +414 +609 (+ 47%) invoer : 1518,7 miljoen uitvoer : 2214 miljoen ecu +695,2 saldo : miljoen ecu 46 2. Wettelijk kader: De Oekraïnse handel werd in principe geliberaliseerd (geen staatshandel meer, intrekking van het tarief en de contingenten voor de uitvoer en van de contingenten voor de invoer). Een aantal ministeries oefenen evenwel felle druk uit om te verkrijgen dat een strategie wordt gevolgd waarbij steun wordt verleend voor de uitvoer en voor invoervervangende producten ter bescherming van de binnenlandse productie. Het overheidsapparaat vertoont dus de algemene neiging tot het belemmeren van de vrije handel. Concrete belemmeringen vormen bijvoorbeeld nog altijd de indicatieve prijzen voor de uitvoer en de invoervergunningenstelsels voor bepaalde producten, die gepaard gaan met zeer hinderlijke en vaak arbitraire administratieve controles. Onlangs werden voor bepaalde producten zoals ijzerhoudend schroot en non-ferrometalen zelfs nog uitvoertarieven vastgesteld, waarvan de Oekraïnse autoriteiten naar aanleiding van een verzoek van de EG de spoedige afschaffing hebben beloofd. Dergelijke uitvoerbeperkingen hebben oneerlijke concurrentie door de binnenlandse producenten tot gevolg, omdat zij toegang krijgen tot gesubsidieerde grondstoffen, en kunnen het industrieel hervormingsproces afremmen. Zij zijn strijdig met de WTO-regels en met de voorwaarden voor de macro-financiële lening van de Europese Unie, volgens welke het liberaliseringsproces betreffende de handel en de prijzen in geen enkel opzicht mag worden omgekeerd. De Gemeenschap streeft naar een opheffing van bedoelde handelsbelemmeringen en zou een omkering van het liberalisatieproces als zeer ongunstig beoordelen. 3. Problemen in de bilaterale handelsbetrekkingen: - De Oekraïnse autoriteiten beklagen zich geregeld erover dat de EG-markt niet voldoende toegankelijk is. De klachten hebben betrekking op de voor de EG positieve balans, de handelssectoren waarop kwantitatieve beperkingen toepasselijk zijn zoals de staal-, textiel- en landbouwsector, evenals het antidumpingbeleid. - De EG is niet tevreden over bepaalde voorwaarden voor het verkrijgen van toegang voor EG-produkten en -diensten tot de Oekraïnse markt, want de Europese ondernemingen ondervinden in verband daarmee talrijke moeilijkheden zoals tarifaire bescherming, discriminerende accijnsregelingen, technische barrières zoals obscure en discriminerende keurings- en certificatievereisten, en apert discriminerende regelgeving zoals de nieuwe wet inzake overheidsopdrachten waarbij buitenlandse leveranciers worden uitgesloten. Over bovengenoemde problemen werd uitvoerig overleg gepleegd en van gedachten gewisseld op de vergadering van het Gemengd Comité in mei, en de Commissie heeft in september 1996 ingestemd met de oprichting van een gezamenlijke werkgroep die moet nagaan met welke methoden en middelen de handelsbetrekkingen kunnen worden verbeterd. 4. Nadere omschrijving van de problemen in het bilaterale handelsverkeer. 0 Markttoegang in de EG voor Oekraïnse producten: a) Het EG-overschot op de handelsbalans: Aangezien volgens de cijfers de EG-invoer toeneemt, wordt de toegang tot de communautaire markt waarschijnlijk niet op ernstige wijze beperkt. Het bestaan van een overschot op de handelsbalans is een normaal verschijnsel wanneer economieën zich in een overgangsfase bevinden, omdat laatstgenoemde nog niet kunnen voorzien in de afzet van producten welke in de westerse markten kunnen concurreren. De aanhoudende daling van de industriel productie in Oekraïne sedert 1990 wijst op een probleem van hoofdzakelijk industriële aard. De EG heeft meestbegunstigingsstatus, Stelsel van Algemene Preferenties). aanzienlijke overigens handelsconcessies gedaan (toekenning 47 b) Staalproducten: De huidige in januari 1995 (voor twee jaar) ondertekende (en tot juni 1997 verlengde) overeenkomst betreffende de handel in staalproducten voorziet in een verhoging van de staalcontingenten met 35% in 1995 en 15% in 96. De contingenten van 1995 zijn door Oekraïne volledig opgebruikt voor platte maar niet voor lange producten. De Commissie heeft in oktober 1996 met de Oekraïnse autoriteiten een eerste gedachtenwisseling over de nieuwe overeenkomst gehad in het kader van de EGKS- contactgroep. De onderhandelingen over een nieuwe EGKS-overeenkomst beginnen op 28-29 november (zie laatste deel van het corpus van dit document). Er zij op gewezen dat de Interimovereenkomst reeds voorziet in een verbod op staatssteun die schadelijk is voor de wederzijdse handel. c) Textielproducten: In de met Oekraïne in november 1995 gesloten nieuwe overeenkomst worden de bestaande kwantitatieve beperkingen aangehouden met uitzondering van vijf categorieën ingevoerde textielproducten waarvoor zij werden opgeheven. De contingenten werden met 20% vergroot. Dit lijkt voor Oekraïne een bevredigende regeling te zijn. De textielhandel met Oekraïne is in 1994 aanzienlijk toegenomen en de EG had toen in die handel nog slechts een klein overschot: EG-invoer = 117,8 miljoen ecu, uitvoer = 124 miljoen ecu ; overschot = 6,2 miljoen ecu, tegenover 15,5 miljoen ecu in 1993. d) Het SAP: De kritiek op het SAP is hoofdzakelijk het gevolg van een gebrek aan inzicht van de Oekraïnse autoriteiten in de werking en de mogelijkheden van het SAP. De Commissie heeft tijdens de vergadering van het Gemengd Comité daarom voorgesteld een voorlichtingsseminarie te organiseren. Met betrekking tot de inhoud van de regeling is bij de Raad een voorstel voor een herziening van de preferentieniveaus ingediend, dat gericht is op een vermindering met 50% van de preferenties voor de producten van hoofdstuk 12 en op uitsluiting van die producten in 1999. Met betrekking tot de industriële producten wordt geen wijziging verwacht. antidumpingbeleid e) Antidumpingbeleid: Antidumping is een terugkerend probleem voor de Oekraïnse autoriteiten, die blijven hameren op het de tegenstrijdigheid van het antidumpingbeleid met het opengesteld worden van de EU-markt. Het tijdens de bijeenkomst van het Gemengd Comité van mei 1996 te kennen gegeven standpunt van de Commissie was dat, aangezien deel uitmaakt van de multilaterale het handelsvoorschriften, de op Oekraïne toepasselijke regels - althans zolang de economie van dit land niet als een markteconomie wordt erkend - die zijn welke worden gebruikt voor het reconstrueren van de werkelijke waarde voor landen met een door de staat geleide economie. De Commissie heeft echter in mei 1996 de Oekraïnse autoriteiten eveneens gewezen op de mogelijkheid van een geïndividualiseerde behandeling voor de producenten die kunnen aantonen dat zij zonder overheidsbemoeiing functioneren. integrerend een ii) Markttoegangproblemen voor EG-producten en -diensten in Oekraïne Deze problemen vormen voor de EG een grote moeilijkheid omdat de Europese ondernemingen aan talrijke belemmeringen van de markttoegang het hoofd moeten bieden. Een omvangrijke nota over alle barrières in de handel met Oekraïne werd aan de Oekraïnse autoriteiten tijdens de bijeenkomst van het Gemengd Comité in mei overhandigd. Er is een verband tussen het markttoegangprobleem voor EG-producten en de toegangsmoeilij kneden voor buitenlandse investeerders. Beide hebben verwante oorzaken, te weten misvattingen over de grondgedachte van de vrije economie, afkeer voor het toestaan van concurrentie, en tegenstrijdige besluitvorming inzake de te treffen regelingen. De gevolgen vertonen een gelijkaardig onderling verband in die zin dat zij alle een ontmoedigende invloed hebben op de potentiële buitenlandse 48 investeerder en dat het gebrek aan concurrentie en aan buitenlandse investeringen het tot nieuw leven komen van de Oekraïnse economie vertragen. De Commissie is van oordeel dat het wegwerken van die hinderpalen juist in het belang is van de Oekraïnse economie, omdat zij haar integratie in de wereldeconomie belemmeren. Zij zijn bovendien strijdig met het PSO en met de WTO-regels en Oekraïne zal verplicht zijn ze te doen verdwijnen. De Gemeenschap heeft met betrekking daartoe steun aangeboden in het kader van haar technische bijstand, zoals zij reeds steun verleent met betrekking tot de normen in het kader van de TACIS-bijstand voor Derzstandardt, evenals met betrekking tot het WTO-toetredingsproces. Belangrijkste hinderpalen: § tarifaire bescherming: een aantal tarieven zijn de laatste maanden opgetrokken, ofschoon het in het kader van de onderhandelingen over toetreding tot de WTO passender zou zijn de tarieven ongewijzigd te laten, en het wenselijk is dat de EG kennisgeving ontvangt; § discriminerende accijnsregelingen: een groot aantal accijnsheffingen dragen een discriminerend karakter ten opzichte van geïmporteerde goederen. Dit is strijdig met de nationale behandeling voor goederen (zie Interimovereenkomst); § technische barrières, zoals obscure en discriminerende keurings- en certificatievereisten : een voorbeeld hiervan zijn de vereisten inzake afzonderlijke certificatie voor reserve onderdelen van auto's waarvoor reeds een typegoedkeuring is afgegeven; dit is ongewoon en nutteloos, en bovendien eveneens strijdig met de nationale behandeling voor goederen (zie Interimovereenkomst); § discriminerende regelgeving, zoals de nieuwe wet inzake overheidsopdrachten waarbij buitenlandse leveranciers worden uitgesloten. Dit is strijdig met de nationale behandeling voor de exploitatie van bedrijven (art. 30 van de PSO bij ratificatie) evenals met de WTO- regels. De Oekraïnse delegatie in het Gemengd Comité heeft medegedeeld dat de nieuwe wet inzake overheidsopdrachten wordt herzien met de bedoeling de deelneming van buitenlandse leveranciers mogelijk te maken. Een ander geval is dat van de belasting op luchtdiensten. Oekraïne past een discriminerende heffing toe voor buitenlandse luchtvaartmaatschappijen die op een niet door een Oekraïnse maatschappij geëxploiteerde route van of naar Oekraïne vliegen. Deze heffing is strijdig met de algemeen aanvaarde beginselen in de internationale luchtvaart en is nadelig voor de ontwikkeling van het luchtverkeer met Oekraïne. De Oekraïnse delegatie in het Gemengd Comité heeft verwezen naar het door het de ministerraad op 18 maart 1996 goedgekeurde "Prioritaire-maatregelenplan voor de toetreding van Oekraïne tot de WTO", dat met name gericht is op het in overeenstemming brengen van de Oekraïnse regelgeving met de WTO-regels inzake invoervergunningen, overheidsopdrachten en intellectuele eigendom, maar heeft niet aangegeven binnen welke termijn dit plan ten uitvoer zou worden gelegd. iii) WTO : vooruitzichten betreffende Oekraïne's toetredingsaanvraag: De werkzaamheden betreffende de toetreding van Oekraïne tot de WTO zijn bezig met technische steun in het kader van TACIS. De problemen waarop door WTO-leden vorig jaar werd gewezen, hadden met name betrekking op Oekraïne's grote afhankelijkheid van ruilhandel (op dit ogenblik 30% van zijn buitenlandse handel) vooral met betrekking tot landbouw, de rol van de staatsmonopolies, uitvoerbeperkingen en hoge invoerbarrières. 49 In december 1993 werd een WTO-werkgroep opgericht voor het uitwerken van de toetredingsvoorwaarden voor Oekraïne en deze werkgroep is in juni 1996 voor de derde keer bijeengekomen ten einde het handelsbeleid van Oekraïne te bespreken. Op de agenda van de laatste vergadering stonden de structuur van Oekraïne's doeanetarief, en de toegang tot de Oekraïnse markt voor goederen en diensten. Met betrekking tot de tariefstructuur deed Oekraïne het aanbod van een regeling met vrij hoge tarieven die op basis van een gewogen gemiddelde konden worden verminderd tot 14% tegen 2005. 5. Investeringen: ontwikkeling van het investeringspatroon en huidige wettelijk kader voor investeringen in Oekraïne: Dit is voor de EG een belangrijk discussiepunt en zou voor Oekraïne een even belangrijke kwestie moeten zijn, omdat de buitenlandse investeringen een essentiële factor vormen in het bevorderen van een economische herstructurering (de bevordering en bescherming van investeringen wordt behandeld in art. 54 van de PSO). De Commissie maakt zich zorgen over het feit dat de buitenlandse investeringen in Oekraïne zo beperkt blijven (directe buitenlandse investeringen ten belope van 150 à 250 miljoen USD vorig jaar), omdat op het gebied van de privatisering weinig vooruitgang is geboekt en zowel het wettelijk kader als het belastingstelsel nog als zeer onvoorspelbaar worden beschouwd. Het gecumuleerde totaal van de directe buitenlandse investeringen (DBI) sedert 1989 komt daardoor op ongeveer 950 miljoen USD, waarvan 80 % in de vorm van bedrijfsmaterieel en een vrij aanzienlijk gedeelte in het kader van Oekraïne-G7 joint ventures. De door de Werchowna Rada in maart 1996 goedgekeurde nieuwe wet op de buitenlandse investeringen voorziet blijkbaar niet in het geschikte kader en de nodige betrouwbare garanties voor het aantrekken van buitenlandse investeringen. De te talrijke in de wet opgenomen uitzonderingen doen twijfels rijzen over de betrouwbaarheid ervan met betrekking tot de nationale behandeling van de DBI, de privileges op belasting- en doeanrechtengebied, de bescherming op lange termijn van de DBI en de repatriëring. Een aantal verbeteringen kunnen worden verwacht als gevolg van de voorgestelde oprichting van een "Nationaal Bureau voor de bevordering van Buitenlandse Investeringen" en de politieke druk van buitenuit uitgeoefend door, bijvoorbeeld, Westerse bedrijfsorganisaties, met inbegrip van de te Kiev gevestigde European Business Club. Zonder een radicale mentaliteitsverandering die concrete vorm krijgt in een nieuwe duidelijke wetgeving zal de Oekraïnse economie een zaak van insiders en onder de controle van monopolies blijven, en als zodanig de buitenlandse investeerders blijven ontmoedigen en de nodige herstructurering en modernisering blijven afhouden. 50 Bijlage V : DE NUCLEAIRE VEILIGHEID IN OEKRAÏNE De nucleaire veiligheid is voor de Gemeenschap een prioriteit in het kader van de algemene hervorming van de energiesector in Oekraïne. De bijstand voor de verbetering van de nucleaire veiligheid heeft in hoofdzaak betrekking op de in gebruik zijnde centrales van het VVER-type via het ter plaatse ten uitvoer te leggen bijstandsprogramma, de uitbreiding van de voor de veiligheid verantwoordelijke diensten en hulp in verband met de moeilijkheden op het terrein van de centrale van Tsjernobyl. een i) Het op 21 december 1995 ondertekende memorandum van overeenstemming (MvO) betreffende de sluiting van de kerncentrale van Tsjernobyl is een politieke overeenskomst tussen de G7 en Oekraïne ter ondersteuning van het besluit van president Kuchma die centrale tegen het jaar 2000 te sluiten. - De in het MvO vastgelegde samenwerkingselementen hebben betrekking op de herstructuring van de elektriciteitssector, investeringsprogramma voor de energiesector, nucleaire veiligheid en een plan voor het opvangen van de sociale gevolgen. Het MvO bevat een lijst van specifieke projecten die moeten worden verwezenlijkt, te weten de bouw van de sarcofaag, het op korte tijd moderniseren van eenheid 3 van Tshernobyl, de voorbereiding voor het buiten dienst stellen van de eenheden 1 tot en met 3, en nieuwe krachtcentrales om Tsjernobyl te vervangen. - Het MvO bevat eveneens bepalingen betreffende financiële middelen. Voor de Westerse financiële bijstand ter aanvulling van Oekraïne's eigen middelen wordt ervan uitgegaan dat de inkomsten opleverende projecten dienen te worden gefinancierd met leningen en dat de projecten welke geen inkomsten opleveren, kunnen in aanmerking komen voor subsidies. In het MvO zijn als cijfers voor de Westerse financiële steun 1809 miljoen USD voor de leningen en 498 miljoen USD voor de subdsidies opgenomen. Deze cijfers hebben betrekking op leningen welke op het ogenblik van de ondertekening van het MvO hetzij vast waren toegezegd hetzij met een hoge graad van waarschijnlijkheid ter beschikking zouden worden gesteld door de G7-leden (met inbegrip van TACIS en EURATOM), door de Wereldbank en door de EBHW voor de door het MvO bestreken gebieden. Deze cijfers omvatten geen voor de sarcofaag bestemde bedragen. - Op de G7-top van Moskou van 26 April 1996, hebben de G7-staatshoofden en president Kuchma bevestigd dat het MvO volledig zou worden uitgevoerd. Zij kwamen eveneens overeen speciale gesprekken te houden over de sarcofaag, zodra de in het kader van TACIS gefinancierde EG-studie zou zijn voltooid (vóór het einde van 1996). ii) De Europese Gemeenschap draagt actief - en met het vaste voornemen de termijnen na te leven - bij tot de tenuitvoerlegging van de overeenkomst. De voor een bedrag van 100 miljoen ecu (1994: 25 miljoen ecu; 1995: 37,5 miljoen ecu; 1996: 37,5 miljoen ecu) door de EG gefinancierde voorbereidende studies moeten het mogelijk maken in het kader van de G7 in 1997 voor afzonderlijke projecten tot besluiten over bijkomende financieringen te komen. De bijdrage van middelen door Oekraïne waarin het MvO voorziet, dient eveneens nog concreter te worden vastgelegd. Twee maatregelen zijn voor de periode tot medio 1997 voor de Gemeenschap van speciaal belang met betrekking tot het van Oekraïne verkrijgen van een vaste en onvoorwaardelijke verbintenis1 tot het sluiten van de centrale van Tsjernobyl tegen het jaar 2000. Deze maatregelen omvatten de financiering van de voltooiing van de aan de gang zijnde contructie van twee reactoren en het nemen van de nodige praktische stappen om de veiligheid van de sarcofaag te waarborgen. - voor de voltooiing van de twee reactoren zou 70% van de investering (circa 1000 miljoen USD) moeten worden betaald met leningen van EURATOM (tot 400 miljoen ecu) 51 en de EBHW. Met betrekking tot deze financieringsbesluiten zijn de voorbereidende werkzaamheden aan de gang. Zowel op het gebied van de veiligheid als op economisch, milieutechnisch en financieel gebied moet de nodige arbeidzaamheid aan de dag worden gelegd. De EBHW en de Commissie zijn overeengekomen een panel van onafhankelijke deskundigen te belasten met een nieuwe analyse betreffende de reële mogelijkheden inzake het minimaal houden van investeringskosten. In financieel opzicht zal het vlotte verloop afhankelijk zijn van de Oekraïnse besluiten met betrekking tot de kernenergiesector, die de garantie zouden moeten inhouden dat de opnemer van de leningen in staat is de geleende gelden terug te betalen. Volgens de huidige plannen zouden de besluiten inzake leningen tegen medio 1997 aan de Commissie en het EBHW-bestuur worden voorgelegd. - Met betrekking tot de sarcofaag worden in het kader van een door deskundigen van de EG en Oekraïne met de medewerking van deskundigen uit de VS en Japan uitgevoerde TACIS-studie tegen eind 199tf voorstellen betreffende maatregelen op korte en lange termijn uitgewerkt. Uitgaande van de resultaten van deze studie dienen de G7 met Oekraïne overleg te plegen over de mogelijke oplossingen. Verwacht wordt dat de kosten van deze maatregelen over de komende 10 jaar tot verschillende honderden miljoen ecu zullen oplopen. Tot dusver is niet bepaald waar de nodige middelen voor de financiering zullen vandaan komen. Dit punt zal evenwel de komende maanden - met name in 1997 wanneer het G7-voorzitterschap door de VSA wordt waargenomen - op de G7-agenda moeten worden geplaatst (zie laatste deel van het corpus van dit document). 52 FINANCIEEL MEMORANDUM Dit document heeft geen nieuwe budgettaire implicaties. De voorstellen die tot de bijstand van de Gemeenschap behoren vallen onder begrotingslijn B7. 52 : technische samenwerking met de onafhankelijke staten van de voormalige USSR (Tacis-Programma). Bedrag van de op de begrotingslijn voor Oekraïne ingeschreven kredieten uit hoofde van begrotingslijn 1996 : 3/,5 miljoen ecu, Tacis-bijdrage 1996 aan het plan EU/G7 voor de sluiting van Tsjernobyl 37,5 miljoen ecu. Daarbij komen nog de acties die uit hoofde van de thematische programma's zijn vastgesteld, waaronder de programma's Democratie, Nucleaire Veiligheid, samenwerking tussen Staten. geraamd op 32 miljoen ecu. De financiering van het dossier van Tsjernobyl dient overigens in het kader van de G7 in 1997 te worden vastgesteld. De Raad zal een besluit moeten nemen over de eventuele macro-financiële bijstand voor 1997 (15 % van het nog vast te stellen bedrag moet uit het waarborgfonds worden opgenomen). 5-3 ISSN 0254-1513 COM(96) 593 def. DOCUMENTEN NL 11 Catalogusnummer : CB-CO-96-608-NL-C ISBN 92-78-11840-0 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg