title: Eerste actieplan voor innovatie in Europa - Innovatie ter bevordering van groei en werkgelegenheid

eurovoc_concepts:
action programme
development policy
economic policy
employment policy
innovation

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN it •it it it -it -it Brussel, 20. 11. 1996 COM(96) 589 def. Eerste actieplan voor innovatie in Europa Innovatie ter bevordering van groei en werkgelegenheid (door de Commissie ingediend) "Om de werkloosheid te bestrijden is een sterkere groei in Europa nodig, die meer gericht is op de gebieden van de toekomst 1996) i Vertrouwenspact voor de werkgelegenheid, juni INLEIDING De openbare discussie over het Groenboek bevestigt grotendeels de hoofdlijnen van de door de Commissie opgestelde diagnose over het tekort aan innovatie1 waaronder de Unie te lijden heeft. Er tekent zich een ruime overeenstemming af over ae noodzaak van een allesomvattende benadering van het probleem, waarbij rekening wordt gehouden met de technologische aspecten, met opleiding, met de ontwikkeling van risicokapitaal en met het wetgevend en administratief kader. Uit deze discussie is gebleken hoe belangrijk de internationale dimensie is en hoe groot de nationale, regionale of sectorale verschillen zijn2. Op de Top van Florence heeft de Europese Raad duidelijk gesteld dat "de strijd voor werkgelegenheid de eerste prioriteit voor de Unie en haar Lid-Staten moet blijven" en in het kader van een strategie hiervoor "verzoekt hij de Commissie een actieplan op te stellen voor maatregelen op het gebied van innovatie"3. Het is een feit dat op wereldschaahsnel nieuwe markten tot ontwikkeling komen op het gebied van informatie, milieu, gezondheid, voedingsmiddelen en cultuur. De vraag naar nieuwe produkten en diensten neemt toe. Innovatiecapaciteit is noodzakelijk om aan deze nieuwe behoeften te voldoen en is tevens een voorwaarde voor de schepping van nieuwe arbeidsplaatsen in Europa. Innovatiecapaciteit is ook noodzakelijk om het concurrentievermogen en de werkgelegenheid in andere sectoren in stand te houden. Optreden ten behoeve van innovatie is m de eerste plaats de taak van de burgers, de ondernemingen en de nationale, regionale en lokale overneden. Communautair optreden, met inachtneming van de subsidiariteit, is vereist wanneer het erom gaat de spelregels vast te stellen en te doen naleven, met name op het gebied van concurrentie, industriële-eigendomsrechten en interne markt. Op dit niveau is het ook mogelijk voor de nodige coördinatie te zorgen en de uitwisseling van ervaring en ae verspreiding van optimale werkwijzen te organiseren. Ten slotte moet de Gemeenschap het voorbeeld geven door haar eigen instrumenten in té schakelen, meer bepaald het kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling en de structuurfondsen. *n het Groenboek over innovatie werden talrijke mogelijke actielijnen beschreven. Met het oog op doeltreffendheid is in dit "eerste actieplan" een beperkt aantal prioritaire acties opgenomen waarmee op communautair niveau snei een aanvang moet worden gemaakt. Het omvat lopende en de sinds de publikatie van het Groenboek aangekondigde acties die daarin als essentieel voor het innovatieproces zijn bestempeld4. Het gaat om een eerste actieplan en de Commissie wil enerzijds bepaalde actielijnen van het Groenboek bestuderen die op lange termijn ten uitvoer zullen worden gelegd en wil anderzijds, voor de Het begrip innovatie en het toepassingsgebied ervan zijn gedefinieerd in het Groenboek over innovatie. COM(95) 688 def. De ontvangen commentaren zijn in bijlage 2 samengevat. Top van Florence. Conclusies van het Voorzitterschap. 21 en 22 juni 1996. SN/300/96. De gedetailleerde acties en de motivering ervan zijn vermeld in bijlage 1. activiteiten waarvoor de Lid-Staten en de kandidaat-Lid-Staten5 bevoegd zijn, haar analyse in samenwerking met deze landen verdiepen, tenemde in een tweede stadium een gemeenschappelijk referentiekader en de te samenwerkingsmogelijkheden te identificeren. stellen dat ertoe bijdraagt de prioritaire beleidskeuzen op Dit eerste actieplan voor innovatie heeft betrekking op drie actiegebieden: • • • een innovatiecultuur bevorderen; een gunstig kader tot stand brengen; onderzoek en innovatie beter op elkaar afstemmen. 5 De tien geassocieerde landen van Midden-Europa, Cyprus en Malta. 1. DE EERSTE PRIORITEIT IS DE BEVORDERING VAN EEN ECHTE INNOVATIECULTUUR in de eerste plaats een Innoveren vergt ingesteldheid die creativiteit, ondernemingsgeest, risicobereidheid en aanvaarding van sociale, geografische of professionele mobiliteit in zich verenigt. Innoveren vereist ook de capaciteit om op de behoeften te anticiperen, een sterke organisatiezin en de bekwaamheid om termijnen te respecteren en de kosten te beheersen. Derhalve moet een innovatiementaliteit worden bevorderd en dat gebeurt niet per decreet of door acties op korte termijn! Er zijn echter mogelijkheden tot handelen: (i) In de eerste plaats optreden op het gebied van onderwijs en opleiding Op nationaal niveau moet het kritisch overleg worden voortgezet over de onderwijsprogramma's en -methoden, in de eerste plaats om na te gaan of zij geschikt zijn om vanaf zeer jonge leeftijd creativiteit en ondernemingsgeest te stimuleren, alsmede over de eventuele veranderingen die de opleiding van de opleiders eventueel dient te ondergaan. De Lid-Staten moeten ook de altemerende opleidingen verder ontwikkelen. Om daartoe bij te dragen zal de Commissie een permanent forum "Opleiding en innovatie" opzetten om zo de uitwisseling van ervaring en de verspreiding van optimale werkwijzen op dit gebied te verspreiden. Zij zal voortgaan met de tenuitvoerlegging van het Witboek over onderwijs en opleiding, met name op het gebied van het leerlingwezen (Erasmus voor het leerlingwezen, Europees statuut voor leerlingen) en permanente opleiding. Zij zal de onderlinge verbinding van scholen ontwikkelen in het kader van het initiatief "Leren in de informatiemaatschappij". (ii) De mobiliteit van onderzoekers en ingenieurs naar de ondernemingen vergemakkelijken In de richtsnoeren voor het vijfde kaderprogramma voor onderzoek stelt de Commissie een uitgebreid programma voor dat de bevordering van het menselijk potentieel als prioriteit heeft. Hierin zou met name de nadruk moeten worden gelegd op de maatregelen van het kaderprogramma ten behoeve van transnationale plaatsingen van jonge onderzoekers en ingenieurs in ondernemingen, met name het MKB, om de projecten voor innovatie of technologieoverdracht van deze ondernemingen te begeleiden. De Lid-Staten worden verzocht soortgelijke maatregeien en doeltreffende voorwaarden voor deze mobiliteit goed te keuren. De Commissie heeft rond het Groenboek een discussie over de mobiliteit georganiseerd en zal de aanbevelingen van de groep-Veil bestuderen0. (iii) Doeltreffende benaderingen voor economische en maatschappelijke innovatie demonstreren De acceptatie en bijgevolg het uiteindelijke succes van innovatie zullen gemakkelijker worden bereikt wanneer de burgers, de ondernemingen en hun vertegenwoordigers worden betrokken bij de discussie over de grote technologische keuzen en wanneer de werknemers, de gebruikers of de consumenten aan het proces deelnemen. De verspreiding van goede werkwijzen op deze gebieden zal worden versterkt. De Commissie heeft een Groep van deskundigen, onder het voorzitterschap van mevrouw Veil, belast met het onderzoek naar de belemmeringen die het vrije verkeer van werknemers en personen nog in de weg staan. Op basis van de werkzaamneden van deze Groep zal zij voorstellen formuleren voor het wegwerken van de geconstateerde juridische, administratieve en praktische belemmeringen. Overigens zal het toekomstig kaderprogramma voor onderzoek nieuwe benaderingen van demonstratie mogelijk moeten maken door er technische, economische en maatschappelijke aspecten en management- en organisatieaspecten bij te betrekken en participerende maatregelen te bevorderen. (iv) De beste management- en organisatiemethoden bij de ondernemingen verspreiden Succesvolle ondernemingen zijn steeds vaker flexibele ondernemingen, die snel reageren en in staat zijn samenwerking met externe kenniscentra aan te gaan. Op nationaal en op Communautair niveau moet een grotere prioriteit worden verleend aan de verspreiding van organisatorische informatie- en innovaties en aan de communicatietechnologieën op dit gebied. De Commissie zal ervoor zorgen dat hiertoe het gebruik wordt bevorderd van de instrumenten waarover zij beschikt (kaderprogramma, structuurfondsen, opleidingsprogramma's). Het beleid van kwaliteitsbevordering draagt ertoe bij dat de ondernemingen en de overheidsdiensten in deze richting worden gestuurd. toepassing van De wedijver tussen ondernemingen, met name de praktijk van prestatiemeting ("benchmarking"), die ondernemingen in staat stelt beter hun positie te bepalen ten opzichte van de beste ondernemingen op internationaal niveau, is een doeltreffende manier om goede werkwijzen te verspreiden. Daarom zal de invoeren, te beginnen met het Commissie een "benchmarkingsysteem" op Europese schaal kwaliteitsgebied, en zal zij ervoor zorgen dat de nationale ervaringen gemakkelijker in een netwerk kunnen worden opgenomen. Zij verzoekt de Lid-Staten overigens een dergelijke netwerkvorming te ontwikkelen7. (v) Ten slotte innovatie bij de overheid en in overheidsorganisaties stimuleren Op nationaal niveau moeten de opleidings- of bewustmakingsacties voor innovatie ten behoeve van beleidmakers en openbare beheerders van projecten en middelen worden ontwikkeld. De Commissie zal de uitwisseling van ervaring stimuleren over de middelen om innovatie bij de overheid en in openbare diensten te bevorderen en te verspreiden. Dit kan in 1998 leiden tot de publikatie van een Groenboek. Overigens zal zij een permanent overzicht opstellen van de prestaties en beleidsmaatregelen op het gebied van innovatie in Europa als basis van een regelmatig verslag over innovatie in de Unie. Ten slotte wordt de Lid-Staten verzocht de acties voort te zetten die gericht zijn op de bevordering van de concurrentie bij overheidsopdrachten en op het gebruik van prestatienormen. COM(96) 463 van 9. 10. 1996. 2. DE TWEEDE PRIORITEIT IS DE TOTSTANDBRENGING VAN EEN GUNSTIG WET- EN REGELGEVEND EN FINANCIEEL KADER (i) Het wet- en regelgevend kader moet worden aangepast en vereenvoudigd * De Unie en de Lid-Staten moeten zich in de eerste plaats inspannen om het Europees octrooistelsel te verbeteren, zodat het doeltreffender, toegankelijker en goedkoper wordt. De openbare discussie heeft de behoeften van de gebruikers op dit gebied bevestigd. De meeste tekortkomingen m de huidige situatie hebben te maken met het feit dat in de Unie drie octrooistelsels naast elkaar bestaan, namelijk een nationaal, een Europees en een Gemeenschapsstelsei. Het Europees octrooisteisel voorziet niet in een bevoegde rechtbank die op Europees niveau geschillen ter zake kan beslechten. Het gevaar bestaat dan ook dat de in de Lid-Staten bevoegde rechtbanken tegenstrijdige uitspraken doen. Het Gemeenschapsoctrooi is nog steeds niet van kracht aangezien het desbetreffende verdrag niet door alle Lid-Staten is geratificeerd en nu al blijkt dat het niet voldoende is aangepast aan de ontwikkeling van de behoeften en van het Europese bouwwerk. De Commissie zal in 1997 een groenboek over het Gemeenschapsoctrooi opstellen. Het is de bedoeling dat in dit kader wordt nagegaan: * of het verdrag van Luxemburg inzake het Gemeenschapsoctrooi moet worden omgezet in een stelsel dat onder het Verdrag ressorteert; * * * in hoeverre het nationaal octrooirecht meer op Communautair niveau moet worden geharmoniseerd; hoeverre het Europees in Gemeenschapsoctrooistelsel tot stand moeten worden gebracht; verbindingslijnen tussen octrooistelsel en het in hoeverre het stelsel van rechten en vergoedingen zo kan worden aangepast dat het aan de geleverde diensten voldoet en de bescherming van innovatie niet afremt. De Commissie zal samen met de Lid-Staten haar inspanningen voortzetten met het oog op de harmonisatie en aanvulling van de wetgevingen (met name wat de informatiemaatschappij, het ontwerp of uitvindingen van werknemers betreft) en zal bij de bestrijding van namaak een grotere rol spelen. Zij zal een dienst voor informatie en bijstand aan deelnemers aan het kaderprogramma voor onderzoek opzetten. Zij beveelt de Lid-Staten aan instrumenten in te voeren voor bijstand aan het M KB en aan universiteiten in geval van geschillen, het MKB beter voor te lichten en de opleidingen op dit gebied te ontwikkelen. * De oprichting van ondernemingen en de ondersteuning van innovatie moeten op nationaal en communautair niveau worden vereenvoudigd. De Commissie beveelt de Lid-Staten aan gekwantificeerde doelstellingen en een ambitieus tijdschema vast te stellen voor de vermindering van de formaliteiten en de verkorting van de termijnen voor de oprichting van ondernemingen. De Commissie zal, naar het voorbeeld van wat in sommige andere Lid-Staten gebeurt, experimenteren met een mechanisme voor een voorafgaande evaluatie van het effect van regelgeving op innovatie in het kader van de algemene richtsnoeren voor het wetgevingsbeleid. De ondernemingen, en vooral het MKB, vinden vaak hun weg niet in de overvloed aan ondersteunende diensten die zich op lokaal, regionaal, nationaal en communautair niveau hebben vermenigvuldigd. De inspanningen met hei oog op de rationalisering van de structuren en op de coördinatie van de initiatieven moeten woraen versterkt om de toegevoegde waarde en de doeltreffendheid ervan te maximaliseren. Tevens moet het opzetten van lokale of regionale netwerken van one-stop-shops voor het MKB, die ondersteuning van innovatie omvatten, woraen veralgemeend. Er moeten passende (Europese vennootschap, gemeenschappelijke onderneming) worden goedgekeurd en de oestaande instrumenten (EESV) zullen verder worden bevorderd. juridische structuren (ii) Financieren van innovatie moet in Europa worden vergemakkelijkt Op dit vitale terrein hangt veel af van het privé-mitiatïef of van het regionale of nationale niveau. De Commissie moet zich inspannen voor de verspreiding van goede werkwijzen en de toepassing ervan vergemakkelijken, met name dank zij de ondersteuning van experimentele acties, maar ook door gebruikmaking van de structuurfondsen en van de nieuwe instrumenten, zoals het Europees Investenngsfonds (EIF). De maatregelen moeten gericht zijn op drie doelstellingen: • Ten eerste moeten de investeringen in risicokapitaal en in eigen vermogen worden bevorderd. Dit geldt in het bijzonder voor de investeringen voor starters en voor snel groeiende innoverende ondernemingen die aan de schepping van talrijke nieuwe arbeidsplaatsen ten grondslag liggen. Het lange-termijnsparen (pensioenfondsen, levensverzekeringen, business angels, loonsparen) moet sterker naar risico-investeringen worden gericht. De Commissie zal de versterking van de maatregelen van het EIF ten behoeve van innovatie versterken. Dit kan de vorm aannemen van een experimenteel mechanisme om de risicokapitaalfondsen waarin het EIF zal participeren8, aan te sporen om te investeren in de eerste investeringsfasen en in innoverende projecten, met name degene die uit het communautair onderzoek voortvloeien. • Ten tweede moeten de voorwaarden voor de ontwikkeling van nieuwe Europese kapitaalmarkten voor snel groeiende, innoverende ondernemingen (zoals de "Nouveaux Marchés" of de EASDAQ) gewaarborgd zijn. Dit betekent dat een aantal fiscale en juridische voorschriften moet worden herzien en dat voor de nodige deskundigheid moet worden gezorgd. Ten derde moeten de banden tussen technoiogische innovatie en de financiële kringen worden versterkt. De transnationale verspreiding van goede werkwijzen en de beproeving van nieuwe methoden ter zake moeten worden ondersteund. Ook moet de exploitatie van de resultaten van communautair onderzoek worden bevorderd door een betere coördinatie met het risicokapitaal. Voor de deelnemers aan het kaderprogramma zal hiervoor een informatie- en bijstandsdienst worden opgezet. Sinds juni 1996 maken de statuten van het EIF dergelijke participaties mogelijk. 3. DE DERDE PRIORITEIT IS ONDERZOEK EN INNOVATIE, OP NATIONAAL EN OP COMMUNAUTAIR NIVEAU, BETER OP ELKAAR AF TE STEMMEN In economieën die gebaseerd zijn op kennis, zijn de sterkste systemen diegene die in staat zijn kennis te produceren, die over mechanismen beschikken om deze op zo groot mogelijke schaal te "verspreiden" en waar de diverse actoren (individuen, ondernemingen of organisaties) deze kennis kunnen integreren en gebruiken. Dit betekent dat de onderlinge afstemming tussen onderzoek (produktie van kennis), opleiding, mobiliteit, interacties (verspreiding van de kennis) en de capaciteit van de ondernemingen, met name het MKB, om nieuwe technologieën en kennis te integreren, cruciaal is voor innovatie. (i) Op nationaal niveau zijn diverse acties noodzakelijk die van land tot land kunnen variëren en die de Commissie zo nodig kan begeleiden. * Ten eerste, een strategische en vooruitziende visie op het onderzoek en de toepassingen ervan ontwikkelen. Experimenten van het type "Sleutel Technologieën", "Delphi" of "Foresight" kunnen ertoe bijdragen dat de gezamenlijke inspanningen worden gericht op de sectoren, vakgebieden of technologieën die voor de toekomst het meest relevant zijn. De Lid-Staten die op dit gebied over geen ervaring beschikken, zouden moeten nagaan of zij dit soort maatregelen kunnen toepassen. De Commissie zal optreden met het oog op: - het vergemakkelijken van de-uitwisseling van ervaring tussen de Lid-Staten en het exploiteren van de resultaten van deze experimenten om te proberen er relevante actielijnen op communautair niveau uit te distilleren: - het versterken van de activiteiten op het gebied van technologische observatie op Europees niveau in het kader van de Europese waarnemingspost voor wetenschap en technologie (ESTO), opgericht door het Instituut voor prospectief technologisch onderzoek van het GCO, als steunpunt van de waarnemingsposten van de Lid-Staten. * Ten tweede, het onderzoek door ondernemingen, in absolute en in relatieve waarde versterken. De Lid-Staten wordt verzocht gekwantificeerde en ambitieuze doelstellingen vast te stellen met het oog op de verhoging van het aandeel van het bruto binnenlands produkt dat wordt besteed aan onderzoek, ontwikkeling en innovatie, met name door het aanmoedigen van het door de ondernemingen verricht onderzoek (meer bepaald het onderzoek dat wordt gefinancierd door de ondernemingen zelf of door de overheid ïn het kader van artikel 92 van het Verdrag). In Europa ligt het aan onderzoek bestede aandeel van het BNP dat door de ondernemingen wordt gefinancierd en meer exploitatiemogelijkheden biedt, gemiddeld 38% lager dan in de Verenigde Staten en 55% lager dan in Japan. * Ten derde, de oprichting van technologiegerichte ondernemingen ("campus companies", spin-off-ondernemingen enz. ) sterk aanmoedigen. De Commissie beveelt de Lid-Staten aan hun maatregelen op dit gebied en de structuren die ter zake hun doeltreffendheid hebben bewezen, te versterken. Zij zal hierover vanaf 1997 een grondige uitwisseling organiseren met de Lid-Staten en de actoren uit de praktijk hierbij betrekken. Deze uitwisseling zal betrekking hebben op de maatregelen die de oprichting tot intellectuele-eigendomsrechten, aandeelhoudersrechten, financiële regelingen enz. ), alsmede op spin-off-ondernemingen vergemakkelijken betrekking (met van nationale of regionale bevorderingsmaatregelen. Zij zal de verspreiding van goeae werkwijzen door middel van experimentele acties ondersteunen en daarbij bij voorbeeld een beroep doen op de diensten voor technologieoverdracht van de universiteiten, op de betrokxen regionale instellingen, op risicokapitaalbedrijven en op technologiebemiddelaars. Ten vierde, de samenwerking tussen publiek onderzoek, universiteiten en ondernemingen intensiveren. De Commissie beveelt de Lid-Staten aan een praktisch wetgevingskader op te zetten ter bevordering van deze samenwerking, zoals bij voorbeeld: - universiteiten en onderzoekers de mogelijkheid bieden een deel van hun tijd aan de ontwikkeling van een onderneming te besteden; - universiteiten en openbare onderzoekcentra de mogelijkheid bieden exclusieve contracten te sluiten met industriëlen voor de exploitatie van de resultaten, ook door middel van financiële deelneming. Ten slotte, de capaciteit versterken om de kennis en de know-how, ongeacht de oorsprong ervan, toe te passen. Op dit gebied moet een grote inspanning worden geleverd. De Lid-Staten zouden het gebied van de steunmaatregelen moeten uitbreiden tot de overdracht van technologieën van internationale oorsprong. De ondernemingen, vooral het MKB, moeten gemakkelijker toegang krijgen tot de beste deskundigheid, op Europees of mondiaal niveau, op het gebied van technologie, organisatie, opleiding of management. Op nationaal en regionaal niveau moeten overigens de eerder genoemde inspanningen met het oog op de rationalisering van de innovatieondersteunende organisaties vergezeld gaan van maatregelen die deze moeten aanmoedigen om de vereiste kritische massa en het vereiste professionele karakter te krijgen. De Commissie zal activiteiten ontwikkelen om de diverse nationale en regionale innovatiesystemen onderling beter op elkaar af te stemmen. Zij zal in samenwerking met de betrokken actoren helpen bij het professionaliseren en zo nodig certificeren van de nieuwe te bevorderen beroepen. (ii) Op het niveau van de Unie zal de Gemeenschap haar instrumenten voor innovatie inschakelen. * Om te beginnen zal de Commissie in het vijfde kaderprogramma een eenvormig en vereenvoudigd kader opnemen waarin de dimensies "innovatie" en "MKB" zijn geïntegreerd. In de wetenschap dat de grote ondernemingen een belangrijke rol spelen bij innovatie, in het bijzonder door hun interacties met kleinere ondernemingen, moet deze actie ertoe leiden dat meer kleine en middelgrote ondernemingen toegang krijgen tot alle onderzoekwerkzaamheden en tot de resultaten ervan en dat technologieoverdracht wordt ontwikkeld en innovatie wordt gestimuleerd. - De aanpak van het kaderprogramma moet een geïntegreerde aanpak zijn. Er zal onder andere meer systematisch rekening worden gehouden met de aspecten op het gebied van organisatie, beheer, markten en bescherming en met de financiële en juridische aspecten. - Ten tweede zullen de voorwaarden voor de uitvoering van de projecten en programma's worden aangepast. Dit heeft in het bijzonder te maken met: * de criteria voor evaluatie van de voorstellen; * het aanmoedigen tijdens de onderzoekfase (documentering van de resultaten, aanvullende studies, opleidingsacties, voorbereiding van de licenties, vinden van partners, voorafgaand overleg over de normvoorbereidende dimensie enz. ) van de voorbereiding van de exploitatie en de verspreiding van de resultaten: * de aanpassing van de contracten om met name meer flexibiliteit in te bouwen en de intellectuele-eigendomsrechten van de contractanten beter te beschermen in geval van ontwikkelings- of demonstratiewerkzaamheden: * het nastreven van maximale gebruikersvriendelijkheid voor het MKB en bespoediging van de procedures, met vaststelling van maximumtermijnen voor de verschillende fasen. - Ten derde moet de coördinatie van de opzet en van het beheer tussen de diverse actoren worden verbeterd om te zorgen voor: * een grotere algemene samenhang van de acties: * een geïntegreerd dienstenassortiment dat vooral aangepast is aan de behoeften van de verschillende categorieën kleine en middelgrote ondernemingen; * de verwezenlijking van verbindingslijnen tussen de projecten in diverse stadia (onderzoek, demonstratie, overdracht, exploitatie >; * het optimaal gebruik van de bestaande netwerken voor bijstand, met name aan het MKB, op het gebied van innovatie, voorbereiding van projecten en het zoeken naar partners. - Ten slotte zal de positieve ervaring met de task forces onderzoek-industrie in het vijfde kaderprogramma worden voortgezet. Uit de discussie over het Groenboek over innovatie en uit de ervaring die in het vierde kaderprogramma is opgedaan met de task forces is gebleken hoe nuttig instrumenten zijn die het mogelijk maken om: * samen met de gebruikers, onderzoekers en industriëlen beter de technologische barrières te identificeren waarvan de opheffing een economische en sociale prioriteit in Europa vormt; * de ervaring en de communautaire of nationale middelen van de openbare of van de privésector zo goed mogelijk te benutten om doelgerichte omvangrijke projecten tot een goed einde te brengen en zo sneller resultaten van de onderzoekinspanningen te behalen door dubbel werk te vermijden en de zichtbaarheid en het exemplarisch karakter van het communautair onderzoek te verhogen. Bijgevolg is op communautair niveau een verbetering noodzakelijk op het gebied van: * het indicatieve karakter van de deelneming aan de werkzaamheden van de task forces door meer rekening te houden met innovatie als selectiecriterium voor projecten binnen het vijfde kaderprogramma: * de doeltreffendheid van de procedures door ervoor te zorgen dat gelijktijdige of tussen de diverse programma's voor prioritair onderzoek gecoördineerde oproepen tot het indienen van voorstellen worden gepubliceerd. Vervolgens zullen buiten het kaderprogramma alle communautaire instrumenten voor innovatie worden ingezet: - Zo zal de oriëntatie van de structuurfondsen op innovatie worden voortgezet, zowel op communautair niveau (artikel 10 van het EFRO, initiatieven MKB, ADAPT of LEADER II) als op nationaal en regionaal niveau. De Lid-Staten en de betrokken regio's wordt verzocht om in het kader van de bestaande mogelijkheden meer te investeren in acties die te maken hebben met innovatie, zowel voor de huidige programmeringsperiode als voor de volgende generatie structuurfondsen. De Commissie zal hiervoor lering trekken uit de gezamenlijk in het kader van artikel 10 van het EFRO en van het regionale innovatiestrategieën. Zij zal er overigens de nadruk op leggen dat innovatie in haar diverse initiatieven aan bod komt. Innovatieprogramma ondersteunde projecten inzake - De Unie moet ten voile profiteren van de internationale dimensie van innovatie. De wereldwijde innovaties en wetenschappelijke ontdekkingen worden voor twee derde nameiijk buiten de Unie gedaan en de groeimarkten bevinden zich meestal buiten ons continent. Dit houdt met name het volgende in: * een nauwere interactie tussen het kaderprogramma en de samenwerkingsprogramma's COST en EUREKA; * ondersteuning van de internationale industriële samenwerking; * intensivering van de internationale samenwerking op het gebied van onderzoek en ontwikkeling met derde landen; * sterkere aanmoediging van de organisaties uit de betrokken landen om via de door instrumenten als TACIS, PHARE^, MEDA enz. geboden mogelijkheden te streven naar een grotere synergie met de communautaire onderzoekprojecten; * aanhoudende aandacht bij internationale onderhandelingen voor de aspecten die van invloed kunnen zijn op de Europese innovatie en op de consequenties ervan (bij voorbeeld de intellectuele-eigendomsrechten en de bestrijding van namaak). Ten slotte zal het actieplan in diverse prioritaire sectoren en technologiegebieden worden onderverdeeld: De situatie verschilt sterk tussen de verschillende landen, sectoren of technologieën. Bijgevolg dient het actieplan te worden aangepast aan bepaalde gebieden of sectoren die prioritair worden geacht. Deze zouden milieubescherming en duurzame ontwikkeling, de dienstensector, plattelandsontwikkeling, vraag- en consumentenaspecten, de audiovisuele sector of de optimale exploitatie van ruimtetechnologieën en duale technologieën kunnen omvatten. Voor de landen die geen kandidaat zijn voor toetreding. 10 CONCLUSIE Voor de drie grote vastgestelde gebieden stelt de Commissie maatregelen voor waarvan uit de discussie is gebleken dat zij prioritair zijn, het verwacht effect zullen opleveren of urgent zijn. Zij zijn in de onderstaande tabellen samengevat. Op communautair niveau kunnen de voorgestelde maatregelen uit de huidige of de voorziene begrotingsmiddelen worden gefinancierd. De voornaamste inspanning moet evenwel op lokaal, regionaal of nationaal niveau worden geleverd. Voor de activiteiten waarvoor de Lid-Staten en de kandidaat-Lid-Staten bevoegd zijn, wil de Commissie een diepgaandere analyse uitvoeren in samenwerking met de Lid-Staten teneinde een gemeenschappelijk referentiekader vast te stellen en ze op die manier te helpen de prioritaire keuzen en de samenwerkingsmogelijkheden te identificeren. Zij zal de nodige maatregelen nemen om te zorgen voor een doeltreffende coördinatie van de maatregelen van de diverse beleidsgebieden en te zorgen voor een optimale samenwerking met de andere Lid-Staten. Zij verzoekt de Lid-Staten hetzelfde te doen. Zij zal een gedetailleerd tijdschema voor de uitvoering van de maatregelen en een precieze kostenberekening van de voorgestelde maatregelen opstellen. Op basis hiervan zal zij bij de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's desbetreffende wet- en regelgevingsvoorstellen indienen. Zij zal bij de Europese Raad regelmatig verslag uitbrengen over de tenuitvoerlegging van het actieplan. Hierin zullen zo nodig aanpassingsvoorstellen worden opgenomen in het licht van de geconstateerde ontwikkelingen of van de specifieke contexten waarin het wordt toegepast. Voor de tenuitvoerlegging van dit actieplan moeten de nodige welwillendheid en energie worden opgebracht om een innovatiever en concurrerender Europa te bouwen dat meer werkgelegenheid oplevert. * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * ** De volgende samenvattende tabellen maken een integrerend deel uit van dit actieplan. 11 -1 - EEN INNOVATIECULTUUR BEVORDEREN 1. 1. NIEUWE ACTIES 1- Onderwijs en opleiding, initieel en permanent Commissie • Oprichten van een forum "Opleiding en innovatie" voor de uitwisseling van ervaring en de verspreiding van optimale werkwijzen (1997). Lid-Staten en lagere overheden • Kritisch overleg over de onderwijsprogramma's en -methoden en over de opleiding van opleiders. Aanpassen van de inhoud van de initiële opleidingen om creativiteit, ondernemingsgeest enz. zo jong mogelijk aan te leren. 2- Mobiliteit van onderzoekers, studenten en leraren Commissie • Voorstellen van een uitgebreid horizontaal programma ter bevordering van het menselijk potentieel in het vijfde kaderprogramma voor onderzoek (eerste halfjaar 1997). • Stimuleren van transnationale "Industrial Phd" (plaatsing van onderzoekers en ingenieurs in ondernemingen) (experimentele actie in 1997). • Meer flexibiliseren van de communautaire steun voor mobiliteit (vijfde kaderprogramma). Lid-Staten • Maatregelen voor het tijdelijk plaatsen van onderzoekers in ondernemingen, met name het MKB. • Creëren van doeltreffende voorwaarden ter bevordering van de mobiliteit tussen onderzoek en ondernemingen (evaluatie van ervaring, loopbaanontwikkeling). 3- Innovatie en ondernemingenbeheer Commissie • Bevorderen van organisatorische innovaties onder gebruikmaking van de communautaire instrumenten (kaderprogramma, structuurfondsen, opleidingsprogramma's enz. ) (1997/98). * Opzetten van een prestatiemetingssysteem ("benchmarking") op Europese schaal (proefproject in 1997). 4- De overheid Commissie • Ontwikkelen van de uitwisseling van ervaring op het gebied van de bevordering en verspreiding van innovatie bij overheden en openbare diensten. Conferentie in 1997 en Groenboek in 1998. - Opstellen van een permanent overzicht van de prestaties en de beleidsmaatregelen op het gebied van innovatie in Europa (1997). Lid-Staten • Ontwikkelen van bewustmakings- en voorlichtingsacties over het belang van innovatie ten behoeve van beleidmakers en hoge ambtenaren. 12 - 1 - EEN INNOVATIECULTUUR BEVORDEREN ( 1. 2. LOPENDE ACTIES DIE HET INNOVATIEKADER IN EUROPA VERBETEREN 1- Onderwijs en opleiding, initieel en permanent Commissie • Ten uitvoer leggen van de voorstellen van het Witboek over onderwijs en opleiding (met name Erasmus voor het leerlingwezen, Europees statuut voor leerlingen). Proefprojecten ter bevordering van de onderlinge verbinding van scholen (initiatief "Leren in de informatiemaatschappij"). Lid-Staten en lagere overheden • Ontwikkelen van alternerende opleidingen, met name op universitair niveau. Aanmoedigen van de doeltreffende beheersing van meerdere communautaire talen. 2- Mobiliteit van onderzoekers, studenten en leraren Commissie en Lid-Staten Organiseren van een discussie over het Groenboek over de mobiliteit van onderzoekers, studenten en leraren en ten uitvoer leggen van de gevalideerde actielijnen; bestuderen en eventueel ten uitvoer leggen van de aanbevelingen van de groep-Veil. 3- Deelneming van de betrokken actoren stimuleren en bewust maken van het publiek Commissie Ontwikkelen van acties voor de verspreiding van goede werkwijzen op dit gebied. Lid-Staten Bevorderen van de wetenschappelijke en technische cultuur en van de kennis van de positieve effecten van innovatie. Commissie en Lid-Staten - Betrekken van de ondernemingen, de burgers en hun vertegenwoordigers bij de discussie over de grote technologische keuzen. • Ontwikkelen van participerende maatregelen, met deelneming van de werknemers, de gebruikers of de consumenten, om de acceptatie van innovatie te vergemakkelijken. 4- Innovatie en ondernemingenbeheer Commissie • Versterken van de opleidingsactiviteiten ten behoeve van innovatiebeheer. • Acties ter bevordering van de ontwikkeling van de praktijk van "benchmarking" tussen ondernemingen. 5- De overheid Lid-Staten Stimuleren van de concurrentie prestatienormen. in de overheidsopdrachten en van de toepassing van 13 - 2 - EEN GUNSTIG INNOVATIEKADER TOT STAND BRENGEN I- Bescherming van industriële en intellectuele eigendom 2. 1. NIEUWE ACTIES Commissie en Lid-Staten • Publiceren van een Groenboek over het Gemeenschapsoctrooi (september 1997). Commissie • Opzetten van een dienst voor bijstand inzake intellectuele eigendom ("IPR-Helpline") voor communautair onderzoek (1997). Lid-Staten • Opzetten van instrumenten voor informatie en bijstand aan het MKB en aan universiteiten in geval van geschillen. 2- Administratieve vereenvoudiging Commissie • • Invoeren van een experimenteel mechanisme voor de voorafgaande beoordeling van de impact van regelgeving op innovatie (eind 1997). Invoeren van operationele mechanismen voor coördinatie innovatieondersteunende netwerken (1997). tussen de communautaire Lid-Staten - Vaststellen van de doelstellingen en van een precies tijdschema voor de vereenvoudiging van de oprichtingsformaliteiten. Lid-Staten en lagere overheden - Bespoedigen van de rationalisering van de innovatieondersteunende activiteiten en organisaties. 3- Financiering Commissie • Versterken van de maatregelen van het EIF ten behoeve van innovatie en van samenwerking tussen de EIB en de structuurfondsen (begin 1997). • Beter op elkaar afstemmen van communautair onderzoek en risicokapitaal, met name door deelnemers aan het kaderprogramma en investeerders oriënterende informatie en diensten te verstrekken (medio 1997). • Ontwikkelen van de uitwisseling van ervaring en van de verspreiding van goede werkwijzen tussen de Lid-Staten en de actoren uit de praktijk ( 1997 en 1998). Lid-Staten • Opstellen van de basisvoorwaarden voor beurzen voor groeiondernemingen. • Wachtend kapitaal meer naar risicoinvesteringen richten. 4- Fiscaliteit Commissie • Overwegen van een mededeling over "fiscaliteit en innovatie" (eventueel 1997). Lid-Staten • Bevorderen van een gunstige fiscale en boekhoudkundige regeling voor immateriële investeringen. 14 - 2 - EEN GUNSTIG INNOVATIEKADER TOT STAND BRENGEN 2. 2. LOPENDE ACTIES DIE HET INNOVATIEKADER IN EUROPA VERBETEREN 1- Concurrentie Commissie • Follow-up van het Groenboek betreffende de herziening van de concentratieverordening, met het oog op de uitbreiding van het toepassingsgebied van een eenvormig Europees toezicht op fusies en de harmonisatie van de regeling voor de gemeenschappelijke structurele ondernemingen. Publiceren van een groenboek over de toepassing van de mededingingsregels op verticale overeenkomsten. Voortzetten van de dialoog met de Amerikaanse concurrentieautoriteiten om de marktdefinities. met name in de overeenkomsten met een sterke technologische component, op elkaar af te stemmen. 2- Bescherming van industriële en intellectuele eigendom Commissie en Lid-Staten • Verder harmoniseren van de wetgevingen om rekening te houden met de ontwikkelingen van de inzake informatiemaatschappij en aanvullen van de wetgevingen technologieën voor de bescherming van vormgeving en uitvindingen van werknemers. Commissie Versterken van de bestrijding van namaak. Lid-Staten • Zorgen voor de goedkeuring van het voorstel voor een richtlijn over biotechnologische uitvindingen. • Ondersteunen van de inspanningen van het Europees Octrooibureau om de kosten van octrooiaanvragen te beperken. • Omzetten in de nationale wetgevingen van de Europese richtlijnen op het gebied van intellectuele bescherming tegen eind 1996. • Ontwikkelen van de opleidingen op dit gebied. • Bewust maken van de ondernemingen van het concurrentievoordeel waartoe bescherming leidt. 3- Administratieve vereenvoudiging Commissie • Opnemen van een specifieke innovatieactie in de werkzaamheden van het Comité voor de verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat. • Rekening houden met het belang van innovatie bij de werkzaamheden voor administratieve vereenvoudiging (met name keuze van de sectoren in het kader van het SLIM-project). Lid-Staten • Beschikbaar stellen van een one-stop-shop voor ondernemingen op het gebied van innovatievraagstukken. 4- Wet- en regelgevend kader Vennootschapsrecht Raad • Spoedig goedkeuren van het statuut van de Europese vennootschap. Commissie • Verder bevorderen van de gebruikmaking van het Europees Economisch Samenwerkingsverband, met name door middel van betere voorlichting. Bestuderen van de haalbaarheid van een statuut van gemeenschappelijke onderneming (artikel 130 N van het Verdrag). 15 - 3 - ONDERZOEK EN INNOVATIE BETER OP ELKAAR AFSTEMMEN 3. 1. NIEUWE ACTIES 1- Nationale maatregelen en begeleidende communautaire maatregeien (i) Versterking van het door de ondernemingen verricht onderzoek Lid-Staten Bepalen van gekwantificeerde doelstellingen en uitwerken van passende indicatieve beleidsmaatregelen. (ü) Oprichting van technologiegerichte ondernemingen Commissie Organiseren van een diepgaand overleg met de Lid-Staten en de actoren uit de praktijk over de fiscale en wetgevingsmaatregelen en over de bevorderingsmaatregelen (1997). Opzetten van experimentele acties voor het verspreiden van goede werkwijzen en daarbij universiteiten, risicokapitaalbedrij ven, de industrie en regionale instellingen betrekken (1998). (iii) Nauwere samenwerking tussen onderzoek, universiteiten en ondernemingen Lid-Staten Creëren van een wetgevingskader ter bevordering van de exploitatieacties van de onderzoekorganisaties, met inbegrip van de oprichting van ondernemingen. fivi Ontwikkeling van de capaciteit van het MKB om nieuwe technologieën en kennis te integreren Lid-Staten Ondersteunen van transnationale technologieoverdracht. Commissie en Lid-Staten Beter op communautair niveau coördineren van de nationale en regionale innovatiesystemen. (v) Demonstratie van doeltreffende innovatiebenaderingen Commissie Tot stand brengen van een nieuwe generatie demonstratieprojecten waarin technische, organisatorische en maatschappelijke aspecten van innovatie zijn geïntegreerd (vijfde kaderprogramma). 2- Integratie van de dimensies innovatie en MKB in het kaderprogramma voor onderzoek Commissie Aanpassen van de uitvoeringsbepalingen van het kaderprogramma (criteria en snelheid van de selectie van projecten, versterking van de demonstratieacties, aanpassing van het wetgevingskader voor de contracten) (vierde en vijfde kaderprogramma). Versterken van de consulterende en coördinerende rol van de task forces onderzoek-industrie (vijfde kaderprogramma). Ontwikkelen van een programma "Innovatie en deelneming van het MKB" om in het kaderprogramma een grotere deelneming van het MKB en een geïntegreerde benadering van de innovatiedoelstelling te verzekeren door middel van de juridische en financiële regeling voor de projecten (vijfde kaderprogramma). 3- Inzetten van de overige communautaire instrumenten Commissie en Lid-Staten Voorbereiden van een onderverdeling van het actieplan in prioritaire gebieden. 16 - 3 - ONDERZOEK EN INNOVATIE BETER OP ELKAAR AFSTEMMEN 3. 2. LOPENDE ACTIES DIE HET INNOVATIEKADER IN EUR >PA VERBETEREN 1- Nationale maatregelen en begeleidende communautaire maatregelen (i) Een strategische visie op onderzoek en ontwikkeling Lid-Staten Organiseren van toekomstgericht technologieoverleg (Foresight). Commissie Vergemakkelijken van de uitwisseling van ervaring en van de exploitatie van de resultaten op communautair niveau. Stimuleren van technologische observatie (netwerk van nationale organisaties rond de Europese waarnemingspost voor wetenschap en technologie - ESTO). (ii) Oprichting van technologiegerichte ondernemingen Lid-Staten Versterken van de activiteiten ten behoeve van "campus companies" en de oprichting van spin-off-ondernemingen. (iü) Nauwere samenwerking tussen onderzoek, universiteiten en ondernemingen Lid-Staten Voortzetten en versterken van de acties op dit gebied. Commissie Analyseren van de barrières en verspreiden van goede werkwijzen. Ondersteunen van de nationale inspanningen ter verbetering van het beheer van de onderzoek- en technologieorganisaties en benchmarking van deze organisaties op internationaal niveau. Organiseren van platforms voor sectorale en intersectorale gedachtenwisselingen over technologieën. (iv) Ontwikkeling van de capaciteit van het MKB om nieuwe technologieën en kennis te integreren Lid-Staten Verbeteren van de doeltreffendheid en de transparantie van de ondersteunende structuren. Commissie Helpen bij de professionalisering van de innovatieondersteunende beroepen. Ontwikkelen van een actie voor de integratie en toepassing van technologieën (ondersteuning van de eerste toepassing, toegang tot niet in de EU ontwikkelde technologieën, internationalisering van de nieuwe technologiegerichte ondernemingen, regionale projecten). (v) Demonstratie van doeltreffende innovatiebenaderingen Lid-Staten en Commissie In technologieprojecten beter gebruik maken van de specialisten op het gebied van menswetenschappen. 2- Integratie van de dimensies innovatie en MKB in het kaderprogramma voor onderzoek p. m. (zie nieuwe acties). 3- Inzetten van de overige communautaire instrumenten Commissie en Lid-Staten De structuurfondsen meer op innovatie richten. Profijt trekken van de internationale dimensie van innovatie. 17 ACTIEPLAN VOOR INNOVATIE IN EUROPA BIJLAGE 1 DE ACTIES IN DETAIL A % INHOUD INLEIDING 1. HET OVERLEG. 2. DEREACTIES 3. EEN EERSTE ACTIEPLAN A-EEN INNOVATIECULTUUR BEVORDEREN i. ONDERWIJS EN OPLEIDING 2. MOBILITEIT BEVORDEREN 3. DEELNAME VAN DE BETROKKEN ACTOREN STIMULEREN EN BEWUSTMAKING VAN HET PUBLIEK 4. ONDERNEMINGENBEHEER 5. DE OVERHEID (i) Innovatie in de overheidssector. (ii) Overheidsopdrachten (iii) Analyse van innovatiebeleid en van innovatiesystemen B- EEN GUNSTIG INNOVATIEKADER TOT STAND BRENGEN 1. HET ADMINISTRATIEF EN WET- EN REGELGEVEND EN KADER (i) De concurrentie (ii) De bescherming van de intellectuele en industriële eigendom (iii) De administratieve vereenvoudiging. (iv) Het vennootschapsrecht (v) Normen 2. HET FINANCIËLE KADER (i) Financiering (ii) Verplichte heffingen C- ONDERZOEK EN INNOVATIE BETER OP ELKAAR AFSTEMMEN 1. NATIONALE MAATREGELEN EN BEGELEIDENDE COMMUNAUTAIRE MAATREGELEN 2 2 2 4 5 5 7 7 8 9 9 10 10 13 13 13 14 17 19 20 21 21 23 27 28 28 29 29 (i) Een strategische en toekomstgerichte visie van het onderzoek (ii) Versterking van het door de ondernemingen verricht onderzoek (iii) Oprichting van technologiegerichte ondernemingen (iv) Nauwere samenwerking tussen publiek onderzoek, universiteiten en ondernemingen 30 (v) Ontwikkeling van de capaciteit van de ondernemingen om nieuwe technologieën en kennis te integreren. 30 2. INTEGRATIE VAN INNOVATIE EN MKB IN HET KADERPROGRAMMA (i) Een geïntegreerde aanpak. (ii) Passende uitvoeringsvoorwaarden (iii) Een gecoördineerd beheer 3. INZETTEN VAN DE OVERIGE COMMUNAUTAIRE INSTRUMENTEN (i) De structuurfondsen meer op innovatie richten (ii) Profijt trekken van de internationale dimensie van innovatie (iii) Onderverdeling van het actieplan in diverse prioritaire sectoren en technologiegebieden CONCLUSIE 32 32 33 34 35 35 36 36 40 Al "Om de werkloosheid te bestrijden is een sterkere groei in Europa nodig, die meer gericht is op de gebieden van de toekomst ". (Vertrouwenspact voor de werkgelegenheid, juni 1996) INLEIDING 1. Het overleg Het Groenboek over innovatie1 heeft een grote weerklank gevonden en heeft tot een brede discussie, tot buiten de grenzen van de Europese Economische Ruimte, geleid. Van het Groenboek werden meer dan 40 000 exemplaren verspreid. Het werd bestudeerd door de diverse communautaire instellingen, door de regeringen en door de actoren uit de praktijk. De adviezen van het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's2 zijn positief en beklemtonen met name het belang van technologieverspreiding, van het subsidiariteitsbeginsel en van de rol van de economische actoren en van de maatschappelijke dimensie van innovatie. In alle Lid-Staten, evenals in Noorwegen en IJsland, werden op initiatief van de Commissie en met de steun van de nationale overheid overlegconferenties over het Groenboek georganiseerd, waarbij meer dan 5 000 deelnemers aanwezig waren, bedrijfsleiders en vertegenwoordigers van onderzoekcentra, financiële instellingen, overheden, innovatiebureaus, vakbonden, universiteiten enz. Daarnaast werden meer dan 300 gedetailleerde bijdragen, met name van ondernemingen of hun vertegenwoordigende organisaties, bij de Commissie ingediend. 3 Naast de opmerkingen van de actoren uit de praktijk hebben ten slotte de meesten Lid-Staten, alsmede Noorwegen en Hongarije, een officiële reactie4 ingediend. Hieruit blijkt dat het innovatiethema uitzonderlijke reacties heeft losgemaakt. Innovatie wordt niet als een doel op zich beschouwd , maar als het vereiste instrument om de essentiële maatschappelijke doelstellingen en een duurzame en aanhoudende groei te bereiken en om de concurrentiekracht van de ondernemingen en de werkgelegenheid te verbeteren. Op de Top van Florence heeft de Europese Raad duidelijk gesteld dat "de strijd voor werkgelegenheid de eerste prioriteit voor de Unie en haar Lid-Staten moeten blijven" en in het kader van een strategie hiervoor "verzoekt hij de Commissie een actieplan op te stellen voor maatregelen op het gebied van innovatie"5 Het is een feit dat op wereldschaal snel nieuwe markten tot ontwikkeling komen op het gebied van informatie, milieu, gezondheid, voedingsmiddelen en cultuur. De vraag naar nieuwe produkten en diensten neemt toe. Innovatiecapaciteit is noodzakelijk om aan deze nieuwe behoeften te voldoen en is tevens een voorwaarde voor de schepping van nieuwe arbeidsplaatsen in Europa. Innovatiecapaciteit is echter niet minder noodzakelijk om het concurrentievermogen en de werkgelegenheid in andere sectoren in stand te houden. 2. De reacties De geuite meningen lopen uiteraard uiteen. Toch bestaat eensgezindheid over: • • • het belang en het nut van de discussie: de door de Commissie voorgestelde geïntegreerde aanpak van het probleem (waarbij vraagstukken op het gebied van opleiding, concurrentie, administratief en wetgevend kader, risicokapitaal enz. aan de orde komen ); de hoofdlijnen van de diagnose: 1 "Groenboek over innovatie". COM(95) 688 def. 2 Zie bijlage 2. l. C. 3 4 Zie bijlage 2. l. B. 5 Top van Florence. Conclusies van het Voorzitterschap. 21 en 22 juni 1996. SN/300/96. In bijlage 2. 1. A zijn deze bijdragen samengevat. 7* • de urgentie van een gecoördineerde actie, op elk beleidsniveau en OOK tussen de verschillende niveaus. Uit de discussie zijn een aantal punten naar voren gekomen die vooral de aandacht verdienen: • de verschillen tussen de nationale, regionale en sectorale situaties. Een eenvormige communautaire benadering die met deze specifieke situaties geen rekening zou houden, is tot mislukken gedoemd. Optreden voor innovatie is in de eerste plaats de taak van de burgers, de ondernemingen en de nationale, regionale en lokale overheden. Een strikte toepassing van het subsidiariteitsbeginsel is noodzakelijk; • de toegevoegde waarde van het communautair niveau, met name voor: - het vaststellen en doen naleven van de spelregels (basisvoorwaarden op het gebied van concurrentie, de interne markt, het industrieel-eigendomsrecht enz. ); - het bieden van het nodige overzicht voor de formulering van beleidskeuzen op een gemeenschappelijke basis; - het uitwisselen van ervaring en het verspreiden van optimale werkwijzen; - het geven van de noodzakelijke stimulansen en politieke signalen door middel van eigen beleid en instrumenten (onderzoek, structuurfondsen, interne markt, MKB enz. ); • de gebieden waar prioritaire acties moeten worden opgezet, zowei op nationaal als op communautair niveau. Het gaat daarbij met name om: - het bevorderen, in de economie en in de maatschappij, van een echte mnovatiecultuur die bevorderlijk is voor creativiteit, risicogeest en risicobeheersing en expenmenten. Dit vergt met name acties op lange termijn op het gebied van onderwijs en bij- en nascholing, het aanhalen van de banden tussen de onderwijswereld en de economie en de bewustmaking van de actoren in de publieke en in de privésector; - het aanpassen van het administratief, wet- en regelgevend en financieel kader teneinde dit voor de toekomst meer op innovatie af te stemmen. Behalve een snellere administratieve vereenvoudiging, zowel op communautair als op nationaal of regionaal niveau, omvat dit met name concurrentie- en intellectuele-eigendomsvoorschriften die stimulerend zijn voor innovatie, juridische regelingen die het opzetten van internationale samenwerkingsverbanden vergemakkelijken, maar ook de totstandbrenging van een gunstiger kader voor de financiering van innovatie en voor de versterking van de financiële structuur en van het eigen vermogen van de innovatieve ondernemingen; - het instandhouden, maar vaak ook concentreren en versterken van de gezamenlijke onderzoekinspanning, en met name van die van de ondernemingen, alsmede van de capaciteit van deze ondernemingen om toegang te krijgen tot en profijt te trekken van de nieuwe kennis en technologieën, ongeacht de oorsprong ervan. Dit omvat tegelijkertijd een betere anticipatie op de behoeften, de technische ontwikkelingen en de markten, een nauwere samenwerking tussen onderzoek en industrie en een bijzondere nadruk op de verspreiding van technologieën en kennis, met name in het MKB en in de minder ontwikkelde regio's; het belang van de internationale dimensie, die niet alleen een feit, maar ook een noodzaak is6. Innovatie in Europa bevorderen, betekent niet zich van de buitenwereld afsluiten. Er moet worden gehandeld in een open en dynamisch kader van internationale samenwerking en concurrentie. Twee derde van de wetenschappelijke en technologische vooruitgang in de wereld wordt buiten de Unie verwezenlijkt. De groeimarkten liggen buiten Europa, met name in Zuidoost-Azië, dat drie miljard inwoners zal tellen en waar de totale omzet over enkele jaren dat van de VS en de EU samen zal overtreffen. De kapitaal-, informatie- en technologiestromen verlopen mondiaal. De directe investeringen in het buitenland zijn gestegen van 68 miljard dollar in 1960 tot 1 650 miljard in 1993, intracommunautaire stromen niet meegerekend. Als gevolg van de strategische allianties, met name op OTO-gebied. kan men zich afvragen of de regeringen in staat zijn de doelgroepen van 1\ 3. Een eerste actieplan In het Groenboek over innovatie werden talrijke mogelijke actielijnen beschreven. Met het oog op doeltreffendheid is in dit "eerste actieplan" een beperkt aantal prioritaire acties opgenomen waarmee op communautair niveau snel een aanvang moet wordep gemaakt. Het omvat de lopende en de sinds de publikatie van het Groenboek aangekondigde acties die daarin als essentieel voor het innovatieproces zijn bestempeld. Het gaat om een eerste actieplan en de Commissie wil enerzijds bepaalde actielijnen van het Groenboek bestuderen die op lange termijn ten uitvoer zullen worden gelegd en wil anderzijds, voor de activiteiten waarvoor de Lid-Staten en de kandidaat-Lid-Staten bevoegd zijn, haar analyse in samenwerking met deze landen verdiepen, teneinde in een tweede stadium een gemeenschappelijk en de referentiekader op samenwerkingsmogelijkheden te identificeren. Voor het communautaire niveau werden tot dusver alleen de maatregelen in aanmerking genomen waarvan de werking kan worden beschreven en die passen m het bekende begrotingskader, zonder nieuwe uitgaven , maar met een eventuele nieuwe toewijzing van de middelen. stellen dat ertoe bijdraagt de prioritaire beleidskeuzen te Bij innovatie zijn talrijke actoren betrokken en daarom zijn een geïntegreerde aanpak en levendige interacties vereist. Derhalve zijn de voorgestelde maatregeien noodzakelijkerwijs multipel en divers. Voor de duidelijkheid werden zij in afgaande volgorde ingedeeld naar uitvoeringstermijn en verwacht effect op basis van de volgende drie doelstellingen: • • • een innovatiecultuur bevorderen in de economie en in de maatschappij; een gunstig innovatiekader tot stand brengen; onderzoek en innovatie beter op elkaar afstemmen. In dit eerste actieplan wordt een algemeen kader opgesteld voor de maatregelen op het niveau van de Unie en van de Lid-Staten, en voor de landen die om loetreding hebben verzocht7. Het is bedoeld als eerste fase van een duurzame mobilisering van de Gemeenschap, de nationale overheden en de actoren uit de praktijk ten behoeve van innovatie. Op communautair niveau zullen de nieuwe acties onmiddellijk worden gelanceerd. Indien nodig zullen de lopende acties worden bespoedigd of versterkt. Het overleg zal worden voortgezet en het actieplan zal eventueel worden onderverdeeld in themagebieden, industrie- of dienstensectoren waar de toepassing van het actieplan nuttig lijkt. Betreffende de activiteiten waarvoor de Lid-Staten en de kandidaat-Lid-Staten bevoegd zijn, wil de Commissie haar analyse in samenwerking met de Lid-Staten verdiepen om een gemeenschappelijk referentiekader vast en de samenwerkingsmogelijkheden te identificeren. stellen en ze ce helpen de prioritaire beleidskeuzen te hun technologiebeleid te identificeren. Bijna 40 % van de wereldhandel speelt zich binnen de ondernemingen af. In overeenstemming met de conclusies van de vergadering van de Raad van Kopenhagen en van de Raad van Essen zullen de landen die om toetreding hebben verzocht, in het kader van de strategie ter voorbereiding van de toetreding kunnen deelnemen aan communautaire programma's of soortgelijke initiatieven. Talrijke in het actieplan behandelde punten hebben dan ook op deze landen betrekking. Het gaat met name om de voorstellen die betrekking hebben op onderwijs en opleiding, de mobiliteit van studenten en onderzoekers, voorlichting van het publiek, alsmede om de deelneming van deze landen aan het gericht sociaal-economisch onderzoek van het vijfde kaderprogramma. Bovendien moet met deze landen rekening worden gehouden bij de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen over concurrentie en de verbetering van het administratief en wet- en regelgevend kader. Zij zouden ook ten volle moeten kunnen profiteren van de transeuropese kapitaalmarkten. De concrete voorwaarden van hun deelneming aan het vijfde kaderprogramma moeten nog worden gedefinieerd. Naar verwachting zal het accent worden gelegd op de banden tussen universiteit en industrie en op de maatregelen voor innovatie in het MKB. Er zal met deze landen specifiek in het kader van de structurele dialoog overleg worden gevoerd over de wijze waarop zij bij het actieplan kunnen worden betrokken. 2X A- EEN INNOVA TIECULTUUR BEVORDEREN 1. 1. Innoveren veronderstelt creativiteit, zin voor initiatief en ondernemingsgeest, risicogeest en risicobeheersing, het aanvaarden van fouten en sociale, geografische of professionele mobiliteit. Maar innoveren vergt ook andere eigenschappen: anticipatie op de behoeften, strikte organisatie en beheersing van de termijnen en van de kosten. Innovatie doet bovendien een beroep op de meest uiteenlopende interacties en ook kennis op het gebied van informatieverzameling en -verwerking en intermenselijke of sociale communicatie zijn voor innovatie vereist. Dit vergt een gunstige omgeving. In de Verenigde Staten, opgebouwd rond de mythe van de onbegrensde mogelijkheden en de sociale smeltkroes ('melting pot'), wordt grote waarde gehecht aan risicogeest, sociale en geografische mobiliteit en ongecompliceerde contacten. In de Japanse maatschappij en cultuur staan expertise, voortdurende verbetering en organisatie op de voorgrond. Europa is daarentegen ontstaan uit zeer diverse maatschappelijke systemen, waar echter tegenwoordig minder belang wordt gehecht aan risicogeest, maar veeleer aan het streven naar stabiliteit en zekerheid. Mentaliteit en cultuur kunnen niet per decreet worden veranderd, noch door maatregelen op korte termijn. Er zijn echter mogelijkheden om iets te doen. in de eerste plaats op het gebied van onderwijs en opleiding. De mobiliteit van personen vergemakkelijkt de verspreiding van kennis en van ideeën. Participerende maatregelen vergemakkelijken de deelname van de betrokken groepen. Ook bewustmakings- en voorlichtingsacties, met name via de nieuwe media, en de verspreiding van nieuwe organisatie- en managementmethoden in de ondernemingen en bij de overheden zijn noodzakelijk. L Onderwijs en opleiding l. 2. De initiële opleiding moet zoveel mogelijk ruimte bieden aan de verwerving van de nodige kennis voor het voortbrengen en uitvoeren van innovaties. Aan het technisch en beroepsonderwijs mag geen afbreuk worden gedaan8, maar een algemene basiscultuur is onontbeerlijk om de permanente aanpassing aan nieuwe functies die innovatie vereist, te vergemakkelijken. Het is een illusie te denken dat een eenmalige opleiding aan het begin van het leven voldoende is. Levenslange opleiding wordt noodzakelijk. Zij stuit echter op specifieke barrières in het MKB (met name de beperkte beschikbaarheid van de bedrijfsleiders en van het personeel) en er moet worden geprobeerd die op te heffen door middel van innovatieve oplossingen9, waarbij eventueel gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheden die teleonderwijs en multimedia bieden. In het derde meerjarenprogramma voor het MKB worden proefprojecten voorgesteld om te helpen nieuwe benaderingswijzen op dit gebied te definiëren. 10 Ook moeten de onderwijswereld en het bedrijfsleven meer voeling houden, met name door middel van alternerend leren, om behalve de inschakeling van de jongeren in het arbeidsproces ook de anticipatie op nieuwe vereiste kennis en kwalificaties en de aanpassing van de opleidingen aan deze behoeften te bevorderen. Behalve met de onderwijs- en opleidingsprogramma's, met name Leonardo da Vinci en Socrates, draagt de Europese Unie hiertoe bij in het kader van het Europees Sociaal Fonds uit hoofde van de diverse 'doelstellingen' en van de communautaire initiatieven ADAPT en EMPLOYMENT. Europa telt momenteel 4,7 wetenschappers en ingenieurs per duizend inwoners, tegenover 7,4 in de Verenigde Staten en 8 in Japan. Een nieuwe ontwikkeling is dat het totale aantal wetenschappers en onderzoekers in China, India en Indonesië samen nu even groot is als in de Unie. ("De toekomst uitvinden - Europees onderzoek ten dienste van de burger" - COM(96) 332 def. van 10. 7. 1996, blz. 6. In het gezamenlijk verslag van de Raad en de Commissie over de werkgelegenheid (SI(95) 1000) wordt beklemtoond hoe belangrijk het is de opleidingsprogramma's aan de behoeften van het MKB aan te passen en het MKB die in opleiding willen investeren, aan te moedigen. Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende een derde meerjarenprogramma voor het MKB, COM(96) 98 def. 10 -2 3 De Lid-Staten en de regionale of lokale overheden worden verzocht hun maatregelen op deze gebieden te versterken en met name: - verder kritisch overleg te voeren1 * over de onderwijsprogramma's en -methoden, met name over de geschiktheid ervan voor het stimuleren van een kritische geest en flexibel denken, creativiteit en intermenselijke communicatie, teamwerk, zin voor experimenten, bekwaamheid om informatie te vinden en te exploiteren, capaciteit om te leren en ondernemingsgeest; - te analyseren welke veranderingen de opleiding van de opleiders dienen te ondergaan: - zo nodig in de opleidingen, met name in de wetenschappelijke en technische opleidingen, elementen als economie en management, de oprichting van ondernemingen, de bescherming van de intellectuele eigendom, vormgeving en marketing op te nemen; - in het hoger onderwijs alternerende opleidingscycli te ontwikkelen en de vakgebieden minder van elkaar af te grenzen; - de doeltreffende beheersing van meerdere communautaire talen aan te moedigen12: - concrete samenwerking tussen scholen en ondernemingen te bevorderen; - partnerschappen op lange termijn tussen ondernemingen en onderwijsinstellingen te ontwikkelen; - een ruimere toegang van de ondernemingen tot de beste instellingen voor beroepsopleiding in Europa aan te moedigen. De Commissie zal voortgaan met de tenuitvoerlegging van de voorstellen in het Witboek over onderwijs en opleiding dat in november 1995 werd goedgekeurd. Zij zal de uitwisseling van ervaring en de verspreiding van optimale werkwijzen ter zake tussen de Lid-Staten en met de sociale partners stimuleren door de oprichting van een permanent forum "Opleiding en innovatie". 1. 3. Zij wil dan ook vanaf 1997 een "Erasmus voor het leerlingwezen" ontwikkelen en met de regeringen en de sociale partners een Europees statuut voor leerlingen uitwerken. Bovendien zal zij voorstellen formuleren in het kader van de follow-up van het Europees Jaar voor onderwijs en scholing tijdens het gehele leven13 om op Europees niveau de toegang tot kennis en de exploitatie en de validering ervan gedurende het hele leven te vergemakkelijken. 1. 4. Zij zal ten slotte met het initiatief "Leren in de informatiemaatschappij" zorgen voor een coördinatie van de bestaande instrumenten en acties (onderwijs en opleiding, onderzoeK. transeuropese telecommunicatienetwerken, structuurfondsen) om op basis van bestaande nationale initiatieven de scholen in heel Europa onderling te verbinden, de ontwikkeling van de nodige programmatuur en inhoud te bevorderen en te helpen bij de opleiding van degenen die met het aanieren van deze nieuwe technologieën zullen worden belast. 1 ' In navolging van Denemarken, waar het ministerie van Onderwijs onlangs een onderzoek heeft ingesteld naar de mogelijkheden om de innovatiecultuur en de ondernemingsgeest vanaf het lager en middelbaar onderwijs te stimuleren. Op het communautaire niveau is met de discussie aangevangen in het Witboek over onderwijs en opleiding. COM(95) 590 def. van 29. 11. 1995. 12 Uit het in 1995 onder 927 kleine en middelgrote ondernemingen uitgevoerde onderzoek in het kader van de Euromanagement-actie is gebleken dat de taalbarrière een beslissende factor bleef voor 67% van de kleine en middelgrote ondernemingen die van de communautaire O&O-programma's hadden kunnen profiteren. 13 Op basis van de lopende evaluatie van de omzetting door de Lid-Staten van de Aanbeveling van de Raad van 30 juni 1993 betreffende de toegang tot voortgezette beroepsopleiding. PB nr. L 181 van 23. 7. 1993. 2Ci 2. Mobiliteit bevorderen 1. 5. De mobiliteit van de studenten, onderzoekers, ingenieurs of wetenschappers tussen landen of tussen industriesectoren en tussen het onderwijs of het onderzoek en de industrie bevordert de overdracht van technologieën en de verspreiding van kennis. Ondanks maarregelen, zoals het programma "Opleiding en mobiliteit van onderzoekers", die bedoeld zijn om de mobiliteit tussen het onderzoek, de universiteit en het bedrijfsleven te stimuleren, wordt deze nog vaak afgeremd door praktische of culturele belemmeringen. Eveneens moet de mobiliteit tussen de industriesectoren worden vergemakkelijkt, nu de technologieën steeds meer "transsectoraal" worden. Het eind 1996 gepubliceerde Groenboek "Onderwijs-ooieiding-onderzoek: belemmeringen voor de transnationale mobiliteit"14 maakt duidelijk dat de belemmeringen voor de mobiliteit vooral voorkomen op het gebied van het verblijfsrecht, de sociale zekerheid, de fiscaliteit en het gebrek aan een wetgevingskader op Europees niveau, onder andere voor de leerlingen. 15 Op communautair niveau zal de Commissie de prioritaire maatregelen ten behoeve van de mobiliteit van studenten, leraren, ingenieurs en onderzoekers, die uit de discussie rond dit Groenboek zullen resulteren, ten uitvoer leggen. ïn de richtsnoeren voor het vijfde kaderprogramma voor onderzoek stelt de Commissie een uitgebreid programma voor dat de bevordering van het menselijk potentieel als prioriteit heeft. Hierin zou met name de nadruk moeten worden gelegd op de maatregelen ten behoeve van de transnationale plaatsing van jonge onderzoekers en ingenieurs in ondernemingen, met name het MKB, om daar de projecten voor innovatie of technologieoverdracht te begeleiden. Zij zal de nodige maatregelen nemen om in de communautaire programma's ter ondersteuning van de mobiliteit meer flexibiliteit in te bouwen, met name door: - de kosten voor de uitwisseling van personeel, in aanmerking te nemen bij de OTO-samenwerkingsprojecten op lange termijn en bij het gebruik van grote apparatuur16; - de steunmaatregelen voor mobiliteit en de onderzoekprojecten op elkaar af te stemmen zodat de begunstigden deze in eenzelfde innovatieproject kunnen combineren; - de leeftijdsgrenzen voor en de duur van toegestane detacheringen te versoepelen om zo de categorie van begunstigden te verruimen (oudere onderzoekers, MKB-personeel). Op nationaal niveau beveelt zij aan te zorgen voor een doeltreffende "interoperabiliteit" tussen de systemen voor beoordeling van ervaring of de mechanismen voor loopbaanontwikkeling (bij voorbeeld in de systemen ter beoordeling van oe onderzoekers in de overheidssector een positieve beoordeling opnemen voor de perioden die zij hebben doorgebracht in de industrie of met het werken aan industrieprojecten of voor verkregen octrooien, alsmede in de ondernemingen en de betrokken organisaties mechanismen instellen om in geval van externe mobiliteit een regelmatige loopbaan te garanderen). 3. Deelname van de betrokken actoren stimuleren en bewustmaking van het publiek 1. 6. Innovatie kan alleen worden ontwikkeld en verspreid indien de maatschappij ze aanvaardt. Zij wordt door veeleisende en voor nieuwigheden openstaande verbruikers gestimuleerd. Zij heeft niet alleen betrekking op de vooruitgang van de wetenschappelijke kennis en op technische prestaties. 14 COM(96)462. 15 Overigens heeft de Commissie een Groep van deskundigen onder voorzitterschap van mevrouw Veil belast met het onderzoek naar de hinderpalen die het vrije verkeer van werknemers en van personen nog in de weg staan. Op basis van het overleg zal de Groep voorstellen formuleren om de geconstateerde juridische, bestuursrechtelijke en praktische belemmeringen uit de weg te ruimen. Een voorbeeld van uitwisseling van personeel op korte termijn zijn de "short term scientific missions" van COST. 16 2 5 Technische of commerciële innovatie moet gepaard gaan met innovatie in de maatschappelijke organisatie- en communicatiememoden. Dit is vaak moeilijker daar gedragspatronen, waarden en status van de betrokken maatschappelijke groepen in het gedrang worden gebracht. Op dit gebied moeten bijzondere inspanningen worden geleverd. De noodzaak en de positieve effecten van verandering, m de ruime zin van het woord, moeten uitgebreid worden besproken. De mechanismen die het mogelijk maken de ondernemingen, de burgers en hun vertegenwoordigers te betrekken bij de discussie over de grote technologische keuzen en de maatregelen die gericht zijn op deelname van de werknemers, de gebruikers of de consumenten vergemakkelijken de acceptatie en bijgevolg het uiteindelijke succes van innovatie. Op deze gebieden kunnen talrijke nationale initiatieven en successen worden genoemd. De uitwisseling van ervaring tussen de Lid-Staten moer worden gestimuleerd. Dit moet in voorkomende gevallen ook gebeuren met het verzamelen in een pan-Europees netwerk van geslaagde processen, wanneer dat tot de verspreiding en de verbetering ervan kan bijdragen. 1. 7 De Commissie zal haar diverse middelen op een gecoördineerde wijze aanwenden om de optimale werkwijzen op te sporen en om de methoden te verspreiden ter vergemakkelijking van de deelname van de sociaal-economische actoren aan de uitvoering van innovatieprojecten die een groot maatschappelijk effect kunnen hebben. 1. 8. Zij zal meer samenwerking aanmoedigen tussen nationale of regionale organisaties die bevoegd zijn op het gebied van de bevordering van de wetenschappelijke en technische cultuur en van innovatie en zij zal de goede werkwijzen verspreiden in het kader van het programma INFO2000, meer bepaald via het netwerk van nationale knooppunten voor demonstratie en ondersteuning van multimedia-informatie (MIDAS). 1. 9. Zij zal de haalbaarheid bestuderen van een versterkte samenwerking tussen Europese televisies, met name binnen het MEDIA-programma, op «basis van geslaagde nationale experimenten, van voorlichtingsprogramma's of gepopulariseerde wetenschappelijke en technische programma's. Ook zal zij de middelen bestuderen om in audiovisuele fictie een realistisch beeld te geven van het wetenschappelijk werk. 4. Ondernemingenbeheer 1. 10. Het is uiteraard niet de bedoeling dat de overheid zich mengt in het beheer van de ondernemingen. Wel kan en moet zij een kader tot stand brengen dat gescnikt is voor de voortdurende verbetering van het beheer en de organisatie van de ondernemingen. De snelle verspreiding van informatie- en communicatietechnologieën zal in hoge mate tot deze aanpassingen bijdragen en moet actief worden ondersteund. Innovatie is namelijk in de eerste plaats een zaak van de ondernemingen en het beheer van veranderingen is een van de voornaamste uitdagingen waarmee zij worden geconfronteerd. Nu verlopen de veranderingen steeds sneller. Zij doen zich voor op de markten, in de technieken en in de bijbehorende ontwerp-, produktie- en organisatiemethoden. Om concurrerend te blijven moeten de ondernemingen in staat zijn om nieuwe technieken te integreren. Maar het is niet minder belangrijk dat zij hun structuren of hun organisatie vernieuwen en ieders methoden, rol en verantwoordelijkheid opnieuw definiëren. Zij zullen niet alleen permanente leerplaatsen, maar ook permanent lerende organisaties (learning enterprises) worden. De flexibele ondernemingen die snel kunnen inspelen op de veranderingen in hun omgeving, tot samenwerking kunnen komen met zeer diverse externe partners (andere ondernemingen, universiteiten, adviseurs, kenniscentra) en die zo flexibele kennisorganisaties vormen, blijken het best aangepast te zijn aan de innovatie-eisen. Innovatie wordt ook gestimuleerd door veranderingen in het regelgevend kader, de beschikbare middelen en de fmancierings- en communicatiemethoden. Ook de ondernemingen moeten waakzaam ?G blijven ren aanzien van de ontwikkelingen op deze gebieden waarbij 'economic intelligence' en commerciële en technologische observatie noodzakelijk zijn. De wedijver tussen ondernemingen, met name door middel van comparatieve evaluatie, is een doeltreffende manier voor het verspreiden van goede werkwijzen op deze gebieden. De tenuitvoerlegging van een aantal managementmethoden17 op het geschiktste niveau, moet worden uitgebreid, vooral in het MKB. 1. 11. De Commissie zal ten behoeve van de ondernemingen transnationale experimentele acties opzetten voor netwerkvorming rond bepaalde sectoren of bepaalde technologieën (zie punt C. 3(iii) hieronder). Doel van deze acties is de optimale werkwijzen te verkennen op het gebied van management en opleiding. Het resultaat van deze projecten zal op grote schaal in de Unie worden verspreid. In een Europese gids voor industriële innovatie zal aan de industriëlen een methode worden voorgesteld ter beoordeling van hun eigen sterke en zwakke punten op innovatiegebied, samen met een gids van de relevante bronnen voor bijstand en advies. 1. 12. In haar mededeling over de meting van de concurrentieprestaties van de Europese industrie18 heeft de Commissie gewezen op het belang van deze maatregel voor het verbeteren van de concurrentiekracht van de ondernemingen. De Lid-Staten worden verzocht de ontwikkeling te bevorderen van deze methode die de ondernemingen m staat stelt zich onderling te vergelijken met degene die op een aantal kerngebieden van hun werkzaamheden het best presteren (naar het voorbeeld van het Britse R&D Scoreboard of van de programma's voor bedrijfsbezoeken zoals de TOP-initiatieven in Duitsland en Spanje, Références in Frankrijk of Inside UK Enterprise). Van haar kant zal de Commissie de vorming van een netwerk tussen de diverse op nationaal niveau gevoerde acties ondersteunen. Zij zal een vergelijkend evaluatiesysteem ("benchmarkingsysteem") op Europese schaal opzetten, met name op het gebied van kwaliteit. 1. 13. De Lid-Staten worden verzocht hun activiteiten voor opleiding van bedrijfsleiders en van de sociale partners op het gebied van innovatiebeheer te versterken. De Commissie zal acties ondersteunen op het gebied van opleiding voor innovatiebeheer, met name door het ontwikkelen van Europese netwerken van "Business schools". Zij zal de samenwerking ervan met de industrie en met de organisaties die het MKB ondersteunen. Deze activiteiten zullen in het bijzonder gericht zijn op het stimuleren van het overleg over nieuwe organisatievormen voor ondernemingen en over het effect daarvan op de ondersteunende structuren en op het MKB. De Commissie zal tevens in het kader van de activiteiten uit hoofde van de doelstellingen 2 en 4 en van de communautaire initiatieven ADAPT en MKB, meer steun verlenen voor opleidingsactiviteiten voor bedrijfsleiders, met name in het MKB, voor nieuwe managementmethoden en voor de nodige opleidingsacties voor werknemers met het oog op de invoering van deze nieuwe methoden in de ondernemingen. 5. De overheid (i) Innovatie in de overheidssector 17 Deze methoden het verantwoordelijkheidsbesef en werknemersparticipatie, "concurrent engineering", flexibele of "intelligente" produktiemethoden en geïntegreerd logistiek beheer. kwaliteitszorg, stimulering teamwerk, omvatten van 18 "Toepassing van de benchmarkingmethode ter verbetering van het concurrentievermogen van de Europese industrie". COM(96) 463 van 9. 10. 1996. n 1. 14. Beleidsmakers houden steeds vaker rekening met innovatie en technologie. Niettemin hebben zij in het algemeen geen duidelijke kijk op de door technologie geboden kansen of mogelijkheden19 en op het specifieke karakter van de innovatiebevorderende maatregelen. De Lid-Staten worden verzocht bewustmakmgs- en voorlichtingsacties te ontwikkelen voor politieke beleidsmakers, hoge ambtenaren, vertegenwoordigers van regionale overheden en beheerders van projecten en financiële middelen over de kansen die technologie en innovatie bieden. 1. 15 De overheidsuitgaven benaderen en overtreffen in diverse landen van de Unie soms zelfs 50% van het bruto binnenlands produkt. In het licht hiervan kan een verbetering van de prestaties de verspreiding van innovatie bij de overheid en in de openbare sector een aanzienlijke directe weerslag hebben. Dat zou ook sterk moeten bijdragen tot de verbetering van de omgeving waarin de ondernemingen werken, zoals de Adviesgroep voor het concurrentievermogen (groep-Ciampi) in haar tweede rapport beklemtoont. De Commissie zal vanaf 1997 een aanvang maken met het organiseren van overleg en uitwisseling van ervaring over de bevordering en verspreiding van innovatie bij de overheid en in de openbare diensten door de huidige werkzaamheden te exploiteren en dit in samenwerking met het Europees Instituut voor Bestuurskunde. Over dit onderwerp zal in 1997 een conferentie worden georganiseerd en deze besprekingen kunnen begin 1998 leiden tot de publikatie van een Groenboek. 1. 16. Zij zal de acties voortzetten m het kader van het initiatief "Informatiemaatschappij" dat gericht is op de bevordering van innovatieve benaderingen m de overheidssector. (ii) Overheidsopdrachten 1. 17. Op het gebied van de overheidsopdrachten is een actievere rol van de concurrentie gewenst omdat deze de innovatie kan stimuleren. Talrijke bepalingen in de communautaire wetgeving inzake overheidsopdrachten voorzien, met name voor specifieke sectoren (zoals water en energie) in afwijkingen of bijzondere uitvoeringsbepalingen wanneer de opdracht betrekking heeft op innovatieve produkten of produktieprocessen; van deze mogelijkheden zou ten volle gebruik moeten worden gemaakt. Overigens kan het hanteren van prestatienormen leiden tot innovatieve technische oplossingen terwijl de concurrentie toch volledig blijft spelen. (iii) Analyse van innovatiebeleid en van innovatiesystemen 1. 18. Er moet een aandachtige folio w-up en een permanente analyse worden uitgevoerd van het innovatiegebeuren en van de resultaten en het effect ervan op het sociaal-economische leven. De vergelijkende studie van de innovatiesystemen, -beleidsvormen en -infrastructuren in de ontwikkelde landen, en met name in de Europese Unie, moet worden voortgezet en de uitwisseling van informatie en ervaring tussen de Lid-Staten moeten worden gestimuleerd. Gecoördineerd door de Commissie moet tevens vaart worden gezet achter de ontwikkeling van een systeem van geharmoniseerde statistische gegevens met onder meer regelmatige enquêtes over innovatie in de industrie, de dienstensector en het MKB, waarbij de administratieve lasten voor de ondernemingen niet mogen worden verzwaard. De Commissie zal haar systeem voor de verzameling en analyse van gegevens over onderzoek en innovatie versterken. Zij zal een permanent overzicht opstellen van de innovatieprestaties en van innovatiebeleid in Europa, waarbij deze met de rest van de wereld worden vergeleken. Zij zal regelmatig een verslag over innovatie in de Unie uitbrengen en op grote schaal verspreiden en daarbij steunen op de nationale en internationale studies en analyses op dit gebied. 19 Het aandeel van de politieke in de landen van de Unie die een politieke of wetenschappelijke opleiding hebben genoten, is beperkt. Recente enquêtes onder diverse regeringen hebben bevestigd dat slechts weinig regeringsleden overtuigde gebruikers van informatica of Internet zijn. leiders 10 'ïb - 1 - EEN INNOVATIECULTUUR BEVORDEREN t- Onderwijs en opleiding, initieel en permanent 1. 1. NIEUWE ACTIES Commissie • Oprichten van een forum "Opleiding en innovatie" voor de uitwisseling van ervaring en de verspreiding van optimale werkwijzen (1997). Lid-Staten en lagere overheden Kritisch overleg over de onderwijsprogramma's en -methoden en over de opleiding van opleiders. Aanpassen van de inhoud van de initiële opleidingen om creativiteit, ondernemingsgeest enz. zo jong mogelijk aan te Ieren. 2- Mobiliteit van onderzoekers, studenten en leraren Commissie Voorstellen van een uitgebreid programma ter bevordering van het menselijk potentieel in het vijfde kaderprogramma (eerste halfjaar 1997). Stimuleren van transnationale "Industrial Phd" (plaatsing van onderzoekers en ingenieurs in het MKB) (experimentele actie in 1997). Meer flexibiliseren van de communautaire steun voor mobiliteit (vijfde kaderprogramma). Lid-Staten • Maatregelen voor het tijdelijk plaatsen van onderzoekers in ondernemingen, met name in het MKB. Creëren van doeltreffende voorwaarden ter bevordering van de mobiliteit tussen onderzoek en ondernemingen (evaluatie van ervaring, loopbaanontwikkeling). 3- Innovatie en ondernemingenbeheer Commissie • Bevorderen van organisatorische innovaties onder gebruikmaking van de communautaire instrumenten (kaderprogramma, structuurfondsen, opleidingsprogramma's enz. ) (1997/98). • Opzetten van een prestatiemetingssysteem ("benchmarking") op Europese schaal (proefproject in 1997). 4- De overheid Commissie Ontwikkelen van de uitwisseling van ervaring op het gebied van de bevordering en verspreiding van innovatie bij overheden en openbare diensten. Conferentie in 1997 en Groenboek in 1998. Opstellen van een permanent overzicht van de prestaties en de beleidsmaatregelen op het gebied van innovatie in Europa (1997). Lid-Staten Ontwikkelen van bewustmakings- en voorlichtingsacties over het belang van innovatie ten behoeve van beleidsmakers en hoge ambtenaren. 11 ?oj -1 - EEN INNOVATIECULTUUR BEVORDEREN 1. 2. LOPENDE ACTIES DIE HET ÏNNOVATIEKADER IN EUROPA VERBETEREN 1- Onderwijs en opleiding, initieei en permanent Commissie Ten uitvoer leggen van de voorstellen van het Witboek over onderwijs en opleiding (met name Erasmus voor het leerlingwezen. Europees statuut voor leerlingen). • Proefprojecten ter bevordering van de onderlinge verPinding van scholen (initiatief "Leren m de informatiemaatschappij"). Lid-Staten en lagere overheden • Ontwikkelen van altemerende opleidingen, met name op universitair niveau. • Aanmoedigen van de doeltreffende beheersing van meerdere communautaire talen. I- Mobiliteit van onderzoekers, studenten en leraren Commissie en Lid-Staten Organiseren van een discussie over het Groenboek over de mobiliteit van onderzoekers, studenten en leraren en ten uitvoer leggen van de gevalideerde actielijnen; bestuderen en eventueel ten uitvoer leggen van de aanbevelingen van de groep-Veil. 3- Deelname van de betrokken actoren stimuleren en bewust maken van het publiek Commissie • Ontwikkelen van acties voor de verspreiding van goede werkwijzen op dit gebied. Lid-Staten Bevorderen van de wetenschappelijke en technische cultuur en van de kennis van de positieve effecten van innovatie. Commissie en Lid-Staten Betrekken van de ondernemingen, de burgers en hun vertegenwoordigers bij de discussie over de grote technologische keuzen. • Ontwikkelen van participerende maatregelen, met deelname van de werknemers, de gebruikers of de consumenten, om de acceptatie van innovatie te vergemakkelijken. 4- Innovatie en ondernemingenbeheer Commissie • Versterken van de opleidingsactiviteiten ten behoeve van innovatiebeheer. • Acties ter bevordering van de ontwikkeling van de praktijk van "benchmarking" tussen ondernemingen. 5- Pe overheid Lid-Staten Stimuleren van de concurrentie prestatienormen. in de overheidsopdrachten en van de toepassing van 12 3" ZJ- EEN GUNSTIG INNOVA TIEKADER TOT STAND BRENGEN 2. 1. Een voorwaarde voor het creëren van een gunstige omgeving voor innovatie is in de eerste plaats dat de concurrentie voiop kan spelen. Vervolgens moet ter bescherming van de intellectuele en industriële eigendom een doeltreffend systeem worden opgezet dat geen te hoge kosten meebrengt. Dit houdt ook in dat nauwgezet moet worden onderzocht hoe de lasten die op de ondernemingen drukken, en met name de administratieve formaliteiten, kunnen worden verlicht, zonder afbreuk te doen aan de bescherming van de consument op het gebied van gezondheid, veiligheid en milieu. Ten slotte moeten innovatoren gemakkelijk toegang krijgen tot de nodige financiering voor de diverse projectfasen en moet van de fiscale behandeling van innovatie een aanmoedigende werking uitgaan. /. Het administratief en wei- en regelgevend en kader (i) De concurrentie 2. 2. De concurrentie is een van de voornaamste katalysatoren voor innovatie. Innovatie wordt door de bestrijding van monopolies en door de openstelling en de liberalisering van de markten gestimuleerd. De Commissie heeft in haar concurrentiebeleid steeds bijzondere aandacht besteed aan innovatie. Zij zal er dan ook verder op toezien dat de concurrentie op de interne markt en op internationaal niveau volledig kan spelen. Zij zal haar activiteiten voortzetten ten behoeve van de liberalisering en deregulering van de sectoren van de Europese economie die tot dusver beschermd of te sterk gesegmenteerd waren. 2. 3. De Commissie ziet in dat bij de toepassing van het mededingingsrecht een goede werking van het octrooistelsel uit economisch oogpunt zeer belangrijk is. Zij garandeert de octrooihouder door middel van de toepassing van individuele vrijstellingen en door middel van groepsvrijstellingen voor overeenkomsten voor technologieoverdracht maximale vrijheid om zijn octrooi zonder ongerechtvaardigde concurrentieverstoring te exploiteren. Onlangs20 heeft zij een nieuwe verordening goedgekeurd inzake groepsvrijstellingen voor overeenkomsten betreffende technologieoverdracht, wat een aanzienlijke vereenvoudiging van de tot dusver voor dergelijke overeenkomsten geldende voorschriften tot gevolg heeft21. Zo heeft de Commissie in het verleden ook regels goedgekeurd betreffende de vrijstelling voor specialisatieovereenkomsten22 en onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomsten23. De bedoeling daarvan is het systeem van individuele aanmeldingen en de behandeling geval per geval te vermijden en niettemin rechtszekerheid te waarborgen. Deze beide vrijstellingen lonen op 31 december 1997 af en de Commissie zal ze na de eventuele publikatie van een groenboek herzien en ze verlengen en aan de huidige eisen aanpassen. De voorschriften betreffende staatssteun op het gebied van onderzoek en ontwikkeling (nieuw kader van februari 1996) zijn bedoeld om de diverse actoren op dit gebied gelijk te behandelen. De Commissie stelt de Lid-Staten voor om in aansluiting op de aangevangen discussie over de herziening van de concentratieverordening het toepassingsgebied van het Europees toezicht op fusies te verruimen om een groter aantal activiteiten van communautair belang te dekken en te voorkomen dat ondernemingen samenwerkingsovereenkomsten gelijktijdig moeten aanmelden bij talrijke nationale overheden die zeer verschillende materiële criteria, termijnen en procedures hanteren. Op de 20 Verordening (EG) nr. 240/96 van de Commissie van 31 januari 1996. PB nr. L 31 van 9. 2. 1996. 21 De nieuwe verordening maakt namelijk een einde aan de discrepanties die bestonden tussen de betreffende verordening betreffende knowhow-licentieovereenkomsten, heft meerdere bepalingen op die in deze verordeningen groepsvrijstelling verhinderden of brengt deze bepalingen over naar de oppositieprocedure (waarvan de termijn van zes naar vier maanden werd teruggebracht) en bevat nieuwe bepalingen inzake geoorloofd gebruik die de contractuele vrijheid van de partijen vergroten. octrooilicentieovereenkomsten en de verordening 22 Verordening (EG) nr. 417/85 van de Commissie van 19 december 1984. PB nr. L 53 van 22. 2. 1985. 23 Verordening (EG) nr. 418/85 van de Commissie van 19 december 1984. PB nr. L 53 van 22. 2. 1985. 13 fusies van communautair belang zou bijgevolg op basis van uniforme criteria worden toegezien door de Commissie die als enige Europese antitrust-dienst optreedt. Overigens steit de Commissie voor de behandeling van de structurele gemeenschappelijke ondernemingen te harmoniseren. Ten slotte legt de Commissie momenteel de laatste hand aan een Groenboek over de reglementering van verticale overeenkomsten (alleenverkoopovereenkomsten enz. ) in het mededingingsrecht. Voor de nieuwe technologisch hoogwaardige prooukten. waarvoor de markten steeds vaker onderling verweven zijn, is de uitwisseling van informatie russen de diverse diensten die toezicht uitoefenen op de naleving van de mededingingsregels zeer nuttig. De Commissie zal dan ook haar dialoog voortzetten met de Amerikaanse concurrentieautonteiten om de marktdefinities, met name in de overeenkomsten met een sterke technologische component, op elkaar af te stemmen. (ii) De bescherming van de intellectuele en industriële eigendom • Aanpassing van de basisstructuur 2. 4. De basisarchitectuur van het Europese systeem ter bescherming van industriële eigendom is veel te ingewikkeld. Er werd gekozen voor een "communautaire" oplossing voor merken, ontwerpen en modellen (het Bureau voor harmonisatie binnen de interne markt in Alicante) en voor nieuwe gewassen (het Communautair bureau voor planterassen dat voorlopig in Brussel is gevestigd) waar overigens de eerste titels van communautaire bescherming onlangs zijn verleend. Voor het Europees octrooi (en voor het Gemeenschapsoctrooi) is daarentegen gekozen voor een internationaal verdrag. De Gemeenschap kan internationale overeenkomsten afsluiten (TRIPS-overeenkomsten in het kader van de GATT bij voorbeeld). Zij kan ook regelgeving uitvaardigen , maar het risico bestaat dat deze geen invloed hebben op het Europees Octrooiverdrag. Er bestaan momenteel in de Europese Unie drie octrooistelsels, waarvan er slechts twee volledig operationeel zijn. Enerzijds is er het nationaal octrooi en anderzijds het Europees octrooi dat is ingesteld bij het in 1973 in München ondertekend Europees octrooiverdrag en wordt beheerd door het Europees Octrooibureau industriële eigendomstitel , maar biedt bescherming in zoveel Europese landen als de aanvrager wenst. Dit systeem heeft het voordeel dat het zeer flexibel is. maar er zijn ook enkele nadelen aan verbonden die te maken hebben met de complexiteit en de kosten ervan^^. Bovendien voorziet dit systeem niet in een rechtbank die op Europees niveau bevoegd is om octrooigeschillen te beslechten, zodat het risico blijft bestaan dat de in de Lid-Staten bevoegde rechtbanken tot verschillende uitspraken komen. (München). Het Europees octrooi is geen eenvormige De basisstructuur van het octrooistelsel zou moeten worden aangevuld met de inwerkingtreding van het derde beschermingssysteem, namelijk het Gemeenschapsoctrooi dat is ingesteld bij het verdrag van Luxemburg uit 1975. Tot dusver is dit verdrag, dat in 1989 werd gewijzigd, nog steeds niet in werking getreden doordat vertraging is ontstaan bij de ratificatie door de twaalf Lid-Staten die het hebben ondertekend. Het octrooistelsel in Europa is ingesteld door middel van internationale verdragen. De reden daarvan is dat deze initiatieven werden genomen toen de Gemeenschap op dit gebied nog niet bevoegd was. Dit is nu verleden tijd en het Hof van Justitie heelt herhaaldelijk erkend dat de Gemeenschap bevoegd is om op octrooigebied op te treden, indien dit bijdraagt tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het Verdrag (vrij verkeer van goederen of vaststelling van de voorwaarden voor een niet-vervalste concurrentie). Volgens de adviezen van de gebruikers van het octrooistelsel in Europa schenkt het Europees octrooi redelijk voldoening, hoewel twee belangrijke correctiemaatregelen spoedig moeten worden aangebracht. De eerste heeft betrekking op de octrooieerbaarheid van biotechnologische uitvindingen, waar de huidige onzekerheid zou moeten worden gecorrigeerd door de spoedige goedkeuring van het door de Commissie eind 1995 ingediende nieuwe voorstel voor een richtlijn. De tweede heeft betrekking op de vermindering van de kosten van het Europees octrooi, die zou kunnen worden bereikt 24 De totale kosten voor het verkrijgen en handhaven van een octrooi in acht Lid-Staten bedraagt 120 000 $ (tegenover 13 000 $ voor heel de Verenigde Staten). 14 11 door een herziening van het systeem van de rechten die door het Europees Octrooibureau worden geheven, alsmede door de aanpassing van de regeling voor vertalingen van het Europees octrooi, twee onderwerpen die momenteel binnen het Bureau worden besproken. Bij het Gemeenschapsoctrooi kan men zich afvragen of het in zijn huidige vorm nog voldoet aan de toen bepaalde doelstellingen, dan wel of het niet moet worden aangepast aan de ontwikkeling van het Europese bouwwerk en aan de behoeften van de gebruikers. Zo heeft het Verdrag in zijn huidige vorm alleen betrekking op de twaalf Lid-Staten die het Verdrag van Luxemburg in 1989 hebben ondertekend, terwijl de laatste en de komende uitbreidingen van de Gemeenschap een aanpassing van het verdrag aan deze nieuwe situatie noodzakelijk maken. De Commissie zal tegen september 1997 een groenboek over het Gemeenschapsoctrooi opstellen. Het is de bedoeling dat in dit kader wordt nagegaan: • of het verdrag van Luxemburg inzake het Gemeenschapsoctrooi dient te worden omgezet in een stelsel dat onder het Verdrag ressorteert; • • • in hoever het nationaal octrooirecht meer op communautair niveau dient geharmoniseerd: te worden in hoever verbindingslijnen tussen het Europees octrooistelsel en het Gemeenschapsoctrooistelsel tot stand dienen te worden gebracht; in hoever het stelsel van rechten en vergoedingen zo kan worden aangepast dat het aan de geleverde diensten voldoet en de bescherming van innovatie niet afremt. • Het specifieke geval van biotechnologie en van de informatiemaatschappij 2. 5 In de technologisch geavanceerde sectoren zoals de informatiemaatschappij of de biotechnologie staan grote en urgente economische belangen op het spel. 25 Snelle actie of reactie is onontbeerlijk. Daarom moet men snel komen tot een wereldwijde harmonisatie van de beschermingsregels op het gebied van de nieuwe technologieën, wil men een relevante onderzoekcapaciteit in Europa handhaven, de oprichting van nieuwe ondernemingen stimuleren en de resultaten marktrijp maken. De medebeslissingsprocedure moet voor hei nieuwe voorstel voor een richtlijn betreffende de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen zo spoedig mogelijk worden afgerond. De Commissie zal van haar kant actief deelnemen aan het komende overleg over de herziening van artikel 27 van de TRIPS-overeenkomst en aan de vervolgbesprekingen over het Verdrag inzake biologische diversiteit. Zij zal er bij deze besprekingen voor zorgen dat de Europese industrie niet met minder gunstige voorwaarden dan haar concurrenten wordt geconfronteerd als gevolg van restrictieve benaderingen op het gebied van intellectuele-eigendomsrechten. Overeenkomstig artikel 27, lid 1, van deze overeenkomst kunnen alle uitvindingen, van produkten of procédés, op alle technologische gebieden, worden geoctrooieerd. Dit betekent dat in principe de informaticaprogrammas en de uitvindingen op het gebied van programmatuur kunnen worden geoctrooieerd. Het Amerikaanse octrooibureau neett op grond daarvan besloten om in een aantal gevallen octrooien ïnformaticaprogramma's waarvoor de auteursrechtelijke bescherming, die in de regel wordt toegepast, onvoldoende zou zijn, iets wat in Europa onmogelijk is. Deze situatie zal nog ingewikkelder worden met de ontwikkeling van multimediaprogrammatuur en met de komst van de informatiemaatschappij. te verlenen voor Wat de octrooieerbaarheid van programmatuur en de gevolgen van de technologieën van de informatiemaatschappij op de intellectuele-eigendomsrechten betreft, is de Commissie onlangs overleg begonnen met de betrokken kringen om zo nodig de harmonisatie tussen de wetgevingen van 25 78% van de inkomsten van de inform aticasector is afkomstig van produkten die slechts sedert twee jaar of minder op de markt zijn. De biotechnologiemarkt, die in 1996 op minder dan 10 miljard ecu werd geschat, zou tegen het jaar 2000 bijna 80 miljard ecu moeten bereiken. ("De toekomst uitvinden - Europees onderzoek ten dienste van de burger'. COM(96) 332 def. ). 15 35 over "Het gepubliceerd de Lid-Staten aan te vullen. Tot dusver heeft de Gemeenschap sinds 1991 vijf richtlijnen goedgekeurd over de auteursrechten en aanverwante rechten. Om het hoofd te bieden aan de nieuwe uitdagingen die gepaard gaan met de ontwikkeling van de informatiemaatschappij heeft de Commissie een Groenboek in de auteursrecht informatiemaatschappij", dat een brede discussie in de betrokken kringen op gang heeft gebracht. De Commissie heeft zopas een Mededeling aan de Raad en aan het Europees Parlement over het vervolg op het Groenboek goedgekeurd. In deze mededeling worden vier prioritaire thema's genoemd waarvoor binnenkort wetgevingsvoorstellen (reproduktierecht, openbare-mededelingsrecht, rechtsbescherming van de integriteit van technische systemen en verspreidingsrecht). Bovendien moet bijzondere aandacht worden besteed aan de vraagstukken inzake toepassing van de aansprakelijkheidsvoorschriften m het mondiale kader van de de informatiemaatschappij. zullen worden ingediend naburige rechten de en • Overige harmonisatiemaatregelen 2. 6. Gezien het groot economisch belang van ontwerpen en modellen en van de verschillen tussen de Lid-Staten wat de bescherming van vormgeving betreft zal de Commissie haar inspanningen voortzetten met het oog op de harmonisatie van de nationale wetgevingen26 en op het creëren van een Gemeenschapsrecht ter zake27. Voor uitvindingen van werknemers zal zij een studie laten uitvoeren over de noodzaak en de eventuele inhoud van een harmonisatie van de nationale wetgevingen en zal zij hierover een discussie met de betrokken kringen op gang brengen. Ten slotte zal zij in het licht van de commentaar op het Groenboek over gebruiksmodellen nagaan of een ontwerp van communautaire wetgeving op dit gebied nuttig is. 2. 7. Zoals de Commissie in het Vertrouwenspact voor de werkgelegenheid in herinnering brengt, zal het potentieel van de interne markt niet kunnen worden geëxploiteerd voordat de desbetreffende richtlijnen in de nationale wetgevingen zijn omgezet en doeltreffend worden toegepast. Meer bepaald op het kerngebied van de intellectuele eigendom is de situatie zorgwekkend, aangezien slechts eén richtlijn door alle Lid-Staten is omgezet. De Commissie vraagt de betrokken Lid-Staten hun verantwoordelijkheid te nemen en vóór eind 1996 de vereiste wetsvoorstellen bij hun parlement in te dienen. 28 • Vermindering van de kosten 2. 8. Op het gebied van octrooien zijn de aanvullende voorstellen bedoeld voor het regelen van de netelige vraagstukken van de vertalingen, van de afstemming op de stelsels van de concurrerende landen wat toepassingsgebied en kosten betreft en van de bijstand bij de bestrijding van namaak. De Commissie steunt de inspanningen van het Europees Octrooibureau met het oog op de vermindering van de kosten voor het aanvragen en handhaven van octrooien, onder meer door de (naar het voorbeeld van het herziening van de bestaande eisen voor vertalingen Gemeenschapsoctrooiverdrag uit 1975 dat enkel vertaling van de samenvatting en in geval van geschillen over de bescherming vereist) en zal nagaan of het nuttig is stimulerende maatregelen te nemen ten behoeve van het MKB, de individuele uitvinders en de universiteiten ("small entity fee"). Met het oog op een betere toewijzing van de middelen in verband met de rechten op het Europees octrooi worden de Lid-Staten verzocht het huidige systeem te bestuderen waarin een verdeelsleutel wordt gehanteerd voor de rechten voor handhaving van de Europese octrooien (momenteel 50% gestort aan het Europees Octrooibureau en 50% behouden door de verdragsluitende staten). Hierbij moeten de volgende vragen worden gesteld: 1) is het aannemelijk dat met de rechten voor handhaving 26 Gewijzigd voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en van de Raad inzake de rechtsbescherming van modellen. COM(96) 66 def. PB nr. C 142 van 14. 5. 1996, blz. 7. 27 Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en van de Raad betreffende Gemeenschapsmodellen. COM(93) 342 def. PB nr. C 29 van 31. 1. 1994, blz. 20. 28 Actie voor de werkgelegenheid in Europa: een vertrouwenspact. CSE (96) 1 def. van 5. 6. 1996, blz. 8. 16 3*. van Europese octrooien oe nationale octrooistelsels gedeeltelijk worden gefinancierd? 2) moet de huidige verdeelsleutel behouden blijven of worden gewijzigd? 3) heeft dit stelsel, in het kader van de bevordering van innovatie, geen negatieve gevolgen, met name wanneer een groot gedeelte van deze in de algemene staatsbegroting vloeit en niet wordt besteed aan middelen rechtstreeks werkzaamheden die direct met innovatie te maken hebben? • Bevordering van bescherming 2. 9. Acties om de ondernemingen bewust te maken van alle mogelijkheden die het beschermings- en opleidingssysteem biedt, zijn een noodzaak. De Commissie zal in het vijfde kaderprogramma haar activiteiten op dit gebied versterken en met name: • de uitwisseling van goede werkwijzen russen de Lid-Staten (in het bijzonder de nationale octrooibureaus) en met het EOB voor de verspreiding van "octrooi-informatie", en met name van de methoden om deze informatie voor het MKB toegankelijker en verstaanbaarder te maken; • de controle van de nieuwheid van de onderzoeksvoorstellen29 en het opzetten van een voorlichtingsdienst voor de deelnemers aan het kaderprogramma ("IPR-Helpline"). 2. 10. Overigens worden de Lid-Staten verzocht hun opleidingsactiviteiten op het gebied van bescherming te ontwikkelen en er de internationale dimensie ten volle in te integreren30. • Bestrijding van namaak 2. 11. Namaak is een dure aangelegenheid31 en is vooral een groot risico voor kleine en middelgrote ondernemingen, die vaak aarzelen om een zaak bij de rechtbank aanhangig te maken, vooral in een derde land. De Lid-Staten worden verzocht bijstand te organiseren voor het MKB en voor universiteiten in geval van geschillen en eventueel leningsprocedures in te stellen voor het financieren van de kosten van een octrooi en van de invoering van verzekeringsstelsels om de ondernemingen en met name het MKB te beschermen tegen inbreuken op hun intellectuele- en industriële-eigendomsrechten. De Commissie heeft een studie in opdracht gegeven over de potentiële rol van de Unie ter aanvulling van de nationale acties bij de bestrijding van namaak en zal op basis van de resultaten ervan overleg organiseren. (iii) De administratieve vereenvoudiging 2. 12. "De wettelijke en administratieve vereisten kosten in Europa veel te veei geld. Volgens sommige onderzoeken belopen deze kosten meer dan 100 miljard ecu per jaar32, vooral ten nadele van het 29 Uit de experimentele in het kader van het toepassing van het systeem QUICK SCAN Innovatieprogramma, in samenwerking met het OEB, blijkt dat de kosten van de controle minder dan 0,5% van de totale kosten van het project bedragen en dat het gevolgen heeft voor circa 5% van de projecten die opnieuw worden gedefinieerd, gereorganiseerd of afgewezen bij gebrek aan voldoende nieuwheid. 30 Naar het voorbeeld van Duitsland dat in het eerste halfjaar van 1996 honderd onderwijsposten in het hoger technisch onderwijs heeft gecreëerd. 31 In 1994 heeft de Europese industrie bijna 2 miljard ecu besteed aan gerechtelijke of buitengerechtelijke verdediging van octrooien. 32 In 1995-1996 is uit een enquête van het Franse ministerie van de Industrie onder 8 000 kleine en middelgrote ondernemingen gebleken dat de gemiddelde jaarlijkse kosten voor het beantwoorden van door de overheid toegezonden formulieren overeenkwam met drie maanden volle salarissen. 17 V MKB. Zowel de communautaire werkwijze als die van de nationale autoriteiten moet op dat punt worden herzien. ;,3j Er is een stap in deze richting gezet met het opzetten van de groep-Molitor34 en met de oprichting door de Commissie, in het kader van haar geïntegreerd programma voor het MKB en de ambachtelijke sector, van het Comité voor de verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat. Dit comité is het kader voor de uitwisseling van goede werkwijzen op dit gebied tussen de Lid-Staten en de Gemeenschap. De Commissie zal het Comité voorstellen een specifieke innovatieactie uit te voeren. • Oprichting van ondernemingen De formaliteiten die gepaard gaan met de oprichting van een onderneming en alle andere verplichte procedures zijn voor de Europese ondernemingen in het algemeen ingewikkelder en nemen meer tijd in beslag dan voor hun concurrenten. Dit heeft een nadelige uitwerking op hun dynamisme, met name op hun concurrentiekracht. Uit de aangevangen studies en besprekingen is gebleken dat sommige Lid-Staten al een uitgebreide actie voor administratieve vereenvoudiging hebben opgezet. Zo werden de formaliteiten voor de oprichting van een onderneming in een aantal landen van de EU beperkt tot één formulier en één one-stop-shop. De landen die geen dergelijke maatregelen hebben goedgekeurd, worden verzocht deze procedures als voorbeeld te nemen en de formaliteiten voor de oprichting van nieuwe ondernemingen te vereenvoudigen. (De stimuleringsmaatregelen voor de oprichting van ondernemingen worden tevens behandeld in de punten B. 2 (i) (Financiering) en Cl (iii) (Oprichting van technologiegenchte ondernemingen). • Analyse van de impact van de regelgeving op innovatie 2. 13. Op het gebied van de interne markt heeft de Commissie zopas een proefproject gestart ter vereenvoudiging van de wetgeving in vier proefsectoren. Dit initiatief SLIM (Simpler Legislation for the Internal Market) is een toetssteen voor uitgebreidere acties. Indien het een succes wordt, zal de Commissie bij de selectie van nieuwe sectoren die in het kader van het initiatief SLIM worden behandeld, rekening houden met het mogelijke effect van de wetgeving op innovatie en zal zij de betrokken SLIM-teams vragen aan dit aspect tijdens hun besprekingen de nodige aandacht te schenken. De Commissie zal. naar het voorbeeld van wat in sommige andere Lid-Staten worden gedaan, experimenteren met een mechanisme voor een voorafgaande evaluatie van het effect van de regelgeving op innovatie35 in het kader van de algemene richtsnoeren voor het wetgevingsbeleid. 36 33 Actie voor de werkgelegenheid in Europa: een vertrouwenspact. CSE (96) 1 def. van 5. 6. 1996, blz. 8. 34 Opmerkingen van de Commissie over het rapport van de groep van onafhankelijke deskundigen inzake de vereenvoudiging van wettelijke en administratieve regelingen. SEC(95)2121 def. van 29. 11. 1995. 35 Naar het voorbeeld van het Duitse federale ministerie van Economische Zaken dat in zijn in 1993 goedgekeurde rapport "De toekomst van Duitsland als industriële vestigingsplaats" vermeldt dat "de bestaande en in voorbereiding zijnde wetgevende bepalingen en besluiten van de overheid worden gecontroleerd om te zien of zij de innovatie-inspanningen belemmeren en om in de toekomst wetgeving te verhinderen die hiertoe leidt. " Anderhalfjaar werd binnen het ministerie van Onderzoek, Technologie en Onderwijs een werkgroep voor "Deregulering van onderzoek en innovatie" opgezet. In deze werkgroep worden de wetten, reglementen enz. uit het oogpunt van onderzoek en innovatie doorgelicht. De werkgroep wordt geadviseerd door externe deskundigen van diverse disciplines. De opmerkingen worden naar het bevoegde ministerie doorgestuurd, dat verplicht is daarop te reageren. Uit de tot dusver opgedane ervaring blijkt dat 70 à 80% van de klachten niet ter zake is of dat gemakkelijk een oplossing kan worden gevonden door een adequate toepassing van de bestaande regels. Een ander belangrijk probleem dat aan de orde is gesteld en dat met coördinatie te maken heeft, is dat van de vermenigvuldiging van wetteksten die hetzelfde onderwerp betreffen maar vanuit verschillende invalshoeken. Coördinatie is hier het probleem. 18 V- Overigens zou bij de uitvoering van de communautaire voorschriften door de nationale overheden naar meer homogeniteit moeten worden gestreefd. Dat vergt een betere samenwerking tussen de bevoegde instanties van de Lid-Staten, overeenkomstig de resolutie van de Raad van 8 juli 199637. De Commissie zal haar ondersteunende acties, met name op het gebied van uitwisseling en gezamenlijke opleiding van nationale ambtenaren, ontwikkelen naar het voorbeeld van de programma's Mattheus en Karolus. • One-stop-shops voor innovatieondersteuning 2. 14 De bereidheid van de overheden en van de privébedrijven om het MKB ondersteunende diensten te verlenen, heeft vaak geleid tot de vermenigvuldiging op nationaal of regionaal niveau van structuren voor advies, informatie en bijstand waarvan het nut voor het doelpubliek niet steeds duidelijk is. De Lid-Staten waaren nog geen initiatief in die zin is genomen, worden verzocht om het MKB netwerken van one-stop-shops te bieden die op lokaal of regionaal niveau werken en waartoe de ondernemingen en andere innovatieactoren zich kunnen wenden voor vraagstukken op het gebied van innovatieondersteuning en om de door de nieuwe informatie- en communicatietechnologieën geboden mogelijkheden op dit gebied optimaal te benutten. Op communautair niveau zal de Commissie desbetreffende goede werkwijzen verspreiden en zorgen voor een betere coördinatie tussen de diverse onderzoeks- en innovatieondersteunende netwerken waarvoor zij bevoegd is. Zij zal er tevens voor zorgen dat deze netwerken en de nationale organisaties die in de Lid-Staten dezelfde rol vervullen, beter op elkaar aansluiten om zo te kunnen steunen op de bestaande organisaties die bewezen hebben over de nodige kennis te beschikken. Zij zal de Euro Info Centres bevorderen als eerste contactpunten voor de kleine en middelgrote ondernemingen die nog geen banden hebben met andere netwerken. 38 (iv) Het vennootschapsrecht Er zijn initiatieven vereist inzake het statuut van de Europese vennootschap, de bevordering van het EESV en het statuut van de gemeenschappelijke onderneming of van de besloten vennootschap. • Het statuut van de Europese vennootschap 2. 15. De goedkeuring van het statuut van de Europese vennootschap zou het mogelijk maken sommige belemmeringen voor innovatie op te heffen die het gevolg zijn van de toepassing van vijftien verschillende rechtsstelsels en zou bijdragen tot het aantrekken van privékapitaal voor de verwezenlijking van grote innovatieprojecten. De Europese ondernemingen zouden beschikken over een wetgevingskader dat aangepast is aan de interne markt en aan de wereldwijde concurrentie. ^ De Commissie is in november 1995 begonnen met een uitgebreid overleg op communautair niveau met de Instellingen en met de sociale partners over haar Mededeling van 14 november 1995 inzake de voorlichting en de raadpleging van de werknemers40. Hoofddoel van deze Mededeling is het communautaire kader op dit gebied vollediger en coherenter te maken en de goedkeuring te vergemakkelijken van het statuut van de Europese onderneming dat bij de Raad op tafel ligt, en bijgevolg ook van andere voorstellen betreffende statuten zoals het statuut van de 36 SEC(95) 2255/7. 37 PBnr. C 224 van 1. 8. 1996. 38 Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende een derde meerjarenprogramma voor het midden- en kleinbedrijf in de Europese Unie. COM(96) 98 def. van 20. 3. 1996. 39 De groep-Ciampi heeft geschat dat het ontbreken van dit statuut de ondernemingen jaarlijks 30 miljard ecu extra kost. De Europese Raad heeft aan het slot van de Top van Florence gevraagd vaart te zetten achter de besprekingen met het oog op de sroedige goedkeuring van het statuut. 40 COM(95) 547 def. van 14. 11. 1995. 19 n Europese coöperatieve vennootschap, de Europese vereniging en de Europese onderlinge maatschappij, alsmede het voorstel voor de vijfde richtlijn betreffende grensoverschrijdende fusies. De Commissie heeft een groep van vooraanstaande deskundigen opgericht die tot taak heeft voorstellen te presenteren om deze dossiers weer vlot te krijgen. • De overige vennootschapsvormen 2. 16. Het Europees Economisch Samenwerkingsverband (EESV) is een instrument voor samenwerking tussen ondernemingen dat zijn nut voor het opzetten en beheren van innovatieprojecten al heeft bewezen. De Commissie moedigt een betere verspreiding van informatie over het EESV aan. 2. 17. Bij het zoeken naar een structuur die een werkelijke juridische integratie mogelijk maakt, onderzoekt de Commissie of naast de samenwerking die het EESV mogelijk maakt een statuut van gemeenschappelijke onderneming haalbaar is op basis van artikel 130 N van het Verdrag. Dit zou de Gemeenschap de mogelijkheid bieden om dergelijke ondernemingen of andere structuren op te richten die noodzakelijk zijn voor de goede uitvoering van programma's voor communautair onderzoek en technologische ontwikkeling en demonstratie. 2. 18. Het blijkt eveneens nuttig te zijn op nationaal niveau een vereenvoudigd statuut voor een besloten vennootschap in het leven te roepen. Met een dergelijk flexibel juridisch instrument zou de oprichting worden bevorderd van kleine ondernemingen en vennootschappen met een besloten aandeelhouderschap die vaak zeer innovatief zijn, zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de beschermingsmaatregelen die het vennootschapsrecht de vennootschappen met een gespreid aandeelhouderschap moet blijven bieden. (v) Normen 2. 19. Een omgeving creëren voor normen die innovatie eerder bevorderen dan afremmen houdt in dat prestatienormen en vrijwillige overeenkomsten worden bevorderd, dat het opstellen van de normen en de wetenschappelijke en technische ontwikkeling (normonderzoek) beter op elkaar worden afgestemd en dat de ontwerpers en de gebruikers van de normen, met name het MKB beter worden voorgelicht. De Lid-Staten (en de Europese normalisatiecomités voor de gebieden waarvoor zij bevoegd zijn) worden verzocht de goedkeuring te bevorderen van vrijwillig tussen fabrikanten en leveranciers overeengekomen normen en in de technische regelgeving en de normen die zij uitvaardigen, alsmede voor de overheidsopdrachten telkens wanneer dat mogelijk is te kiezen voor prestatienormen, waardoor de ontwerpers van nieuwe produkten een grotere vrijheid wordt geboden en de concurrentie tussen de leveranciers wordt gestimuleerd. De Lid-Staten worden tevens verzocht hun voorlichtings- en bewustmakingsacties op het gebied van normen voor ondernemingen, maar ook voor industriële vormgevers en onderzoekslaboratna die normonderzoek doen industrie en het MKB aan normalisatieorganisaties en -comités te bevorderen. te versterken en de deelname van de De Commissie stelt voor om in het vijfde kaderprogramma meer aandacht te besteden aan het op elkaar afstemmen van de onderzoeksprojecten die gericht zijn op de perfectionering van nieuwe technologieën (met name de normvoorbereidende acties), alsmede aan de toepassing van de wetenschappelijke kennis op het meten van prestaties (normonderzoek en métrologie). Voor het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek (GCO) is op dit gebied een specifieke rol weggelegd. en normalisatieactiviteiten standaardisatie- en van de De Commissie zal de initiatieven van de marktactoren stimuleren die erop gericht zijn om in het kader van de proefprojecten voor experimentering, validering en demonstratie nieuwe normen toe te passen. De Commissie zal een positieve wisselwerking tussen de sectoren aanmoedigen door de integratie van gestandaardiseerde produkten en diensten en optimale werkwijzen van de meest innoverende sectoren in de meest traditionele industriesectoren te bevorderen. 20 M 2. Het financiële kader (i) Financiering 2. 20. De kwestie van de financiering is een van de hoofdprioriteiten die uit de discussie over het Groenboek naar voren is gekomen. Op dit gebied hangt veel af van het privé-initiatief of van de nationale of regionale autoriteiten. De na te streven doelstellingen omvatten: • ontwikkeling van een transeuropese kapitaalmarkt voor innovatieve ondernemingen, die de tegenhanger kan worden van de Amerikaanse NASDAQ, alsmede aanmoediging van aanvullende initiatieven op nationaal niveau; 21 * aanmoediging van investeringen in risicokapitaal en in eigen vermogen, met name voor de nieuwe ondernemingen (startkapitaal) en de snel groeiende innovatieve ondernemingen die ten grondslag liggen aan de schepping van talrijke nieuwe arbeidsplaatsen41; • verbetering van de verbindingslijnen tussen de innovatieactoren (onder wie de deelnemers aan programma's voor communautair onderzoek) en de financiële wereld42. De Commissie moet zich er van haar kant van vergewissen dat gunstige basisvoorwaarden voorhanden zijn, waaronder vooral de doeltreffende werking van de interne markt en de naleving van de mededingingsregels. Zij zal zich overigens ook inspannen voor de verspreiding van goede werkwijzen en de toepassing ervan vergemakkelijken, met name door het ondersteunen van experimentele acties, maar ook door het inschakelen van de structuurfondsen en de volledige benutting van de bestaande instrumenten, zoals de Europese Investeringsbank of het Europees Investeringsfonds. * Ontwikkeling van de kapitaalmarkten voor snel groeiende ondernemingen 2. 21. De Commissie zal erop toezien dat de basisvoorwaarden worden gecreëerd voor de ontwikkeling en de goede werking in Europa van beurzen voor "snel groeiende ondernemingen". Met name dienen de Lid-Staten de richtlijnen over financiële diensten en informatie over ondernemingen in hun nationaal recht om te zetten, dient de samenwerking tussen de nationale controlerende instanties te worden versterkt en dienen de resterende wet- of regelgevende belemmeringen te worden opgeheven. Ook moet een gunstig klimaat voor de goede werking ervan worden gecreëerd wat betreft: - voorlichting van de ondernemingen en vervolgens voorbereiding van de gegadigden (volgens het "Meerjarenprogramma ten behoeve van het MKB in de Europese Unie" zal een deel van het Euromanagement-initiatief hierop zijn gericht); - methoden voor de verspreiding van informatie over de ondernemingen; - opleiding van de vereiste specialisten (analisten); - elektronische communicatiesystemen enz. Op basis van een studie in het kader van het Innovatieprogramma zullen de te ondernemen acties kunnen worden gespecificeerd. • Investeren in eigen vermogen voor innovatie 2. 22. De Commissie zal de bestaande goede werkwijzen verspreiden om het lange-termijnsparen levensverzekering, loonsparen, "business angels") naar risicoinvesteringen te (pensioenfondsen, richten. 2. 23. Zij zal streven naar de consolidering van de ontwikkeling van risicokapitaal in Europa door de verwezenlijking van een gunstig fiscaal en regelgevend kader in de Unie aan te moedigen en in de sector de invoering en de toepassing te bevorderen van prestatiestatistieken die het mogelijk maken deze prestaties op een objectieve en internationaal vergelijkbare wijze te beoordelen, met name om het aantrekken van nieuw kapitaal bij de institutionele beleggers te vergemakkelijken. 2. 24. Zoals aangegeven in het Vertrouwenspact voor de werkgelegenheid wil zij overigens een betere samenwerking tot stand brengen tussen de EIB en de structuurfondsen voor het ontwikkelen van de 41 In 1994 werd 310 miljoen ecu Europees risicokapitaal geïnvesteerd in projecten in de startfase, wat 5,7% vertegenwoordigde van de waarde van alle Europese risicokapitaalinvesteringen van dat jaar. In de VS bedroeg het overeenkomstige percentage 37%. Het aandeel van het in 1993 in technologiegerichte projecten bedroeg in 1993 in Europa 17% in waarde. In de VS bedroeg het aandeel circa 80%. 42 Om investeringen in geavanceerde-technologieprojecten te stimuleren heeft EUREKA in juni 1995 geleid tot de 'interlaken Declaration", die door banken in talrijke EUREKA-landen en door de EIB werd ondertekend. Deze verklaring komt neer op een goodwill-houding om aanvragen voor risico investeringen voor EUREKA-projecten vanuit een positieve houding, hoewel zonder enige garantie, te behandelen. 22 h<y financiële ontwikkelde regio's. instrumenten ten behoeve van innovatieve ondernemingen en projecten in minder 2. 25. De Commissie zal in samenwerking met het EIF nagaan of het mogelijk is om ondersteunende mechanismen voor risico-investeringen in te voeren, zoals die elders al met succes worden toegepast, met name in de Verenigde Staten (leningen gebaseerd op net bedrag van vrijgemaakte fondsen). Het hefboomeffect hiervan op het door de investeerders verwachte rendement is zodanig dat de impact van de fiscale behandeling ervan te verwaarlozen is. 2. 26. De Commissie zal zich inspannen om de maatregeien van het EIF ten behoeve van innovatie te versterken door een experimenteel mechanisme in te stellen om de risicokapitaalfondsen waarin het EIF zal participeren43 aan te sporen om te investeren in de eerste investeringsfasen en in innovatieve projecten. • Ontwikkelen van verbindingslijnen tussen investeerders en innovawren 2. 21. De Commissie zal de uitwisseling van ervaring en de verspreiding van goede werkwijzen tussen nationale en regionale publieke of particuliere actoren ontwikkelen44 en daarbij op de bestaande instanties steunen. Zij zal in het kader van het Innovatieprogramma de transnationale samenwerking voor de gezamenlijke beproeving van nieuwe methoden (b. v. technologiebeoordeling, gebruik van octrooien als garantie enz. ) ondersteunen. 2. 28. De Commissie zal inspanningen leveren om de privefinancienng (risicokapitaal) voor deelnemers aan communautaire onderzoeksprogramma's (en aan EUREKA) te verbeteren. Dit zou kunnen inhouden dat een "Innovation Financing Help Desk" wordt opgezet om de potentiële investeerders te informeren over de lopende projecten en over de mogelijkheden ervan (bij voorbeeld toegang tot EurotechData) en om de betrokken ondernemingen of onderzoekers te nelpen gemakkelijker toegang te krijgen tot privékapitaal, vooral op transnationaal niveau (bij voorbeeld informatie over de bronnen en de voorwaarden voor toegang tot risicokapitaal, de verwachtingen van de investeerders enz. ). (ii) Verplichte heffingen 2. 29. De Commissie heeft een aantal aanbevelingen en mededelingen goedgekeurd op gebieden die met de fiscale behandeling van innovatie te maken hebben. Twee voorbeelden daarvan zijn de mededeling over het fiscaal kader voor het MKB en de aanbeveling betreffende de belastingheffing bij kleine en middelgrote ondernemingen45. De Commissie heeft eerder beklemtoond dat een allesomvattende benadering van het vraagstuk van de verplichte heffingen (directe belastingen, indirecte belastingen, sociale-zekerheidsbijdragen) in het ruimere communautaire beleidskader noodzakelijk is De Europese Raad van Florence40 heeft de Raad gevraagd een rapport op te stellen over de ontwikkeling van de fiscale stelsels in de Unie, gelet op de behoefte om een fiscaal kader te creëren dat zowel de ondernemingen ais de schepping van werkgelegenheid stimuleert. Dit rapport zal ook eventuele acties omvatten ter verbetering van het fiscaal kader voor de ondernemingen, wat ook bevorderlijk zou zijn voor innovatie. Zo moet bij voorbeeld de fiscale behandeling van de grensoverschrijdende betalingen en van renten en vergoedingen worden aangepast, daar de Raad geen overeenstemming over een communautaire oplossing heeft bereikt. 43 Sinds juni 1996 maken de statuten van het EIF dergelijke participaties mogelijk. 44 De eerste onderwerpen kunnen betrekking hebben op de stimulering (van de netwerken) van Business Angels en hun rol op het gebied van innovatie, effectisering, gemengde financieringen (openbaar/privé) of de beoordeling van het technisch risico door de financiële instellingen. 45 94/390/EG van 25. 5. 1994. PB nr. L 177 van 9. 7. 1994. 46 Zie Conclusies van het Voorzitterschap, Europese Raad van Florence van 21 en 22 juni 1996. SN/300/96. Daar immateriële investeringen arbeidsintensief zijn (onderzoek, opleiding) worden zij veel sterker dan de materiële investeringen getroffen door de voortdurende verhoging van de fiscale en sociale heffingen op arbeid. Deze structurele tendens, die nadelig is voor de werkgelegenheid, zou moeten worden omgebogen, zoals vermeld en werkgelegenheid". "Groei, concurrentievermogen in het Witboek De Commissie overweegt om in 1997 een mededeling op te stellen over fiscaliteit en innovatie, waarin rekening wordt gehouden met de gevolgen van de ontwikkeling van de structuur van de verplichte heffingen. Zij zal de Lid-Staten een aantal "goede werkwijzen" op dit gebied voorstellen uitgaande van een analyse over de nationale situaties op basis van de in de Lid-Staten en de OESO lopende werkzaamheden. 2. 30. De Commissie zal de middelen analyseren ter bevordering van een voor het concurrentievermogen gunstige fiscale en boekhoudkundige behandeling van immateriële investeringen, met name in opleiding47. 47 Het Witboek over onderwijs en opleiding beveelt de gelijke behandeling aan van materiële investeringen en investeringen in opleiding. 24 Ui - 2 - EEN GUNSTIG INNOVATIEKADER TOT STAND BRENGEN 1- Bescherming van industriële en intellectuele eigendom 2. Ï. NIEUWE ACTÏES Commissie en Lid-Staten • Publiceren van een groenboek over het Gemeenschapsoctrooi (september 1997). Commissie Opzetten van een "IPR-Helpline" voor communautair onderzoek (1997). Lid-Staten Opzetten van instrumenten voor informatie en bijstand aan het MKB en aan universiteiten in geval van geschillen. 2- Administratieve vereenvoudiging Commissie Invoeren van een experimenteel mechanisme voor de voorafgaande beoordeling van de impact van regelgeving op innovatie (eind 1997). Invoeren van operationele mechanismen voor coördinatie tussen de communautaire innovatie ondersteunende netwerken (eind 1997). Lid-Staten Vaststellen van de doelstellingen en van een precies tijdschema voor de vereenvoudiging van de oprichtingsformaliteiten. Lid-Staten en lagere overheden • Bespoedigen van de rationalisering van de innovatie-ondersteunende activiteiten en organisaties. 3- Financiering Commissie • Versterken van de maatregelen van het EIF ten behoeve van innovatie en van samenwerking tussen de EIB en de structuurfondsen (begin 1997). • Beter op elkaar afstemmen van communautair onderzoek en risicokapitaal, met name door deelnemers aan het kaderprogramma en investeerders oriënterende informatie en diensten te verstrekken (medio 1997). • Ontwikkelen van de uitwisseling van ervaring en van de verspreiding van goede werkwijzen tussen de Lid-Staten en de actoren uit de praktijk ( 1997 en 1998). Lid-Staten • Opstellen van de basisvoorwaarden voor beurzen voor groei-ondernemingen. Wachtend kapitaal meer naar risico-investeringen richten. 4- Fiscaliteit Commissie • Overwegen van een mededeling over "fiscaliteit en innovatie" (eventueel 1997). Lid-Staten • Bevorderen van een gunstige fiscale en boekhoudkundige regeling voor immateriële investeringen. 25 *0 - 2 - EEN GUNSTIG INNOVATIEKADER TOT STAND BRENGEN 2. 2. LOPENDE ACTIES DIE HET INNOVATIEKADER IN EUROPA VERBETEREN 1- Concurrentie Commissie • Follow-up van het Groenboek betreffende de herziening van de concentratieverordening met het oog op de uitbreiding van het toepassingsgebied van een eenvormig Europees toezicht op fusies en de harmonisatie van de regeling voor de gemeenschappelijke structurele ondernemingen. Publiceren van een groenboek over de toepassing van de mededingingsregels op verticale overeenkomsten. Voortzetten van de dialoog met de Amerikaanse concurrentieautoriteiten om de marktdefinities, met name in de overeenkomsten met een sterke technologische component, op elkaar af te stemmen. 2- Bescherming van industriële en intellectuele eigendom Commissie en Lid-Staten Verder harmoniseren van de wetgevingen om rekening te houden met de ontwikkelingen van de technologieën voor de inzake bescherming van vormgeving en uitvindingen van werknemers. informatiemaatschappij en aanvullen van de wetgevingen Commissie Versterken van de bestrijding van namaak. Lid-Staten Zorgen voor de goedkeuring van het voorstel voor een richtlijn over biotechnologische uitvindingen. • Ondersteunen van de inspanningen van het Europees Octrooibureau om de kosten van octrooiaanvragen te beperken. • Omzetten in de nationale wetgevingen van de Europese richtlijnen op het gebied van intellectuele bescherming tegen eind 1996. • Ontwikkelen van de opleidingen op dit gebied. Bewust maken van de ondernemingen van het concurrentievoordeel waartoe bescherming leidt. 3- Administratieve vereenvoudiging Commissie Opnemen van een specifieke innovatie-actie in de werkzaamheden van het Comité voor de verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat. Rekening houden met het belang van innovatie bij de werkzaamheden voor administratieve vereenvoudiging (met name keuze van de sectoren in het kader van het SLIM-project). Lid-Staten Beschikbaar stellen van een one-stop-shop voor ondernemingen op innovatievraagstukken. het gebied van 4- Wet- en regelgevend kader Vennootschapsrecht Raad Spoedig goedkeuren van het statuut van de Europese vennootschap. Commissie Verder bevorderen van de gebruikmaking van het Europees Economisch Samenwerkingsverband, met name door middel van betere voorlichting. Bestuderen van de haalbaarheid van een statuut van gemeenschappelijke onderneming (artikel 130 N van het Verdrag). 26 ïoh C- ONDERZOEK EN INNO VA TIE BETER OP ELKAAR A FSTEMMEN 3. 1. De Europese ondernemingen ondervinden steeds meer moeilijkheden dan hun concurrenten om de resultaten van onderzoek en innovaties toe te passen. Deze constatering dient uiteraard te worden genuanceerd, gezien de uiteenlopende situaties in Europa. Een aantal indicatoren wijzen er niettemin op dat de geleverde inspanningen tot dusver onvoldoende zijn gebleken48. 3. 2. Een toename van de onderzoeksinspanningen kan voor de beleidsmakers en de belastingbetalers worden gerechtvaardigd in een periode waarin de begrotingsuitgaven worden besnoeid49 en de ondernemingen hun concurrentiekracht willen vergroten, wanneer de voordelen of de spin-off ervan op maatschappelijk gebied (ziektebestnjding, milieubescherming, energiebesparing enz. ) of op het gebied van nieuwe produkten, processen of diensten duidelijk zijn. Nu heeft onderzoek echter ook tot doei de grenzen van de kennis te verleggen zonder dat dit onmiddellijk praktische gevolgen voor industriële toepassingen hoeft te hebben. Het basisonderzoek en het onderzoek op langere termijn zijn een voorbereiding op de toekomst. Dit onderzoek kan echter ook ten grondslag liggen aan spin-off en meer directe industriële toepassingen opleveren. Het moet worden voortgezet, met name op nationaal niveau, waar er het meeste kredieten aan worden besteed, en in specifieke gevallen ook op communautair niveau. In de pp kennis gebaseerde economieën zijn de sterkste systemen diegene die erin slagen de capaciteit om kennis te produceren te combineren met de mechanismen om deze op zo groot mogelijke schaal te "verspreiden" en met de capaciteit van de diverse actoren (individuen, ondernemingen of organisaties) om ze te integreren en toe te passen. Cruciaal voor innovatie is bijgevolg de onderlinge afstemming tussen onderzoek (produktie van kennis), opleiding, mobiliteit, interacties (verspreiding van de kennis) 48 De diagnose in het document "Het concurrentievermogen van de Europese industrie" (COM(96)463, blz. 3) is onverbloemd: "OTO vormt een belangrijk aspect van de immateriële investeringen, waarvoor Europa te weinig inspanningen levert. Ondanks de instandhouding van een geavanceerde wetenschappelijke basis liggen de totale OTO-uitgaven van Europa (2% van het BBP) bijna een derde lager dan in de Verenigde Staten (2,8%) en in Japan (3,1%). Het door de industrie ondernomen en gefinancierde onderzoek is een gebied waar Europa nog een grote achterstand heeft op de Verenigde Staten en Japan (1% van het BBP tegenover respectievelijk 1,6% en 2,2%)". Europa heeft niet maximaal van zijn wetenschappelijke en technologische voorsprong geprofiteerd en Europees onderzoek lijkt zelfs het minst op de markt georiënteerd in vergelijking met de voornaamste concurrenten. Aan de ontwikkeling van nieuwe produkten wordt in Duitsland en in Frankrijk minder dan de helft van de OTO-uitgaven besteed, terwijl de Verenigde Staten en Japan er elk meer dan 60% aan besteden. Bovendien wordt steeds minder menselijk potentieel voor OTO ingezet. De onderzoekers maken nog slechts 0,42% van de werknemers uit terwijl dat in de Verenigde Staten 0. 76% en in Japan 0,73% is. Tussen 1984 en 1993 heeft de Europese Unie steeds minder octrooiaanvragen ingediend, wat toch de belangrijkste methode is voor de bescherming van intellectuele eigendom. Dat geldt voor alle sectoren, behalve voor de ruimtevaart en transportinfrastructuur, sectoren die rekening houdend met het totaal aantal octrooiaanvragen van minder belang zijn. Het terreinverlies in de chemische sector blijft beperkt. De grootste kloof doet zich voor in de elektronica, waar OTO intensief wordt uitgevoerd en door middel van in infrastructuur geïntegreerde technologieën een grote invloed uitoefent op innovatie m de rest van de industrie. " te leveren teneinde hun begroting 49 De Europese Raad heeft aan het slot van zijn vergadering in Florence de Lid-Staten verzocht "grotere inspanningen in evenwicht te brengen, met inachtneming van de algemene reeds vastgestelde beginselen, en met name de mogelijkheid om de uitgaven te verminderen, veeleer dan de ontvangsten te verhogen, over te gaan tot een selectieve herstructurering van de uitgaven, waarmee immateriële investeringen in menselijk potentieel en onderzoeks-ontwikkeling, in innovatie, en m de voor het concurrentievermogen onmisbare structuur gestimuleerd zouden worden". SN/300/96. 27 W en capaciteit van de ondernemingen, met name het MKB. om nieuwe technologieën en kennis te integreren. 3. 3. Daartoe dient een reeks specifieke maatregelen, hoofdzakelijk op nationaal niveau, te worden genomen die de Unie kan ondersteunen en op grotere schaal bekend maken door de verspreiding van goede werkwijzen, de totstandbrenging van verbindingslijnen tussen de nationale innovatiesystemen en de invoering van soortgelijke of begeleidende maatregelen op het niveau van de Unie. De tweede reeks maatregelen heeft betrekking op de structuur en de methoden van het kaderprogramma en heeft tot doel dit beter af te stemmen op de behoeften van de ondernemingen en van de maatschappij en innovatie en MKB er ten volle in te integreren, meer bepaald door de ontwikkeling van het systeem van task forces als coördinatiemechanisme. Ten slotte zal de Unie ervoor zorgen dat de overige beleidsvormen en instrumenten, meer bepaald de structuurfondsen en de internationale samenwerkingsacties, op een doeltreffende wijze in deze zin worden aangewend. 1. Nationale maatregelen en begeleidende communautaire maatregelen 3. 4. De nationale situaties verschillen zeer sterk van elkaar en de oplossingen moeten aangepast zijn aan de situatie in de diverse landen. Niettemin kunnen enkele algemene aanbevelingen worden geformuleerd, waarvan de toepassing aangepast moet zijn aan de verschillende innovatiesystemen, afhankelijk van de behoeften. Deze aanbevelingen hebben betrekking op: • een strategische en toekomstgerichte visie van het onderzoek; (i) (ii) • versterking, zowel in absolute als in relatieve zin. van het door de ondernemingen verricht onderzoek; (iii) • oprichting van technologiegerichte ondernemingen; (iv) • nauwere samenwerking tussen publiek onderzoek, universiteiten en ondernemingen; (v) (vi) • demonstratie van doeltreffende benaderingen voor innovatie. • ontwikkeling van de capaciteit van het MKB om nieuwe technologieën en kennis te integreren; (i) Een strategische en toekomstgerichte visie van het onderzoek 3. 5. Europa moet een strategische en toekomstgerichte visie ontwikkelen op het onderzoek en op de onderzoekstoepassingen en deze meer richten op de veelbelovende markten (inclusief diensten) en op de relevante nationale nichemarkten50. Experimenten van het type "Technologies clés", "Delphi" of "Foresight" kunnen ertoe bijdragen dat de gezamenlijke inspanningen worden gericht op de sectoren, vakgebieden of technologieën die voor de toekomst het meest relevant zijn. Het belang ervan schuilt in de brede discussie die zo op gang wordt gebracht over de mogelijke technologische keuzen in de aldus gecreëerde netwerken tussen industrie, onderzoek, overheid, opleiders, financiers enz. , maar ook in het interdisciplinaire en intersectorale karakter van het daaruit resulterende overleg. De Commissie zal optreden met het oog op: - het vergemakkelijken van de uitwisseling van ervaring tussen de Lid-Staten op dit gebied; - het exploiteren van de resultaten van deze experimenten om te proberen er relevante actielijnen op communautair niveau uit te distilleren: - het versterken van de activiteiten op het gebied van technologische observatie op Europees niveau in het kader van de Europese waarnemingspost voor wetenschappen en technologie (ESTO), opgericht door het Instituut voor prospectief technologisch onderzoek van het GCO, als steunpunt van de waarnemingsposten van de Lid-Staten. 50 Wat de schepping van werkgelegenheid betreft, biedt de voorziene ontwikkeling van de dienstensector in het algemeen gunstigere vooruitzichten dan bij voorbeeld in de verwerkende industrie. Het innovatieproces in deze sector onderscheidt zich duidelijk van het innovatieproces in de meer traditionele sectoren. 28 <?* Zij verzoekt de Lid-Staten die ter zake nog geen ervaring hebben opgedaan, de mogelijkheid van dit soort toekomstgerichte maatregelen te onderzoeken ien zij zal. eventueel in het kader van de structuurfondsen, een financiële bijdrage leveren > Overigens zal zij een werkgroep oprichten om na te gaan welke soorten onderzoeksprogramma's en technologie-overdracht - en welke beheersmethoden - aangepast zijn aan de behoeften van de ondernemingen in de dienstensector, op basis van de ervaring die is opgedaan met de specifieke programma's die direct op de dienstensector zun gericht (bij voorbeeld telematica, vervoer) en met LEONARDO-opleidingsprojecten. (ii) Versterking van het door de ondernemingen verricht onderzoek 3. 6 Het aandeel van het BNP dat aan door ondernemingen gefinancierd onderzoek wordt besteed, verschilt sterk van land tot land. Sommige Lid-Staten overtreffen reeds het aandeel van onze concurrenten, terwijl andere nog grote inspanningen moeten leveren, daar het Europees gemiddelde 38% onder dat van de Verenigde Staten en 55% onder dat van Japan ïigt. De volgende goede werkwijzen zijn nu redelijk verspreid , maar moeten in sommige regio's nog worden versterkt: - ondernemingen moeten worden betrokken bij de definitie en de uitvoering van de onderzoeksprogramma's en eventueel bij de evaluatie van de voorstellen: - de contractwerkzaamheden van de publieke onderzoekscentra en van de universiteiten moeten worden versterkt (een deel van hun middelen moet voortkomen uit contracten met de industrie die op concurrentiebasis zijn verkregen): samenwerkingsprogramma's voor onderzoek (type COST, EUREKA) of een minimale deelname van ondernemingen moeten worden veralgemeend: - - er moeten aangepaste institutionele mechanismen of fiscale stimuleringsmaatregelen worden ingevoerd. De Lid-Staten worden verzocht gekwantificeerde en ambitieuze doelstellingen vast te stellen met het oog op de verhoging van het aandeel van het bruto binnenlands produkt dat wordt besteed aan onderzoek, ontwikkeling en innovatie, met name dank zij de aanmoediging van het door de ondernemingen verrichte onderzoek (meer bepaald het onderzoek dat wordt gefinancierd door de ondernemingen zelf of door de overheid in het kader van artikel 92 van het Verdrag). (iii) Oprichting van technologiegerïchte ondernemingen 3. 7. De acties moeten worden geïntensiveerd die gericht zijn op het stimuleren van de oprichting van technologiegerichte ondernemingen door onderzoekers en ingenieurs (geïntegreerd in universiteiten ("campus companies")51 of gevestigd technopoiis). of van de oprichting van spin-off-ondernemingen. in een De Lid-Staten worden verzocht hun activiteiten op dit gebied te versterken met inachtneming van de voorschriften voor overheidssteun en bij voorkeur onder gebruikmaking van indirecte maatregelen, waarbij doeltreffende structuren die hun doeltreffendheid op dit gebied hebben bewezen, zoals de Europese bedrijfsinnovatiecentra (BIC's), worden geëxploiteerd. De Commissie zal van haar kant vanaf 1997 in het kader van het Innovatieprogramma met de Lid-Staten een diepgaande uitwisseling organiseren van de werkwijzen ter zake en de actoren uu de praktijk hierbij betrekken. Deze uitwisseling zal betrekking hebben op de maatregelen die de oprichting tot intellectuele-eigendomsrechten, aandeelhoudersrechten, financiële regelingen enz. ), alsmede op nationale of regionale bevorderingsmaatregelen. spin-off-ondernemingen vergemakkelijken betrekking (met van Zij zal de verspreiding van goede werkwijzen door middel van experimentele acties ondersteunen en daarbij bij voorbeeld een beroep doen op de diensten voor technologie-overdracht van de universiteiten 51 Uit talrijke empirische studies is de economische weerslag, met name inzake de verspreiding van innovatie, van dit soort ondernemingen gebleken (Storey, 1996), alsmede de toegevoegde waarde van overheidssteun voor de start van deze ondernemingen (Mustar, 1995). 29 U~* en op de betrokken regionale instellingen dagere overneoen, kamers van koophandel enz. ) en op risicokapitaalbedrijven en technotogiemakelaars. (iv) Nauwere samenwerking tussen publiek onderzoek. universiteiten en ondernemingen 3. 8. Op nationaal en regionaal niveau moet deze samenwerking worden geïntensiveerd en oo een meer doeltreffende manier worden gericht op innovatie, op de oprichting van nieuwe ondernemingen en meer in het algemeen on kennisoverdracht. Dit kan het volgende omvatten: - onderzoek en opleiding er nauwer bij betrekken door op de behoeften van de produktieve sector te anticiperen; - gebruik maken van de mogelijkheid die academici en onderzoekers wordt geboden om een deel van hun tijd aan de ontwikkeling van een onderneming te besteden; • - gebruik maken van de wettelijke mogelijkheid waarover universiteiten en publieke onderzoekscentra beschikken, om exclusieve contracten met industriëlen voor de exploitatie van de resultaten te sluiten (wat in diverse landen al wordt toegepast), zelfs via financiële deelname; invoeren van beheers- en evaluatieparameters m de onderzoeks- en technologie-organisaties om met deze aspecten rekening te houden, waaronder de praktijk van internationale vergelijkende evaluatie ("benchmarking"); stimuleren van de dialoog tussen producenten en gebruikers van de technologieën (bij voorbeeld sectorale en intersectorale FORA. technoiogieciubs enz. ). - De Commissie zai haar analyse van de bestaande belemmeringen en van de voor deze samenwerking bevorderlijke factoren voortzetten en zal de resultaten ervan op grote schaal in de betrokken kringen verspreiden. Zij zal de nationale en regionale inspanningen en die van de bevoegde beroepsorganisaties ondersteunen die erop gericht zijn het beheer van de onderzoek- en technologiecentra met het oog op innovatie te verbeteren en zij zal op transnationaal niveau sectorale of transsectorale "technologiefora" organiseren die moeten uitmonden m concrete samenwerkingsacties, waarbij zij erop zai toezien dat deze op een professionele manier worden georganiseerd en beheerd. Deze fora zullen gericht zijn op de bevordering van de dialoog met de industrie en met de onderzoekswereld en ook tussen industriëlen onderling over de technologische en organisatorische vraagstukken, wat een politiek antwoord op Europees niveau via het kaderprogramma of andere mechanismen vereist. Deze fora kunnen een basis vormen voor de uitwisseling van optimale werkwijzen tussen ondernemingen en tussen sectoren. Indien aan de hand van deze mechanismen experimentele kernacties kunnen worden bepaald, zal de Commissie zorgen voor de beschikbaarstelling van de middelen die voor de toetsing van deze innoverende benaderingswijzen noodzakelijk zijn. Zij zal bovendien steunen op de ervaring van de task forces onderzoek-industrie om de samenwerking tussen actoren en vakgebieden en de concentratie en de coördinatie van de inspanningen te versterken. (v) Ontwikkeling van de capaciteit van de ondernemingen om nieuwe technologieën en kennis te integreren 3. 9. Deze doelstelling moet worden nagestreefd, ongeacht de oorsprong van de kennis, de methoden en de nieuwe technologieën. Dit omvat op nationaal niveau acties zoals: - verhoging van de doeltreffendheid en van de transparantie van de nationale of regionale innovatie+ondersteunende maatregelen; - ontwikkeling van het beroep van bemiddelaar tussen onderzoek, technologie en het MKB (verbindingsdiensten zoals het Britse Business Links, teams voor technologische begeleiding zoals de Franse Centres de ressources technologiques enz. ) die de technologische problemen kunnen situeren in het kader van de innovatiebehoeften van het MKB (organisatie, opleiding, marketing, financiering enz. ): - eenvoudigere gebruikmaking van externe, Europese of mondiale deskundigheid op het gebied van organisatie en beheersmethoden (bij voorbeeld "knowledge resource centers" zoals vermeld 30 l,i in het rapport-Ciampi en van samenwerking tussen ondernemingen (clusters, netwerken en waardeketens): - bijstand bij de aanwerving of tijdelijke plaatsing van onderzoekers, ingenieurs of technici in het MKB. alsmede (met name transnationale) bezoeken aan ondernemingen en andere instellingen voor demonstratie van innovatieve technologieën, methoden en procédés. De Lid-Staten worden verzocht hun nationale steunmaatregelen uit te breiden tot de overdracht van technologieën van internationale oorsprong. De inspanningen voor het rationaliseren van de activiteiten en van de innovatie-ondersteunende organisaties moeten worden voortgezet (zie puntB. l (iii) boven)), zodat deze de vereiste kritische massa en het vereiste professionele karakter kunnen krijgen. De Commissie zal van haar kant steun blijven verlenen aan dergelijke maatregelen in het kader van de structuurfondsen en van het Innovatieprogramma (regionale innovatiestrategieën en doorlichting van de regionale ondersteunende infrastructuren voor technologieoverdracht en innovatie). Overigens zal de Commissie de activiteiten uitbreiden die erop gericht zijn de verschillende nationale en regionale innovatie-ondersteunende systemen beter op elkaar af te stemmen. Zij zal samen met de betrokken actoren helpen bepalen welke deskundigheid en hulpmiddelen vereist zijn om nieuwe te ontwikkelen beroepen een professioneel karakter te geven en zo nodig te certificeren. Ten slotte zal de Commissie voorstellen om in het vijfde kaderprogramma een reeks samenhangende en geconsolideerde acties op te nemen ter aanmoediging en vergemakkelijking van de overdracht, het gebruik en de integratie van de ai dan niet in de Unie ontwikkelde technologieën. Zij stelt eveneens voor de maatregelen van de structuurfondsen ter ondersteuning van innovatie aanzienlijk te versterken (zie punt C. 3 (i)). De complementariteit van deze acties zal worden verzekerd door middel van een nauwere en meer systematische coördinatie. Deze acties kunnen het volgende omvatten: - ondersteuning van overdracht van technologieën naar ondernemingen of sectoren in minder ontwikkelde regio's, met name m het kader van de structuurfondsen; - ondersteuning van de eerste toepassing van nieuwe technologieën, onder voorbehoud van de latere verspreiding van de door de gebruiker opgedane ervaring (naar het voorbeeld van het FUSE-initiatief van ESPRIT), alsmede ondersteuning van acties voor technologie-overdracht die jonge innovatieve ondernemingen m staat stellen toegang te krijgen tot de Europese of internationale markt. (vi) Demonstratie van doeltreffende benaderingen voor innovatie 3. 10. De Commissie zal, in overleg met de Europese industrie, voorstellen om met name in de onderzoeksprogramma's van de Unie een nieuwe generatie transnationale demonstratieprojecten op te nemen waarin innovatie op doeltreffende wijze wordt benaderd door de integratie van technische, organisatorische en maatschappelijke aspecten. Deze transnationale projecten zullen een kader bieden om innovatie "in de praktijk" te beproeven en aan te tonen hoe soortgelijke innovaties m verschillende culturele en nationale situaties worden behandeld. Dit zal de opheffing van de belemmeringen voor de verspreiding van innovatie vergemakkelijken. Deze projecten zullen het meer bepaald mogelijk maken: • nieuwe methoden, intellectuele-eigendomsrechten, projectbeheer, financiering van innovatie); partnerschappen diensten beproeven en te (bij voorbeeld: 31 h-i • • • « duidelijk te maken hoe de maatschappelijke voordelen van technische innovatie kunnen worden geoptimaliseerd, met name ten behoeve van de werkgelegenheid en de verbetering van de arbeidsomstandigheden, maar ook van de goedkeuring van gemeenschappelijke normen; goede werkwijzen te ontwikkelen inzake participerend beheer teneinde de industriële innovatie te verbeteren en te bespoedigen; de deelname te stimuleren van maatschappelijke groepen52 die als katalysatoren en multiplicatoren voor innovatie kunnen optreden: de intersectorale verspreiding van de resultaten van oe projecten aan te moedigen. De Commissie beveelt aan om in de industriële onderzoeksprojecten rekening te houden met de sociaal-economische dimensie en zij zal de integratie ervan in haar programma's bevorderen en daartoe een beroep doen op specialisten m de economische en sociale wetenschappen. De Commissie zal binnen het vijfde kaderprogramma passende initiatieven nemen ter ondersteuning van de onderzoeks- en ontwikkelingsacties die op korte en middellange termijn resultaten opleveren die de duurzaamheid van de produktiesystemen uit milieuoogpunt garanderen en ter vergemakkelijking van de maatschappelijke in de informatiemaatschappij (bij voorbeeld projecten die aantonen dat de nieuwe technologieën de bescherming van de fundamentele rechten, zoais de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer, door toepassing van "privacy enhancing technologies ' kunnen verbeteren). acceptatie van de nieuwe technologieën met name 2. Integratie van innovatie en MKB in het kaderprogramma 11. Dit vergt een volledig nieuwe opzet van het kaderprogramma. De aanpak, de uitvoeringsvoorwaarden en de organisatie van het beheer moeten bijgevolg worden aangepast: (i) Een geïntegreerde aanpak. 12. Ten eerste moet de aanpak van het kaderprogramma een geïntegreerde aanpak zijn. De discussie over het Groenboek heeft bevestigd53 dat onderzoek en technologie in het algemeen slechts een van de elementen zijn van innovatie, op zich belangrijk, maar toch onvoldoende. Er zal onder andere meer systematisch rekening worden gehouden met de aspecten die te maken hebben met organisatie, beheer, markten en bescherming, alsmede met de financiële en juridische aspecten. Dit heeft verscheidene implicaties: • deze elementen zullen van bij de definitie van de meest industriële programma's en de bijbehorende projecten worden geïntegreerd (met inbegrip van de aspecten bescherming van de latere meting van de intellectuele-eigendomsrechten, de normenproblematiek en de normconformiteit, methoden voor privefinanciering. toekomstgerichte marktanalyse, vormgeving enz. ); er zal worden gestreefd naar een betere afstemming tussen het OTO en de overige beleidsvormen (opleiding, interne markt, structuurfondsen enz. ), zodat aan de algemene voorwaarden voor een snelle exploitatie en verspreiding van de resultaten tegemoet wordt gekomen; het mechanisme van de task forces die. als coördinane-instrument voor het definiëren en volgen van de uitvoering van gerichte acties met belangrijke maatschappelijke en industriële doelstellingen, zorgen voor de zichtbaarheid, selectiviteit en concentratie van de inspanningen zal worden verfijnd, onder meer met het oog op een grotere doorzichtigheid bij de keuze van de onderwerpen en een zo ruim mogelijke deelname van het MKB uit alle regio's; de coördinatie van de communautaire en nationale beleidsmaatregelen moet doeltreffend worden. 52 Het Groenboek "Leven en werken in de informatiemaatschappij" wijst op het belang van de acceptatie van verandering door de maatschappij in haar geheel en door de werknemers in de onderneming. Dit laatste punt zal worden uitgediept in het momenteel voorbereide Groenboek over de organisatie van het werk. COM(96) 389 def. van 24. 7. 1996. 53 De communautaire innovatie-enquête heelt aangetoond dat de capaciteit om technische problemen op th heffen de minste van de obstakels was voor innovatie zoals geciteerd door de ondernemingen. 32 <-& (ii) Passende uitvoeringsvoorwaarden 3. 13. Ten tweede zullen de uitvoeringsvoorwaarden van de programma's en de projecten worden aangepast. Dat heeft met name betrekking op: • het bepalen van de algemene technologische doelstellingen en van de inhoud van de werkprogramma's van de specifieke programma's, rekening houdend met de voornaamste factoren die op de respectieve activiteitsgeleden invioed hebben op innovatie; • de herziening en zelfs striktere hantering van de evaluatiecriteria voor de projectvoorstellen om meer rekening te houden met het innovatieve karakter van de voorsteilen, de kwaliteit van door de hoofdcontractanten van de samenwerkingsverbanden ingediende exploitatieplannen (en de eventuele afstemming ervan op de bedrijfsplannen van de betrokken ondernemingen of onderzoekscentra), de relevantie van de elementen die toegang tot een transnationaal niveau noodzakelijk maken (schaaleffecten, toegang van het MKB tot de Europese markt enz. ) en de verwachte voordelen voor ander communautair beleid (werkgelegenheid, samenhang, milieu enz. ); • het aanmoedigen van de voorbereiding van de exploitatie en de verspreiding van de resultaten tijdens de onderzoeksfase door beschikbaarstelling aan de contractanten van nieuwe instrumenten, methoden of goede werkwijzen en van ondersteunende diensten voor innovatie- en technologiebeheersmethoden. intellectuele eigendom, toegang tot privéfinanciering enz. Zoals innovatieprojecten en de hierboven vermeld, zullen de communautaire onderzoeks- en risicokapitaalbronnen die voor de financiering kunnen zorgen van projecten die het marktstadium hebben bereikt, nauw op elkaar worden afgestemd, met name m samenwerking met het Europees Investeringsfonds: • de aanpassing van de contractvoorwaarden voor het beheren en volgen van de projecten, zodat deze gericht zijn op resultaten ("deliverables") en/of op de verwezenlijking van meetbare doelstellingen ("milestones") die duidelijk door alle hoofdpartners van de samenwerkingsverbanden zijn bepaald. Er zal een "Project Life Cycle Management for RTD" worden ontwikkeld, beproefd en uitgevoerd. Dit model is erop gericht om tot homogene criteria en methoden in het kaderprogramma als geheel te komen. De technieken van integrale kwaliteitsbeheersing zouden hierbij kunnen worden toegepast; • • • het streven naar maximale gebruikersvriendelijkheid voor het MKB: vermindering van de termijnen voor de procedures, invoering van een one-stop-shop en instandhouding van de procedures van permanente oproepen tot het indienen van voorstellen en inschrijving in twee fasen; aanpassing van de contracten om meer flexibiliteit in de oprichting van samenwerkingsverbanden en de aanpassing ervan in de loop van het project mogelijk te maken (bij voorbeeld door het MKB of organisaties die zich mei overdracht bezighouden er in een later stadium bij te betrekken met het oog op de exploitatie of de overdracht van de resultaten) of om de intellectuele-eigendomsrechten van de contractanten in geval van ontwikkeüngs- of demonstratiewerkzaamheden, beter te beschermen: in te voeren de versterking van de acties (methoden en middelen) van de specifieke programma's ter bevordering van de exploitatie van de resultaten en de verspreiding ervan, met name door middel van demonstratieprogramma's en van de kennis en generieke technologieën die eruit zijn voortgevloeid, zodat steeds meer ondernemingen van de resultaten van het communautair OTO kunnen profiteren; de doeltreffende exploitatie van de resultaten van de onderzoeksprojecten zal voor een groot deel afhangen van de acties die de partners zelf uitvoeren en wel vanaf de eigenlijke onderzoeksfase om deze exploitatie binnen het samenwerkingsverband voor te bereiden en zo niet over te dragen naar andere partners (aanvullende studies over invoering van de technologieën, opleidingsacties voor nieuwe technologieën, documentatie vanaf het begin van het project, voorbereiding van licenties, vinden van partners enz. ). Deze acties kunnen alleen doeltreffend zijn wanneer er aanzienlijke middelen aan worden besteed. Het onderzoeksproject moet derhalve passen in een innovatiestrategie. Daarmee moet rekening worden gehouden bij de selectiecriteria en ook gedurende de uitvoering van het project en bij de evaluatie van de resultaten ervan. 33 f/ (iii) Een gecoördineerd beheer 3. 14. In de wetenschap dat de grote ondernemingen een belangrijke rol spelen bij innovatie, in het bijzonder door hun interacties met kleinere ondernemingen, moet deze actie ertoe leiden dat meer kleine en middelgrote ondernemingen toegang krijgen tot alle onderzoekswerkzaamheden en de resultaten ervan en dat technologie-overdracht wordt ontwikkeld. Dit vergt een nauwere coördinatie tussen de diverse acties met het oog op: - een grotere algemene samenhang, optimale exploitatie van de synergieën tussen de diverse acties en een grotere zichtbaarheid van de acties ten behoeve van innovatie en het MKB; - een geïntegreerd dienstenassortiment dat vooral aangepast is aan de behoeften van de verschillende categorieën kleine en middelgrote ondernemingen (inclusief op het gebied van intellectuele-eigendomsrechten, methoden voor tot risicokapitaal); innovatiebeheer en voor toegang - meer homogeniteit bij de tenuitvoerlegging van innovatiebevorderende maatregelen en van maatregelen ten behoeve van het MKB en verwezenlijking van verbindingslijnen tussen de projecten in diverse stadia (onderzoek, demonstratie, overdracht, exploitatie); - een nauwere coördinatie met het overige beleid (regionaal beleid, opleiding enz. ). De bevordering van innovatie en een effectievere deelname van het MKB zullen voor een groot deel afhangen van de beschikbaarheid, de versterking en de rationalisering van de bestaande netwerken van plaatselijke organisaties die het hele grondgebied bestrijken en beschikken over de nodige deskundigheid om de diverse betrokken actoren, en met name het MKB, te adviseren en te helpen op het gebied van innovatie en bij de voorbereiding van de projecten en het zoeken van partners (zie de punten B. l (iii) en Cl (v)). Het voorstel voor een programma "Innovatie en deelname van het MKB" zou er in dit opzicht toe moeten bijdragen dat de inspanningen op het gebied van innovatie en technologieverspreiding en de inspanningen ter bevordering van een grotere deelname van het MKB aan het onderzoek worden beklemtoond en oo doeltreffende wijze gecoördineerd. 3. 15. Ten slotte zal de positieve ervaring met de task forces onderzoek-industrie kaderprogramma worden voortgezet. in het vijfde Uit de discussie over het Groenboek over innovatie en uit de ervaring die in het vierde kaderprogramma is opgedaan met de task forces is het nut gebleken van instrumenten die het mogelijk maken om: • samen met de gebruikers, onderzoekers en industriëlen beter de technologische barrières te identificeren waarvan de opheffing een economische en sociale prioriteit in Europa vormt; • de ervaring en de communautaire of nationale middelen van de publieke of van de privésector zo goed mogelijk te benutten om doelgerichte omvangrijke projecten tot een goed einde te brengen en zo sneller resultaten van de onderzoeksinspanningen te behalen door dubbel werk te vermijden en de zichtbaarheid en het exemplarisch karakter van het communautair onderzoek te verhogen. Bijgevolg is op communautair niveau een verbetering noodzakelijk van: • het indicatieve karakter van de deelname aan de werkzaamheden van de task forces door meer rekening te houden met innovatie als selectiecriterium voor projecten binnen het vijfde kaderprogramma; • de doeltreffendheid van de procedures door ervoor te zorgen dat gelijktijdige of tussen de diverse programma's voor prioritair onderzoek gecoördineerde oproepen tot het indienen van voorstellen worden gepubliceerd. 34 Cl 3. Inzetten van de overige communautaire instrumenten (i) De structuurfondsen meer op innovatie richten 3. 16. De innovatiecapaciteit verschilt van regio tot regio. De statistieken wijzen uit dat de technologische kloof dubbel zo groot is als de kloof die zich qua "samenhang" tussen de ontwikkelde en de minder ontwikkelde regio's van de Unie voordoet. Bovendien zijn er vele factoren die deze kloof nog groter maken. De regio wordt op die manier een bijzonder relevant niveau voor een benadering die gericht is op de bevordering en versterking van innovatie in Europa. Het is overigens op regionaal niveau dat op het verband tussen cohesie, onderzoek en innovatie het best kan worden ingespeeld. Dit wordt bevestigd door de drie volgende overwegingen: • een innovatiebeleid moet gebaseerd zijn op een grondige kennis van de behoeften van de ondernemingen, inclusief het MKB, in een bepaald economisch systeem: er bestaat geen normatief model dat kan worden veralgemeend en dit soort beleid moet verankerd zijn in de regionale werkelijkheid. De regio's moeten hun eigen weg naar innovatie vinden; • • de noodzakelijke samenwerking tussen de hoofdactoren van innovatie kan het best op regionaal niveau tot stand worden gebracht; de lagere overheden zijn het best geplaatst om op hun niveau de innovatieve "omgeving" te organiseren die aan de regionale innovatiecapaciteiten ten grondslag ligt. Rekening houdend met de bovengenoemde punten heeft de Commissie naast de innovatiebevorderende acties die voor de hele Europese Unie gelden, acties opgezet die meer rekening houden met het belang van innovatie in de structuurfondsen. Behalve de acties in het kader van artikel 10 van het EFRO, ruimen de meeste initiatieven van de Commissie, zoals het MKB-initiatief, ADAPT en LEADER II veel plaats in voor innovatie. Bovendien is innovatie een van de prioriteiten voor de nieuwe richtlijnen inzake doelstelling 2, waarin wordt vermeld dat innovatie essentieel is voor het behoud van het concurrentievermogen en de werkgelegenheid. De Commissie is dan ook van oordeel dat innovatie een belangrijk element is in het kader van de prioriteit die bij de aanwending van de structuurfondsen aan de werkgelegerüieid wordt gegeven. Zij acht het derhalve wenselijk dat de betrokken Lid-Staten en regio's meer investeren in acties die met innovatie verband houden, in het kader van de bestaande mogelijkheden voor de huidige programmeringsperiode, alsmede in de volgende generatie structuurfondsen. 54 De Commissie zal van haar kant lering trekken uit de projecten inzake regionale innovatiestrategieën die in het kader van artikel 10 van het EFRO en van het Innovatieprogramma gezamenlijk worden ondersteund. In de regio's van doelstelling 1 en 2 beveelt de Commissie de Lid-Staten en de betrokken lagere overheden aan om, gezien de prioriteit die aan de werkgelegenheid wordt toegekend, er ten volle rekening mee te houden dat maatregelen voor innovatie, en met name onderzoek, ontwikkeling en technologie-overdracht, alsmede de kwalificatie van de werknemers, noodzakelijk zijn. De Commissie zal ervoor zorgen dat in de plattelandsgebieden, met name in de regio's van doelstelling 5b, in het kader van de werkgelegenheidsstrategieën de goede werkwijzen die door de Europese 54 In het Vertrouwenspact voor de werkgelegenheid wordt de ontwikkeling van het MKB als prioriteit van het structuurbeleid genoemd. Daarin wordt gesteld: "Een bijzondere inspanning zou moeten worden geleverd voor de oprichting van nieuwe kleine en middelgrote bedrijven en eenpersoonsbedrijven. Het gaat er thans om de innoverende maatregelen te verbreiden waarmee succes werd geboekt, en in het bijzonder die op het gebied van financiële engineering, zoals de toegang tot risicodragend kapitaal. De ontwikkeling van het MKB wordt ook gestimuleerd door de inspanningen op het gebied van onderzoek en technologische innovatie, zoals door de inachtneming van het milieu, met name door de toegang tot nieuwe markten die verband houden met ecoprodukten. " fActie voor de werkgelegenheid in Europa - een vertrouwenspact. CSE (96) 1 def, 5. 6. 1996, blz. 24). 35 O waarnemingspost voor innovatie en plattelandsontwikkeling van het initiatief LEADER II worden geïdentificeerd en gevalideerd, op zo groot mogelijke schaal worden verspreid. In het kader van inspanningen worden doelstelling 4 en van het communautair geconcentreerd op de innovatieve acties, met name op het gebied van de anticipatie van de behoeften en de verbetering van de opleidingssystemen, alsmeoe op de bijstand aan het MKB met het oog op een beter beheer van het menselijk potentieel. initiatief ADAPT moeten de (ii) Profijt trekken van de internationale dimensie van innovatie. 17. De innovatieacties moeten passen in de context van de mondialisering van technologieën en van markten. De informatie-, kennis- en kapitaalstromen verlopen op wereldniveau steeds sneller en worden steeds omvangrijker. Om deze dimensie te integreren, zijn diverse aanvullende benaderingen vereist: • • • • • een nauwere interactie tussen het kaderprogramma en de samenwerkingsprogramma's COST en EUREKA; ondersteuning van de internationale industriële samenwerking en bevordering van de samenwerking tussen ondernemingen, op basis van bilaterale overeenkomsten die de Europese ondernemingen, met name het MKB. een ruimere toegang bieden tot mondiale technologieën, kennis en deskundigheid en ze in staat stellen hun knowhow optimaal te exploiteren en hun aanwezigheid op de markten van de toekomst te versterken; intensivering van de internationale samenwerking op OTO-gebied met derde landen. Zij moet in overeenstemming zijn met de politieke doelstellingen van de Unie (bij voorbeeld op het gebied van energie en milieubescherming of bij de totstandbrenging van de informatiemaatschappij) en gebaseerd zijn op het beginsel van wederzijds belang en eventueel op bilaterale overeenkomsten. Zij is er vooral op gericht om in een kader van landen aan wederkerigheid de rechtstreekse deelname van organisaties uit derde communautaire OTO-projecten te verhogen. Bijzondere aandacht zal worden besteed aan de landen van Midden- en Oost-Europa die kandidaat zijn voor toetreding tot de Unie. Bovendien moet de Europese onderzoeksruimte aantrekkelijker worden voor de onderzoekers uit de landen waarmee de Unie gemeenschappelijke belangen heeft. Ten slotte zullen specifieke activiteiten inzake internationale wetenschappelijke samenwerking worden gedefinieerd met betrekking tot bepaalde onderwerpen en voor bepaalde landen of regio's zoals het Middellandse-Zeegebied. het GOS en de ontwikkelingslanden, ter ondersteuning van het buitenlands beieid en het industriebeleid van de Unie: sterkere aanmoediging van de organisaties uit de betrokken landen om via de door instrumenten ais TACIS. PHARE^. jyïEDA enz. geboden mogelijkheden te streven naar een grotere synergie met de communautaire onderzoeksprojecten; aanhoudende aandacht bij de internationale onderhandelingen voor de aspecten die van invloed kunnen zijn op de Europese innovatie en op de consequenties ervan (bij voorbeeld de intellectuele-eigendomsrechten en de bestrijding van namaak). (iii) Onderverdeling van het actieplan in diverse prioritaire sectoren en technologiegebieden. 18. Sommige voorstellen uit dit actieplan kunnen meer geschikt lijken voor bepaalde sectoren of bepaalde technologieën, wat betekent dat aanpassingen nodig zullen zijn. De Commissie zal binnen de grenzen van van haar mogelijkheden voor zorgen dat door het smeden van banden tussen sectoren en technologieën een wederzijds leerproces plaatsvindt. Er zullen inspanningen worden geleverd om meer rekening te houden met de behoeften van de industrie bij het definiëren van de beleidsmaatregelen. De gebieden waar deze onderverdeling gepland is, omvatten behalve milieu en de dienstensector ook technologieën, een betere en van de duale exploitatie van de ruimtetechnologieën 55 Voor de landen die geen kandidaat zijn voor toetreding. 36 ^? plattelandsontwikkeling, de consumentensector en de audiovisuele sector die hieronder als voorbeeld worden behandeld. a) Innovatie is een belangrijke factor voor de ontwikkeling van de plattelandseconomieën. Het accent zal dan ook moeten worden gelegd op de aanmoediging en de verspreiding van innovatie op de diverse aspecten van plattelandsontwikkeling en meer bepaald: • • • het gebruik van nieuwe technologieën door kleine en middelgrote ondernemingen in plattelandsgebieden; verbetering van de toegang van de gebruikers m perifere en/of plattelandsgebieden tot de moderne informatie- en communicatiemiddelen: ontwikkeling van de aan de landbouwproducenten en aan het MKB in plattelandsgebieden geleverde diensten (studies, bijstand op het gebied van beheer, prognoses, risicobeheersing enz. ); b) De aspecten die op de vraag betrekking hebben, zijn voor innovatie essentieel. Dit geldt met name voor de aanpassing van de nieuwe produkten of diensten aan de behoeften, niet alleen van de ondernemingen , maar ook van de eindgebruikers. Innovatie moet meer bepaald voldoen aan de behoeften die niet alleen als gevolg van de marktwerking aan het licht komen (aspecten van maatschappelijke en territoriale samenhang, universele diensten in het algemeen belang, streven naar gebruikersvriendelijke produkten en diensten, rekening houden met de problemen in verband met analfabetisme en uitsluiting enz. ). Bovendien moet bij de overwegingen op het gebied van de vraag ook het aspect van duurzaam verbruik worden betrokken. Dat houdt tevens verband met de vraagstukken op het gebied van consumentenbescherming, de produktkwaliteit of het wetgevingskader. Het laatstgenoemde aspect is vooral van belang voor de informaticaprodukten of -diensten (Internet, multifunctionele chipkaarten, cybergeld enz. ). In de laatstgenoemde sectoren staat de wetgeving, zowel wat de bescherming van de openbare orde als van de gebruiker betreft, nog in de kinderschoenen. Het multidisciplinair overleg over deze onderwerpen dient te worden verdiept om de eventueel vereiste acties te kunnen bepalen. c) De audiovisuele sector is een prioritaire sector die een snelle ontwikkeling doormaakt als gevolg van de nieuwe technologieën. De Commissie zal partnerschappen aanmoedigen tussen de digitale sector, de culturele centra (omroepen, musea en ontwerpers). Met dit voor ogen zal een breed overleg worden opgezet over de gevolgen van de nieuwe technologieën voor de audiovisuele sector in Europa en zullen experimentele demonstratieprojecten worden uitgevoerd. d) De milieusector (bij voorbeeld afvalwaterbehandeling, afvalbeheer, beperking van lawaai en van luchtverontreiniging) maakt zowel in de verwerkende industrie als in de dienstensector een snelle groei door. Deze sectoren zijn aanzienlijk sterker gegroeid dan de rest van de economie. De werkgelegenheid is er jaarlijks met 3% toegenomen, wat ongeveer twee keer zo snel is als in de overige sectoren. Momenteel wordt de milieusector gedomineerd door technologieën (en de bijbehorende diensten) voor de behandeling van verontreinigingen (end-of-pipe technologieën). Toch zullen de tendensen in de toekomst in de richting gaan van de ontwikkeling van geïntegreerde schone technologieën, een gebied waar innovatie essentieel en onontbeerlijk is om de marktintroductie van deze technologieën en de toepassing ervan te bespoedigen. 37 ST - 3 - ONDERZOEK EN INNOVATIE BETER OP ELKAAR AFSTEMMEN 1- Nationale maatregelen en begeleidende communautaire maatregelen (i) Versterking van het door de ondernemingen verricht onderzoek 3. 1. NIEUWE ACTIES Lid-Staten Bepalen van gekwantificeerde doelstellingen en uitwerken van passende indicatieve beleidsmaatregelen. (ii) Oprichting van technologiegerichte ondernemingen Commissie Organiseren van een diepgaand overleg met de Lid-Staten en de actoren uit de praktijk over de fiscale en wetgevingsmaatregelen en over de bevorderingsmaatregelen (1997). Opzetten van experimentele acties voor het verspreiden van goede werkwijzen en daarbij universiteiten, risicokapitaalbedrijven, de industrie en regionale instellingen betrekken (1998). (iii) Nauwere samenwerking tussen publiek onderzoek, universiteiten en ondernemingen Lid-Staten Creëren van een wetgevingskader ter bevordering van de exploitatieacties van onderzoeksorganisaties, met inbegrip van de oprichting van ondernemingen. (iv) Ontwikkeling van de capaciteit van het MKB om nieuwe technologieën en kennis te integreren Lid-Staten Ondersteunen van transnationaletechnologie-overdracht. Commissie en Lid-Staten Betere op communautair niveau coördineren van de nationale en regionale innovatiesystemen. (v) Demonstratie van doeltreffende innovatiebenaderingen Commissie Tot stand brengen van een nieuwe generatie demonstratieprojecten waarin technische, organisatorische en maatschappelijke aspecten van innovatie zijn geïntegreerd (vijfde kaderprogramma). 2- Integratie van de dimensies innovatie en MKB in het kaderprogramma voor onderzoek Commissie Aanpassen van de uitvoeringsbepalingen van het kaderprogramma (criteria en snelheid van de selectie van projecten, versterking van de demonstratieacties, aanpassing van het wetgevingskader voor de contracten) (vierde en vijfde kaderprogramma). Versterken van de consulterende en coördinerende rol van de task forces onderzoek-industrie (vijfde kaderprogramma). Ontwikkelen van een programma "Innovatie en deelname van het MKB" in het kaderprogramma om een grotere deelname van het MKB en een geïntegreerde benadering van de innovatiedoelstelling te verzekeren door middel van de juridische en financiële regeling voor de projecten (vijfde kaderprogramma). 3- Inzetten van de overige communautaire instrumenten Commissie en Lid-Staten Voorbereiden van een onderverdeling van het actieplan in prioritaire gebieden. 38 5^ - 3 - ONDERZOEK EN INNOVATIE BETER OP ELKAAR AFSTEMMEN 3. 2. LOPENDE ACTIES DIE HET ÏNNOVATIEKADER IN EUROPA VERBETEREN Nationale maatregeien en begeleidende communautaire maatregelen (0 Een strategische vigie op onderzoek en ontwikkeling Lid-Staten Organiseren van toekomstgericht technologie-overleg (Foresight). Commissie Vergemakkelijken van de uitwisseling van ervaring en van de exploitatie van de resultaten op communautair niveau. Stimuleren van technologische observatie (netwerk van nationale organisaties rond de Europese waarnemingspost voor wetenschap en technologie - ESTO). (ii) Oprichting van technologiegerichte ondernemingen Lid-Staten Versterken van de activiteiten ten behoeve van "campus companies" en de oprichting van spin-off-ondernemingen. (iii) Nauwere samenwerking tussen publiek onderzoek, universiteiten en ondernemingen Lid-Staten Voortzetten en versterken van de acties op dit gebied. Commissie Analyseren van de barrières en verspreiden van goede werkwijzen. Ondersteunen van de nationale inspanningen ter verbetering van het beheer van de onderzoeks- en technologie-organisaties en benchmarking van deze organisaties op internationaal niveau. Organiseren van platforms voor sectorale en intersectorale gedachtenwisselingen over technologieën. (ivi Ontwikkeling van de capaciteit van het MKB om nieuwe technologieën en kennis te integreren Lid-Staten Verbeteren van de doeltreffendheid en de transparantie van de ondersteunende structuren. Commissie Helpen bij de professionalisering van de innovatie-ondersteunende beroepen. Ontwikkelen van een actie voor de integratie en toepassing van technologieën (ondersteuning van de eerste toepassing, toegang tot niet in de EU ontwikkelde technologieën, internationalisering van de nieuwe technologiegerichte ondernemingen, regionale projecten). (v) Demonstratie van doeltreffende innovatiebenaderingen Lid-Staten en Commissie In technologieprojecten beter gebruik maken van de specialisten op het gebied van menswetenschappen. 2- Integratie van de dimensies innovatie en MKB in het kaderprogramma voor onderzoek p. m. (zie nieuwe acties). 3- Inzetten van de overige communautaire instrumenten Commissie en Lid-Staten De structuurfondsen meer op innovatie richten. Profijt trekken van de internationale dimensie van innovatie. 39 <P CONCLUSIE Voor de drie grote vastgestelde gebieden stelt de Commissie maatregelen voor waarvan uit de discussie is gebleken dat zij prioritair zijn. het verwachte effect zullen opleveren of urgent zijn. Op communautair niveau kunnen de voorgestelde maatregeien, zonder extra toegewezen middelen, uit de huidige of voorziene begrotingsmiddelen worden gefinancierd. De voornaamste inspanning moet evenwei op lokaal, regionaal of nationaal niveau worden geleverd. Maatregelen ten behoeve van innovatie moeten in oe eerste plaats worden genomen door de Lid-Staten en de actoren uit de praktijk, waaronder vooral de ondernemingen. Gezien de verschillende nationale situaties is een grondigere analyse noodzakelijk. De Commissie zal deze in nauwe samenwerking met de Lid-Staten uitvoeren om een gemeenschappelijk referentiekader vast te stellen en ze op die manier te helpen de prioritaire keuzen en de samenwerkingsmogelijkheden te identificeren. De Commissie verzoekt de Lid-Staten de nodige maatregelen te nemen om intern te zorgen voor de doeltreffende coördinatie van de maatregelen van de diverse beleidsvormen en extern te zorgen voor een optimale samenwerking met de andere landen van de Unie. De Commissie zal een gedetailleerd tijdschema voor de uitvoering van de maatregelen en een precieze kostenberekening van de voorgestelde maatregeien opstellen. Op basis hiervan zai zij bij de Raad. het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's desbetreffende wet- en regelgevingsvoorsteilen voorstellen. De Commissie zal bij de Europese Raad regelmatig verslag uitbrengen over de tenuitvoerlegging van het actieplan, zo nodig onder toevoeging van aanpassmgs- of aanvullingsvoorstellen die in het licht van de geconstateerde ontwikkelingen noodzakelijk zouden blijken of van de specifieke contexten waarin het wordt toegepast. Voor de tenuitvoerlegging van dit actieplan moeien de nodige welwillendheid en energie worden opgebracht om een innovatiever en concurrerender Europa te bouwen dat meer werkgelegenheid oplevert. * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * ** 40 0 ACTIEPLAN VOOR ÏNNOVATIE IN EUROPA BIJLAGE 2 1. Reacties op het overleg over het Groenboek 2. Recente ontwikkelingen in het innovatiebeleid in de Lid-Staten van de Europese Unie 3. Statistische tabellen <?\ BIJLAGE 2. 1 REACTIES OP HET OVERLEG A. Samenvatting van de opmerkingen van de actoren uit de praktijk B. Reacties van de regeringen C. Reacties van de instellingen G* 2. 1-A- Samenvatting van de opmerkingen van de actoren uit de praktijk b Inleiding Naar aanleiding van de raadpleging over het Groenboek heeft in de vijftien landen van de Unie en in Noorwegen en ïjsiand een unieke discussie over innovatie plaatsgevonden. grote, kleine Er werden ruim veertigduizend exemplaren van het Groenboek verspreid. Onderzoekers, bestuurders van overheidsinstanties, vakbondsleden, beroepsverenigingen en de diverse communautaire instellingen hebben het geanalyseerd, besproken en becommentarieerd. In 17 landen werden conferenties gehouden die door bijna 5000 beleidsmakers en leidinggevenden werden bijgewoond. en middelgrote ondernemingen, Er werd een groot aantal concrete voorstellen ingediend bij de Commissie. Behalve de verslagen over nationale conferenties - die aangeven hoeveel reacties en welke hoge verwachtingen dit initiatief heeft teweeggebracht- hebben de diensten van de Commissie meer dan 300 directe bijdragen ontvangen1. Vele daarvan zijn zeer uitvoerig en op gedegen onderzoek gebaseerd, hetgeen getuigt van de belangstelling die het Groenboek heeft gewekt. Hierna wordt een eerste analyse verricht van de verslagen van de conferenties en van de meest concrete en representatieve bijdragen (met name van de belangrijkste beroeps- en vakverenigingen, Europese en nationale verenigingen, grote ondernemingen en financiële instellingen). Deze commentaren hebben vooral betrekking op de thema's en diverse actielijnen van het Groenboek, met name het beter afstemmen van onderzoek op innovatie, de verbetering van de financiering van innovatie, de intellectuele-eigendomsrechten en de ondersteuning van het midden- en kleinbedrijf. Voorts wordt in sommige bijdragen ingegaan oo thema's waaraan in het Groenboek weinig aandacht wordt geschonken, zoals bij voorbeeld organisatorische innovatie, innovatie in de diensten, de rol van grote ondernemingen enz. Dit document is een eerste, niet-exhaustieve samenvatting van deze opmerkingen die zijn gegroepeerd volgens de grote thema's van het Groenboek. Hierin wordt geen rekening gehouden met de officiële bijdragen van de Lid-Staten en evenmin met de bijdragen van de Europese Instellingen, die respectievelijk in punt B en C van deze bijlage worden behandeld. De lijst van de individuele reacties op het Groenboek is opgenomen m het aanhangsel. u Samenvatting Sommige thema's uit het Groenboek krijgen in de bijdragen meer aandacht dan andere. Het betreft met name het beter afstemmen van O&O op innovatie, de financiering van innovatie, de bescherming van de industriële eigendom en de ondersteuning van het midden- en kleinbedrijf. Wat het beter afstemmen van onderzoek op innovatie betreft, is men in het algemeen van oordeel dat de banden tussen onderzoekswereid en bedrijfsleven nauwer moeten worden aangehaald door de onderlinge dialoog te bevorderen en de onderzoekers een beter inzicht in de problemen van het zakenleven te verschaffen. Technologische observatie wordt van groot belang geacht. ïn plaats van daarvoor een nieuwe communautaire instelling op te richten, moet men de nationale initiatieven coördineren en de uitwisseling van informatie verbeteren. Wat de overheidsinspanning op onderzoeksgebied betreft, ontspint zich een discussie tussen de voerstanders van het financieren van uitsluitend precommercieel onderzoek en de voorstanders van het financieren van het gehele innovatieproces (tot de fase van de industriële vervaardiging). De task forces worden door de grote landen doorgaans als interessant bestempeld. Het wordt evenwel wenselijk geacht hun werking transparanter te maken en het bedrijfsleven actiever bij de definitiefase ervan te betrekken. Ten slotte wordt door alle betrokkenen in het kader van de onderzoeksprogramma's aangedrongen op een snellere selectie van de projecten en een vereenvoudiging van de procedures. In hun huidige vorm gaan deze programma's blijkbaar aan vrijwel het gehele MKB voorbij. Wat het menselijk potentieel betreft, wordt een betere mobiliteit tussen met name universiteit en bedrijfsleven aanbevolen, evenals de erkenning van de kwalificaties op Europees niveau. Tevens wordt in de school- en universiteitsprogramma's meer aandacht aan de erop aangedrongen innovatieproblematiek te besteden. In verband met de verbetering van de financiering van innovatie werden talrijke aanbevelingen gedaan, zoals met name de totstandbrenging op Europees niveau van een financiële markt voor innoverende ondernemingen, het leggen van banden tussen technologie en financiering, de instelling van garantiesystemen en het gebruik van de belastingstelsels om innovatie te bevorderen. Wat het wet- en regelgevingskader betreft, hebben de opmerkingen vooral betrekking op de industriële-eigendomsrechten - die worden bestempeld als een duur en moeilijk toegankelijk hulpmiddel dat door de ondernemingen wordt miskend -, alsook op de noodzaak om over een vennootschapsstatuut te beschikken dat aan de interne markt is aangepast en binnen het bereik van kleine en middelgrote ondernemingen ligt. Een zeer groot aantal voorstellen heeft ten slotte betrekking op de directe ondersteuning van het MKB en de nationale of regionale voorzieningen voor deze sector. Deze voorstellen gelden vaak specifiek voor de verschillende Lid-Staten, zodat zij moeilijk onder één noemer kunnen worden gebracht. Toch komen sommige punten steeds terug, zoals bij voorbeeld de noodzaak om het voor kleine en middelgrote ondernemingen makkelijker te maken aan (nationale en communautaire) onderzoeksprogramma's deel te nemen, om het aanbod van diensten en met name overheidsdiensten te rationaliseren en transparanter te maken, en om de kleine en middelgrote ondernemingen niet alleen als zodanig, maar ook vanuit hun relatie met grote ondernemingen, klanten en leveranciers te benaderen. Daarnaast wordt in sommige commentaren ingegaan op thema's die in het Groenboek weinig of niet aan de orde komen: Het gaat met name om innovatie in de dienstensector (terwijl dit de grootste werkgever in Europa is) en de overheidssector (om dezelfde reden). Overigens: "Innovatie in de dienstensector is een gebied waaraan weinig aandacht werd geschonken. Innovatie in deze sector speelt evenwel een belangrijke rol bij het teweegbrengen van veranderingen in de be- en verwerkende industrie "(Oslo). Volgens sommige critici wordt in het Groenboek al te veel de nadruk gelegd op de technologische aspecten van innovatie en worden de sociale en omgevingsfactoren verwaarloosd. Zo zijn sommigen met name van oordeel dat aan de bevordering van het organisatorisch vermogen van de ^ ondernemingen te weinig aandacht wordt geschonken. "De DGB betreurt dat het Groenboek te zeer op de stimulering van technologie is gericht en te weinig oog heeft voor directe acties ter bevordering van het organisatorisch vermogen van de ondernemingen, dat van doorslaggevend belang is voor de integratie van OTO". Voorts betreuren de (met name Duitse) vakbonden dat er bij de voorgestelde acties niet wordt gesproken over maatregelen om de motivering en de participatie van werknemers te verbeteren. UEAPME wijst er bovendien op dat het belangrijk is "niet te vergeten dat innovatie niet alleen staat voor de ontwikkeling van nieuwe produkten. maar ook een organisatorisch en structureel aspect heeft". Ook het begrip stapsgewijze innovatie (progressieve innovatie) krijgt volgens sommigen onvoldoende aandacht in vergelijking met radicale innovatie en hoogwaardige technologie (IRDAC). In de bijdragen worden de grote ondernemingen dikwijls genoemd als bedenkers van tal van innovaties. Het wekt dan ook verwondering dat zij in het Groenboek niet vaker worden vermeld. "De grote organisaties worden in de discussie buiten beschouwing gelaten, hoewel zij zeer belangrijke 0&O-inspanningen leveren en innovaties uit het MKB reeds in een heel vroeg stadium overnemen" (CEST). Ten slotte is men van oordeel dat de zaken in het Groenboek soms te somber worden voorgesteld, want er zijn ook sectoren, zoals bij voorbeeld de geneesmiddelenindustrie, waar Europa groot commercieel voordeel heeft weten te halen uit zijn technologische kennis. 3. De voornaamste aandachtspunten in de diverse bijdragen worden hierna weergegeven volgens de vijf grote doelstellingen die in de samenvatting van het Groenboek worden opgesomd: • het onderzoek beter op innovatie richten • het menselijk potentieel voor innovatie versterken • de financieringsvoorwaarden voor innovatie verbeteren • een wet- en regelgevend kader tot stand brengen dat bevorderlijk is voor innovatie • rol en actiemaatregelen van de overheid aanpassen ùlx 1/ De onderzoeksinspannîngen beter op innovatie richten Het is van belang dat in Europa de banden tussen de onderzoeks wereld, met name de universiteiten, en het bedrijfsleven nauwer worden aangehaald. Van alle zijden wordt aangedrongen op een betere aanpassing van de onderzoeksprogramma's aan de behoeften van het bedrijfsleven, hoewel m sommige bijdragen ook wordt onderstreept dat het noodzakelijk is fundamenteel onderzoek te blijven verrichten dat niet direct op de markteisen is afgestemd. Deze aanpassing kan het resultaat zijn van een intensievere dialoog tussen en coördinatie van beide sectoren, met name teneinde schadelijke concurrentie bij het gebruik van de middelen voor onderzoeksdoeieinden te vermijden. Zij vereist tevens de actieve medewerking van intermediairs zoals collectieve onderzoekscentra, en de organisatie en ondersteuning van de technologie-overdracht van universiteiten naar bedrijfsleven. Een van de op de conferentie van Parijs gedane voorstellen is bij het onderzoek bedrijfskundige ingenieurs en projectleiders te betrekken, die zijn opgeleid om relaties met ondernemingen tot stand te brengen en om de onderzoeksprojecten tot de overdracht ervan aan het bedrijfsleven te begeleiden. In de bijdrage van CNPF wordt ook geopperd dat de technologieprogramma's en de programma's van de onderzoeksinstellingen in Frankrijk opnieuw moeten worden geëvalueerd omdat zij veelal voorbijgestreefd zijn en niet zijn aangepast. Een vaak voorkomende kritiek is dat de universiteiten onaangepaste evaluatiecriteria hanteren. De klassieke criteria steunen op publikaties en maken het niet mogelijk rekening te houden met de mobiliteit van de onderzoekers en de mogelijkheid tot uitwisseling met het bedrijfsleven. "Het huidige evaluatiesysteem voor onderzoekers in de overheidssector belemmert hun betrokkenheid bij het bedrijfsleven (Madrid) ". Er wordt voorgesteld deze criteria te herzien en er met name een positief criterium aan toe te voegen, namelijk het gebruik van de onderzoeksresultaten door de ondernemingen. De beginselen die momenteel de loopbaan van de onderzoekers bepalen, worden als een sterke rem immers veelal hun gehele op een dergelijke samenwerking gezien. De onderzoekers blijven beroepsleven in de onderzoeksector actief. "Voor onderzoekers die in openbare onderzoeksinstellingen werkzaam zijn. zou men het sluiten van arbeidscontracten voor bepaalde duur moeten aanmoedigen, waarbij men eventueel fiscale stimulansen toekent aan ondernemingen die hen in dienst nemen wanneer zij zich op de arbeidsmarkt aanbieden" (Milaan). Men zou tevens hun interesse kunnen wekken voor en hen kennis kunnen bijbrengen over het bedrijfsleven. De vakbonden zijn daarentegen van oordeel dat het aangewezen is de jonge onderzoekers stabiele carrièrevooruitzichten te bieden zodat zij de sereniteit vinden die nodig is om hun creativiteit te ontplooien. Technologische observatie en economische informatie De nationale acties op het gebied van prospectief technologisch onderzoek en technologische observatie worden door de ondernemingen soms beschouwd als middelen om het technologie- en te sturen veeleer dan als nuttige hulpmiddelen voor de industriebeleid van de Lid-Staten ondernemingen. "De initiatieven inzake technologische observatie of prospectief technologisch onderzoek scheppen alleen werkgelegenheid in het wetenschapsgebied van het prospectief onderzoek en niet in het bedrijfsleven" (UEAPME). Economische en technische kennis bij ondernemingen, met name in het MKB. wordt in het Groenboek als een afzonderlijk probleem beschouwd, maar niettemin wordt het noodzakelijk geacht om tot een synthese te komen. De bedrijven werken immers mee aan de acties op het gebied van prospectief technologisch onderzoek en de resultaten ervan leveren nuttige informatie op voor de ondernemingen. Wat het prospectief technologisch onderzoek betreft, wordt benadrukt dat moet worden geëxploiteerd wat de Lid-Staten reeds op grond van hun eigen bevoegdheden hebben verwezenlijkt. De koppeling van deze initiatieven kan op meer steun rekenen dan het ondernemen van een nieuwe actie op Europese schaal. "Het gecentraliseerde model voor het verrichten van prospectief technologisch onderzoek houdt een risico in (Oslo) ". Cf Het MKB maakt kennelijk onvoldoende gebruik van de technologische observatie. Sommigen twijfelen eraan of het nodig is de ondernemingen nog meer informatie te verstrekken. Op de conferentie van Berlijn werd onderstreept dat "in de kleine en middelgrote ondernemingen over het algemeen geen behoefte bestaat aan nog meer informatie over de technologische situatie. Zij zijn immers nu al niet in staat de voorhanden informatie te gebruiken". Tegen die achtergrond lijkt het onderscheid tussen technologische en economische informatie kunstmatig. Er moet door de ondernemingen onmiddellijk bruikbare informatie worden verstrekt, zoais bij voorbeeld informatie over de markten, de concurrentie, en financiële en juridische aspecten. Tal van correspondenten wijst erop dat het MKB beter bewust moet worden gemaakt van het belang van "economie intelligence". Het regionale kader lijkt het meest geschikt voor een dergelijke actie: de uitwisseling van informatie en studies tussen ondernemingen kan op regionaal niveau worden georganiseerd en op dit niveau kunnen ook lokale instellingen (zoals de Kamers van Koophandel, de Relay Centra voor innovatie enz. ) een bijdrage leveren. Overheidsmaatregelen De discussie over de wenselijkheid om de overheidsmaatregelen op het gebied van OTO op te voeren, draait vooral rond de volgende thema's: de heroverweging van het onderscheid tussen precommercieel en ander onderzoek, het in aanmerking nemen van doelstellingen die de samenhang bevorderen en de noodzaak de inspanningen beter te concentreren. De deelnemers aan de conferenties in Duitsland en Groot-Brittannië hebben blijk gegeven van een zeker wantrouwen ten aanzien van een eventuele verhoging van de begrotingsmiddelen voor O&O. Enerzijds wordt dit gezien als een mogelijke extra last voor de ondernemingen en anderzijds wordt in een groot aantal reacties betwijfeld of er een directe band bestaat tussen O&O-uitgaven en resultaten op innovatiegebied. Op de conferentie van Birmingham werd geoordeeld dat "Europa geen behoefte heeft aan nog meer onderzoek. Het heeft wel behoefte aan doelmatig en hoogwaardig onderzoek dat correct wordt toegepast ". Het feit dat in de O&O-programma's rekening moet worden gehouden met doelstellingen die de samenhang bevorderen, wordt met name door de deelnemers aan de conferentie van Berlijn in tegenspraak geacht met de doelstelling het innovatieve vermogen van de Europese ondernemingen te versterken. Het BDI vindt meer bepaald dat "het net zo min opgaat voor het onderzoeksbeleid bestemde communautaire middelen voor doelstellingen ter bevordering van de samenhang aan te wenden, als O&O in het kader van de structuurfondsen te financieren". Acties ter bevordering van de samenhang worden desalniettemin noodzakelijk geacht. 'De samenwerking tussen de minder en meest ontwikkelde regio 's moet worden gestimuleerd, met dien verstande dat er in ieder geval op toe moet worden gezien dat de minst ontwikkelde regio s bij een dergelijke samenwerking gebaat zijn" (Madrid). Tal van actoren menen dat de discussie over de wenselijkheid van financiële steun na het precommerciële stadium en met name na de fase van de industriële vervaardiging moet worden heropend. Men is meer bepaald van oordeel dat "het innovatieproces niet ophoudt met de vervaardiging van een prototype. De steunverlening moet worden voortgezet en zich ook uitstrekken tot de fase van de marktintroductie" (Berlijn). Op de conferentie van Madrid werd de mogelijkheid geopperd een programma op te zetten voor de eventuele financiering van de eerste toepassingen van specifieke technologieën die reeds hun nut voor de industrie hebben bewezen. Sommige grote ondernemingen zijn daar evenwel sterk tegen gekant. "Met overheidsgeld gefinancierd O&O dichter bij de markt brengen, betekent dat een keuze moet worden gemaakt tussen het bevoordelen van een specifieke onderneming of het publiceren van gegevens over de laatste stadia van het onderzoek Realistisch gezien is geen van beide strategieën verdedigbaar " (SmithKline Beecham). Sommige industrietakken (met name de elektriciteitssector) achten het ten slotte noodzakelijk de verminderingen van de overheidsbegrotingen voor O&O op het gebied van defensie te compenseren. Task forces Met name in de grote landen worden de task forces over het algemeen als een nuttig instrument voor de concentratie van de middelen op belangrijke gebieden beschouwd. Ter bevordering van de ÇG transparantie van deze instrumenten wordt evenwel aanbevolen het bedrijfsleven reeds in het beginstadium op doelmatige wijze bij de selectie van de thema's en de voorbereiding van het werkprogramma van de task forces te betrekken. "De task forces moeten een open houding aannemen en bij hun werkzaamheden rekening houden met net overleg met het bedrijfsleven en met de resultaten van de diverse nationale acties op het gebied van prospectief technologisch onderzoek"(CBl). Hoewel de deelneming van het MKB aan de task forces wenselijk wordt geacht, wordt in tal van commentaren benadrukt dat kleine en middelgrote ondernemingen en task forces niet samengaan omdat deze laatste vooral voor grote bedrijven interessant worden geacht. Dit verklaart het voorbehoud van een aantal Lid-Staten. "De Portugese belangen worden niet gediend door de task forces zoals zij in het Groenboek worden beschreven "(Lissabon). Ten slotte zijn sommige grote industriëlen bevreesd voor een eventuele poging van de Europese Unie om de industriële onderzoeksinspanningen te coördineren. Een betere oplossing is volgens hen de samenhang tussen de communautaire programma's te versterken. Onderzoeksprogramma's Alle betrokkenen dringen in het kader van de onderzoeksprogramma's aan op een snellere selectie van de projecten en een vereenvoudiging van de procedures. Bij deze programma's wordt blijkbaar vaak onvoldoende rekening gehouden met de beperkingen waarmee het MKB wordt geconfronteerd. De kosten voor het opstellen van een dossier worden als overdreven hoog bestempeld. "Een kleine hightechonderneming kan zich niet veroorloven op communautaire steun te wachten - zes maanden is een eeuwigheid. " (Birmingham). Een onderneming moet ten slotte over meer vrijheid en flexibiliteit beschikken bij het besteden van de fondsen. De participatie van de kleine en middelgrote ondernemingen aan het kaderprogramma wordt zelfs ter discussie gesteld omdat slechts een heel klein aantal onder hen in staat wordt geacht een reële bijdrage te leveren en bijgevolg aan de specifieke programma's mag deelnemen. Er zijn een aantal voorstellen gedaan om de besluitvormingsprocedures en de tenuitvoerlegging ervan te delegeren aan organisaties uit de praktijk. In een commentaar wordt erop gewezen dat "projecten zoals EUREKA, die nauw aansluiten op de eisen van industriëlen en produkten, in versterkte vorm dienen te worden voortgezet" (Parijs). Ook wordt voorgesteld de deelname aan specifieke programma's te vervangen door soepeier regelingen voor indirecte steunverlening. Voorts worden de volgende opmerkingen gemaakt in verband met de procedures voor de selectie van projecten: er zouden meer deskundigen uit het bedrijfsleven bij moeten worden betrokken: de technische kwalificaties zouden als doorslaggevende criteria moeten fungeren in plaats van de deelname van talrijke partners uit verschillende Lid-Staten; bij de prestatienormen zou rekening moeten worden gehouden met het rendement van de investering op het gebied van onderzoek & ontwikkeling en innovatie; bij de evaluatie van de projecten zouden niet alleen de bedrijfsplannen maar ook de plannen van de aan de projecten deelnemende onderzoeksinstituten in aanmerking moeten worden genomen. Ten slotte wordt verlangd dat in de programma's meer rekening wordt gehouden met samenwerking tussen kleine en grote ondernemingen en dat projecten die niet onder de vooraf vastgestelde thema's vallen toch voor subsidies in aanmerking komen. 2/ Het menselijk potentieel voor innovatie versterken De mobiliteit van personen tussen onderzoekswereld, onderwijs en bedrijfsleven moet worden bevorderd In dit verband wordt ook verwezen naar de eerder gemaakte opmerkingen over de evaluatiecriteria voor onderzoekers, die hen er niet toe aansporen aan industriële projecten deel te nemen. Oir Op alle conferenties was men het erover eens dat het vergemakkelijken van de integratie van jonge gediplomeerden in de ondernemingen, en met name ondernemingen uit het MKB. zeer belangrijk is. "Z)e lokale mobiliteit van onderzoekers en studenten tussen onderwijs en bedrijfsleven zou met alleen interessant kunnen zijn om de kwaliteit van onderwijs en opleiding te verbeteren, maar ook om investeringen en ondernemerschap te stimuleren' (UNICE). Er bestaan reeds programma's op nationaal niveau (zoals "Teaching Company Scheme" in het Verenigd Koninkrijk, CIFRE en CORTECHS in Frankrijk) die als voorbeelden voor andere Lid-Staten kunnen dienen. Men zou de gediplomeerden kunnen helpen om zich via een postdoctorale stage m het bedrijfsleven, en met name het MKB te integreren. In een aantal soms tegenstrijdige commentaren wordt gepleit voor de aanpassing van de (met name communautaire) programma's ter bevordering van de mobiliteit: zij zouden flexibeler moeten worden gemaakt om daadwerkelijk aan de behoeften van de ondernemingen te beantwoorden; er zou geen leeftijdsgrens voor mogen gelden: zij zouden doelgerichter moeten zijn; zij zouden moeten worden uitgebreid en er zouden meer middelen voor moeten worden vrijgemaakt. Het ontbreken van interne mobiliteit tussen verschillende vakgebieden wordt betreurd. Men zou verandering van richting positief moeten benaderen, de beroepskeuzebegeleiding moeten verbeteren, de werknemers moeten helpen omgaan met de stress die veranderingen met zich meebrengen, deeltijdwerk moeten aanmoedigen enz. Velen stellen voor in het onderwijsprogramma van scholen en universiteiten onderwerpen met betrekking tot innovatie op te nemen, in de opleiding van wetenschappers zouden met name economie en management moeten worden geïntegreerd. In het wetenschappelijk en technisch onderricht dient meer belang te worden gehecht aan experimenten. In het hoger en zelfs secundair onderricht zouden industriële-eigendomsrechten beter aan bod moeten komen enz. De opleiding moet op alle niveaus worden aangepast zowel die voor toekomstige leidinggevenden als die voor toekomstige ongeschoolde werknemers zodat zij voorbereid zijn op veelvuldige omschakelingen en technische aanpassingen. De Commissie zou er voor sommigen naar moeten streven netwerken van ter zake bevoegde nationale centra te ontwikkelen veeleer dan een nieuwe organisatie op te richten. 3/De financieringsvoorwaarden voor innovatie verbeteren Financiering is duidelijk een belangrijk probleem. In sommige commentaren wordt er evenwel op gewezen dat financiering een hulpmiddel als een ander is en op zich geen garantie vormt voor innovatie. "De problemen op het gebied van organisatie en ondernemerscultuur zijn belangrijker dan jinanciële of technologische tekorten " (Berlijn). Van vrijwel alle zijden wordt de Europese Unie opgeroepen om de uitwisseling van ervaring en optimale werkwijzen te vergemakkelijken, harmonisatiemaatregelen te treffen en transnationale initiatieven op het gebied van financiering aan te moedigen. Markten Op de meeste nationale conferenties was men ingenomen met de oprichting van een Europese markt waar aandelen van jonge snel groeiende ondernemingen kunnen worden genoteerd (type NASDAQ). Er moet meer vaart worden gezet achter de plannen voor de oprichting van een dergelijke markt. "Het is onbevredigend de ondernemingen waar de financiering met risicokapitaal geslaagd is naar de Amerikaanse markt te moeten doorverwijzen. Dit heeft uiteraard aanzienlijke gevolgen voor de 10 0 onderneming zelf en kan er zelfs toe leiden dat zij Europa verlaat" (BDI). De nationale markten van dit type moeten een internationale dimensie nastreven (Parijs). Aangezien op een dergelijke markt alleen de meest dynamische ondernemingen worden toegelaten, moet naar andere oplossingen worden gezocht om het de beleggers gemakkelijker te maken te investeren (fondsen voor bijstand bij de overdracht van ondernemingen, regelingen waarbij beleggers hun participaties kunnen in de vorm van gemeenschappelijke fondsen voor risico-investeringen enz. ). laten overnemen, onderlinge risicoverdeling Technologie en financiering Het wordt in het algemeen noodzakelijk geacht dat de financiële instellingen beter rekening houden met innovatie en technologie. Daarom wordt voorgesteld eventueel via de oprichting van een in technologie gespecialiseerde bank acties ter bevordering van investeringen in technologie op te zetten (Birmingham), een systeem voor technische certificering of een garantie- of verzekeringssysteem in te stellen (op communautair, nationaal of regionaal niveau), zodat ondernemingen over eerste referenties beschikken systemen voor technologiebeoordeling te ontwikkelen waarmee de kansen op industrieel succes van een technisch project kunnen worden gekwantificeerd. "De Europese Unie moet de uitwisseling van ervaring op dit gebied aanmoedigen " (ANVAR). financiering kunnen aantrekken, en en externe Garanties Om de steunverlening door banken aan innoverende ondernemingen te stimuleren, moet het risico voor de banken tot een minimum worden beperkt. In Frankrijk, "zou het optrekken van de dekkingspercentages van SOFARIS de banken tot een betere financiering van innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen moeten aansporen" (Parijs). In dit verband wordt garantieverlening aan banken door het Europees Investeringsfonds veeial wenselijk geacht en toegejuicht (o. a. Dublin, Helsinki, Milaan). Voor de onderlinge-waarborgmaatschappijen moet bij richtlijn een gunstiger kapitaalratio worden vastgesteld. "De eisen inzake risicodekking waaraan deze maatschappijen bij het verlenen van garanties moeten voldoen, zouden dichter in de buurt moeten komen van die welke aan de banken worden gesteld" (Madrid). Fiscaliteit Vrijwel iedereen is het erover eens dat een gunstiger fiscale behandeling van beleggingen in innovatieve projecten en ondernemingen vereist is. Er wordt voorgesteld de belasting op de (met name door individuele beleggers) behaalde koerswinsten op waardepapier uit de innovatiesector te verlichten of zelfs af te schaffen, het risico op verliezen voor beleggers in risicokapitaal te beperken, eventueel door een belastingvermindering ten bedrage van een bepaald percentage van hun belegging toe te staan, gekapitaliseerde winsten van belastingen vrij te stellen enz. Deze fiscale maatregelen zouden er specifiek op kunnen worden gericht het "wachtend" kapitaal (pensioenfondsen, in de richting van beleggingen in risicokapitaal. levensverzekeringsmaatschappijen, loonsparen) te sturen Ten slotte wordt in meerdere voorstellen gepleit voor een betere fiscale behandeling van investeringen in innovatie door ondernemingen, met name op het gebied van opleiding. 11 ct Andere acties Het startkapitaal moet worden bevorderd, eventueel door middel van acties naar het voorbeeld van de Amerikaanse SBIC's, zodat het een beter rendement biedt. De diverse initiatieven die de Lid-Staten op dit gebied hebben genomen, moeten worden onderzocht en eventueel ruimer bekendgemaakt. De EVCA (Europese vereniging voor risicodragend kapitaal) pleit ervoor dat het EIF door middel van risicokapitaalfondsen direct in het kapitaal van kleine en middelgrote ondernemingen participeert. Dit voorstel wordt op de nationale conferenties in het algemeen met instemming begroet, hoewel de kosten en gevolgen van een dergelijke strategie moeiiiik in te schatten zijn. "Er is geen enkel bezwaar tegen eventuele innovatiefondsen. Er is wel enige onrust over het zomaar hier en daar injecteren van geld" (Zeist, NL). De regelgeving binnen de Unie moeten worden geharmoniseerd, anders bestaat het gevaar dat het kapitaal uitwijkt naar die plaatsen waar het regelgevend kader het gunstigst is. 4/ Een wet- en regelgevend kader tot stand brengen dat bevorderlijk is voor innovatie Met betrekking tot de intellectuele- en mdustnële-eigendomsrechten zijn tal van reacties ontvangen. Algemeen genomen is men van mening dat het belang van deze rechten wordt onderschat. De dure octrooimechanismen en de behoefte aan een geharmoniseerd stelsel in Europa zijn de twee redenen waarom op de meeste nationale conferenties werd geoordeeld dat de huidige situatie te wensen overlaat. Intellectuele-eigendomsrechten Een groot deel van de opmerkingen heeft betrekking op octrooien. De situatie in Europa wordt te ingewikkeld geacht. "De beleidsmakers zouden een geïntegreerde strategie voor een betere bescherming van de intellectuele-eigendomsrechten op alle gebieden moeten uitstippelen" (UNICE). Op de conferentie van Birmingham werd geoordeeld dat "duidelijkprioriteit moet worden gegeven aan een in alle Lid-Staten geldig octrooi". Er zou voorrang moeten worden verleend aan de inwerkingtreding van het Gemeenschapsoctrooi. De octrooikosten, en met name de vertaalkosten, worden unaniem als te hoog bestempeld. Om een toekomstig Gemeenschapsoctrooi aantrekkelijker te maken moeten deze kosten alsook de termijn voor het verkrijgen van een octrooi worden gereduceerd. Op de conferentie te Athene werd net als in tal van commentaren aangedrongen op "een vermindering van de registratie- en beschermmgskosten voor octrooien. De financiering van O&O zou moeten worden uitgebreid tot de kosten van octrooi-aanvragen voor innovatieve produkten". Ook wordt onderstreept dat het belangrijk is om octrooi-informatie toegankelijk te maken iets aan het imago van de (informatienetwerken, gegevensbanken). Het lijkt ook wenselijk intellectuele-eigendomsrechten te doen. met name door specifieke cursussen daarover aan universiteiten (of zelfs in het secundair onderwijs). "In de Verenigde Staten en Japan worden octrooien en merken beschouwd als factoren die de produktiviteit verbeteren " (Madrid). Harmonisatie wordt voor de nieuwe technologieën (met name biotechnologie en telecommunicatie) dringend noodzakelijk geacht. Over de gebruiksmodellen zijn de meningen overwegend negatief. "De Commissie zou het gebruik ervan op nationaal niveau en in de Unie niet mogen aanmoedigen " (Birmingham). De verdediging van de intellectuele-eigendomsrechten, vooral in een derde land. is een dure aangelegenheid. Er wordt voorgesteld om eventueel met financiële steun van de overheid een verzekeringsstelsel op te zetten om deze kosten te dekken. "Er zou een verzekeringsstelsel voor de schending van intellectuele-eigendomsrechten kunnen worden ingevoerd dat eventueel geheel of gedeeltelijk met overheidsgeld wordt gefinancierd" (Zweden). 12 ^o A dministratieve vereenvoudiging Administratieve vereenvoudiging wordt van essentieel belang geacht. Een wijdverbreide mening is dat men beter de administratieve hinderpalen zou afschaffen in plaats van nieuwe structuren op te zetten om ze te overwinnen. "Het is zinvoller de diverse administratieve belemmeringen op te heffen dan nog meer nieuwe structuren op te zetten om ze te overwinnen " (UEAPME). In dit verband merkt ANVAR op dat "de one-stop-shop een slecht idee gebleken is". Vennootschapsrecht In alle commentaren wordt gepleit voor de goedkeuring van een statuut van de Europese vennootschap dat verder gaat dan het concept EESV. Meestal wordt echter geoordeeld dat dit statuut moeilijk op kleine en middelgrote ondernemingen toepasbaar is en dat voor hen een speciaal statuut moet worden uitgewerkt. "De snelle goedkeuring van het statuut van de Europese vennootschap is van belang voor het vergemakkelijken van de grensoverschrijdende samenwerking. Met het voorstel een statuut voor een "kleine Europese vennootschap" in te voeren, wordt getracht tot een gemeenschappelijke oplossing te komen "(DIHT). Mededinging Mededinging wordt vaak als een van de drijvende krachten achter innovatie beschouwd. In een aantal commentaren wordt evenwel aangedrongen op enige versoepeling van de regelgeving ter zake. Zo wijst DIHT erop dat "vooruitgang in sommige gevallen alleen maar mogelijk is door een bundeling van de krachten" Sommigen dringen aan op een vermindering van de administratieve lasten voor de ondernemingen door het toepassingsgebied van de uniforme regels betreffende de fusies in Europa uit te breiden en door de behandeling van gemeenschappelijke structurele dochterondernemingen te harmoniseren. Het BDI benadrukt meer bepaald dat "de Commissie de procedures voor het toestaan van samenwerkingsprojecten dient te versnellen en te vereenvoudigen. In het huidige juridische kader wordt samenwerking ontmoedigd omdat de procedures te lang zijn en er geen rechtszekerheid bestaat. De Europese controlebevoegdheid voor fusies zou bovendien moeten worden uitgebreid zodat ondernemingen zich niet langer verplicht zien hun gemeenschappelijke dochterondernemingen tegelijkertijd aan een groot aantal nationale administraties te melden ". De reactie van Siemens sluit daarbij aan: "Steeds meer samenwerkingsovereenkomsten vallen onder het nationaal toezicht op fusies, wat voor de desbetreffende ondernemingen aanzienlijke uitgaven en inspanningen met zich meebrengt en ook risico s inhoudt. Het toezicht op de fusies zou moeten worden uitgeoefend door de Commissie op basis van uniforme criteria". Siemens merkt tevens op dat "artikel 85 ook geldt voor alle belemmeringen voor de verticale mededinging, terwijl in de Duitse mededingingswet op dit gebied alleen sprake is van misbruik. in geval van groepsvrijstellingen voor relaties tussen onaernemingen (contracten met leveranciers en OEM's)". In andere commentaren wordt een herziening van artikel 85 voorgesteld "zodat samenwerking tussen concurrenten mogelijk wordt (Amerikaans "redelijkheiasbeginsel") op voorwaarde dat er geen misbruik van wordt gemaakt of dat de voorschriften dit niet verbieden" (Thomson Multimedia). Of nog: "Artikel 85 moet worden herschreven en daarbij moet worden uitgegaan van liberalisering en van een ruime en dynamische marktbenadering " (IBM France). Evaluatie van de gevolgen van regelgeving voor innovatie "Bij de beoordeling van alle regelgeving moet worden nagegaan of ze innovatie kan bevorderen of tegenwerken. Daartoe is het van belang dat de ondernemingen zowel op lokaal als op Europees niveau zo vroeg mogelijk bij de opstelling van dergelijke regelgeving worden betrokken " (CNPF). 13 -rl 5/ Rol en actiemaatregelen van de overheid ter bevordering van innovatie aanpassen Hoewel over dit thema zeer veel commentaren weroen ontvangen, is het soms moeilijk er een samenhangend beeld uit te distilleren. Dit is met name terug te voeren op de zeer uiteenlopende nationale situaties. Toch komen enkele belangrijke punten naar voren. Ondersteuning van het MKB Er wordt veel kritiek geuit op de classificatie van kleine en middelgrote ondernemingen aan de hand van hun personeelssterkte omdat dit systeem de uiteenlopende problemen waarmee deze ondernemingen worden geconfronteerd onvoldoende weerspiegelt. Voorts wordt in meerdere bijdragen benadrukt dat niet alleen het accent moet worden gelegd op de tegenstelling tussen MKB en grote ondernemingen, maar dat ook rekening moet worden gehouden met de gehele keten klant-leverancier en met het onbenut technologisch potentieel van de grote ondernemingen. Er heerst een algemene consensus over het feit dat proefprojecten gericht op de internationalisering van het MKB moeten worden gestimuleerd. Voorts zouden er begeleidende maatregelen moeten worden genomen om bepaalde kleine en middelgrote ondernemingen toegang te verlenen tot nieuwe markten en in staat te stellen samen te werken met andere ondernemingen of met universiteiten en onderzoekscentra uit andere landen " (Madrid). Nationale of regionale steunregelingen Een algemene opmerking is dat de openbare steunprogramma's gecompliceerd kunnen lijken in de ogen van kleine en middelgrote ondernemingen omdat ze voor hen moeilijk begrijpelijk zijn. De Duitse kamers van koophandel achten het wenselijk de communautaire informatiecentra te rationaliseren, terwijl de Britse werkgevers aanraden de bestaande voorzieningen te benutten in plaats van nieuwe op te zetten. "Men moet trachten het juiste evenwicht te vinden tussen dienstverlening in de directe omgeving en een wildgroei van relay centra voor informatie die tot verwarring en uiteindelijk tot afwijzing leidt" (UNICE). Op de Franse conferentie werd tevens opgemerkt dat het opzetten van netwerken ter ondersteuning van het MKB moet worden gestimuleerd en dat de doorstroming van overheidssteun moet worden bevorderd. In de meeste landen gaat de voorkeur m het algemeen uit naar een totaalbenadering van de MKB-problematiek. In de Spaanse bijdragen wordt bijzondere belangstelling betoond voor het regionaal niveau (er wordt op gewezen dat het Groenboek niet genoeg oog heeft voor de regionale aspecten) en voor de versterking van de rol van de lokale overheid op innovatiegebied. Deze zienswijze spreekt ook uit tal van andere bijdragen waarin de rol van de lokale overheid bij de ondersteuning van het MKB wordt behandeld. Voorts worden de science parcs diverse maien genoemd als een initiatief waarmee succes werd geoogst en waarmee rekening dient te worden gehouden. In een aantal andere bijdragen wordt de rol van de lokale overheid afgezwakt. Zo betoogt de deelstaat Hessen dat "het weliswaar belangrijk is dat de regionale dimensie van innovatie wordt versterkt, maar dat regionale innovatie nu ook niet moet worden opgevat als het middel tegen alle kwalen of ais het antwoord op de toenemende mondialisering van de economieën " Onderzoeksprogramma 's Hier komt een aantal punten terug waarop reeds werd gewezen bij het thema "De onderzoeksinspanningen beter op innovatie afstemmen", met name de moeilijkheden waarmee kleine en middelgrote ondernemingen worden geconfronteerd als zij aan onderzoeksprogramma's willen deelnemen. In verband hiermee merkt Daimler-Benz OP dat een doeltreffende methode om de 14 -H deelname van kleine en middelgrote ondernemingen aan onderzoeksprogramma's te bevorderen erin kan bestaan deze er in samenwerking met grote ondernemingen bij te betrekken. Het MKB kan meer hebben aan andere maatregelen dan aan onderzoeksprogramma's: "met instrumenten van algemene aard, fiscale prikkels, gezamenlijke industriële onderzoeksprojecten en exploitatie van resultaten kan beter in de innovatiebehoeften van het MKB worden voorzien dan met de in de specifieke programma 's vastgestelde quota 's" (BDI). Op de conferentie van Madrid werd er ten slotte op gewezen dat "de ondernemingen meer duidelijkheid moei worden verschaft over de voorwaarden voor het verkrijgen van overheidssteun, zodat de indieners van voorstellen van meet af aan weten welke fases hun voorstel moet doorlopen, welke evaluatiecriteria worden gehanteerd, welke betalingstermijnen gelden enz". De inschrijvingsformulieren moeten samennangender zijn en de ondernemingen moeten worden geholpen om aan de eisen van de administratie te voldoen. 15 1- Aanhangsel Lijst van de individuele reacties op het Groenboek 16 -?4 Lijst van de individuele reacties op het Groenboek Naam Acroniem Land aBaCus Partnership * : A B B Öv ; Académie aes Sciences - institut de France - Comité Aooiications de L'Académie des Sciences Action in hurooe for Education, Invention, and Innovation Afonso Paulo Manuel (adviseur) Agence Nationale pour l'Amélioration des Conditions de travail i Agence Nationale pour la Valorisation de la Recherche iÀgencia d'Avaluacio de Tecnologia Medica * Air France :Air Liquide ABB CÀDÂs' AEI ANACT "ÂNVÂR" iAkademie für Innovation, Unternehmensdesign und Politikgestaitung GmbH Die Denkfabrik jÂkademie für fechnikfolgenabschâtzung * Allianz Lebensversicherung, AG ; Amerada Hess ltd j American Chamber of Commerce - The EU Committee ;Âmt der Kartner Landesregierung Ann Christoph (professor) iÀnsaido Arcadi - Réseau Association des Consultants • ÀRGÔ - Plastic Packaging Materials - Plastics in Engeering iArovit Petfood ; Associaçào Portuguesa de Professionals em Sociologia Industrial, das Org. e do Trabalho ** ; Association "Industrialisation des Recherches sur les Procédés et les Applications au laser" ; Association des Grandes Entreprises Françaises ; Association Nationale de la Recherche Technique ; Association of European Radios jAssociazione Italia per la Ricerca * jAssociazione Tigullio Attiva + Promotigullio sri • Atlantis Research Organisation 'Banca Nazionaie del Lavoro ; Banca Sella [BASF Baverische Vereinsbank. AG Bayenscnes Forchungszentrum für Wissensoasierte Système iBecdelièvre Roland (Conseiller Général Le Mans) Bertelsmann, AG ; Bio Soft Bodilsen Holding IBoehringer Ingelheim ;Bonn International Centre for Conversion iBonnaure P (deskundige) Bosch, GmbH iBouju André (adviseur) ; British Ceramic Confederation : British Technology Group ; British Telecom jBundesarbeitkammer in der Stândigen Vertretung Ûsterreichs bei der EU jBundesverband der Deutschen Industrie j Bureau of European Designers Associations IBurmah Castrol :Büro für Energie und Ökologie Management iCARiPLÖ Casa de ia Sabiduria SA Centre d'Études et Recherches Appliquées à la Gestion ARGO APSIOT "ÏREPA" AGREF • ' A N R T' AER "ÀÏRÏ" BNL BASF TORWÏSS" BCC "BTG" BT "BAK" BDI "BËDÀ" CARIPLO " C E R A G" Ver. Koninkrij Finland Frankrijk Frankrijk Spanje Frankrijk Frankrijk Spanje Frankrijk Frankrijk Ouitsland Duitsland Duitsland Ver. Koninkrij België Oostenrijk Duitsland Italië Frankrijk Griekenland Denemarken Portugal Frankrijk Frankrijk Frankrijk België Italie Italië" Griekenland Italie Italië Duitsland Duitsland Duitsland Frankrijk Duitsland Denemarken Denemarken Duitsland Duitsland Frankrijk Duitsland Zwitserland Ver. Koninkrij Ver. Koninkrij Ver. Komnkrii Oostenrijk Duitsland Nederland Ver. Koninkrij Duitsland ïtaïië Spanje Frankrijk 17 1* Centre de cooperation internationale en rechercne agronomique * Centre de Ressources et d'initiatives pour l'International (Ministère de l'éducation nationale) ; Centre europeen d'entreprise et d'innovation 'Centre Européen des Entreprises à Participation Publique ; Centre for Exploitation of Science and Technology • Centre for Working Life Research & Dev. ment - Halmstad University fc'entre Technique des Industries Mécaniques •. :Centro de Enlace del Mediterràneo - Innovation Relay Centre - CENEMES ;Centro de Formacao Professional para a industna Ceramica ° fCentro de Robotica inteiiigenïe : ;Centro di Ricerca Fitotecnica ; • iCentro Promotor de Inovaçâo e Negôcios iCËRÀMË-UNIE Bureau de liaison des industries céramiques européennes : j Chambre de Commerce et d'Industrie de Paris ; j Chambre Régionale de Commerce et d'Industrie de Lorraine • ; Chartered Society of Designers ; i Chemical Industries Association [Christelijk Nationaal Vakverbond : i Colas iColonia Assurance jCommerzöank, AG ; Compagnie des Signaux ^Compagnie Nationale des Conseils en Propriété Industrielle jCompahïa Espahola de Petróleos ;Computermac ** ; Confédération Européenne des Syndicats [Confederation of British Industry ; Conf industna • Conseil Européen de l'Industrie Chimique ; Conseil National du Patronat Français ; jConsejo Superior de Investigaciones Cientificas jConsiglio Nazionaie délie Ricerche. ^Construction Industry Council [Construction Research and Innovation Strategy Panel jCornwall Innovation Centre, Ltd jCorporación Empresaria! de Extremadura 'Cranfieid international Ecotechnoiogy Research Centre * Crédit Local de France fcÜV Progress ; Daimler Benz fÓanel technology Consultant ; ';De Montgolfier Philippe (adviseur) - Essor Europe ; Deutsche Aktionsgemeinschaft Bildung-Erfindung Innovationen ; Deutsche Ausgieichsbank : Deutsche Bahn ÏDeutsche Bank, Â. G • ; Deutsche Erf inder Akademie ; : Deutsche Telekom jDeutscher Gewerkschaftsbund - Bundesvorstand ; jDeutscher Industrie-und Handeistag i Economisch en Sociaal Instituut Amsterdam • * jEjner Hessei ** ;Ëiectrolux jEmpresa Nacional de Innovación Sociedad Anónima iEnemaerke & Petersen ** ;Ënte per Ie Nuove tecnologie, l'Energia e l'Ambiente ; Ernst & Young ** iËsbjerg Oilfield Services ** ; Escuela Superior de Administración v Dirección de Empresas de la Universidad Ramon LLull ; Espoirs Suscités par les Etudes et la Recherche j ; j i ; ; ; J j i 1 j i i CIRAD CR2i Promotech CEEP CEST CAU CETIM CÉNCÀL UNINÔVA CPIN CERAMI - UNIE CCI de Paris CCI de Lorraine CSD CIA CNV CS CNCPÏ CEPSA CES CBÏ CEFIC CNPF CSIC CNR CIC CRISP DABEI DB DGB DIHT ESI-VU ENISA ËNÈÂ ÈSADË Club Esper ; ; i ; ; ; j [ \ j =rankrijk Frankrijk Frankrijk België Ver. Koninkrij Zweden Frankrijk Spanje Portugal Portugal Italië Portugal België Frankrijk Frankrijk Ver. Koninkrij Ver. Koninkrij Nederland " Frankrijk Duitsland Duitsland Frankrijk Frankrijk Spanje Denemarken België Ver. Koninkrij _ Italië België Frankrijk Spanje Italië Ver. Koninkrij Ver. Koninkrij" Ver. Koninkrij Spanje Ver. Koninkrij Frankrijk Bulgarije Duitsland Frankrijk. Frankrijk Duitsland Duitsland Duitsland Duitsland Duitsland Duitsland Duitsland Duitsland Nederland « ; : i i i i i < i i J i \ i i \ i i i Denemarken België Spanje Denemarken Italië Denemarken' Denemarken 7- Spanje Frankrijk ; ! 18 \ j • i— j CUV Progress •• • ! * Esso, AG 'ËTAN '"' Étane S. A. iÉuropabüro der Deutschen Kommunalen Selbstverwaltung Europe s 500 i European Association of Aerospace Industries ; European Automative Initiative Group European Business and Innovation Centre Network ; European Confederation of Iron and Steel Industries • European Council for Construction. Research. Development and Innovation j European Council of Applied Sciences and Engineering ; European Economic Interest Group j European Federation of Équiprpent Leasing Company Associations ; European Federation of technology & Innovation Consultants ; European Fundation for Entrepreneurship Research. 'European Independent Steel Works Association ; European Industrial Research Managment Association ; European Institute of Social Studies j European Organisation for Research and treatment of Cancer ; European Organisation for technical Approvals 'European Public telecommunications Network Operators Association i European telecommunication Professional Electronic Industry European Venture Capital Association ; Europees Centrum van Gemeenschapsbedrijven j Éurostat ; Fauconnier Jean-Marie, (architect) ; Fédération Internationale des Conseils en Propriétés Industrielles • Federation of European Cancer Societies j Federation of Small Businesses - National Federation-of self employed and small businesses ltd jFederazione Italiana délie Casse Rurali e Artigiane jRAT Auto * • * Ï F Ï À Y s ï pX jFinmeccanica ; Finnish Forest Industries Federation jForbitec ; Ford-Werke [Fraunhofer - Patentstelle für die Deutsche Forschung jFraunhofer-lnstitut für Systemtechnik und Innovationsforschung jFundación Cotec para la innovacion tecnológica jFundacion para el Desarrollo de la Función Social de las Communicaciones ;Gaz de France General Electric Compagny [Génerale de Placement Banque jGÏaxoWellcome PÏc [GPVÏndüstri '•'• • Groupe École de Hautes Etudes Commerciales du Nord i Groupement Européen des Caisses d'Épargne ;Groupement Européen des Entreprises d'Électricité iHalarose of Oxford [Handeisbïatt - Wirtscfiafts- und Finanzzeitung jHaour Georges (professor j jHellenische Republiek - Ministerie van Ontwikkeling [Helsinki Inventors' Association [Helsinki School of Economics Business Administration iHessisches Ministerium des Innern & fur Landwirtschaft. Forsten, Naturschutz ]Hoesch - Krupp, AG •Huber Édeistahl [lb Andersen Industri ;ÏBM Deutscnïand ildeon Centre * * * ETAN Europabüro Europe's 500 ÂÊCMA EÂÏG EBN Eurofer ECCREDi EuroCase ZEÜS Leaseurope ËFfi'c ËFÉÏÏ EISA IÏRMA EORTC T ÔT À "". —— '"ÊCTÊL" "ËVCÂ". „. „„. „. FICPI "F'ËCS" " F S B" FIAT FÏÀT COTEC Fundesco G. P Banque EDHEC GECÊ' Éurelectric HEKE Duitsland België Griekenland Duitsland Denemarken België Duitsland België Luxemburg België België Griekenland België Frankrijk België België Frankrijk ÏÏaHë België 'ëeïgTë Ver. Koninkrij België België Luxemburg Frankrijk Ver. Koninkrij België Ver. Koninkrij _. _. „_ itaïië itàïiô itàïié™'"™ Finland Portugal Duitsland Duitsland Duitsland Spanje Spanje Frankrijk Ver. Koninkrij Frankrijk Ver. Koninkrij Denemarken Frankrijk België België Ver. Koninkrij Duitsland Zwitserland Griekenland Finland Finland Duitsland Duitsland Duitsland Denemarken Duitsland Zweden 19 •n i Industrie und Handelskammer zu Aachen •Industry Research and Development Group * linfobnef * i n n o v a t i on Relay Centre - North of England flnnovatop institut Catala de Tecnologia Institut Fr içais du Pétrole * Institut N; lonal de Recherche Agronomique * ; Institute for Management of Innovation and Technology ; institute of Professional Representatives before the European Patent Office : Institution of Civil Ingeneers ilnstituto de Desevoivimento e Inovacâo tecnológica do Minho ilnstituto Superior de Economia e Gestâo ilnstituto Superior t é c n i co i Instituut voor Maatschappelijke Innovatie ; instituut voor Materiaaionderzoek - Limburgs Universitair Centrum l'instrument, Measuring,technique Servicing and t r a d i ng Comoanv Limited ; inter Primo I International Federation of Science Editors flstituto di studi suiia ricerca e documentazione scientifica - Consiglio Nazionale delle Ricerche |istituto Sperimentale per la Frutticoltura * IJular impotaçâo e comercio de madeiras, Lda "kiei Institute of World Economics * • Knight Peter (adviseur) jKoff ""*" ; Koninklijke Hoogovens fk'ovacs llona (professeur) ; Kraft Malerwerkstatten Gmbh | kredietbank jKreditanstaft für Wiederaufbau [krög Iversen &Co • •" I Labbrt Mirko (projectleider) ILacave Michel et Del Castillo Jaime (adviseurs) ILahure Bernard (adviseur) j Lancashire Enterprises j Lancaster Centre for the Study of Environmental Change * jLandesbank Berlin Larsson John (adviseur) ; Library and information Commission i Lloyds t SB Group [LPE"ID" Databank["(Lex Poot) ; Lyonnaise des Eaux iM. O. A. Développement iMagneti Marelli [Managment Construction and Engineering I Marks & Spencer iMaroushkina Maria (adviseur) IMedinova AB I Merck KgaA Darmstadt iMicrei • Minister of Éducation of Lithuania [Mission of the Repubiic of Hungary to the European Communities * I Monte dei Paschi di Siena IMordcheiies-Regnier G. (adviseur) i Morgan Bruce Sollicitors (advocaten) | Morin Jacques (adviseur) i jMulcahy Noel (professor) IMuiti-Poies j ; National Committe for Technological Development ; National" School of Public Health * * IHK zu Aachen Duitsland Ierland Luxemburg IRC North England j Ver. Koninkrij ICT " I F P "" "INRA" "i'lviif" ""ËPÏ"" IDITE Minho CEDE' is't' ÏMÏ M T A / M M SZ IFSE "fSRO'S-'CNR" ARTA LPE "M". 'Ö"A". ' "MACÉ" Duitsland Spanje Frankrijk Frankrijk Zweden Frankrijk Ver. Koninkrij Portugal Portugal Portugal Nederland België Hongarije Denemarken itaïië itaïië itaïië Portugal Duitsland Ver. Koninkrij Denemarken Nederiand Portugal Duitsland België Duitsland Denemarken itaïië Spanje Frankrijk Ver. Koninkrij Ver. Koninkrij Duitsland Denemarken Ver. Koninkrij Ver. Koninkrij Nederiand Frankrijk Frankrijk itaïië Ver. Koninkrij Ver. Koninkrij Rusiand Zweden Duitsland Griekenland Litouwen Hongarije itaïië Frankrijk Ver. Koninkrij Frankrijk ieriand Luxemburg Hongarije Griekenland 20 "W [Nestlé jNethoio Finance jNonhoff Dieter «adviseur» • North East Innovation Center Company, Ltd j North Tyneside Council I Nuclear Research Institute - Department of Nuclear technology "'". j ^ |Nutek ;nv Bank Nederlandse Gemeenten ; Observatory on Agricultural Researcn Systems ;Öie FÏensted Holding ; Omega Generation I Organisation de Copération et de Développement Économiques iôsterreichïsche Patentanwait Rammer jÖtakon KY jOtto Versanti' * * * ". " * * : P J: Homing jPateloup Monique (adviseur) ;Patent-Och Registreringsverket iPéchiney ' Z 7 Z Z Z Z 7 Z I I" ' ZZ " TZ î [Pentacie fPFI-Prüf-und Forschungsintitut für die Schuhhersteliung * /Piastre Robert (uitvinder) fp'reussag AG iPreusseneiektra, AG iQazar 7 {Rank Xerox I Renault jRepsol, S. A /Research and Consultancy Services for Food, Land, and Environment fRËfï NÉf' "Universe jReunanen Matti (adviseur) 'Roma Ricerche I'R'W'E "AGi '(khunrDÏe'trnarï /Siemens AG iSmithkline Beecham fSNÏÂ" Ricerche iSociedad Ëstatai para el Desaroilo del Diseno Industrial : Société de Caicul Mathémathique *• [Steeïconi Chimney, Ësbjerg [Stephen's David Huw (adviseur) ; Stichting Wetenschappelijk Onderzoek konsumenten Aangelegenheden [s'f'ÖAS [s'tokïs'Oiï ; Strategie et Mutation (adviseurs) [Strategische Studiën der transformationsprozesse, Forschung und Beratung * * " j | j ! [ ! [ I { ! j [ [ ! j j ! [ j j [ ! { I I I [Studio tempo, s. r. i i Swedish inventor Association [Swiss Federal institute of f echnoiogy at Zurich [Swissair it'ampere University of technology ; tech' innove Expansion [fechnologie Beratung [technóïogy innovation Information [f ËKËS;"-""f'e'kn'oïogïan"kèhïtfamïskeskus' [téïódiff'usïó'n'de' France' jf'èïef'ónïc'a * [the CÏMÏnstitute' [fhe Coiiege of Management - Tel Àviv ; Thomson Multimedia [t'otàï '" Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z'. I ; j \ ! jj j j | j [ i Zwitserland" j Beïgïë ! Duitsland j Ver! Koninkrij ! • Ver"/Koninkrij ! Tsjechië | [ [ ; ! i | ] j Zweden Nederiand itaïië Denemarken' itaïië Frankrijk Oostenrijk Rnîand Duïtsïan'd" • blinem'âïken"" Nuteic j'èv B'NG' OCDE PRV ; j ) [ [ Frankrijk Zweden 'Frankrijk Frankrijk Duitsland"""" Frankrijk Duitsïand Duitsland ; "Ver"/ koninkrij" Ver. koninkrij Frankrijk Spanje Ver. Koninkrij Beïgïë Finland Italië ; ! ! Duïisïand' " Duitsland België Italië Spanje Frankrijk Denemarken Ver. Koninkrij Nederiand Nederiand J. 8. 1. ?'! Frankrijk Duitsland l t a , ie Zwaden Zwitserland Zwitserland. f. '. "'?. n. d. ; | f'an. k. ![. 'jk. [ ! i j. D„Vits,and. Luxemburg f !"!a. ?. U £'?"^?j*. „. ?. Ç?nje. I Y?':. if?"i!?. £!L { i f. ^. '. j i f i?. ?. ^. 'j™ Frankrijk 21 H SAC Rétï-net DDI SCM S WOK A. S&M Til. ÏÎËF?. TÖF _. L ETHZ Toy Manufacturers of Europe Trinity College - Dublin Ünibus Rutertratïk •* I Unilever I Union des Assurances de Paris /Union des Banques Suisses Union des Confédérations de l'Industrie et des Employeurs d'Eurooe ; Union Européenne de l'Artisanat et des Petites et des Moyennes Entreprises Union Française des Designers industriels l'Union Internationale des Associations et organismes techniques :Unioncamere Piemonte ; Unité de Formation et de Recherche en Science Sociales Universidad Nacional de Educacion a Distancia jUniversidade Aberta [Ùniversidade Àutonoma de Lisboa [Université degli Studi di Pavia, Dip. to di Elettronica, Prof. Franco Maloberti I Université di Bologna ; Universiteit Hamburg ; {Universiteit Hamlstadt - Hógslan Halmstadt ; •Universiteit Amsterdam * * * " i I Universiteit Göteborg ; ; Universiteit Innsbruck Universiteit Lund * Universiteit Vilnius * : University College Galway I University of Centrai England in Birmingham /University of Iceland, Scientific and technical information Services i {University of Sheffield (National Transputer Support Centre) /University of Sussex, Science Policy Research Unit /University of Sydney - Graduate School of Business ; {University of Warwick jUsinor-Saciior [Veba. AG ! Verbindungsbüro des Landes Sachsen-Anhalt bei der Europaische Union ; iVew, AG (Ziegler Fritz) : ^Victoria Holding Versicherung, AG. Vienna Économies and BA University ivïlia Real Ltd '. {Voest Alpine Stahl Linz Volkswagen ; : Volvo AB ; jVuman Technology Services I Welsh Deveiopment Agency {Wenzei Joachim (advocaat) i {Wilson Roger (adviseur) {Wirtschaftskammer Österreich ;Yorkshire and Humberside Regional technology Network /Zentrum Mechanisierung &technoiogie * * " : * ETAN ** Europe's 500 ; J j J j : i : : ; ; :-. ; : : [ '. ; ; ; ; % TME UAP UBS UNICÉ UEAPME UFDI UÀf I CTÉSI HH ACLU UCG UCÉ NTSC SPRU GSB Sydney WRI WD A WKÖ RfN België •• Ierland Denemarken Nederland Frankrijk Zwitserland België i i j j België Frankrijk Frankrijk Italië Frankrijk Spanje Portugal Portugal Italie Italie Duitsland Zweden Nederland Zweden Oostenrijk Zweden Litouwen Ierland Ver. koninkrij tjsiand Ver. Koninkrij Ver. Koninkrij Australië Ver. Koninkrij Frankrijk Duitsland België Duitsland Duitsland Oostenrijk Finland Oostenrijk Duitsland Zweden Ver. Koninkrij Ver. koninkrij Duitsland Ver. Koninkrij Oostenrijk Ver. Koninkrij Duitsland I I i i i i ; ; i I i ; ; i I i. t 22 f^ (Samengevat door de diensten van de Commissie) 23 t>i REACTIE VAN DE OOSTENRIJKSE REGERING OP HET GROENBOEK OVER INNOVATIE De Oostenrijkse regering staat positief tegenover het Groenboek over innovatie en verheugt zich over de ruime definitie van het begrip innovatie, waarin niet alleen technologische factoren centraal staan maar ook aspecten zoals organisatie, beheer, participatie, kwalificaties en cultuur tot hun recht komen. Innovatie is belangrijk voor het economisch concurrentievermogen, de werkgelegenheid en de maatschappelijke problemen. Wat Oostenrijk betreft, moet voorrang worden gegeven aan sociale innovatie, met de nadruk op de relatie tussen technologie, innovatie en werkgelegenheid. Bij nieuwe maatregelen moet echter rekening worden gehouden met het waardevolle werk dat verschillende organisaties in de Lid-Staten op het vlak van innovatiebeleid en werkgelegenheid hebben verricht, alsmede met de studies van de OESO. De discussie die het Groenboek op gang heeft gebracht, is een voortgaand proces dat in Oostenrijk zal worden benut om de laatste hand te leggen aan het concept voor een nationaal technologiebeleid. De Oostenrijkse regering verheugt zich over de centrale plaats die innovatie bij de voorbereiding van stelt voor om het richtsnoeren voor het vijfde kaderprogramma heeft verworven en Innovatieprogramma een leidende en coördinerende rol op communautair niveau te geven. Subsidiariteit Het subsidiariteitsbeginsel moet het startpunt zijn van elke maatregel op het vlak van onderwijs, fiscaliteit, juridische en andere specifiek nationale institutionele elementen. Er moet voor worden gewaakt dat nieuwe bureaucratische procedures worden gecreëerd om de diverse actielijnen van het Groenboek uit te voeren. Pragmatisme en erkenning van de cruciale rol van individuele economische actoren moeten de leidraad vormen. Task forces Task forces kunnen nuttig zijn, maar de financiële bijdrage van de Unie mag niet uit het oog worden verloren. Er moet worden gegarandeerd dat het besluitvormingsproces transparant is en dat de Lid-Staten hieraan deelnemen. MKB De 'aanbodzijde' moet beter worden aangepast aan de echte behoeften van het MKB aan innovatie en technologie-overdracht. Het overwegen waard in dit opzicht is bij voorbeeld de idee van een 'continue innovatie', een betere toepassing van krachtige IT-instrumenten, acceptatie van het lange tijdsverloop tussen 'idee' en 'afgewerkt produkf, en een dienovereenkomstige aanpassing van ondersteunende programma's (de activiteiten van de CREST-werkgroep voor het MKB kunnen een waardevolle bijdrage leveren aan de vervoigwerkzaamheden op het Groenboek). Het onderzoek beter op innovatie richten De Oostenrijkse regering is er ook van overtuigd dat: • • het kaderprogramma in het algemeen een hoge prioriteit moet geven aan innovatie; organisatorische en structurele vernieuwingen minstens even belangrijk zijn als de exploitatie van uitvindingen; de Commissie een Europese Innovatieprijs moet instellen en eventueel PR-activiteiten moet organiseren om innovatie bij het MKB én bij het grote publiek te bevorderen. • De Oostenrijkse regering heeft haar bedenkingen bij de rol die een gecentraliseerde organisatie voor technologische observatie zou kunnen spelen. Menselijk potentieel voor innovatie De regering is het principieel eens met de voorstellen in het Groenboek over menselijk potentieel, met name: • • het belang van schoolonderwijs in technologische vakken; de behoefte aan betere communicatie- en samenwerkingsmogelijkheden; de bevordering van het imago van wetenschappelijke en technologische studierichtingen; levenslang leren; grotere aandacht voor innovatiebeheer in het onderwijs; • 24 ii de versterking van kennisoverdracht en innovatie door een hogere mobiliteit van studenten, onderzoekers, technici en ingenieurs. De financiering van innovatie verbeteren De Oostenrijksejregering is van mening dat een onderscheid moet worden gemaakt tussen zogenaamde business angels (hoofdzakelijk voor kleine ondernemingen), risicokapitaal (voor middelgrote ondernemingen) en EASDAQ (voor grotere ondernemingen). De banken moeten een innovatie- en risicogerichte cultuur ontwikkelen. Meer algemeen moet er een grotere synergie en een ruimer netwerk tussen de verschillende diensten voor technologieoverdracht, financiering, beheer, organisatie, technologie enz. tot stand worden gebracht. De instrumenten van de structuurfondsen kunnen efficiënter worden ingezet voor innovatiedoeleinden. De druk op de nationale begrotingen laat slechts weinig ruimte voor fiscale steunmaatregelen die hoe dan ook onder het subsidiariteitsbeginsel vallen. Een gunstig klimaat voor innovatie creëren Het is beter belemmeringen voor innovatie teverminderen dan ze door ondoeltreffende bijstand te willen overwinnen. Het oprichten van een onderneming of het opzetten van een innovatief project moet eenvoudiger; een algemene verbetering van de coördinatie tussen de lokale, regionale, nationale en communautaire niveaus is noodzakelijk. Er moet een cultuur van (de)reguiering worden gecreëerd waarbij rekening wordt gehouden met de behoeften en het potentieel van de ondernemers. De nationale overheden en het Europees Octrooibureau moeten het strategisch gebruik van het octrooi in hun beleid opnemen. Het verdient aanbeveling om de octrooikosten te harmoniseren en de kosten voor het MKB te verlagen. Het gebruik van licenties als een-marketinginstrument moet sterker worden aangemoedigd. 25 f1 REACTIE VAN DE DEENSE REGERING OP HET GROENBOEK OVER INNOVATIE De Deense regering verheugt zich over het initiatief om een belangrijkere rol toe te kennen aan innovatie in het onderzoeks- en ondernemingenbeleid. Innovatie is in Denemarken een veelbesproken onderwerp. De culturele context, de sociale en institutionele innovatie, de zorg om de bescherming van natuurlijke rijkdommen en energiebronnen, en ook de gevolgen van de informatiemaatschappij vormen het kader waarin de Deense regering een discussie over concrete maatregelen toejuicht. Zij is echter van mening dat wetenschappelijke gegevens (zoals OESO- en EU-studies) beter moeten worden benut om een samenhangende strategie voor innoverende initiatieven uit te stippelen. De Deense regering onderschrijft de vijf algemene doelstellingen van het Groenboek, maar maakt het volgende voorbehoud: Het communautaire O&O-beleid mag niet worden verward met doelstellingen van het ondernemingenbeleid in enge zin. Een betere toegang tot financiering moet in de eerste plaats op nationaal niveau worden verwezenlijkt. In het algemeen mogen de maatregelen op communautair niveau niet indruisen tegen het subsidiariteitsbeginsel en moeten zij derhalve door hun Europese dimensie worden gerechtvaardigd, zoals het geval is voor normen, intellectuele-eigendomsrechten of uitzonderlijk duur O&O. Wat de actielijnen in het Groenboek betreft, worden volgende specifieke punten vermeld: Technologische observatie zal steeds belangrijker worden voor de beleidsmakers in de openbare en particuliere sector. De Gemeenschap moet zich ervoor inzetten dat de verschillende nationale instellingen hun samenwerking versterken en de methodologie op dit gebied verder ontwikkelen. Bij de vaststelling van de prioriteiten op het gebied van communautair O&O moet er meer rekening worden gehouden met de vraagzijde. Ook in de toekomst moet elke Lid-Staat verantwoordelijk blijven voor zijn eigen onderwijsstelsel, waarbij er evenwel, naast deze verankering in de tradities van de eigen cultuur, ook een systeem van wederzijdse erkenning van bekwaamheden en ervaring zou kunnen worden ingevoerd. Mobiliteit biedt inderdaad voordelen, maar programma's ter bevordering van mobiliteit mogen geen verplichtend karakter krijgen. Aangezien het programma "Opleiding en mobiliteit van onderzoekers" niet voldoende weerklank heeft gevonden in het bedrijfsleven, moeten dergelijke programma's andere en realistische doelstellingen krijgen om aan andere behoeften te voldoen. Er moet in het bijzonder aandacht worden besteed aan administratieve en economische factoren die het MKB hinderen om deel te nemen aan OTO-programma's. De coördinatie van de eigen instrumenten van de Commissie zoals de Relay Centra en CRAFT is het overwegen waard. Er is geen behoefte aan fiscale maatregelen op communautair niveau; een hogere transparantie van innovatie- en ondernemingsgebonden kredieten zou echter welkom zijn. Het ondernemingenbeleid van de Deense regering wil in de eerste plaats de ondernemingen, met name in het MKB en op regionaal niveau, tot innovatie aanmoedigen. Kleine en middelgrote ondernemingen die doorgaans een achterstand hebben op het gebied van deskundigheid en management, blijven zorgenkinderen. Interne versterking van de onderneming en netwerk- en groepsvorming zijn sleutelfactoren die in dit verband naar voren worden geschoven. De Deense regering wil gaarne meer ervaring opdoen met het ontwikkelen van 'economie intelligence'. 26 fr REACTIE VAN DE DUITSE REGERING OP HET GROENBOEK OVER INNOVATIE De Duitse bondsregering heeft de publikatie van het Groenboek van de Commissie positief onthaald en wijst erop dat de 'innovatiediscussie' in Duitsland al geruime tijd aan de gang is. In haar reactie breekt de Duitse regering een lans voor innovatiebeheer op het niveau van de regio s en de Lid-Staten. wil men de beste resultaten bereiken. Zij legt ook de nadruk op het cruciale belang van de uitwisseling van informatie en ervaring tussen de Lid-Staten. Zij is van oordeel dat de Commissie het opzetten van een dergelijk dialoog zou kunnen coördineren. De Duitse regering verwijst met name naar de volgende Duitse initiatieven, omdat zij meent dat de daar opgedane ervaring de Europese innovatiediscussie tot nut kan zijn: • • het rapport-Koopman bespreekt de vorm en de doeltreffendheid van regelgeving; INSTI-programma het durch wissenschaftlich-technische Information) heeft ten doel de Duitse economie te helpen stimuleren door de beschikbaarstelling van relevante wetenschappelijke en technische informatie; der Deutschen Wirtschaft (Innovationsstimulierung • het Delphi-initiatief voor prospectief technologisch onderzoek was nationaal een groot succes. is uniek, maar moet niettemin een minimum aan Het onderwijsstelsel van elke Lid-Staat bekwaamheden in informatietechnologie alsmede juridische en economische kennis bijbrengen. Het onderwijs moet elkeen die de capaciteiten en de wil heeft om een individuele loopbaan op te bouwen, de middelen daartoe verschaffen. Technologische observatie werpt meer vruchten af als dit op nationaal niveau gebeurt en de resultaten nadien op communautair niveau worden vergeleken. Uiteindelijk moet elke onderneming voor zichzelf uitmaken welke technologieën voor haar het belangrijkste zijn. In dit stadium, zijn regelmatige enquêtes naar innovatie in de Lid-Staten weinig zinvol. De Duitse regering onderschrijft de standpunten inzake intellectuele eigendom en wijst erop dat octrooien vaak een sleutelrol spelen in het verwerven van financiële middelen. Om het grote publiek duidelijk te maken hoe zwaar de financiële gevolgen van een inbreuk op het octrooirecht kunnen zijn, stelt zij voor om een schatting van de sociale kosten ervan aan te geven, zoals bij voorbeeld winstderving voor de industrie en daaruit voortvloeiende werkloosheid. Over dit principe is de Duitse regering het eens met de Gemeenschap. Op grond van eigen ervaring pleit zij voor de veelvuldige toepassing van gebruiksmodellen in het onderwijs. De Duitse regering is voorstander van grotere transparantie tussen de Lid-Staten wat de inhoud van de opleidingen betreft, in plaats van zich te concentreren op de wederzijdse erkenning van het eindprodukt, zoals de kwalificaties. Om de mobiliteit van onderzoekers en studenten te vergroten, stelt zij voor om via de structuurfondsen academici en schoolverlaters als innovatie-assistenten te laten werken. De vereenvoudiging van de administratieve procedures wordt positief onthaald. De Duitse regering stelt voor om samen met het bedrijfsleven een seminar te organiseren om te brainstormen over de wijze waarop de procedures moeten worden vereenvoudigd. Het onderzoek moet inderdaad beter op innovatie worden gericht, maar tegelijkertijd moet erop worden gelet dat dit de creativiteit niet belemmert of het peil van het fundamenteel onderzoek met name op communautair niveau niet doet dalen. • Het O&O-programma van de EU moet worden geconcentreerd op een aantal specifieke gebieden die van strategisch belang zijn voor de toekomst van Europa; 27 • O&O van de Unie moet worden voorbehouden aan grotere projecten met een hogere risicofactor die niet kunnen worden uitgevoerd op nationaal niveau: • • • de doelstellingen van elk O&O-programma moeten duidelijk worden gedefinieerd, waarbij in het bijzonder de nadruk wordt gelegd op de impact die ze hebben op de gebieden die van strategisch belang zijn voor Europa; de structuurfondsen moeten voor innovatiedoeiemden worden benut; de Duitse regering onderschrijft de doelstelling dat elke Lid-Staat zijn O&O-uitgaven tot 3% van zijn BBP verhoogt. De Duitse regering is ook van oordeel dat het bewustzijn omtrent de positieve effecten van innovatie, met name bij het grote publiek, moet worden vergroot, maar vindt dat de voorstellen in het Groenboek niet ver genoeg gaan. Zij stelt de volgende acties voor: • • het grote publiek moet erop worden gewezen hoe de O&O-programma's van de EU hun dagelijkse leven beïnvloeden; er moet worden onderzocht in hoeverre een groep van PR-consultants een reeks praktische maatregelen kan uitwerken om een positief beeld van innovatie te bevorderen, eventueel met geavanceerde IT-methoden; • in de toekomst moeten dergelijke maatregelen de kaderprogramma's vergezellen. 28 REACTIE VAN DE SPAANSE REGERING OP HET GROENBOEK OVER INNOVATIE Algemene opmerkingen De Spaanse regering staat positief tegenover het Groenboek. Zij sluit zich aan bij de horizontale en geïntegreerde benadering en deelt de mening dat er een Europese strategie ter bevordering van innovatie moet worden opgesteld. Hoewel zij in het algemeen de analyse van de situatie in Europa onderschrijft, betreurt zij dat in dit Groenboek niet ten voile rekening is gehouden met bepaalde adviezen uit het Witboek 'Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid", bij voorbeeld wat betreft de economische kloof tussen grote ondernemingen en het MKB, de maatschappelijke kloof enz. De Spaanse regering vindt dat met name onvoldoende aandacht is besteed aan innovatie als basis voor een duurzame technologische, sociale en economische samenhang wat betreurenswaardig is. Het Groenboek stelt de belangrijkste belemmeringen en uitdagingen voor innovatie in de EU slechts aan de orde zonder een deugdelijk kader ter bevordering ervan voor te stellen. Tenslotte moet er meer aandacht uitgaan naar initiatieven voor de bevordering van technologie-overdracht tussen regio's en (traditionele) sectoren ter versterking van het concurrentievermogen van het MKB. Specifieke opmerkingen /. Actielijn I: technologische observatie en prospectie/technologisch onderzoek ontwikkelen Het Instituut voor prospectief technologisch onderzoek (IPTS) moet een ruimere rol worden toebedeeld. 2. Actielijn 2: het onderzoek beter op innovatie richten • De programmacomités moeten zich met de werkzaamheden van de task forces bezighouden. • Het MKB moet vroegtijdig aan O&O-activiteiten deelnemen en niet enkel de resultaten ervan toepassen. • Aan de parameters voor het toezicht op en de beoordeling van de onderzoeksprogramma's moeten 'sociale en economische samenhang' en 'verbetering van de levensomstandigheden' worden toegevoegd. 3. Actielijn 4: de mobiliteit van studenten en onderzoekers bevorderen De acties moeten erop gericht zijn hooggeschoolde werknemers naar minder ontwikkelde regio's aan te trekken (en hen daar te houden». 4. Actielijn 5: het bewustzijn omtrent de positieve effecten van innovatie bevorderen Via de traditionele media (radio, televisie, geschreven pers) moet het grote publiek beter bewust worden gemaakt van de voordelen van innovatie. 5. Actielijn 7: een gunstige belastingregeling voor innovatie invoeren In het kader van de vermindering van de overheidsschuld zou een grondige analyse van nieuwe programma's moeten worden verplicht om het effect op de begroting na te gaan. 6. Actielijn 8: intellectuele en industriële eigendom bevorderen Ook de (openbare en particuliere) onderzoekscentra moeten van de stimuleringsmaatregelen profiteren. 7. Actielijn 9: de administratieve formaliteiten vereenvoudigen De Spaanse regering deelt volledig het standpunt van de Commissie. 8. Actielijn 12: innovatie in de ondernemingen, met name m het MKB. aanmoedigen en de regionale dimensie van innovatie versterken 29 ^ De noodzakelijke interregionale samenwerking en de coördinerende rol van de nationale overheden moeten worden versterkt. 9. Actielijn 13: de overheidsmaatregelen ten gunste van innovatie moderniseren Instrumenten voor rechtstreekse overheidssteun moeten ook worden bevorderd. Ten slotte moet innovatiebeleid op het niveau van de staatshoofden en regeringsleiders worden besproken: hun ontmoetingen zijn de geschikte politieke fora om het thema innovatie op de agenda van de Raad te plaatsen. 30 REACTIE VAN DE FINSE REGERING OP HET GROENBOEK OVER INNOVATIE De Finse regering reageert positief op het Groenboek en wenst de ervaring die ze in eigen land heeft opgedaan, met de andere Lid-Staten te delen en actief deel te nemen aan de vervolgwerkzaamheden op dit Groenboek. De volgende initiatieven, die momenteel in Finland lopen, kennen een groot succes en kunnen andere Lid-Staten van nut zijn. (i) Er is een 'Nationaal begeleidingsprogramma voor geavanceerde technologie" opgezet en getest, en de vooruitzichten zijn veelbelovend. Ervaren ondernemers beoordelen kleine en middelgrote ondernemingen die daarvoor belangstelling hebben getoond en verlenen een "Europees certificaat voor nsicokaDitaal" om de onderhandelingen met financiers te vergemakkelijken. Dit mechanisme is in samenwerking met de Commissie ontwikkeld. (ii) Kera (het regionaal ontwikkelingsfonds» heeft onlangs een door de overheid gefinancierde leningsiactliieit geïntroduceerd waarmee nieuwe ondernemingen tegen zeer lage garanties snel kleine leningen (minder dan 20. 000 ecu) kunnen krijgen. De reacties bij het MKB waren zeer positief. De Finse regering is voorstander van een snelle verhoging van de uitgaven voor O&O. Europa kan niet concurreren met Japan en de VS tenzij het peii van deze uitgaven rond 3% van het BBP komt te liggen. Ten einde een Europees innovatiebeleid de kans te geven om zich in gunstige zin te ontwikkelen en het concurrentievermogen van de Europese industrie te stimuleren, moeten de uitgaven voor O&O op nationaal en op Europees niveau worden verhoogd. De ideeën voor de verbetering van innovatieprocessen in Europa moeten in het vijfde kaderprogramma worden opgenomen om er zeker van te zijn dat dit programma een effect zat hebben op het concurrentievermogen van Europa. Het MKB heeft behoefte aan externe hulp om innovatie te beoordelen en marktanalysen uit te voeren en oplossingen aan te reiken op gebieden waar de Kennis van kleine en middelgrote ondernemingen tekortschiet. De Finse regering staat achter de oprichting van net EASDAQ en stelt voor om op Europees niveau te experimenteren met technologiebeoordeling en om de zo opgedane kennis te verspreiden. Zij beveelt ook aan dat de banken zich gaan verdiepen in de specifieke financieringsproblemen van technologiegericnte ondernemingen. TEKES (het Centrum voor technologische ontwikkeling) staat op het punt om gebruik te gaan maken van een nieuw financieringsinstrument, namelijk de participerende lening. Deze lening wordt bij het eigen kapitaal van de onderneming geteld, wat een verbetering van de financiële balans inhoudt. Regionale ontwikkelingsfondsen moeten voor O&O-prpjecten op nationaal niveau worden gebruikt. technologieën en in de De Finse regering is het niet eens met de rol van net 1PTS op het gebied van technologische observatie. Haar voorkeur gaat uit naar de bestaande nationale systemen en de uitwisseling van informatie. innovatie in de dienstensector moet worden aangemoedigd. Deze sector moet De in de innovatiefinancieringssystemen worden opgenomen en op gelijke voet worden behandeld met de industrie, aangezien hij voor de werkgelegenheid minstens even belangrijk is. De volgende punten die op innovatie betrekking hebben, zouden op communautair niveau moeten worden behandeld: (i) voorbereiding van gemeenschappelijke normen, richtlijnen en algemene overeenkomsten; (ii) mechanismen en samenwerkingsfora die de Lid-Staten en hun ondernemingen helpen om van eikaars ervaringen te leren; (iii) projecten die zo omvangrijk of zo duur zijn dat een land alleen ze niet kan uitvoeren; (iv) nieuwe gemeenschappelijke wet- en regelgeving (bv. het statuut van de Europese vennootschap); (v) coördinatie van het EU-innovatiebeleid met andere communautaire maatregelen (bv. structuurfondsen, ondernemingenbeleid). 31 f? REACTIE VAN DE FRANSE OVERHEID OP HET GROENBOEK OVER INNOVATIE Het Groenboek over innovatie vormt een waardevolle bijdrage tot een openbare en ondogmatisch gevoerde discussie over het belangrijke thema van innovatie. Innovatie en subsidiariteit Innovatie is een mooi voorbeeld van een ondubbelzinnige toepassing van subsidiariteit (de verantwoordelijkheid om te innoveren berust in de eerste plaats bij de ondernemingen en hun oprichters, want het zijn zij en niet de overheden die de goede ideeën hebben). Het ingrijpen van de Unie in het innovatieproces is hoofdzakelijk gerechtvaardigd bij de ondernemingen die op de Europese of wereldmarkt ageren. De toegang van het MKB tot de Europese programma's moet worden verbeterd. Analyse van het Groenboek Om de privéfinanciering van de innovatie in het MKB te verbeteren, heeft Frankrijk maatregelen ter ondersteuning van het risicokapitaal genomen; zoals de oprichting van de Nouveau Marché (1996). Er wordt onderzoek verricht naar fiscale hervormingen voor innoverende ondernemingen en om pensioenfondsen, zodra ze opgericht zijn, aan te moedigen een deel van hun investeringen aan innovatie te besteden. Frankrijk herinnert eraan dat het voorstander is van de invoering van een Gemeenschapsoctrooi (het heeft het Gemeenschapsoctrooiverdrag al in 1992 geratificeerd). De vereenvoudiging van de administratieve procedures blijft de bevoegdheid van de Lid-Staten. De analyse van de Commissie over de ontoereikende onderzoeksinspanningen is pessimistisch. In Frankrijk worden belangrijke financiële inspanningen ten gunste van het onderzoek, op nationaal zowel als op communautair niveau, geconstateerd. Frankrijk is van oordeel dat de nationale overheid het fundamenteel onderzoek moet steunen, zodat onder andere de relatie tussen het fundamenteel onderzoek en de ontwikkeling van nieuwe produkten verzekerd is. Frankrijk betreurt het dat winstdeling door de onderzoekers en de oprichting van spin-off-ondernemingen in het Groenboek niet aan bod komen. Actielijnen van het Groenboek Frankrijk stelt vast dat het Groenboek geen concrete voorstellen en praktische acties bevat die de Commissie zou kunnen lanceren. In het Groenboek wordt nauwelijks gewag gemaakt van het kaderprogramma en het valt te betreuren dat er een te duidelijke scheidingslijn wordt getrokken tussen activiteit 3 "verspreiding en exploitatie van de resultaten" en activiteit 1 "tenuitvoerlegging" van de onderzoeksprogramma's. In het vijfde kaderprogramma is een betere coördinatie van deze twee activiteiten wenselijk. Frankrijk wenst ook een grotere duidelijkheid m de doelstellingen van het kaderprogramma dat ons wetenschappelijk en technologisch concurrentievermogen moet ondersteunen en niet tegelijkertijd een specifieke cohesiebevorderende rol kan vervullen (wat met name de taak is van het EFRO). Frankrijk betuigt zijn steun aan het uitstekende initiatief van de task forces. Frankrijk maakt meer voorbehoud bij de oprichting van nieuwe waarnemingsposten zoals de "Europese waarnemingspost voor innovatie en plattelandsontwikkeling" of de "Europese waarnemingspost voor vernieuwende werkwijzen in de beroepsopleiding". De uitbreiding van de werkzaamheden van het instituut van Sevilla heeft geen prioriteit. Integendeel, Frankrijk meent dat er meer moet worden gehaald uit de prospectieve activiteiten van de Lid-Staten, zoals het Britse "Technology Foresight" of het Franse "100 technologies-clés". te verzekeren Frankrijk is er voorstander van dat de Unie een coördinerende rol speelt en de mogelijkheid heeft om ter de samenhang ondersteuning - in het raam van het kaderprogramma - van het industrieel onderzoek dat gedeeltelijk door de Commissie en gedeeltelijk door het bedrijfsleven of de openbare onderzoekslaboratoria wordt gefinancierd. Op deze manier zou de Commissie het fundamenteel onderzoek een echte Europese dimensie kunnen geven en de ontwikkeling van sleuteltechnologieën bevorderen. tussen de overheidsmaatregelen en de privé-inspanningen 32 °\o REACTIE VAN DE IERSE REGERING OP HET GROENBOEK OVER INNOVATIE De Ierse regering heeft het Groenboek positief onthaald en is het principieel eens met de bakens die worden gezet. De volgende punten verduidelijken het standpunt van de Ierse regering ten opzichte van bepaalde thema's: (i) De Lid-Staten habben een beperkte capaciteit om diepgaande analysen van de technologische ontwikkelingen maken; daarom is het raadzaam technologische observatie op EU-niveau te organiseren, waarbij de aandacht in hoofdzaak uitgaat naar 'technology push'. (ii) De task forces zullen, in hun huidige vorm. alleen in bepaalde sectoren of landen de innovatie stimuleren. De Ierse regering stelt voor dat bij de selectiemethode van de task forces rekening wordt gehouden met de behoeften van alle Lid-Staten. (iii) De belangrijke rol die het MKB in het Groenboek wordt toebedeeld, wordt positief geacht en de Ierse regering heeft zich tijdens haar EU-voorzitterschap actief ingezet voor de oprichting van een CREST-werkgroep die moet onderzoeken hoe het MKB kan worden gestimuleerd om meer aan EU-onderzoeksprogramma's deel te nemen. De Ierse regering meent dat een aantal actielijnen de toestand voor het MKB inderdaad zullen helpen verbeteren, maar benadrukte ook dat de overheid sterker moet ingrijpen om de ideeën en de kennis die in de onderzoeksinstellingen aanwezig is, tot commerciële ontwikkeling te brengen. Als voorbeeld werd verwezen naar het huidige beleid in Finland en Israël. (iv) Het beeld dat de beleidsmakers, het bedrijfsleven en het grote publiek van wetenschap, technologie en innovatie hebben, moet worden verbeterd. Het concept leren moet ingang vinden in het innovatieproces. Het begrip opleiding wordt als te specifiek beschouwd om een mentaliteitswijziging teweeg te brengen. (v) Financiële stimulansen zijn voor de Ierse regering uitermate belangrijk en de voorstellen voor de oprichting van EASDAQ, de invoering door het EIF van bankgaranties ten gunste van innoverende kleine en middelgrote ondernemingen, en het opzetten van multinationale startkapitaalfondsen werden positief onthaald. (vi) De Ierse regering beklemtoont het belang van technologie-overdracht en stelt voor een specifiek pakket van maatregelen uit te werken om de nadruk te leggen op het feit dat het voor een onderneming vaak relevanter kan zijn om technologie, of deze nu binnen of buiten Europa is ontwikkeld, te integreren dan eigen O&O te verrichten. (vii) In het verslag van de STIAC (Science. Technology and Innovation Advisory Council) wordt de nadruk gelegd op het belang van contacten en netwerken, met name om het nadeel van de kleinschaligheid te overwinnen. 33 V REACTIE VAN DE ITALIAANSE REGERING OP HET GROENBOEK OVER INNOVATIE De Italiaanse regering heeft het Groenboek over innovatie positief ontvangen en onderschrijft de conclusies en de voorgestelde acties. Zij is van oordeel dat het Groenboek en de syntheseconferentie in Rome (30. 5. 1996) uitstekende gelegenheden waren om een grotere bekendheid te geven aan allerhande aspecten omtrent innovatie in Europa. De Italiaanse regering is het ermee eens dat de investeringen in wetenschap en technologie moeten worden afgestemd op de behoeften van de maatschappij en/of de industrie. Zij stelt voor om bij nieuwe maatregelen niet alleen rekening te houden met de belemmeringen voor innovatie die in het Groenboek worden opgesomd, maar ook met specifieke sectorgebonden belemmeringen voor innovatie (bv. in de assemblage, bij volledig geïntegreerde produktie, in de gevestigde industrieën enz. ). Zij stelt voor om bijzondere aandacht te besteden aan een betere bescherming van intellectuele eigendom in de EU. 34 REACTIE VAN DE NOORSE REGERING OP HET GROENBOEK OVER INNOVATIE De Noorse regering verheugt zich over dit ter verbetering van het Europese innovatievermogen. De volgende punten verduidelijken het Noorse standpunt ten opzichte van essentiële elementen die uit de discussie naar voren zijn gekomen: initiatief (i) De inspanningen op het gebied van technologische observatie moeten beter worden gecoördineerd en de resultaten van door instituten ais het IPTS verrichte werkzaamheden moeten op grote schaal worden verspreid. (ii) Er valt nog werk te verrichten op het gebied van statistisch onderzoek naar innovatie. Dit zou nauwer moeten aansluiten op de OESO-werkzaamheden. (iii) De Gemeenschap moet een sleutelrol spelen in de ontwikkeling van nieuwe en transparante systemen voor de erkenning van bekwaamheden. (iv) De oprichting van een Europese kapitaalmarkt EASDAQ heeft positieve reacties gekregen. (v) Het is verontrustend te zien dat Europese ondernemingen hun O&O-werkzaamheden buiten Europa verleggen omdat zij door de wetgeving, bij voorbeeld op de intellectuele eigendom, worden gehinderd. Nieuwe initiatieven op dit gebied moeten nauw aansluiten op de initiatieven van de OESO en de WTO en moeten tussen de Lid-Staten en de Gemeenschap worden gecoördineerd. (vi) De uitwisseling van ervaring met tàctoren die op regionaal niveau innovatie beïnvloeden, moet worden versterkt. De Noorse regering wijst erop dat de capaciteit om 'economie intelligence' te analyseren en te identificeren beperkt is en dat deze moet worden versterkt. Zij benadrukt tevens dat een grondigere analyse van het innovatievermogen van de dienstensector deel moet uitmaken van een Europees innovatiebeleid voor de 21e eeuw. 35 fy REACTIE VAN DE PORTUGESE REGERING OP HET GROENBOEK OVER INNOVATIE 1. Innovatiebeleid De formulering van de "Europese paradox" wijst op een lineaire en voorbijgestreefde visie op innovatie. Het O&O-beleid en een eventueel communautair innovatiebeleid kunnen de leemten van het industrie- en ondernemingenbeleid niet aanvullen en evenmin de voor het MKB cruciale problemen, zoals verspreiding en demonstratie, oplossen. Portugal is van oordeel dat de overheveling van middelen uit de O&O-programma's naar een innovatiebeleid politiek en economisch niet haalbaar is. 2. Groei en werkgelegenheid - Sociale en organisatorische innovatie Portugal vindt dat het Groenboek slechts in beperkte mate ingaat op het probleem van de relatie tussen innovatie, groei en werkgelegenheid. Het zijn niet de technologieën die de problemen van de organisaties kunnen oplossen of nieuwe kansen voor de ondernemingen scheppen, maar de innoverende toepassing ervan, ook wat de nieuwe vormen van sociale en organisatorische innovatie betreft. In dit opzicht is Portugal voorstander van het opzetten van acties op het gebied van stadsplanning en plattelandsontwikkeling, onderwijs en opleiding, gezondheid en de problemen van de derde leeftijd. 3. Financiering Portugal is van oordeel dat er een kader moet worden gecreëerd dat de werking van een Europese financiële markt bevordert, waarbij de oprichting wordt gestimuleerd van Europese risicokapitaalbedrijven voor de financiering van ondernemingen die innoverende produkten en diensten aanbieden. Portugal hecht eveneens zijn goedkeuring aan de oprichting van een markt van het type EASDAQ. 4. Fiscale aspecten Om een systeem van fiscale stimulansen te kunnen creëren dat in de nationale stelsels van rechtstreekse steunverlening past, stelt Portugal voor om uit concurrentie-overwegingen de fiscale harmonisatie te bevorderen, toenemende homogeniteit van de regelgeving en rekening houdend met de investeringsvoorwaarden in de interne markt. 5. Transnationale netwerken van ondernemingen Portugal beklemtoont het gebrek aan communautaire steun en stimulansen (met name voor het MKB) die de ondernemingen van de minst ontwikkelde landen in staat moeten stellen om deel te nemen aan transnationale projecten voor gezamenlijke rekening, waarbij grote ondernemingen en het MKB samenwerken. Het is derhalve nodig om de kleine en middelgrote ondernemingen de Europese markten beter te leren kennen, hun de voorwaarden voor het verwerven van communautaire steun voor O&O te verduidelijken en samenwerkingsnetwerken te ontwikkelen. 6. Task forces De voornemens om de verschillende programma's te coördineren en synergie tot stand te brengen - de rechtvaardiging voor de oprichting van de task forces - waren lovenswaardig, maar de selectie- en financieringsprocedures zijn zo ondoorzichtig dat de discussie over het Groenboek over innovatie, over de extra financiële middelen voor het vierde kaderprogramma en ook al over het vijfde kaderprogramma door elkaar werden gevoerd. Portugal is niettemin voorstander van de task forces "intermodaal vervoer", "zeevervoersystemen van de toekomst" en "multimediale educatieve programmatuur". 36 % REACTIE VAN DE NEDERLANDSE REGERING OP HET GROENBOEK OVER INNOVATIE De Nederlandse regering kan zich uitstekend vinden in de hoofdlijnen die in het Groenboek over innovatie worden geschetst. Dankzij recente in Nederland uitgevoerde studies heeft het land ervaring kunnen opdoen met bijna alle in het Groenboek genoemde actielijnen. Rekening houdend met het subsidiariteitsbeginsel is de Nederlandse regering van oordeel dat activiteiten op communautair niveau enkel kunnen worden overwogen indien een project de nationale dimensie overstijgt of het rechtstreekse gevolg is van communautair beleid of regelgeving. De volgende punten lichten het standpunt van de Nederlandse regering ten opzichte van de belangrijkste beleidskwesties nader toe: De Nederlandse regering: (i) waarschuwt tegen het gebruik van Europese fondsen als investeringskapitaal; (ii) staat positief tegenover de oprichting van EASDAQ, op voorwaarde dat dit aan de markt wordt overgelaten; (iii) waarschuwt tegen Europese prijzen of certificaten totdat meer zicht bestaat op de meerwaarde van dergelijke initiatieven op communautair niveau; (iv) is het eens met de kernpunten inzake permanente opleiding en onderstreept de noodzaak om methoden vast te stellen voor de wederzijdse erkenning van opleidingen en bekwaamheden van elke Lid-Staat. De Nederlandse regering wijst erop dat in het Groenboek een aantal onderwerpen van algemene aard worden behandeld, zoals administratieve lasten, arbeidswetgeving, octrooirecht enz. , die vaak worden besproken op specifieke reguliere overlegfora. Het thema innovatie moet absoluut op de agenda van deze fora worden geplaatst. 37 tf REACTIE VAN DE ZWEEDSE REGERING OP HET GROENBOEK OVER INNOVATIE De Zweedse regering is verontrust over de zeer technische benadering van innovatie in het Groenboek en onderstreept dat innovatie het leven in al zijn aspecten beïnvloedt. Zij benadrukt met name de rol van de scholen bij de ontwikkeling van de creativiteit van het individu en wijst erop dat de OESO in dit verband interessante werkzaamheden heeft verricht. Zij heeft het gevoel dat alle actielijnen door middel van innovatie de economische prestaties willen verbeteren en dit mag dan wel lovenswaardig zijn, maar er zijn ook maatschappelijke problemen die eveneens vanuit een innovatieve invalshoek moeten worden aangepakt, zoals de zorg voor het groeiend aantal ouderen in de bevolking. De Zweedse regering heeft ook tevergeefs gezocht naar organisatorische innovaties. Een paar specifieke punten illustreren het standpunt van de Zweedse regering ten opzichte van het Groenboek. De rol die de Commissie moet vervullen om de innovatie in Europa te verbeteren, moet worden beperkt tot activiteiten die niet kunnen worden uitgevoerd op nationaal niveau. Belangrijk in dit opzicht is bij voorbeeld de coördinatie van de overdracht en uitwisseling van ervaring en kennis tussen de Lid-Staten. De dertien actielijnen bevatten geen nieuwe inzichten. De informatie die zij geven wordt reeds geruime tijd getest en beproefd, vaak zonder veel innovatief resultaat. De Zweedse regering vreest dat de ratificatie van het Gemeenschapsoctrooiverdrag misschien niet de juiste weg is. De Zweedse regering doet de aanbeveling om de OESO-werkzaamheden rond innovatie als referentiepunt te nemen voor alle nieuwe activiteiten van de Commissie op dat gebied. 38 REACTIE VAN DE BRITSE REGERING OP HET GROENBOEK OVER INNOVATIE Het VK heeft het initiatief van de Commissie om dit Groenboek op te stellen en uit te geven positief onthaald. Het verheugt zich met name over het feit dat in het Groenboek wordt erkend dat succesvolle ervaringen uit individuele regio's en landen het draagvlak moeten vormen voor de verspreiding van optimale werkwijzen in Europa. Het VK verheugt zich ook over de nadruk die wordt gelegd op het feit dat de Lid-Staten van elkaar moeten leren door optimale werkwijzen uit te wisselen in plaats van noodgedwongen alle hetzelfde te doen. Met name op communautair niveau betuigt het VK zijn instemming met en zijn steun aan de werkzaamheden van de Commissie op het gebied van deregulering, stroomlijning van procedures en concurrentie, gebruikmaking van de diensten van privécontractanten en decentralisatie. De doeltreffendheid van lopende acties en initiatieven binnen de Gemeenschap en de coördinatie tussen EU-werkzaamheden zijn nog voor verbetering vatbaar. Het onderzoek beter op innovatie richten De mechanismen die een band leggen tussen fundamenteel onderzoek en innovatie, zijn van essentieel belang. Er is echter weinig aandacht besteed aan de stapsgewijs voortschrijdende innovatie ondanks haar uitermate belangrijke rol bij de innovatie in het MKB. Het VK is een groot voorstander van een doeltreffende samenwerking tussen de verschillende programma's. Task forces kunnen nuttig zijn in het helpen vaststellen van de gebieden waarop samenwerking waardevol is. De werkzaamheden van de eerste task forces geven echter aanleiding tot enige bezorgdheid. Het voorstel om in de toezicht- en evaluatieprocedures van het vierde kaderprogramma een beoordeling van de innovatie-impact op te nemen, wordt gunstig onthaald. Het VK is het ermee eens dat in het vijfde kaderprogramma rekening moet worden gehouden met innovatiefactoren, maar het is niet duidelijk op welke manier de Commissie dat wil doen. Er is geen behoefte aan een nieuw communautair informatieprogramma. Technologische observatie en prospectief technologisch onderzoek op communautair niveau kunnen slechts in beperkte mate een toegevoegde waarde creëren. Menselijk potentieel voor innovatie versterken De aanbevelingen zijn zinvol. Daarnaast zal elke Lid-Staat echter nog een hele waaier van andere prioriteiten en benaderingswijzen hebben voor de verbetering van zijn opleidingssysteem. De nationale noch de communautaire overheid bevinden zich in de positie om te bepalen aan welke vaardigheden en kwalificaties het bedrijfsleven behoefte heeft. Er is geen behoefte aan een nieuw instituut dat eerder verricht werk herhaalt. Er is geen enkele reden om de financiële steun voor het programma Opleiding en mobiliteit van onderzoekers te verhogen noch om nieuwe initiatieven te nemen. De financiering van innovatie verbeteren De voorgestelde mechanismen moeten worden ontwikkeld in de particuliere sector. Uit ervaring blijkt dat financieringsproblemen zelden een groot struikelblok voor innovatie vormen, hoewel dit excuus vaak wordt gehoord. Het VK heeft echter geen bezwaar tegen de voorstellen om het EIF in eigen vermogen te laten investeren. Fiscale kwesties zijn in de eerste plaats een zaak van de nationale overheid, overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel. 39 tf Een wet- en regelgevend kader dat bevorderlijk is voor innovatie stimuleren Het VK ondersteunt de inspanningen die op internationale fora worden geleverd om tot harmonisatie te komen, wanneer deze maatregelen geacht worden het handelsklimaat te verbeteren en/of de doeltreffendheid van het systeem van intellectuele-eigendomsrechten te verhogen of de kosten ervan te verlagen. Het VK ondersteunt de bevordering van octrooi-informatiediensten als methode van technologische observatie. Het VK ondersteunt ten volle de vereenvoudiging van de administratieve procedures op communautair niveau. Het VK heeft principieel geen bezwaar tegen het statuut van de Europese vennootschap. Er is echter geen enkele reden om voor kleine of innoverende ondernemingen een apart statuut van de Europese vennootschap vast te stellen of een eigen EESV-vorm te creëren. De Commissie moet een hoge prioriteit geven aan de controle op overheidssteun. Het VK betuigt principieel zijn volledige steun aan de inspanningen die de Commissie levert om beperkingen op overheidssteun alleen voor grote investeringen te laten gelden. Het VK betuigt zijn instemming met en volledige steun aan het voorstel van de Commissie om vast te houden aan concurrentievoorschriften die technologie-overdracht vergemakkelijken. De rol en de modaliteiten van overheidsmaatregelen voor innovatie aanpassen Het VK ondersteunt de doelstelling om de samenwerking tussen ondernemingen te bevorderen en groepsvorming te versterken. Ondernemingen aanmoedigen om internationaal te denken en te handelen, is een belangrijke zaak. Kaderprogramma's dienen niet voor de ondersteuning van regionale acties, daarvoor zijn de structuurfondsen het best geschikt. Communautaire, nationale en regionale investeringen in innovatie moeten op correcte wijze worden geëvalueerd. Regionale en nationale initiatieven moeten door de Lid-Staten worden geëvalueerd. Het voorstel van de Commissie om de uitwisseling van optimale werkwijzen tussen regio's en landen te vergemakkelijken, wordt positief onthaald. 40 11 2. 1-C- Reactie van de Instellingen (Samengevat door de diensten van de Commissie) 1. Parlement 2. Economisch en Sociaal Comité 3. Comité van de Regio's 41 *}<i 1. Opmerkingen van het Europees Parlement Het Europees Parlement verheugt zich over het Groenboek en de actielijnen ervan en rekent er ten stelligste op dat er meetbare resultaten volgen. In een resolutie van 35 punten verzoekt het Parlement onder meer om: Verspreiding en exploitatie van OTO-resultaten • een betere verspreiding van de technische know-how en meer steun voor het Innovatie-programma en het programma op het gebied van opleiding en mobiliteit van onderzoekers; een nieuwe task force om de verspreiding en exploitatie van OTO te bevorderen; meer aandacht voor interdisciplinair, toepassingsgericht en op netwerken gebaseerd onderzoek of voor onderzoek in sectoren die momenteel nog niet groot genoeg zijn om hun onderzoeksactiviteiten volledig zelf te kunnen financieren; intensiever gebruik van informatietechnologie, waarvoor de basis moet worden gelegd door alle scholen op Internet aan te sluiten; de vastlegging van prioriteiten op grond van een betere kennis van het innovatieproces, die is gefundeerd op kwantitatieve innovatie-indicatoren: een continu bijgewerkt overzicht van de nationale 'optimale werkwijzen', waardoor de innovatie in de Lid-Staten wordt aangemoedigd; Het volgen van OTO • • een betere samenwerking op nationaal en EU-niveau wat het onderzoeksbeleid betreft; de toekenning van een hoofdrol aan het Instituut voor prospectief technologisch onderzoek van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek bij het opzetten van een netwerk van centra die zich met soortgelijke activiteiten bezighouden: Economische en financiële overwegingen • • • een aanpassing van de belastingstelsels van de Lid-Staten teneinde innovatie te bevorderen. Voorts wordt onder meer het volgende voorgesteld: een regulering naar Japans model van de nationale financiële markten, langere termijnen voor de terugbetaling van investeringen en goedkope leningen aan innovatieve ondernemingen; een bevordering van de mededinging op de interne markt, zodat grote ondernemingen geen kans krijgen om de markt te domineren en op het leeuwedeel van de subsidies beslag te leggen; onafhankelijke technische evaluaties teneinde banken een betere kennis van technologiegerichte ondernemingen te verschaffen; Administratieve en juridische maatregelen • • • vereenvoudiging van administratieve procedures op zowel nationaal als EU-niveau. Het Parlement is ingenomen met het SLIM-initiatief van de Commissie (Simpler Legislation for the Internal Market) en verzoekt tevens om blijvende aandacht voor de verdere bestuurlijke vereenvoudiging van de kaderprogramma's op het gebied van onderzoek; een spoedige goedkeuring van het statuut van de Europese vennootschap; een uiteenlopende duur van de geldigheid van de octrooibescherming naar gelang van het soort produkt, zodat een evenwicht tot stand wordt gebracht tussen innovatie (in de hand gewerkt door octrooien) en mededinging (gehinderd door octrooien); MKB aanmoedigen tot innoveren • steun voor innovatie op regionaal niveau, en programma's ter bevordering van de samenwerking tussen het MKB en universiteiten, industriële onderzoekscentra en grote ondernemingen; • meer aandacht voor de rol van intermediaire organisaties (zoals banken, adviseurs, verkoopcoöperaties en technische hogescholen) bij het helpen van kleine ondernemingen; 42 /UT* • • • het afstemmen van de structuurfondsen op innovatie: de erkennmg van het feit dat het MKB geen homogene groep bedrijven vormt, zodat het beleid deze verschillen eerbiedigt en wordt geconcentreerd op doelgroepen die op basis van omvang en sector worden gekozen; het steunen van het MKB bij de vermindering van de financiële risico's die met innovatie gepaard gaan, met name door middel van maatregelen zoals steunverlening door de Europese Investeringsbank; Sociale, onderwijs- en opleïdingsaspecten • • • • • betere communicatie tussen onderzoekers en publiek, met name door de onderzoeksresultaten onder een breed publiek te verspreiden. Financiering moet gepaard gaan met de eis dat de onderzoeksresultaten aan het publiek bekend worden gemaakt; een meer consumentgericht onderzoeksbeleid; grotere deelneming van de werknemers aan het innovatieproces via opleiding en directe participatie; aandacht voor 'stapsgewijze' innovatie, die net zo belangrijk kan zijn als de ontwikkeling van fundamenteel nieuwe produkten; de nadruk te leggen op de integratie van innovatie in onderwijs en beroepsopleiding, en een nieuw kader tot stand te brengen voor toekomstige innovatiegerichte beroepsbekwaamheden; Task forces en innovatie • een discussie over de doelstellingen van de task forces en het leggen van duidelijke verbanden tussen hun werkzaamheden en de actielijnen van het Groenboek. 43 AüA 2. Advies van het Economisch en Sociaal Comité Het Economisch en Sociaal Comité is ingenomen met het Groenboek en is van mening dat een innovatiebeleid alleen succes kan oogsten als een geïntegreerde horizontale aanpak wordt gevolgd. Het is van oordeel dat de voornaamste doelstelling van de beleidsmakers erin moet bestaan innovaties in de hand te werken, omdat deze de sleutel vormen voor oe verbetering van het concurrentievermogen en voor een sterkere groei van werkgelegenneid en weivaan. Het acht het noodzakelijk om tot een gemeenschappelijk Europees optreden te komen waarbij het subsidiariteitsbeginsel wordt nageleefd. Volgens het Comité vervullen innovaties ook een sleutelrol in de economische en sociale samenhang. Het Comité acht het van groot belang aat het hele onderzoekssysteem steunt op prospectief technologisch onderzoek. Het Comité is van oordeel dat de voorkeur moer worden gegeven aan een bottom-up benadering, dat meer rekening moet worden gehouden met het gezichtspunt van de potentiële gebruikers en dat de interactie tussen onderzoekers en gebruikers moet worden bevorderd. De middelen moeten worden geconcentreerd op cruciale Europese gebieden en projecten. Samenwerking is van essentieel belang omdat de efficiënte benutting van de middelen belangrijker is dan de gebruikte hoeveelheid. De doelstellingen moeten centraal staan en voorrang hebben. Het Comité oordeelt dat het gunstige innovatieklimaat voortvloeit uit het feit dat de ondernemingen, onderzoeksinstellingen en andere actoren voldoende geïntegreerd zijn om een "kritische massa" te creëren. Het Comité is van mening dat het innovatiebeleid bedrijven die zich in een zwakkere positie bevinden, betere mogelijkheden moet bieden om zich op innovatienetwerken aan te sluiten. Het Comité onderstreept dat in een onderneming of gelijk welke andere organisatie alle werknemers aan het innovatieproces moeten deelnemen, met name via permanente opleiding en een open sfeer die samenwerking stimuleert. De Commissie geeft een overzicht van tal van factoren die de innovatie bevorderen. In verband hiermee is het Comité van oordeel dat het effect van alle voorgestelde nieuwe regelgeving moet worden nagegaan, dat er een solide vraag moet worden gecreëerd op maatschappelijk belangrijke gebieden en dat de starheid van de markten moet worden aangepakt. Een van de belangrijkste actieterreinen is volgens het Comité de oriëntatie van de onderzoeksactiviteiten, door middel van prospectief technologisch onderzoek, opleiding, financiering, fiscaliteit, openstelling van de markten en het toegankelijk maken van innovaties voor het MKB. Het Comité acht het noodzakelijk de synergie te bevorderen tussen de beleidsmaatregelen op het gebied van onderzoek, industrie enz. Het Comité is van mening dat het Groenboek vooral de nadruk legt op de samenwerking tussen onderzoeksinstellingen en ondernemingen, maar onvoldoende aandacht schenkt aan de samenwerking tussen de verschillende afdelingen binnen een onderneming, het feit dat het potentieel van een onderneming vergroot naarmate de arbeidsomstandigheden verbeteren, het personeelsbeleid en het onderscheid tussen interne en externe mobiliteit. ïn verband met de actielijnen van het Groenboek heeft het Comité de volgende opmerkingen geformuleerd: Actielijn 1 - Technologische observatie en prospectief technologisch onderzoek ontwikkelen. De organisaties die in de Lid-Staten prospectief technologisch onderzoek verrichten, moeten worden gestimuleerd. Actielijn 2 - Het onderzoek beter op innovatie richten. De overheid heeft het recht in te grijpen, vooral op belangrijke maatschappelijke gebieden waar het marktmechanisme zelf geen vraag creëert. Zij kan daartoe gebruik maken van instrumenten zoals task forces. 44 /? 'pi Actielijn 3 - De initiële en permanente opleiding ontwikkelen. Er moet worden gestreefd naar een cultuur die permanente opleiding in de hand werkt. Tevens moet een aanvang worden gemaakt met het experiment "'Knowledge Resource Centres", dat beoogt een verbinding tot stand te brengen tussen de vraag naar en het aanbod van kennis in de desbetreffende opleiding. Actielijn 4 - De mobiliteit van studenten en onderzoekers bevorderen. De mobiliteit tussen de verschillende sectoren en binnen de landen moet worden bevorderd. Actielijn 5 - Het bewustzijn omtrent de positieve effecten van innovatie bevorderen. Eventuele voorlichtingscampagnes voor het publiek moeten erop gericht zijn een goed inzicht te verschaffen in de factoren die hierbij een rol spelen. Actielijn 6 - De financiering van innovatie verbeteren. Men moet alles in het werk stellen om het MKB dezelfde financieringsvoorwaarden te bieden als de grote ondernemingen. Actielijn 7 - Een gunstige belastingregeling voor invoeren. Bij de politieke besluitvorming en bij een wijziging in het belastingstelsel moet met de eventuele negatieve gevolgen van de beslissingen voor innovatie rekening worden gehouden. innovatie Actielijn 8 - Intellectuele en industriële eigendom bevorderen. Het verdient aanbeveling een volwaardig Gemeenschapsoctrooistelsel op te zetten. Actielijn 9 - De administratieve formaliteiten vereenvoudigen. Het is hoog tijd om concrete maatregelen te treffen. Actielijn 10 - Een wet- en regelgevend kader dat bevorderlijk is voor innovatie. Bij het mededingingsbeleid van de EU moet rekening worden gehouden met de innovatiebehoeften. De Europese gezondheids-, milieu- en veiligheidsnormen moeten strikt en bindend zijn. Actielijn 11 - Acties op het gebied van 'economic intelligence" ontwikkelen. De taak van de overheid bestaat erin de opleiding op dit gebied te verbeteren. Actielijn 12 - Innovatie in de ondernemingen, met name in het MKB, aanmoedigen en de regionale dimensie van innovatie versterken. Het bewerkstelligen van economische en sociale samenhang is een van de hoofddoelstellingen van de Unie, terwijl het subsidiariteitsbeginsel essentieel is voor het functioneren ervan. Actielijn 13 - De overheidsmaatregelen innovatie moderniseren. Het overheidsoptreden wordt steeds meer gekenmerkt door het streven naar samenwerking met de diverse maatschappelijke actoren. ten gunste van 45 /IA?1 3. Advies van het Comité van de Regio's Het Comité van de Regio's verheugt zich over de publikatie van het Groenboek en acht het noodzakelijk dat de diverse regelingen voor de verspreiding van kennis en de exploitatie van onderzoeksresultaten met inachtneming van net subsidiariteitsbeginsel daadwerkelijk op elkaar worden algestemd. Het stelt tot zijn tevredenheid vast dat aan de regionale en lokale overheden een belangrijke rol wordt toebedeeld. Het Comité onderschrijft dat het voor het behoud en de verbetering van het concurrentievermogen en de werkgelegenheid noodzakelijk is dat een doelgericht innovatiebeleid wordt gevoerd dat tevens gericht is op het mobiliseren van de lokaie actoren. Regionale en lokale overheden dragen een grote verantwoordelijkheid bij deze mobilisering. Wat de ondersteuning van innovatie betreft, moeten de regionale en iokale overheden meewerken aan de totstandbrenging van een juridisch, economisch, financieel en opleidingsklimaat dat bevorderlijk is voor innovatie. Het Comité benadrukt dat de overheid prioriteit moeten geven aan het verlenen van financiële steun aan onderzoekscentra en aan innovatie. Bovendien moeten ook de particuliere financiële kringen van het belang van innovatie worden doordrongen. Ten slotte moet duidelijkheid worden verschaft over de regels die gelden ten aanzien van de bijdrage van de structuurfondsen aan de financiering door middel van risicokapitaal, zodat deze regeling operationeel wordt. Er moet een beleid worden uitgestippeld dat gericht is op de stimulering van innovaties die leiden tot een verbetering van het produktieproces. op de ontwikkeling van nieuwe produkten en diensten en op een betere opleiding m het kader van het MKB-beleid. De Europese Unie heeft de inspanningen van de lokale en regionale overheden op dit gebied herhaaldelijk ondersteund. Het is ten slotte van belang dat de regionale onderwijs- en opleidingsprogramma s bijdragen tot een innovatiegerichte opleiding en dat dit streven wordt versterkt door de communautaire programma's SOCRATES. LEONARDO en INFO2000. Het Comité is van oordeel dat de verspreiding van de resultaten van innovatief onderzoek de economische en sociale samenhang ten goede komt en dat de koppeling van regionale innovatiesystemen tot een betere territoriale ordening zal leiden. De lokale en regionale overheden moeten het leggen van onderlinge contacten tussen onderzoekscentra, universiteiten en ondernemingen interregionale en grensoverschrijdende netwerken voor de aanmoedigen zodat er regionale, uitwisseling van ervaring en informatie ontstaan. De steunregelingen voor innovatie zouden niet alleen betrekking mogen hebben op onderzoek en ontwikkeling, maar ook op de industriële vervaardiging en afzet van de produkten. Er moet een regionaal beleid inzake technologische observatie worden uitgestippeld. Het Comité is van oordeel dat het Europese netwerk van Relay Centra voor innovatie een zodanige geografische omvang moet krijgen dat deze centra in het kader van een vereenvoudiging van de bestaande regelingen voor steunverlening en verspreiding van de onderzoeksresultaten als one-stop-shop voor het MKB kunnen dienen In verband met de actielijnen van het Groenboek heeft het Comité de volgende opmerkingen geformuleerd: Actielijn 1 - Technologische observatie en prospectief technologisch onderzoek ontwikkelen. De door het Instituut voor prospectief technologisch onderzoek te Sevilla verzamelde en verwerkte informatie moet op regionaal en lokaal niveau kunnen worden geëxploiteerd. Actielijn 2 - Het onderzoek beter op innovatie richten. De lokaie en regionale overheden moeten instanties oprichten die observeren wat er in de kleine en middelgrote ondernemingen leeft, teneinde deze beter in staat te stellen onderzoek naar nieuwe technologieën te verrichten. Actielijn 3 - De initiële en permanente opleiding ontwikkelen. Met de financiële steun van de Europese Unie kunnen de lokale en regionale overheden jongeren bewust maken van het belang van innovatie en de samenwerking op onderzoeksgebied tussen bedrijven en onderwijsinstellingen bevorderen. 46 4#h Actielijn 4 - De mobiliteit van studenten en onderzoekers bevorderen. Het Comité acht mobiliteit van zeer groot belang en benadrukt de rol van regionale en lokale overheden bij het aanknopen van nauwe samenwerkingsbanden tussen de Europese regio's. Actielijn 5 - Het bewustzijn omtrent de positieve effecten van innovatie bevorderen. Het Comité wenst dat de regionale en lokale overheden worden betrokken bij het inwinnen van informatie over geslaagde experimenten op het gebied van innovatie. Actielijn 6 - De financiering van innovatie verbeteren. Men moet de financiële partners ertoe overhalen hun steunregeling opnieuw door te lichten en mechanismen ontwikkelen om hen aan te sporen aan innovatieprojecten deel te nemen. Wat de actielijnen 7, 8, 9 en 10 betreft, is het Comité ingenomen met het feit dat de lokale economische en sociale actoren worden geraadpleegd over de totstandbrenging van een fiscaal, administratief en wetgevingskader dat bevorderlijk is voor innovatie. In het kader van de acties ter vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat zouden regionale studiebijeenkomsten kunnen worden gehouden. Actielijn 11 - Acties op het gebied van "economie intelligence" ontwikkelen. Voor de regionale regelingen op dit gebied zouden meer begrotingsmiddelen moeten worden vrijgemaakt. Dit geldt zowel voor permanente opleiding als voor steun ten behoeve van advisering en met het oog de aanwerving van leidinggevend personeel. Het verdient aanbeveling dat de op regionaal en lokaal niveau genomen maatregelen regelmatig worden geëvalueerd teneinde een beter beeld te krijgen van het effect van deze beleidsacties. Actielijn 12 - Innovatie in de ondernemingen, met name in het MKB. aanmoedigen en de regionale dimensie van innovatie versterken. De regionale en lokale overheden staan het dichtst bij de ondernemingen en zijn dan ook het meest aangewezen om hen bij hun innovatie-inspanningen te steunen. Actielijn 13 - De overheidsmaatregelen ten gunste van innovatie moderniseren. Het Comité stemt in met de voorstellen over de nieuwe opvatting van de rol van de staat op het gebied van innovatie. In zijn conclusies verheugt het Comité zich over het door de Europese Commissie genomen initiatief. Het benadrukt dat er steeds wordt verwezen naar het subsidiariteitsbeginsel en de rol van de regionale en lokaie overheden. Het Comité is voornemens om onder zijn leden ervaringen en voorstellen te verzamelen die een bijdrage kunnen leveren tot het samenvattende verslag en het actieplan. 47 BIJLAGE 2. 2 RECENTE ONTWIKKELINGEN IN HET INNOVATIEBELEID IN DE LID-STATEN VAN DE EUROPESE UNIE /I0l> RECENTE ONTWIKKELINGEN IN HET INNOVATIEBELEID IN DE LIDSTATEN VAN DE EUROPESE UNIE Inleiding Hierna worden enkele geselecteerde ontwikkelingen in net innovatiebeleid in de Lid-Staten van de EU in de jaren '90 beschreven. Om te illustreren wat het begrip innovatiebeleid momenteel omvat, worden voorbeelden gegroepeerd volgens de drie grote doelstellingen van het actieplan voor innovatie: A B C Menselijke hulpbronnen, onderwijs en opleiding Kadervoorwaarden voor ondernemerschap en innovatiefinanciering OTO en industrie Wanneer dergelijke massa's informatie op enkele bladzijden worden bijeengebracht, kunnen de benaderingswijzen van de afzonderlijke regeringen uiteraard niet tot hun recht komen. Er kan echter gemakkelijk worden geconstateerd dat de £U-regeringen moeite doen om nieuwe geavanceerde inhoud en een grotere samenhang in hun beleidsmaatregelen voor innovatie en technologische verandering te brengen. Dat dergelijke inspanningen worden gedaan, blijkt uit het Bundesbencht Forschung 1996 in Duitsland, de witboeken in het VK en de driejaarlijkse regeringsvoorstellen in Zweden. A Menselijke hulpbronnen, onderwijs en opleiding Onderwijs, beroepsopleiding, bij- en nascholing en aandacht voor het scholingsniveau van alle arbeidskrachten zijn sterke elementen in het innovatiebeleid. De onderwijsbegrotingen in de Lid- Staten zijn echter meer gedecentraliseerd dan de begrotingsposten voor de meeste andere voor het innovatiebeleid relevante acties. De waarneming dat wetenschappelijke vakken bij schoolkinderen en jongeren minder populair zijn, is voor de overheden in de meeste Lid-Staten een reden tot bezorgdheid. Zo schrijft bijvoorbeeld de Raad voor het wetenschaps- en technologiebeleid in Finland m zijn ontwikkelingsstrategie Naar een innovatieve maatschappij dat ". de kwaliteit van het onderwijs zal worden verbeterd en de inhoud van het onderwijs voor alle onderwijsniveaus zal worden vernieuwd". De Innovationsagentur in Oostenrijk bevordert innovatieve projecten in scholen en stimuleert door studenten ontwikkelde innovatieve oplossingen voor problemen door projectkosten te financieren, waarbij prijzen worden toegekend aan de winnende teams en deze in staat worden gesteld om aan internationale wedstrijden deel te nemen. Het agentschap looft ook de Prijs voor de innovatie uit. In Luxemburg wordt aangedrongen op een herziening van de wet op het technisch secundair onderwijs en het desbetreffende technische diploma. Bovendien werd door de Luxemburgse Federatie van de industrieën in overleg met het onderwijssysteem de "Prix à l'innovation" ontwikkeld. In Denemarken werkt het ministerie van Onderwijs aan middelen om innovatie en ondernemingscultuur vanaf de lagere en de middelbare school te stimuleren. Voorts zal het initiatief THOR (Technology by Highly Oriented Research), dat voor 1997 is gepland en zal bestaan in een beperkt aantal grote onderzoeksprijzen die aan voortreffelijke wetenschappers worden toegekend, er eveneens toe bijdragen om het gebied van de technologie en de wetenschap voor jongeren aantrekkelijker te maken. In het Verenigd Koninkrijk werd onlangs de Prince of Wales Award uitgereikt, waarbij ook prijzen voor de commercieel succesvolste innovaties werden toegekend. Bij nadere beschouwing van enkele specifieke terreinen op het gebied van onderwijs kunnen de volgende initiatieven worden vermeld: A. 1 De opleiding en mobiliteit van onderzoekers op doctoraal niveau In Duitsland wordt de internationale uitwisseling van onderzoekers door diverse programma's ondersteund. Zo verleent de Alexander von Humboidt Stiftung subsidies aan meer dan 2 000 onderzoekers per jaar en verleent de Deutscher Akademischer Austauschdienst steun aan meer dan 50 000 personen per jaar. Bovendien is het budget voor de doctoraatsopleiding van de DFG (Graduiertenkollegs) snel gestegen, van 1. 6 miljoen ecu in 1990 tot 41 miljoen ecu in 1995. In het /LcR Driejarenplan voor onderzoek en innovatie 1994-1996 van Italië staat het voigende: "het universiteitsdiploma en het onderzoekdoctoraat. die veel later dan in andere industrielanden zijn instrumenten beter worden afgestemd op de behoeften van het ingevoerd, moeten als produktiesysteem van het land". In Griekenland ging in 1995 het programma inzake studiebeurzen voor doelgericht onderzoek (YPER) van start met het doei een pool van personen met hoge opleiding te vormen die zich zouden buigen over problemen die met de industrie verband houden. In Spanje is het nationale programma voor de opleiding van onderzoekspersoneel gericht op de prioritaire gebieden van de 19 nationale programma s die samen het Derde nationale O&O-plan (1996-1999) vormen. In Ierland worden de PhD-toelagen in 1997 verhoogd van 1 250 ecu per persoon tot 2 500 ecu, hetgeen een extra steun is naast het aantal PhD-studenten dat uit andere posten op de W&T-begroting wordt gesteund. In Denemarken blijft de overheid een hoge prioriteit toekennen aan de opleiding van onderzoekers, bijvoorbeeld door voonzetting van het programma voor bezoekende onderzoekers uit het buitenland en door toekenning van toelagen voor Deense studenten in onderzoeksrichtingen om naar het buitenland te gaan. Het doel is het huidige aantal inschrijvingen voor doctoraatscursussen ten minste in stand te houden. A. 2 De relaties tussen universitair onderwijs en de ondernemingssector Op dit gebied waren de meeste beleidslijnen en maatregeien erop gericht de mobiliteit van personen met een universiteitsdiploma te vergroten om hen aldus aan hun eerste baan te helpen, en de uitwisseling van wetenschappelijk personeel te bevorderen. In België hebben het Vlaamse en het Waalse gewest programma's uitgevoerd met het doel financiële steun te verlenen voor de indienstneming van afgestudeerden door ondernemingen, met name in het MKB. In Wallonië maakt het FIRST-programma het mogelijk dat onderzoekers door universiteiten en ondernemingen (MKB) in dienst worden genomen met het oog op het ontwikkelen van samenwerkingsverbanden, en in Vlaanderen is een soortgelijke regeling gekoppeld aan de ondersteuning van clusters van ondernemingen. In het VK wordt de mobiliteit van studenten en afgestudeerden naar de industrie aangemoedigd door het Teaching Company Scheme. Voorts werden loopbaanproblemen van de medewerkers aan contractonderzoek aan universiteiten verlicht door middel van een overeenkomst waarbij de onderzoeksraden, de Royal Society en de British Academy werden betrokken. In Nederiand zullen extra middelen worden gebruikt voor het project Kennisdragers in het Midden- en Kleinbedrijf (KIM) (vergelijkbaar met de Britse regeling teaching company scheme). In Zweden wordt in een rapport van net ministerie van industrie aanbevolen de doctoraatsopleidingen aan de behoeften van de industrie aan te passen en een nieuw type industriële hoogleraren in te voeren teneinde personen met ervaring uit het bedrijfsleven te kunnen aantrekken. Het ministerie van Onderwijs en Wetenschap in Spanje heeft een sectoraal programma voor de opleiding van universitaire medewerkers en de verbetering van onderzoekspersoneel opgezet met het doel de uitwisseling van onderzoekspersoneel tussen industrieën en openbare onderzoekscentra en de ontwikkeling van O&O- eenheden in ondernemingen te bevorderen. In Duitsland worden met het specifieke doel O&O-personeel in O&O-projecten van het MKB in de nieuwe deelstaten te integreren, diverse onder het ministerie van Onderwijs en Onderzoek (BMBF) en het ministerie van Economie (BMWi) ressorterende programma's voortgezet en uitgebreid. Ook door de oprichting m 1995 van het Centre of Advanced European Studies (CAESAR) in Bonn werd ernaar gestreefd de flexibiliteit te vergroten, met name door te vermijden onderzoekers vast aan te stellen. In plaats daarvan zullen wetenschappers worden aangenomen om gedurende slechts vijfjaar mee te werken aan projecten op het gebied van fundamenteel en toepassingsgericht onderzoek zoals nanotechnologie of bio-elektronica. gebieden die veelbelovend zijn voor de volgende eeuw. Een andere nieuwigheid is dat CAESAR zal worden gefinancierd als een particuliere instelling die werkt met de rente van het oorspronkelijk toegewezen bedrag, dat bestaat uit 360 miljoen ecu van de federale overheid en 34 miljoen ecu van Noord-Rijnland-Westfalen. In Denemarken gaan de industriële doctoraatsstudiebeurzen door op het niveau van 45 nieuwe afgestudeerden per jaar, die tegelijkertijd door een onderneming worden aangenomen en in een universitaire instelling als doctoraatsstudent worden ingeschreven. Het Griekse programma Diavlos is een proef- en demonstratieprogramma {medegefinancierd door het Europees Sociaal Fonds) dat ten doei heeft de eerste contacten tussen studenten en ondernemingen met OTO-activiteiten te ondersteunen. In Ierland AfA omvatten de regelingen voor de opleiding en mobiliteit van afgestudeerden financiële steun voor O&O-medewerkers van ondernemingen die in de O&O-afdelingen van overzeese ondernemingen gaan werken: de opleiding van afgestudeerden om hen te helpen de nodige vaardigheden te verwerven om hun eigen onderneming te beheren; en hulp aan kleine en middelgrote ondernemingen om mensen met een technisch diploma voor een periode van eén jaar aan te nemen. A. 3 Beroepsopleiding en bij- en nascholing Wat de behoeften aan beroepsopleiding en bij- en nascholing betreft, gaan de regeringen in de Lid- Staten in de eerste plaats uit van het doel een groter aantal jongeren de passende vaardigheden bij te brengen en de geschiktheid van jongeren voor de arbeidsmarkt te behouden. In het Verenigd Koninkrijk onderschrijft de regering door middel van het witboek Competitiveness, Forging Ahead (1995), de nieuwe nationale doelstellingen op het gebied van onderwijs en opleiding die door de National Advisory Council for Education and Training (NACETT) zijn aangegeven, en zij formuleert haar concrete doelstellingen, inclusief de ondersteuning van een sectoraal na te streven doei voor organisaties die opleidingen in de industrie verstrekken en andere organisaties; vergelijking van de basiskwalificaties voor indienstneming met die in de voornaamste concurrerende landen en samenwerking met de organisaties die opleidingen in de industrie verstrekken teneinde criteria voor de opleidingen in ondernemingen te bepalen; het organiseren van een wedstrijd 'opleidingen voor kleine ondernemingen', waarbij in totaal 6 miljoen ecu wordt toegekend voor de beste opleidingsprojecten waarbij tien of meer kleine ondernemingen betrokken zijn; en de publikatie van een discussiestuk over de persoonlijke verantwoordelijkheid voor beroepsopleiding gedurende het gehele leven. De Raad voor het wetenschaps- en technologiebeleid in Finland stelt in 1993 {Naar een innovatieve maatschappij) dat in de initiële beroepsopleiding steeds meer nadruk op basisvaardigheden zal worden gelegd teneinde te komen tot completere leerpakketten; en er zal een beoordeling van de volwasseneneducatie plaatsvinden vanwege het toenemende belang van deze onderwijssector. In Nederland werd in het witboek "Kennis in beweging" (1995) gewezen op de noodzaak om de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de huidige financiering van beroepsopleiding en bedrijfsgerichte opleiding te vergroten; een innovatiefonds voor technologie en beroepsopleiding jaarlijks met 7 miljoen ecu te financieren; en het in dienst nemen van leerlingen en stagiaires in ondernemingen inzake technologiegerichte beroepsopleiding de invoering en het gebruik van nieuwe technologieën, methoden en organisatievormen en de bevordering van de kwaliteitszorg; de ontwikkeling van onderwijsmodellen waarbij bedrijfsinterne en externe kwalificaties worden gecombineerd: modellen waarin rekening wordt gehouden met het verband tussen technologische, communicatieve en sociale vaardigheden: en de ontwikkeling van samenwerking tussen ondernemingen op het gebied van kwalificaties. !n Oostenrijk omvatten de maatregelen stimuleren. fiscaal te B Kadervoorwaarden voor ondernemerschap en innovatiefinanciering Uit de recente nationale witboeken en actieplannen blijkt dat de rationalisering van de kadervoorwaarden ter ondersteuning van het MKB en het concurrentievermogen noodzakelijk is. Hierna zijn voorbeelden bijeengebracht in enkele hoofdcategorieën die betrekking hebben op ondernemerschap en innovatiefinanciering. B. I Administratieve vereenvoudigingen Administratieve vereenvoudigingen, deregulering en liberalisering, de oprichting van one-stop-shops voor ondernemingen maken allemaal deel uit van de door veel regeringen bekendgemaakte plannen. In België is elk gewest van plan one-stop-shops op te richten in het kader van de inspanningen om de administratieve procedures te vereenvoudigen, in Denemarken neemt het ministerie van Handel en Industrie in zijn project om de administratieve last te verlichten, verschillende elementen op zoals de opheffing of vereenvoudiging van bestaande administratieve voorschriften; de vereenvoudiging van heffingen en belastingen; en de instelling van een vereenvoudigd rapporteringssysteem zodat de ondernemingen aan de eisen van alle overheidsorganen kunnen voldoen door rapportering aan één instantie. Zowel Frankrijk als Duitsland hebben one-stop-shops voor administratieve formaliteiten /W\ opgericht. Ook het Duitse BMBF is bezig met de herziening van de bestaande wetgeving uit het oogpunt van het effect dat ze heeft op onderzoek en innovatie. In Frankrijk zal in vier regio's een proefproject worden opgezet om de techmscne juridische maatregelen van diverse ministeries te coördineren. In het Verenigd Koninkrijk is een prototype van een one-stop-shop voor regulering ontwikkeld, die op geselecteerde Business Links in net gehele land zal worden gedemonstreerd. Bovendien heeft de minister van Wetenschap en Technologie een pakket dereguleringsmaatregeien aangekondigd om kleine ondernemingen te he'roen op het gebied van één aangifte voor belastingen en rechten voor ondernemingen bij sociale dwangmaatregelen; betreffende beraadslagingen m arbeidsrechtbanken; en een prototype van een IT-systeem om deze ondernemingen formulieren en voorschriften te bezorgen. lasten voor nieuwe ondernemingen; nieuwe ontwikkeiingscontroies; gestroomlijnde ontwerp-wet een B. 2 Intellectuele eigendomsrechten en octrooien In de meeste Lid-Staten wordt aandacht besteed aan de buitensporige kosten van octrooibescherming in Europa in vergelijking met de octrooikosten m de Verenigde Staten en aan het groeiende aantal nieuwe problemen met betrekking tot intellectuele eigendomsrechten. De verscheidenheid van de maatregeien wijst op de moeilijkheid om de voordelen van bescherming (mogelijkheid tot terugverdienen voor de uitvinder/innovator) te combineren met de voordelen van een ruimere exploitatie van nieuwe produkten, procédés (met name m de biotechnologie) of diensten. Finland is toegetreden tot het Europees Octrooiverdrag en Ierland overweegt dit ook te doen. De octrooibescherming in Griekenland is van 15 tot 20 jaar uitgebreid teneinde ze met de EU- richtsnoeren in overeenstemming te brengen. In het Verenigd Koninkrijk worden momenteel studies verricht over de rol van het Britse octrooibureau ten aanzien van het Europese Octrooiverdrag en over de rol van Europese richtlijnen die van toepassing zijn op biotechnologische uitvindingen. Andere maatregelen om beter gebruik te maken van octrooi-informatie worden genomen in Oostenrijk door de oprichting van een platform onder de naam 'Patentverwertung ; in Spanje met steun van het ministerie van Industrie; en in België via de Dienst voor industriële eigendommen. In Duitsland zullen kleine en middelgrote ondernemingen vanaf 1997 subsidies voor octrooiaanvragen kunnen verkrijgen en er zullen aan wetenschappelijke en technische faculteiten 100 nieuwe leerstoelen voor octrooi-informatie worden opgericht m het kader van een nieuw programma Innovationsstimulierung der deutschen W ir tse haft dure h wissenschaftlich-technische Information (INST1). De problemen met betrekking tot intellectuele eigendomsrechten worden in veel landen bestudeerd. In Italië zijn nieuwe normen in werking getreden op het gebied van procedures en sancties betreffende octrooien, handelsmerken, royalty's enz. , in Duitsland de aanbevelingen van de terwijl Schlichterkommission nu m regeringsvoorstellen zijn omgezet die ter goedkeuring aan de Bundesrat zijn voorgelegd. Het BMBF wordt bij deze werkzaamheden en bij het wegruimen van niet-juridische belemmeringen voor onderzoek en innovatie gesteund door de zogenaamde Clearingsteile für Innovation und Recht. In Zweden werden de specifieke problemen met betrekking tot intellectuele eigendomsrechten wanneer de industrie gebruik maakt van onderzoekscapaciteiten van universiteiten, door het ministerie van Industrie bestudeerd. B. 3 Normen en standaarden Er is een ongelijkmatige beschikbaarheid van geschikte infrastructuren om de vooruitgang die de laatste jaren werd geboekt bij het gebruik van hoogwaardige normen en standaarden, te bevorderen, niet het minst op het gebied van diensten en bij de toepassing van standaarden voor totale kwaliteitszorg of design als concurrentieparameter. Hierna worden enkele van de recente ontwikkelingen vermeld. In Spanje zijn voorschriften voor de kwaliteit en de arbeidsveiligheid en voor milieu-audits in werking getreden ter ondersteuning van oe export, en er werd een Nationaal certificatiebureau (ENAC) als particuliere vereniging opgericht. In Zweden zal het systeem voor beproeving en controle verder aan de Europese voorschriften worden aangepast. In het Verenigd Koninkrijk is de nieuwe /l/H? nationale goedkeuringsdienst voor conformiteitsbeoordeling, bekend als de United Kingdom Accreditation Service (UKASh in augustus 1995 van start gegaan, waarmee de privatisering van de vroegere National Measurement Accreditation Services (NAMAS) werd voltooid. In Oostenrijk werd steun verleend voor ISO 9000-beoordelingen in de dienstensector en bevordert de Innovationsagentur de industriële vormgeving. In Griekenland en Portugal maakt de bevordering van normalisatie en certificatie deel uit van de acties ter bevordering van de industriële ontwikkeling en de innovatie. B. 4 Innovatiefinanciering Innovatiefinanciering en de omvangrijkere investeringen die nodig zijn voor de exploitatie van innovatieve produkten en processen worden, vooral met het oog op de behoeften van het MKB, in alle Lid-Staten ondersteund door middel van regelingen voor start- en risicokapitaal, zachte leningen en garanties, of stimulansen gericht op particuliere spaarders, 'business angels' en maatregelen om pensioenfondsen en bouwspaarkassen in staat te stellen middelen beschikbaar te stellen voor op kennis gebaseerde ondernemingen. In veel Lid-Staten wordt m de staatsbegroting ook enige ruimte gecreëerd voor inkomstenverliezen door fiscale stimulansen. Op de grote financiële markten van Londen, Frankfurt, Brussel en Parijs worden momenteel concrete maatregelen genomen met het oog op de totstandbrenging van de EASDAQ (European Association of Securities Dealers Automated Quotations) tegen eind 1996. lange investeringskredieten op In Oostenrijk zullen twee initiatieven ten uitvoer worden gelegd: Privatecapital for SMEs met garanties voor particuliere investeerders, de ontwikkeling van een gestandaardiseerd model voor de financiering van eigen/aandelenkapitaal. en de totstandbrenging van een "markt" voor 'business angels'; en Gründungssparen voor termijn voor nieuwe ondernemingen in de aanloopfase en voor de oprichting en de overname van ondernemingen. Een regeling voor de financiering van startkapitaal die door het Innovatie- en technologiefonds (ITF) wordt gefinancierd en door de Innovationsagentur wordt beheerd, verleent hulp aan nieuwe ondernemingen die actief zijn op het gebied van nieuwe technologieën, door adviesdiensten beschikbaar te stellen en risicokapitaal aan te bieden. In Denemarken verstrekt de regeling inzake maatschappijen voor industriële ontwikkeling een garantie (tegen 50%) voor investeringen door particuliere ontwikkelingsmaatschappijen die financiële middelen verstrekken aan kleine en middelgrote ondernemingen die nieuw kapitaal en managementbekwaamheid nodig hebben. Sinds 1994 zijn twaalf van deze investeringsmaatschappijen onder een totale staatsgarantie van 132 miljoen ecu goedgekeurd. In Finland wordt blijkbaar verder gewerkt met op aandelen gebaseerde ontwikkelingsleningen voor O&O in het MKB en risicokapitaal voor het opzetten van ondernemingen, het laatstgenoemde door middel van het onlangs opgerichte Finse industriefonds. 'NOUVEAU MARCHE" belangrijke In Frankrijk wordt verwacht dat door het opzetten van de spelers op de Franse aandelenmarkt zullen worden aangetrokken en het is de bedoeling elk jaar ongeveer 30 introducties te realiseren. ïn het Franse innovatieplan wordt erop gerekend dat door middel van risicokapitaalfondsen binnen drie jaar 155 miljoen ecu kan worden vrijgemaakt. In Duitsland kondigde de Deutsche Börse in maart 1996 aan dat ze in 1997 een Neuer Markt zal openen. Deze nieuwe markt zal gericht zijn op telecommunicatie, biotechnologie, multimedia en nieuwe diensten. De Deutsche Börse zal zich bovendien in verbinding stellen met de 'Nouveau Marché' in Parijs en de Brusselse Beurs teneinde een netwerk van nieuwe markten voor aandelen (EURONM) in groei-ondernemingen tot stand te brengen. Voorts zullen de door de overheid gesteunde aandelen- en kredietregelingen voor het MKB worden uitgebreid: het programma voor innovatieleningen van de Kreditanstalt für Wiederauibau zal worden verbeterd met ten minste 525 miljoen ecu per jaar (afhankelijk van de goedkeuring door de Europese Commissie); en het in 1989 gestarte experimentele Beteiligungskapital für junge Technologieunternehmen (BJTU) zai een voortzetting krijgen in de vorm van het Beteiligungskapital für kleine Technologieunternehmen (BTU). waarbij nog eens 471 miljoen ecu beschikbaar zal worden gesteld. In Griekenland wordt binnenkort een programma van het type Technologiefinanciering met rendementsafhankeliike terugbetaling (XAT) gestart met het doel de innovatiefinanciering te spreiden over drie partijen, namelijk de technoiogieieverancier. de technologiegebruiker en de financiële instelling. In Spanje is een van de acties van het MKB-initiatief voor industriële ontwikkeling gericht op de verbetering van de toegang van het MKB tot financieringsbronnen en op de ondersteuning van /l/!/\ netwerken van intermediaire organisaties van financiële aard. ICO-Pymes is een nieuw soort kredietlijn ten behoeve van ondernemingen die projecten ontwikkelen die door het Centrum voor industriële en technologische ontwikkeling (CDTI) worden gefinancierd, met de mogelijkheid van aanvullende financiering tot maximaal 70% van de totale investering voor het project. De Nationale innovatiemaatschappij (ENISA), een openbare risico-investeringsmaatschappij, voorziet in haar plan voor 1996-1999 in investeringen voor een bedrag van 21 miljoen ecu. In Luxemburg heeft de "Société Nationale de Crédit et d'Investissement" (SNCI) leningsregelingen voor technologie- en innovatiegerichte projecten ontwikkeld. of licenties); SNITS, dat In Nederland, waar de administratiekosten voor ondernemingen als een algemeen probleem worden beschouwd waarmee alle soorten ondernemingen te maken hebben, zijn er veel initiatieven om de kredietverlening en financiering voor technologiegerichte investeringen te vergemakkelijken, zoals de vereenvoudiging van de aanvragen voor proefstudies en kleine kredieten uit het fonds Technisch Ontwikkelingskrediet: de extra steun die door de overheid aan technostarters zal worden verleend; technologiemakelaars (startkapitaal technologiebeoordelingen lopen drie NUTEK-programma's die zorgen voor een (uitvoerbaarheidscontrole). In Zweden verlaging van de kosten van kleine en middelgrote ondernemingen die zich met innovatieve projecten bezighouden: van technologie-overdracht uitvoerbaarheidspremies voor de ontwikkeling van een businessplan; SMINT, dat de oprichting van internationale samenwerking; en aanbod van O&O-consortiums bevordert, met name voor startkapitaal, waarbij kleine uitvoerbaarheidspremies en zachte leningen worden verstrekt voor innovatieve projecten tijdens de fasen voordat commerciële financiering mogelijk is. Er werd een Zweedse ingevoerd, waardoor het Britse Business Expansion Scheme in kleine niet-genoteerde belastingverminderingen mogelijk worden gemaakt bij investeringen ondernemingen. Momenteel wordt door het Zweedse industriefonds een nieuwe risicokapitaalactie voor kleine innoverende ondernemingen opgezet. ïn 1993 besloot het Zweedse parlement de Loontrekkersfondsen op te heffen. Een bedrag van ongeveer 770 miljoen ecu werd voor risicokapitaalverrichtingen bestemd (terwijl een nog groter bedrag werd gebruikt om 18 onderzoeksstichtingen in het leven te roepen). door middel ondersteunt versie van de In het Verenigd Koninkrijk voorzien de regeringsvoorstellen die in de witboeken over het concurrentievermogen van 1995 en 1996 zijn geformuleerd, in de aanmoediging tot meer concurrentie bij het aanbod van kapitaal, met name ten behoeve van het MKB; hulp aan groeiende ondernemingen om toegang te krijgen tot de meest geschikte financiële middelen via een nieuwe Business Link-diensi in Engeland, Enterprise Networks in Schotland, en Business Connect in Wales; de verdere aanmoediging tot prompte betaling; de mogelijkheid tot het opnemen van vennootschapsobligaties in plannen voor eigen kapitaal: en de versoepeling van beperkingen om de uitgifte van obligaties door ondernemingen te vergemakkelijken. In het VK, waar meer dan 45% van de risicokapitaalfondsen in Europa voorhanden is, zijn enkele initiatieven en regelingen ontwikkeld zoals de netwerken van business angels, of de 'Alternative Investment Market (AIM)' die in juli 1995 door de Londense beurs is ontwikkeld. B. 5 Fiscale stimulansen in een brede waaier van stimulansen Fiscale stimulansen voor ondernemingen om O&O ie verrichten worden nu veelvuldig gebruikt in de Lid-Staten (Oostenrijk, België, Griekenland, Ierland, Nederland. Spanje en Zweden), terwijl Finland ermee is opgehouden. In Griekenland bijvoorbeeld werd de Investenngswet in 1994 gewijzigd. Deze wet voorziet (investeringsbijdragen, rentesubsidies, belastingaftrekposten en hogere afschrijvingspercentages) die tegelijkertijd gericht zijn op de bevordering van de regionale ontwikkeling. In België heeft de federale regering plannen om het belastingstelsel te herzien teneinde de versterking van de eigen middelen van de ondernemingen aan te moedigen. De zelffinanciering in het MKB zal aantrekkelijker worden gemaakt. Voorts zal een hogere belastingaftrek worden gekoppeld aan het aanvragen van octrooien. In Luxemburg zijn fiscale stimulansen voor het nemen van een aanmerkelijk belang in ondernemingen op zodanige wijze ontwikkeld dat de innovatie in ondernemingen op indirecte wijze wordt bevorderd. In Finland werd de algemene belastingaftrek op O&O-inspanmngen eind de jaren tachtig ingevoerd, maar momenteel maakt deze geen deel meer uit van de fiscale instrumenten. In Ierland bevatten de /l/fl aanbevelingen van de Science. Technology and Innovation Advisory Council (STIAC) een geïntegreerd pakket fiscale maatregelen om O&O in het bedrijfsleven te stimuleren, waaronder vermindering van dividendbelasting voor directeuren-eigenaars, belastingfaciliteiten voor O&O. verlaging van de kosten voor O&O-personeel en dienstverlenende bedrijven op het gebied van O&O, en veranderingen in het belastingstelsel om multinationale ondernemingen aan te moedigen hun regionale hoofdkantoor en strategische functies m Ierland te vestigen. In Nederland zal 23 miljoen ecu per jaar worden uitgegeven met het oog op een grotere flexibliteit bij afschrijvingen voor innovatieve technologieën die naar Nederiand worden overgebracht. Sinds 1994 zijn in het kader van de Wet ter bevordering van speur- en ontwikkelingswerk (WBSO) via fiscale stimulansen meer middelen beschikbaar gesteld; de WBSO wordt ofwel aangeboden in de vorm van een vermindering van de personeelskosten door een verlaging van de door de werkgever betaalde belastingen en premies op de salarissen van O&O-personeel; ofwei m de vorm van een extra vermindering van de inkomstenbelasting naast de kwijtschelding van belasting voor de zelfstandigen die zelf O&O- activiteiten m kleine en middelgrote ondernemingen ontwikkelen. In Spanje zijn begin 1996 fiscale stimulansen in werking getreden. Daardoor mag 40% van de O&O-kosten van ondernemingen boven het gemiddelde van de kosten die de vorige twee jaar werden gemaakt, worden afgetrokken. C OTO en industrie In veel landen hebben veranderingen in ministerportefeuilles plaatsgevonden, in verschillende gevallen na een regeringswisseling. De algemene trend is dat werd gestreefd naar een sterkere coördinatie van de beleidsmaatregelen op het gebied van industrie, onderzoek en menselijke hulpbronnen. De doelstellingen lopen gelijk en alle landen zijn bezig met de voorbereiding of de uitvoering van acties die grote gelijkenissen vertonen, hetgeen het meest opvalt bij de initiatieven betreffende de informatiemaatschappij. In de verschillende landen worden andere prioriteiten gesteld naar gelang van de situatie waarin het wetenschappelijke, technologische en innovatiesysteem zich momenteel in elk land bevindt. De omvang van de afzonderlijke economieën, de industriële structuur en de specifieke economische problemen zijn eveneens factoren die de prioriteiten op nationaal en regionaal niveau bepalen. Hierna worden in het kon enkele kenmerkende voorbeelden van de jongste ontwikkelingen gegeven. C. 1 Prospectief technologisch onderzoek In 1995 werden in het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland de eerste resultaten bekendgemaakt van prospectief technologisch onaerzoek op grote schaal waarbij de Delphi-techniek werd gebruikt. De follow-up daarvan is reeds te zien in de vorm van het effect op de regeringsplannen voor O&O-uitgaven. In Oostenrijk zal het programma voor informatie en beleidsadvies op technologiegebied tot 1998 worden verlengd. Netwerken voor prospectief technologisch onderzoek functioneren in Nederland, waar ook de Overlegcommissie verkennend onderzoek (OCV) de grote onderzoeksorganisaties bij haar studies betrekt, leriand heeft ook een strategie voor zijn prospectief technologisch onderzoek ontwikkeld. In Finland registreert de Raad voor het wetenschaps- en technologiebeleid (onder voorzitterschap van de Eerste Minister) de nieuwe technologische behoeften van de economie. In Denemarken is een nieuwe Raad voor technologiebeoordeling opgericht voor het verstrekken van advies aan het parlement en de regering, waarbij speciaal de nadruk ligt op het op gang brengen van openbare discussies over diverse opkomende technologieën. In Spanje verricht het Nationaal evaluatie- en beoordelingsagentschap ook studies en prospectief onderzoek. In Luxemburg wordt momenteel door het ministerie van Economie en het CRP-Henri Tudor een initiatief op het gebied van technologieobservatie ontwikkeld. C. 2 Meerjarenprogrammering In verschillende Lid-Staten te werken met een veelomvattende meerjarenprogrammering op regeringsniveau naast de wettelijke jaarlijkse begroting en de financiële wetten. In de meeste voorbeelden die hierna worden gegeven, worden in deze plannen zowel de algemene doelstellingen als de begrotingslijnen en instellingen beschreven. is het gebruikelijk om //"3 jaar een grote Voorbeelden van jaarlijkse bestedingsplannen met nagenoeg dezelfde bijzonderheden op voor innovatie relevante gebieden zijn die voor Handel en Industrie van het Cabinet Office in het Verenigd Koninkrijk en van het ministerie van Economische Zaken (BMWi) in Duitsland. In Finland wordt om de vijf inspanning geleverd om nieuwe generaties van nationale technologieprogramma's vast te stellen. In Duitsland wordt in het Bundesbencht Forschung 1996 een overzicht over drie jaar gegeven. Griekenland is halfweg het 2de operationeel programma voor onderzoek en technologie (EPET II) (1994-1999). terwijl Italië bezig is met de uitvoering van een derde Driejarenplan voor onderzoek en innovatie (1994-1996). In Portugal maakt de meerjarenfinanciering van de beste O&O-insteilingen deel uit van het programma van de nieuwe regering. In Spanje werd het Derde nationaal programma voor O&O (1996-1999) in juni 1995 voorgesteld. Volgens een vast gebruik wordt in Zweden een driejaarlijks voorstel voor onderzoek verwacht in september 1996, na een voorstel voor de industrie in 1995. C. 3 Witboeken Witboeken en nationale strategieën of ontwikkelingsplannen geven de politieke autoriteit de middelen in de hand voor verdere coördinatie in de tijd en tussen anders op zichzelf staande begrotingslijnen. De voor innovatie relevante voorbeelden verschillen in gedetailleerdheid en toepassingsgebied. In Denemarken wordt momenteel een nationale strategie voor wetenschap en onderzoek uitgewerkt. In Finland werd in 1993 een strategie voor innovatie gepubliceerd, terwijl in 1996 een witboek met als titel Industrial Policy Vision is verschenen, dat naar verwachting door een technologiestrategie zal worden gevolgd. In Frankrijk heeft het ministerie van Industrie een innovatieplan aangekondigd. Zowel Ierland als Nederland hebben in 1995 een witboek betreffende de kennismaatschappij gepubliceerd. In 1996 heeft Forfâs in Ierland een nieuw document met een strategie voor de komende vijftien jaar bekendgemaakt. Shaping our future: A strategy for enterprise in Ireland in the 21st century, opgesteld voor de minister van Ondernemingszaken en Werkgelegenheid. Ten slotte heeft het Verenigd Koninkrijk, waar de term witboek zijn oorsprong vindt, de jaarlijkse publikatie van een witboek geïnstitutionaliseerd. C. 4 Nieuwe nationale organisatievormen De herverdeling van regeringsponefeuilles en ministeriële verantwoordelijkheden zijn eveneens een indicator voor beleidsontwikkeling. In diverse ianden wordt een trend waargenomen om het niveau waarop de O&O-uitgaven worden gecoördineerd met andere voor de industrie relevante begrotingen, te handhaven of te verhogen. In Oostenrijk zijn de twee belangrijkste ministeries nu het ministerie van Wetenschappen Verkeer en Kunst en het ministerie van Economische Zaken, in België is de Interministeriële conferentie voor Wetenschapsbeleid het forum voor samenwerkingsovereenkomsten waarin de bevoegdheden van federale, regionale en lokale overheden een rol speien. In Denemarken zijn onderzoek en informatietechnologie sinds 1994 in één ministerie verenigd en in 1995 en 1996 is nieuwe wetgeving betreffende het adviessysteem goedgekeurd. In Finland registreert de Raad voor het wetenschaps- en technologiebeleid (onder voorzitterschap van de Eerste Minister) de nieuwe technologische behoeften van de economie. In Duitsland verstrekt de bondsregering het grootste deel van haar financiële middelen voor onderzoek via het gereorganiseerde ministerie van Onderwijs, Wetenschappen. Onderzoek en Technologie (BMBF). Door de oprichting in 1995 van de Raad voor onderzoek, technologie en innovatie onder de Bondskanselier werd voorzien in een platform om de dialoog tussen wetenschappen, industrie, vakbonden en politiek te richten op cruciale vraagstukken voor de toekomst. In Griekenland werd een nieuw ministerie van Ontwikkeling opgericht door samenvoeging van de ministeries van Industrie, Handel en Toerisme. In Italië zullen de driejarenplannen jaarlijks worden bijgewerkt volgens de richtsnoeren van het Interministerieel comité voor economische planning; een parlementair comité onderzoekt momenteel een wetsontwerp waardoor de beoordeling van universiteiten en openbare onderzoeksinstellingen aan een externe waarnemingspost zou worden toevertrouwd; AGITEC, het innovatie-agentschap, werd op initiatief van de minister van Industrie opgericht. /Y)h In Portugal heeft de nieuwe regering haar doelstellingen met betrekking tot verschillende voor het innovatiebeleid cruciale vraagstukken geformuleerd (PED1P II, meerjarenfinanciering voor bijvoorbeeld de beste O&O-organisaties, de informatiemaatschappij, beroepsopleiding, en het Instituut voor de ondersteuning van het midden- en kleinbedrijf en investeringen (IAPMEI); er vinden belangrijke veranderingen plaats in het ministerie van Economische Zaken en het ministerie van Wetenschappen en Technologie. In Spanje houden de voorstellen van de nieuwe regering de voortzetting in van een aanpak die reeds in het Derde nationaal plan voor O&O (1996-1999) van juni 1995 was ingevoerd. In het Verenigd Koninkrijk werd het Office of Science and Technology (OST) in 1995 naar het ministerie van Handel en Industrie overgebracht. C. 5 Oriëntatie van O&O naar innovatie Hierna worden enkele kenmerkende voorbeelden gegeven van programma's en instrumenten van Lid- Staten om de onderzoeksinspanningen beter op innovatie en internationale concurrentiekracht te richten. In Oostenrijk zijn de twee belangrijkste instrumenten het Fonds ter bevordering van onderzoek (FFF), dat in 1994 het accent heeft verlegd naar gebieden zoals micro-elektronica, milieubescherming, informatietechnologie en programmatuurontwikkeling, en het Innovatie- en technologiefonds (1TF). In België is het aantal raakvlakstructuren universiteit-industrie en het aantal science parks de laatste tien jaar sterk toegenomen naast de sectorale centra voor gemeenschappelijk onderzoek, die door de federale regering en de regio's gezamenlijk worden gefinancierd. In Denemarken werd in het kader van het recentste onderzoekspakket van de regering geld beschikbaar gesteld voor de versterking van het onderzoek in universiteiten en erkende technologie-instituten, alsmede voor nieuwe strategische programma's; THOR (Technology by Highly Oriented Research), dat voor 1997 is gepland, zal voorzien in een beperkt aantal grote onderzoekssubsidies die aan excellente wetenschappers zullen worden toegekend voor projecten inzake fundamenteel onderzoek van buitengewoon belang voor de industrie; en een nieuw actieplan voor ondernemers is gericht op de oprichting en het voortbestaan van nieuwe ondernemingen, met name in het MKB. In Finland zal de bovenvermelde Finse technologiestrategie tot richtsnoer dienen voor het Centrum voor technologieontwikkeling (TEKES), dat een centrale financieringsrol vervult zowel voor universitair onderzoek en industrieel onderzoek als voor andere onderzoeksorganisaties zoals het Centrum voor technisch onderzoek van Finland (VTT), het grootste op zichzelf staande onderzoeksinstituut: zowel TEKES als VTT zijn aan een beoordeling onderworpen teneinde de doelmatigheid van deze instellingen te verbeteren, (n Frankrijk heeft de minister van Industrie een innovatieplan aangekondigd dat een belangrijke verschuiving van de steunverlening te zien geeft naar de ontwikkeling van met sleuteltechnologieën verband houdende aspecten (er zal een bedrag van 155 miljoen ecu worden bestemd voor een oproep tot het indienen van voorstellen) en van de ANVAR- regelingen. Het ministerie van het Midden- en Kleinoedrijf Handel en Ambacht heeft de oprichting aangekondigd van een nieuw openbaar agentschap (ANVAC) dat zich zal toeleggen op de ontwikkeling van innovatie in de diensten- en de handelssector. Een van de prioriteiten van het ministerie van Wetenschappelijk Onderzoek is het labelen van Centra voor technologische hulpbronnen die nu in zes regio's van start gaan. Vanaf 1997 zal 5 à 10% extra steun worden verleend aan grote ondernemingen die samenwerkingsverbanden met kleine en middelgrote ondernemingen in hun projecten opnemen. De acties op het gebied van medisch onderzoek zullen worden gewijzigd teneinde de mobiliteit tussen onderzoek- en klinische activiteiten te vergroten en het wetenschappelijk onderzoek toe te spitsen op geneeskunde en biowetenschappen. In Duitsland zal de invoering van modelprojecten (Leitprojekte) ertoe bijdragen dat onderzoekers en gebruikers reeds vroeg inzicht krijgen in de wijze waarop het bestaande O&O-potentieel kan worden geëxploiteerd; en het ministerie van Economische Zaken heeft sinds de eenmaking grotere toezeggingen gedaan met betrekking tot programma's voor O&O-personeel, de ondersteuning van innovatie, en de ondersteuning van onderzoek in de nieuwe deelstaten, bijvoorbeeld in de vorm van Innovationskollegs waarbij verschillende wetenschappelijke afdelingen en innovatieve ondernemingen betrokken zijn, telkens voor een periode van vijf jaar. In Griekenland blijven het beheer van de bestaande regelingen en het opzetten van nieuwe regelingen gebaseerd op de uitvoering van het Europees Sociaal Fonds; voor een aantal programma's is de act eve deelneming van ondernemingen 10 /w<T vereist: Programma voor de ontwikkeling van industrieel onderzoek (PA VE), Onderzoeksconsortiums ter verbetering van het concurrentievermogen van de industrie (EKVAN). Cofinancieringsprogramma (SYN), en Programma inzake studiebeurzen voor doelgericht onderzoek (YPER). In Ierland werd in maart 1996 de toekenning van een extra bedrag van 5 miljoen ecu voor programma's op het gebied van wetenschappen, technologie en innovatie aangekondigd, terwijl de regering nog niet helemaal klaar is met haar reactie op het rapport van de Science. Technology and Innovation Advisory Council (STIAC); de Programmes in Advanced Technologies (PATs) vormen een strategie op middellange tot lange termijn voor de ontwikkeling van een technologische infrastructuur ten behoeve van de Ierse industrie. In Italië staat in het Driejarenplan voor onderzoek en innovatie 1994-1996 dat de Interuniversitaire consortia, die een succes zijn geworden en mogelijkheden bieden voor een grotere efficiëntie bij het gebruik van hulpbronnen, als instellingen moeten worden gecategoriseerd; voorts worden daarin aanwijzingen gegeven voor de CNR (sterkere integratie van zijn activiteiten met die van andere openbare en particuliere organisaties), het ENEA (sinds de jaren tachtig is er een diversificatie naar nieuwe technologieën, energie en milieu) en onderzoeksinstellingen van andere ministeries; onder de bevoegdheid van het ministerie van Hoger Onderwijs, Wetenschappelijk Onderzoek en Technologie (MURST) zijn in het kader van de Nationale onderzoeksprogramma s nieuwe contracten ondertekend betreffende: technologieën voor de bouw en de bescherming van gebouwen, milieu, en cardiologie. In Nederland worden momenteel de beleidsinitiatieven ontwikkeld die in het witboek 'Kennis in beweging" zijn aangegeven; zo zullen bijvoorbeeld subsidies voor "op projecten gebaseerde samenwerking" worden verleend om de samenwerking tussen ondernemingen zelf en tussen de particuliere sector en onderzoeksinstituten op een aantal technologische gebieden te bevorderen. Het Kabinet gaat werk maken van de oprichting van Topinstituten. In Portugal is de bovenvermelde administratieve herstructurering gericht op een grotere efficiëntie, ook voor de twee grote, door de EU gesteunde stimuleringsprogramma's PED1PI! en PRAXISXXI. In het wetenschapsbeleid zal het accent worden gelegd op ondersteuning van de expertise van onderzoekteams, alsmede op de opleiding en indienstneming van onderzoekers, in plaats van op de materiële infrastructuur. In het beleid inzake industriële innovatie zal meer werk worden gemaakt van de aanmoediging van immateriële investeringen. In Spanje wordt in het Nationaal programma ter bevordering van en ter versterking van de relaties binnen het systeem wetenschap-technologie-industrie (PACTI) vooral aandacht besteed aan en gestreefd naar verbetering van de bestaande instrumenten en worden nieuwe mechanismen gecreëerd. In Zweden hebben in 1995 28 expertisecentra aan acht universiteiten met de steun van de Nationale raad voor industriële en technologische ontwikkeling (NUTEK) hun activiteiten aangevangen met het industriële partners actief doel geconcentreerde onderzoeksomgevingen deelnemen; OTO-consortia voor regionale ontwikkeling tijdelijk vijfjarenprogramma in het kader waarvan 22 consortia zijn opgezet. In het Verenigd Koninkrijk kan de grote invloed van het Fores ight-programma worden afgeleid uit bijvoorbeeld de W&T-prioriteiten van de onderzoekraden en de ministeries: sinds maart 1995 zijn 13 nieuwe LINK-programma's opgezet die specifiek gericht zijn op belangrijke veelbelovende gebieden en bij de financiering van universiteiten zal rekening worden gehouden met voor het bedrijfsleven relevant onderzoek. is de naam van een te creëren waaraan C. 6 MKB, innovatie-ondersteunende infrastructuren en regionale dimensie De reorganisatie op regeringsniveau is gepaard gegaan met een herstructurering van instellingen. Intermediaire instellingen voor de ondersteuning van technologie-overdracht en de samenwerking tussen grote onderzoeksinstellingen zijn vaak georganiseerd als particuliere non-profit organisaties buiten de openbare sector. De regionale dimensie van de inspanningen om dit netwerk van intermediairs efficiënter te maken en nauwer in verbinding te stellen met nationale initiatieven blijkt uit enkele van de voorbeelden. In Oostenrijk heeft het Oostenrijkse instituut ter bevordering van de economie (W1F1) een allesomvattende dienst voor managementadvies opgericht en is het ministerie van Economische Zaken voornemens te beginnen met een regeling voor bezoeken van bedrijf tot bedrijf; het Oostenrijkse fonds ter bevordering van de industrie heeft een programma voor de overdracht van innovatieve 11 /)/Ü> technologieën opgezet met 'contactprojecten' die de mogelijkheid inhouden van subsidies of gesubsidieerde leningen voor commercialiseerbare produkten; het European Recovery Programme Fund (ERP-Fund) heeft het accent verschoven van bevordering van investeringen naar innovatie, regionale ontwikkeling, infrastructuur en internationalisering. De Innovationsagentur functioneert, naast andere bovenvermelde activiteiten, als algemeen secretariaat voor de Vereniging van Oostenrijkse technologiecentra. In België stimuleert de Vlaamse regering bij voorbeeld de oprichting van samenwerkingsciusters van ondernemingen die zich hoofdzakelijk met O&O en de levering van technologische diensten bezighouden. In Denemarken is het actieplan voor ondernemers voor 1996 en 1997 gericht op: versterking van de ondernemingscultuur, vermindering van de administratieve lasten, verbetering van de toegang tot regionale advies- en financiering van ondersteuningsdiensten, en speciale inspanningen ter ondersteuning van hightech- en innovatieve ondernemers. In Finland worden expertisecentra opgericht in verbinding met de beste laboratoria van universiteiten en onderzoeksinstituten als een van de verbindingsschakeis tussen O&O en het regionale beleid. innovatie, versterking en rationalisering van de In Frankrijk zal de nieuwe strategie waarin het innovatieplan voor het ANVAR voorziet, een betere follow-up van snel groeiende ondernemingen impliceren, criteria voor de beoordeling van projecten invoeren die betrekking hebben op het effect van de projecten op groei en werkgelegenheid, de rol van regionale afvaardigingen versterken, en nieuwe financieringsinstrumenten beschikbaar stellen, zoals bovenvermeld, voor het MKB. In het najaar worden nieuwe piannen voor de reorganisatie van de steun voor de oprichting en het voortbestaan van nieuwe ondernemingen verwacht. De regionale dimensie van het nationale WTI-beleid wordt versterkt door het initiatief ORATE (Observation Régionale de l'Appui Technologique aux Entreprises), dat het ministerie van Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek heeft genomen. Door dit initiatief wordt de innovatieve groeilaag van kleine en middelgrote ondernemingen gekoppeld aan de verantwoordelijkheid van regionale overheden om te zorgen voor een samenhangend pakket maatregelen. Voorts wordt in ORATE aandacht besteed aan de behoefte aan menselijke hulpbronnen en aan het economische effect dat de verspreiding van technologie op middellange termijn binnen de regio teweegbrengt. In Duitsland zullen drie momenteel lopende programma's van het BMWi worden samengesmolten tot één federaal programma dat over veel meer financiële middelen zal beschikken; de onder het BMBF vallende programma's voor de nieuwe deelstaten voorzien in steun voor ondernemingen als bijdrage in de arbeidskosten wanneer nieuwe wetenschappers of ingenieurs in dienst worden genomen, steun voor kleine ondernemingen voor het gebruik van externe O&O-contracten. steun voor sleuteltechnologieën en voor de oprichting van nieuwe ondernemingen. Voor Griekenland moet naast het STRIDE-Hellas-programma melding worden gemaakt van de gedecentraliseerde oprichting van sectorale maatschappijen voor technologische ontwikkeling, science parks, technologieparken en verbindingsbureaus. Er worden programma s voor demonstratieprojecten (PEPER) en technologiemakelarij opgezet. In Ierland zijn als aanvulling op de bestaande programma's 37 graafschapsraden voor de onderneming ingesteld om de oprichting van nieuwe ondernemingen te bevorderen en om reeds bestaande micro-ondernemingen m hun ontwikkeling te helpen; er is een voorstel om ondernemingen te helpen bij de totstandbrenging van netwerken van ondernemingen. In Italië is de rationalisering van de technologische infrastructuur voor het MKB een van de doelstellingen van het driejarenplan voor onderzoek en innovatie 1994-1996. Er zijn enkele lokale initiatieven (starterscentra, onderzoekslaboratoria, experimenten m. b. t. de informatiemaatschappij, enz. ) genomen waarbij de lokale industrie, kamers van koophandel, universiteiten en regionale overheden zijn betrokken. Voor Nederland werd hierboven reeds melding gemaakt van een aantal innovatievoorzieningen voor het MKB, die als fiscale en kredietstimulansen fungeren. Tot de nieuwe projecten behoren de ondernemingshuizen ter verbetering van de samenwerking tussen intermediaire organisaties voor technologie-overdracht. Er zijn ook nationale instrumenten voor aspecifieke technologieën die voorzieningen voor het MKB aanbieden. In Portugal zal het bovenvermelde IAPMEI nauwer worden betrokken bij het verlenen van advies en diensten aan het MKB; het science park Taguspark heeft zogenaamde ankerprojecten opgezet waaraan grote O&O-instituten. ondernemingen en banken deelnemen; het potentieel van science parks MIT en technologieparken in de regio Lissabon en van starterscentra wordt momenteel bestudeerd. Een van de drie instrumenten van het technologiebeleid in Spanje onder het ministerie van industrie is het Instituut voor het industrieel midden- en kleinbedrijf (IMIP), De bovenvermelde 22 nieuwe OTO-consortia voor regionale ontwikkeling in Zweden helpen kleine en middelgrote ondernemingen in ondersteunde regio's om samen te werken en om instituten, universiteiten en grotere ondernemingen ais bronnen van expertise te beschouwen. Andere nieuwe instrumenten zijn bijvoorbeeld een proefprogramma voor technologie-overdracht naar het MKB vanuit industriële onderzoeksinstituten, dat ten doel heeft duurzame netwerken op te richten, ALMI Business Partners, een adviesbureau met 40 kantoren dat in handen is van de overheid, en steun voor de handel in technologische diensten tussen het MKB en openbare technologieleveranciers. In het Verenigd Koninkrijk verwacht het Cabinet Office een verdere toename van het aantal 'Teaching Company Scheme '-programma's, alsmede de groei van een soortgelijk 'College-Business Partnership', dat begin 1996 werd opgezet, en een snelle invoering door de ondernemingen van de nieuwe diensten van 'Design Counsellors ', die een aanvulling vormen op de Business Link-regeling. 13 Mi Recente witboeken en strategische plannen van de Lid-Staten OOSTENRIJK "Technologiepolitisches Konzept der Bundesregierung (ontwerp)", WIFO. Seibersdorf & Joanneum Research, mei 1996. "Informationsoffensive, Bundeskanzler Vranitzky stellte in Alpbach die Weichen fur den Informations-Highway", in Innovativ, 3/1994 Oktober. "BMöWV - Informationsgesellschaft - Telekom Initiative Österreich, Grüssworte von Bundesminister Mag. Viktor Klima", uit webmaster@iis. joanneum. ac. at, (04/07/95). DENEMARKEN "Research in perspective. White paper on a national research strategy", ministerie van Onderzoeken Informatietechnologie, 1995. "From vision to action. Info-society 2000", ministerie van Onderzoek en Informatietechnologie, 1995. "Erhvervsredegorelse 1995", ministerie van Handel en Industrie, 1995. "Open dialogue on Danish research for the future. Research policy 1996 report to the Danish Parliament", ministerie van Onderzoek en Informatietechnologie, juni 1996 FINLAND "Towards an innovative society, A development strategy for Finland", Raad voor het wetenschaps- en technologiebeleid van Finland, 1993. "Finland's way to the information society. The national strategy", ministerie van Financiën, 1995. "National innovation system and employment". Raad voor het wetenschaps- en technologiebeleid, november 1995. "Industrial policy vision", ministerie van Industrie, mei 1996. FRANKRIJK "Les 100 technologies clés pour l'industrie française à l'horizon 2000". Direction générale des stratégies industrielles. 1995. L'innovation dans les PME. Rapport Chabbal, 1995 GRIEKENLAND 2de operationeel programma voor onderzoek en technologie (EPET II). Operationeel programma voor de industrie (1994-1999) DUITSLAND "Bundesbericht Forschung 1996", BMBF, 1996. "Forschungsleistungsplan 1994 des Bundesministeriums für Wirtschaft", BMWi, 1994. IERLAND "Making knowledge work for us, A strategic view of science, technology and innovation in Ireland", STIAC, 1995. "Shaping our future: A strategy for enterprise in Ireland in the 21 st century", Forfas, mei 1996. 14 /sPl ITALIE "Ricerca e innovazione per lo sviluppo. Piano triennela della ricerca 1994-1996", MURST. 1994 NEDERLAND "Kennis in beweging, Over kennis en kunde in de Nederlandse economie", EZ, OC&W en LNV, 1995. "SWAP 2000", EZ en OC&W. 1996 PORTUGAL "Program do XII Governo Constitucional". 1995. SPANJE "III Plan Nacional de I+D 1996-1999", CICYT. "Libro Blanco de la industria: Una politica industria para Espafla". "Estrategia Tecnologia Energética de Largo Alcance (ESTELA)", ministerie van Industrie en Energie. 1995. ZWEDEN "Nànngsdepartementet", Regeringens proposition 1994/95:100 Bilaga 13, 1994. "Âtgàrder för att bredda och utveckla anvandingen av informationsteknik", Regeringens proposition 1995/96:125, 1996. "Samverkan mellan högskölan och naringslivet", ministerie van Industrie, 1996. "Forskning och pengar", ministerie van Onderwijs, 1996. VERENIGD KONINKRIJK "Competitiveness: Forging ahead. White paper", DTI, 1995. "Trade and Industry 1996, The Government's Expenditure Plans 1996-97 to 1998-99", Presented to Parliament by the President of the Board of Trade and Industry. , 1996. "Developing a Winning Partnership", A report of a joint City/Industry working group established by the Innovation unit of DTI. "Foresight, First progress report", OST. 1996. "Competitiveness, Creating the enterprise centre of Europe", HMSO, juni 1996. "Forward look of government-funded science, engineering and technology 1996", HMSO. 15 BIJLAGE 2. 3 STATISTISCHE TABELLEN ^71 Tabel l Europa in het wetenschappelijk onderzoek op wereldvlak: O&O-indicatoren voor de EU15, de USA en Japan Totale O&O-uitgaven (miljoen ecu) 1994 Totale O&O-uitgaven in % van het BBP 1995 Totale O&O-uitgaven per inwoner (ecu) 1994 Door de staat gefinancierd % van de totale O&O-uitgaven 1993 Door de industrie gefinancierd % van de totale O&O- uitgaven 1993 Aantal onderzoekers 1993 EU15 USA 121 882 142 047 JAPAN 104 069 1. 91 329 39. 6 53. 5 2. 45 545 39. 2 58. 7 2. 95 833 19. 7 73. 4 774 071 962 700 526 501 Aantal onderzoekers per duizend actieve personen 1993 4. 7 7. 4 8. 0 Aantal onderzoekers in ondernemingen 1993 376 000 765 000 367 000 Aantal onderzoekers in ondernemingen per duizend actieve personen 1993 Bron: Europese Commissie, DG XII, op basis van gegevens van de OESO 2 6 6 lafeeü Recente tendensen in de O&O-uitgaven van particuliere ondernemingen (in US-prijzen 1987, miljard ecu, gemiddelde jaarlijkse groeicijfers) EU GB NL SE USA JAP 4 Percentages • 1991-1993 01981-1991 12 16 Bron: MERIT, gegevens: OESO. EUROSTAT, IMF, UN1DO en UNESCO m Tabel 3 Positie van de EU 15, de USA en Japan per technologisch gebied, gemeten in octrooien. 1993 EUROPE Elektronica / elektriciteit Instrumenten / optica Chemie / farmaceutische produkten Industriële procédés Werktuigbouwkunde / transport Consumptiegoederen Alle gebieden EU 34. 2 37. 8 40. 3 50. 1 58. 5 64. 0 46. 4 Aandeel (%) van de Europese octrooien in de wereld USA JAPAN Aandeel (%) van de US-octrooien in de wereld USA JAPAN EU 30. 0 32. 4 33. 7 25. 6 19. 2 ',6. 9 27. 3 31. 8 23. 4 20. 0 16. 6 15. 5 8. 0 20. 9 11. 5 14. 9 28. 2 22. 3 23. 6 19. 1 16. 6 46. 7 50. 8 51. 0 50. 5 45. 4 50. 1 48. 7 35. 4 28. 0 19. 7 19. 3 22. 5 12. 5 25. 0 Bron: USPTO. Gegevens: OSTen CHI-Research, 1995. UNESCO World Science Report Tabel 4 O&O-uitgaven (in % van het BNP) en de evolutie ervan in diverse landen Roöle groei van de O&Ckiitgaven Bron: The World Competitiveness Report, World Economie Forum, IMD JiwgMrict. Mrti (%) m Tabel 5 Bruto binnenlandse uitgaven voor O&O in % van het BNP per Lid-Staat 3 -r 2,5 4- 2 + 1. 5 + 1 + 0,5 4- GB DK NL IRL E P GR Referentiejaren: 1991 (B), 1992 (D, F, IRL, P), 1993 (GB, DK, NL, I, E, GR) Bron: Eurostat, onderzoeken ontwikkelingjaarstatistieken 1995. IahejL& VERDELING VAN DE UITGAVEN VOOR INNOVATIE IN 1992 IN ENKELE LIDSTATEN* Proeforoduktie, enz. Marktanalyses Overige Ontwerp van het produkt O&O Octrooien * In 1992 in de 12 Lid-Staten van toen, behalve Griekenland, Portugal, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Bron: CIS Voorlopige resultaten fiS Tabti 7 VERDELING VAN DE UITGAVEN VOOR INNOVATIE IN 1992 IN ENKELE LID-STATEN* NAAR ONDERNEMINGSGROOTTE • Marktanalyse B Proef produktie, enz. O Overige •Ontwerp van het produkt O Octrooien • O&O Groot Middel groot Klein * In 1992 in de 12 Lid-Staten van toen. behalve Griekenland. Portugal, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Voor Duitsland worden alleen de gegevens betreffende de grote ondernemingen medegedeeld. Bron: CIS, voorlopige resultaten Tabel 8 METHODEN VOOR HET BEHOUD VAN HET CONCURRENTIEVERMOGEN OP HET GEBIED VAN PRODUKTINNOVATIE IN ENKELE LID-STATEN* 60 T 50 4- 40 4- 30 4- 20 + 10 + Voorsprong van Complexiteit van Geheimhouding het de studie- en Octrooien Registratie van het ontwerp planningfase op produktontwerp de concurrenten I Groot O Middelgroot • Klein * In 1992 in de 12 Lid-Staten van toen, behalve Spanje, Frankrijk, Italië, Griekenland, Portugal en het Verenigd Koninkrijk. Bron: CIS. voorlopige resultaten ux Tabel 9 BELANG VAN DE FACTOREN DIE DE INNOVATIE BELEMMEREN 60 T 50 4- 40 4- 30 4- 20 4- 10 4- Economische Ondeme- Intellectuele Te factoren mingsfactore eigendoms- gemakkelijk te kopiëren rechten n Reactie klanten Tijdschema Gebrek aan technische mogelijk heden INIet-innovatieve ondernemingen 3 Innovatieve ondernemingen" * Ondernemingen die in de periode 1990-1992 innovaties in produkten of fabricageprocédés hebben ingevoerd. Bron: EUROSTAT(CIS), voorlopige resultaten Tabel IQ BELANG VAN DE DOELSTELLINGEN VAN INNOVATIE Vergroting Lagere markt- aandeel kosten produktie- van het Kwaliteit Produkt- Nieuwe Produkt- Arbeids- omstand. Milieu schade flexib. produkt uitbreiden creëren verbeteren verbeteren produkten vermin- vervangen deren assort. markten Verou- derde Doelstellingen Percentage ondernemingen dat deze factoren als zeer belangrijk of essentieel beschouwt (referentiejaren: 1990-1992) Bron: CIS (voorlopige resultaten) IU Tabel 11 Significante correïatiecoëfficiënten tussen de gemiddelde percentages van de werkgelegenheidsgroei, de innovatie van produkten en de innovatie van procédés in diverse landen van de EU (1970 - 1992) Innovatie van produkten Innovatie van procédés Jaar T0-90 80-90 89-92 91-92 70-90 80-90 89-92 91-92 België Denemarken Frankrijk Duitsland Italië Nederland Noorwegen Spanje Verenigd Koninkrijk 0 0 + Bron: EIMS, Innovation and employment m Europe. Op basis van ClS-gegevens. Licht. 1995 Ial2ell2 Ontwikkeling van de werkgelegenheid in micro-ondernemingen en in kleine, middelgrote en grote ondernemingen, Europa-15,1988-1995, basis 1988=100 110 T 105 + ioo 4"*-^ 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 Bron: Studies en Onderzoeken naar kleine ondernemingen. EIM. Vol. A, n° 11/12 november 1994. m I â h e i ii Index van de inschrijvingen van ondernemingen per land 1988-1993 Duitsland I Duitsland 2 België Denemarken Spanje Frankrijk Griekenland leriand Italie Luxemburg Nederland Portugal Verenigd Koninkrijk Oostenrijk Finland Noorwegen Zweden 1988 100 n. b. 100 100 n. b. 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 1989 103 n. b. 100 117 100 101 84 99 95 130 109 112 109 115 108 n. b. 99 1990 114 100 95 117 99 99 70 98 94 137 112 125 109 83 95 76 117 1991 120 110 93 143 107 91 62 n. b. 114 140 121 119 91 79 88 n. b. 101 1992 122 102 97 131 118 90 69 n. b. 103 149 135 146 75 91 92 52 84 1993 125 101 n. b. n. b. n. b. 90 76 n. b. 97 159 n. b. 141 67 102 96 n. b. 94 variatie in % +25 +1 -3 +31 +18 -10 -24 -2 -3 +59 +35 +41 -33 +2 -4 -48 -6 Mediaanwaarde 100 103 99 107 99. 5 99 •1 Duitsland 1 staat voor het voormalige West-Duitsland en Duitsland 2 voor het herenigde Duitsland. Bronnen: Duitsland Oostenrijk België Denemarken Spanje Finland Frankrijk Griekenland Ierland Italië Luxemburg Noorwegen Nederland IfM,Bonn Gegevensbank van het IFG, Wenen Nationaal Instituut voor de Statistiek Deens bureau voor de statistiek Bureau voor industriële registraties en ramingen IKEI Finse statistieken, register van vennootschappen INSEE, bestand SIRENE, 1994, ANCE Nationale dienst voor de statistiek van Griekenland Telling van de industriële produktie, 1987-1990 Gegevensbank Movimprese Handelsregister Centraal bureau voor de statistiek Van der Hoeven, WHM en WHJ Verhoeven, Creatie en teloorgang van arbeidsplaatsen, Organisatie Strategisch Arbeidsmarktonderzoek, OSA, Den Haag, 1994. INE-Monetaire en financiële statistieken Ramingen van de bedrijfsoprichtingen, National Portugal Verenigd Koninkrijk Westminster Bank Zweden Zweedse statistieken in Tabel 14 Effect van innovatie op de werkgelegenheid. Cijfers voor Italië Werkgelegenheidsgroei (%) Grootte 20-199 200-499 500+ Innovatieve ondernemingen Niet-innovatieve ondernemingen Groei werkgele genheid 1992 1. 07 Groei productivi teit 1. 12 Aandeel van de export 1992 73. 0 Groei werkgele genheid 1992 1. 03 Groei produktivi- teit 1. 03 Aandeel van de export 1992 59. 0 1. 01 0. 98 1. 14 1. 10 81. 3 98. 3 0. 98 0. 94 0. 95 0. 86 64. 5 68. 1 Bron: El MS, The Impact of Innovation on Employment in Italy. Analyse op basis van CIS-gegevens, 1995. labsLLS Immateriële factoren en concurrentievermogen Innovatie Octrooien Kwaliteit Bevordering Procédés a a Verkoopinspanning -2 Beginnend marktaandeel Bron: PIMS 1994. O Laag QMiddelmatig «Hoog 10 PIMS-studie (Profit Impact of Market Strategy) verricht door PIMS associates Ltd (Verenigde Staten) en het Irish Management Institute. Analyse van eenheden die deel uitmaken van grote, in Noord-Amerika (hoofdzakelijk in de Verenigde Staten) en Europa (50% in het Verenigd Koninkrijk) gevestigde ondernemingen. V*> Iahellé RISICOKAPITAAL VERDELING IN FASEN NAAR PERCENTAGE VAN HET AANTAL INVESTERINGEN IN 1995 IN EUROPA* Expansie 52. 8% Vervanging 6,8% Overnames met lening 21. 5% * De 15 Lid-Staten behalve Luxemburg, plus Noorwegen, Zwitserland en IJsland. Bron: EVCA, Ernst & Young Tabel 17 RISICOKAPITAAL VERDELING VAN DE INVESTERINGEN IN 1995 NAAR GEÏNVESTEERD BEDRAG EU GB NL I Overname met lening O Vervangingskapitaal a Expansie I Start en aanloop Bron: EVCA - Ernst & Young 10 /l%J Tabel 18 Risicokapitaalinvesteringen in Europa en de Verenigde Staten (1995) 1995 Totale investeringen Investeringen naar fase Start & aanloop Ontwikkeling Overname met lening Invest, naar sector Informatietechnologie B iowetenschappen Niet-technologisch Gemiddelde grootte van de startkapitaal investeringen USA(l) % 4-50* KECU 5. 748. 000 i U 1. 100" KECU 5. 546. 000 EU(2) % +2 1. 475. 000 3. 307. 000 932. 000 2. 641. 000 1. 398. 000 1. 709. 000 932 26 58 16 46 24 30 445 320. 000 2. 300. 000 2. 900. 000 902. 000 422. 000 4. 222. 000 280 5. 7 42 52 16 8 76 # 4. 955 939 (1) Bron: VentureOne (Amerikaanse onderneming) (2) EVCA * 50% toename van het aantal investeringen (periode 1994-1995) ** 1100 investeringen in de Verenigde Staten in 1995. Tabel 19 Belastingen en sociale premies in Europa (1993) Land Duitsland Oostenrijk België Denemarken Spanje __ Frankrijk Ierland __. Luxemburg Noorwegen Nederland Portugal Verenigd Koninkrijk Zweden Belastingen en sociale premies % van het BNP 41. 4 43. 7 44. 5 49. 0 35. 9** _ 43. 2 35. 8** _ 43. 2 47. 5 47. 6 ÏÏF 32. 2 50. 6 * 1991 ** 1992 Bron: Eurostat, Belastingen en sociale premies 1982-1993 11 n ISSN 0254-1513 COM(96) 589 def. DOCUMENTEN NL 08 04 15 10 Catalogusnummer : CB-CO-96-606-NL-C ISBN 92-78-11818-4 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg