eurovoc_concepts:
Community loan
economic reform
financial aid
political reform
third country

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 08. 01. 1997 COM(%) 695 def. VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT OVER DE VERLENING VAN MACRO-FINANCIËLE BIJSTAND AAN DERDE LANDEN IN 1995 I. OVERZICHT 1. 2. 3. 4. Inleiding Macro-financiële bijstand in 1995 Tendenzen en ontwikkelingen in de macro-economische bijstand. Lastenverdeling l \ 1 0 2 3 5 II. ALBANIË 1. 2. 3. 4. Inleiding Macro-economische ontwikkelingen Structurele hervormingen Macro-financiële bijstand III. ALGERIJE 1. 2. 3. 4. Inleiding Macro-economische ontwikkelingen Structurele hervormingen Macro-financiële bijstand IV. DE. BALTISCHE STATEN Inleiding Recente economische ontwikkelingen 1. 2. Estland Letland Litouwen 3. Macro-financiële bijstand V. WIT-RUSLAND 1. 2. 3. 4. Inleiding Macro-economische ontwikkeling Structurele hervormingen Verlening van macro-financiële bijstand VI. BULGARIJE 1. 2. 3. 4. Inleiding Macro-economische ontwikkeling Structurele hervormingen Verlening van macro-financiële bijstand. VII. MOLDAVIE 1. 2. 3. 4. Inleiding Macro-economische ontwikkeling Structurele hervormingen Verlening van macro-financiële bijstand 26 26 26 27 30 32 32 33 35 36 38 38 38 38 40 41 43 45 45 45 46 47 49 49 50 51 53 55 55 55 57 58 4 ex VIII. ROEMENIË 1. 2. 3. 4. Inleiding Macro-economische ontwikkeling Structurele hervormingen Verlening van macro-financiële bijstand IX. DE SLOWAAKSE REPUBLIEK Inleiding Macro-economische ontwikkeling Structurele hervormingen Verlening van macro-financiële bijstand 1. 2. 3. 4. X. OEKRAÏNE 1. 2. 3. 4. Inleiding Macro-economische ontwikkeling Structurele hervormingen Verlening van macro-financiële bijstand. 59 59 60 62 62 64 64 64 66 68 70 70 70 71 72 â v I. OVERZICHT 1. Inleiding De macro-financiële bijstand van de Gemeenschap was aanvankelijk bedoeld voor betalingsbalanssteun aan Lid-Staten, maar wordt sinds 1990 ook verstrekt aan derde landen, met name in Midden- en Oost-Europa, en geleidelijk ook aan andere landen in de voormalige Sovjet-Unie en het Middellandse-Zeegebied, ter ondersteuning van hun inspanningen op het gebied van politieke en economische hervormingen. Bij de overschakeling op een markteconomie kregen de landen in deze regio alle te maken met vergelijkbare problemen: hoge kosten in verband met de eerste stappen van de hervormingen, aanvullende buitenlandse schokken (het embargo als gevolg van de Golfoorlog, de ineenstorting van de COMECON), onvoldoende middelen van de internationale financiële instellingen (IFFs) en een nagenoeg onbestaande geldstroom uit de particuliere sector. Tegen deze achtergrond besloot de Europese Gemeenschap macro-financiële bijstand te verlenen aan de landen in de regio, als aanvulling op de financiële middelen die de IFFs verstrekten. Ook werd, in het kader van de procedure voor coördinatie van de bijstand van de 24 industrielanden (G-24) aan de Landen van Midden- en Oosteuropa (LMOE), besloten dat de Commissie andere donoren moest overtuigen om op vergelijkbare wijze de economische programma's die deze landen in overleg met het IMF en de Wereldbank ten uitvoer leggen, te ondersteunen. Van 1990 tot 1994 is door de EU en de G-24 in een aantal gevallen macro-financiële bijstand verleend, aan de meeste landen in Midden- en Oost-Europa die voor bijstand van de G-24 in aanmerking komen (zie tabellen 1 en 2). In hetzelfde tijdsbestek besloot de Raad aan verschillende andere niet in Midden- en Oost-Europa gelegen landen leningen te verstrekken. In het kader van de steun van de Gemeenschap aan landen die negatieve gevolgen van het conflict in de Golf ondervonden, stelde de Raad in juli 1991 een zachte lening van 160 miljoen ecu beschikbaar aan Israël. In september 1991 werd besloten tot een lening met middellange looptijd van 400 miljoen ecu aan Algerije om het land te ondersteunen bij het doorvoeren van reeds ingezette politieke en economische hervormingen1. Aan het einde van 1994 werd besloten Algerije een verdere lening ten belope van 200 miljoen ecu te verstrekken2. In 1994 werd tevens besloten bijstand te verlenen aan de Europese nieuwe onafhankelijke staten (NIS) van de voormalige Sovjet-Unie, bestaande uit een lening van 45 miljoen ecu aan Moldavië en een lening van 85 miljoen ecu aan de Oekraïne. Op initiatief van de Europese Commissie bereikten de G-24 overeenstemming over een reeks beginselen die als richtsnoer moeten dienen voor de tenuitvoerlegging van de Zie: Verslag over de tenuitvoerlegging van macro-financiële bijstand aan derde landen, COM(94)229 van 7 juni 1994. Zie het Verslag over de tenuitvoerlegging van macro-financiële bijstand aan derde landen, COM(95)572 van 27 november 1995. macro-financiële bijstand van de EU/G-24. Deze beginselen, welke de nadruk leggen op het buitengewone karakter van deze bijstand, alsmede op de complementaire aard ervan met de financiering van de IFFs en op de criteria inzake de macro-economische prestaties, werden vervolgens onderschreven door de Raad van ministers van Financiën van de EU (ECOFIN) en zijn thans van toepassing op alle macro-financiële bijstand van de Gemeenschap aan derde landen. 2. Macro-financiële bijstand in 1995 In 1995 nam het belang van de macro-financiële bijstand van de Gemeenschap aan de Midden- en Oosteuropese landen af; als gevolg van de in het algemeen positieve financiële economische ondersteuning uit officiële bronnen nodig. In plaats daarvan werd een groeiend aantal leningen van de Gemeenschap verstrekt aan de in Europa gelegen nieuwe onafhankelijke Staten (NIS) van de voormalige Sovjet-Unie en aan het Middellandse-Zeegebied. landen steeds minder externe resultaten hebben deze financiële Wat de Midden- en Oosteuropese landen betreft, werd een eerste tranche van 15 miljoen ecu van een lening aan Albanië van in totaal 35 miljoen ecu, welke werd goedgekeurd in 1994, in mei 1995 daadwerkelijk uitgekeerd. De uitbetaling van de tweede tranche werd echter uitgesteld vanwege onvolkomenheden in de tenuitvoerlegging van het beleid in Albanië. Om vergelijkbare redenen werd eveneens gewacht met de uitbetaling van een macro-financiële lening van 125 miljoen ecu aan Roemenië, goedgekeurd in 1994, waarvan de eerste tranche van 55 miljoen ecu pas in november 1995 werd uitbetaald. In het geval van Bulgarije waren ernstige verstoringen van de economie er de oorzaak van dat verdere uitkeringen van externe bijstand van internationale instellingen, de Europese Unie en bilaterale donoren aanmerkelijke vertraging opliepen. Verwacht wordt dat een tweede tranche van 40 miljoen ecu, die deel uitmaakt van een lening van de Gemeenschap van 110 miljoen ecu aan Bulgarije waarvoor aanvankelijk in 1992 goedkeuring werd gegeven en die in 1994 werd gereactiveerd, in 1996 zal worden uitgekeerd. In het geval van in 1995 geen uitbetalingen plaats van de kredietfaciliteit van Slowakije vonden 130 miljoen ecu die eind 1994 werd goedgekeurd. Gezien het uitblijven van voldoende vooruitgang bij het bereiken van overeenkomst tussen de Commissie en de Slowaakse autoriteiten over de voorwaarden waaraan het economisch beleid in verband met deze alsmede vanwege de verbeterende economische faciliteit dient omstandigheden in dit land, heeft de Commissie voorgesteld het besluit van de Raad van 1994 voor de verdere verstrekking van macro-financiële bijstand aan Slowakije in te trekken. Ten aanzien van de drie Baltische staten waarvoor de Raad in 1992 macro- financiële bijstand goedkeurde, werden de tweede tranches van leningen aan Letland en Estland niet uitgekeerd, hoofdzakelijk vanwege de gunstige wijze waarop de betalingsbalans van deze landen zich ontwikkelde. In augustus 1995 verrichtte de Commissie een eerste betaling van 25 miljoen ecu van de tweede tranche van de lening van de Gemeenschap aan Litouwen vanwege de goede resultaten die dit land behaalde met de hervormingen. te voldoen, Met betrekking tot de nieuwe onafhankelijke Staten (voormalige Sovjet-Unie), kon de Commissie in augustus 1995 aan Moldavië de tweede tranche ten belope van 20 miljoen ecu van een lening van in totaal 45 miljoen ecu uitkeren, nadat Moldavië had voldaan aan de voorwaarden die voor de uitkering van deze tranche werden te bewerkstelligen, erkende de overeengekomen. Ten einde Moldavië in staat te stellen ook in de periode 1995-1996 een houdbare betalingsbalanssituatie internationale donorgemeenschap begin 1995 de noodzaak om aan dit land verdere macro-financiële bijstand te verlenen. De Raad besloot vervolgens begin 1996 aan Moldavië een verdere lening van 15 miljoen ecu toe te kennen. Wit-Rusland, dat relatief laat is begonnen met economische hervormingen, kwam in 1995 met het IMF tot overeenstemming over een stand-by-regeling. In die omstandigheid besloot de Raad, na de economische en financiële situatie van het land te hebben onderzocht, Wit-Rusland in april 1995 een macro- financiële lening van 75 miljoen ecu toe te staan. De Commissie stelde het bedrag van de lening uiteindelijk in oktober op grond van de herziene financieringsbehoefte van het land vast op 55 miljoen ecu. Een eerste tranche van deze lening (30 miljoen ecu) werd uitgekeerd in december 1995. Ten aanzien van de Oekraïne, tenslotte, kon de Commissie, na aanmerkelijke vertragingen bij de Oekraïense autoriteiten, in december 1995 een macro-financiële lening ten belope van 85 miljoen ecu uitkeren. Gezien de aanhoudende economische moeilijkheden in de Oekraïne en de hernieuwde inspanningen van de Oekraïense regering om deze moeilijkheden op te lossen, besloot de Raad in oktober 1995 tot de verlening van verdere macro-financiële bijstand ten belope van 200 miljoen ecu. De eerste uitkeringen uit hoofde van deze kredietfaciliteit zullen naar verwachting in de tweede helft van 1996 plaatshebben. Ten aanzien van het Middellandse-Zeegebied, tenslotte, besloot de Raad tot de verstrekking van een tweede macro-financiële lening aan Algerije ten belope van 200 miljoen ecu. De eerste tranche daarvan, 100 miljoen ecu, werd in november 1995 uitgekeerd. Alle transacties van de Gemeenschap werden ook het afgelopen jaar weer getoetst aan de beginselen die op dit type bijstand van toepassing zijn. Met name werd de macro- financiële bijstand van de Gemeenschap gebruikt ter ondersteuning van de inspanningen van de begunstigde landen om economische hervormingen en structurele veranderingen tot stand te brengen. In nauwe samenwerking met het IMF en de Wereldbank werd gestreefd naar beleidsprogramma's die zijn toegesneden op de specifieke nationale behoeften, die ten doel hebben de financiële situatie te stabiliseren en markteconomieën tot stand te brengen (de macro-economische ontwikkelingen en de vooruitgang met de hervormingen in de begunstigde landen worden samengevat in de Tabellen 4 en 5 en worden voor elk land afzonderlijk besproken in de hiernavolgende hoofdstukken). 3. Tendenzen en ontwikkelingen in de macro-economische bijstand Zoals reeds eerder werd opgemerkt zette de reeds in 1994 waargenomen tendens met betrekking tot het geografische zwaartepunt van de macro-financiële bijstand van de Gemeenschap zich in 1995 voort. Tegelijkertijd leidde de toenemende diversiteit van de economische omstandigheden in de begunstigde landen tot een toenemende diversiteit van de behoeften, hetgeen er weer toe heeft geleid dat het macro-financiële instrument als zodanig verder werd verfijnd. Met betrekking tot de toekomst zal de vraag moeten worden beantwoord in hoeverre de bestaande instrumenten verder kunnen worden aangepast om zowel te blijven voldoen aan de doelstellingen van de Unie als aan de veranderende behoeften van de begunstigde landen. In het geval van de Midden- en Oosteuropese landen maakte de macro-financiële bijstand deel uit van een bredere inspanning van de Unie om de onderlinge betrekkingen te verstevigen. Met nagenoeg al deze landen werden associatie-overeenkomsten ondertekend. Bij de aanvaarding, in Kopenhagen in juni 1993, van het doel van lidmaatschap van de Unie voor deze landen presenteerde de Europese Raad politieke en economische maatregelen om deze doelstelling te verwezenlijken, waarbij de macro-economische bijstand uitdrukkelijk als een van de mogelijkheden werd genoemd. Sindsdien werden de inspanningen om de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa voor te bereiden op het lidmaatschap, verder opgevoerd. Gedurende dit proces is het verband tussen macro-economische stabilisatie en structurele aanpassing duidelijker naar voren gekomen. In het geval van het IMF kwam dit tot uitdrukking in een betere integratie van dergelijke aspecten in de programma's waarover met deze landen overeenstemming werd bereikt, terwijl de Wereldbank de nationale autoriteiten behulpzaam was bij het formuleren van programma's gericht op cruciale structurele hervormingen, te financieren op basis van beleidsprogramma's. Vanuit het gezichtspunt van de Unie heeft dit alles de fasering en inhoud van de programma's beïnvloed. De kredietverlening van de EU is meer beleidsgeoriënteerd geworden en de synergie met op giften gebaseerde EU-instrumenten (merendeels het PHARE-Programma) is versterkt. Het is duidelijk dat de landen in Midden- en Oost-Europa zich inmiddels in zeer verschillende stadia van economische hervorming bevinden; sommige bevinden zich inmiddels in een stadium waarin betalingsbalanssteun wellicht niet meer nodig is. De macro-financiële bijstand van de Gemeenschap in zijn oorspronkelijke vorm, bedoeld ter ondersteuning van de macro-economische stabilisatie en de betalingsbalans, is voor enkele landen nog steeds volstrekt relevant. In enkele andere landen is de macro-financiële bijstand thans meer gericht op de ondersteuning van het programma van structurele hervormingen van de regering, in combinatie met PHARE, dat waar mogelijk kan worden aangewend ter aanvulling van de ondersteuning van de hervormingen van de betrokken nationale instanties. In het algemeen hebben deze ontwikkelingen tevens de samenwerking tussen de Commissie en de instellingen van Bretton Woods verstevigd. Tegelijkertijd is de dialoog met de autoriteiten in de betrokken landen aanmerkelijk verbreed. Terwijl de toegekende middelen in omvang afnemen, verschuift het zwaartepunt van de macro-financiële bijstand van de Gemeenschap in geografisch opzicht naar de meer oostelijk en zuidelijk gelegen landen in Europa. De tendens van toenemende bijstand aan buurlanden die verder van de directe grenzen van de Unie zijn verwijderd, tekent zich nog duidelijker af als we ook rekening houden met de drie Europese nieuwe onafhankelijke Staten die macro-financiële steun van de gemeenschap hebben ontvangen: de Oekraïne, Wit-Rusland en Moldavië. Ook in deze landen is de nadruk geleidelijk verschoven naar structurele hervormingen. Net als voor de LMOE werd parallel gebruik gemaakt van op giften gebaseerde instrumenten (voornamelijk TACIS) om deze landen te ondersteunen. De specifieke voorbeelden van de Oekraïne en Wit-Rusland brengen, samen met die van Bulgarije en Roemenië onder de LMOE, een andere tendens aan het licht, namelijk dat de landen die lang hebben gewacht met economische hervormingen, zoals Wit-Rusland, dan wel langzaam te werk zijn gegaan, zoals Roemenië, dan wel tijd hebben verloren doordat zij hebben geaarzeld of hervormingen zelfs gedeeltelijk hebben teruggedraaid, zoals de Oekraïne, zich in een relatief moeilijke positie bevinden. In dit opzicht lijkt de macro-financiële bijstand van de Gemeenschap goede effecten te hebben gesorteerd door de hervormingsinspanningen van de landen die voor ambitieuze hervormingsprogramma's kiezen, te versterken. 4. Lastenverdeling Terwijl de macro-financiële bijstand van de Unie zich heeft ontwikkeld in de richting van een meer beleidsgerichte aanpak, zijn de in dit kader door de Unie beschikbaar gestelde middelen aanmerkelijk afgenomen (tabellen 3 en 3. 2). Aanvankelijk was kenmerkend voor de bijstand van de EU dat grote sommen gelds werden gebruikt ter ondersteuning van de programma's van de Bretton-Woodsinstellingen. De EU speelde een cruciale rol als grootste individuele geldschieter (de EU bracht 54% van de totale betalingsbalanssteun aan Hongarije in 1990 op) en als coördinator van de bilaterale hulp (de hulp van de G-24 aan de LMOE sinds 1991), waarmee ervoor gezorgd werd dat vele landen tot deze inspanning bijdroegen. Nadien werden meer middelen beschikbaar gesteld door de IFFs (waarvan de bijdrage steeg van 21% van de betalingsbalanssteun - exclusief schuldverlichting - in 1991 tot ongeveer 80% in 1995). Er werd een nieuwe kredietfaciliteit ingevoerd, de Systematic Transformation Facility (STF) die, in combinatie met verhoging van de trekkingsplafonds, het IMF in staat stelde zijn bijstand aan de LMOE en de landen in de voormalige Sovjet- achtereenvolgens diverse Unie betalingsbalansfaciliteiten (structurele aanpassingsleningen - SAL - en vervolgens sectorale aanpassingsleningen voor het bedrijfsleven en de financiële sector - EFSAL3). te vergroten. De Wereldbank ontwikkelde op beleidsprogramma's basis van Parallel hieraan werden bijdragen van buitenlandse officiële en particuliere crediteuren bijeen gebracht in het kader van schuldverlichting en schuldvermindering (Algerije, Bulgarije en de Oekraïne), die een aanzienlijk deel van de betalingsbalanssteun in 1991 en 1994 vormden. De onderhandelingen met de ontvangende landen over de meeste EFSAL-leningen konden eind 1995 nog niet worden afgesloten en zijn daarom niet opgenomen in de toezeggingen die in de tabellen 3 en 3. 1 vermeld worden. Wanneer zij worden afgesloten, stijgt de bijdrage van de Wereldbank dienovereenkomstig. In deze omstandigheden daalden de bijdragen4 van de Unie en van andere bilaterale donoren (exclusief schuldverlichtihg) verhoudingsgewijze sterk, van respectievelijk 54% en 25% in 1990 tot respectievelijk 14% en 6% in 1995 (hetgeen overeenkomt met respectievelijk 6% en 3% van de totale toezeggingen inclusief schuldverlichting). Alleen de landen waarvoor door de EU macro-financiële bijstand bijeen is gebracht, zijn in deze statistische gegevens verwerkt. Tabel 1: MACRO-FINANCIELE BUSTAND VAN DE GEMEENSCHAP AAN DERDE LANDEN VERSTREKT TOT ULTIMO 1995 Stand van de daadwerkelijk uitgekeerde bedragen per april 1996 (in miljoen ecu) M l r i MB tomttMB Datum Uitgekeerd b S d ng BetJuitYM B«hiig«i «i rf»t« Nlet-ultgekeerd van de uitkeringen Hongarije I (lening voor structurele aanpassing) Tsjechische en Slowaakse Republiek (Betalingsbalanslening) Hongarije H (Betalingsbalanslening) Bulgarije I (Betalingsbalanslening) Roemeniel (Betalingsbalanslening) Albanie I (Betalingsbalanslening) Baltische staten (Betalingsbalanslfningen) waarvan: Estland Litouwen Roemenie II (Betalingsbalanslening) Bulgarije II (Betalingshalanilming) m (Bftaltngtbalanslening) Albanie H (Betalingsbalanslening) Slowakije (Betalingsbalanslening) 870 22. 02. 90 610 350-april 1990 260 375 25. 02. 91 375 180 24. 06. 91 180 290 24. 06. 91 290 375 22. 07. 91 375 70 28. 09. 92 70 220 23. 11. 92 135 260 -februari 1991 185 -maart 1991 190-maart 1992 100-augustus 1991 80 -januari 1993 150-augustus 1991 140-maart 1992 190-januari 1992 185 - april 1992 35 • december 1992 35 - augustus 1993 80 100 80 20 40 75 maart 1993 maart 1993 50-juli 1993 25 • augustus 1995 27. 11. 92 80 februari 1993 85 20 40 25 110 19. 10. 92 70 december 1994 40 125 20. 06. 94 35 28. 11. 94 130 22. 12. 94 55 15 november 1995 70 juni 1995 20 130 605 TOTAALA 2860 2255 H M ^ f e. » ». KtyrtMMl. «i « v r if A. rA. hmtwi (1) Israel (structurele Mripassingslening) 187. 5 22. 07. 91 187. 5 maart 1992 Algerije I (Betalingsbalanslening) Moldavie (IW«lt««g«ti»l»n«U«im«r) AlgerijcH (Betalingsbalanslening) Oekraïne I (Betalingsbalanslening) Wit-Rusland (Betalingsbalanslening) Oekraïne D (Betalingsbalanslening) TOTAALB TOTAAL A+B 23. 09. 91 400 45 13. 06. 94 45 250-januari 1992 150 - augustus 1994 25-december 1994 20 -augustus 1995 200 22. 12. 94 100 november 1995 100 85 55 22. 12. 94 85 december 1995 10. 04. 95 30 december 1995 200 23. 10. 95 1172^ 4032. 5 847. 5 3102. 5 25 200 325 930 (1) De bijstand aan Israel omvat een lening met een hoofdsom van 160 müjoen ecu en subsidies ter waarde van 27,5 miljoen ecu in de vorm van rentesubsidies. Tabel 2: Macro-financHSIe bijttand van de EU/G-24 aan Midden- en Ooat-Europa sinds 1991 (cumulatieve bedragen) 8 (Stand per december 1995) ALBANIË (237 miljoen USD) BALTISCHE STATEN (600 miljoen USD) BULGARUE (1130 miljoen USD) Goedgekeurd %van tekort %van goedgek. Miljoen USD Uitgekeerd Miljoen USD % uitgek. Goedgekeurd %van tekort %van goedgek. Miljoen USD Uitgekeerd Miljoen USD % uitgek. Goedgekeurd %van tekort Miljoen USD %van goedgek Uitgekeerd % uitgek. Miljoen USD 123. 5 14. 2 52. 1 6. 0 71. 0 8. 2 100. 1 4. 2 88. 7 3. 7 300. 0 123. 1 50. 0 20. 5 57. 4 23. 5 184. 0 67. 9 54. 0 19. 9 36. 3 15. 3 20. 9 8. 5 7. 5 100. 0 16. 7 19. 1 88. 9 26. 1 533. 3 126. 0 10. 0 228. 1 8. 7 47. 2 11. 2 0. 9 20. 2 0. 8 487. 7 95. 0 10. 0 100. 0 58. 9 13. 9 1. 1 25. 2 1. 0 70. 4 13. 7 1. 4 14. 4 Land (vastgestelde tekorten) Gemeenschap EVA* Verenigde Staten Japan Andere landen Totaal 174. 0 73. 4 100. 0 112. 8 ïoao 523. 1 87. 2 100. 0 340. 8 100. 0 906. 1 80. 2 100. 0 692. 7 100. 0 * waarvan A, S, SF 11. 7 4. 9 6. 7 4. 2 3. 7 l| 13. 5| 15. 5 1 67. 9| 19. 91 690 | 6. 1 | 7. 6 | 50. 0 | 7. 21 Land (Vastgestelde tekorten) TSFR (1. 000 miljoen USD) HONGARIJE (1) (500 miljoen USD) ROEMENIË (1. 455 miljoen USD) Goedgekeurd %van tekort %van goedgek. Miljoen USD Uitgekeerd % uitgek. Miljoen USD Goedgekeurd %van tekort %van goedgek. Miljoen USD Uitgekeerd % uitgek. Miljoen USD Goedgekeurd %van tekort Miljoen USD %van goedgek Uitgekeerd % uitgek. Miljoen USD Gemeenschap EVA* Verenigde Staten Japan Anderelanden 500. 0 146. 0 15. 0 200. 0 26. 0 50. 0 14. 6 1. 5 20. 0 2. 6 56. 4 16. 5 1. 7 22. 5 2. 9 500. 0 146. 0 15. 0 200. 0 1. 0 58. 0 16. 9 1. 7 23. 2 0. 1 250. 0 95. 0 10. 0 150. 0 12. 8 50. 0 19. 0 2. 0 30. 0 2. 6 48. 3 18. 3 1. 9 29. 0 2. 5 250. 0 95. 0 10. 0 125. 0 12. 8 50. 7 19. 3 2. 0 25. 4 2. 6 740. 6 162. 2 150. 0 22. 0 50. 9 11. 1 68. 9 15. 1 660. 7 143. 3 10. 3 1. 5 14. 0 2. 0 100. 0 22. 0 71. 3 15. 5 10. 8 2. 4 Totaal 887. 0 88. 7 100. 0 862. 0 100. 0 517. 8 103. 6 100. 0 492. 8 100. 0 1074. 8 73. 9 100. 0 926. 0 100. 0 |* waarvan A,S, SF | 900 \ 9. 0 | 10. 1 90. 0 10. 4 1 50 10. 0 9. 7 1 S0| 10. 1 | 87. 3 | 6. 0 8. 1 78. 4 10 Land (Vastgestelde tekorten) SLOVAKJJE (300 miljoen USD) Totaal (5. 222 miljoen USD) Goedgekeurd %van tekort %van goedgek. Miljoen USD Uitgekeerd % uitgek. Miljoen USD Goedgekeurd %van tekort %van goedgek. Miljoen USD Uitgekeerd Miljoen USD % uitgek. Gemeenschap EVA* Verenigde Staten Japan Andere landen 156. 0 27. 4 52. 0 9. 1 64. 1 11. 2 60. 0 20. 0 24. 7 60. 0 100. 0 2603. 5 693. 8 35. 0 924. 4 69. 5 49. 9 13. 3 0. 7 17. 7 1. 3 60. 2 16. 0 0. 8 21. 4 1. 6 2182. 5 551. 4 35. 0 682. 4 35. 8 62. 6 15. 8 1. 0 19. 6 1. 0 Totaal 243. 4 81. 1 100. 0 60. 0 100. 0 4326. 2 82. 8 100. 0 3487. 1 100. 0 |* waarvan A,S, SF | 16. 4 \ 5. 5 | 6. 7 | | | 405. 3 | 7. 8 | 9. 4 | 340. 5 | 9. 81 (1) In 1990 keurde de Gemeenschap een aanvullende lening van 870 miljoen ecu aan Hongarije goed die niet is opgenomen in deze tabel aangezien deze buiten het kader van de G-24 valt. Bron: Europese Commissie Tabel 3: Betalingsbalanssteun aan landen die macro-financiële bijstand van de EU ontvangen, naar donor, 1990-1995 (1) (als percentage van de in totaal goedgekeurde bedragen) Inclusief schuldvermindering 1990 1991 1992 1994 1995 21 11 10 79 54 25 0 10 0 IFFs IMF Wereldbank Bilaterale hulp EU (2) Overige bilat. hulp (3) waarv. VS Japan Schuldverlichting Club van Parijs Club van Londen Overige (4) Exclusief schuldverlichting 50 37 13 50 20 13 0 8 18 5 13 69 40 29 31 19 13 0 5 0 27 21 6 73 6 5 1 2 63 32 28 2 33 26 7 67 6 3 0 3 59 0 0 59 IFFs IMF Wereldbank Bilaterale hulp EU (2) Overige bilat. hulp (3) waarv. VS Japan 1990 1991 1992 1994 1995 21 11 10 79 54 25 0 10 61 45 16 39 24 15 0 9 69 40 29 31 19 13 0 5 71 56 15 29 17 12 2 6 80 63 17 20 14 6 0 6 (1) Op grond van besluiten van de Raad tot bijstandverlening door de EU. In 1993 is geen besluit tot bijstandverlening genomen. (2) Macro-financiële bijstand van de EU. Inclusief Lid-Staten van de EU. (3) Consortiale leningen van commerciële banken ten behoeve van Algerije in 1991, (4) schuldverlichting ten behoeve van de Oekraïne door Rusland en Turkmenistan in 1994 en in 1995. 10 Tabel 3. 1. : Bctalingsbalanuteun aan landen die macro-finandlle bijstand van de EU ontvangen, naar donor, 1990-1995 (in miljoen USD en als percentage van de totale goedgekeurde en uitgekeerde bedragen) Betalingsbalanssteun -1990 letaal Hongarije I Goedgekeurd min USD % Uitgekeerd min USD % Goedgekeurd min USD % Uitgekeerd min USD % IFTs IMF Wereldbank (beleidsprogr. ) Bilaterale bulp EU VS Japan Duitsland Overige bilat. 419 219 200 1618 1108 0 200 311 375 175 200 1288 777 0 200 311 21 11 10 79 54 0 10 15 0 23 11 12 77 47 0 12 19 0 419 219 200 1618 1108 0 200 311 0 21 11 10 79 54 0 10 15 0 375 175 200 1288 777 0 200 311 0 23 11 12 77 47 0 12 19 0 Totaal 2037 100 1663 100 2037 100 1663 100 Betalingsbalanssteun -1991 Ioiaal Algerije I Bulgarije l Goedgekeurd min USD % Uitgekeerd % min USD Goedgekeurd min USD % Uitgekeerd min USD % Goedgekeurd % min USD Uitgekeerd % min USD IFTs IMF Wereldbank (beleidsprogr. ) Bilaterale hulp EU VS Japan Overige bilat. Schuldvermindering Club van Parijs Consortiale lening 5607 4177 1430 5600 2190 35 850 521 2004 554 1450 50 37 13 50 20 0 8 5 18 5 13 3930 2825 1105 5147 1988 35 633 487 2004 554 1450 43 31 12 57 22 0 7 5 22 6 16 690 390 300 2290 540 0 300 0 1450 23 13 10 77 18 0 10 0 49 443 293 150 1938 338 0 150 0 1450 1450 49 1450 640 390 250 1168 400 10 100 104 554 554 19 12 6 81 14 0 6 0 61 61 35 22 14 65 22 1 6 6 31 31 540 390 150 1117 400 10 58 95 554 554 33 24 9 67 24 1 4 6 33 33 Totaal 11207 100 9077 100 2980 100 2381 100 1808 100 1657 100 TSFR Hongarije Roemenie I Goedgekeurd % min USD Uitgekeerd min USD % Goedgekeurd % min USD Uitgekeerd min USD % Goedgekeurd % min USD Uitgekeerd min USD % 1302 852 450 887 500 15 200 172 59 39 21 41 23 1 9 8 1302 852 450 862 500 15 200 147 60 39 21 40 23 1 9 7 2262 2012 250 518 250 10 150 108 81 72 9 19 9 0 5 4 1020 845 175 493 250 10 125 108 67 56 12 33 17 1 8 7 713 533 180 737 500 100 137 49 37 12 51 34 7 9 625 445 180 737 500 100 137 46 33 13 54 37 7 10 IFTs IMF Wereldbank (beleidsprogr. ) Bilaterale hulp EU VS Japan Overige bilat. Schuldvermindering Club van Parijs Consortiale lening Totaal 2189 100 2164 100 2780 100 1513 100 1450 100 1362. 100. 11 Tahal 3. 1. (vcrvalg) natalaagibalanmwiii -1992 ÜZtHi Albini*! Eilliad Gs&àukaiisl min USD % UuBflafififfl flfttrtgakflirri min USD % min USD % Uitgekeerd min USD % Goedgekeurd min USD % Uitgekeerd min USD % IMF Weraldbank (beMdapfDgr. ) Mafte all M |i EU VS Japan Overige bilat 1564 909 655 70S 423 0 120 163 69 40 29 31 19 0 S 7 1193 768 426 476 298 0 79 100 71 46 26 29 18 0 5 6 48 28 20 115 83 0 20 12 29 17 12 71 51 0 12 8 28 18 10 95 83 0 9 4 23 15 8 77 67 0 7 3 116 86 30 87 46 0 20 22 57 42 15 43 22 0 10 11 109 83 26 48 23 0 13 13 69 53 17 31 14 0 8 8 Tataal 2272 100 1670 100 162 100 123 100 204 100 158 100 LedjBd Litouwen BcarjB&isJl Goedgekeurd % min USD Uitgekeerd min USD % Oofidgsktuni min USD % Uitgelaaid min USD % fiftfftlgekaird min USD % Uitgekeerd min USD % IFTs IMF Weraldbank (befciosprogr. ) N s t M ^c hufe EU VS Japan Overige bilat 215 170 45 169 91 0 35 43 56 44 12 44 24 0 9 11 196 151 45 94 46 0 23 25 68 52 16 32 16 0 8 9 245 185 60 217 114 0 45 58 53 40 13 47 25 0 10 13 194 149 45 120 57 0 34 29 62 48 14 38 18 0 11 9 940 440 500 119 90 29 89 42 47 11 8 0 0 3 666 366 300 119 90 29 85 47 38 15 11 0 0 4 Tataal 3S4 100 290 100 462 100 314 100 1059 100 785 100 Betaaitgsbalantiteun-1994 Totaal Albanie H Algeria IT Bulgarije II Qpejkfljkjyrjl mm USD % yjbjgkaanj mm USD % Goajkjskeuxd min USD % Uitgekeerd min USD % Ggfidgekoioi min USD % Uitgekeerd min USD % fiircdaritainl min USD. % Uitgekeerd min USD % IPT» IMF Wereldbank (beleidsprogr. ) Maatraat kaap EU VS Japan Overige bilat SdnUoVannindering Club vaa Londen Club van Parijs Overige 4W6 3206 880 11299 952 100 350 252 964S 4920 4380 345 2772 2072 700 10357 336 90 185 101 9645 4920 4380 27 21 6 73 6 1 2 2 63 32 28 2 21 16 5 79 3 1 1 1 73 37 33 75 60 15 45 41 0 0 4 63 50 13 37 34 0 0 3 42 34 8 18 18 0 0 0 70 58 13 30 30 0 0 0 1397 1097 300 5920 335 0 150 135 5300 1120 4180 19 15 4 81 5 0 2 2 72 15 57 1182 882 300 5666 201 'Ö 95 70 5300 1120 4180 17 13 4 83 3 0 1 1 77 16 61 646 521 125 4214 125 0 50 39 4000 3800 200 13 11 3 87 3 0 1 1 82 78 4 195 195 4088 88 0 0 0 4000 3800 200 5 5 0 95 2 0 0 0 93 89 5 Tataal 15385 100 13129 100 120 100 59 100 7317 100 6848 100 4860 100 4283 100 Moldavie I Roemenie M Oekraïne finnlgtft'""1 mm USD % Uitgekeerd mm USD % GoajkflkfliBi min USD % Uitgekeerd min USD % Goedgekeurd % min USD Uitgekeerd min USD % OosdgEksuid % min USD Uitgekeerd min USD % • 164 104 60 130 54 30 40 6 56 35 20 44 18 10 14 2 133 121 12 106 30 20 30 26 56 51 5 44 12 8 13 11 913 713 200 218 143 0 50 26 81 63 18 19 13 0 4 2 447 247 208 100 55 45 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 426 346 80 242 155 60 27 64 52 12 36 23 0 9 4 308 228 80 60 0 0 60 0 lITe IMF Wereldbank (beleidsprogr. ) Bilatérale hulp EU VS Japan Overige bilat Schuldvermindering Club van Londen Club van Parijs Overige 84 62 22 16 0 0 16 0 465 365 100 530 100 70 0 15 345 47 37 10 53 10 7 0 2 35 465 365 100 420 0 70 0 S 345 S3 41 11 47 0 8 0 1 39 345 35 345 39 Tataal 294 100 239 100 1131 100 447 100 668 100 368 100 995 100 885 100 12 Tabel 3. 1 (vervolg) Betalingsbalanssteun -1995 lolaal Wit-Rusland QfikalneJI Goedgekeurd % min USD Uitgekeerd min USD % Goedgekeurd % min USD Uitgekeerd min USD % Goedgekeurd % min USD Uitgekeerd min USD % IFI's IMF Wereldbank (beleidsprogr. ) Bilaterale hulp EU VS Japan Overige bilat. Schuldvermindering Club van Londen Club van Parijs Overige 1877 1477 400 3885 330 0 150 0 3405 0 0 3405 1770 1370 400 38 0 0 0 3405 0 0 33 26 7 67 6 0 3 0 59 0 0 59 34 26 8 66 1 0 0 0 65 0 0 0 270 270 70 70 0 0 0 0 163 163 I I 38 38 21 21 0 0 0 0 0 0 0 19 19 0 0 0 0 0 0 0 1607 1207 400 3815 260 150 3405 3405 30 22 7 70 5 0 3 0 63 0 0 63 1607 1207 400 3405 3405 3405 32 24 8 68 0 0 0 o 68 0 0 68 Totaal 5762 100 5213 100 340 100 201 100 5422 100 5012 100 13 Tabel 4: Economische kerngegevens 1992 1993 1994 1995 Programma (1) Ramingen BBP tegen constante prijzen (Procentuele mutatie) Albanie Algerije Wit-Rusland Bulgarije Estland Letland Litouwen Moldavie Roemenie Slowaakse Republiek Oekraïne -9. 7 2. 2 -7. 3 -19. 3 -35. 0 -37. 7 -29. 1 -13. 6 -7. 0 -17. 0 9. 6 -1. 8 •11. 6 -2. 4 -3. 5 -15. 0 -16. 2 -8. 7 1. 3 -4. 1 -17. 1 9. 4 1. 1 -20. 0 1. 8 4. 0 2. 0 1. 5 -31. 0 3. 9 4. 8 -23. 0 Consumentenprijzen (jaarultimo) (Procentuele mutatie) Albanie Algerije Wit-Rusland Bulgarije Estland Ledand Litouwen Moldavie Roemenie Slowaakse Republiek Oekraïne 236. 6 31. 7 79. 4 942. 0 958. 0 246. 0 2198. 0 198. 5 9. 1 2000. 0 30. 9 20. 5 1990. 0 63. 8 36. 0 35. 0 163. 0 837. 0 295. 0 25. 0 10155. 0 15. 8 28. 0 2220. 0 122. 0 42. 0 26. 0 45. 0 116. 0 62. 0 11. 7 401. 0 Begrotingstekort/overschot (in % van het BBP) Albanie Algerije Wit-Rusland Bulgarije Estland Letland Litouwen Moldavie Roemenie Slowaakse Republiek Oekraïne -21. 3 -1. 3 -15. 0 0. 2 -0. 8 0. 5 -23. 4 -4. 6 -12. 8 -30. 4 •15. 9 -9. 2 -8. 3 -15. 7 -0. 7 0. 6 -5. 1 -6. 8 -0. 1 -7. 6 -10. 1 -13. 6 -4. 4 -1. 7 -6. 6 0. 0 -4. 1 -4. 2 -9. 0 -1. 0 -1. 4 -8. 2 6. 0 2. 0 -10. 0 10. 0 10. 0 8. 0 138. 0 -14. 0 -3. 5 -3. 0 -4. 6 9. 0 4. 3 -7. 0 2. 6 4. 0 0. 0 3. 0 -3. 0 6. 9 7. 4 •12. 0 6. 0 22. 0 290. 0 32. 9 28. 0 23. 0 35. 0 24. 0 33. 3 7. 2 182. 0 -8. 4 -1. 4 -3. 2 -6. 7 0. 3 -4. 4 -33. 4 -5. 5 -2. 8 0. 5 -5. 0 Tabel 4: Economische kerngegevens (vervolg) 14 1992 1993 1994 1995 Programma (1) Ramingen Lopende rekening (in % van het BBP) Albanie Algerije Wit-Rusland Bulgarije Estland Letland Litouwen Moldavie Roemenie Slowaakse Republiek Oekraïne -65. 7 2. 9 -9. 3 7. 6 2. 3 3. 4 -3. 0 -8. 6 0. 4(2) -3. 5 -33. 4 2. 1 -8. 7 -7. 9 -5. 7 6. 7 -6. 2 -9. 3 -5. 5 -5. 4 -5. 9 •13. 5 -4. 3 •11. 4 -0. 3 -9. 0 -4. 6 -4. 3 -9. 2 -1. 4 5. 7 -6. 0 Deviezenreserves (jaarultimo) (in aantal maanden invoer) Albanië Algerije Wit-Rusland Bulgarije Estland Letland Litouwen Moldavië Roemenië Slowaakse Republiek Oekraïne 0. 7 2. 2 3. 5 4. 5 2. 0 2. 6 0. 0 0. 2 1. 1 2. 2 2. 3 0. 3 2. 4 4. 0 5. 6 2. 4 1. 5 0. 1 1. 2 0. 2 3. 3 2. 6 0. 3 3. 2 3. 2 5. 5 2. 7 3. 1 4. 0 1. 4 2. 3 11. 1 -2. 3 3. 3 3. 0 2. 4 4. 3 9. 7 -5. 6 -4. 1 2. 3 -10. 6 -4. 0 -3. 4 -6. 0 -4. 4 4. 3 -4. 4 3. 8 1. 8 1. 5 3. 3 2. 8 4. 8 3. 5 4. 0 1. 9 3. 8 3. 7 (1) Programma-streefcijfers bepaald in juli 1993 (en herzien in augustus 1994) voor Albanië, mei 1994 voor Algerij maart 1995 voor Moldavië, mei 1994 voor Roemenië, juli 1994 voor Slowakije, april 1995 voor Oekraïne. (2) Na begrotingsoverdrachten uit het Tsjechische landsdeel, geraamd op ongeveer 7% van het Slowaakse BBP. Bron: Nationale autoriteiten en het IMF. 15 TABEL 5 STAND VAN DE ECONOMISCHE HERVORMINGEN 5. 1 ALBANIE 1. Liberalisatie van de prijzen De meeste prijscontroles en -subsidies zijn afgeschaft, met uitzondering van brood en meel. De elektriciteitsprijzen zullen binnenkort worden vastgesteld door een regelgevende instantie. 2. Liberalisatie van de handel Geen kwantitatieve beperkingen op invoer. Exportbeperkingen uitsluitend voor schroot en hout. 3. Wisselkoersstelsel Vrij zwevende wisselkoers sinds juli 1992 in eengemaakte valutamarkt. Snelle verlening van vergunningen aan valutahandelaars en wisselkantoren. Convertibiliteit van de lopende rekening. Overeenkomst inzake de grote achterstallige schulden aan handelsbanken gesloten in augustus 1995. 4. Buitenlandse directe investeringen Liberale wetgeving. Liberalisatie van de verkoop van grond aan niet-ingezetenen. Invoering van vrije economische zones. 5. Monetair beleid 6. Overheidsfinanciën 7. Privatisering en herstructurering van ondernemingen 8. Hervorming van de financiële sector Krap monetair beleid. Toepassing van kredietplafonds per bank. De rentetarieven worden door de overheid vastgesteld om te waarborgen dat de reële rentetarieven positief blijven. Veiling van schatkistpapier (3, 6 en 12 maanden). Stringent begrotingsbeleid tot oktober 1995. Invoering van de BTW uitgesteld tot juli 1996. Opheffing van tariefvrijstellingen, nieuwe classificatie, nieuwe tarieven goedgekeurd in mei 1995. Ontvangsten: 24,6% van het BBP in 1995. 96% van de totale landbouwgrond is geprivatiseerd. Verdeling van tijdelijke eigendomsbewijzen nagenoeg voltooid in maart 1996. Wetgeving inzake de grondmarkt, hypotheken, zakelijk onderpand, huur, onderhuur en faillissement. Kleinschalige privatisering in de handel- en dienstensector voltooid. Industriële ondernemingen: privatisering van kleine en middelgrote ondernemingen goeddeels voltooid met betrekking tot de grootste staatsbedrijven. Grootschalige privatisering. Strategische ondernemingen en nutsbedrijven te koop aangeboden aan buitenlandse investeerders. Effectenbeurs. Tweeledig bankstelsel. Privatisering van de staatsbanken in de loop van 1996 en 1997 waarbij het meerderheidsbelang te koop wordt aangeboden aan buitenlandse investeerders. Controles voltooid in 1996. Nieuwe wet op de rol en de verantwoordelijkheden van de Bank van Albanië. Nieuwe wet op het bankstelsel met stroomlijning van de vergunningenprocedures om de komst van nieuwe particuliere banken te vergemakkelijken. Verscheidene gegadigden. Omvangrijk informeel bankstelsel. Einde van het staatsmonopolie in de verzekeringensector. 16 5. 2 ALGERIJE Vergaande liberalisatie van de prijzen en afschaffing van subsidies in 1994. In 1995 naderden de prijzen van meer "gevoelige" produkten (nutsvoorzieningen, basisvoedingsmiddelen, enz. ) volledige liberalisatie. Bij de wet op de mededinging van januari 1995 werd het vrije-prijsbeginsel ingevoerd alsmede waarborgen tegen monopolistische praktijken. Verdere doorvoering van de hervormingen waarmee in 1994 een begin werd gemaakt. Geen kwantitatieve invoerbeperkingen meer, enkele produkten uitgezonderd vanwege godsdienstige redenen. Invoerbeperkingen op tien basisprodukten in mei 1995 afgeschaft. Na twee devalutaties in 1994 is het toewijzingssysteem van vreemde valuta's vergaand geliberaliseerd. In 1994 werd van een vaste naar een gecontroleerd zwevende wisselkoers van de dinar overgeschakeld. Eind december 1995 werd een volwaardige interbancaire markt voor de handel in vreemde valuta's tot stand gebracht. De koersen op de parallelmarkten daalden aanzienlijk maar bleven met 20% eind 1995 nog aanzienlijk. In de nabije toekomst wordt volledige convertibiliteit van de dinar verwacht. In 1993 werd, ook met betrekking tot de banksector, liberale wetgeving op het gebied van buitenlandse investeringen goedgekeurd. Afgezien van de sector koolwaterstoffen hebben zich evenwel vanwege de veiligheidssituatie geen buitenlandse investeringen van betekenis voorgedaan. De rentetarieven werden geliberaliseerd en het tijdelijke maximum voor de marge tussen debet- en creditrente van de handelsbanken werd in december 1995 afgeschaft. De reële rentetarieven bleven in 1995 echter negatief. Het gebruik van indirecte instrumenten voor monetair beheer werd opgevoerd. In 1995 werden terugkoop-veilingen en een formeel veilingsysteem voor de verkoop van verhandelbaar schatkistpapier op de geldmarkt ingevoerd. Het tekort van de openbare sector daalde in 1995 verder tot 1,4% van het BBP, voornamelijk door vermindering van de uitgaven (strikt loonbeheer en verlaging van subsidies), terwijl ook de depreciatie van de wisselkoers bijdroeg tot de verbeterde begrotingssituatie. Intensivering van de begrotingsdiscipline, financiële herstructurering en ondertekening van management- overeenkomsten voor de 23 grootste verlieslijdende ondernemingen. Volledige opschorting van de kredietverlening aan autonome overheidsbedrijven uit de schatkist. Start van een herstructureringsprogramma voor alle openbare bouwondernemingen. Er is een begin gemaakt met een programma voor de afstoting van 103 kleine en middelgrote ondernemingen met steun van de Wereldbank. Inwerkingtreding van een nieuwe privatiseringswet. De handelsbanken zijn nagenoeg geheel eigendom van de staat. Ondertekening van resultaten-overeenkomsten en herkapitalisatie van vier (van de vijf) staatsbanken in 1995. Geleidelijke opvoering van de kapitaalvereisten. 1. Liberalisatie van de prijzen 2. Liberalisatie van de handel 3. Wisselkoersstelsel 4. Buitenlandse directe investeringen 5. Monetair beleid 6. Overheidsfinanciën 7. Privatisering en herstructurering van 8. Hervorming van de financiële sector 17 5. 3 WIT-RUSLAND 1. Liberalisatie van de prijzen Eerste liberalisatie van de prijzen in 1993. De meeste prijzen (uitgezonderd staatsmonopolies) werden eind 1994/begin 1995 volledig vrijgelaten. Gefaseerde prijsstijgingen voor nutsvoorzieningen tot 80% van de kostendekkingsniveaus eind 1995. 2. Liberalisatie van de handel Afschaffing van de meeste belangrijke invoervergunningen en uitvoerheffingen in 1994, evenals van deviezenafdracht voor uitvoerders (echter begin 1996 heringevoerd). 3. Wisselkoersstelsel Begin 1995 inwerkingtreding van een douane-unie met Rusland. Als gevolg hiervan verhoging van de invoerheffingen tot het externe tarief van Rusland. Partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst met de Europese Unie (nog niet geratificeerd). In 1994 werd de Russische roebelzone verlaten. Slechts gedeeltelijke convertibiliteit van de lopende rekening. Beperkingen op interbancaire valutatransacties. De wisselkoers is (onofficieel) gekoppeld aan de dollar, in 1995 in de verhouding 11500 rbl/USD. 4. Buitenlandse directe investeringen Vrije repatriëring van kapitaal en winsten. Slechts zeer beperkte buitenlandse directe investeringen vanwege politieke onzekerheid. 5. Monetair beleid Tweeledig bankstelsel waarbij de Centrale Bank verantwoordelijk is voor het monetair beleid. Verkrapping van het monetair beleid in 1995. Wekelijkse veiligingen voor een groot deel van de kredieten aan de banksector (60%). Dank zij een restrictief monetair beleid en positieve reële rentetarieven kon de inflatie van hyperinflatoire niveaus worden teruggebracht tot minder dan 5% in de tweede helft van 1995. 6. Overheidsfinanciën Invoering van BTW in 1993. Vorderingentekort van de totale overheid 2% in 1994 en 2,3% in 1995. Ontvangsten van de totale overheid: 48,9% van het BBP (1995). 7. Privatisering en herstructurering van bedrijven 8. Hervorming van de financiële sector Traag en uitgesteld privatiseringsproces. Eind 1995 was slechts 6% van de staatseigendommen en 12% van de kleine bedrijven geprivatiseerd. Gratis distributie van vouchers aan de bevolking nog niet voltooid. Een groot deel van de banksector is in particuliere handen; De prudentiële voorschriften worden geleidelijk aangescherpt, de minimum-kapitaalvereiste werd onlangs verhoogd tot 2 miljoen ecu. De banken blijven kampen met slechte leningen die hun financiële positie verzwakken. 18 5. 4 BULGARIJE 1. Liberalisatie van de prijzen Op het ogenblik staan de prijzen van bijna 50% van de goederen onder toezicht of controle. Er gelden nog vaste prijzen voor enkele openbare diensten (energie, telecommunicatie, water en vervoer). 2. Liberalisatie van de handel Uitvoerverboden zijn afgeschaft. Het gemiddelde invoertarief op industriële produkten bedraagt 22%. Bepaalde beschermende maatregelen ten aanzien van de invoer zijn nog van kracht. 3. Wisselkoersstelsel 4. Buitenlandse directe investeringen 5. Monetair beleid 6. Overheidsfinanciën 7. Privatisering en herstructurering van bedrijven 8. Hervorming van de financiële sector Sinds 1991 een eengemaakte en vrijwel vrij zwevende wisselkoers. Interne convertibiliteit van de lopende rekening (met enkele beperkingen). Beperkte interventies van de Centrale Bank ter ondersteuning van de lev. Herschikking van de officiële schuld (Club van Parijs) in april 1994. Deze werd gevolgd door de definitieve vaststelling van de regeling inzake schuld- en schuldendienstvermindering met commerciële crediteuren (Club van Londen) in juli. Liberale wetgeving inzake buitenlandse investeringen begin 1992 aangenomen. Tot dusverre slechts geringe buitenlandse investeringen als gevolg van problemen met buitenlandse schulden, beleidsontsporingen en politieke onzekerheid. Kredietplafonds per bank werden medio 1994 opgeheven. In 1994 werden monetaire en kredietgrootheden als nominaal anker gebruikt. Beperkte open-markttransacties in 1994. In 1994 werden nieuwe regels vastgesteld inzake belastingadministratie. De BTW werd in april van hetzelfde jaar van toepassing. Ontvangsten uitgedrukt als percentage van het BBP in 1995: 38% - begrotingstekort als percentage van het BBP: 6,7%. Programma inzake de restitutie van eigendommen maakt goede vorderingen. Een financieel reddingsplan voor ondernemingen ging in 1994 van start, maar er resteren nog grote problemen. De privatisering, ofschoon vertraagd, verloopt thans in een hoger tempo. Het banktoezicht blijft zwak. Ondanks vroege bankconsolidatie- inspanningen werden omvangrijke slechte leningen geaccumuleerd, die de geloofwaardigheid in het bankstelsel ondermijnen. Er zijn ingrijpende structurele maatregelen vereist. 19 5. 5 ESTLAND 1. Liberalisatie van de prijzen Ingrijpende liberalisatie van de prijzen in 1991. Eind 1992 was de prijsliberaSisatie vrijwel voltooid, ook in de energiesector. 2. Liberalisatie van de handel 3. Wisselkoersstelsel Begin 1992 afschaffing van de meeste invoerrechten (behalve op enkele luxe-artikelen), en van de meeste overblijvende quota- en vergunningsregelingen, behalve voor oliehoudende leisteen, klei en kwarts. Op de invoer worden administratiekosten van 0,5% plus 18% BTW geheven. Uitvoerrechten op enkele produkten. Vrijhandelsovereenkomst met de Baltische Staten en Noordse landen, alsmede met de Europese Unie (sinds 1. 1. 95). Convertibiliteit van de lopende rekening. In 1992 werd de roebelzone verlaten. Sinds 1992 is de Estse kroon gekoppeld aan de DM, tegen een koers van 8 EEK voor 1 DM, onder een currency board-regeling. 4. Buitenlandse directe investeringen Vrije repatriëring van winst en liquidatie-opbrengst van investeringen door niet-ingezetenen. 5. Monetair beleid 6. Overheidsfinanciën 7. Privatisering en herstructurering van bedrijven 8. Hervorming van de financiële sector De Centrale Bank is verantwoordelijk voor de werking van het "currency board-system" (uitgifte-afdeling) en voor kredietverlening aan het bankstelsel in noodgevallen (afdeling banken, verantwoordelijk voor het beheer van de reserves boven de currency board-dekking). Dank zij een restrictief monetair beleid slaagde men erin de inflatie van hyperinflatoire niveaus terug te brengen tot een percentage van twee cijfers (29% eind 1994). De Centrale Bank bemoeit zich niet met de vaststelling van de rentetarieven door de handelsbanken. Reeds in 1991 werden inkomstenbelasting en BTW ingevoerd en werd de omzetbelasting vervangen door vennootschapsbelasting; sociale premies, belasting op natuurlijke hulpbronnen en specifieke verbruiksbelastingen werden ingevoerd. De uitgaven van de totale overheid bedroegen in 1995 40% van het BBP. Kleinschalige privatisering nagenoeg voltooid (circa 1. 500 KMO's geprivatiseerd). Ruime verspreiding van vouchers, groot schalige privatisering in 1995 vergevorderd (400 van de in totaal 500 te privatiseren ondernemingen aan het einde van het jaar geprivatiseerd). Tweeledig bankstelsel. Verhoogde druk op staatsbedrijven om te herstructureren door middel van strenge financiële beperkingen en selectieve toepassing van de faillissementswet. Daling van het aantal handelsbanken van 40 tot 24 door regelmatige verhogingen van de minimum-kapitaalvereiste na een bankcrisis in de winter 1992-1993. Invoering van een effectenbeurs. De wet op de kredietinstellingen vergroot de bevoegdheden van de Centrale Bank inzake toezicht en prudentiële regelgeving. 20 5. 6 LETLAND 1. Liberalisatie van de prijzen Grootschalige prijsliberalisaties in 1991 en 1992, met inbegrip van energieprodukten. Eind 1992 was de prijsliberalisatie zo goed als voltooid, behalve voor nutsvoorzieningen en huren. 2. Liberalisatie van de handel Alle handelsbeperkingen werden in 1992 afgeschaft. Vrijhandelsovereenkomsten met de Baltische Staten en de Noordse landen, alsmede met de Europese Unie (sinds 1. 1. 95). 3. Wisselkoersstelsel In juli 1992 werd de roebelzone verlaten. Convertibiliteit van de lopende rekening. De wisselkoers van de lats is gestabiliseerd in het kader van een stelsel van beheerst zwevende wisselkoersen, en is onofficieel gekoppeld aan de SDR. 4. Buitenlandse directe investeringen Vrije repatriëring van winsten en liquidatie-opbrengst van investeringen door niet-ingezetenen. Aanzienlijke buitenlandse directe investeringen (165 miljoen USD in 1995). 5. Monetair beleid 6. Overheidsfinanciën 7. Privatisering en herstructurering van bedrijven 8. Hervorming van de financiële sector Onafhankelijke Centrale Bank. Strak monetair beleid resulteerde in de laagste inflatie van de Baltische Staten. Kredietbeleid via indirecte instrumenten. Uitzonderlijke kredietlijn van de Centrale Bank aan de Regering voor een duur van 6 maanden in 1995. In februari 1992 werd BTW ingevoerd. In 1993 werd een forfaitair inkomstenbelastingtarief (25%) ingevoerd, plus een extra heffing van 10% op het jaarinkomen. Uitgaven van de totale overheid bedroegen in 1995 38% van het BBP, het begrotingstekort 3,3% van het BBP. Kleinschalige privatisering vergevorderd. In 1994 werd een privatiseringsbureau opgericht. In november 1994 werd een begin gemaakt met de veiling van grote ondernemingen. Staatsbedrijven die niet klaar zijn voor onmiddellijke privatisering worden omgevormd tot vennootschappen op aandelen en beheerd door een in 1994 opgericht staatseigendomfonds. Tweeledig bankstelsel. 49 voormalige bijkantoren van de Bank van Letland fuseerden tot één bank (21 ervan vormen thans de Universal Bank, welke op een later tijdstip zal worden geherstructureerd en geprivatiseerd) of werden geprivatiseerd, behalve één die werd geliquideerd. De kapitaaltoereikendheids- ratio werd in januari 1994 verhoogd. De balansen van de Universal Bank van Letland en de Letse Spaarbank zijn onlangs versterkt. In 1994 werden negen bankvergunningen ingetrokken. Effectenbeurs reeds ingevoerd. 1. Liberalisatie van de prijzen 2. Liberalisatie van de handel 3. Wisselkoersstelsel 4. Buitenlandse directe investeringen 5. Monetair beleid 6. Overheidsfinanciën 7. Privatisering en herstructurering van bedrijven 8. Hervorming van de financiële sector 21 5. 7 LITOUWEN Omvangrijke prijsliberalisaties in 1991, 1992 en 1993, met inbegrip van de meeste energieprodukten. Subsidieniveau verlaagd voor particuliere verwarming (prijsstijging van 50% in oktober 1994), elektriciteit (prijsstijging van 33% in oktober 1994) en vervoer. Uitvoerquota en -vergunningen in de loop van 1992 gedeeltelijk en in 1993 volledig afgeschaft. Alle invoercontroles en -vergunningingen afgeschaft. Sinds mei 1994 werden de invoertarieven voor een breed scala goederen, die twee derde van de totale invoer vertegenwoordigen, afgeschaft. In juli 1994 stegen de invoertarieven op bepaalde landbouwprodukten tot gemiddeld 40%, in oktober daalden ze tot gemiddeld 30%. Vrijhandelsovereenkomst met de EU op 1 januari 1995 in werking getreden. Convertibiliteit van de lopende rekening. Litouwen verliet in het voorjaar van 1992 de roebelzone. Sinds april 1994 is de litas gekoppeld aan de US-dollar tegen een vaste koers van 4 LTL voor 1 USD. Vrije repatriëring van winst en liquidatie-opbrengst van investeringen door niet-ingezetenen. Onafhankelijke Centrale Bank (nieuwe wet op de Centrale Bank in december 1994 van kracht geworden). In april 1994 werd een currency board-regeling ingevoerd, krachtens welke de in omloop zijnde geldhoeveelheid beperkt werd tot het bedrag aan internationale reserves waarover de Centrale Bank beschikt. Gematigde monetaire expansie in 1994 (gemiddelde jaarlijkse groei 45%). Het belastingstelsel werd hervormd en omvat thans inkomsten- en winstbelasting, vermogensbelasting, belasting op natuurlijke hulpbronnen, specifieke verbruiksbelastingen en algemene omzetbelasting. Nieuwe belasting over de toegevoegde waarde vervangt voormalige algemene verbruiksbelasting. Begrotingstekort in 1995 3,4% van het BBP. Belangrijke vooruitgang bij privatisering op kleine en grote schaal door veiling, inschrijving op aandelen door het publiek en voucher-systeem. In januari 1995 was 76% van alle voor privatisering in aanmerking komende bedrijven (een derde van het staatskapitaal) geprivatiseerd. Weinig vooruitgang bij de privatisering van grond. De autonome werking van staatsbedrijven is bevorderlijk voor de efficiëntie. Tweeledig bankstelsel sinds 1992. De wet op de Centrale Bank en de handelsbanken is begin 1995 van kracht geworden. Hierbij werden de prudentiële voorschriften aangescherpt. Internationale audit van banken thans verplicht. Effectenbeurs reeds ingevoerd. In juni 1996 kwam er een nieuwe wet tot hernationalisering van de failliete Innovatiebank en tot oprichting van een bureau voor slechte leningen. Met ingang van 4 juni 1996 zijn dochteronder nemingen van buitenlandse banken toegestaan. 1. Liberalisatie van de prijzen 2. Liberalisatie van de handel 3. Wisselkoersstelsel 4. Buitenlandse directe investeringen 5. Monetair beleid 6. Overheidsfinanciën 7. Privatisering en herstructurering van bedrijven 8. Hervorming van de financiële sector 22 5. 8 MOLDAVIË Volledige liberalisatie van de prijzen van goederen en diensten met enig uitzonderingen (hoofdzakelijk energieprodukten). Op 1 december 1995 zijn alle exportquota's afgeschaft, met uitzondering van die voor graan en graanprodukten. Maximum invoertarief werd eind november 1995 verlaagd tot 20%, met enkele uitzonderingen. Eind 1995 werden verbruiksbelastingen ingevoerd op uitvoer naar niet-CIS-landen, maar deze zullen worden afgeschaft voorafgaand aan de goedkeuring van het nieuwe IMF-programma. Nieuwe munteenheid ingevoerd in november 1993. Vrij zwevend en relatief stabiel ten opzichte van de USD in 1995. Dagelijkse valutaveilingen op de Chisinau Inter bank Foreign Currency Exchange. Convertibiliteit van de lopende rekening. In 1995 werd artikel VIII IMF goedgekeurd. Liberaal regime: vrije repatriëring van winst en liquidatie opbrengst van investeringen binnen drie maanden na de sluiting. In januari 1995 werd een bureau voor de bevordering van buitenlandse investeringen opgericht. Partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst met de EU ondertekend in november 1994. Conferentie over buitenlandse investeringen in Moldavië in Chisinau in september 1995 om buitenlandse investeerders aan te trekken. Gebaseerd op kredietplafonds. Voornaamste doelstelling: snelle terugdringing van de inflatie door de invoering van de nieuwe munteenheid, strengere financiële discipline en grotere onafhankelijkheid van de Centrale Bank. BTW sedert 1992. Verbeterde belastingadministratie. Hoge BTW- ontvangsten, met inbegrip van achterstallen. Opbrengst uit privatisering ver beneden verwachting, vanwege gebrek aan binnenlands kapitaal. Overschrijdingen aan de uitgavenkant als gevolg van het hoger uitvallen van uitgaven in de sociale sfeer en het netto vorderingentekort van de overheid, door het overnemen van gegarandeerde leningen aan ondernemingen in moeilijkheden. Nieuw programma voor 1995/96 goedgekeurd in maart 1995. 2200 ondernemingen, die de privatisering via het voucher programma van ongeveer 70% van de economie vertegenwoordigen, geprivatiseerd in november 1995. Privatisering tegen liquide middelen niet succesvol vanwege gebrek aan binnenlands kapitaal. Tegen 20 staatsbedrijven is de faillissementsprocedure ingeleid. Tweeledig bankstelsel waarin de Nationale bank verantwoordelijk is voor het monetair beleid en het toezicht op de banken. Wetgeving inzake regelingen voor slechte leningen in 1995 goedgekeurd. Met ingang van januari 1996 worden alle banken die er niet in slagen hun reserves op het minimum van 4 miljard MDL (circa 900. 000 USD) te houden, verplicht te sluiten of te fuseren met een grotere bank. 1. Liberalisatie van de prijzen 2. Liberalisatie van de handel 3. Wisselkoersstelsel 4. Buitenlandse directe investeringen 5. Monetair beleid 6. Overheidsfinanciën 7. Privatisering en herstructurering van bedrijven 8. Hervorming van de financiële sector 23 5. 9 ROEMENIË Met de prijsliberalisatie werd in november 1990 begonnen. Medio-1995 was nog slechts 3% van alle prijzen van consumentengoederen en -diensten gereguleerd (t. o. v. 90% in 1989). Voor industriële producentenprijzen en inkoopprijzen van grondstoffen lag het percentage gereguleerde prijzen op respectievelijk 7 en 27%. Volledig geliberaliseerd met uitzondering van een beperkt aantal invoer/uitvoer-quota's en verboden, hetzij om redenen van volksgezondheid hetzij voor gesubsidieerde goederen. Europa overeenkomst met de EU van kracht sinds 1 februari 1995. Status van meestbegunstigde natie in de VS. Beperkte convertibiliteit van de lopende rekening. In april 1994 werd een marktgericht wisselkoersstelsel ingevoerd, maar er bestaan nog steeds meerdere wisselkoersen. Buitenlandse valuta zijn voor particulieren verkrijgbaar bij particuliere wisselkantoren. De autoriteiten staan echter bekend om het terugdraaien van maatregelen inzake liberalisering van de markt voor buitenlandse valuta. Na een aanzienlijke daling in het midden van het jaar steeg het koersverschil op de wisselkantorenmarkt weer tot ruim 20% eind 1995. Geen wettelijke belemmeringen voor kapitaaldeelnemingen en repatriëring van winsten door niet-ingezetenen. Geringe vooruitgang bij de privatisering had een remmende invloed op de toevloed van investeringen. De Centrale Bank maakt gebruik van zowel directe als indirecte instrumenten voor het voeren van het monetaire beleid. De Centrale Bank financiert bijna geen overheidstekorten meer. Weinig financiële discipline bij staatsbedrijven. Flinke vorderingen bij de fiscale hervormingen en bij de invoering van het nieuwe belastingstelsel, waaronder de BTW. Er wordt een herziening van het stelsel van inkomstenbelastingen verwacht tegen eind 1996. Het begrotingstekort is vrij klein en onder controle. Geringe vooruitgang bij de privatisering van middelgrote en grote ondernemingen door het Fonds voor Staatseigendom. Enig succes bij de kleinschalige privatisering door buy-outs. Betalingsachterstanden tussen ondernemingen belemmeren de financiële herstructurering van verliesgevende ondernemingen, waarvan aanzienlijke quasi-fiscale druk uitgaat. Eind 1995 werd een nieuwe poging ondernomen om met steun van de Wereldbank de meest problematische ondernemingen te herstructureren. In 1995 werd overeenstemming met de Wereldbank bereikt over een hervormingsprogramma voor het bankstelsel, werd een reeks prudentiële voorschriften goedgekeurd en werd het interbancaire clearing-systeem hervormd. De privatisering van staatsbanken bleef uiterst traag verlopen; tot op heden werd slechts één bank afgestoten. In november 1995 werd de effectenbeurs van Boekarest actief. 24 5. 10 DE SLOWAAKSE REPUBLIEK 1. Liberalisatie van de prijzen 2. Liberalisatie van de handel 3. Wisselkoersstelsel 4. Buitenlandse directe investeringen 5. Monetair beleid 6. Overheidsfinanciën 7. Privatisering en herstructurering van bedrijven 8. Hervorming van de financiële sector 95% van de totale omzet wordt gerealiseerd op basis van vrije prijzen; er bestaat nog prijsregulering op het gebied van energie, openbaar vervoer, huren, telefoon, telegraaf en farmaceutische produkten. De invoer is geliberaliseerd behalve voor enkele gevoelige produkten waarvoor invoervergunningen vereist zijn. Uitvoervergunningen zijn nog nodig voor een beperkt aantal produkten. Vrijhandelsovereenkomsten met de EG, de EVA en de Visegrad-landen. Dounane-unie met de Tsjechische Republiek sedert de ontbinding van de TSFR. In maart 1994 werd een tijdelijke toeslag op de invoer van consumentengoederen van 10% ingevoerd, die medio 1996 werd verlaagd tot 7,5%. In oktober 1996 werden de resterende beperkingen op de convertibiliteit van de lopende rekening afgeschaft en kwam er een einde aan het clearing-stelsel met de Tsjechische Republiek. De wisselkoers is sinds februari 1993 gekoppeld aan een mand van Westerse valuta. Geen beperkingen op deelneming in het kapitaal van onder nemingen door niet-ingezetenen, behalve in het geval van enkele gevoelige of met defensie verband houdende sectoren. Vrije repatriëring van winst en liquidatie-opbrengst van investeringen. De in januari 1993 opgerichte Nationale Bank van Slowakije opereert onafhankelijk van de regering. Slowaakse kroon ingevoerd in februari 1993. Toenemend gebruik van indirecte instrumenten voor monetair beheer; in januari 1996 werden de resterende individuele kredietplafonds voor banken afgeschaft. BTW hervormd, stelsel van verbruik- en inkomstenbelasting ingevoerd in januari 1993. Ontvangsten van de totale overheid voor 1995 geraamd op 51% van het BBP. Eerste golf van grootschalige privatisering voltooid in het voorjaar van 1993. Het tweede programma voor voucher privatisering, waarmee in 1994 werd begonnen, werd medio-1995 opgeschort. In de huidige privatiseringsstrategie ligt de nadruk op traditionele methodes (met name directe verkoop aan managers en werknemers). In juni 1993 werd de faillissementswet van kracht maar weinig ondernemingen hebben faillissement aangevraagd. Tweeledig bankstelsel sinds 1990. Gedeeltelijke privatisering van de belangrijkste financiële instellingen tijdens de eerste golf van grootschalige privatisering. Het is de bedoeling het aandeel van de staat in de nationale spaarbank en de twee grootste handelsbanken alsmede in de grootste verzekeringsmaatschappij in 1996 te verkopen. Sinds 1991 zijn verscheidene maatregelen genomen ter verbetering van de balansen van de banken. Medio- 1995 werden strengere regels voor de classificatie en het treffen van voorzieningen voôr slechte leningen ingevoerd. De beurs van Bratislava functioneert sinds 1993, maar de financiële markten blijven onderontwikkeld. 1. Liberalisatie van de prijzen 2. Liberalisatie van de handel 3. Wisselkoersstelsel 4. Buitenlandse directe investeringen 5. Monetair beleid 6. Overheidsfinanciën 7. Privatisering en herstructurering van bedrijven 8. Hervorming van de financiële sector 25 5. 11 DE OEKRAÏNE Beperkingen op winstmarges afgeschaft. Het aantal goederen waarvoor prijswijzigingen aan goedkeuring onderhevig zijn, is verminderd. Prijsstijgingen voor steenkool, elektriciteit, gas, vervoer en woonhuizen met het doel in 1996 tot een kostendekkend niveau te komen. Stelsel van staatsorders afgeschaft. Alle belemmeringen voor de binnenlandse handel afgeschaft. De voor 1995 uitgetrokken begrotingsmiddelen voor overheidsaankopen van landbouwprodukten werden beperkt tot de behoeften van de overheidsinstanties en deze aankopen geschieden tegen marktprijzen. Invoerregeling zonder kwantitatieve beperkingen, met enkele uitzonderingen hoofdzakelijk om redenen van volksgezondheid en veiligheid. Maximum invoertarief verlaagd tot 30%. Afschaffing van alle uitvoerquota's en -vergunningen behalve de quota's voor graan, uitgezonderd de export onderworpen aan VER. Afschaffing van de officiële wisselkoers en overschakeling op één enkele wisselkoers die bepaald wordt op de interbancaire markt. Hoge mate van convertibiliteit van de lopende rekening hersteld. Bij besluit van mei 1993 werd verlastingverlichting verleend (vrijstelling van inkomsten- en winstbelasting gedurende vijfjaar) voor bepaalde investeringen die ten minste 20% van het maatschappelijk kapitaal van een onderneming vormen. Alle kredieten van de Centrale Bank worden per veiling aan handelsbanken toegewezen. Er worden geen rechtstreekse kredieten meer gegeven. Het herfinancieringstarief van de Centrale Bank wordt aangepast om te zorgen dat het in reële termen positief blijft. Sedert 1992 een geleidelijke verscherping en rationalisering van het begrotingsbeheer, met inbegrip van hervorming van BTW, vennootschaps- en inkomstenbelasting. Vermindering van de overheidsuitgaven uitgedrukt in procenten van het BBP van 72% in 1992 tot circa 50% in 1994. Verhouding inkomsten/BBP: 40% in 1995. Grootscheeps programma voor voucher-privatisering gestart aan het begin van 1995. Circa 1500 middelgrote en grote onder nemingen geprivatiseerd. Het programma zal in 1996 worden versneld. Vorderingen met de kleinschalige privatisering. Besluit tot sluiting van ongeveer 15 verlieslijdende kolenmijnen. Vereenvoudiging van de faillissementsprocedures in 1995. Wet op de Centrale Bank aan het Parlement voorgelegd. Plannen voor versterking van het toezicht op en de regelgeving voor het bankwezen. Voorzieningen tegen slechte leningen zullen aftrekbaar worden gemaakt. Accountantscontrole gaande. Winstbelasting voor banken verlaagd tot 40%. Invoering van een depositoverzekeringsregeling. 26 II. ALBANIË 1. Inleiding Gesteund door een stand-by-regeling (SBA) van het IMF, aanvullende financiële bijstand van de EG5 (70 miljoen ecu) en bilaterale steun van de G-24-leden begon Albanië in 1992 met macro-economische en structurele hervormingen die met succes werden doorgevoerd. Naar aanleiding van het besluit van het IMF om verdere bijstand te verlenen in de vorm van een driejarige uitgebreide structurele aanpassingsfaciliteit (ESAF) (augustus 1993 - juli 1996), besloot de Raad op 28 november 19946 hernieuwde macro-financiële bijstand aan Albanië te verlenen ten belope van 35 miljoen ecu, eveneens met het doel een duurzame betalingsbalanspositie te bewerkstelligen en de reserves van het land te versterken. Albanië had tot dusver voldaan aan de beleidsvoorwaarden voor de lopende ESAF van het IMF, maar in september 1995 kon het IMF de tweede evaluatie van de faciliteit niet voltooien als gevolg van een verschil van mening over het begrotingsbeleid. De ESAF is momenteel niet operationeel, maar op voorwaarde dat een pakket krachtige maatregelen ten uitvoer wordt gelegd zodra de algemene verkiezingen van mei 1996 zijn afgerond, zouden de besprekingen over de ESAF snel kunnen worden heropend. 2. Macro-economische ontwikkelingen In 1995 groeide het BBP met 9%. Het herstel kwam tot stand onder invloed van de landbouw, welke positief reageerde op prijshervormingen en de privatisering. De verhandelbare overschotten vertegenwoordigen echter nog slechts een fractie van de produktie (12-20%) en de afzetkanalen ontwikkelen zich langzaam. Bouwnijverheid, vervoer en andere (particuliere) diensten hebben een sterke bijdrage geleverd tot de groei. De industriële produktie van Albanië begint zich te herstellen. Het streefcijfer voor het uit binnenlandse middelen gefinancierde begrotingstekort werd voor 1995 op 7% bepaald. Als gevolg van de loonstijgingen die in de tweede helft van het jaar werden doorgevoerd in de publieke sector werd deze doelstelling echter niet gehaald en liep het tekort daarentegen op tot 8,1% van het BBP. Met ingang van 1995 zal de financiering van het tekort door de Centrale Bank streng beperkt worden tot maximaal 10% van de o verheidsontvangsten van het voorgaande jaar (voor 1995 4,6 miljard ALL of 2,8% van het BBP). De regering en de Centrale Bank hebben daarom ter ondersteuning van de totstandkoming van de onlangs maatregelen getroffen schatkistpapiermarkt. Er werd schatkistpapier met looptijden van zes en twaalf maanden uitgegeven, en de regering is begonnen met het verwerven van zekerheden voor de uitstaande schuld. Het begrotingstekort van de totale overheid was met 13% van het BBP in 1995 nog hoog. Alle categorieën overheidsuitgaven gaven in verhouding tot het BBP een daling te zien. De overheidsuitgaven bedroegen 33% van het BBP in 1995, terwijl deze in 1991 nog op Beschikking van de Raad van 28 september 1992 (92/482/EG) Beschikking van de Raad van 28 november 1994 (94/773/EG) 27 60% uitkwamen. De structuur van de uitgaven werd verbeterd, waarbij het zwaartepunt werd verlegd van subsidies en sociale uitkeringen naar overheidsinvesteringen. Ook werd het aantal arbeidsplaatsen bij overheidsinstanties sterk ingekrompen, namelijk met een vierde tussen medio 1991 en ultimo 1994. In 1995 werden verdere inkrimpingen gerealiseerd, maar deze waren niet voldoende om de gevolgen van de loonsverhoging van 20% in de publieke sector te compenseren. De belastinggrondslag werd verbreed door de invoering van belastingen op het persoonlijk inkomen, op grond en op vermogen. De invoering van de BTW met een tarief van 12,5% werd uitgesteld tot juli 1996. Als gevolg van het restrictieve monetaire en begrotingsbeleid zijn de jaarlijkse inflatiecijfers sterk gedaald: van ruim 300% eind 1992 tot ongeveer 15% in het voorjaar van 1995 en 6% in december 1996. De loondruk in de publieke sector zorgde er echter voor dat deze neerwaartse tendens in de eerste maanden van 1996 werd onderbroken. Ook de werkgelegenheid werd verminderd tot 15% van de actieve bevolking, hetgeen een aanzienlijk verschil betekent met het percentage van 36% in het begin van 1993. De wisselkoers ten opzichte van de dollar is sinds 1992 stabiel en onderging zelfs een lichte appreciatie eind 1995 (94 ALL/USD in september 1995), hetgeen gedeeltelijk de internationale zwakte van de dollar weerspiegelde. Als gevolg van de hernieuwde toename van de inflatie begin 1996 kwam de lek weer onder druk te staan (104 ALL/USD in april 1996), maar de rentetarieven werden verhoogd om deze tendens te keren. Betalingen voor lopende internationale transacties zijn nauwelijks onderworpen aan beperkingen. De uitvoer gaf in 1993 en 1994 een snelle stijging te zien, weliswaar vanaf een extreem laag aanvangsniveau: in 1995 vertegenwoordigde de uitvoer (met 200 miljoen USD) circa een derde van de waarde van de invoer. Het resulterende tekort werd gefinancierd uit buitenlandse bijstand en particuliere overdrachten, welke laatste normaalgesproken de afgelopen jaren ruwweg het dubbele van de uitvoer bedroegen. Het tekort op de lopende rekening, 21 miljoen USD, daalde in 1995 aanzienlijk. Dit was echter hoofdzakelijk toe te schrijven aan de hoogte van de overdrachten, waarvan onzeker is of ze zich op dat niveau zullen handhaven. De buitenlandse-valutareserves gaven een verbetering te zien (240 miljoen USD of de tegenwaarde van 3,8 maanden invoer aan het einde van het jaar), hoewel de Bank van Albanië de vooraf verschuldigde kosten van de buitenlandse- schuldovereenkomst had voldaan (96,4 miljoen USD. 3. Structurele hervormingen Ofschoon de meeste prijzen werden geliberaliseerd, bestaat er nog prijsregulering voor een klein aantal goederen en diensten. Dit is het geval voor meel en brood, waarvoor respectievelijk subsidies en maximumprijzen gelden. Er zullen verdere maatregelen moeten worden getroffen, maar omdat dit in de aanloop naar de verkiezingen politiek zeer gevoelig ligt, zijn op de korte termijn geen veranderingen te verwachten. Met betrekking tot de elektriciteit zal het prijsbeleid in de bredere context van de hervorming van de energiesector bezien worden. Er zijn geen subsidies voor elektriciteit uitgetrokken in de Albanese overheidsbegroting voor 1996. Over de buitenlandse schuld bereikte Albanië eind augustus 1995 een bevredigende overeenkomst (fixed price buyback tegen 20% en een par bond-optie) met zijn 28 buitenlandse commerciële crediteuren. De vooraf verschuldigde kosten van deze overeenkomst werden voldaan. Op 1 juli werd een nieuw stelsel van douanetarieven van kracht, waarbij de vrijstellingen voor investeringsgoederen, uitrusting, landbouwmachines en medische apparatuur werden afgeschaft en een nieuwe classificatie (zescijferige geharmoniseerde classificatie) en nieuwe tarieven (7/25/40 procent) werden ingevoerd. Deze veranderingen hadden slechts een beperkte invloed op de ontvangsten in 1995 omdat zij laat werden ingevoerd (juli) het lage tarief (7%) werd toegepast op voorheen vrijgestelde goederen. Voorts werden medicijnen en ingevoerde materialen die bestemd zijn om te worden uitgevoerd, vrijgesteld van heffing. Enkele maatregelen werden ook gedeeltelijk teruggedraaid: de uitvoer van alle soorten houtprodukten, met uitzondering van meubels en houtskool, werd begin 1996 verboden. Sinds 1992 kent Albanië een vrij zwevende wisselkoers waarvan de hoogte wordt bepaald door de marktwerking. In de praktijk werd voor de lek convertibiliteit van de lopende rekening bewerkstelligd en zijn de autoriteiten voornemens de beperkingen op kapitaaltransacties geleidelijk op te heffen. De interventies van de Bank van Albanië op de buitenlandse-valutamarkt worden hoofdzakelijk bepaald door haar doelstellingen inzake netto internationale reserves. Met betrekking tot de begrotings- en belastinghervormingen werd de invoering van de BTW (één tarief van 12,5%) vertraagd ten gevolge van technische en politieke problemen. De wet op de BTW werd echter in maart 1996 gewijzigd en de invoering is nu vastgesteld op 1 juli 1996. Het aantal arbeidsplaatsen bij overheidsinstellingen werd verder ingekrompen en is inmiddels gedaald onder het nagestreefde niveau van 160. 000 ultimo juni 1995, ten opzichte van 174. 000 in augustus 1994. Ten aanzien van de privatisering van staatsbedrijven besloot de regering begin 1995 een grootschalig privatiseringsprogramma ten uitvoer te leggen voor middelgrote en grote ondernemingen. Dit programma is inmiddels van start gegaan en er worden vouchers verdeeld; er zijn drie veilingrondes gehouden waarbij 69 ondernemingen waren betrokken met als resultaat 15. 000 aandeelhouders. Voorts werden 3. 000 kleine en middelgrote ondernemingen reeds geprivatiseerd door middel van gewone veilingen; de resterende bedrijven werden opgenomen in het grootschalige programma. Wat nutsbedrijven en bedrijven op het gebied van natuurlijke hulpbronnen betreft, heeft de regering besloten voorrang te geven aan de verkoop aan strategische investeerders. Het parlement heeft ingestemd met wetgeving die de privatisering van het elektriciteitsbedrijf KESH mogelijk maakt. Met deze wetgeving wordt tevens beoogd een regelgevende instantie op te richten die een prijsbeleid voor elektriciteit moet gaan formuleren. De privatisering betreft allereerst het systeem voor de distributie van elektriciteit, waarbij een eerste proef werd gedaan met de verkoop van drie regionale netten. 30% van deze grootschalige distributie-eenheden worden verkocht door middel van het privatiseringsprogramma, voor de regering de resterende 70% bereidt de investeerders in de aanbestedingsdocumenten voor om strategische buitenlandse gelegenheid te stellen aandeelhouder te worden. Voor andere sectoren werd vergelijkbare wetgeving goedgekeurd (steenkool- en telecommunicatiesectoren) of is deze in *tafid0W 29 voorbereiding (watervoorziening). Voor deze sectoren zijn nieuwe investeringen gepland met bijstand van internationale donoren. In juli 1995 werd een wet op particuliere investeringsfondsen aangenomen. De wet omvat een wettelijk kader voor de oprichting, de verlening van vergunningen, de exploitatie en het toezicht op dergelijke fondsen. In oktober ging het parlement verder akkoord met een wet op de verkoop van aandelen en begin mei 1996 werd een Albanese effectenbeurs operationeel. Op het gebied van stimulansen voor buitenlandse investeringen werd de inrichting van vrije economische zones goedgekeurd en kwam er toestemming voor niet-ingezetenen om grond in Albanië te kopen. Met betrekking tot de liquidatie of de privatisering van 32 in problemen verkerende ondernemingen die ressorteren onder het bureau voor bedrijfsherstructurering (ERA) werden vijf ervan in het kader van de grootschalige privatisering geprivatiseerd. Zes van deze bedrijven zijn in liquidatie gegaan, terwijl voor andere een strategie wordt gehanteerd waarbij deze voorafgaand aan privatisering in het kader van het grootschalige programma worden opgesplitst in kleinere eenheden. In totaal bedroeg het aantal arbeidsplaatsen bij ERA-bedrijven 10. 000 aan het eind van 1995 in vergelijking met 49. 000 enkele jaren geleden. Deze daling is toe te schrijven aan de beëindiging van de activiteiten door het merendeel van deze bedrijven en een drastische inkrimping van het aantal arbeidsplaatsen bij de overige bedrijven. Ten aanzien van de zeer belangrijke landbouwsector nam het parlement in augustus 1995 de wet inzake de grondmarkt aan. Deze wet maakt het met name mogelijk grond te kopen en de verkopen. Voorts werd in de loop van 1995 wetgeving inzake hypothecair krediet, zakelijk onderpand, verpachting van grond en administratieve instrumenten voor het oplossen van geschillen in verband met grond goedgekeurd. Ten aanzien van de voormalige landbouwgronden in staatseigendom hebben de "gebruikers" inmiddels volledige eigendomsrechten verworven; voor grond die voorheen eigendom was van coöperaties werden het recht op het verpachten, onderpachten en het bezwaren met hypotheek ingevoerd voor houders van tijdelijke eigendomsbewijzen van grond. Voor ongeveer 85% van de landbouwgrond werden tijdelijke eigendomsbewijzen uitgegeven. De distributie ervan is voortgezet en zal binnenkort zijn afgerond. Met hulp van het Actieplan van PHARE inzake de grondmarkt hebben de autoriteiten de inrichting van een kadaster weten te versnellen. Dit is een noodzakelijke voorwaarde voor de afgifte van definitieve eigendomsbewijzen. Met betrekking tot de agro-industriële sector worden goede vorderingen geboekt met de privatisering: twee derde van de "kleine en middelgrote" staatsbedrijven en 50% van de "grote" staatsbedrijven werden geprivatiseerd. De resterende 50% van de "grote" bedrijven zullen op een later tijdstip worden geprivatiseerd in het kader van het grootschalige privatiseringsprogramma. In de financiële sector werden verscheidene belangrijke maatregelen genomen: ten aanzien van de privatisering van staatsbanken heeft het parlement op 16 november 1995 een wet aangenomen die het mogelijk maakt de staatsbanken om te vormen tot commerciële ondernemingen. Er werden bedrijfsplannen opgesteld, waarvan de reikwijdte echter relatief beperkt bleef. Met het oog op een beter 30 resultaat werden een haalbaarheidsstudie voor de privatisering van de Agrarische handelsbank (RCB) en een externe onafhankelijke accountantscontrole bij twee andere staatsbanken uitgevoerd. Voorts werden onlangs privatiseringsadviseurs aangesteld voor de Agrarische handelsbank en zullen deze in juni 1996 ook voor de Nationale handelsbank (NCB) worden benoemd. Op basis van reeds voltooide externe accountantscontroles van de banken zullen de levensvatbare onderdelen ervan vóór het einde van 1996 aan buitenlandse strategische investeerders te koop worden aangeboden. Voor de Agrarische handelsbank zijn de onderhandelingen reeds begonnen. Het is de bedoeling de Spaarbank (SB) in juli 1997 aan te bieden aan particuliere investeerders; het meerderheidsbelang zal worden aangeboden aan buitenlandse investeerders, het resterende belang van de staat op de binnenlandse markt. 10% van het kapitaal van de banken zal worden verkocht dor middel van privatiserings-vouchers; ten aanzien van de regulering en de wetgeving inzake het bankwezen worden overeenkomstig internationale normen een clearing-stelsel en een rekeningenstelsel voorbereid. Deze moeten in de loop van 1997 het bestaande systeem vervangen. In februari 1996 nam het parlement een wet aan op de rol en de verantwoordelijkheden van de Bank van Albanië, waaronder bepalingen inzake de betrekkingen met de regering op het gebied van de verstrekking van leningen. Tegelijkertijd werd een wet op het bankstelsel goedgekeurd, welke wet de vergunningsprocedures en regelgeving voor het bankbedrijf in Albanië stroomlijnt (met name voor coöperatieve banken en andere financiële instellingen). Sindsdien hebben verscheidene buitenlandse en twee Albanese particuliere banken toestemming gevraagd voor het openen van dochterondernemingen in Albanië. In drie gevallen werd reeds een vergunning verleend. In oktober 1995 nam het Albanese parlement een moderne wet inzake de faillissementsprocedures aan, waaronder specifieke bepalingen voor bank- en verzekeringsinstellingen. Een nieuwe wet op het verzekeringswezen, waarbij particuliere ondernemingen worden toegestaan, maakte een einde aan het staatsmonopolie op dit terrein. 4. Macro-financiële bijstand Op 28 november 1994 besloot de Raad van ministers aan Albanië aanvullende macro- economische bijstand te verlenen ten belope van maximaal 35 miljoen ecu. Het betreft bijstand in de vorm van een gift in het kader van een initiatief van de Groep van 24, bedoeld om in totaal 72 miljoen USD te mobiliseren. Deze gift komt in aanvulling op de uitgebreide structurele aanpassingsfaciliteit (ESAF) van driejaar die het IMF medio 1993 verleende en is bedoeld om een duurzame betalingsbalanspositie te verzekeren en de reservepositie van het land te verbeteren. De gift van de Gemeenschap werd uitgekeerd in twee tranches. De eerste tranche van 15 miljoen ecu werd uitgekeerd in mei 1995, na ondertekening van het Memorandum van Overeenstemming waarin de macro-economische en structurele voorwaarden in verband met de bijstand werden vastgesteld. De goedkeuring door de Raad Algemene Zaken van 10 en 11 april 1991 van het verslag van de Commissie over de vooruitgang op het gebied van de mensenrechten in Albanië, zetten voor de diensten van de Commissie het licht op groen voor de uitkering van de 31 tweede tranche (20 miljoen ecu) van deze bijstand. De Commissie kwam in juli 1995 tot de conclusie dat de Albanese autoriteiten bevredigende vooruitgang hadden geboekt met hun aanpassings- en hervormingsproces en dat Albanië derhalve voldeed aan de voorwaarden die aan de bijstand waren verbonden. Als gevolg van de moeilijkheden die de Albanese autoriteiten ondervonden bij het realiseren van de streefcijfers voor de begroting van 1995 en bij de vaststelling van de begrotingsdoelstellingen in de aanloop naar de verkiezingen in 1996, liep de vaststelling van een derde jaarlijkse programma uit hoofde van de lopende ESAF vertraging op en besloot de Commissie de uitkering van de tweede tranche uit te stellen. Sindsdien hebben de Albanese autoriteiten de datum voor de invoering van de BTW definitief vastgesteld op 1 januari 1996. Voorts werd aanzienlijke vooruitgang geboekt met onderdelen van de hervorming die eerder vertraging opliepen (privatisering van staatsbedrijven, hervorming van de banksector, eigendomsbewijzen voor grond). Deze positieve ontwikkelingen hebben, in combinatie met de verzekering van de Albanese autoriteiten dat corrigerende maatregelen zullen worden getroffen om de verslechterende begrotingssituatie te ondervangen, de weg vrijgemaakt voor de uitkering van de bijstand. 32 III. ALGERIJE 1. Inleiding Ondanks eerdere goede resultaten bij de tenuitvoerlegging van het beleid en enkele tekenen die wijzen op macro-economische stabilisering, werd het tempo waarin de structurele hervormingen worden doorgevoerd en de totstandkoming van een dynamische particuliere sector in 1995 ernstig gehinderd door aanhoudende politieke onzekerheid en problemen in verband met de veiligheid. Dit had negatieve gevolgen voor de groei, de werkgelegenheid en de binnenlandse en buitenlandse investeringsprojecten. De totstandkoming van een politieke dialoog met de oppositie is een absolute voorwaarde voor het bewerkstelligen van verdere macro-economische stabilisering en ingrijpendere hervormingsmaatregelen. In 1994 trad een belangrijke kentering op naar aanleiding van een verdere ernstige verslechtering van de sociaal-economische situatie van het land. De Algerijnse dinar devalueerde met ongeveer 45% en het stelsel van vaste wisselkoersen werd vervangen door een stelsel van gecontroleerd zwevende koersen, ten einde de reële effectieve wisselkoers te stabiliseren. De prijzen, de invoer en de toegang tot vreemde valuta's werden in ruime mate geliberaliseerd. Consumentensubsidies werden geleidelijk verlaagd en er werd een doelmatiger sociaal vangnet opgezet. Sindsdien is de financiële discipline voor staatsbedrijven aangescherpt en werden de eerste stappen naar privatisering gezet. Ondanks pogingen tot diversificatie is de Algerijnse economie nog sterk afhankelijk van koolwaterstoffen (20% van het BBP, 60% van de belastingopbrengst en 95% van de uitvoer). In dit opzicht wordt het beleid van Algerije in sterke mate bepaald door externe factoren: de economische vooruitzichten op de middellange termijn worden nog altijd voor het merendeel bepaald door de olieprijzen op de wereldmarkt, die zich in 1995 op een laag peil (ongeveer 15 dollar per vat) stabiliseerden. Het ambitieuze beleidsprogramma waarmee in 1994 een begin werd gemaakt, werd overgenomen door de nieuwe regering die werd geformeerd na de presidentsverkiezingen in november 1995. De hernieuwde hervormingsinspanningen van Algerije werden in 1994 en 1995 ondersteund door de internationale financiële instellingen en de Gemeenschap. In mei 1994 keurde het IMF een stand-by-regeling voor een jaar ten belope van 1 miljard USD goed, in mei 1995 gevolgd door een Extended Fund Facility (EFF) ten belope van 1,8 miljard USD. In december vond een eerste evaluatie plaats, met gunstig resultaat, en in 1996 maakte Algerije gebruik van de mogelijkheid om aanvullende financiële middelen op te nemen. In januari 1995 keurde de Wereldbank een Emergency RehabilitationAQmng van 150 miljoen USD goed. Eind 1995 rondde de Wereldbank een Financial Enterprise Structural Adjustment-lemng (FESAL) af, die in april 1996 officieel werd goedgekeurd door de Board. Het totaal voorziene bedrag beloopt 400 miljoen USD, waarvan 300 miljoen USD voor aanpassingsmaatregelen en de rest ter ondersteuning van de landbouw en de woningbouw. In 1994 en 1995 werd tevens overeenstemming bereikt over de herschikking van de buitenlandse schuld met respectievelijk de Club van Parijs en de Club van Londen. 33 tranche In augustus 1994 keerde de Gemeenschap de (150 miljoen ecu) van de eerste macro-economische lening, toegekend in 1991, aan Algerije uit. In december 1994 stemde de Raad in met het voorstel van de Europese Commissie om aanvullende macro-economische bijstand ten bedrage van 200 miljoen ecu te verlenen, uit te keren in twee tranches. resterende, tweede De voorwaarden voor de uitkering van de eerste tranche (verdere liberalisatie van de invoer, hervormingen in de financiële sector en vorderingen met de herstructurering en in het Memorandum van privatisering van staatsbedrijven) werden opgenomen Overeenstemming waarover in januari 1995 overeenstemming werd bereikt met de Algerijnse autoriteiten. Na te hebben onderzocht of aan deze voorwaarden werd voldaan, werd de eerste tranche (100 miljoen ecu) in november 1995 uitgekeerd. Met de Algerijnse autoriteiten werd overeengekomen dat de voorwaarden voor de uitkering van de tweede tranche zouden worden vastgelegd in een aanvullend Memorandum van Overeenstemming. Tevens werd overeengekomen dat bestaande subsidies in hét kader van verscheidene samenwerkingsprotocollen snel zouden worden vrijgemaakt. Voorts is verdere bilaterale bijstand voorzien in het kader van het MEDA- Programma 1996-1998 van de Gemeenschap. 2. Macro-economische ontwikkelingen Ondanks enkele bemoedigende eerste resultaten en de mobilisering van omvangrijke buitenlandse bijstand bleef de algemene economische situatie in Algerije in 1995 zeer kwetsbaar als gevolg van verscheidene binnenlandse en buitenlandse schokken, een smalle produktiebasis voor andere produkten dan koolwaterstoffen, een bescheiden capaciteit voor werkgelegenheidsgroei, toenemende veiligheidsproblemen, een verouderd financieel systeem en administratieve weerstand tegen hervormingen. Voor 1995 wordt de reële groei van het BBP op 4,3% geraamd. Dit resultaat betekende de eerste positieve verandering van het inkomen per hoofd van de bevolking in meer dan vijfjaar. De toename van het reële BBP kwam voornamelijk tot stand onder invloed van de grote uitvoer van koolwaterstoffen en een heropleving van de landbouwproduktie na twee jaren van droogte. De groei bleef echter onvoldoende om de hoge werkgelegenheid positief te beïnvloeden (25% aan het einde van 1995). Ondanks de geleidelijke (maar nog niet voltooide) liberalisatie van de prijzen, de devaluatie van de dinar en de verlaging van de subsidies in 1995, slaagde de overheid erin het jaarlijkse inflatiepercentage onder 30% administratieve te houden door de aanwending van een combinatie van prijsreguleringsmaatregelen voor basisgoederen (die de kern vormen van de mand van produkten op basis waarvan de inflatie wordt berekend) en een gematigd monetair, begrotings- en inkomensbeleid. Het begrotingstekort daalde verder van 4,4% in 1994 tot 1,4% in 1995 als resultaat van een reeks restrictieve maatregelen die erop gericht waren de stijgende lonen en salarissen in de publieke sector in toom te houden, de subsidies en overdrachtsuitgaven te verminderen en de inkomsten uit belastingen en accijnzen te verhogen. Het wisselkoersstelsel is thans gebaseerd op een gecontroleerd zwevende koers met beperkte interventies van de Centrale Bank ter ondersteuning van de dinar, in 34 overeenstemming met de beschikbaarheid van vreemde valuta's (die aan het einde van 1995 gelijk waren met de tegenwaarde van 1,8 maanden invoer, ten opzichte van 2,6 maanden aan het einde van het voorgaande jaar). De grote devaluatie van de dinar in 1994, gekoppeld aan een stelsel van zwevende koersen, leidde tot een sterke vermindering van het verschil tussen de officiële en de parallelle wisselkoers. Begin 1994 bedroeg dit verschil 250%, medio-1995 was het gedaald tot 50%. Dat er nog immer sprake is van een (weliswaar afnemend) verschil duidt erop dat de in 1994 aangekondigde convertibiliteit van de lopende rekening niet op de juiste wijze ten uitvoer wordt gelegd en dat de toegang tot vreemde valuta's voor ingezetenen nog steeds aan beperkingen is gebonden, in het bijzonder wat toerisme en kleinschalig grensoverschrijdend handelsverkeer betreft. Dit verschil wakkert ook de verwachtingen op verdere devaluatie aan en leidt tot (potentieel destabiliserende) handel in valuta en kapitaalvlucht. De rentetarieven zijn in reële termen nog altijd negatief, waarvan een neerwaartse druk uitgaat op de besparingen en hetgeen het vertrouwen in de dinar verzwakt, doordat dit ingezetenen aanzet tot het aanhouden van rekeningen en deposito's in dollar in plaats van in dinar. De algemene betalingsbalanssituatie gaf in 1995 een verslechtering te zien. In de eerste helft van het jaar versterkte een aanzienlijke buitenlandse schok (als gevolg van de negatieve wisselkoersontwikkelingen en een verslechterde ruilvoet) het verwachte negatieve korte-termijneffect van de externe liberalisering. Ten overstaan van deze uitdagingen besloten de autoriteiten tot een aanpassing door een verkrapping van de vraag en verhoging van de depreciatie in het kader van de gecontroleerd zwevende koers, waardoor zij er in slaagde een klein overschot op de handelsbalans te creëren (0,06 miljard USD). Dit kon echter de stijging van de rentebetalingen van 27,7% niet compenseren. Het gevolg was dat de lopende rekening bleef verslechteren en in 1995 uitkwam op een tekort van 5,6% van het BBP ten opzichte van 4,3% in het voorgaande jaar. Wat de kapitaalbewegingen betreft was er sprake van enkele buitenlandse directe investeringen in de sector koolwaterstoffen. Het land heeft nagenoeg geen toegang tot de internationale kapitaalmarkt en ondanks kredietregelingen met de Club van Parijs en de Club van Londen die de betrekkingen mçt Westerse schuldeisers hebben genormaliseerd, werden in 1995 nauwelijks nieuwe bankleningen aan Algerije toegekend. Naar aanleiding van voornoemde schuldverlichtingsafspraken daalde de schuldendienst als percentage van de uitvoer van 82% in 1993 tot ongeveer 49% in 1995. De schuldendienst voor de resterende schuld is echter nog altijd een zware last voor Algerije, ten gevolge van de zwakke olie-opbrengsten, de hogere prijzen op de wereldgraanmarkt en afnemende vreemde-valutareserves. 35 3. Structurele hervormingen In april 1994 werden de stringente administratieve invoercontroles en de toewijzing van vreemde valuta's afgeschaft en vervangen door een liberaler stelsel gebaseerd op professionele criteria voor invoerders en een beperkte lijst van verboden produkten. Het aantal produkten op deze lijst is geleidelijk verminderd en werd einde 1994 afgeschaft, met uitzondering van produkten die om godsdienstige of veiligheidsredenen verboden zijn. Het aantal produkten dat aan professionele criteria is onderworpen werd ook verminderd. Verder werden staatsmonopolies op de invoer van bepaalde produkten afgeschaft. Volgens de nieuwe wetgeving is de toegang tot vreemde valuta volledig geliberaliseerd voor alle zichtbare transacties op de lopende rekening door particuliere en publieke ondernemingen. Alleen voor met buitenlands krediet gefinancierde invoer is nog een vergunning vereist. Deze liberaliseringsmaatregelen zijn echter niet volledig ten uitvoer gelegd en leveren slechts gemengde resultaten op, getuige, met name, het groeiende aantal niet-erkende handelaren die geen toegang hebben tot vreemde valuta's bij de banken. Dit zet aan tot informele transacties in vreemde valuta's via (gedoogde) particuliere wisselkantoren, hetgeen segmentatie van de markt en een aanhoudend verschil tussen de officiële en de parallelle wisselkoersen, bevordert. De voorschriften inzake verplichte overdracht zijn afgeschaft. Ingezetenen mogen bij plaatselijke banken rekeningen in vreemde valuta's openen. Er zijn geen maximum bedragen vastgesteld voor de bedragen op deze rekeningen en de geboden rente is aantrekkelijker dan op deposito's in dinar. Het wettelijk klimaat voor ondernemingen is sterk verbeterd. In januari 1995 werd een wet op de mededinging aangenomen waarbij het pnjsstelsel werd geliberaliseerd en ingevoerd. Sinds de strenge beperkingen op kartels en monopolies werden handelswetgeving in 1993 werd ingevoerd, staan de particuliere en overheidsbedrijven wettelijk op gelijke voet. De wetgeving inzake investeringen in joint ventures staat volledige repatriëring van bedrijfswinst toe. De herstructurering van de overheidsbedrijven is gebaseerd op twee strategieën; financiële en administratieve herstructurering en privatisering. Het hervormingsproces van de overheidsbedrijven vorderde in 1995 echter uiterst traag. In 1995 werd aan vijf overheidsbedrijven financiële autonomie verleend en werden de verstrekking van leningen aan autonome overheidsbedrijven uit de schatkist stopgezet. De in voor de toegang tot kredietverlening van autoriteiten voerden een plafond handelsbanken voor de 23 meest verlieslijdende bedrijven en maakten, daarbij geholpen door de Wereldbank, een begin met de herstructurering ervan. In april 1995 werden resultaten- en management-overeenkomsten gesloten met zeven andere staatsbedrijven. Voorts werd begonnen met een herstructureringsprogramma voor alle 94 openbare bouwbedrijven. Hiermee werd beoogd de sector woningbouw te versterken door de bouw van woonhuizen te verschuiven naar de particuliere sector en de activiteiten van overheidsbedrijven te concentreren op openbare werken. Er werden ongeveer 88 plaatselijke openbare bedrijven gesloten. In juli 1995 werd een wet op de privatisering goedgekeurd en in augustus maakten de autoriteiten hun voornemen bekend ruim 500 overheidsbedrijven te privatiseren. Deze 36 wetgeving voorzag ook in teruggave aan oorspronkelijke eigenaars van eerder genationaliseerde grond. Er werd een begin gemaakt met een proefproject voor de privatisering van vijf hotels, maar de resultaten voldeden niet aan de oorspronkelijke verwachtingen omdat de huidige politieke en veiligheidssituatie niet geschikt is voor - binnenlandse of buitenlandse - investeringen in de particuliere sector in Algerije. er werden institutionele Als onderdeel van de hervorming van het financiële en bankstelsel heeft de Bank van Algerije haar bevoegdheden inzake toezicht versterkt en doeltreffendere prudentiële voorschriften en controles ingevoerd. De vijf staatsbanken werden sinds 1992 regelmatig gecontroleerd, en resultatenovereenkomsten ondertekend. Op basis van de accountantscontroles werd bij vier banken een herkapitalisatie doorgevoerd om hun kapitaaltoereikendheidsratio (die naar verwachting in 1999 de BIS-norm van 8% zal bereiken), te verhogen. De banken zijn thans vrij om hun eigen credit- en debetrente vast te stellen sinds de afschaffing, in december 1995, van het wettelijke maximum voor de marge tussen de gemiddelde credit- en debettarieven. In september 1995 werd een vergunning afgegeven aan een nieuwe particuliere bank, maar het particuliere aandeel in de banksector blijft ondanks de liberale investeringsvoorschriften uiterst gering. ontwikkelingsplannen opgesteld 4. Macro-financiële bijstand Naar aanleiding van de beginselovereenkomst tussen de Algerijnse autoriteiten en het IMF in april 1994 en een verzoek van de Algerijnse autoriteiten om verdere macro- economische bijstand ging de Raad akkoord met het voornemen van de Commissie om de resterende tweede tranche van het programma van 1991 uit te keren en stemde hij in beginsel in met aanvullende macro-economische bijstand voor een bedrag van 200 miljoen ecu. De tweede tranche van 150 miljoen ecu werd daadwerkelijk uitgekeerd in augustus, op 22 december 19947 stemde de Raad in met het voorstel van de Commissie voor het verlenen van aanvullende macro-economische bijstand voor een bedrag van 200 miljoen ecu, uit te keren in twee tranches. Begin 1995 werd met de Algerijnse autoriteiten overeenstemming bereikt over een Memorandum van Overeenstemming waarin de voorwaarden voor de uitkering van de eerste tranche van 100 miljoen ecu werden vastgesteld. Wat de structurele hervormingen betreft, ging het om de verdere liberalisering van de regelgeving inzake de invoer en het wisselkoersstelsel, hervormingen in de financiële sector en vorderingen met de herstructurering en privatisering van staatsbedrijven. Voorts werd in het Memorandum de bezorgdheid van de Gemeenschap met betrekking tot de sociale sector en de synergie tussen de macro-financiële bijstand en de andere bijstandsinstrumenten van de Gemeenschap, ten einde de tenuitvoerlegging van de economische hervormingen in Algerije te vergemakkelijken. Na te hebben onderzocht of deze voorwaarden werden nageleefd, ging de Gemeenschap in november 1995 over tot de uitkering van de eerste tranche. De voorwaarden voor de vrijgeving van de tweede tranche zullen op een later datum in een aanvullend worden overeengekomen; deze zullen worden opgenomen Besluit 94/936/EEG 37 Memorandum van Overeenstemming, op voorwaarde dat het IMF-programma volgens schema wordt uitgevoerd. 38 IV. DE BALTISCHE STATEN 1. Inleiding De drie Baltische staten, die in augustus 1991 hun soevereiniteit herkregen, waren reeds onder het oude regime met hervormingen begonnen na de goedkeuring van de wet inzake economische onafhankelijkheid door de Opperste Sovjet van de USSR in november 1989. In 1992, toen zij reeds vastberaden een begin hadden gemaakt met de hervormingen die tot een markteconomie moesten leiden, verslechterden de economische vooruitzichten. De afbrokkeling van de handelsbetrekkingen tussen de voormalige Sovjet-Republieken en de aanpassing van de prijzen van de energie-invoer uit Rusland aan de prijzen op de wereldmarkt brachten een schok voor het handelsverkeer teweeg. Verwacht werd dat de tekorten op de buitenlandse rekening onhoudbaar zouden worden zonder internationale bijstand. De drie landen stelden stabiliserings- en hervormingsprogramma's voor de periode van medio-1992 tot medio-1993 en sloten stand by-regelingen met het IMF. Er werd een beroep gedaan op donoren van de G-24 om een bijdrage te leveren ter dekking van het resterende tekort op de betalingsbalans voor genoemde periode, dat geraamd werd op 105 miljoen USD voor Estland, 210 miljoen USD voor Letland en 285 miljoen USD voor Litouwen. Op basis van positieve reacties van een aantal G-24-landen met betrekking tot de steun keurde de Board van het IMF de respectievelijke stand by- regelingen goed in september en oktober 1992. In november 1992 besloot de Raad8 van de EG de drie landen macro-financiële bijstand van maximaal 220 miljoen ecu te verlenen (40 miljoen ecu voor Estland, 80 miljoen ecu voor Letland en 100 miljoen ecu voor Litouwen) ter ondersteuning van hun programma's, hetgeen overeen kwam met ongeveer 50% van het geraamde tekort op de betalingsbalans. Het merendeel van de overige bilaterale steun van de G-24 was afkomstig van Japan en de EVA-landen. Begin 1993 ondertekenden de Gemeenschap en de respectieve Baltische staten kredietovereenkomsten en Memoranda van Overeenstemming. De Commissie keerde de eerste tranche (50% van het toegezegde krediet) in maart uit aan Estland en Letland en in juli 1993 aan Litouwen. Voorwaarde voor de vrijgeving van de tweede tranches was een positieve beoordeling van de criteria inzake de resultaten, zowel met betrekking tot aspecten van macro-economische stabilisering als van vorderingen met de structurele hervormingen, zoals neergelegd in de Memoranda van Overeenstemming. 2. Recente economische ontwikkelingen Estland Na een sterke achteruitgang in 1992 en begin 1993 begon de Estse economie zich aan het einde van 1993 te herstellen van de recessie. Het BBP gaf in 1994 een groei van 4% te zien en nam in 1995 met nagenoeg hetzelfde percentage (4,5%) toe. De werkgelegenheid bleef met 5% gematigd. De macro-economische stabilisering werd, na prijsstijgingen die in 1992 en 1993 tot hyperinflatie leidden, hoofdzakelijk bereikt na de invoering, in juni 1992, van een currency board-regeling, waarbij de monetaire geldhoeveelheid beperkt werd tot het bedrag aan harde valuta en goud in het bezit van de Centrale Bank. Op Besluit van de Raad 92/542/EEG (PB L 351 van 2 december 1992) 39 hetzelfde tijdstip werd een nieuwe munt ingevoerd, de Estse kroon. Met deze maatregelen slaagde men erin de economie te stabiliseren: de inflatie daalde van 42% in 1994 tot 29% in 1995 (jaar-ultimo). De inflatoire druk bleef echter in 1995 hoog, in het bijzonder op het gebied van diensten. Krachtens de currency board-regeling is het de Centrale Bank niet toegestaan leningen te verstrekken aan de staat, hetgeen bijdraagt tot de begrotingsdiscipline. In 1995 stegen de overheidsuitgaven tot boven het begrootte bedrag, maar deze stijging werd gecompenseerd door groeiende belastinginkomsten en sociale- zekerheidsbijdragen. De financiële balans vertoond een overschot (0,8% van het BBP). Toegenomen deposito's van de overheid bij de banken zorgden voor een enigszins lager overschot op de begrotingsbalans. Voor 1996 wordt verwacht dat de begroting nagenoeg in evenwicht zal zijn. > Estland heeft inmiddels het merendeel van de structurele hervormingen om een markteconomie tot stand te brengen, voltooid. De prijzen en de buitenlandse handel zijn volledig vrij. De kleinschalige privatisering, waarbij zo'n 1000 kleine ondernemingen zijn betrokken, is nagenoeg geheel voltooid. Van de 500 middelgrote en grote ondernemingen zijn er nog ongeveer 100 in de handen van de staat. Deze zullen naar verwachting in 1996 worden geprivatiseerd, met uitzondering van natuurlijke monopolies. De privatisering van grond, die aanvankelijk langzaam op gang kwam, wordt versneld. De hervorming van de financiële sector lijkt het gevoeligst te liggen. De Bank van Estland heeft zijn bevoegdheden op het gebied van toezicht vergroot en haar aandeel in de Spaarbank teruggebracht tot 25% van het kapitaal. Ook bracht de staat zijn minderheidsbelang in handelsbanken terug tot 10%. De kapitaaltoereikendheidsvereisten worden geleidelijk verhoogd. Er werd een actieplan opgesteld om een nagenoeg insolvabele bank, de Noordestse Bank, te herstructureren. De Vrijhandelsovereenkomst met de Europese Gemeenschap trad op 1 januari 1995 in werking. De buitenlandse handel bleef in hoog tempo groeien, met name de invoer, die in 1995 met 33% steeg ten opzichte van 1994. De buitenlandse handel van Estland met de Europese Unie gaf een sterke stijging te zien na de onafhankelijkheid en kenmerkt zich door een groot tekort aan Estse zijde. Het totale tekort op de handelsbalans steeg sterk tot naar schatting 690 miljoen USD, ofwel 20% van het BBP. Dank zij een overschot op de dienstenbelans, met name dank zij de toenemende ontvangsten uit toerisme, die met circa 150 miljoen USD stegen, kwam het tekort op de lopende rekening lager uit (285 miljoen dollar of 8% van het BBP, uitgezonderd officiële overdrachten). Estland slaagde er echter in dit belangrijke tekort op de lopende rekening te financieren met een aanzienlijk overschot op de kapitaalrekening: voor het derde achtereenvolgende jaar vertoonde deze een overschot, in hoofdzaak dank zij de grote toestroom van buitenlandse directe investeringen, namelijk ongeveer 200 miljoen USD. De officiële buitenlandse- valutareserves bleven groeien en bedroegen, met 580 miljoen USD aan het einde van 1995, de tegenwaarde an ongeveer 3 maanden invoer. Krachtens de currency board- regeling is de Estse kroon gekoppeld aan de DM tegen een vaste koers van 8 tegen 1. Als gevolg van de boven de 10% gestegen inflatie heeft dit geleid tot een relatief verlies aan internationaal concurrentievermogen, dat echter houdbaar blijft dank zij de lage oorspronkelijke koersverhouding tussen de Estse kroon en de DM en het gematigde tempo waarmee de industriële prijzen stijgen. 40 In maart 1995 keurde het IMF een nieuwe stand by-regeling voor 15 maanden goed ten bedrage van 14 miljoen SDR (21 miljoen USD), maar tot op heden hebben de autoriteiten nog geen gebruik gemaakt van hun trekkingsrechten. Letland Na een sterke achteruitgang in 1992 en 1993 stabiliseerde de algemene economische situatie in Letland zich in 1994: de groei bedroeg ongeveer 1%, de inflatie bleef dalen en bereikte 26% aan het einde van het jaar terwijl het begrotingstekort onder 2% van het BBP bleef. In april 1995 bevestigde het IMF zijn steun voor het beleid van de autoriteiten door de goedkeuring van een tweede stand-by-regeling voor een duur van 13 maanden. Voor 1995 was het begrotingstekort evenals in 1994 aanvankelijk begroot op minder dan 2% van het BBP. De begrotingssituatie verslechterde in Letland echter begin 1995 en het begrotingstekort nam toe tot 92 miljoen LVL (184 miljoen USD) in 1995, ofwel 4% van het BBP. Bovendien deed zich in april 1995 een ernstige crisis voor in de banksector toen de belangrijkste Letse handelsbank, Banka Baltija, insolvabel werd verklaard. Bij deze bank alleen was 20% van alle deposito's van het land in bewaring. Medio 1995 werden ook acht andere banken insolvabel verklaard en mocht een aantal andere niet langer deposito's in bewaring nemen. Alles tezamen vertegenwoordigden de activa van de failliete banken een derde van alle bancaire activa van het land, ter waarde van 1,2 miljard USD. Als gevolg van de crisis kromp totale geldhoeveelheid in het tweede kwartaal met 10%. Het verkrappingseffect werd echter gedeeltelijk ondervangen door het hoge percentage besparingen dat contant werd aangehouden in vreemde valuta's. Het BBP daalde in 1995 in totaal met 1,5%. De werkloosheid bleef stabiel en bedroeg 6,3% aan het einde van 1995. De Bank van Letland handhaafde haar conservatieve monetaire beleid, waardoor de inflatie bleef afnemen en daalde tot ongeveer 23% in 1995, in vergelijking met 26% in 1994. In de zomer namen de autoriteiten een reeks maatregelen om tegemoet te komen aan de behoeften van de financiële sector - onmiddellijk en op lange termijn - door een invoering van een verbetering van de prudentiële voorschriften in 1995 depositoverzekeringsregeling. Andere structurele hervormingen werden voortgezet. Het privatiseringsbureau werd volledig operationeel en 230 aanvullende ondernemingen werden in 1995 geprivatiseerd. De verkoop van aandelen van de Universal Bank, één van de drie belangrijkste staatsbanken, begon in het derde kwartaal van het jaar. De Vrijhandelsovereenkomst met de Europese Unie trad op 1 januari 1995 in werking. en de De invoer en de uitvoer stegen in 1995 aanmerkelijk, een gevolg van de aanhoudende verschuiving van de handel naar het Westen. Net als in 1994 vertoonde de handelsbalans een negatief saldo (tekort van 440 miljoen USD, 10% van het BBP). Dank zij het positieve saldo op de dienstenbalans, hoofdzakelijk dank zij de vervoersector, kwam het tekort op de lopende rekening uit op ongeveer de helft van het tekort op de handelsbalans (180 miljoen USD, 4% van het BBP, uitgezonderd officiële overdrachten). 41 De autoriteiten hebben met succes een op een stabiele wisselkoers gericht beleid gevoerd, gebaseerd op een onofficiële koppeling aan de SDR en de wisselkoers van de lats handhaafde zich in 1995, ondanks speculatieve aanvallen die in het voorjaar leidden tot een verlies aan vreemde valuta's ter waarde van 90 miljoen USD, min of meer op hetzelfde niveau. In combinatie met de inflatie van meer dan 10% was het resultaat een reële appreciatie van de wisselkoers. Niettemin lijkt het concurrentievermogen van de economie in zijn geheel onaangetast gebleven. Voor de dekking van het tekort op de lopende rekening is Letland afhankelijk van de instroom van particulier kapitaal, dat in 1995 ondanks de financiële crisis aanzienlijk bleef. De schade van de crisis bleef daarom beperkt en de reservepositie van Letland bleef relatief sterk, met netto reserves aan het eind van het jaar van ongeveer 600 miljoen USD, hetgeen overeenstemt met circa vijf maanden invoer. Het IMF- programma ontspoorde na de crisis in het voorjaar en de evaluatie in de zomer kon niet worden afgerond. Begin 1996 sloten IMF-vertegenwoordigers een nieuwe stand by- regeling met de autoriteiten, welke in mei van dit jaar door de Board van het IMF werd goedgekeurd. Litouwen Na vier jaar van recessie begon de Litouwse economie in 1994 tekenen van herstel te vertonen met een toename van het pBP van 2%. Voor 1995 wordt de groei, ondanks een daling van het BBP in het eerste kwartaal, op 2,5% geraamd. De onderliggende tendens van de groei wordt thans als duurzaam beoordeeld en zal naar verwachting verder worden aangewakkerd door de investeringen en de uitvoer. De werkloosheid steeg in 1995 echter aanzienlijk tot 7% van de actieve bevolking, in vergelijking met 2% aan het einde van 1994. De inflatie, die in 1992 hyperinflatoire niveaus bereikte, vertraagde in 1993 en begin 1994. Op 1 april 1994 werd een currency board-regeling ingevoerd, op grond waarvan de groei van de geldhoeveelheid werd beperkt tot de marktwaarde van het goud en de harde valuta's van de Bank van Litouwen. De afname van de inflatie na de invoering van de currency board is opvallend: prijsstijgingen namen in 1994 sterk af, en bedroegen aan het einde van het jaar nog 45%. De inflatoire druk hield echter in 1995 aan, aangewakkerd door de lage wisselkoers van de litas en de stijgingen van de prijzen voor overheidsdiensten. Hierdoor bleef de inflatie, geraamd op 35% aan het einde van het jaar, in 1995 boven het oorspronkelijke streefcijfer van de autoriteiten, die streven naar een percentage van 25% in 1998. Het streefcijfer voor het begrotingstekort (3,4% BBP) werd in 1995 ruimschoots gehaald, ondanks lage inkomsten in 1995 die de regering ertoe dwongen de uitgaven te beperken. De doorvoering van structurele hervormingen werd voortgezet. De prijzen werden reeds in 1993 geliberaliseerd. De regering reguleert alleen nog de prijzen van produkten van monopolies. De wet op het bankfaillissement, die momenteel wordt ingevoerd, werd begin 1996 herzien ten einde de toepassing ervan te verbeteren. De privatisering van de woningbouw en kleine bedrijven is nagenoeg voltooid, maar de grootschalige privatisering is uitgesteld tot 1996 vanwege de vertraging met de oprichting van het privatiseringsbureau. De hervorming van de financiële sector is de gevoeligste aangelegenheid. Na de inwerkingtreding van de wetgeving inzake de Centrale Bank en 42 de handelsbanken begin 1995 en de daaropvolgende aanscherping van de prudentiële voorschriften traden in de banksector ingrijpende verschuivingen op en werden 4 (van de oorspronkelijk 28) banken insolvabel verklaard. Het merendeel zal te zijner tijd worden geliquideerd. In december werd de crisis verergerd doordat twee middelgrote banken, Litimpeks en de Innovatiebank, eveneens insolvabel werden verklaard. De autoriteiten bereidden, met hulp van het IMF en de Wereldbank, een nieuwe reeks maatregelen voor om de drie belangrijkste staatsbanken te consolideren, een depositoverzekeringsregeling op te zetten en de wet inzake de handelsbanken te herzien. Voor compensatie aan depositohouders van de insolvente banken werd 30 miljoen LTL (dat wil zeggen de helft van de totale geraamde verliezen) uitgetrokken, waarvan 20 miljoen LTL op de begroting van 1996. Het Parlement gaf uiteindelijk zijn goedkeuring, in juni 1996, voor een wet op de hernationalisering van de Innovatiebank en de herkapitalisering ervan met de opbrengst ten belope van het equivalent van van nieuw uitgegeven 250 miljoen USD. Slechte leningen van de Innovatiebank en van de staatsbanken de Commerciële bank en de Spaarbank werden overgeheveld naar een daartoe speciaal opgericht bureau voor slechte leningen. schatkistpapier, Voor het derde achtereenvolgende jaar vertoonde de handelsbalans een tekort (335 miljoen USD, ofwel 4,5% van het BBP). De uitvoer groeide enigszins sneller dan de invoer (met respectievelijk 15 en 13%). De handelsverschuiving naar het Westen zette door, en kwam tot uitdrukking in hogere groeipercentages van de handelsstromen met het westen (meer dan 20%. Het zwakke punt van de. buitenlandse handel blijft de energiebalans (tekort: 5,7% BBP); de invoer van energie bedraagt 40% van de totale invoer. Het tekort op de lopende rekening bleef dicht bij het niveau van 1994 (250 miljoen USD, ofwel 2,3% van het BBP, uitgezonderd officiële overdrachten). Op 1 januari 1995 trad de Vrijhandelsovereenkomst met de Europese Unie in werking. De onzekerheid in de lokale banksector was er de oorzaak van dat minder particulier kapitaal beschikbaar kwam dan in voorgaande jaren (135 miljoen USD), ontoereikend om de tekort op de lopende rekening te dekken. In december verloor de Centrale Bank 45 miljoen USD van haar reserves als gevolg van de vertrouwenscrisis die ontstond doen de Litimpex Bank en de Innovatiebank insolvabel werden verklaard. Aanzienlijke middellange- en langetermijnleningen (230 miljoen USD) waren nodig om de resterende financieringsbehoefte te dekken. Hiervan werd in december 60 miljoen USD geleend op de particuliere kapitaalmarkt. Aan het einde van het jaar werden de officiële reserves geraamd op 800 miljoen USD, dat wil zeggen de tegenwaarde van 3,5 maanden invoer. De Board van het IMF keurde in juni 1996 de derde evaluatie van het lopende programma goed, een Extended Fund Facility (EFF) ten belope van 134,55 SDR met een looptijd van drie jaar (1994-1997). Dit zal bijdragen tot de consolidatie van de reserves en de ondersteuning van financiering van de zo belangrijke invoer van energie en de met investeringen samenhangende invoer. 3. Macro-financiële bijstand Dank zij de verwachte toename van de vraag naar met investeringen samenhangende financiering in harde valuta en het feit dat de drie landen in het verleden een overschot op hun buitenlandse kapitaalrekening wisten te realiseren, stemde de Commissie er, na raadpleging van de Lid-Staten, middels buitengewone aanvullende Memoranda van 43 Overeenstemming, met de autoriteiten overeengekomen in 1994 en 1995, mee in het merendeel van de tweede tranche van de leningen te kanaliseren via de banksector voor betrouwbare projecten die financiering in harde valuta vereisten. De conditionaliteitscriteria inzake economische stabilisering en vooruitgang van de structurele hervormingen welke de Gemeenschap had verbonden aan de macro- economische bijstand, werden in Estland op bevredigende wijze vervuld. De Estse autoriteiten verzochten echter, na trekking van de tweede tranche van de lening in 1994 te hebben overwogen, uiteindelijk in 1995 niet om de uitkering ervan. In Letland ontspoorde het IMF-programma na de financiële en begrotingscrisis in het voorjaar van 1995, en de normale najaarsevaluatie van het stand-by-programma kon niet worden voltooid. In juni verzochten de Letse autoriteiten om de vrijmaking van de tweede tranche van de lening van de Gemeenschap (40 miljoen ecu). De diensten van de Commissie legden in juli een bezoek af om de situatie te beoordelen en de autoriteiten om uitleg over de aanwending van de middelen te vragen. De autoriteiten maakten duidelijk dat de gelden zouden worden gebruikt voor de compensatie van kleine spaarders die hun spaargelden verloren bij het faillissement van de Banka Baltija. De Commissie achtte dit niet in overeenstemming met de algemene doelstelling van de macro-financiële bijstand van de EG, welke bedoeld is voor de financiering van met de betalingsbalans interne samenhangende buitenlandse behoeften, niet financieringsbehoeften. Dit zou evenmin verenigbaar zijn geweest met de normale conditionaliteitscriteria van de lening (waaronder een bevredigende voortgang van het IMF-programma) of de verbintenis van het in 1994 ondertekende Memorandum van Overeenstemming betreffende de tweede tranche van de lening. De Commissie besloot dan ook, na raadpleging van de Lid-Staten, het verzoek van de autoriteiten om de tweede tranche van de lening in oktober 1995 vrij te geven, niet te honoreren. ter dekking van In het geval van Litouwen verzochten de autoriteiten om de uitkering van de tweede tranche (50 miljoen ecu) van de communautaire bijstand aan het begin van 1995. Gezien de vooruitgang op het gebied van stabilisatie en hervorming, met name wat de privatisering en de prudentiële voorschriften in de banksector betreft, voldeed Litouwen aan de conditionaliteitscriteria voor vrijgeving van de tweede tranche. In juli werd een Memorandum van Overeenstemming getekend voor de aanwending van de tweede tranche. Zoals reeds het geval was in Letland en Estland, werd overeengekomen dat de tweede tranche zou worden gebruikt voor betrouwbare projecten en zou worden gekanaliseerd via banken die voldoen aan de prudentiële voorschriften van de Centrale Bank. Vanwege het beperkte absorptievermogen van de plaatselijke banken werd overeengekomen de tweede tranche in twee afzonderlijke betalingen van 25 miljoen ecu te verrichten en het eerste gedeelte vrij te maken, waartoe de Commissie in augustus overging. De autoriteiten besloten het grootste gedeelte van het bedrag te kanaliseren via twee middelgrote banken die voldeden aan de criteria van de Centrale Bank inzake een gezond bedrijfsvoering. In september gaf de Commissie echter opdracht tot stopzetting van het gebruik van de communautaire bijstand, in afwachting van de voltooiing van een verbetering van de voorziene raadplegingsprocedure. In november bezochten vertegenwoordigers van de Commissie Vilnius en verzochten om verdere verbetering van het beheer van de macro-economische bijstand van de Gemeenschap. 44 Ondanks de binnenlandse spanningen, met name in de financiële sector, hebben de Baltische staten de belangrijkste hervormingen om te komen tot een markteconomie met succes ten* uitvoer gelegd en hebben zij in het geheel genomen uitstekende resultaten geboekt. De groeitendens wordt thans als duurzaam beoordeeld en de externe financieringsbehoefte zoals deze werd voorzien ten tijde van de afsluiting van de eerste generatie stand-by-overeenkomsten aan het einde van 1992, werd uiteindelijk in ruime mate gedekt door de toestroom van particulier kapitaal. De ruimte voor externe officiële macro-financiële bijstand was beperkter dan aanvankelijk werd verwacht, hetgeen er de oorzaak van was dat de Commissie niet het gehele oorspronkelijk goedgekeurde bedrag aan macro-financiële bijstand uitkeerde. Externe druk op de betalingsbalansen van de Baltische staten blijft tot de mogelijkheden behoren vanwege de onder invloed van de groei toenemende tekorten. De Commissie zal de situatie nauwlettend blijven volgen. 45 V. WIT-RUSLAND 1. Inleiding Wit-Rusland, dat in de geleide economie van de voormalige Sovjet-Unie een van de meest ontwikkelde republieken was, begon later met hervormingen dan de meeste landen in de regio. Een eerste beperkt pakket hervormingen ging in 1993 van start en werd gesteund door het IMF met de eerste tranche van een Systemic Transformation Facility (STF). Na de presidentsverkiezingen van juli 1994 ondernamen de autoriteiten in het tweede deel van 1994 en begin 1995 hervormingen met het oog op stabilisatie. Het IMF keerde eind januari 1995 de tweede STF-tranche uit. Oorspronkelijk zou in maart 1995 overeenstemming worden bereikt over een meer ambitieus programma in de vorm van een stand-by-regeling, maar dit werd uitgesteld in afwachting van de goedkeuring van nieuwe hervormingen. De Board van het IMF keurde uiteindelijk op 12 september 1995 een stand-by-regeling goed. Op 10 april 1995 hechtte de Raad van de Europese Unie9 zijn goedkeuring aan communautaire macro-financiële bijstand aan Wit-Rusland in de vorm van een lening met een looptijd van tien jaar, die afhankelijk werd gesteld van overeenstemming over een stand-by-regeling met het IMF, om het Witrussische programma voor macro-economische aanpassing en structurele hervormingen te steunen. Op basis van door het IMF opgestelde voorlopige ramingen van het resterende externe financieringstekort van het land voor 1995 werd het bedrag van de communautaire bijstand vastgesteld op ten hoogste 75 miljoen ecu. Daarnaast werd te verstaan gegeven dat de macro-financiële bijstand aan Wit-Rusland alleen zou worden uitgekeerd indien het land zijn financiële verplichtingen jegens de Gemeenschap volledig en tijdig zou nakomen. 2. Macro-economische ontwikkeling De daling van de produktie in Wit-Rusland was in de eerste fase van de overgang minder groot dan in andere landen van de voormalige Sovjet-Unie, want het BBP daalde met ongeveer 10% per jaar in 1992 en 1993, hetgeen minder was dan in Rusland. In 1994 werd echter een sterke daling (- 20%) geregistreerd, één van de ernstigste in de landen in overgang, gevolgd door een verdere daling van 10% in 1995. De investeringen vielen de laatste vijf jaar dramatisch terug tot onder 50% van het niveau van 1990. De betalingen en de handel tussen de voormalige Sovjet-republieken stortten in 1993 in, hetgeen een algemene verslechtering van de situatie van de ondernemingen in Wit-Rusland tot gevolg had. De kredieten tussen ondernemingen onderling en de bankkredieten stapelden zich op, waarbij het bankstelsel ongelimiteerd werd geherfinancierd door de Centrale Bank, hetgeen de prijzen opdreef tot hyperinflatoire niveaus in 1993 en 1994. Het overheidstekort bleef echter onder controle en bedroeg zowel in 1993 als in 1994 minder dan 2% van het BBP. Wit-Rusland verliet de Russische roebelzone pas in april 1994, toen de Witrussische roebel tot het enige wettige betaalmiddel in het land werd uitgeroepen. Vanaf begin 1995 werd een stringent monetair beleid gevoerd. Dientengevolge daalde de inflatie van 40% Besluit van de Raad 95/132/EG (PB L 89 van 21 april 1995) 46 per maand in januari tot 2,5% in juni en ondanks sterke stijgingen van de tarieven van openbare voorzieningen slaagden de autoriteiten erin de inflatie te stabiliseren, die tot het einde van het jaar onder een maandelijks gemiddelde van 5% bleef. Begin 1995 werden marktmechanismen voor de toewijzing van centrale-bankkredieten ingevoerd. De autoriteiten voerden het gehele jaar een flexibel rentebeleid dat erop gericht was positieve en aantrekkelijke reële rentetarieven te handhaven om roebeldeposito's binnen het bankstelsel aan te trekken. De positieve reële rentetarieven en een krap monetair beleid droegen ertoe bij de Witrussische roebel nominaal te stabiliseren op 11. 500 roebel per US-dollar, en leidden tot een belangrijke reële appreciatie ten opzichte van de dollar (+ 340% over het gehele jaar 1995). Het begrotingstekort werd met 2,3% van het BBP voor 1995 binnen de met het IMF overeengekomen grenzen gehouden. Het grootste deel van dit tekort werd intern gefinancierd. De lopende rekening, die in 1993 en 1994 een tekort vertoonde (ongeveer - 10% van het BBP), bleef ook in 1995 negatief (- 3,5% van het BBP). Het concurrentievermogen van de Witrussische export naar het Westen werd verminderd doordat de invoertarieven tot Russische niveaus werden verhoogd tengevolge van de inwerkingtreding van de douane-unie met Rusland begin 1995. Hoewel voor een verlies van externe markten werd gevreesd, werd in 1995 een sterke toename van de uitvoer (+ 75%) geregistreerd. Tegelijkertijd steeg de invoer met 65% en bleef de handelsbalans dientengevolge een tekort vertonen (- 6% van het BBP). Wit-Rusland hief in 1995 de beperkingen op deviezentransacties geleidelijk op en maakte aldus vorderingen op de weg naar convertibiliteit voor de transacties op de lopende rekening. 3. Structurele hervormingen Met structurele hervormingen wordt pas sinds kort vooruitgang geboekt en dit blijft een zwak punt in Wit-Rusland. De kruiselingse subsidiëring van gezinnen door de industrie met betrekking tot de energieprijzen was hoog. Een eerste golf van aanpassingen van de openbare tarieven vond plaats in het najaar van 1994, toen de prijzen van gemeentelijke diensten werden verhoogd. De prijzen van huren, water en verwarming stegen met factoren van respectievelijk 42, 24 en 9. Begin 1995 traden verdere stijgingen op. Het aantal "monopolistische ondernemingen", waarvoor de prijzen gereglementeerd zijn, werd teruggebracht van ongeveer 350 medio 1994 tot 50 medio 1995. Dientengevolge zijn de meeste prijzen thans vrijgegeven. De door de overheidssector aangerekende prijzen, die nog sterk worden gesubsidieerd, werden in juli opgetrokken tot 60% van de kostendekkende niveaus en in december verder aangepast tot 80% van deze niveaus. De overheidsopdrachten werden teruggebracht tot 6% van de totale produktie, maar bleven bijzonder hoog in de landbouwsector. De meeste aan invoervergunningen verbonden vereisten en de vereisten inzake deviezenafdracht bij uitvoer werden eind 1994 en begin 1995 afgeschaft. De buitenlandse handel bleef echter onderworpen aan een aantal beperkingen. De uitvoerbelastingen die in december 1994 waren afgeschaft, werden begin 1995 opnieuw ingevoerd ten gevolge van de inwerkingtreding van de douane-unie met Rusland. (Ten tijde van de opstelling van dit verslag hebben de autoriteiten begin 1996 weer nieuwe administratieve beperkingen op de buitenlandse handel en deviezentransacties ingevoerd). 47 De banksector gaat gebukt onder slechte leningen en blijft over het algemeen inefficiënt. Onlangs werd voortgang gemaakt met betrekking tot jaarrekeningennormen, maar er is nog steeds weinig externe controle. De autoriteiten hebben onlangs de kapitaalvereisten voor banken verhoogd van 1 miljoen ecu tot 2 miljoen ecu. Voorts werd besloten voort te gaan met de liquidatie van twee kleine insolvente banken. Naar verluidt beliepen de achterstallige betalingen tussen ondernemingen eind 1995 meer dan 50% van het BBP. Er werden wel maatregelen ter verbetering van de financiële discipline van de ondernemingen goedgekeurd, maar zij leken niet efficiënt bij gebrek aan effectieve faillissementsancties, hetgeen hoofdzakelijk is toe te schrijven aan het feit dat er geen duidelijke mechanismen zijn om ondernemingen insolvent te verklaren (een herziene faillissementswet werd later goedgekeurd in mei 1996). Tegen de achtergrond van hoge energieprijzen, het verlies van markten en oplopende betalingsachterstanden is de rentabiliteit van de ondernemingen de laatste driejaar met ongeveer 50% achteruitgegaan. Het aantal verliesgevende ondernemingen nam in 1995 beduidend toe tot 29% van het totaal (cijfers van april 1996 op basis van de jaarrekeningen van 1995). De privatisering is pas in het beginstadium. Eind 1995 vertegenwoordigden de geprivatiseerde ondernemingen niet meer dan 6% van de totale vermogenswaarde. Terwijl in de andere landen van Midden- en Oost-Europa de kleine ondernemingen het snelst werden geprivatiseerd, werd dit in Wit-Rusland uitgesteld ten gevolge van starre veilingsprocedures en tegen eind 1995 was slechts 12% van de kleine ondernemingen geprivatiseerd. Een in 1994 goedgekeurd programma voor privatisering door middel van vouchers had moeten leiden tot inschrijvingen op 50% van het totale te privatiseren vermogen, maar de uitreiking van vouchers aan de bevolking, die tegen eind 1995 voltooid had moeten zijn, liep aanzienlijke vertraging op. Het privatiseringsproces vertraagde over de gehele linie in 1995. Het hervormingsproces in de landbouw verliep eveneens langzaam. De landbouwprijzen werden pas begin 1995 vrijgegeven, terwijl de inputprijzen van de landbouwsector al eerder waren geliberaliseerd, hetgeen leidde tot een beknotting van de rentabiliteit van de staatsboerderijen en tot de cumulatie van achterstallige betalingen, vooral voor energieleveringen. Ongeveer 20% van de sovchozen en kolchozen werden omgevormd tot maatschappijen op aandelen. De privatisering was eind 1995 echter nog niet begonnen en zal waarschijnlijk bijzonder ingewikkeld zijn onder dergelijke moeilijke financiële omstandigheden. Op het gebied van de eigendomsstatus van landbouwgrond, die volgens de wet staatseigendom is en slechts voor 99 jaar kan worden gepacht, zonder mogelijkheid de pacht te verkopen of te verhypothekeren, zijn verdere hervormingen nodig. 4. Verlening van macro-financiële bijstand Nadat de Board van het IMF op 12 september 1995 de eerste stand-by-regeling voor Wit-Rusland had goedgekeurd, begaven ambtenaren van de Commissie zich eind september naar Wit-Rusland om de economische en financiële situatie te evalueren en met de autoriteiten van het land te onderhandelen over de voorwaarden voor de macro-financiële bijstand van de Gemeenschap. Men werd het eens over een Memorandum van Overeenstemming waarin de aan de communautaire bijstand verbonden voorwaarden voor macro-economische en structurele 48 hervormingen uiteengezet werden. Naast de naleving van de in de stand-by-regeling van het IMF vastgestelde criteria inzake macro-economische prestaties, deden de Witrussische autoriteiten belangrijke toezeggingen voor structurele hervormingen op diverse gebieden (liberalisering van de prijzen, privatisering en hervorming van de ondernemingen, financiële discipline van de óndernemingen en hervorming van de banksector), waarop voortgang vereist zal zijn voor de uitkering van de tweede tranche van de bijstand. Voor de programmaperiode van de stand-by-regeling van het IMF (juli 1995 - juni 1996) land geraamd op ongeveer wordt het externe financieringstekort van het 600 miljoen USD, waarvan bijna de helft door het IMF zou worden gedekt. De bijdrage van de Gemeenschap werd met inachtneming van het herziene resterende tekort vastgesteld op 55 miljoen ecu en dekte te zamen met de bijdragen van de andere bilaterale donors volledig het resterende financieringstekort op de betalingsbalans. Het bedrag van de eerste tranche werd vastgesteld op 30 miljoen ecu en in december 1995 uitgekeerd. 49 VI. BULGARIJE 1. Inleiding In 1995 maakte de Bulgaarse economie een aanhoudende, bescheiden voortgang van de stabilisatie en de groei in zowel de overheids- als de particuliere sector door, hetgeen voornamelijk was toe te schrijven aan een relatief weinig ambitieus beleidsprogramma waarmee de nieuwe regering na de verkiezingen van december 1994 was begonnen. Anderzijds bleven de ontwikkelingen op het gebied van de structurele hervormingen teleurstellend, vooral met betrekking tot de goedkeuring van maatregelen om de privatisering te bespoedigen en een oplossing te vinden voor de grote financiële en managementprobiemen van de binnenlandse banksector, die nog steeds overbelast is door een groot aantal slechte leningen. De onvoldoende voortgang bij de algemene economische hervorming en het gebrek aan geloofwaardigheid van het beleidsprogramma van de regering voor 1995 leidden tot een instellingen, westerse internationale afnemend vertrouwen van de handelsbanken en particuliere investeerders. financiële De achteruitgang in de westerse perceptie van het door Bulgarije gevormde financiële risico en een aantal fundamentele reserves ten aanzien van het tempo van de structurele aanpassing van het land in 1995 waarnaar door de internationale financiële instellingen herhaaldelijk werd verwezen, vormde een ernstige tegenvaller voor de Bulgaarse autoriteiten, vooral als men bedenkt dat in 1994 het IMF, de Wereldbank en westerse handelsbanken overeenstemming bereikten over een belangrijk, algemeen bijstandspakket voor Bulgarije. In feite hechtte het Fonds in april 1994 zijn goedkeuring aan een stand- by-regeling voor twaalf maanden ter waarde van 97 miljoen USD in combinatie met een Systemic Transformation Facility ter waarde van 324 miljoen USD en in september van hetzelfde jaar besloot het te zamen met de Wereldbank zijn financiële bijdrage verder te verhogen met 225 miljoen USD. Bovendien werd in april 1994 met de officiële crediteuren overeenstemming bereikt over een schuldsaneringsregeling van de Club van Parijs, in juli gevolgd door een schuld- en schulddienstverminderingsprogramma waarover overeenstemming werd bereikt met westerse handelsbanken. De bijstand van het Fonds werd echter eind 1994 opgeschort en toen ten gevolge van onenigheid over de vraag of de Bulgaarse regering wel had voldaan aan de macro- economsiche voorwaarden en de voorwaarden inzake structurele aanpassing die door het Fonds en de Wereldbank waren gesteld, geen nieuwe overeenkomst voor verdere financiering in 1995 kon worden bereikt, trad eind 1995 en begin 1996 een verdere verslechtering van de externe financiële positie van het land op. Het voortdurend uitblijven van externe financiële bijstand, zeer lage buitenlandse directe investeringen (vooral in vergelijking met andere Midden- en Oosteuropese landen) en de gestadige erosie van de deviezenreserves van het land hebben Bulgarije weer op de rand van een externe betalingscrisis gebracht. Dit is vooral ernstig omdat in 1996 en daarna aan enorme verplichtingen in verband met de buitenlandse schuld moet worden voldaan (meer dan 1 miljard USD per jaar). 50 In het kader van het coördinatieproces van de G-24 besloot de Gemeenschap in april 199410 haar toezegging van een lening van 110 miljoen ecu, waartoe in oktober 1992 was besloten, te bevestigen. In december 1994 werd een eerste tranche daarvan (70 miljoen ecu) uitgekeerd. 2. Macro-economische ontwikkeling Het beleidsprogramma voor 1995, dat pas in mei werd goedgekeurd door de nieuw verkozen regering, was een nogal onzeker en onduidelijk compromis tussen enerzijds de eis om de hoge inflatie te beteugelen via een gematigd restrictief monetair, inkomens- en begrotingsbeleid, tot stabiele wisselkoersen te komen, en de groei, de investeringen en de export te ondersteunen, en anderzijds de behoefte om de sociale kosten van de economische omschakeling van het land zo laag mogelijk te houden door de privatisering uit te stellen en te zorgen voor een goed sociaal vangnet. De voornaamste maatregelen om de financiële discipline bij geselecteerde grote verliesgevende staatsbedrijven te bevorderen of deze bedrijven zo nodig te liquideren, de banken te verbeteren en het banktoezicht te versterken, werden ofwel uitgesteld of waren ontoereikend, waardoor de duurzaamheid van de macro-economische stabilisatie in gevaar werd gebracht. Na vijfjaar van recessie begon de economie zich in 1994 te herstellen. Het reële BBP groeide met 1,4%, gevolgd door een stijging van 2,6% in 1995. Een sterke depreciatie van de lev in het voorjaar van 1994 was bevorderlijk voor de uitvoer en de industriële produktie, terwijl de invoer terugliep. De handelsbalans kwam van een tekort van bijna 1 miljard USD in 1993 op een overschot van meer dan 400 miljoen USD in 1995. De deviezenreserves van de Centrale Bank namen toe van 0,6 miljard USD begin 1994 tot 1,5 miljard USD medio 1995. De industriële produktie steeg in 1994 met 5%. De produktiestijging was geconcentreerd in de chemische industrie en de metaalindustrie. Deze sectoren konden meer gaan uitvoeren en ontleenden hun concurrentievoordeel aan de depreciatie van de munt en ook aan goedkope energie. Tot zeer onlangs bleven de energieprijzen beneden de wereldniveaus. Ook andere macro-economische indicatoren wezen op positieve economische ontwikkelingen. Het begrotingstekort, dat in het begin van de jaren negentig meer dan 10% van het BBP bedroeg, werd teruggebracht tot 7% in 1994 en 1995. Na een piek van meer dan 16% begin 1994 daalde de werkloosheid tot minder dan 11% medio 1995. De inflatie verminderde van een maandelijks gemiddelde in de orde van grootte van 4 tot 6% in 1992-1994 tot minder dan 2% per maand in het voorjaar en de zomer van 1995. Tot de vermindering van de inflatie werd bijgedragen door een lange periode van stabiliteit van de nominale wisselkoers, maar ook door meer overheidsingrijpen op de markten waarbij eerdere liberalisatiemaatregelen werden teruggedraaid. Gewogen naar hun aandeel in de "mand" van het indexcijfer van de consumptieprijzen, zijn ongeveer 50% 10 COM(94)l 18 def. 94/0103 (CNS) van 21 april 1994 51 van de goederen thans onderworpen aan de een of andere vorm van officieel toezicht of officiële controle. Een gevolg van deze maatregelen, in combinatie met lage binnenlandse prijzen voor de aankoop van graan en ondoeltreffende exportcontroles, is het ontstaan van rijen voor brood. In het algemeen was de verbetering van de macro-economische resultaten niet gebaseerd op solide micro-economische, of structurele grondslagen. In de financiële sector en in het bedrijfsleven droeg gebrek aan voortgang bij de herstructurering en de privatisering bij tot de ontwikkeling van een symbiotische relatie tussen banken en ondernemingen. Onrendabele ondernemingen met achterstanden bij de aflossing van leningen bleven toegang hebben tot het krediet van banken. Banken bleven aan ondernemingen lenen in de op de ervaring gebaseerde verwachting dat de Staat ze uiteindelijk te hulp zou komen. De Centrale Bank werkte hier impliciet aan mee door niet door zakelijke zekerheden gedekte leningen aan de handelsbanken te verstrekken. In de tweede helft van 1995 waren er steeds duidelijker tekenen dat de economische situatie onhoudbaar was. De groei van de industriële produktie liep terug tot minder dan 2% voor dat jaar. Het voordeel dat voortvloeide uit de valutadepreciatie van het voorjaar van 1994, werd uitgehold door de daaropvolgende wisselkoersstabiliteit en het verschil tussen de binnenlandse en de buitenlandse kostenstijgingen. De inflatie van de consumptieprijzen nam iets toe en de wisselkoers kwam onder druk te staan. De deviezenreserves verminderden doordat de Centrale Bank intervenieerde om de lev te steunen. Met betrekking tot de buitenlandse schuld voldoet het land regelmatig aan zijn van verplichtingen de schuldsaneringsovereenkomst met de Club van Parijs en de schuld- en schulddienstverminderingsovereenkomst met de Londense Club van crediteurbanken. In 1995 beliepen de aflossingen en de rentebetalingen ongeveer 718 miljoen USD. die voortvloeien tenuitvoerlegging zoals uit de Door de overeenkomsten werden de betrekkingen van Bulgarije met de internationale financiële gemeenschap hersteld, maar door de recente uitbraak van een nieuwe financiële crisis in het bankstelsel van het land en het verminderende vertrouwen in de valuta is het door Bulgarije gevormde financiële risico weer groter geworden, met alle nadelige gevolgen vandien voor de waarde van de "Brady bonds". 3. Structurele hervormingen Ondanks een aantal problemen, beleidsfouten en pover management, wist Bulgarije in 1995 eerder bereikte resultaten zoals liberalisatie van de handel, convertibiliteit voor de transacties op de lopende rekening en een geliberaliseerd wisselkoersstelsel in stand te houden. Ongetwijfeld zal dit thans moeilijker worden, vooral omdat de financiële situatie van het land weer kwestbaar is geworden, de wisselkoersen aan veranderingen onderhevig zijn, het vertrouwen in de lev verloren gaat en het structurele aanpassingsproces niet snel genoeg verloopt. De voortgang bij de liberalisatie van de handel was bemoedigend, maar vertoonde een wisselend beeld. In 1995 voerde Bulgarije een geliberaliseerd douanebeleid (vooral in de handel met de EU), maar stelde het tegelijkertijd een aantal tijdelijke invoerbeperkingen 52 vast om bepaalde binnenlandse bedrijfstakken en de landbouw te beschermen, zoals minimum invoerprijzen, restrictieve invoervergunningen, tariefquota's, enz. Bulgarije hanteert nog steeds uitvoerquota's, uitvoerheffingen en uitvoerbelastingen voor bepaalde goederen. In 1993 werd de uitvoer van bepaalde industrieprodukten tijdelijk opgeheven. De verboden, maar interim-associatieovereenkomst tussen Bulgarije en de EU werd op 1 januari 1994 van kracht. juli 1995 werd dit verbod weer in liberalisatie plaats waarbij de maxima voor De geleidelijke invoering van een op het buitenland gericht handelsstelsel ging gepaard met pogingen om het wisselkoersstelsel verder te liberaliseren. In februari 1994 vond een belangrijke lopende persoonlijke deviezenbetalingen (toerisme enz. ) door ingezetenen aanzienlijk werden verhoogd en convertibiliteit voor de transacties op de lopende rekening werd verzekerd voor betalingen voor handelsdoeleinden. Er gelden echter nog een aantal beperkingen voor lopende betalingen en overdrachten. Ingezetenen mogen depositorekeningen in buitenlandse valuta hebben (exportopbrengsten moeten worden gerepatrieerd, maar behoeven niet te worden afgedragen). Een aantal intergouvernementele clearing- en barterovereenkomsten met derde landen werden eveneens in 1995 beëindigd. Met betrekking tot de hervorming van de sector van de staatsbedrijven is de nieuwe regering voortgegaan met haar strategie die is gebaseerd op drie "hoofdpeilers", namelijk de tenuitvoerlegging van financiële reddingsplannen voor staatsbedrijven, alsmede de herstructurering en privatisering van ondernemingen. De tenuitvoerlegging van het beleid liep vertraging op door politieke conflicten, tekortkomingen in het beleid en de administratie, onvoldoende bereidheid om de budgettaire beperkingen voor staatsbedrijven hard te maken, ontoereikende financiële middelen en een zwak bankstelsel. In dit opzicht was 1995 een soort overgangsjaar naar een doortastender en ambitieuzer hervormingsprogramma dat momenteel wordt opgesteld om in 1996 te worden uitgevoerd. De financiële reddingsstrategie is gebaseerd op een in december 1993 goedgekeurde wet waarbij de overheid wordt gemachtigd langlopende obligaties in binnenlandse en buitenlandse valuta uit te geven ter vervanging van oninbare in lev en dollar luidende leningen en renteachterstallen die zich eind 1991 in de portefeuilles van de banken hadden opgehoopt. Leningen aan staatsbedrijven zullen derhalve worden overgenomen door de overheid, die ze uiteindelijk kan omzetten in aandelenkapitaal of tot de afschrijving of herschikking ervan kan besluiten zodra de ondernemingen zijn geherstructureerd 77 privatiseringsovereenkomsten gesloten waarbij binnenlandse obligaties werden gebruikt in schuld-aandelenswaps ten bedrage van 2,9 miljard lev. Voorts werden nog enkele privatiseringen uitgevoerd door middel van schuld-aandelenswaps met gebruikmaking van "Brady bonds" (uitgegeven door de overheid ter gelegenheid van de schuld- en schulddienstverminderingsovereenkomst) die in handen van westerse beleggers waren. 1995 had Bulgarije geprivatiseerd. Eind of Op het gebied van de herstructurering werden eind 1995 stappen genomen om de financiële discipline van de staatsbedrijven te versterken. Er werden plannen voor beperking van de verliezen en rationalisering uitgewerkt, en er werd een lijst van niet- levensvatbare ondernemingen opgesteld die zouden moeten worden gesloten of "financieel zouden moeten worden geïsoleerd", hetgeen wil zeggen dat het alle banken zou worden 53 verboden nog leningen aan hen te verstrekken. Deze plannen werden echter niet uitgevoerd. Het in juni 1995 goedgekeurde privatiseringsprogramma bevatte een lijst van ongeveer 600 in aanmerking komende ondernemingen, maar tegelijkertijd vermeldde het een aantal belangrijke sectoren (zoals energie, spoorwegen, mijnbouw, enz. ) die van het programma zouden worden uitgesloten. Grote staatsbedrijven zullen slechts gedeeltelijk worden geprivatiseerd in overeenstemming met de strategie van de nieuwe regering om een tastbare staatscontrole op alle ondernemingen van enige omvang te handhaven. In 1995 voltooide het privatiseringsbureau slechts 69 privatiseringen (van de 170 die oorspronkelijk voor 1995 waren gepland) met een totale opbrengst van 12,1 miljard lev (waarvan slechts 3 miljard contant werd betaald en de rest door de omzetting van door de overheid uitgegeven buitenlandse en binnenlandse obligaties in deelnemingen). Voorts ging in 1995 een grootschalig privatiseringsprogramma van start waarbij ongeveer 1. 000 staatsbedrijven waren betrokken. De verkoop van vouchers begon in januari 1996 en naar verwachting zullen in het najaar inschrijvingen voor de verkoop worden gehouden. De situatie van het Bulgaarse bankstelsel werd in 1995 en begin 1996 veel slechter door voortdurende onderkapitalisatie, ondeugdelijk bestuur, onvoldoende toezicht door de BNB, gebrek aan financiële discipline ("easy credit"), fragmentatie en een groeiend aantal slechte leningen aan bedrijven. Hoewel in 1994 en 1995 een aantal maatregelen werden genomen om de mogelijkheden van de afdeling banktoezicht van de BNB uit te breiden en een bankconsolidatieprogramma te laten uitvoeren door de Maatschappij voor Bankconsolidatie (BCC), werd de situatie zo veel slechter (vooral bij twee grote banken, de Mineralbank en de Economicbank) dat het financiële stelsel van het land thans op instorten staat. Om de problemen van het bankstelsel aan te pakken, overwegen de Bulgaarse autoriteiten thans een aantal nieuwe, vergaande maatregelen, zoals de beperking van door de BNB te verstrekken nieuwe kredieten, verdere verbetering van het banktoezicht, ontslag van bestuurders en intrekking van vergunningen van banken. Meer voor de middellange termijn bestaan er plannen om de staatsbedrijven die de grootste debiteuren van de twee noodlijdende banken zijn, financieel te stabiliseren en vervolgens te sluiten en tegelijkertijd deze beide banken financieel te herstructureren en van nieuw kapitaal te voorzien om ze vervolgens te kunnen privatiseren. 4. Verlening van macro-financiële bijstand De uitkering van de communautaire lening van 110 miljoen ecu waartoe in oktober 1992 in het kader van de G-24 was besloten ter aanvulling van de bijstand van het IMF aan Bulgarije, werd uitgesteld omdat de stand-by-regeling van 1992 met het Fonds niet volgens plan werd uitgevoerd. Om dezelfde reden werd in het kader van dit oorspronkelijke pakket geen verdere steun door de G-24 vrijgegeven. Eind 1993 waren de voorwaarden voor de hervatting van steun door de EU/G-24 aan Bulgarije hersteld. Na de vaststelling van een nieuwe IMF-stand-by-regeling kwam de Raad van de EU op 16 mei 1994 met de Commissie overeen dat het besluit van 1992 betreffende communautaire macro-financiële bijstand aan Bulgarije in het kader van het nieuwe 54 programma zou kunnen worden gereactiveerd. In december 1994 werd de eerste tranche (70 miljoen ecu) vrijgegeven op basis van de goedkeuring van de nieuwe IMF-stand-by- regeling en de schuldverminderingsregeling waarover de crediteuren overeenstemming hadden bereikt. Het vrijgeven van de tweede tranche hangt af van de inachtneming door Bulgarije van de gebruikelijke criteria inzake macro-economische prestaties, zoals een bevredigende tenuitvoerlegging van de stand-by-regeling met het IMF, een behoorlijke tenuitvoerlegging van de overeenkomst inzake schuld- en schulddienstvermindering en vooruitgang op het gebied van de structurele hervormingen. 55 VII. MOLDAVIE 1. Inleiding Op 13 juni 1994 besloot de Raad van de Europese Unie een lening van 45 miljoen ecu met een maximale looptijd van tien jaar11 aan de Republiek Moldavië toe te kennen om het land te helpen zijn economie te hervormen tot een markteconomie en de reservepositie van de Centrale Bank te verbeteren. De communautaire lening maakte deel uit van een heel pakket maatregelen van de internationale donorgemeenschap ten gunste van Moldavië als aanvulling op de middelen die door het IMF en de Wereldbank waren verstrekt. De eerste tranche van de lening ten bedrage van 25 miljoen ecu werd in december 1994 uitgekeerd. De uitkering van de tweede tranche, die afhankelijk was gesteld van de voorwaarden welke waren gespecificeerd in het aan de leningovereenkomst gehechte Memorandum van Overeenstemming, vond in augustus 1995 plaats. 2. Macro-economische ontwikkeling Na de invoering in november 1993 van een nationale munteenheid - de Moldavische leu - heeft Moldavië een beslissende stap gedaan in de richting van financiële stabilisatie in het kader van het economische programma voor 15 maanden dat geschraagd werd door een in december 1993 goedgekeurde stand-by-regeling van het IMF en aanvullende steun van de internationale gemeenschap, waaronder de lening van 45 miljoen ecu van de Gemeenschap. In maart 1995 werd door het IMF een nieuwe stand-by-regeling goedgekeurd om het economische programma voor 1995 van de Moldavische regering te steunen. De doelstellingen van dit programma waren het consolideren van de financiële stabilisatie en het uitvoeren van structurele hervormingsmaatregelen om de groei te herstellen. in 1994 met 31% was gedaald Nadat het BBP ten gevolge van slechte weersomstandigheden en de voortdurende ontwrichting van produktie en handel waarmee het wegvallen van de centrale planning gepaard ging, leek de economische recessie in Moldavië haar dieptepunt te hebben bereikt en voorlopige ramingen wijzen erop dat het reële BBP, met inbegrip van dat van de regio Transnistria, in 1995 met 3% is gedaald, hetgeen betekent dat de bedrijvigheid elders dan in Transnistria iets is gestegen. Deze verbetering was deels toe te schrijven aan een herstel in de belangrijke landbouwsector met de terugkeer van normale weersomstandigheden - er werd een stijging van ongeveer 4% geregistreerd -, maar ook aan een vermindering van de daling van de industriële produktie, die volgens de ramingen met "slechts" 10% is teruggevallen. De officiële werkloosheid bleef met ongeveer 2% eind 1995 relatief laag, maar heel wat werknemers waren met onbetaald verlof en de werkelijke werkloosheid bedroeg veel meer dan 10%. De reële lonen stegen in 1995, maar in dollar uitgedrukt bedroegen de lonen gemiddeld 32 USD per maand, hetgeen laag is in vergelijking met die in naburige landen. De hoofddoelstelling op monetair gebied van het programma voor 1995 was het indammen van de inflatie tot een houdbaar, laag niveau door een krap kredietbeleid. De (Besluit van de Raad 94/346/EG) 56 Nationale Bank van Moldavië (NBM) wist dit doel met succes te bereiken in de eerste helft van 1995: de maandelijkse percentages waren lager dan 0,75 in vergelijking met een jaarlijkse inflatie van ongeveer 800% in 1993 en 120% in 1994. De inflatie stak echter weer de kop op in het najaar van 1995. Dit kwam deels door stijgingen van de gereglementeerde prijzen en seizoensstijgingen van de voedselprijzen, maar ook door een sterke kapitaaltoevloed, waartegen niets werd ondernomen aangezien de NBM zich verzette tegen een belangrijke appreciatie van de leu. Toen de consequenties van dit beleid voor de inflatie duidelijk werden, ging de Centrale Bank in het vierde kwartaal een krapper monetair beleid voeren, waardoor de rentetarieven onder opwaartse druk kwamen te staan. Met een maandelijks gemiddelde van 3,5% tussen september en december kwam de inflatie op 24% voor het gehele jaar, de laagste in het GOS. De begrotingssituatie verbeterde in 1995; het kastekort van de totale overheid daalde van 9% van het BBP in 1994 tot 5,5% in 1995, dat is niet zo ver van het officiële streefcijfer van 3,5%. Het tekort werd gedekt door netto buitenlandse financiering die hoger uitviel dan verwacht - voornamelijk uitstel van terugbetalingen aan Rusland - en door de verkoop van overheidseffecten die eveneens de verwachtingen overtrof. Om deze daling mogelijk te maken was een strikte beheersing van de uitgaven nodig, die verminderden van 30,2% van het BBP in 1994 tot 28,5% in 1995. Aan de ontvangstenzij de waren de BTW- opbrengsten en de geïnde bedragen aan grondbelasting bijzonder hoog. De inning van de ontvangsten bleef echter onvoldoende - 24% van het BBP tegen 23,5% in 1994 - en de privatiseringsopbrengsten lagen ver beneden de verwachtingen bij gebrek aan binnenlands kapitaal. Zowel de achterstallige ontvangsten als de achterstallige uitgaven - inclusief bijna alle achterstallige lonen - werden teruggebracht tot een lager percentage van het BBP. De betalingsbalans bleef in de eerste helft van 1995 onder zware druk staan, vooral door het voortdurende effect van de ruilvoetschok die werd veroorzaakt door de stijging van de prijzen van ingevoerde energie tot wereldmarktniveaus. In de tweede helft van het jaar overtroffen de uitvoerresultaten echter de verwachtingen, terwijl tegelijkertijd beduidend minder energie werd ingevoerd, hetgeen resulteerde in slechts een klein tekort op de handelsbalans. Voor het gehele jaar bedroeg het tekort op de lopende rekening iets meer dan 100 miljoen USD of 6% van het BBP. Moldavië was nog sterk afhankelijk van buitenlandse bijstand en de leningen op middellange en lange termijn vormden een belangrijk deel van de kapitaaltoevloed in 1995. Er werd bijstand uitgekeerd door de EU, de VS, Japan en de Bretton Woods-instellingen voor een brutobedrag van ongeveer 120 miljoen USD. De directe investeringen bleven in 1995 op een laag niveau van 22 miljoen USD in vergelijking met 18 miljoen USD in 1994. Als aanvulling op dit bedrag kwam in 1995 op de betalingsbalans een buitenlandse investering van 41 miljoen USD voor; het betrof hier een in kapitaaldeelnemingen geconverteerde schuld aan de Russische maatschappij Gazprom. De brutoreserves van de Centrale Bank beliepen eind 1995 ongeveer 260 miljoen USD of de tegenwaarde van vier maanden invoer, in vergelijking met drie maanden eind 1994 en 1,4 maand eind 1993. Eind juni 1995 aanvaardde Moldavië de verplichtingen van Artikel VIII, afdelingen 2, 3 en 4, van de IMF-Overeenkomst en sindsdien heeft het een wisselkoersstelsel zonder beperkingen op betalingen en overdrachten voor lopende internationale transacties gehandhaafd. De in november 1993 ingevoerde Moldavische leu was opmerkelijk stabiel 57 gedurende het gehele jaar 1995 en schommelde in een nauwe band rond 4,5 MDL per USD. Alle kwantitatieve criteria inzake economische prestaties van het door een stand-by-regeling gesteunde IMF-programma werden voor alle kwartalen van 1995 nageleefd. De Moldavische autoriteiten hebben een nieuw programma voor drie jaar opgesteld en een verzoek om een EFF ter ondersteuning van dit programma zal door de Board van het IMF in mei 1996 worden behandeld. Eerst zullen echter maatregelen moeten worden genomen, vooral op het gebied van het energiebeleid (een verhoging van de prijzen om de kosten te dekken) en de liberalisatie van de prijzen en de handel (verlaging van de invoerrechten, afschaffing van de accijnzen op de uitvoer naar niet- GOS-landen, wijziging van het stelsel van referentieprijzen voor de uitvoer). Achterstallen bleven in 1995 een groot probleem in Moldavië, hoewel de regering voortgang maakte bij de vermindering van haar eigen achterstallen en zelfs ook enige voortgang werd gemaakt bij het stabiliseren van de situatie. Er zijn reeds verscheidene maatregelen uitgevoerd om het probleem aan te pakken en in het nieuwe programma worden verdere maatregelen overwogen. 3. Structurele hervormingen In 1995 werd een begin gemaakt met belangrijke maatregelen. Het privatiseringsproces vertraagde begin 1995, deels doordat de managers in het bedrijfsleven een afwachtende houding aannamen ten aanzien van het nieuwe privatiseringsprogramma 1995/1996, dat uiteindelijk in maart 1995 door het Parlement werd goedgekeurd. De daaropvolgende maanden kwam er echter vaart in en volgens ramingen van de overheid werden 2. 200 ondernemingen, dat is ongeveer 70% van de economie, geprivatiseerd door middel van het voucherprogramma, dat in november 1995 werd afgesloten. De kasopbrengsten van de privatisering waren echter teleurstellend: 44 bedrijven werden geprivatiseerd voor een bedrag van 22 miljoen MDL (ongeveer 5 miljoen USD), terwijl het plan was 200 te privatiseren voor een geraamde waarde van 140 miljoen MDL bedrijven (ongeveer 30 miljoen USD). Er zij gewezen op de rol van trustmaatschappijen en beleggingsfondsen, die volgens eerste ramingen inschreven op ongeveer 70% van de totale aandelen. De ontwikkeling van een effectenmarkt zal echter van vitaal belang zijn voor het uiteindelijke welslagen van het privatiseringsproces. In dit opzicht was de start van de Moldavische beurs in juni 1995 een belangrijke stap. Sindsdien werd bevredigende voortgang geregistreerd, vooral in vergelijking met de ervaring met andere beurzen in een soortgelijk ontwikkelingsstadium. Op huisvestingsgebied werden ongeveer 70% van alle appartementen geprivatiseerd en de voltooiing van het privatiseringsproces in deze sector is gepland voor medio 1996. De privatisering in de landbouw vorderde slechts traag: een aantal staatsboerderijen en collectieve landbouwbedrijven werden omgezet in naamloze vennootschappen, maar grond kan niet worden overgedragen voor contant geld - en dat zal zo blijven tot 2001 volgens de huidige wetgeving, die een wettelijke belemmering voor de privatisering van de landbouw vormt. Er werd belangrijke vooruitgang geboekt bij de herstructurering van de ondernemingen: liquidatieprocedures werden begonnen tegen 20 staatsbedrijven, en daarvan werden er 10 voltooid. Er moet echter nog veel worden gedaan om de financiële discipline te verbeteren. De faillissementswetgeving en de wetgeving betreffende zakelijke zekerheden 58 vorderden slechts traag: de faillissementswet, die nog bij het Parlement in behandeling is, zal ingrijpend moeten worden herzien om aan de internationale normen te voldoen. Het maximum invoerrecht werd in december 1995 verlaagd tot 20%, met enkele uitzonderingen, en de resterende exportquota's - op graan en graanprodukten - werden opgeheven. De ontwerp-begroting voor 1996, die door de regering in november 1995 werd ingediend, bevatte echter bepalingen over douanerechten en belastingen bij uitvoer, hetgeen deed vrezen voor een ommekeer in de belangrijke vorderingen op het gebied van de liberalisatie van het handelsverkeer van de afgelopen twee jaar. Zoals gezegd zullen deze handelsmaatregelen moeten worden ingetrokken om de goedkeuring van het nieuwe, door een EFF gesteunde IMF-Programma mogelijk te maken. 4. Verlening van macro-financiële bijstand De communautaire lening van 45 miljoen ecu, waartoe op 13 juni 1994 werd besloten, zou worden uitgekeerd in twee tranches, mits zou worden voldaan aan de voorwaarden die werden gespecificeerd in het aan de leningovereenkomst gehechte Memorandum van Overeenstemming. De eerste tranche van 25 miljoen ecu werd in december 1994 uitgekeerd op grond van de gunstige uitkomst van de eerste programmaevaluatie uit hoofde van de stand-by-regeling van het IMF. De uitkering van de tweede tranche van 20 miljoen ecu werd afhankelijk gesteld van een succesvol verloop van de stand-by-regeling van het IMF alsmede van een positief oordeel van de Commissie over de verwezenlijking van de criteria inzake economische prestaties en de gemaakte vorderingen bij structurele hervormingen op het gebied van liberalisatie van de prijzen, het handelsverkeer en de valutahandel, privatisering, alsmede financiële discipline van het bedrijfsleven en de financiële sector. Gezien de maatregelen en toezeggingen van de autoriteiten werd in het algemeen voldaan aan de voorwaarden die waren gesteld voor de uitkering van de tweede tranche van de communautaire lening. De tweede tranche werd derhalve in augustus 1995 uitgekeerd. Ten einde in de periode 1995/1996 een houdbare betalingsbalanssituatie te verzekeren, is verdere macro-financiële bijstand aan Moldavië als aanvulling op de financiering van het IMF en de Wereldbank noodzakelijk, zoals door de internationale donorgemeenschap werd erkend op de vergadering van de Consultative Group die in maart 1995 door de Wereldbank bijeen was geroepen. In deze context verklaarde de Raad ECOFIN op 20 maart 1995 gunstig te zullen staan tegenover een voorstel van de Commissie voor verdere communautaire bijstand. Na de uitkering van de tweede tranche van de eerste macro-financiële bijstand hechtte de Commissie in november 1995 formeel haar goedkeuring aan een voorstel voor verdere macro-financiële bijstand aan Moldavië tot ten hoogste 15 miljoen ecu. De Raad besloot op 25 maart 199612 het voorstel van de Commissie goed te keuren. Deze nieuwe bijstand zal slechts ten uitvoer worden gelegd indien het nieuwe programma voor drie jaar, dat door een EFF zal worden ondersteund, door het IMF wordt goedgekeurd en indien wordt voldaan aan nog met de Moldavische autoriteiten overeen te komen voorwaarden die in een nieuw Memorandum van Overeenstemming zullen worden opgenomen. 12 (Besluit 96/242/EG van de Raad) 59 VIII. ROEMENIË 1. Inleiding Roemenië was een relatieve laatkomer tussen de Midden- en Oosteuropese landen bij de tenuitvoerlegging van het aanpassings- en hervormingsproces dat vereist is voor de totstandbrenging van een markteconomie. Ondanks een aantal exogene schokken (ineenstorting van de traditionele Sovjetmarkt, de noodzaak van een snelle heroriëntering van de handel, het negatieve effect van het door de VN aan Servië opgelegde embargo, enz. ) waren de macro-economische prestaties van Roemenië in 1995 bemoedigend. De beschikbare gegevens wijzen op een zeer hoge reële groei van het BBP in 1995. De officiële werkloosheid werd teruggedrongen en de hoge inflatie (300% in 1993) werd drastisch verminderd. In 1995 bedroeg de geraamde ratio begrotingstekort/BBP 2,8%. De consumptieprijzen zijn geliberaliseerd, de handel werd geheroriënteerd op het Westen en de uitvoer groeit snel. De rol van de privé-ondernemingen neemt toe in termen van toegevoegde waarde, werkgelegenheid, kapitalisatie, investeringen en uitvoer. In 1995 kreeg het land weer toegang tot de internationale kapitaalmarkt. Tegelijkertijd kreeg Roemenië te kampen met steeds grotere moeilijkheden om een krap monetair en budgettair beleid te voeren; de handelsbalans en de lopende rekening gingen allebei achteruit, de wisselkoers stabiliseerde zich niet. Eind vorig jaar was er weer een belangrijk verschil (tot 20%) tussen de interbancaire wisselkoers en de (relatief vrije) koers van de wisselkantoren, hetgeen het gevolg was van de overheidsinmenging in de deviezenmarkt. Dit betekent dat Roemenië in feite een dubbel wisselkoersstelsel heeft. De overheid blijft in sterke mate haar toevlucht nemen tot administratieve maatregelen, reglementering en een restrictief vergunningenbeleid, vooral ten aanzien van financiële tussenpersonen en handelsbanken die actief zijn op de valutamarkt. In 1995 daalden de deviezenreserves aanzienlijk ten gevolge van de inspanning van de Centrale Bank om de wisselkoers van de leu te stabiliseren. De tot dusverre bereikte resultaten bij de structurele hervormingen schijnen gemengd, vooral wat betreft de afschaffing van de monopolies voor financiële diensten, de financiële herstructurering en privatisering van staatsbedrijven, verdere verlagingen van de subsidies en verdere liberalisering van de handel. Ondanks vertragingen en een "stop-and-go"-beleid werden in de loop van 1995 uiteindelijk toch een groot aantal besluiten goedgekeurd en het wettelijke en bestuursrechtelijke kader is thans beschikbaar voor de tenuitvoerlegging van het programma in 1996 en daarna. De IMF-evaluatie in november-december 1995 leidde tot de goedkeuring door het Fonds van een verlenging van de huidige stand-by-regeling tot april 1997 en tot de verhoging ervan tot 750 miljoen USD, uit te keren in verscheidene tranches. Tegelijkertijd gaf de Wereldbank het groene licht voor een aanpassingslening voor de financiële sector en het bedrijfsleven (FESAL) ten gunste van Roemenië ten bedrage van 280 miljoen USD. De Gemeenschap besloot de eerste tranche (55 miljoen ecu) van haar macro-economische lening voor een totaalbedrag van 125 miljoen ecu in november 1995 uit te keren. 60 2. Macro-economische ontwikkeling De hoofddoelstelling van het macro-economische programma van de regering voor 1995 was de jaarlijkse inflatie terug te dringen van 62% eind 1994 tot ongeveer 30%, het begrotingstekort te verminderen, de produktie en de export te steunen, de valutamarkt te liberaliseren, de wisselkoers van de leu te stabiliseren en de externe positie van het land te verbeteren. Om deze ambitieuze doelstellingen te bereiken, beloofde de regering een tamelijk restrictief monetair, begrotings- en inkomensbeleid te blijven voeren en tegelijkertijd de structurele hervormingen te bespoedigen en op het marktmechanisme gebaseerde regelende instrumenten op de financiële markt te ontwikkelen. Om de betalingsbalanspositie van het land te versterken en de leu te stabiliseren, was adequate externe financiering vereist in de vorm van financiële steun van het IMF en de Wereldbank, buitenlandse directe investeringen en leningen op de internationale kapitaalmarkt. In dit opzicht werden pogingen gedaan om het vertrouwen van het Westen en de internationale financiële instellingen in het Roemeense beleidsprogramma en in de economische vooruitzichten van het land op middellange termijn te vergroten. Hoewel de economische resultaten van Roemenië in 1995 in verscheidene opzichten positief bleven, vorderden de structurele hervormingen slechts traag. De algemene situatie werd problematischer tegen het einde van het jaar, toen opnieuw een groot verschil tussen de officiële en de door de markt bepaalde wisselkoers ontstond; de deviezenreserves krompen verder in, de externe positie van het land verzwakte ernstig en het vertrouwen in de leu verminderde sterk. De reële groei van het BBP bedroeg in 1995 6,9% (tegen 1,3% en 3,9% in respectievelijk 1993 en 1994). De industriële produktie nam toe met 8,9%, de landbouw met 4,9% en de bouw met 11,9%. De arbeidsproduktiviteit per uur steeg in 1995 met 15% ten opzichte van dezelfde periode van het voorgaande jaar. De werkloosheid daalde van 11% begin 1995 tot 9,3% eind december. Dit kwam grotendeels doordat de werkgelegenheid zich verplaatste naar de landbouwsector, die een belangrijk deel van de uit de industrie vrijgekomen arbeidskrachten lijkt te hebben opgenomen. Dit kan nauwelijks als een duurzame tendens worden beschouwd gezien het lage produktiviteitsniveau van de landbouwsector, waar reeds meer dan 30% van de totale beroepsbevolking werkzaam is. De inflatie werd aanzienlijk teruggedrongen van 62% per jaar in 1994 tot 33,3% in 1995. De consumptieprijzen stegen echter veel sneller in het laatste kwartaal van het jaar, deels in het licht van seizoensfactoren en deels door het feit dat niet-inflatoire economische groei niet duurzaam kan zijn zonder ingrijpende structurele aanpassingen. In 1995 bleef het begrotingstekort beperkt tot 2,8% van het BBP ten gevolge van bestuurlijke beslissingen die erop gericht waren de directe lopende overheidsuitgaven te besnoeien, de financiële overdrachten van de overheid naar verliesgevende ondernemingen te beperken en de belastingopbrengsten te verhogen na de tenuitvoerlegging van een belastinghervorming in 1994. Er bestaat nog steeds een belangrijk quasi-begrotingstekort in de vorm van preferentiële leningen van de Centrale Bank en staatsbanken aan verliesgevende staatsbedrijven. Er werden ook een aantal autonome extra-budgettaire fondsen ingesteld. 61 In 1995 verslechterde de externe positie van Roemenië. Het handelsbalanstekort lag rond de 1,3 miljard USD, dat is meer dan tweemaal het tekort van 1994 (582 miljoen USD). Het tekort steeg ondanks een toch veelbelovende uitbreiding van de export, die met ongeveer 22% toenam ten opzichte van 1994. De invoer steeg echter met iets meer dan 32% veel sterker, hetgeen kwam doordat er meer vraag was naar westerse industrieprodukten en kapitaalgoederen alsmede energie, vooral van de zijde van verliesgevende overheidsondernemingen. In overeenstemming met de zwakker wordende lopende rekening (die een tekort van 4,4% van het BBP vertoonde) in 1995 daalden de deviezenreserves tot 2,7 miljard USD aan het einde van het jaar, dat is de waarde van minder dan twee maanden invoer, terwijl het niveau aan het begin van het jaar nog overeenkwam met ongeveer vier maanden invoer. De buitenlandse directe investeringen door middel van samenwerkingsverbanden begonnen weer aan te trekken in het derde kwartaal van 1995. De buitenlandse investeringen in 1995 waren echter teleurstellend met nieuwe stromen rond 400 miljoen USD tegen 500 miljoen in 1994. In 1995 slaagde Roemenië er ook in weer toegang tot de internationale financiële markt te krijgen door een reeks consortiale leningen die werden overtekend. De buitenlandse schuld van Roemenië blijft relatief laag. Eind 1995 was de buitenlandse schuld op middellange en lange termijn gematigd gestegen van 4,5 miljard USD aan het einde van het voorafgaande jaar tot 5,3 miljard USD. Het monetaire en budgettaire beleid vertoonde in 1995 een nogal wisselend beeld. Het restrictieve beleid, waaraan de meeste van de positieve resultaten te danken waren, vooral de daling van de inflatie en de relatieve stabiliteit van de leu in de eerste helft van het jaar, werd in de loop van 1995 enigszins verruimd. Met het oog op de onderhandelingen over de verlenging van de stand-by-regeling van het IMF gingen de autoriteiten gedurende de laatste twee maanden van 1995 echter weer een krapper monetair beleid voeren, vooral door een sterke verhoging van de herfinancieringsrente, en dienden zij een afgeslankte ontwerp-begroting voor 1996 in. De Nationale Bank van Roemenië (NBR) verstrekt nog preferentieel krediet ("geleid krediet") voor de landbouwsector, de export en energie tegen een rente van 35%. De tenuitvoerlegging van kredietbeheersingsmaatregelen door de monetaire autoriteiten maakte dat de handelsbanken moeilijker toegang kregen tot de herfinanciering van de Centrale Bank, waardoor hun fianciële positie werd verzwakt. De daaropvolgende besnoeiing op de kredietverlening leidde tot een aanzienlijke toename van de betalingsachterstanden op ondernemingsniveau. De voortdurende overheidsinmenging in de deviezenmarkt gedurende het gehele jaar 1995 en de tijdelijke maatregelen die door de monetaire autoriteiten in maart 1996 werden genomen ter beperking van het aantal banken dat op de valutamarkt mag opereren, gaven aanleiding tot ernstige bezorgdheid. Momenteel bestaat er de facto een dubbel mechanisme tot vaststelling van de wisselkoers en het volume van de dagelijkse valutatransacties op de interbancaire markt daalde sterk in het eerste kwartaal van 1996. 62 3. Structurele hervormingen Het wegwerken van de betalingsachterstanden en het opleggen van financiële discipline aan verliesgevende staatsbedrijven vormden hoofddoelstellingen van het programma voor economische stabilisatie en herstructurering van Roemenië voor 1995. Een aantal grote staatsbedrijven en "Regies autonomes" werden geselecteerd voor streng financieel toezicht. Deze maatregelen omvatten uitsluiting uit het bankstelsel, onderhandelingen over een akkoord met hun schuldeisers en opstelling en tenuitvoerlegging van plannen voor financieel herstel. Ook werd overwogen de programma's voor standaardprivatisering en grootschalige privatisering te bespoedigen. De tot dusverre bereikte resultaten zijn van voorlopige aard en moeilijk te beoordelen wegens een aantal vertragingen bij de tenuitvoerlegging van de programma's, groeiende financiële problemen, en administratieve ondoeltreffendheid. Het totaalbeeld is echter nogal teleurstellend. In maart 1995 hechtte het Parlement zijn goedkeuring aan de insolventiewetgeving waarop al zo lang werd gewacht. De wet opent de mogelijkheid tot procedures buiten de rechtbank om voor akkoorden tussen crediteuren en debiteuren en zo nodig kunnen faillissementsprocedures worden ingeleid, terwijl ook voldoende ruimte wordt geboden voor reddingsoperaties. De grote staatsbedrijven die nog steeds de economie beheersen, blijven deels verborgen quasi-subsidies ontvangen, zoals rentetarieven onder de markt en geleide kredieten. Indien deze naar behoren zouden worden verantwoord, zou dit het overheidstekort doen stijgen, en zou duidelijk blijken dat in feite een minder restrictief begrotingsbeleid wordt gevoerd. Voorts worden staatsbedrijven die niet in staat zijn de rente en aflossingen op hun schulden te betalen, zelden tot liquidatie gedwongen, hetgeen bijdraagt tot de inefficiëntie van de financiële sector. Het aantal geprivatiseerde ondernemingen is gestegen, maar aan het einde van het jaar waren slechts een derde van de kleine ondernemingen en 6% van de grote geprivatiseerd. De respons van het publiek op het grootscheepse privatiseringsprogramma dat medio 1995 van start ging, was slechter dan verwacht, waardoor de autoriteiten zich gedwongen zagen de uiterste termijn voor inschrijving te verlengen. De burgers kunnen nu hun vouchers direct beleggen in ondernemingen tot eind maart 1996, of in het Fonds voor privé-eigendom tot eind april. De procedure voor de privatisering van twee van de vijf grote staatsbanken had in 1995 moeten beginnen, maar werd uitgesteld tot 1996 en tot dusverre werd slechts één bank hiervoor voorgedragen, de Roemeense Ontwikkelingsbank. 4. Verlening van macro-financiële bijstand Nadat Roemenië in principe overeenstemming met het IMF had bereikt over een nieuw programma voor 1994/1995, verzochten de Roemeense autoriteiten de EU en de G-24 om verdere macro-financiële bijstand tekort van 275 miljoen USD, welk bedrag nodig was voor dit programma. De toezeggingen van de EU/G-24 beliepen circa 219 miljoen USD, ofwel bijna 80% van het resterende financieringstekort, waaronder verdere macro-financiële bijstand van de EU voor een bedrag van 125 miljoen ecu, te verlenen in twee tranches, waartoe de Raad op 20 ter dekking van het resterende 63 juni 1994 besloten had13. In december 1994 bereikte de Commissie overeenstemming met de Roemeense autoriteiten over de macro-economische voorwaarden die aan de uitkering van de lening werden verbonden. De uitkering van de eerste tranche (55 miljoen ecu) werd echter uitgesteld wegens tekortkomingen in het beleid bij de tenuitvoerlegging van het programma in het eerste kwartaal van 1995. Begin juli bereikten de Roemeense autoriteiten overeenstemming met het IMF, waardoor de weg werd vrijgemaakt voor de voltooiing van de eerste evaluatie van het programma, die uiteindelijk in november/december 1995 plaatsvond. De eerste tranche van de EU-lening werd in november 1995 uitgekeerd. De vrijgave van de tweede tranche (70 miljoen ecu) is afhankelijk gesteld van de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van specifieke maatregelen tot structurele hervorming, waaronder vooruitgang bij de privatisering, financiële herstructurering van verliesgevende ondernemingen en hervormingen van het bankwezen, waarmee de Roemeense autoriteiten hebben ingestemd in het Memorandum van Overeenstemming. 13 Besluit van de Raad 94/369/EG 64 IX. DE SLOWAAKSE REPUBLIEK 1. Inleiding De ontbinding van de Tsjechische en Slowaakse Federatieve Republiek (TSFR) op 1 januari 1993 had een aantal negatieve gevolgen voor de Slowaakse economie op een moment dat deze nog leed onder de schok die veroorzaakt werd door de ontmanteling van de Raad voor Wederzijdse Economische Bijstand en te kampen had met de moeilijkheden die gepaard gaan met de overgang naar een markteconomie. De ontbinding van de federatie hield in het bijzonder in dat aanzienlijke begrotingsoverdrachten uit de Tsjechische Republiek wegvielen, de handel met de Tsjechische Republiek werd ontwricht, de toegang van Slowakije tot de internationale kapitaalmarkten werd beperkt, en tegelijkertijd speculatie tegen de Slowaakse kroon ontstond waardoor de Slowaakse officiële deviezenreserves nagenoeg uitgeput raakten. Tegen deze achtergrond bereikte de Slowaakse regering medio 1993 overeenstemming met het IMF over een programma voor macro-economisch stabilisatie voor de rest van dat jaar, dat geschraagd werd door de goedkeuring in juli 1993 van een eerste trekking ten bedrage van 64,4 miljoen SDR in het kader van de Systemic Transformation Facility (STF) van het IMF. Daarnaast verstrekte de Wereldbank in november 1993 een lening voor economisch herstel ten belope van 80 miljoen USD aan Slowakije. In juli 1994 hechtte het IMF zijn goedkeuring aan een stand-by-krediet met een looptijd van 20 maanden en een tweede trekking in het kader van de STF voor een totaalbedrag van 180 miljoen SDR ter ondersteuning van een meer algemeen economisch programma voor 1994/1995. Daarnaast begon de Wereldbank besprekingen over een mogelijke lening voor de aanpassing van het bedrijfsleven en de financiële sector (Enterprise and Financial Sector Adjustment Loan (EFSAL)). Ter ondersteuning van dit programma keurde de Raad van de EU op 22 december 199414 een besluit goed waarbij macro-financiële bijstand aan de Slowaakse Republiek tot 130 miljoen ecu, als onderdeel van een initiatief van de G-24 naar aanleiding van het verzoek van de Slowaakse autoriteiten om aanvullende bijstand. Andere leden van de G- 24 deden verdere toezeggingen ten belope van 87,3 miljoen USD. ter beschikking werd gesteld voor een bedrag 2. Macro-economische ontwikkeling De in 1994 begonnen verbetering van de macro-economische situatie zette zich in 1995 in hoger tempo voort. De bedrijvigheid herstelde zich sneller, waarbij het reële BBP met maar liefst 7,4% groeide en de industriële produktie met naar raming 8,4%. De binnenlandse vraag verving de netto-uitvoer als de drijvende kracht achter de economische expansie. De toename van de binnenlandse vraag werd echter grotendeels veroorzaakt door het particuliere verbruik en de voorraadvorming. De investeringen in vaste activa, die sinds het begin van het overgangsproces voortdurend sterk waren gedaald, stegen in 1995 vrijwel niet. Het economische herstel werd ook weerspiegeld in een daling van de werkloosheid van 15,2% in januari 1995 tot 13,7% in februari 1996. 14 Besluit van de Raad 94/939/EG. 65 Ondanks deze sterke groei bleef de inflatie omlaag gaan. De inflatie, gemeten aan het consumptieprijzen-indexcijfer (CPI) op jaarbasis, is gedaald van 11,7% in december 1994 tot slechts 6,1% in maart 1996, de laagste inflatie in alle landen die in de overgangsfase naar een markteconomie verkeren. De reële lonen bleven in 1995 sterk stijgen (in de industriële sector met ongeveer 6%), maar dit wordt in belangrijke mate gecompenseerd door sterke produktiviteitsverhogingen. De vermindering van de inflatie bleef ondersteund worden door een restrictief macro-economisch beleid. Doordat de opbrengsten van de BTW en de inkomstenbelasting de verwachtingen overtroffen, vertoonde de staatsbegroting eind 1995 een tekort van slechts 8,3 miljard SKK, dat is veel minder dan de geplande 21 miljard SKK. Tegelijkertijd werd het overschot van de totale overheid geraamd op ongeveer 0,5% van het BBP, in vergelijking met een tekort van 1,4% van het BBP in 1994 en 7,6% van het BBP in 1993. Ook het monetaire beleid bleef relatief krap, zij het iets ruimer dan in 1994. De netto binnenlandse tegoeden van het bankstelsel groeiden in 1995 met 5%, ongeveer zoals gepland. De geldhoeveelheid (M2) groeide echter sneller dan gepland door de snelle uitbreiding van de netto buitenlandse tegoeden, die weer een gevolg was van het feit dat de betalingsbalanssituatie beter was dan verwacht. M2 is naar raming met 20,8% toegenomen, terwijl het streefcijfer 10% bedroeg. In overeenstemming met haar instrumenten om de beleid om steeds meer gebruik geldhoeveelheid te beheersen, schafte de Nationale Bank van Slowakije (NBS) in januari 1996 alle resterende kredietplafonds voor de banken af. te maken van indirecte Na de opmerkelijke verbetering van 1994 bleef de Slowaakse betalingsbalans in 1995 vooruitgaan. De lopende rekening, die van een tekort van 5,4% van het BBP in 1993 op een overschot van 5,7% van het BBP in 1994 was gekomen, vertoonde in 1995 een nieuw overschot van 4,3% van het BBP. De ontwikkeling van de handelsbalans in de eerste maanden van 1996 wijst er echter op dat het overschot in 1996 zal blijven verminderen ten gevolge van de hoge binnenlandse vraag. De kapitaalrekening verbeterde in 1995 eveneens met een totale netto kapitaaltoevloed van bijna 1 miljard USD in vergelijking met 130 miljoen USD in 1994. De voornaamste factor achter deze stijging van de netto kapitaaltoevloed was het feit dat de Slowaakse ondernemingen en banken veel meer in het buitenland gingen lenen. Ook het strakke beheer van de interbancaire liquiditeit door de NBS heeft in combinatie met de kennelijke stabiliteit van de Slowaakse kroon (en in de eerste helft van 1995 de verwachting dat deze zou revalueren ten opzichte van de Tsjechische kroon) geleid tot enige toevloed van kortlopend kapitaal. De buitenlandse directe investeringen bleven echter laag, deels doordat er onzekerheid bestond over de marktgerichte hervormingen van de regering en vooral over de privatisering (zie hieronder). De toegang van Slowakije tot de internationale kapitaalmarkten werd vergemakkelijkt door achtereenvolgende opwaarderingen van de kredietbeoordelingen van Slowakije. In mei 1995 kende Moody's een investment grade-waardering (Baa3) aan Slowakije toe. Standard & Poor's verhoogde de waardering van Slowakije in april 1995 (van BB* tot BB+) en opnieuw in april 1996 (tot BBB", een investment grade-waardering). Slowakije werd aldus een van de weinige landen in overgang die kunnen bogen op investment grade-waarderingen van de toonaangevende rating-bureaus in de VS. 66 Deze gunstige ontwikkelingen op zowel de lopende rekening als de kapitaalrekening hebben geleid tot een belangrijke toename van de internationale reserves. De officiële reserves (inclusief goud) stegen van 1,75 miljard USD eind 1994 tot 3,4 miljard USD eind 1995. Dit vertegenwoordigt een comfortabel niveau van ongeveer vier maanden invoer. Gedurende dezelfde periode zijn de reserves van het gehele bankstelsel toegenomen van 3,1 miljard USD tot 5 miljard USD. Na een devaluatie van de Slowaakse kroon met 10% in juli 1993 is de wisselkoers van de kroon stabiel gehouden ten opzichte van een mand van westerse valuta's. In juli 1994 werd het aantal valuta's in de mand teruggebracht van vijf tot twee (de Duitse mark en de USD). Met het oog op de opheffing van het bilaterale clearingstelsel met de Tsjechische Republiek in oktober 1995 werd de Slowaakse kroon met 5% gerevalueerd ten opzicht van de Tsjechische munt. In januari 1996 werd de fluctuatieband rond de spilkoers vergroot van ± 1,5% tot ± 3%. Slowakije erfde van de Tsjechoslowaakse Federatie een relatief lage buitenlandse schuld. Hoewel de schuld- en de schulddienstratio hoger zijn geworden sinds het land onafhankelijk werd, blijven zij op redelijke niveaus. De schuld/BBP-ratio is gestegen van 25,7% begin 1993 tot 33,8% in oktober 1995. De schulddienst/exportratio steeg van 3,3% in 1992 tot naar raming 9,5% in 1995. 3. Structurele hervormingen De Slowaakse autoriteiten hechtten in het voorjaar van 1994 hun goedkeuring aan een plan om de privatisering te bespoedigen door meer gebruik te maken van de voucherregeling. In november 1994 hadden ongeveer 3,5 miljoen burgers zich opgegeven om vouchers te kopen. De in december 1994 gevormde nieuwe Slowaakse regering besloot echter in juni 1995 met de voucherregeling te stoppen. In plaats van aandelen in staatsbedrijven ontvingen de Slowaakse burgers die vouchers hadden gekocht, rentedragende obligaties met een looptijd van vijf jaar die waren uitgegeven door het Nationale Eigendomsfonds. In januari 1996 werden dergelijke obligaties voor een totaalbedrag van 33,3 miljard SKK (of het equivalent van ongeveer 8% van het BBP) uitgegeven. Dit nieuwe plan impliceert niet alleen een nieuwe vertraging van het privatiseringsproces, maar zou ook negatieve gevolgen voor de overheidsfinanciën kunnen hebben, vooral omdat de totale marktwaarde van de aandelen die voor privatisering door middel van vouchers waren bestemd, waarschijnlijk veel lager is dan de totale nominale waarde van de door het Nationale Eigendomsfonds uitgegeven obligaties. het nieuwe privatiseringsbeleid wordt De beslissing om met de voucherregeling te stoppen, maakt deel uit van een door de huidige regering aangekondigde meer algemene ombuiging Van het privatiseringsbeleid. In op standaard-privatiseringsmethoden. De directe verkopen (voornamelijk aan bedrijfsleiders en werknemers) zijn sinds medio 1995 goed op gang gekomen, maar staan bloot aan kritiek wegens gebrek aan doorzichtigheid. Een ander belangrijk element van het nieuwe privatiseringsbeleid is het besluit van de regering, dat is terug te vinden in de in juli 1995 aangenomen wet nr. 175, om 29 zogenoemde "belangrijke ondernemingen" (waaronder de grote nutsbedrijven telecommunicatiesector alsmede wapenfabrieken) permanent in staatseigendom te houden. Aangezien het leeuwedeel van de "belangrijke ondernemingen" oorspronkelijk waren opgenomen in de voucherregeling in de energie- en de gelegd accent het 67 van 1994, is de totale boekwaarde van de ondernemingen die waren voorgedragen voor privatisering tijdens de tweede golf van grootschalige privatisering, door deze maatregel effectief met ongeveer 35% verminderd. Wet nr. 175 geeft de Staat ook een vetorecht bij belangrijke besluiten in 45 zogenoemde "strategische ondernemingen" (waaronder de grootste industriële ondernemingen) en houdt tevens in dat de uitoefening van de eigendomsrechten van de Staat over "strategische ondernemingen" teruggaat van het Nationaal Eigendomsfonds naar de oprichtende ministeries. Deze besluiten betreffende "strategische ondernemingen" zouden een remmende invloed kunnen hebben op zowel de privatisering als de herstructurering van deze ondernemingen. Het onderdeel van wet nr. 175 waarbij het de Staat wordt toegestaan "gouden aandelen" in "strategische ondernemingen" te behouden (of terug te verwerven) werd echter ongrondwettelijk verklaard door het Slowaakse Constitutionele Hof. Wat het Slowaakse financiële stelsel betreft, is nog belangrijke voortgang nodig met betrekking tot het vraagstuk van slechte leningen, privatisering en de bevordering van de mededinging. In juli 1995 werden strengere regelingen van kracht betreffende de classificatie van slechte leningen en de vorming van voorzieningen daarvoor. Omdat de regering bezorgd was over de negatieve gevolgen voor de begroting, kwamen er tot dusverre geen wijzigingen van de fiscale wetgeving die inhielden dat voorzieningen voor slechte leningen volledig fiscaal aftrekbaar zouden worden voor de banken, een maatregel die de autoriteiten oorspronkelijk voor eind 1994 hadden gepland. In januari 1996 kondigde de regering aan dat zij voornemens was in 1996 haar meerderheidsdeelnemingen in de grootste spaarbank van het land (Slovenska Sporitelna), de twee grootste handelsbanken (VUB en IRB) en de grootste verzekeringsmaatschappij (Slovenska Poistovna) te verkopen. In februari 1996 nam het parlement een nieuwe bankwet aan waarbij de toezichtbevoegdheden van de NBS werden versterkt. door aanleiding van misbruiken onregelmatigheden Naar sommige en beleggingsprivatiseringsfondsenen beleggingsmaatschappijen beperkte het Ministerie van Financiën in de eerste helft van 1995 de operaties van verscheidene daarvan. Bovendien werd in juli 1995 nieuwe wetgeving vastgesteld om de doorzichtigheid van en de controle op hun werkzaamheden de beleggingsprivatiseringsfondsen beter te beschermen. Helaas zullen de nieuwe regelingen, in combinatie met de afschaffing van de voucherregeling, ook de rol van de beleggingsprivatiseringsfondsen in het bestuur van ondernemingen beperken. Met name zal vanaf eind 1996 de maximum-deelneming die een beleggingsprivatiseringsfondsin een bepaalde onderneming mag hebben, worden teruggebracht van 20% tot 10% van het kapitaal van de onderneming. aandeelhouders verbeteren en de van te Onder druk van de EU en de WTO verlaagden de Slowaakse autoriteiten de toeslag van 10% op de invoer van consumptiegoederen, die in maart 1994 was ingesteld, vanaf half juli 1996 tot 7,5%. Na beraadslagingen in het Betalingsbalanscomité van de WTO hebben de Slowaakse autoriteiten aangekondigd dat zij de toeslag eind 1996 zullen afschaffen. Op 1 oktober 1995 werd een nieuwe wet op de deviezen van kracht. De Slowaakse kroon werd volledig inwisselbaar gemaakt voor transacties op de lopende rekening, en het bilaterale clearingstelsel met de Tsjechische Republiek dat sinds begin 1993 in stand was gehouden, werd opgeheven. De autoriteiten zijn ook van plan bepaalde beperkingen op het kapitaalverkeer geleidelijk te versoepelen. 68 De meeste prijzen in Slowakije zijn geliberaliseerd. Het aandeel van de artikelen waarvoor nog gereglementeerde prijzen gelden, vertegenwoordigt slechts ongeveer 5% van de totale omzet. Het gaat hierbij om energie (elektriciteit, gas, verwarming en aardolie), water, farmaceutische produkten, huren, telefoon en openbaar vervoer. De door de gezinshuishoudingen betaalde prijzen voor elektriciteit, gas en verwarming zijn lang niet kostendekkend. In het kader van de leningen voor economisch herstel van de Wereldbank en van de stand-by-programma's van het IMF hadden deze tarieven moeten worden verhoogd, maar dat is niet gebeurd. 4. Verlening van macro-financiële bijstand Slowakije haalde alle macro-economische doelstellingen en performance-criteria die met het IMF overeengekomen werden in het kader van het stand-by-programma 1994/1995. Omdat echter niet werd voldaan aan de voorwaarden inzake structurele hervormingen, kon de oorspronkelijk voor maart 1995 geplande evaluatie halverwege het programma niet met succes worden afgesloten. De voornaamste reden hiervoor werd gevormd door de vertragingen en de daaropvolgende ombuigingen van het beleid op het gebied van de p r i v a t i s e r i n g, waaronder aandelen-voor-vouchersregeling en de vervanging daarvan door het plan dat gebaseerd is op de uitgifte van obligaties van het Nationaal Eigendomsfonds. De autoriteiten slaagden er ook niet in te voldoen aan de voorwaarden betreffende de verlening van tijdelijke volledige belastingaftrek voor door banken gevormde voorzieningen voor slechte leningen, de aanpassing van de energieprijzen en de afschaffing van de invoertoeslag. De trage formulering en het gebrek aan stabiliteit van het privatiserings- en het overige structuurbeleid bracht de Wereldbank er ook toe de besprekingen over een EFSAL in april 1995 af te breken. onverwachte stopzetting van de de In mei 1995 voerden de diensten van de Commissie besprekingen met de Slowaakse autoriteiten over de aan de tenuitvoerlegging van de EU-leningfaciliteit te verbinden voorwaarden voor de economische politiek. Tijdens de besprekingen werd echter onvoldoende vooruitgang gemaakt, aangezien de Slowaakse autoriteiten zich weinig flexibel opstelden met betrekking tot de door de Commissie bepleite maatregelen, met name de vroegtijdige geleidelijke afschaffing van de invoertoeslag van 10%, de aanpassing van de energieprijzen en de noodzaak te voorkomen dat de nieuwe regelingen betreffende beleggingsprivatiseringsfondsen afbreuk doen aan hun invloed op het bestuur van de bedrijven. De hervatting van de besprekingen werd gecompliceerd door de in juni 1995 bekendgemaakte besluiten van de regering betreffende de privatisering, waaronder met name de stopzetting van de aandelen-voor-vouchers-regeling, die door de Commissie werd beschouwd als een essentiële voorwaarde voor de effectieve uitkering van de bijstand. Zoals hierboven opgemerkt, maakte de macro-economische en vooral de betalingsbalanssituatie van Slowakije ondertussen een opmerkelijke ommekeer door. Gezien de verbetering van de externe positie deelde de Slowaakse regering mee geen gebruik te willen maken van de resterende tranches van het IMF-stand-by-krediet. totaal slechts de eerste Uiteindelijk deed Slowakije 32,2 miljoen SDR) in het kader van deze stand-by-regeling, die in maart 1996 afliep. trekkingen twee (in 69 In deze context hechtte de Commissie op 23 januari 1996 haar goedkeuring aan een voorstel voor een besluit van de Raad tot intrekking van het besluit van 1994 tot toekenning van macro-financiële bijstand aan Slowakije. Verwacht wordt dat dit besluit in 1996 door de Raad zal worden vastgesteld. Wat betreft de verstrekking van de aanvullende macro-financiële bijstand die door de andere leden van de G-24 was toegezegd, zij opgemerkt dat Japan begin mei 1995 de toegezegde bijstand van 60 miljoen USD vrijgaf. Dit geschiedde in de vorm van een lening van de Japanse Exim Bank als cofinanciering naast de lening voor economisch herstel van de Wereldbank. Ten tijde van de opstelling van dit verslag hadden geen uitkeringen van andere donors plaatsgevonden. 70 X. OEKRAÏNE 1. Inleiding De voortdurende strijd tussen hervormers en conservatieve krachten blijft de economische politiek kenmerken en vertraagt de voortgang van de economische hervorming in Oekraïne. In de tweede helft van 1995 liet de uitvoering van het beleid verscheidene malen te wensen over, waardoor de wisselkoers zwakker werd en de streefcijfers voor de begroting en de inflatie niet werden gehaald. Daarom schortte het IMF de uitvoering van zijn stand-by-regeling in december op (uiteindelijk werd deze regeling begin 1996 beëindigd). Niettemin vorderde de stabilisatie in 1995 aanzienlijk: het tempo van de economische achteruitgang werd gehalveerd van - 23% in 1994 tot - 11,8%, de inflatie en het tekort van de totale overheid werden verminderd, en de handelsbalans verbeterde. De structurele hervormingen gingen eind 1994 van start en er werden enige resultaten bereikt, vooral bij de liberalisatie van de prijzen en de handel en meer onlangs bij de kleinschalige privatisering. De grootschalige privatisering en de herstructurering vorderden echter traag en de buitenlandse directe investeringen zijn nog te verwaarlozen. Ten gevolge van fouten bij de uitvoering van het beleid en trage structurele hervormingen alsmede slechte weersomstandigheden zal de groei zich naar verwachting pas in 1997 herstellen. 2. Macro-economische ontwikkeling in combinatie met Pas drie jaar na de onafhankelijkheid van het land werd in Oekraïne in oktober 1994 eindelijk met economische hervormingen begonnen. Na zijn verkiezing voerde President Kuchma een programma voor de liberalisatie van de prijzen, de handel en de wisselkoers subsidieverlagingen en een vermindering van de in, overheidsinmenging. Er werd een krapper begrotingsbeleid vastgesteld, geschraagd door een restrictief monetair beleid. Dankzij het programma kon de snelle economische achteruitgang worden afgeremd. Medio 1995 was de maandelijkse inflatie teruggebracht tot ongeveer 5%, de wisselkoers van de karbovanets (de tijdelijke munt van Oekraïne) gestabiliseerd, waren internationale reserves opgebouwd en leek een stabilisatie van de produktie op korte termijn mogelijk. President Kuchma en Eerste Minister Marchuk hadden echter nog steeds te kampen met een conservatieve meerderheid in het parlement, die erin slaagde een aantal hervormingsmaatregelen uit te stellen of zelfs te annuleren. Voorts rees in de zomer van 1995 twijfel over de wil van de regering om het veranderingsproces voort te zetten. De regering moedigde de handelsbanken aan hun kredieten aan insolvente ondernemingen op te voeren, de subsidies aan ondernemingen werden verhoogd en de hoog opgelopen aardgasschulden van het bedrijfsleven werden nog steeds uit de begroting betaald. De monetaire financiering van het tekort was ook hoger dan verwacht. Daardoor werd de karbovanets weer zwakker en werden de voor het einde van het jaar vastgestelde streefcijfers voor de begroting en de inflatie niet gehaald. Omdat de structurele hervorming ook aansleepte, besloot het IMF in december 1995 een besluit over de uitkering van de vierde tranche van de stand-by-regeling uit te stellen. Hoewel Oekraïne in de winter 1995/96 niet in staat was de doelstellingen van zijn stabilisatieprogramma na te leven, vorderde de stabilisatie in 1995 aanzienlijk. Het tempo 71 van de economische achteruitgang werd gehalveerd van - 23% in 1994 tot - 11,8% in 1995, met vóór augustus zelfs enkele verbeteringen van maand tot maand. Thans wordt verwacht dat het BBP in 1996 zal blijven dalen alvorens zich in 1997 te stabiliseren op een produktieniveau van ongeveer 40% van het niveau vóór de overgang. Wegens het groeiende belang van de informele sector vormen de officiële cijfers echter wellicht een onderschatting van de werkelijke vooruitgang van de bedrijvigheid. De jaarlijkste inflatie werd teruggebracht van 401% in december 1994 tot 182% eenjaar later. Voor 1996 wordt een verdere verbetering verwacht. Hoewel de verschillende informatiebronnen sterk uiteenlopen over de betekenis en het niveau van de handelsbalans, wijzen zij alle op een verbetering in 1995 ten gevolge van de toenemende export, vooral naar niet tot de voormalige Sovjet-Unie behorende landen, en de stagnerende invoer. De geregistreerde werkloosheid in Oekraïne blijft met ongeveer een half procent van de beroepsbevolking extreem laag. De werkelijke werkloosheid kan echter veel hoger zijn, aangezien de verborgen werkloosheid in grote staatsbedrijven en bij de overheid hoog blijft en vele in moeilijkheden verkerende ondernemingen hun personeel aanhouden, maar met onbetaald verlof sturen. De lonen stegen in 1995 over het algemeen vrij snel. De reële lonen stegen met 12% en de gemiddelde loonsverhoging in de overheidssector bedroeg in de eerste helft van 1995 reëel ongeveer 50%, waardoor de lonen op hetzelfde niveau kwamen als in het bedrijfsleven en aldus de begroting en de inflatie zwaarder onder druk kwamen te staan. De overheidsbegroting voor 1995 was erop gericht het kastekort terug te brengen van 8,6% van het BBP in 1994 tot 3%. Het werkelijke resultaat lag waarschijnlijk rond 4%, vooral door te hoge overheidsuitgaven. Deze overschrijding is nog aanzienlijker wanneer in aanmerking wordt genomen dat de overheid opnieuw een aantal betalingsachterstanden voor de energie-invoer opliep die niet zichtbaar zijn in het bedrag van het tekort op kasbasis. 3. Structurele hervormingen Vóór 1994 boekte Oekraïne weinig of geen vooruitgang met de structurele hervormingen. Na zijn verkiezing vaardigde President Kuchma in november 1994 een decreet uit om te beginnen met een grootschalig privatiseringsprogramma door middel van vouchers en stelde hij als doel dat 8. 000 (van de 18. 000) middelgrote en grote ondernemingen in 1995 moesten worden geprivatiseerd. Ten gevolge van organisatieproblemen, oppositie van het parlement en de plaatselijke bureaucratie, te hoge reserveringsprijzen, de uitsluiting van buitenlandse beleggers en het gebrek aan vertrouwen bij het grote publiek werden echter slechts 2. 700 bedrijven daadwerkelijk te koop aangeboden en werd van slechts 1. 500 van deze bedrijven de meerderheid van de aandelen effectief verkocht. Dit gebrek aan vooruitgang is vooral zorgwekkend in de belangrijke landbouwsector. Voortdurende onenigheid tussen de president en het parlement over de wijze waarop te werk diende te worden gegaan, heeft alle vooruitgang van betekenis verhinderd. Tot voor kort bleef de voortgang met betrekking tot kleinschalige privatisering ook beperkt. De gunstige effecten van nieuwe maatregelen die eind 1994 werden ingevoerd, werden pas in het derde kwartaal van 1995 merkbaar. Daardoor moesten een belangrijk aantal kleine 72 ondernemingen in 1996 nog worden geprivatiseerd, hoewel het oorspronkelijk de bedoeling was deze operatie eind 1995 af te sluiten. Door de beperkte voortgang bij de privatisering en het ontbreken van buitenlandse directe investeringen blijft de herstructurering van de ondernemingen aanslepen. De oude monopolistische structuur van de economie is nog alom tegenwoordig, vooral in de zware industrie en in de chemische en de farmaceutische sector. Doordat geleide bankkredieten en belangrijke subsidies blijven toevloeien, zijn de meeste ondernemingen nauwelijks aan budgettaire beperkingen gebonden. Voorts stapelen de betalingsachterstallen tussen ondernemingen zich in hoog tempo op en hoewel er een faillissementswetgeving bestaat, wordt deze niet doeltreffend ten uitvoer gelegd. 4. Verlening van macro-financiële bijstand in één De EU-lening van 85 miljoen ecu waartoe op 22 december 1994 was besloten tranche worden uitgekeerd op voorwaarde dat een (94/940/EG), zou stand-by-overeenkomst met het IMF zou worden gesloten, het plan van aanpak voor nucleaire veiligheid in Oekraïne van de EU/G-7 snel ten uitvoer zou worden gelegd en vooruitgang zou worden geboekt bij de structurele hervormingen. Na grote vertragingen die aan Oekraïne waren te wijten, werd deze lening in december 1995 eindelijk uitgekeerd. Gezien de dringende financiële behoeften van Oekraïne en tegen de achtergrond van verdere inspanningen van de Oekraïense autoriteiten om de economische hervorming voort te zetten, besloot de Raad op 23 oktober 199515 Oekraïne te voorzien van verdere communautaire macro-financiële bijstand in de vorm van een tweede lening van ten hoogste 200 miljoen ecu, die een aanvulling zou vormen op de financiële bijstand van de internationale financiële instellingen en andere bilaterale donors. Besluit van de Raad 95/442/EG 43 ISSN 0254-1513 COM(96) 695 def. DOCUMENTEN NL il Catalogusnummer : CB-CO-96-704-NL-C ISBN 92-78-13752-9 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg