title: Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου που τροποποιεί την απόφαση 819/95/ΕΚ για τη θέσπιση του προγράμματος κοινοτικής δράσης ΣΩΚΡΑΤΗΣ

eurovoc_concepts:
European cooperation
action programme
education policy
student mobility

formats: html pdf pdfa1b print

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλ«ς, 14. 03 1997 COM(97) 99 τελικό 97/0103 (COD) ΣΩΚΡΑΤΗΣ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΚΘΕΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟ 1995 ΚΑΙ 1996 Τίρδταση απόφασης του Ευρωπαΐκοΰ και του Συμβουλίου Κοινοβουλίου που τροποποιεί την απόφαση 819/95/ΕΚ γ ια τη θέσπιση του προγράμματος κοινοτικής δράσης ΣΩΚΡΑΤΗΣ (υποβληθείσες από την Επιτροπή) ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟ Υ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΣ ΣΩΚΡΑ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Erasmus) Δράση 1 Επιδοτήσεις στα πανεπιστήμια για δραστηριότητες ευρωπαϊκής διάστασης - Θεσμικές συμβάσεις (οργάνωση της κινητικότητας των σπουδαστών, κινητικότητα διδακτικού προσωπικού, σύστημα μονάδων κατοχύρωσης μαθημάτων, ανάπτυξη προγραμμάτων σπουδών, εντατικά μαθήματα γλωσσών, ευρωπαϊκές διδακτικές ενότητες, εντατικά προγράμματα, προπαρασκευαστικές επισκέψεις) - Σχέδια που αναπτύχθηκαν από θεματικά δίκτυα Δράση 2 Υποτροφίες κινητικότητας σπουδαστών ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Comenius) Δράση 1 Δράση 2 Δράση 3 Σχολικές συμπράξεις για Ευρωπαϊκά Εκπαιδευτικά Προγράμματα, περιλαμβανομένων των ανταλλαγών και τοποθετήσεων διδασκόντων και των επισκέψεων μελέτης για τους διευθυντές σχολείων Διακρατικά σχέδια σχετικά με τη σχολική φοίτηση των παιδιών των διακινουμένων ταξιδιωτών, καθώς και των παιδιών των προσώπων που ασκούν πλανόδια επαγγέλματα, των ταξιδιωτών και των τσιγγάνων / διαπολιτισμική εκπαίδευση Κύκλοι μαθημάτων συνεχούς κατάρτισης για τους καθηγητές και το διδακτικό προσωπικό 3. 1 επιδοτήσεις για την ανάπτυξη και διοργάνωση κύκλων μαθημάτων επιδοτήσεις για συμμετέχοντες 3. 2 ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ (Lingua) Δράση Α Προγράμματα Ευρωπαϊκής Συνεργασίας για την κατάρτιση των καθηγητών ξένων γλωσσών Δράση Β Μαθήματα συνεχούς κατάρτισης για τους καθηγητές ξένων γλωσσών Δράση Γ Δράση Δ Περίοδοι εργασίας ως βοηθού για τους μέλλοντες καθηγητές γλωσσών Ανάπτυξη μέσων για τη διδασκαλία/εκμάθηση ξένων γλωσσών και αξιολόγηση των μέσων Κοινά εκπαιδευτικά προγράμματα για την εκμάθηση ξένων γλωσσών Δράση Ε ΑΝΟΙΚΤΗ ΚΑΙ ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΕΚΜΑΘΗΣΗ Ευρωπαϊκές συμπράξεις / σχέδια συμπράξεων Σχέδια παρακολούθησης ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Προώθηση της ευαισθητοποίησης άλλων ευρωπαϊκών χωρών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ενθάρρυνση της εκπαίδευσης ενηλίκων μέσω της ευρωπαϊκής συνεργασίας ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Ανάλυση θεμάτων κοινού ενδιαφέροντος σχετικά με την εκπαιδευτική πολιτική Ευρωπαϊκό δίκτυο πληροφόρησης στον τομέα της εκπαίδευσης (Eurydice) Πρόγραμμα επισκέψεων για τους υπευθύνους λήψης αποφάσεων στον τομέα της εκπαίδευσης (Arion) Δίκτυο εθνικών κέντρων πληροφόρησης για την ακαδημαϊκή αναγνώριση των διπλωμάτων (Naric) ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ ΜΕΣΑ Ευρωπαϊκές δραστηριότητες ενώσεων στον τομέα της εκπαίδευσης δραστηριότητες αύξησης της ευαισθητοποίησης για προώθηση της ευρωπαϊκής συνεργασίας ενημερωτικές δράσηριότητες των Εθνικών Φορέων ΣΩΚΡΑΤΗΣ παρακολούθηση και αξιολόγηση του ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΜΕΡΟΣ Α: ΤΑ ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΩΚΡΑ ΤΗΣ Ι. Εισαγωγή Π. Μέτρα που ελήφθησαν για την εκτέλεση του προγράμματος 1. Διάδοση των πληροφοριών 2. Εγκαθίδρυση διαρθρώσεων διαχείρισης και διοίκησης 3. Επιλογή των σχεδίων προς ενίσχυση 4. Διασφάλιση της συμπληρωματικότητας με τα λοιπά κοινοτικά προγράμματα και πολιτικές 5. Εγκαθίδρυση μηχανισμών για την παρακολούθηση και αξιολόγηση του προγράμματος 6. Προετοιμασία της επέκτασης του ΣΩΚΡΑΤΗΣ σε άλλες χώρες III. Αποτελέσματα του προγράμματος κατά το 1995 και 1996 1. Ζήτηση για ενίσχυση στο πλαίσιο του προγράμματος 2. Χορηγηθείσες υποτροφίες κατά το 1995 και 1996 3. Αποτελέσματα των χορηγηθεισών ενισχύσεων 4. Διαπιστωθέντα εμπόδια IV. Προκλήσεις που θα αντιμετωπίσει το ΣΩΚΡΑΤΗΣ κατά την επόμενη περίοδο V. Συμπεράσματα ΜΕΡΟΣ Β: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΙ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ • Τριτοβάθμια εκπαίδευση (Erasmus) • Σχολική εκπαίδευση (Comenius) • Προώθηση της εκμάθησης γλωσσών (Lingua) • Ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση • Εκπαίδευση ενηλίκων • Ανταλλαγή πληροφόρησης και εμπειριών σχετικά με τα εκπαιδευτικά συστήματα και την εκπαιδευτική πολιτική • Συμπληρωματικά μέτρα ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Η απήχηση που είχε το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ στην εκπαιδευτική κοινότητα των 15 κρατών μελών και των 3 χωρών της ΕΖΕΣ-ΕΟΧ ήταν πρωτοφανής. Η ενίσχυση που χορηγήθηκε το 1995 και 1996 έχει ήδη αρχίσει να παράγει ένα αισθητά αυξημένο βαθμό ευρωπαϊκής συνεργασίας, ιδιαίτερα σε τομείς όπως η σχολική εκπαίδευση, η εκπαίδευση των ενηλίκων και η ανοικτή και εξ αποστάσεως μαθητεία, οι οποίοι είχαν προηγουμένως ελάχιστη παράδοση όσον αφορά τη διαρθρωμένη συνεργασία σε διακρατικό επίπεδο. Τα θεσμικά όργανα αρχίζουν να υιοθετούν μία περισσότερο στρατηγική προσέγγιση όσον αφορά την ευρωπαϊκή συνεργασία, προσφέροντας της μία πιο εξέχουσα θέση σε σύγκριση με το παρελθόν στα σχέδια τους για μελλοντική ανάπτυξη. ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΤΑ ΤΟ 1995 ΚΑΙ 1996 Κινητικότητα και Ανταλλαγές • υποτροφίες κινητικότητας για να δοθεί η δυνατότητα σε περισσότερους από 316. 000 σπουδαστές της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να πραγματοποιήσουν μία ολοκληρωμένη και αναγνωρισμένη περίοδο σπουδών σε μία άλλη συμμετέχουσα χώρα • ολοκληρωμένες αναθέσεις διδασκαλίας στο εξωτερικό σε 26. 000 καθηγητές και λέκτορες • περί τις 80. 000 νέοι συμμετείχαν σε κοινά εκπαιδευτικά προγράμματα και ανταλλαγές, με σκοπό να είναι σε θέση να επικοινωνούν σε άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες • περισσότεροι από 16. 000 συμμετέχοντες σε ευρωπαϊκά μαθήματα συνεχούς κατάρτισης για καθηγητές ξένων γλωσσών Δίκτυα συνεργασίας • 2. 673 Διαπανεπιστημιακά Προγράμματα Συνεργασίας, με τη συμμετοχή περισσοτέρων από 1. 800 ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης • 28 μείζονα θεματικά δίκτυα, με σκοπό την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής διάστασης σε ένα μεγάλο αριθμό κλάδων σπουδών και πεδίων ιδιαίτερου ενδιαφέροντος στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με τη συμμετοχή περισσοτέρων από 70 ιδρυμάτων σε καθένα από αυτά, καθώς και συνολικά 85 ευρωπαϊκών ενώσεων στο χώρο της ακαδημαϊκής κοινότητας • 1. 620 πολυμερείς συμπράξεις μεταξύ σχολείων, με τη συμμετοχή 5. 000 σχολείων m περί τα 3. 500 κοινά εκπαιδευτικά προγράμματα, με σκοπό την ενίσχυση των κινήτρων των νέων για την εκμάθηση άλλων ευρωπαϊκών γλωσσών • περισσότερα από 600 διακρατικά σχέδια, με τη συμμετοχή 2. 700 ιδρυμάτων και σκοπό την ενίσχυση της συνεργασίας στο χώρο της ανοικτής και ε£ αποστάσεως μαθητείας, της εκπαίδευσης των ενηλίκων, της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, της εκμάθησης γλωσσών και της αρχικής και συνεχούς κατάρτισης των εκπαιδευτικών Έχει ήδη πραγματοποιηθεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά την πραγματοποίηση των κύριων στόχων του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, όπως αυτοί προβλέπονται στην Απόφαση με την οποία υιοθετήθηκε το πρόγραμμα. Κατά το 1995 και 1996, κατά κύριο λόγο το πρόγραμμα: • συνέβαλε ουσιαστικά στην κινητικότητα των σπουδαστών, και του διδακτικού προσωπικού κάθε είδους τόσο όσον αφορά τον όγκο των ανταλλαγών όσο και την ποιότητα των οργανωτικών πλαισίων τους· • ενίσχυσε την ευρεία και εντατική συνεργασία μεταξύ των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων στις διάφορες συμμετέχουσες χώρες, κυρίως μέσω της δημιουργίας πολυμερών δικτύων. Πολλά από αυτά καταδεικνύουν ήδη το δυναμικό τους για την ανάπτυξη της συνεργασίας, στο πλαίσιο μακροχρόνιων διαρθρώσεων, η οποία πρόκειται να έχει θετικές επιπτώσεις για μεγάλο διάστημα μετά την ολοκλήρωση των επιμέρους σχεδίων, για τα οποία χορηγήθηκαν ενισχύσεις από το ΣΩΚΡΑΤΗΣ. • έδωσε νέα ώθηση στην ακαδημαϊκή αναγνώριση των περιόδων σπουδών που πραγματοποιήθηκαν και των προσόντων που αποκτήθηκαν στο εξωτερικό· • συνέχισε την πρόοδο όσον αφορά την προώθηση της διδασκαλίας και εκμάθησης των λιγότερο διαδεδομένων και διδασκόμενων γλωσσών της Ευρωπαϊκής Ένωσης· • προσέφερε ένα εστιακό σημείο για την ευρύτερη χρήση της ανοικτής και εξ αποστάσεως μαθητείας και των νέων τεχνολογιών σε διάφορους εκπαιδευτικούς τομείς και συνέβαλε ώστε να λαμβάνονται σε μεγαλύτερο βαθμό υπόψη οι παιδαγωγικές θεωρήσεις κατά την ανάπτυξη των προσεγγίσεων που αφορούν τα πολυμέσα· • προκάλεσε την παραγωγή ενός εκτεταμένου και ποικίλου φάσματος διδακτικού υλικού, προγραμμάτων σπουδών συστημάτων κατάρτισης και άλλων εκπαιδευτικών προϊόντων • προσέφερε νέες ευκαιρίες για την ευρεία ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών και, κατ'αυτόν τον τρόπο, επέκτεινε την εμπειρογνωμοσύνη και ενθάρρυνε την καινοτομία σε όλες τις χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα· • υπήρξε λειτουργικό, διασφαλίζοντας ότι όλα τα κράτη μέλη επωφελούνται από την ευρωπαϊκή συνεργασία, συμπεριλαμβανομένων και των οικονομικά μειονεκτουσών και/ή απομακρυσμένων χωρών της · • συνέβαλε στην εξασφάλιση σημαντικού μεγέθους συμπληρωματικής χρηματοδότησης από διάφορες άλλες πηγές, αυξάνοντας ούτως τη συνολική εκπαιδευτική κινητικότητα και συνεργασία στην Ευρώπη· επένδυση στην • προετοίμασε το έδαφος για την επέκταση του προγράμματος στην ευρύτερη Ευρώπη, σύμφωνα με τους όρους της Απόφασης. Παρά τα σημαντικά εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν κατά την εκκίνηση ενός προγράμματος αυτού του μεγέθους και εύρους, τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν αποδεικνύουν ότι, κατά διάφορους τρόπους, το πρόγραμμα αρχίζει να εκπληρώνει την επιταγή που ορίζεται στη Συνθήκη του Μάαστριχτ, ότι η Κοινότητα θα πρέπει να συμβάλει στην ανάπτυξη μίας «εκπαίδευσης υψηλού επιπέδου» μέσω ενός φάσματος συνεργατικών δραστηριοτήτων στο χώρο της εκπαίδευσης. Χάρη στις συντονισμένες προσπάθειες, σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, καθώς και εντός των ίδιων των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, το ΣΩΚΡΑΤΗΣ βοηθά στη μετουσίωση της «ευρωπαϊκής διάστασης στην εκπαίδευση» σε μία κατανοητή έννοια για εκατοντάδες χιλιάδων διδάσκοντες και διδασκόμενους κάθε ηλικίας. Η δυνατότητα συμμετοχής στο ΣΩΚΡΑΤΗΣ έγινε επίσης δεκτή με ενθουσιασμό από τις συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και την Κύπρο1 , επιβεβαιώνοντας, κατ'αυτόν τον τρόπο, την έλξη που ασκεί το πρόγραμμα, το οποίο είχε εφαρμοσθεί προηγουμένως από τα κράτη μέλη της και, στη συνέχεια, από τις χώρες της ΕΖΕΣ-ΕΟΧ. Εντούτοις, ήδη, από τα αρχικά αυτά στάδια του προγράμματος, έχει αναληφθεί υπερβολική ποσότητα έργου στα πλαίσια κάθε δράσης και εμφανίζονται αυξανόμενες σοβαρές οικονομικές δυσχέρειες. Το παρόν έγγραφο επιδιώκει να αναλύσει τις κυριότερες πτυχές της εκτέλεσης και της ανάπτυξης του ΣΩΚΡΑΤΗΣ κατά τη διάρκεια των πρώτων δύο ετών μετά τη θέσπιση του. Η απόφαση η οποία θεσπίζει το ΣΩΚΡΑΤΗΣ αναφέρει επίσης τη δυνατότητα επέκτασης των δράσεων της για να συμπεριληφθεί η Μόλτα. Διεξήχθησαν διαπραγματεύσεις με στόχο να καταστεί δυνατή η συμμετοχή της Μόλτας στο πρόγραμμα στα πλαίσια της προένταξής της στην Κοινότητα. Ωστόσο, η κυβέρνηση της Μόλτας αποφάσισε πρόσφατα το « πάγωμα » της αίτησης της για ένταξη στην Κοινότητα και δόθηκε από το Συμβούλιο εντολή στην Επιτροπή να αναπτύξει προκαταρκτικές τεχνικές επαφές με στόχο τη διασαφήνιση των μελλοντικών σχέσεων μεταξύ Κοινότητας και Μόλτας. Εφόσον η τελική θέση που θα υιοθετηθεί από τη Μόλτα και την Κοινότητα δεν είναι γνωστή επί του παρόντος, δε γίνεται αναφορά στο κείμενο αυτό - θετική ή αρνητική - για ένα πιθανό άνοιγμα του προγράμματος σχετικά με τη Μόλτα σε μία μεταγενέστερη ημερομηνία. ΜΕΡΟΣ Α: ΤΑ ΣΥΝΟΑΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΩΚΡΑΤΗΣ Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης στον τομέα της εκπαίδευσης, το οποίο ονομάζεται ΣΩΚΡΑΤΗΣ2, καλύπτει την περίοδο 1995-1999 και εφαρμόζεται στα 15 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, καθώς και στην Ισλανδία, το Λιχτενστάϊν και τη Νορβηγία, στο πλαίσιο της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο. Επί του παρόντος, επεκτείνεται στις συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και την Κύπρο3, σύμφωνα με τους όρους της Απόφασης. Ο γενικός στόχος του ΣΩΚΡΑΤΗΣ είναι η ενθάρρυνση της συνεργασίας, η αύξηση της κινητικότητας και η προώθηση της ευρωπαϊκής διάστασης σε όλους τους τομείς της εκπαίδευσης. Ως εκ τούτου, συμβάλλει στην ανάπτυξη ανθρωπίνων πόρων υψηλής ποιότητας, ανταποκρινόμενο στις ανάγκες της αυξανόμενης άλλη λο εξαρτημένη ς και ενσωματωμένης Ευρώπης. Αποτελεί ένα μείζονα παράγοντα για την υποστήριξη της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης, την επίτευξη μεγαλύτερης οικονομικής ανάπτυξης και τη διατήρηση της κοινωνικής σταθερότητας σε όλη την Κοινότητα4. Κατά τρόπο επίσης σημαντικό, το ΣΩΚΡΑΤΗΣ συμβάλλει στην προσωπική ολοκλήρωση των ατόμων που συμμετέχουν και αναπτύσσει τη συνείδηση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας μεταξύ των πολιτών κάθε ηλικίας. Το πρόγραμμα έχει ως στόχο ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Στη σημερινή Ευρωπαϊκή Κοινότητα, υπάρχουν περί τα 117 εκατομμύρια νέοι κάτω των 25 ετών - ένα τρίτο του συνολικού πληθυσμού. Περί τα 60 εκατομμύρια μαθητές είναι εγγεγραμμένοι στα 307. 000 σχολεία της Κοινότητας, περί τα 36 εκατομμύρια στη δευτεροβάθμια και περί τα 24 εκατομμύρια στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, καθώς και περί τα 10 εκατομμύρια παιδιά στην προσχολική εκπαίδευση. Τη διδασκαλία αυτών των ατόμων εξασφαλίζουν περί τα 4 εκατομμύρια εκπαιδευτικοί. Περί τα 11 εκατομμύρια σπουδαστές σπουδάζουν στα περισσότερα από 5. 000 ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης· εκατομμύρια ενήλικες μαθητές παρακολουθούν μαθήματα πλήρους ή μερικής χρονικής διάρκειας, προκειμένου να ενημερώσουν και να επεκτείνουν τις γνώσεις και τις ικανότητες τους. Όλοι αυτοί, καθώς και το προσωπικό που ασχολείται με τη διαχείριση και τη διοίκηση της εκπαίδευσης, καθώς και με σχετιζόμενα με αυτή καθήκοντα, όπως την καθοδήγηση και την παροχή συμβουλών αποτελούν δυνητικούς συμμετέχοντες του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. 5 2 Απόφαση αριθ. 819/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14ης Μαρτίου 1995 για τη θέσπιση του προγράμματος κοινοτικής δράσης «ΣΩΚΡΑΤΗΣ», ΕΕ αριθ. L 87/10, της 20ης Απριλίου 1995. 3 Βλέπε αναφορά (1) παραπάνω 4 Αυτό τονίσθηκε στη Δράση για την απασχόληση στην Ευρώπη, της Επιτροπής, ένα Σύμφωνο Εμπιστοσύνης, έγγραφο CSE (96) 1 τελικό, Βρυξέλλες, 5 Ιουνίου 1996, καθώς και στο Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής για την εκπαίδευση και κατάρτιση: Διδασκαλία και εκμάθηση. Προς την κοινωνία της γνώσης, Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 1996· στο πρόσφατο Πράσινο Βιβλίο για την καινοτομία, το οποίο υιοθετήθηκε στις 20 Δεκεμβρίου 1995 (COM (95) 688), καθώς και στο πιο πρόσφατο Λευκό Βιβλίο για την Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα, Απασχόληση: Οι προκλήσεις και οι δρόμοι για τον 2Ιο αιώνα, Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 1994. 5 Οι αριθμοί αυτής της παραγράφου βασίζονται στο έγγραφο Βασικά στοιχεία για την εκπαίδευση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το οποίο συνέταξε για την Επιτροπή το δίκτυο EURYDICE, έκδοση του 1995, Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 1996. Το ΣΩΚΡΑΤΗΣ είναι το πρώτο ολοκληρωμένο πρόγραμμα σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Κοινότητας για την προώθηση της συνεργασίας σε ολόκληρο τον εκπαιδευτικό χώρο. Καλύπτει τις προηγούμενες πρωτοβουλίες της ΕΚ, όπως τα προγράμματα Erasmus και Lingua, επεκτείνει το πεδίο και την κλίμακα δράσης τους και τα ενσωματώνει στο πλαίσιο ενός νέου φάσματος δραστηριοτήτων για τους εκπαιδευτικούς τομείς, τους οποίους δεν αντιμετώπιζαν συστηματικά τα προηγούμενα κοινοτικά προγράμματα. Επίσης το ΣΩΚΡΑΤΗΣ αποτελεί μέρος μίας ευρύτερης στρατηγικής για την προώθηση της ιδέας για τη διά βίου μάθηση. Αλληλεπιδρά στενά με τις λοιπές ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, κυρίως το πρόγραμμα Leonardo da Vinci για την επαγγελματική κατάρτιση, το Youth for Europe III, τα προγράμματα κοινωνικής πολιτικής, καθώς και τμήματα του Τέταρτου Προγράμματος Πλαισίου για την Έρευνα και την Τεχνολογική Ανάπτυξη. Προκειμένου να έχει ένα σημαντικό αντίκτυπο, το ΣΩΚΡΑΤΗΣ απαιτεί όχι μόνο ένα προσεκτικά επιλεγμένο φάσμα μέτρων για κάθε εκπαιδευτικό τομέα που στοχεύει, αλλά επίσης ένα χρηματοδοτικό πλαίσιο σε πλήρη συνάφεια με τους στόχους του προγράμματος. Μετά από μία μακρά διαδικασία συμβιβασμού μεταξύ των Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, το ποσό που συμφωνήθηκε τελικά ήταν 850 εκατ. ECU για την περίοδο 1995-9. Το ποσό αυτό απέχει πολύ από την αρχική πρόταση της Επιτροπής για 1. 005,6 εκατ. ECU και ακόμη περισσότερο εφόσον πρέπει να καλύψει τις ανάγκες μίας διευρυμένης Ευρωπαϊκής Κοινότητας 15 κρατών μελών, καθώς και τα πρόσθετα στοιχεία του προγράμματος, κυρίως όσον αφορά την εκπαίδευση των ενηλίκων, τα οποία εισήχθησαν κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συμφώνησε για το ποσόν συμβιβασμού, υπό τον όρο ότι θα πραγματοποιηθεί επανεξέταση κατά τη διάρκεια ισχύος του προγράμματος. Ως εκ τούτου, στο τέλος της διαδικασίας συμβιβασμού, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή συμφώνησαν ότι: (αξιολογήσουν) «Δυο έτη μετά την έναρξη του προγράμματος, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το του Συμβούλιο θα προγράμματος. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή πρόκειται να υποβάλει σ'αυτά μία έκθεση συνοδευόμεη από τις προτάσεις που κρίνει αναγκαίες, συμπεριλαμβανομένων και προτάσεων σχετικών με τ?/ χρηματοδότηση, όπως ορίζει ο νομοθέτης στο πλαίσιο της Κοινής Δήλωσης, της 6ης Μαρτίου 1995. 6 Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θα απαντήσουν σ'αυτές τις προτάσεις το συντομότερο δυνατό. »7 τα αποτελέσματα τα επιτεύγματα και Επί αυτής της βάσης, η Επιτροπή συνέταξε την παρούσα έκθεση, αναλύοντας τα δύο πρώτα έτη εφαρμογής του ΣΩΚΡΑΤΗΣ (1995 και 1996). Αυτή καταδεικνύει ότι το πρόγραμμα έγινε ευνοϊκά αποδεκτό από την εκπαιδευτική κοινότητα σε όλη την Κοινότητα και έχει πραγματοποιήσει μία πολλά υποσχόμενη αρχή για την επίτευξη των στόχων που ορίζονται στην απόφαση σχετικά με τη θέσπιση του προγράμματος. Ούτως, ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στην αποστολή που ορίζεται στο άρθρο 126 6 Δήλωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής, της 6ης Μαρτίου 1995 (95/C 293/03), Επίσημη Εφημερίδα αριθ. C 293/4, της 8ης Νοεμβρίου 1995. 7 Κοινή Δήλωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής όσον αφορά την απόφαση 819/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαρτίου 1995, για τη θέσπιση του προγράμματος κοινοτικής δράσης «Σωκράτης», Επίσημη Εφημερίδα αριθ. L 132/18, της 16ης Ιουνίου 1995. 10 της Συνθήκης ΕΚ8, δηλαδή ότι η Κοινότητα «θα πρέπει να συμβάλει στην επίτευξη παιδείας υψηλού επιπέδου», μέσω της διακρατικής συνεργασίας. Εντούτοις, ήδη τα ποσά που απαιτούνται για το πρόγραμμα υπερβαίνουν κατά πολύ τους διαθέσιμους πόρους και, για πολλούς λόγους, θα πρέπει επί του παρόντος να ληφθεί υπόψη ο πλήρης αντίκτυπος της ζήτησης. Η Επιτροπή κατέληξε, βάσει της ανάλυσης των δύο πρώτων ετών ισχύος, ότι το χρηματοδοτικό πλαίσιο δεν επαρκεί πλέον για την εκπλήρωση των στόχων του προγράμματος. Η παρούσα έκθεση συνοδεύεται, ως εκ τούτου και βάσει των προβλέψεων της προαναφερόμενης Κοινής Δήλωσης, από προτάσεις της Επιτροπής για την τροποποίηση του χρηματοδοτικού πλαισίου. Π. ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΕΛΗΦΘΗΣΑΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Τα μέτρα που ελήφθησαν για την εκτέλεση του προγράμματος επικεντρώνονται σε έξι άξονες δράσης: 1. Διάδοση πληροφοριών Αναλήφθησαν μία σειρά δραστηριοτήτων ενημέρωσης για την προσέλκυση της προσοχής των ομάδων στόχων στις δυνατότητες που προσφέρει το ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Ένα γενικό Vademecum για τις ειδικές για τη δράση Οδηγίες για τους αιτούντες και μία σειρά Ενημερωτικών σημειωμάτων εκπονήθηκαν στις 11 επίσημες γλώσσες της ΕΕ και διανεμήθηκαν ευρέως, τόσο υπό τη μορφή εντύπων όσο και μέσω του δικτύου EUROPA Internet. Εξάλλου, δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα και μία επίσημη αναγγελία/πρόσκληση για την υποβολή προτάσεων9. Προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι ειδικές ανάγκες ενημέρωσης κάθε συμμετέχουσας χώρας, οι εθνικές εκστρατείες ενημέρωσης για το ΣΩΚΡΑΤΗΣ που αναλήφθησαν περιλάμβαναν εθνικές διασκέψεις έναρξης, περιφερειακές και τομεακές διασκέψεις έντυπα και διαφημιστικές δραστηριότητες. Οι και σεμινάρια, εκστρατείες υποστηρίχθηκαν από τις του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, όπως προβλέπεται από την απόφαση. Δόθηκε έμφαση στα νέα μέσα χρηματοδότησης, στο πλαίσιο του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Αφιερώθηκαν εντατικές εκστρατείες στις «θεσμικές συμβάσεις» στο πλαίσιο του Erasmus (βλέπε παρακάτω), καθώς και στη συνεργασία στο σχολικό τομέα (Comenius). ενημερωτικά επιδοτήσεις 2. Εγκαθίδρυση διαρθρώσεων διαχείρισης και διοίκησης Κατά την εκτέλεση του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, η Επιτροπή επικουρείται από την επιτροπή του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, η οποία αποτελείται από δύο αντιπροσώπους κάθε κράτους μέλους και προεδρεύεται από την Επιτροπή. Στα θέματα, με τα οποία ασχολούνται η επιτροπή και οι δύο υποεπιτροπές της, στους τομείς της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και της σχολικής εκπαίδευσης αντίστοιχα, περιλαμβάνονται: οι προτεραιότητες και τα κριτήρια στήριξης στο πλαίσιο των διαφόρων δράσεων του προγράμματος· η κατανομή των κονδυλίων του προϋπολογισμού στις διάφορες δράσεις και η μέθοδος κατανομής των κονδυλίων σε κάθε χώρα, στο πλαίσιο των αποκεντρωμένων δράσεων η επιλογή των 8 Επίσημη Εφημερίδα αριθ. C 224, της 31ης Αυγούστου 1992. 9 Επίσημη Εφημερίδα, αριθ. C 200, της 4ης Αυγούστου 1995. 11 σχεδίων, στο πλαίσιο των δράσεων κεντρικής διαχείρισης· θέματα πολιτικής, όπως οι ίσες ευκαιρίες και οι ανάγκες των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Οι καλές σχέσεις μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών αρχών διευκόλυναν την εκτέλεση του προγράμματος· άλλωστε, αυτές παραμένουν ένας μείζων παράγων για την περισσότερο μακροπρόθεσμη επιτυχία. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενημερώθηκε πλήρως σχετικά με τα θέματα, με τα οποία ασχολήθηκαν η επιτροπή και οι υποεπιτροπές, σύμφωνα με το «Modus Vivendi» που συμφωνήθηκε μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής, στις 20 Δεκεμβρίου 199410. Οι Εθνικοί Φορείς διαδραματίζουν ένα θεμελιώδη ρόλο στην εκτέλεση του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Στις αρμοδιότητες τους περιλαμβάνονται η επιλογή των σχεδίων και η κατανομή των υποτροφιών, στο πλαίσιο των αποκεντρωμένων δράσεων, η παρακολούθηση και η χρηματοδοτική διαχείριση, η διάδοση των πληροφοριών, η παροχή καθοδήγησης και βοήθειας για τον εντοπισμό των κατάλληλων εταίρων, καθώς και η διασφάλιση της λειτουργικής συμπληρωματικότητας με προγράμματα που υλοποιούνται σε εθνικό επίπεδο. Σε ορισμένες συμμετέχουσες χώρες, ορίσθηκε ένας ενιαίος Εθνικός Φορέας για όλες τις δράσεις του ΣΩΚΡΑΤΗΣ11. Σε άλλες, ορίσθηκαν διαφορετικοί φορείς για τις διάφορες δράσεις· η Επιτροπή ενθάρρυνε τις χώρες για την υιοθέτηση διευθετήσεων για τον αποτελεσματικό συντονισμό. Οι Εθνικοί Φορείς κλήθηκαν να συμμετάσχουν σε δύο συνόδους ολομέλειας και συχνότερα σε συνεδριάσεις για ιδιαίτερα θέματα όσον αφορά τις δράσεις. Τέτοιου είδους συνεδριάσεις είναι ζωτικής σημασίας για την αποτελεσματική και ενιαία διαχείριση του προγράμματος. Το μεγαλύτερο μέρος των Εθνικών Φορέων είχε εξαιρετικές επιδόσεις κατά την εναρκτήρια φάση του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, επιδεικνύοντας υποδειγματική αφοσίωση στην αντιμετώπιση των προκλήσεων που έθεσε το πρόγραμμα. Εντούτοις, επισημάνθηκαν ορισμένες δυσχέρειες, όπως αναφέρεται παρακάτω. Κατά την επιχειρησιακή διοίκηση του προγράμματος, η Επιτροπή επικουρείται από το Γραφείο Τεχνικής Υποστήριξης ΣΩΚΡΑΤΗΣ και Νεολαία, το οποίο εδρεύει στις Βρυξέλλες. Η οργάνωση που προσφέρει αυτή τη βοήθεια επιλέχθηκε στις αρχές του 1995, βάσει ανοικτής πρόσκλησης για την υποβολή προσφορών. Δεδομένου του μεγάλου αριθμού των οργανώσεων που συμμετέχουν στη διοίκηση του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, μείζονα προτεραιότητα αποτέλεσε η ανάπτυξη της ηλεκτρονικής ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των Εθνικών Φορέων, της Επιτροπής και του Γραφείου Τεχνικής Υποστήριξης. Το εν λόγω δίκτυο θα αρχίσει να λειτουργεί στις αρχές του 1997. 3. Επιλογή των σχεδίων προς ενίσχυση Η επιλογή των σχεδίων και των δραστηριοτήτων προς ενίσχυση αποτέλεσε το κεντρικό αντικείμενο προσοχής κατά την εναρκτήρια φάση του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Καθώς 10 Modus Vivendi, της 20ης Δεκεμβρίου 1994 μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής όσον αφορά τα μέτρα εκτέλεσης για τις πράξεις που εγκρίθηκαν σύμφωνα με τη διαδικασία που ορίζεται στο άρθρο 189β της Συνθήκης για την ίδρυση της ΕΟΚ, Επίσημη Εφημερίδα αριθ. C 293/1, της 8ης Νοεμβρίου 1995. 11 Σε ορισμένες περιπτώσεις, δημιουργήθηκαν νέοι φορείς με την εν λόγω ειδική αποστολή είτε μόνο για το ΣΩΚΡΑΤΗΣ, είτε σε συνδυασμό με την άσκηση καθηκόντων Εθνικού Φορέα για άλλα κοινοτικά προγράμματα, όπως το Leonardo da Vinci, to Youth for Europe III και τις κοινοτικές πρωτοβουλίες στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων. 12 η απόφαση για τη θέσπιση του προγράμματος δεν είχε δημοσιευθεί μέχρι τα τέλη Απριλίου 1995, επιστρατεύθηκε το άρθρο 5(2) για την έγκριση «Μεταβατικών Μέτρων» για την αρχική περίοδο. Χάρη στην εύκαμπτη και συνεργατική προσέγγιση που υιοθετήθηκε από όλα τα μέρη, τα μέτρα αυτά διασφάλισαν μία γενικά ομαλή εκτέλεση. Η ενίσχυση που δόθηκε στα διάφορα μέρη του προγράμματος εξετάζεται λεπτομερέστερα παρακάτω. 4. Διασφάλιση της συμπληρωματικότητας με τα λοιπά κοινοτικά προγράμματα και πολιτικές Αν και το ΣΩΚΡΑΤΗΣ αποτελεί το κύριο κοινοτικό μέσο για τη συνεργασία στο χώρο της εκπαίδευσης, και πολλοί άλλοι τομείς της κοινοτικής πολιτικής διαθέτουν μία εκπαιδευτική διάσταση ή σχετίζονται στενά με την εκπαίδευση12. Το άρθρο 6(1) της απόφασης για τη θέσπιση του ΣΩΚΡΑΤΗΣ προβλέπει, κατά συνέπεια, ότι «η Επιτροπή, σε σύμπραξη με τα κράτη μέλη, θα πρέπει να διασφαλίζει τη γενική συνάφεια μεταξύ αυτού του προγράμματος και των λοιπών κοινοτικών δράσεων». Οι διατάξεις αυτές ικανοποιήθηκαν μέσω της εγκαθίδρυσης επαρκώς στενών σχέσεων με τις αρμόδιες υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένης, σε ορισμένες περιπτώσεις, της αμοιβαίας συμμετοχής στην επιλογή των σχεδίων, καθώς και με την ανάληψη των απαραίτητων διαβημάτων, προκειμένου να διασφαλισθεί ότι το ίδιο το ΣΩΚΡΑΤΗΣ διαδραματίζει πλήρως το ρόλο του στη διεύρυνση των στόχων άλλων πολιτικών της ΕΚ. Μεταξύ των σημαντικότερων στόχων, όπως αναφέρεται στην Απόφαση για το ΣΩΚΡΑΤΗΣ και τονίσθηκε ιδιαίτερα' από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά την έγκριση του, είναι η προώθηση των ίσων ευκαιριών και η ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες, σε συνάφεια με την πολιτική της "καθιέρωσης", δηλαδή η ενσωμάτωση αυτών των αρχών στην εφαρμογή όλων των κοινοτικών πολιτικών, προγραμμάτων και δράσεων13. Όσον αφορά τις ίσες ευκαιρίες, η εν λόγω προσέγγιση συμπληρώνεται με μέτρα για αύξηση της ευαισθητοποίησης14, με την υποστήριξη σχεδίων που αφορούν τις ίσες ευκαιρίες15, καθώς και με τη διασφάλιση ότι κατά την επιλογή των σχεδίων και των ατόμων από την Επιτροπή και τους Εθνικούς Φορείς, τηρείται αυστηρά η αρχή των ίσων ευκαιριών. Οι ανάγκες των ατόμων με ειδικές ανάγκες αντιμετωπίζονται με διάφορους τρόπους, και κυρίως με τη στενή συνεργασία με οργανώσεις που προωθούν τις εκπαιδευτικές δυνατότητες για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, καθώς και με θεματικά σεμινάρια για την ενθάρρυνση περισσότερων 12 Τέτοιοι τομείς περιλαμβάνουν: την επαγγελματική κατάρτιση, τη νεολαία, τις εξωτερικές σχέσεις, την ενίσχυση της ανάπτυξης, την απασχόληση, την κοινωνία των πληροφοριών, την εσωτερική αγορά, την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη, την ενέργεια, την περιφερειακή ανάπτυξη, τις κοινωνικές πολιτικές, όπως την ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες και την προώθηση των ίσων ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες, το περιβάλλον, την υγεία, τον πολιτισμό, την πληροφόρηση, την προστασία των καταναλωτών και τις στατιστικές. 13 Βλέπε Ανακοίνωση της Επιτροπής: Η ενσωμάτωση των αρχών των ίσων ευκαιριών σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές και δραστηριότητες, 21 Φεβρουαρίου 1996, COM (96) 67 τελικό· Ανακοίνωω] της Επιτροπής για την ισότητα των ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, 30 Ιουλίου 1996, COM (96) 406 τελικό· Τέταρτο πρόγραμμα κοινοτικής δράσης για την ισότητα των ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες (1996-2000), Επίσημη Εφημερίδα αριθ. L 335/37 της 31ης Δεκεμβρίου 1995. 14 Για παράδειγμα, το σεμινάριο επαφής που πραγματοποιήθηκε στη Στοκχόλμη, το Δεκέμβριο του 1995, προκειμένου να δοθεί στα σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης η δυνατότητα να αναπτύξουν σχέδια επικεντρωμένα σε θέματα για την ισότητα των ευκαιριών. 15 Αυτός αποτελεί, για παράδειγμα, έναν από τους τομείς'προτεραιότητας για υποστήριξη στο πλαίσιο των συμπράξεων μεταξύ σχολείων του Comenius. 13 ιδρυμάτων προκειμένου να αναπτύξουν σχέδια στον τομέα αυτό16· με την ενθάρρυνση εθελοντικών οργανώσεων για την παροχή αποτελεσματικών υπηρεσιών όσον αφορά την υποδοχή, την καθοδήγηση, την παιδαγωγική βοήθεια και την τεχνική υποστήριξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες17· με την παροχή προτεραιότητας σε σχέδια που αντιμετωπίζουν τις εκπαιδευτικές ανάγκες των ατόμων με ειδικές ανάγκες, για παράδειγμα, στο πλαίσιο του Comenius, δράσεις Ι και 318 και του Lingua, δράσεις Α μέχρι Δ· καθώς και με τη χορήγηση πρόσθετης χρηματοδοτικής ενίσχυσης στους συμμετέχοντες με ειδικά προβλήματα, στο μέτρο που το επιτρέπουν οι διαθέσιμοι πόροι του προγράμματος19. 5. Εγκαθίδρυση μηχανισμών για την παρακολούθηση και αξιολόγηση του προγράμματος Η παρακολούθηση του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, καθώς και η επίσημη ενδιάμεση και τελική αξιολόγηση θα πραγματοποιηθούν, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 8 της Απόφασης. Πρόκειται επίσης να ληφθούν υπόψη οι οδηγίες για την αξιολόγηση που θέσπισε η Επιτροπή στο πλαίσιο της πολιτικής της για την «Ορθή και αποτελεσματική διαχείριση» (SEM 2000)20. Οι εν λόγω διευθετήσεις αποτελούν το αντικείμενο σε βάθος διαβουλεύσεων με την επιτροπή του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Έχουν αναληφθεί προπαρασκευαστικά διαβήματα για να διασφαλισθεί κυρίως ότι τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για την παρακολούθηση και τη βασική αξιολόγηση συγκεντρώνονται και προσαρμόζονται. Αυτό απαιτεί τη σημαντική συμμετοχή των Εθνικών Φορέων και τη στενή συνεργασία τους με την Επιτροπή. Η παρούσα έκθεση αποτελεί μία ακόμη απόδειξη της σημασίας που αποδίδει η Επιτροπή στη σύνταξη περιοδικών εκθέσεων σχετικών με την πρόοδο του προγράμματος. 6. Προετοιμασία της επέκτασης του ΣΩΚΡΑΤΗΣ σε άλλες χώρες. Το άρθρο 7(3) της Απόφασης προβλέπει την επέκταση του ΣΩΚΡΑΤΗΣ στις συνδεδεμένες21 χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, την Κύπρο και τη Μάλτα22. Έχουν πραγματοποιηθεί διαπραγματεύσεις με τις ενδιαφερόμενες χώρες, ως 16 Για παράδειγμα, προγραμματίζεται η πραγματοποίηση ενός θεματικού σεμιναρίου στο Βέλγιο, το Φεβρουάριο του 1997, με θέμα τα ιδρύματα που μεριμνούν για τις εκπαιδευτικές ανάγκες των ατόμων με ελαφρές μορφές νοητικών διαταραχών. 17 Δηλαδή τη 2τομη έκδοση υπό τον τίτλο «Σπουδές στο εξωτερικό» που εκπόνησε το Katholieke Universiteit Leuven, σε συνεργασία με τη θεματική ομάδα 13 του HELIOS και το Ευρωπαϊκό Φόρουμ για την καθοδήγηση των σπουδαστών (FEDORA) και με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (τόμος 1: Κατάλογος των αναγκών για σπουδαστές με ειδικές ανάγκες· τόμος 2: Ευρωπαϊκός οδηγός για σπουδαστές με ειδικές ανάγκες), [Leuven, 1995-96]. 18 Για παράδειγμα, ιδρύματα στη Γαλλία, την Ελλάδα, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο συνδέονται, στο πλαίσιο της δράσης 3 του Comenius, για την επεξεργασία μίας δέσμης διδακτικών προγραμμάτων για εκπαιδευτικούς τάξεων "καθιέρωσης", οι οποίοι είναι αρμόδιοι για την ένταξη σε αυτές μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. 19 Για παράδειγμα, οι ανάγκες των σπουδαστών της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με ειδικές ανάγκες λαμβάνονται υπόψη σε ύψος 5% των κονδυλίων του κεφαλαίου I (Erasmus), δράση 2, τα οποία διατίθενται στην Επιτροπή για την εξασφάλιση της ισόρροπης συμμετοχής. Η Επιτροπή δήλωσε ότι προτίθεται να εξετάσει το εφικτό της υιοθέτησης μίας παρόμοιας προσέγγισης για τα κεφάλαια II και III, από το 1997 και εξής. 20 Έγγραφο SEC (95) 1301/4, της 22ας Ιουλίου 1995. 21 Το καθεστώς της «συνδεδεμένης χώρας» αναφέρεται στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες έχουν συνάψει μία "Ευρωπαϊκή Συμφωνία". Αυτού του είδους οι συμφωνίες έχουν ως προορισμό την ενίσχυση των σχετικών χωρών κατά την προετοιμασία τους για πιθανή μελλοντική ένταξη στην Κοινότητα. Και οι 10 εν λόγω χώρες θα είναι επιλέξιμες να συμμετάσχουν στο ΣΩΚΡΑΤΗΣ, μόλις θα έχουν συμφωνηθεί και επικυρωθεί οι όροι και ot προϋποθέσεις. 22 Βλέπε αναφορά ( 1 ) παραπάνω. 14 θέμα υψηλής προτεραιότητας, κατά την εναρκτήρια φάση του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Επί του παρόντος, φαίνεται πιθανό ότι ορισμένες από αυτές ή όλες θα είναι επιλέξιμες να συμμετάσχουν από το 1997. Η επέκταση του προγράμματος θα έχει μείζονες συνέπειες όσον αφορά και τον προϋπολογισμό23. Αναλήφθηκαν πρακτικά διαβήματα, προκειμένου να διασφαλισθεί ότι μόλις αρχίσουν να ισχύουν οι σχετικές συμφωνίες, οι ενδιαφερόμενες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης θα είναι σε θέση να συμμετάσχουν πλήρως στις διάφορες δράσεις του προγράμματος. Για τη διευκόλυνση αυτών των προπαρασκευαστικών εργασιών, διατέθηκαν κονδύλια συνολικού ύψους 4,05 εκατ. ECU από τον προϋπολογισμό του PHARE, κατά το 1995 και 1996. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στην εγκαθίδρυση Εθνικών Φορέων και στην κατάρτιση του προσωπικού τους· στην παραγωγή τεκμηρίωσης σχετικά με το πρόγραμμα· στη δημιουργία συστημάτων συγκρίσιμων στοιχείων και στη δυνατότητα πρόσβασης στα δίκτυα επικοινωνιών· σε σεμινάρια κατάρτισης για εθνικούς εμπειρογνώμονες αξιολόγησης των σχεδίων σε υποτροφίες για επισκέψεις μελέτης των φορέων λήψης αποφάσεων στον τομέα της εκπαίδευσης. III. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟ 1995 ΚΑΙ 1996 1. Ζήτηση για ενίσχυση στο πλαίσιο του προγράμματος Το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ έτυχε ευνοϊκής αποδοχής εκ μέρους της εκπαιδευτικής κοινότητας της Ευρώπης. Ήδη σε αυτό το πρώιμο στάδιο ανάπτυξης του, ο διαθέσιμος προϋπολογισμός έχει ξεπερασθεί κατά πολύ από τη ζήτηση για υποστήριξη: κατά το 1995, το πρώτο έτος εκτέλεσης, η συνολική ζήτηση2 4, η οποία υπερέβη τα 500 εκατ. ECU, ήταν περί τις τρεις φορές υψηλότερη από το διαθέσιμο προϋπολογισμό. Κατά το 1996, εμφανίσθηκε μία ακόμη μεγαλύτερη αύξηση του αριθμού των αιτήσεων για υποτροφίες, σε σύγκριση με το 1995, στο πλαίσιο πολλών δράσεων. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση των νεότερων δράσεων, οι οποίες διαδίδονται ταχέως. Για παράδειγμα, ο αριθμός των σχολείων που επιθυμούσαν να συμμετάσχουν στις συμπράξεις σχολείων του Comenius πενταπλασιάσθηκε και, στο πλαίσιο του προγράμματος του Lingua για περιόδους παρακολούθησης των βοηθών γλωσσών, οι αιτήσεις για υποτροφίες και για την υποδοχή βοηθών γλωσσών υπερέβησαν κατά 5 μέχρι 10 φορές τα επίπεδα του 1995 σε ορισμένες χώρες. Όσον αφορά τις «κεντρικές» δράσεις, δηλαδή αυτές στις οποίες οι αποφάσεις επιλογής λαμβάνονται κατευθείαν από την Επιτροπή, οι αιτήσεις για ενίσχυση νέων σχεδίων στους τομείς της συνεχούς κατάρτισης των εκπαιδευτικών (Comenius, δράση 3), καθώς και της εκπαίδευσης των ενηλίκων και της ανοικτής και εξ αποστάσεως μαθητείας, αυξήθηκαν κατά ποσοστό από 78% μέχρι και 112%, σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Η δημοσιονομική κατάσταση θέτει ήδη σοβαρά προβλήματα. Όπως καταδεικνύει ο χάρτης 2 στο στατιστικό παράρτημα, το απαιτούμενο ποσό υπερβαίνει το διαθέσιμο για το 1995 και 1996 προϋπολογισμό κατά πολλές φορές σε ορισμένες δράσεις, συμπεριλαμβανομένων και των νέων τομέων κοινοτικής χρηματοδότησης, στο 23 Αναφέρονται στο Επεξηγηματικό Υπόμνημα και τη Χρηματοδοτική Δήλωση που συνοδεύουν τις προτάσεις της Επιτροπής για την επέκταση του χρηματοδοτικού πλαισίου για το πρόγραμμα. 24 Υποτίθεται, για τον υπολογισμό της συνολικής ζήτησης στο πλαίσιο του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, ότι οι σπουδαστές, βάσει της δράσης 2 του Erasmus, ζητούν κατά μέσο όρο το ήμισυ της ανώτατης επιτρεπόμενης υποτροφίας που χορηγείται για τον αριθμό των μηνών που έζησαν στο εξωτερικό. 15 πλαίσιο του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Αν και για ορισμένα κοινοτικά προγράμματα η κατάσταση αυτή μπορεί να είναι περισσότερο ανεκτή, στην περίπτωση του ΣΩΚΡΑΤΗΣ αποτελεί πηγή ανησυχιών, λαμβανομένου υπόψη του στόχου του προγράμματος για τη μεγαλύτερη δυνατή διείσδυση σε κάθε βαθμίδα της εκπαίδευσης και, ως εκ τούτου, για την προαγωγή της κοινοτικής ταυτότητας μεταξύ των ευρωπαίων πολιτών. Εάν όμως η ζήτηση ήταν ήδη υψηλή για το 1995 και 1996, από το 1997 και εξής θα αγγίξει τα όρια της. Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι από το χρονικό αυτό σημείο και εξής: - θα απαιτείται ετησίως χρηματοδότηση όχι μόνο για τις λίγες νέες πρωτοβουλίες, αλλά και για την ανανέωση της ενίσχυσης για το δεύτερο και τρίτο έτος ισχύος πολυετών προγραμμάτων, τα οποία έλαβαν για πρώτη φορά ενίσχυση κατά τα προηγούμενα έτη: στο πλαίσιο των περισσοτέρων δράσεων, ποσοστό υψηλότερο του 80% των σχεδίων που έλαβαν για πρώτη φορά ενίσχυση το 1995, απαιτούν περαιτέρω χρηματοδότηση για το 1996· - ο αντίκτυπος των εκστρατειών πληροφόρησης, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν το 1995 και 1996, καθώς και των υποτροφιών για τις προπαρασκευαστικές επισκέψεις θα επενεργήσει, αυξάνοντας τον αριθμό των προτεινόμενων σχεδίων, και κυρίως υπό περισσότερο καινοτόμες δράσεις στο πλαίσιο του προγράμματος, όπως οι πολυμερείς συμπράξεις μεταξύ σχολείων - η συμμετοχή των νέων κρατών μελών και των χωρών ΕΖΕΣ-ΕΟΧ είναι πιθανόν να αυξηθεί περαιτέρω, καθώς αυτές εξοικειώνονται με το πρόγραμμα· - ορισμένες δράσεις, για πρώτη φορά, θα καταστούν πλήρως λειτουργικές, όπως οι «θεσμικές συμβάσεις» του Erasmus, για τις οποίες οι αιτήσεις για το ακαδημαϊκό έτος 1997/8 εμφανίζουν αύξηση κατά 25% επί του απαιτούμενου συνολικού ποσού (250 εκατ. ECU), σε σύγκριση με το τελικό έτος (1996/7) χρηματοδότησης μέσω Διαπανεπιστημιακών Προγραμμάτων Συνεργασίας, καθώς και οι υποτροφίες για τη συμμετοχή των εκπαιδευτικών σε μαθήματα συνεχούς κατάρτισης, στο πλαίσιο του Comenius (κεφάλαιο II, δράση 3. 2)· - οι επιπτώσεις ορισμένων άλλων πλαισίων πολιτικής θα καταστούν αισθητές, επιφέροντας αύξηση της ζήτησης για ενίσχυση στο πλαίσιο του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Σε αυτά περιλαμβάνονται κυρίως το Ευρωπαϊκό Έτος της Διά Βίου Εκπαίδευσης και Κατάρτισης ( 1996)25 και το Ευρωπαϊκό Έτος Εναντίον του Ρατσισμού (1997)26. 25 Απόφαση, αριθ. 2493/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 1995, για τη θέσπιση του "Ευρωπαϊκού Έτους της Διά Βίου Εκπαίδευσης και Κατάρτισης", Επίσημη Εφημερίδα, αριθ. L 256/45, της 26ης Οκτωβρίου 1995. 26 Απόφαση του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, συνεδρίαση στο πλαίσιο του Συμβουλίου της 23ης Ιουλίου 1996, όσον αφορά το Ευρωπαϊκό Έτος Εναντίον του Ρατσισμού (1997), Επίσημη Εφημερίδα, αριθ. C 237/1, της 15ης Αυγούστου 1996. 16 2. Χορηγηθείσες υποτροφίες κατά το 1995 και 1996 Κατά τα δύο πρώτα έτη ισχύος του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, χορηγήθηκαν υποτροφίες συνολικού ύψους 364,5 εκατ. ECU, στο πλαίσιο του προγράμματος. 27 Όπως καταδεικνύει το παρακάτω πλαίσιο, διατέθηκε ενίσχυση για ένα μεγάλο αριθμό σχεδίων και επιμέρους συμμετεχόντων, σε όλους τους τομείς της εκπαίδευσης. Περισσότερο λεπτομερή στοιχεία παρατίθενται στο Στατιστικό Παράρτημα. ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΤΑ ΤΟ 1995 ΚΑΙ 1996 Κινητικότητα και Ανταλλαγές • υποτροφίες κινητικότητας για να δοθεί η δυνατότητα σε περισσότερους από 316. 000 σπουδαστές της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να πραγματοποιήσουν μία ολοκληρωμένη και αναγνωρισμένη περίοδο σπουδών σε μία άλλη συμμετέχουσα χώρα • ολοκληρωμένες αναθέσεις διδασκαλίας στο εξωτερικό σε 26. 000 καθηγητές και λέκτορες • περί τις 80. 000 νέοι συμμετείχαν σε κοινά εκπαιδευτικά προγράμματα και ανταλλαγές, με σκοπό να είναι σε θέση να επικοινωνούν σε άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες • περισσότεροι από 16. 000 συμμετέχοντες σε ευρωπαϊκά μαθήματα συνεχούς κατάρτισης για καθηγητές ξένων γλωσσών Δίκτυα συνεργασίας • 2. 673 Διαπανεπιστημιακά Προγράμματα Συνεργασίας, με περισσοτέρων από 1. 800 ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης τη συμμετοχή • 28 μείζονα θεματικά δίκτυα, με σκοπό την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής διάστασης σε ένα μεγάλο αριθμό κλάδων σπουδών και πεδίων ιδιαίτερου ενδιαφέροντος στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με τη συμμετοχή περισσοτέρων από 70 ιδρυμάτων σε καθένα από αυτά, καθώς και συνολικά 85 ευρωπαϊκών ενώσεων στο χώρο της ακαδημαϊκής κοινότητας • 1. 620 πολυμερείς συμπράξεις μεταξύ σχολείων, με τη συμμετοχή 5. 000 σχολείων • περί τα 3. 500 κοινά εκπαιδευτικά προγράμματα, με σκοπό την ενίσχυση των κινήτρων των νέων για την εκμάθηση άλλων ευρωπαϊκών γλωσσών • περισσότερα από 600 διακρατικά σχέδια, με τη συμμετοχή 2. 700 ιδρυμάτων και σκοπό την ενίσχυση της συνεργασίας στο χώρο της ανοικτής και εξ αποστάσεως μαθητείας, της εκπαίδευσης των ενηλίκων, της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, της εκμάθησης γλωσσών και της αρχικής και συνεχούς κατάρτισης των εκπαιδευτικών Όσον αφορά τη συνολική κατανομή των κονδυλίων μεταξύ των διαφόρων μερών του προγράμματος, κατέστη δυνατό ήδη κατά την εν λόγω αρχική περίοδο να τηρηθεί η αρχή που ορίζεται στην Απόφαση, σύμφωνα με την οποία κατά τη διάρκεια όλης της 27 Για το 1995, το ποσό αυτό συμπεριλαμβάνει, πέραν του κοινοτικού προϋπολογισμού, και τις συνεισφορές των χωρών ΕΖΕΣ-ΕΟΧ και της Ελβετίας (το 1995 ήταν το τελευταίο έτος ισχύος της διμερούς συμφωνίας για τη συμμετοχή της εν λόγω χώρας στο μέρος Erasmus του προγράμματος), καθώς και κονδύλια προερχόμενα από προηγούμενα έτη. Για το 1996, συμπεριλαμβάνει τις συνεισφορές των χωρών ΕΖΕΣ-ΕΟΧ. 17 πενταετίας μέχρι το 1999, θα πρέπει να χορηγούνται τουλάχιστον ποσοστά της τάξης του 55%, 10% και 25% στα κεφάλαια Ι, II και III αντίστοιχα. Ο χάρτης 1 στο Στατιστικό Παράρτημα αναφέρεται σχετικά. Τα ανωτέρω αποτελούν μία ακόμη ένδειξη ότι οι νέοι τομείς χρηματοδότησης των κεφαλαίων II και III του προγράμματος έχουν ήδη γίνει θετικά αποδεκτοί. Προκειμένου να μην απογοητευθούν τόσοι πολλοί αιτούντες υψηλού επιπέδου κατά τα πρώτα έτη του προγράμματος, η προσέγγιση της Επιτροπής για το 1995 και 1996 συνίστατο στη διάθεση τουλάχιστον ενός μικρού ποσού ενίσχυσης σε όσο το δυνατόν περισσότερα σχέδια, παρά τον περιορισμένο διαθέσιμο προϋπολογισμό, και όχι στη διάθεση ενός μεγάλου ποσού ενίσχυσης σε κάθε σχέδιο. Εντούτοις, η ανάλυση των ισχύος καταδεικνύει ότι, σε ορισμένα βασικά μέρη του δύο πρώτων ετών προγράμματος, το επίπεδο των ενισχύσεων ανά σχέδιο είναι ήδη υπερβολικά χαμηλό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να θεωρηθεί ανεπαρκές για τη διασφάλιση της επίτευξης των επιδιωκόμενων αποτελεσμάτων των σχεδίων28. Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, όσον αφορά: - το Erasmus, όπου η διαθέσιμη χρηματοδότηση για το 1996 ήταν κατά μέσο όρο 1000 ECU ανά ίδρυμα για καθένα από τα Διαπανεπιστημιακά Προγράμματα Συνεργασίας του (ΔΠΣ). Επιπλέον, εάν όλοι οι σπουδαστές των εγκεκριμένων προγραμμάτων ανταλλαγών του Erasmus θα έπρεπε να λάβουν υποτροφία για τη χρημοδότηση της περιόδου σπουδών τους στο εξωτερικό, η υποτροφία ανά φοιτητή, συμπεριλαμβανομένων των εξόδων ταξιδιού και των λοιπών δαπανών, θα ανερχόταν μόλις σε 750 ECU για ένα πλήρες έτος σπουδών (ή μόλις 75 ECU μηνιαίως) - δηλαδή περί το 15% του ανώτατου επιτρεπόμενου ποσού των 5000 ECU, βάσει της Απόφασης. Αν και υφίστανται πλεονεκτήματα μη οικονομικής φύσης για τους σπουδαστές του Erasmus (πλήρης ακαδημαϊκή αναγνώριση των σπουδών στο εξωτερικό, απαλλαγή από την καταβολή διδάκτρων στα φιλοξενούντα πανεπιστήμια κλπ. ), το βασικό συμπέρασμα που θα πρέπει να εξαχθεί από την ανάλυση των δύο πρώτων ετών των ενισχύσεων Erasmus, στο πλαίσιο του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, είναι ότι το χαμηλό επίπεδο των ενισχύσεων, τόσο προς τους σπουδαστές όσο και προς τα πανεπιστήμια, αποτελεί μία πραγματική και αυξανόμενη αιτία ανησυχίας. Εάν δοθεί έγκριση για τη συνέχιση του μετά την εισαγωγή του συστήματος των θεσμικών συμβάσεων, το 1997/829 η εν λόγω κατάσταση θα μπορούσε να υπονομεύσει σοβαρά την επιτυχία αυτού του κρίσιμου μέρους του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ· - το Comenius, στο πλαίσιο του οποίου η ανώτατη ενίσχυση για κάθε σχολείο που συμμετέχει σε ένα σχέδιο σχολικής σύμπραξης είναι κανονικά μόλις 2. 000 ECU ετησίως (και 3. 000 ECU στην περίπτωση των σχολείων που συντονίζουν αυτές τις συμπράξεις). Το ποσόν αυτό είναι υπερβολικά χαμηλό και οι πιέσεις επί των προϋπολογισμών για την παιδεία σε εθνικό επίπεδο καθιστούν δυσχερή την εξασφάλιση εκ μέρους των σχολείων σημαντικών συμπληρωματικών κονδυλίων από άλλες πηγές. Σε ορισμένες χώρες, οι ενισχύσεις του ΣΩΚΡΑΤΗΣ θεωρούνται ανεπαρκές κίνητρο για να ενθαρρυνθούν περισσότερα σχολεία να συμμετάσχουν, και κυρίως εξαιτίας της απουσίας υποτροφιών για την κινητικότητα των συμμετεχόντων μαθητών. 28 Αναφέρονται περιπτώσεις συντονιστών σχεδίων, οι οποίοι αρνήθηκαν τη χορήγηση ενίσχυσης, καθώς το προτεινόμενο ποσό κρίθηκε ανεπαρκές για τη βιωσιμότητα των σχετικών σχεδίων. 29 Βλέπε το μέρος του Erasmus, στο Μέρος Β του παρόντος εγγράφου. „ 18 Η κατάσταση που προκύπτει επί του παρόντος, ευνοεί τα άτομα και τα ιδρύματα που διαθέτουν σημαντικότερα οικονομικά μέσα. Οι εμπειρίες του 1995 και 1996 καταδεικνύουν επίσης ότι η ανεπάρκεια των πόρων μπορεί να οδηγήσει στην αποφυγή εκ μέρους ορισμένων Εθνικών Φορέων της περαιτέρω διάδοσης πληροφοριών σχετικά με το πρόγραμμα, με αρνητικές συνέπειες για τα ιδρύματα και τα άτομα που δεν έχουν συμμετάσχει στο παρελθόν στην ευρωπαϊκή συνεργασία και δεν είναι πλήρως ενημερωμένα για τις δυνατότητες που προσφέρει το ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Αυτού του είδους οι παράγοντες επηρεάζουν αρνητικά τη δυνατότητα του προγράμματος να τηρεί την αρχή των ίσων ευκαιριών, η οποία ορίζεται στην Απόφαση. 3. Αποτελέσματα των χορηγηθεισών ενισχύσεων Τα αποτελέσματα κάθε μέρους του προγράμματος για το 1995 και 1996 παρατίθενται στο Μέρος Β της παρούσας έκθεσης. Γενικά, μπορεί να διαπιστωθεί ότι, ήδη σε αυτό το συγκριτικά περιορισμένο χρονικό διάστημα, το πρόγραμμα απέδωσε σημαντική ευρωπαϊκή συνεργασία αυξανόμενου μεγέθους και βελτιωμένης ποιότητας, κυρίως σε τομείς, όπως η σχολική εκπαίδευση, η εκπαίδευση των ενηλίκων και η ανοικτή και εξ αποστάσεως μαθητεία, οι οποίοι στο παρελθόν διέθεταν περιορισμένη παράδοση όσον αφορά τη διαρθρωμένη συνεργασία σε διακρατικό επίπεδο. Το γεγονός αυτό ενθαρρύνει περαιτέρω τα ιδρύματα να υιοθετήσουν μία περισσότερο στρατηγική προσέγγιση όσον αφορά την ευρωπαϊκή συνεργασία και να της παραχωρήσουν μία περισσότερο εξέχουσα θέση απ'ό,τι στο παρελθόν στα σχέδια τους για τη μελλοντική ανάπτυξη. Ειδικότερα το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ: • συνέβαλε ουσιαστικά στην κινητικότητα των σπουδαστών, των νέων και του διδακτικού προσωπικού τόσο όσον αφορά τον όγκο των ανταλλαγών όσο και την ποιότητα των οργανωτικών πλαισίων τους·30 • ενίσχυσε την ευρεία και εντατική συνεργασία μεταξύ των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων στις διάφορες συμμετέχουσες χώρες, κυρίως μέσω της δημιουργίας πολυμερών δικτύων. Πολλά από αυτά καταδεικνύουν ήδη το δυναμικό τους για την ανάπτυξη της συνεργασίας, στο πλαίσιο μακροχρόνιων διαρθρώσεων, η οποία πρόκειται να έχει θετικές επιπτώσεις για μεγάλο διάστημα μετά την ολοκλήρωση των επιμέρους σχεδίων, για τα οποία χορηγήθηκαν ενισχύσεις από το ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Συνολικά, περισσότερα από 16,000 ιδρύματα σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης έχουν συμμετάσχει ενεργά στο ΣΩΚΡΑΤΗΣ, κατά τα δύο πρώτα έτη του προγράμματος*31 • συνέβαλε στην προώθηση της ευρωπαϊκής διάστασης σε διάφορες εκπαιδευτικές βαθμίδες, κυρίως μέσω μέτρων σχετικών με την αρχική κατάρτιση και την περαιτέρω επαγγελματική ανάπτυξη του διδακτικού προσωπικού· • έδωσε νέα ώθηση στην ακαδημαϊκή αναγνώριση των περιόδων σπουδών που πραγματοποιήθηκαν στο εξωτερικό, καθώς και των προσόντων που αποκτήθηκαν εκεί: το σύστημα ECTS (μονάδες κατοχύρωσης μαθημάτων) επεκτάθηκε σε 30 Τα βασικά εμπόδια για τη διακρατική κινητικότητα εντοπίσθηκαν στο Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής: Εκπαίδευση - Κατάρτιση - Ερευνα: Τα εμπόδια για τη διακρατική κινητικότητα, COM (96) 462 τελικό, της 2ας Οκτωβρίου 1996. 31 Η πραγματική έκταση της συμμετοχής σε δίκτυα είναι κατά πολύ ευρύτερη απ'ό,τι φαίνεται εξαρχής, δεδομένου ότι "εταίρο" ενός σχεδίου συχνά αποτελεί μία ευρωπαϊκή οργάνωση με πολλά ιδρύματα ως μέλη. Το στατιστικό παράρτημα παραθέτει μία επισκόπηση της συμμετοχής κάθε χώρας στα διακρατικά σχέδια στο πλαίσιο του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. 19 ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης· υποστηρίχθηκαν περισσότερα από 1. 000 ακόμη σχέδια σχετικά με την αναγνώριση των προσόντων στο πλαίσιο της εκπαίδευσης των ενηλίκων, καθώς και αυτών που αποκτήθηκαν μέσω της ανοικτής και εξ αποστάσεως μαθητείας· συνέχισε την πρόοδο όσον αφορά την προώθηση της διδασκαλίας και της εκμάθησης των λιγότερο διαδεδομένων και λιγότερο διδασκομένων γλωσσών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κυρίως στο πλαίσιο του μέρους Lingua του προγράμματος, αλλά και στο πλαίσιο του Erasmus- προσέφερε ένα εστιακό σημείο για την ευρύτερη χρησιμοποίηση της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, καθώς και των νέων τεχνολογιών σε διάφορες εκπαιδευτικές βαθμίδες, και βοήθησε ώστε να διασφαλισθεί ότι κατά την ανάπτυξη προσεγγίσεων των πολυμέσων θα λαμβάνονται πλήρως υπόψη οι παιδαγωγικές θεωρήσεις· • προκάλεσε την παραγωγή ενός εκτεταμένου και ποικίλου φάσματος διδακτικών μέσων και προγραμμάτων, καθώς και προγραμμάτων κατάρτισης και άλλων εκπαιδευτικών προϊόντων • προσέφερε νέες δυνατότητες για την επέκταση της ανταλλαγής γνώσεων και εμπειριών και, ως εκ τούτου, την εξάπλωση της εμπειρογνωμοσύνης και την ενίσχυση της καινοτομίας στις συμμετέχουσες χώρες· • διαδραμάτισε οργανικό ρόλο, διασφαλίζοντας ότι η ευρωπαϊκή συνεργασία ευνόησε όλα τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων και των οικονομικά μειονεκτουσών χωρών και/ή των απομακρυσμένων χωρών της Κοινότητας. Κατά τους ανωτέρω τρόπους, το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ πραγματοποιεί σαφή και εμφανή πρόοδο όσον αφορά το στόχο, ο οποίος ορίζεται στο άρθρο 126 της Συνθήκης της ΕΚ3 2, για την εξασφάλιση εκπαίδευσης υψηλού επιπέδου σε όλη την Κοινότητα. Επίσης συμβάλλει ώστε να καταστεί η "ευρωπαϊκή διάσταση στην εκπαίδευση" μία ουσιώδης έννοια για εκατοντάδες χιλιάδων εκπαιδευτικούς και μαθητές κάθε ηλικίας, γεγονός σημαντικό. Αξιοσημείωτη πρόοδος σημειώθηκε και στην προετοιμασία του εδάφους για την επέκταση αυτών των οφελών του προγράμματος στην ευρύτερη Ευρώπη, σύμφωνα με τους όρους της Απόφασης. εξίσου Η ενίσχυση που δόθηκε βοήθησε επίσης σαφώς στην εξεύρεση σημαντικών ποσών συμπληρωματικής χρηματοδότησης από διάφορες άλλες πληγές3 3. 4. Διαπιστωθέντα εμπόδια Οι εμπειρίες των δύο πρώτων ετών ισχύος του προγράμματος βοήθησαν για τον εντοπισμό μίας σειράς εμποδίων για την περαιτέρω ανάπτυξη του προγράμματος. Στην περίπτωση αυτή ανήκουν τα σχολεία δευτεροβάθμιας και, κυρίως, πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς ελάχιστα από αυτά διαθέτουν παράδοση όσον αφορά τη διεθνή συνεργασία ή τη συμμετοχή τους σε δίκτυα διεθνών επαφών. Η απαίτηση ότι όλα τα 32 Επίσημη Εφημερίδα, αριθ. C 224, της 31ης Αυγούστου 1992. 33 Οπως καταδεικνύεται στο Στατιστικό Παράρτημα, οι ενισχύσεις του ΣΩΚΡΑΤΗΣ κατά το 1996 καλύπτουν το 40% των συνολικών δαπανών των σχεδίων όλων σχεδόν των « κεντρικών » δράσεων του προγράμματος· στην περίπτωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, το ποσοστό αυτό είναι κατά πολύ χαμηλότερο, ανερχόμενο στο 15% των συνολικών δαπανών των σχεδίων. 20 σχέδια θα πρέπει να είναι πολυμερή από την αρχή προκαλεί, επομένως, σημαντικές δυσχέρειες. Άλλες δυσχέρειες που διαπιστώθηκαν όσον αφορά τα σχολεία είναι: - ότι τείνουν να ελέγχονται αυστηρότερα από τις εθνικές, περιφερειακές ή τοπικές κυβερνητικές αρχές, όσον αφορά τις διοικητικές ρυθμίσεις που διέπουν τα ιδρύματα, τις συνθήκες εργασίας των εκπαιδευτικών και το περιεχόμενο των διδακτικών προγραμμάτων - ότι, κυρίως στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, δε διαθέτουν πάντα νομικό καθεστώς ως αυτόνομες οργανώσεις, γεγονός το οποίο δυσχέρανε την εξεύρεση ενός κατάλληλου θεσμικού και χρηματοδοτικού πλαισίου για τη συμμετοχή τους σε σχέδια· - ότι οι αρμόδιες αρχές, σε πολλές περιπτώσεις, έδειξαν απροθυμία να μειώσουν τον καταστατικό φόρτο εργασίας των εκπαιδευτικών των υπεύθυνων για σχέδια και/ή να τους παράσχουν επαρκή αναγνώριση για την εργασία αυτή· - ότι τόσο τα σχολεία όσο και τα ιδρύματα ενδοϋπηρεσιακής κατάρτισης των εκπαιδευτικών αντιμετώπισαν δυσκολίες για την εξεύρεση συμπληρωματικής χρηματοδότησης, και ιδιαίτερα σε μία περίοδο μεγάλων δημοσιονομικών περικοπών σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Όσον αφορά την εκπαίδευση των ενηλίκων, η έλλειψη παράδοσης όσον αφορά τη διακρατική συνεργασία, η αποκλίνουσα φύση των διατάξεων στις συμμετέχουσες χώρες, το μέγεθος της ομάδας στόχου και το νεοφανές των δυνατοτήτων συνεργασίας στο πλαίσιο του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, αποτέλεσαν επίσης προκλήσεις. Αλλά, καθώς οι πληροφορίες αρχίζουν να διεισδύουν στα σχετικά ιδρύματα, η προστιθέμενη αξία της πολυμερούς συνεργασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο βρίσκει με ταχύ ρυθμό έκφραση σε ένα ευρύ φάσμα αξιόλογων σχεδίων. Όσον αφορά την τριτοβάθμια εκπαίδευση, το κύριο πρόβλημα προς αντιμετώπιση κατά τη φάση της εκτέλεσης υπήρξε η ομαλή μετάβαση από τη διαδικασία χρηματοδότησης που ίσχυε κατά τη διάρκεια του προηγουμένου προγράμματος Erasmus, δηλαδή τη χορήγηση ενισχύσεων στα πολυμερή "Διαπανεπιστημιακά Προγράμματα Συνεργασίας", σε μία προσέγγιση βασιζόμενη στις "Θεσμικές Συμβάσεις", οι οποίες καλύπτουν το σύνολο των δραστηριοτήτων ευρωπαϊκής συνεργασίας κάθε πανεπιστημίου, χωρίς να απειλούν τη συμμετοχή των ακαδημαϊκών τμημάτων ή σχολών κάθε πανεπιστημίου στις εν λόγω δραστηριότητες. Στο πλαίσιο του μέρους Lingua του προγράμματος, το πειραματικό έτος του προγράμματος για τη γλωσσική βοήθεια εμφάνισε επίσης μία σειρά εμποδίων, σχετιζόμενων με διάφορες βαθμίδες της εκπαίδευσης. Σε αυτά περιλαμβάνονται διοικητικά εμπόδια στην ελεύθερη διακίνηση των συμμετεχόντων, οι οποίοι, σε πολλές περιπτώσεις, δεν είναι ούτε εργαζόμενοι ούτε σπουδαστές, όσον αφορά θέματα όπως οι άδειες εργασίας, η ασφάλιση και η φορολόγηση· εθνικές ρυθμίσεις που εκπαιδευτικών· χρηματοδοτικά προβλήματα προερχόμενα από τις διαφορές του κόστους ζωής στη χώρα καταγωγής και στη φιλοξενούσα χώρα· καθώς και διάφορα πρακτικά θέματα, όπως η προσαρμογή. καταρτιζόμενων κινητικότητα περιορίζουν των την Μία ακόμη δυσχέρεια ήταν οι αρνητικές συνθήκες υπό τις οποίες, σε ορισμένες περιπτώσεις, οφείλουν να λειτουργήσουν οι · Εθνικοί Φορείς. Στην αρχή, αυτό οφειλόταν κυρίως στις δυσχέρειες εγκαθίδρυσης των Φορέων και έναρξης των 21 εντός εξαιτίας εξαιρετικά σύντομων προθεσμιών, της διαφόρων δράσεων καθυστερημένης έγκρισης του προγράμματος. Ένα άλλο πρόβλημα προέκυψε από το επίπεδο των πόρων που διέθεσαν για τους Φορείς οι αρμόδιες εθνικές αρχές, σε ορισμένες συμμετέχουσες χώρες. Τα σαφή μηνύματα από τα δύο πρώτα έτη ισχύος του προγράμματος είναι ότι εάν αυτό πρόκειται να συνεχιστεί, τέτοιου είδους ελλιπής χρηματοδότηση θα μπορούσε να έχει ορισμένες σοβαρές συνέπειες: θα μπορούσε να αποθαρρύνει τους Φορείς από την ευρύτερη δυνατή διάδοση πληροφοριών για το πρόγραμμα, περιορίζοντας, κατ'αυτόν τον τρόπο, την υλοποίηση του συνολικού δυναμικού του προγράμματος, να περιορίσει τη συμβολή των Φορέων στον εντοπισμό εταίρων και την παροχή συμβουλών στους αιτούντες, να μειώσει το δυναμικό τους όσον αφορά τη διαβίβαση πλήρους και έγκαιρης πληροφόρησης στην Επιτροπή, καθώς και να περιορίσει την ετοιμότητα τους να συμμετάσχουν σε δραστηριότητες, οι οποίες κακώς θεωρούνται σημαντικές αλλά λιγότερο επείγουσες, όπως η παρακολούθηση και η αξιολόγηση. Όπως καταδεικνύει το Μέρος Β της παρούσας έκθεσης, έχει πραγματοποιηθεί σημαντική πρόοδος προς την κατεύθυνση της επίλυσης ενός αριθμού προβλημάτων που εντοπίζονται ανωτέρω. Αν και άλλα προβλήματα θα είναι περισσότερο δύσκολο να επιλυθούν, η πείρα από τα δύο πρώτα έτη ισχύος του προγράμματος προοιωνίζει την καλή θέληση των εμπλεκόμενων βασικών παραγόντων για την υιοθέτηση μίας περισσότερο εποικοδομητικής προσέγγισης και την επιδίωξη καινοτόμων λύσεων για την αντιμετώπιση των δυσχερειών που προκύπτουν. Εντούτοις, μία αιτία κυρίως διαρθρωτικής ανησυχίας αποτελούν οι δημοσιονομικές δυσχέρειες, τις οποίες αντιμετωπίζει ήδη το πρόγραμμα και οι οποίες θα καταστούν εμφανέστερες από το 1997 και εξής, καθώς ο ρυθμός υλοποίησης του προγράμματος επιταχύνεται και γίνεται αισθητό το πλήρες μέγεθος της ζήτησης. Οι δυσχέρειες αυτές θα μεγεθυνθούν ακόμη περισσότερο, εξαιτίας της επέκτασης του προγράμματος για τη συμπερίληψη των συνδεδεμένων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της Κύπρου. Βάσει της παρούσας ανάλυσης των δύο πρώτων ετών ισχύος του ΣΩΚΡΑΤΗΣ και των λεπτομερών προβολών που διευκολύνονται από την ανάλυση αυτή όσον αφορά τα προσεχή έτη, οι χρηματοδοτικοί περιορισμοί αποτελούν το σημαντικότερο κώλυμα για την περαιτέρω ανάπτυξη του προγράμματος και της δυνατότητας του να εκπληρώσει τους στόχους που ορίζονται στην Απόφαση. IV. ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΘΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΣΩΚΡΑΤΗΣΚΧΎΑ ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟ Η αρχική φάση, την οποία καλύπτει η παρούσα έκθεση, βοήθησε για τον εντοπισμό ενός σημαντικού αριθμού προκλήσεων για την επόμενη περίοδο. Σε αυτές περιλαμβάνονται, κυρίως: • Η διάδοση των αποτελεσμάτων και των εμπειριών από τις δραστηριότητες του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Ήδη έχουν αναληφθεί πολλές ενέργειες προς αυτή την κατεύθυνση, όπως για παράδειγμα, η συμπερίληψη διευθετήσεων για την αποτελεσματική διάδοση ως βασικού κριτηρίου για την επιλογή των σχεδίων δια-σχεδιακές συναντήσεις και θεματικά σεμινάρια· η συνεργασία με ευρωπαϊκές ενώσεις ως φορέων διάδοσης· η έκδοση Εγχειριδίων ορθής πρακτικής, όσον αφορά διάφορους τόπους σχεδίων· καθώς και η ενθάρρυνση συνεχών επαφών μεταξύ πρώην μεμονομένων συμμετεχόντων. Η επόμενη, ενέργεια είναι η ανάπτυξη μίας λόγω προσέγγισης περισσότερο ολοκληρωμένης όσον αφορά τις εν 22 δραστηριότητες διάδοσης, τόσο σε κοινοτικό επίπεδο όσο και σε συνεργασία με τους Εθνικούς Φορείς, καθώς και η συμπλήρωση τους με νέες, όπως η έκδοση καταλόγων των προϊόντων που προέκυψαν από τα σχέδια και η αυξανόμενη χρήση ηλεκτρονικών μέσων για τη διάδοση των αποτελεσμάτων των σχεδίων, και κυρίως βάσεων δεδομένων μέσω του Internet. Η επίτευξη μεγαλύτερης αλληλεπίδρασης μεταξύ των δράσεων του ΣΩΚΡΑ ΤΗΣ. Κατά τη θέσπιση του ΣΩΚΡΑΤΗΣ δεν αποτελούσε πρόθεση η δημιουργία ενός προγράμματος πλαισίου, εντός του οποίου σχεδόν αυτόνομα προγράμματα θα επιδίωκαν ξεχωριστούς στόχους. Το ΣΩΚΡΑΤΗΣ σχεδιάστηκε μάλλον ως ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα, χαρακτηριζόμενο από τη δημιουργική αλληλεπίδραση μεταξύ των υποπρογραμμάτων που σχετίζονται με κάθε βαθμίδα ή πτυχή της εκπαίδευσης. Επί του παρόντος που όλες οι δράσεις έχουν εγκαινιασθεί, θα πρέπει να δοθεί αυξημένη προσοχή, τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο, για τη δημιουργία μεγαλύτερης συνέργειας μεταξύ των διαφόρων δράσεων. Η εδραίωση του δικτύου των Εθνικών Φορέων. Μία βασική πρόκληση για την επόμενη φάση αποτελεί η διασφάλιση ότι όλοι οι Φορείς διαθέτουν τα μέσα για να διαδραματίσουν αποτελεσματικά το ρόλο που τους αποδίδει η Απόφαση. Θα πρέπει να δοθεί επίσης αυξανόμενη προσοχή στη διασφάλιση του αποτελεσματικού συντονισμού σε εθνικό επίπεδο μεταξύ των Φορέων που ασχολούνται με διαφορετικές δράσεις του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, καθώς και μεταξύ των Φορέων του ΣΩΚΡΑΤΗΣ και εκείνων που εκτελούν παρόμοια καθήκοντα στο πλαίσιο άλλων ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Μία ακόμη προτεραιότητα θα πρέπει να αποτελεί η προώθηση της λειτουργικής συμπληρωματικότητας μεταξύ των ενισχύσεων που διατίθενται από το ΣΩΚΡΑΤΗΣ και εκείνων που διατίθενται από πηγές στο εσωτερικό των συμμετεχουσών χωρών. Η ολοκλήρωση των διευθετήσεων για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση του προγράμματος. Η στρατηγική, η μεθοδολογία και οι λειτουργικές διευθετήσεις για την ενδιάμεση και την τελική αξιολόγηση του προγράμματος βρίσκονται επί του παρόντος υπό συζήτηση με την επιτροπή του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Η ομαλή ενσωμάτωση στο πρόγραμμα των συνδεδεμένων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της Κύπρου. Για την αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης, όλες οι οργανώσεις που ασχολούνται με το ΣΩΚΡΑΤΗΣ θα κληθούν όχι μόνο να ανταποκριθούν σε μία γενική αύξηση του φόρτου εργασίας, αλλά και να χειριστούν νέους τύπους αναγκών και προβλημάτων. Θα απαιτηθούν πρόσθετες γνώσεις, εκ μέρους του προσωπικού, κυρίως όσον αφορά τα εκπαιδευτικά συστήματα των νέων συμμετεχουσών χωρών. Η ενημέρωση της εκπαιδευτικής κοινότητας σχετικά με τις δυνατότητες που προσφέρει το ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Η εν λόγω εργασία θα πρέπει να συνεχιστεί κυρίως όσον αφορά τις νέες δράσεις, όπως τις συμπράξεις σχολείων και την εκπαίδευση των ενηλίκων, καθώς και τις χώρες, οι οποίες πρόσφατα απέκτησαν πρόσβαση στα κοινοτικά προγράμματα. • • Τέλος, υφίσταται η αυξανόμενη πρόκληση για τη συνέχιση του γενικού προοδευτικού ρυθμού του προγράμματος, παρά τους αυξανόμενους δημοσιονομικούς περιορισμούς. Σε πολλούς τομείς, αυτό περιλαμβάνει κυρίως την επίτευξη της δύσκολης ισορροπίας μεταξύ της συνεχιζόμενης ενίσχυσης των υφιστάμενων σχεδίων, τα 23 οποία απέδειξαν ότι είναι αποτελεσματικά και επιτυχή, και της υποστήριξης των νέων δικτύων, σχεδίων και δραστηριοτήτων κινητικότητας. Πέραν των ανωτέρω προκλήσεων που αφορούν το ΣΩΚΡΑΤΗΣ συνολικά, κάθε δράση του προγράμματος διαθέτει το δικό της ειδικό κατάλογο θεμάτων προτεραιότητας προς αντιμετώπιση. Αυτά παρατίθενται στο πλαίσιο της σελίδας 13, κατωτέρω. V. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Από την παρούσα έκθεση προκύπτει ότι το ΣΩΚΡΑΤΗΣ έχει αρχίσει να συμβάλλει σημαντικά στην προετοιμασία των νέων του σήμερα για ζωή και εργασία στην Ευρώπη του αύριο· έχει καταδείξει το δυναμικό του για την προαγωγή - μέσω της ευρωπαϊκής συνεργασίας - της ποιότητας, της δημιουργικότητας και της καινοτομίας στην εκπαίδευση· συμβάλλει στην ανάπτυξη μίας οξυδερκούς αξιολόγησης των δυνατοτήτων που προσφέρει για τον εκπαιδευτικό τομέα η κοινωνία των πληροφοριών πιθανόν, να συμβάλλει σημαντικά στο να καταστήσει την Ευρωπαϊκή Κοινότητα μία προσβάσιμη και ζωντανή πραγματικότητα για δεκάδες χιλιάδων ευρωπαίων πολιτών κάθε ηλικίας, από το νηπιαγωγείο μέχρι την τριτοβάθμια εκπαίδευση και την εκπαίδευση των ενηλίκων, γεγονός που πιθανόν είναι το σημαντικότερο όλων. Εντούτοις, η ανάλυση κατέδειξε ακόμη ότι το πρόγραμμα δε θα μπορέσει να συνεχίσει, να εδραιώσει και να οικοδομήσει επί αυτών των πολλά υποσχόμενων πρώιμων αποτελεσμάτων, χωρίς πρόσθετη χρηματοδότηση. Ως εκ τούτου, η παρούσα έκθεση συνοδεύεται, όπως προβλέπεται από την προαναφερόμενη Κοινή Δήλωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής, από προτάσεις για την επέκταση του χρηματοδοτικού πλαισίου. Οι δημοσιονομικές θεωρήσεις παρατίθενται σχετική Χρηματοδοτική Δώλωση. Ουσιαστικά, αποτελούνται από τρία στοιχεία, που βασίζονται στα συμπεράσματα της παρούσας έκθεσης. λεπτομερώς στο Επεξηγηματικό Υπόμνημα και τη - πρώτον, θα πρέπει να αναφερθεί ότι οι κατεξοχήν στόχοι του ΣΩΚΡΑΤΗΣ συνίστανται στη συμβολή για υψηλού επιπέδου εκπαίδευση στην Ευρώπη και στη στενότερη επαφή με τους πολίτες της. Για το λόγο αυτό, η παροχή στήριξης στα πλαίσια κάθε δράσης του προγράμματος είναι ζωτικής σημασίας σε μία κριτική μάζα προγραμμάτων και δραστηριοτήτων καλής ποιότητας. Δεδομένου ότι οι ομάδες στόχοι στις οποίες απευθύνεται το πρόγραμμα είναι εξαιρετικά μεγάλες, πρέπει να χορηγηθεί ένας μεγάλος αριθμός υποτροφιών. - δεύτερον, δεν είναι δυνατό να διατηρηθεί ο ενθουσιασμός του προγράμματος για επίτευξη αυτής της κριτικής μάζας με περαιτέρω μείωση του μέσου όρου ενίσχυσης που χορηγείται σε κάθε δικαιούχο. Για παράδειγμα, η ενίσχυση που χορηγείται σε κάθε σχολείο στα πλαίσια μίας σχολικής σύμπραξης Comenius (2. 000 ECU) είναι μόλις αρκετή για να διευκολύνει ακόμη και μία ελάχιστη ανάπτυξη επαφών μεταξύ των συμμετεχόντων εκπαιδευτικών το επίπεδο των υποτροφιών που χορηγούνται στους σπουδαστές στα πλαίσια του Erasmus είναι μόνο 15% του ανωτάτου ορίου που επιτρέπει η απόφαση. Επιπλέον, οι σοβαροί περιορισμοί σχετικά με τις δημόσιες δαπάνες στον εκπαιδευτικό τομέα, καθώς και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει η ιδιωτική επιχείρηση, καθιστούν όλο και πιο δύσκολη την εξασφάλιση υψηλού επιπέδου συμπληρωματικής χρηματοδότησης· από τις εθνικές πηγές, για τα εκπαιδετικά ιδρύματα· 24 - τρίτον, όπως προκύπτει από την παρούσα έκθεση, η αίτηση για ενίσχυση στα πλαίσια του προγράμματος υπερβαίνει σε μεγάλο βαθμό τους διαθέσιμους χρηματοδοτικούς πόρους και θα εξακολουθήσει να αυξάνεται για διαρθρωτικούς λόγους. Στην περίπτωση προγράμματος όπως ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ, βασικός στόχος του οποίου είναι να φέρει την Ευρώπη πλησιέστερα σε ένα μεγάλο αριθμό πολιτών, δεν είναι επιθυμητή η επιλογή ενός ακόμη υψηλότερου επιπέδου επιλεκτικότητας από ό,τι επί του παρόντος, καθώς επίσης και μεταξύ καλής ποιότητας σχεδίων. Αυτό θα δημιουργούσε απογοήτευση για ένα μεγάλο μέρος πολιτών, τη στιγμή μάλιστα που είναι σημαντικό για την Κοινότητα να καταδείξει ότι ανταποκρίνεται στα πραγματικά τους ενδιαφέροντα. ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΘΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΟΥΝ ΟΙ ΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟ Τριτοβάθμια εκπαίδευση (Erasmus) • παροχή της ευρωπαϊκής διάστασης σε όλους τους σπουδαστές, όχι μόνο σε εκείνους που διανύουν μία περίοδο σπουδών στο εξωτερικό • εφαρμογή της θεσμικής σύμβασης, προκειμένου να καταστεί η ευρωπαϊκή συνεργασία στρατηγικό χαρακτηριστικό του θεσμικού προγραμματισμού, ενώ παράλληλα διατηρείται η δέσμευση των μεμονωμένων ακαδημαϊκών σε επίπεδο τμήματος • ενθάρρυνση των θεματικών δικτύων ως μέσων για προώθηση της καινοτομίας και της ποιότητας • παροχή στήριξης στα κίνητρα των σπουδαστών για σπουδές στο εξωτερικό και διατήρηση της ισότητας των ευκαιριών για συμμετοχή στην κινητικότητα, παρά το χαμηλό επίπεδο της χορηγούμενης οικονομικής ενίσχυσης Σχολική εκπαίδευση (Comenius) • διατήρηση της ποσοτικής ανάπτυξης των πολυμερών συμπράξεων μεταξύ των σχολικών ιδρυμάτων και ιδιαίτερα συμμετοχή των ιδρυμάτων της πρωτοβάθμιας και προσχολικής εκπαίδευσης σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι μέχρι τώρα (Δράση 1) • ενδυνάμωση της ενίσχυσης που παρέχεται για την εκπαίδευση ομάδων με ειδικές ανάγκες στα αστικά κέντρα (Δράση 2 ) • εξασφάλιση ότι η συνεχής κατάρτιση που αναλήφθηκε από τη δράση 3 του Comenius αναγνωρίζεται εξολοκλήρου από τις αρμόδιες αρχές στις συμμετέχουσες χώρες, ισότιμα με τις εθνικές δραστηριότητες συνεχούς κατάρτισης • προώθηση μεγαλύτερης αλληλεπίδρασης μεταξύ των τριών οράσεων, κυρίως σχετικά με τα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων της δράσης 3 στην ανάπτυξη των σχολικών συμπράξεων (Δράση 1) Εκμάθηση ξένων γλωσσών (Lingua) • ανάληψη περισσότερων εντατικών προσπαθειών για την προώθηση της γλωσσικής ιδιαίτερα για τη διδασκαλία και εκμάθηση των λιγότερο πολυμορφίας και διαδεδομένων και λιγότερο ομιλουμένων γλωσσών της Ευρωπαϊκής Ένωσης • επίτευξη πιο διαρθρωμένων αποτελεσμάτων της έρευνας σχετικά με θέματα εκμάθησης ξένων γλωσσών στα πλαίσια των δραστηριοτήτων του Lingua και από αυτές στα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα _ ^ _ __ 25 • προώθηση μεγαλύτερης συμμετοχής στον τομέα της αρχικής κατάρτισης στα πλαίσια των Προγραμμάτων Ευρωπαϊκής Συνεργασίας • ενθάρρυνση πιο εντατικών διασυνδέσεων μεταξύ των δράσεων του Lingua και μεταξύ αυτών και άλλων μερών του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ, όπως στον τομέα της σχολικής εκπαίδευσης Ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση (ΑΑΕ) • προσαρμογή στις αλλαγές στα πλαίσια της ΑΑΕ οι οποίες προέρχονται από τις νέες τεχνολογίες και εξασφάλιση ότι οι προσεγγίσεις που χρησιμοποιούν την ΑΑΕ κατευθύνονται περισσότερο από θέματα εκπαίδευσης και λιγότερο από θέματα τεχνολογίας • μεγαλύτερη δράση προκειμένου να προωθηθεί η ποιότητα των μέσων και των προϊόντων της ΑΑΕ • ενίσχυση της συνεισφοράς της δράσης αυτής στον τομέα της επικύρωσης και αναγνώρισης των προσόντων που αποκτούνται μέσω της ΑΑΕ • επίτευξη μίας μεγαλύτερης συμμετοχής των σχολικών ιδρυμάτων στις ενισχυόμενες δραστηριότητες Εκπαίδευση ενηλίκων • συνέχιση της διάδοσης της πληροφόρησης σχετικά με τη δράση αυτή γενικά, δεδομένης της ετερογένειας και της ποικιλίας στον τομέα εκπαίδευσης ενηλίκων • στοχοθέτηση περιοχών κλειδιών και ομάδων κλειδιών, στα πλαίσια της προοπτικής της διά βίου μαθητείας και του κοινωνικού αποκλεισμού • προώθηση της αξιολόγησης της προηγούμενης πειραματικής εκπαίδευσης • ενίσχυση μεγαλύτερης συνεργασίας μεταξύ διαφορετικών τύπων οργανώσεων για την εκπαίδευση ενηλίκων και παροχή στήριξης προκειμένου να γεφυρωθεί η επίσημη και ανεπίσημη εκπαίδευση ενηλίκων Ανταλλαγές πληροφοριών και εμπειριών σχετικά με τα εκπαιδευτικά συστήματα και την εκπαιδευτική πολιτική • έναρξη των λειτουργικών δραστηριοτήτων σύμφωνα με το κεφάλαιο III, δράση 3. 1 του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ και κυρίως όλων των αρχικών προτύπων σχεδίων σχετικά με την εξασφάλιση του υψηλού επιπέδου για τη σχολική εκπαίδευση· σταθεροποίηση των εργασιών του δικτύου Eurydice στην παραγωγή αξιόπιστων συγκριτικών μελετών και βασικών δεικτών για την εκπαιδευτική συνεργασία σε κοινοτικό επίπεδο· εφαρμογή των νέων μορφών που διατίθενται για τις επισκέψεις μελέτης ARION και περαιτέρω προώθηση της ποιότητας των επισκέψεων μελέτης με βάση τα αποτελέσματα της αξιολόγησης από συμμετέχοντες και από άλλες αξιολογήσεις· ομαλή ένταξη των συνδεδεμένων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της Κύπρου στα δίκτυα Eurydice, ARION και NARIC. 26 ΜΕΡΟΣ Β: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΙ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ • ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ERASMUS) Το κεφάλαιο του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ για την τριτοβάθμια εκπαίδευση μεταφέρει σε αναθεωρημένη μορφή και επεκτείνει το προηγούμενο πρόγραμμα Erasmus (1987-1994). Σκοπός του είναι η προώθηση του υψηλού επιπέδου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση μέσω της ευρωπαϊκής συνεργασίας. Η καλύτερα γνωστή πτυχή του είναι η δράση 2, η οποία παρέχει υποτροφίες κινητικότητας των σπουδαστών για να τους βοηθήσει να καλύψουν τις δαπάνες μίας αναγνωρισμένης περιόδου σπουδών στο εξωτερικό. Ωστόσο, με την ενσωμάτωση του Erasmus στα πλαίσια του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, δίνεται αυξανόμενη έμφαση στην προώθηση μέσω της δράσης 1 της Ευρωπαϊκής διάστασης του πανεπιστημιακού έργου, που παρέχει τη δυνατότητα στους σπουδαστές να επωφεληθούν από την ευρωπαϊκή συνεργασία εάν δε συμμετέχουν άμεσα στις ανταλλαγές. Η επίδραση του Erasmus στην ποσότητα και την ποιότητα της Ευρωπαϊκής συνεργασίας αξιολογήθηκε από ανεξάρτητους φορείς αφότου καθιερώθηκε. 34 Όσον αφορά τα αριθμητικά στοιχεία, το Erasmus μετέτρεψε την κατάσταση που υπήρχε πριν από την θέσπιση του και συνέβαλε περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο παράγοντα στην αυξανόμενη σημασία την οποία προσδίδουν τώρα τα πανεπιστήμια στην ευρωπαϊκή συνεργασία σε σύγκριση με αυτή που υπήρχε πριν από μία δεκαετία. Ο ποιοτικός αντίκτυπος του μπορεί επίσης να διακριθεί σαφώς, όπως προκύπτει από τις θεματικές διασκέψεις οι οποίες πραγματοποιήθηκαν. κατά το 1995 και 1996. Για τα πανεπιστήμια, το φάσμα των οφελών περιλαμβάνει αυξημένα πρότυπα διδασκαλίας μέσω της συγκέντρωσης πραγματογνωμοσύνης και εμπειρίας, βελτιωμένη διδασκαλία ξένων γλωσσών, πιο αποτελεσματική διάδοση πληροφοριών, βελτιωμένη ακαδημαϊκή αναγνώριση και καλύτερες εσωτερικές διαδικασίες διαχείρισης, κυρίως όσον αφορά τη διεύθυνση διεθνούς συνεργασίας σε θεσμικό επίπεδο, καθώς και επίπεδα σχολών και τμημάτων. 35 Νέα ή εντατική αναζήτηση συνεργασίας προέκυψε επίσης από πολλές επαφές μεταξύ του ακαδημαϊκού προσωπικού. Η μεγάλη πλειοψηφία των σπουδαστών του Erasmus αναφέρονται σε εμπλουτισμένη ακαδημαϊκή εμπειρία μέσω συχνής επαφής με το εκπαιδευτικό προσωπικό του ιδρύματος υποδοχής. Μελέτες πρώην συμμετεχόντων καταδεικνύουν ότι η εμπειρία του Erasmus παρέχει βοήθεια στους αποφοίτους προκειμένου να εξασφαλίσουν απασχόληση και οδηγεί στο να τους ανατεθούν καθήκοντα εργασίας που απαιτούν διεθνή γνώση και εμπειρία. 36 Τα παραπάνω οφέλη συνεχίστηκαν και επεκτάθηκαν περαιτέρω κατά τα δύο πρώτα έτη του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ, που καλύπτει τα ακαδημαϊκά έτη 1995/96 καί 1996/7: 0 Προκειμένου να δοθεί στα πανεπιστήμια χρόνος για να προσαρμοστούν στις ρυθμίσεις της θεσμικής σύμβασης συνεχίστηκε η λειτουργία της πρώην χρηματοδοτικής διάρθρωσης που βασίζεται σε Διαπανεπιστημιακά Προγράμματα Συνεργασίας (ΔΠΣ), κατόπιν συστάσεως της Επιτροπής ΣΩΚΡΑΤΗΣ, κατά τη 34Ιδίως από το Κέντρο ερευνών για την τριτοβάθμια εκπαίδευση και εργασία στο Universtitât- Gesamthochschule Kassel, το οποίο παρουσίασε μία σειρά ποιοτικών και θεματικών αξιολογήσεων καθόλη τη διάρκεια του προγράμματος Erasmus και σε μία αξιολόγηση από τους συμβούλους Price Waterhouse που ολοκληρώθηκε το 1993. 35 πρβλ. Επισκόπηση του προγράμματος Erasmus: Έκθεση τελικής σύνθεσης, Price Waterhouse, 1993. 36 πρβλ. Friedhelm Mai worm, Wolfgang Steube και Ulrich Teichler, Διδασκαλία στην Ευρώπη: η εμπειρία του Erasmus, Λονδίνο 1991 και Εμπειρίες, των σπουδαστών του Erasmus 1990/1, Kassel 1993 (=Μονογραφίες του Erasmus αριθ. 14 και 17 αντίστοιχα). 27 διάρκεια αυτής της διετούς μεταβατικής περιόδου. 37 Το 1995, δόθηκε στήριξη στο μεγαλύτερο σύνολο που υπήρξε ποτέ 2,673 Διαπανεπιστημιακών Προγραμμάτων Συνεργασίας (ΔΠΣ), στο καθένα από τα οποία συμμετέχουν περίπου 8 ιδρύματα. Τα κεφάλαια τα οποία ζητήθηκαν για το 1995 και το 1996, συνόλου περίπου 400 εκατ. ECU ξεπέρασαν τους διαθέσιμους πόρους με τον παράγοντα του 9:1. Το 1996, δόθηκε περαιτέρω στήριξη σε 2. 530 ΔΠΣ. Ενώ η κινητικότητα των σπουδαστών παρέμεινε το κατεξοχήν ενδιαφέρον της μεγάλης πλειοψηφίας των ΔΠΣ, δόθηκε επίσης αξιόλογη σημασία σε άλλα είδη συνεργασίας. Κατ'αυτόν τον τρόπο, η ζήτηση της ανάπτυξης του προγράμματος σπουδών ήταν πάλι μεγάλη και υπήρχε περαιτέρω αύξηση στη ζήτηση για Εντατικά Προγράμματα. Αυτά παρέχουν πολύτιμη ευκαιρία για σπουδαστές και διδάσκοντες διαφόρων χωρών να ένα συναντηθούν και να ανταλλάξουν συγκεντρωτικό κύκλο μαθημάτων και πολλά οδηγούν στην ανάπτυξη κοινών υλικών διδασκαλίας και τη δημιουργία κοινών σχεδίων έρευνας στα οποία συμμετέχουν το προσωπικό και οι σπουδαστές. Η ζήτηση για παροχή στήριξης στην κινητικότητα του διδακτικού προσωπικού αυξήθηκε επίσης σε σημασία. Η εγγενής αξία του για προώθηση της ποιότητας των προγραμμάτων σπουδών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και των μεθοδολογιών διδασκαλίας, καθώς και η σημασία του ως μέσου για παροχή στους σπουδαστές που δεν μπορούν να επωφεληθούν απευθείας από την κινητικότητα μίας ευρωπαϊκής διάστασης στις σπουδές τους, έχουν σαφώς αναγνωριστεί ευρύτερα. 38 εμπειρίες, γνώσεις και ιδέες σε • Στα πλαίσια του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ , η από κοινού ανάπτυξη προγραμμάτων σπουδών αποκτά πολύ μεγαλύτερο ρόλο μαζί με το στόχο της προώθησης και ενίσχυσης της ευρωπαϊκής διάστασης για ένα μεγαλύτερο αριθμό σπουδαστών. Τα τρία νέα μέτρα ανάπτυξης προγραμμάτων σπουδών (Τύποι σειράς μαθημάτων «Masters», ευρωπαϊκές διδακτικές ενότητες, ολοκληρωμένα μαθήματα γλωσσών) καθοδηγούνται σε πολύ περιορισμένη βάση το 1996/97, πριν από την πλήρη εφαρμογή τους από το 1997/98 στα πλαίσια των θεσμικών συμβάσεων. Παρέχεται στήριξη σε 41 πρότυπα σχέδια, σε θέματα που εντοπίζονται κατόπιν διαβουλεύσεων μεταξύ της Επιτροπής και των Ακαδημαϊκών και επαγγελματικών οργανώσεων ως βασικής σημασίας για την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού στην Ευρώπη. 39 • Το Ευρωπαϊκό σύστημα μονάδων κατοχύρωσης μαθημάτων (ECTS) τελεί υπό αξιοσημείωτη φάση επέκτασης. To ECTS, το οποίο εγκαινιάστηκε σε μία πρότυπη 37 Μία τελευταία επιλογή ΔΠΣ πραγματοποιήθηκε το 1995 εφόσον, όμως, δεν χρηματοδοτήθηκαν ή νέες δραστηριότητες και η χρηματοδότηση για ορισμένα ΔΠΣ μεταγενέστερα νέα ΔΠΣ διακόπηκε, αυτό είχε ως αποτέλεσμα να καταφανεί στασιμότητα στην ανάπτυξη το 1996/97. Κατ' αυτόν τον τρόπο, η ανάπτυξη αυτή δημιουργήθηκε «τεχνητά» και δεν αντικατοπτρίζει καμία επιβράδυνση στη ζήτηση, όπως προέκυψε από τις αιτήσεις για παροχή στήριξης στις «Θεσμικές Συμβάσεις» του πρώτου έτους(πρβλ. κατωτέρω). 38 Ωστόσο, το μεγαλύτερο διδακτικό έργο στο εξωτερικό ήταν βραχείας διάρκειας και, κατ'αυτόν τον τρόπο, συχνά περιοριζόταν η επίδραση του. Από το 1997, καθιερώνεται ένας επιπλέον νέος τύπος κινητικότητας του διδακτικού προσωπικού, τα Fellowships Διδασκαλίας του Erasmus. Αυτά θα συνεπάγονται μεγαλύτερες περιόδους διδασκαλίας στο εξωτερικό, συγκεκριμένα 2-6 μήνες και αποσκοπούν να έχουν μία διαρκή επίδραση στην μεθοδολογία της διδασκαλίας. 39 Τα γνωστικά αντικείμενα για τα πρότυπα σχέδια του 1996/97 είναι: πολιτιστική διεύθυνση, διεύθυνση παροχής υγειονομικών υπηρεσιών, διεύθυνση μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, νέες πολιτικές της αγοράς εργασίας, τα καθήκοντα του διευθυντή-μηχανολόγου, νέα υλικά και τεχνολογία της βιομηχανίας, νέες τεχνολογίες στον τομέα των υπηρεσιών, σχεδιασμός στην επιστήμη των πολιτικών μηχανικών, αστική ανάπτυξη, περιβαλλοντική προστασία και ανάπτυξη, μεταβολές στην κοινωνική και οικονομική γεωγραφία, εκπαιδευτική πολιτική, διεθνής υγειονομική εκπαίδευση, ευρωπαϊκές νομικές βάσεις δεδομένων, πνευματική ιδιοκτησία, νομικό καθεστώς των γυναικών. „. 28 βάση από το 1989/90 έως το 1994/95, χαιρετίστηκε ευρέως ως ένα αποτελεσματικό πλαίσιο για την αποστολή σπουδαστών στα πλαίσια τη ε κινητικότητας με μονάδες κατοχύρωσης μαθημάτων που μπορεί να είναι πλήρως μεταβιβάσιμες μεταξύ των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων. Μία εμπεριστατωμένη αξιολόγηση τόνισε την ικανότητα του για διευκόλυνση και αύξηση της ποιότητας των ανταλλαγών σπουδαστών. 40 Κατά τη διάρκεια του 1995/96, το ECTS επεκτάθηκε προκειμένου να περιλαμβάνει σχεδόν 1. 000 τμήματα ή σχολές σε περίπου 230 ιδρύματα και όταν το ECTS καταστεί διαθέσιμο σε όλα τα ιδρύματα της Ευρώπης με την έναρξη των ρυθμίσεων της θεσμικής σύμβασης το 1997/98, θα επεκταθεί σε μεγαλύτερο βαθμό ακόμη μία φορά. σχέδια μεταξύ συνεργασία συνεπάγονται Το 1996 εγκαινιάστηκαν τα νέα Σχέδια Θεματικού Δικτύου, τα οποία παρέχουν στήριξη για ανάπτυξη στην ευρωπαϊκή διάσταση ενός ακαδημαϊκού επιστημονικού κλάδου ή άλλου τομέα κοινού ενδιαφέροντος (για παράδειγμα, ενός διακλαδικού τομέα σπουδών ή μίας πτυχής διεύθυνσης ή διοίκησης τριτοβάθμιας εκπαίδευσης). αριθμού Τα πανεπιστημιακών σχολών σε όλες ή τις περισσότερες συμμετέχουσες χώρες, μαζί με ακαδημαϊκές, επαγγελματικές και άλλες ενώσεις. Στόχος τους είναι να έχουν μία διαρκή και ευρεία επίδραση σε όλη την Ευρώπη στους σχετικούς τομείς. Υποβλήθηκαν σχεδόν 500 εκφράσεις ενδιαφέροντος και περισσότερες από 100 πλήρεις προτάσεις σχεδίου, αλλά λόγω των περιορισμών του προϋπολογισμού μόνο το 28% Από την ανταπόκριση των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων στις ευκαιρίες που παρέχονται από τα σχέδια θεματικού δικτύου προκύπτει ότι συναντούν μία έντονη ανάγκη και οι ενδείξεις αυτού του πρώτου έτους καταδεικνύουν ότι πολλά δίκτυα θα είναι σε θέση να συμβάλουν σημαντικά στη βελτίωση της ποιότητας και την αειφόρο καινοτομία στους αντίστοιχους τομείς τους. μπορούσε να επιλεγεί για κοινοτική στήριξη. 41 μεγάλου ενός Περίπου τα τρία-τέταρτα του προϋπολογισμού του Erasmus αφιερώνεται στη χρηματοδότηση των υποτροφιών κινητικότητας σπουδαστών. Το 1995 και το 1996, η κινητικότητα εγκρίθηκε για μέχρι 316. 000 σπουδαστές, με μέσο όρο 7μηνων σπουδών στο εξωτερικό. Η ζήτηση αυξήθηκε σταθερά γρηγορότερα από ό,τι ο διαθέσιμος προϋπολογισμός και μολονότι ορισμένες συμμετέχουσες χώρες κατέβαλαν προσπάθειες για τη χορήγηση συμπληρωματικής χρηματοδότησης, οι οικονομικές συνθήκες χειροτέρεψαν σημαντικά με την πάροδο του χρόνου. Ο μέσος όρος υποτροφίας για κάθε σπουδαστή που εγκρίθηκε είναι τώρα μόνο περίπου 15% του ανώτατου ποσού που επέτρεψε η απόφαση -κατάσταση που δημιουργεί αυξανόμενη γενική ανησυχία. 42 Οι προσπάθειες της Επιτροπής να εξασφαλίσει ότι οι περιφερειακές χώρες, αυτές με τις λιγότερο ομιλούμενες γλώσσες και τις λιγότερο ευνοϊκές οικονομικές συνθήκες, συμμετέχουν πλήρως - ως χώρες αποστολής και υποδοχής- στην κινητικότητα των σπουδαστών, 40 Αξιολόγηση της πρότυπης φάσης του συστήματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας μονάδων κατοχύρωσης μαθημάτων, Coopers & Lybrand, 1993. 41 Τα θεματικά δίκτυα καλύπτουν τόσο διαφορετικούς τομείς όπως η ποιότητα διεύθυνσης, βιοτεχνολογία, κοινωνική εργασία, αθλητισμός, διδακτική ιατρική, εκπαίδευση στα πλαίσια των τεχνών, ηλεκτρολογία, αρχαιολογία, εκπαίδευση στα πλαίσια του τουρισμού, ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού για παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας, τεχνολογία της κλωστοϋφαντουργίας, κτηνιατρική, ενοποιημένη δικαστική προστασία των πολιτών στην Ευρώπη, υδατοκαλλιέργεια, οικονομικά, μετάφραση και διερμηνεία, φυσική, χημεία και εκπαίδευση διδασκόντων. 42 Αυτό είναι επίσης προφανές από την πρόσφατη κάλυψη των μέσων ενημέρωσης της μεταβίβασης από το Erasmus στο πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ, ιδιαίτερα στη Γερμανία. Βλέπε, για παράδειμα, τα πρόσφατα άρθρα «Hoffnungslos unterdotiert » στην εφημερίδα Deutsch Universitëts-Zeitung της 3ης Μαίου 1996 και «Weniger Geld fur den Studentenaustausch », Handelsblatt, 29 Μαίου 1996. 29 αποβαίνουν τώρα σαφώς καρποφόρες. 43 Μία περαιτέρω πρότυπη πρωτοβουλία καθιερώθηκε το 1996, με την οποία σπουδαστές από διάφορα κράτη μέλη μπορούν να ακολουθήσουν εντατική γλωσσική προετοιμασία στα πορτογαλικά, ελληνικά, φινλανδικά, δανικά και ιταλικά, εφόσον αυτές είναι οι γλώσσες των χωρών που αντιμετώπισαν τις μεγαλύτερες δυσκολίες για να ελκύσουν σπουδαστές του Erasmus. ίδιων των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Αφότου ενσωματώθηκε το Erasmus στα πλαίσια του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ, σημαντική έμφαση στην ενδυνάμωση των στρατηγικών ευρωπαϊκής δόθηκε συνεργασίας των Από το ακαδημαϊκό έτος 1997/98 και εξής, η μεγαλύτερη απευθείας κοινοτική υποστήριξη σε πανεπιστήμια θα παρέχεται, συνεπώς, μέσω των «θεσμικών συμβάσεων». Ο όρος αυτός υποδηλώνει μία συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και κάθε πανεπιστημίου που εκθέτει τις δραστηριότητες ευρωπαϊκής συνεργασίας οι οποίες σχεδιάζονται από τα πανεπιστήμια και την παροχή στήριξης της Κοινότητας για την ανάπτυξη και εφαρμογή τους. Κάθε πανεπιστήμιο που επιδιώκει τέτοια σύμβαση πρέπει να παρέχει μία δήλωση ευρωπαϊκής πολιτικής η οποία περιγράφει τη στρατηγική του για διεθνή συνεργασία ως το πλαίσιο για τις συγκεκριμένες προτάσεις του. Η Επιτροπή έλαβε τώρα τις πρώτες αιτήσεις των πανεπιστημίων για θεσμικές συμβάσεις που αφορούν το ακαδημαϊκό έτος 1997/98. Η εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων όχι μόνο δεν οδήγησε σε μείωση του ενδιαφέροντος, όπως ορισμένα άτομα είχαν προβλέψει, αλλά δημιούργησε μία πολύ σημαντική περαιτέρω άνοδο της ποσότητας και ορισμένες σημαντικές αλλαγές στη φύση της ζήτησης για τις δραστηριότητες ευρωπαϊκής συνεργασίας. Ελήφθη ένα σύνολο 1. 582 θεσμικών συμβάσεων από όλα σχεδόν τα ιδρύματα Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στις 18 συμμετέχουσες χώρες και σχεδόν όλα τα ιδρύματα που συμμετείχαν έως τώρα στα ΔΠΣ του Erasmus. Οι πανεπιστημιακές προτάσεις περιλαμβάνουν μία αίτηση προϋπολογισμού ύψους περίπου 250 εκατ. ECU, 25% περισσότερα από ό,τι κατά το τελευταίο έτος της κανονικής χρηματοδότησης. Τα κύρια χαρακτηριστικά των προτάσεων είναι τα εξής: Περίπου το 95% της υποβολής αιτήσεων περιλαμβάνει την κινητικότητα των σπουδαστών. Ο αριθμός σπουδαστών για τους οποίους ζητήθηκαν υποτροφίες αυξήθηκε περαιτέρω από το 1995 κατά 20% σε περισσότερους από 180. 000, συνεχίζοντας την κανονική αύξηση ζήτησης για κινητικότητα σπουδαστών που ήταν εμφανής από την έναρξη του προγράμματος Erasmus. Περίπου τα δύο τρίτα όλων των πανεπιστημίων τα οποία υποβάλλουν αίτηση για θεσμικές συμβάσεις ζήτησαν επίσης στήριξη για την εισαγωγή του ECTS - τετραπλάσια αύξηση συγκρινόμενη με τον αριθμό ιδρυμάτων που εφαρμόζουν το σύστημα, επί του παρόντος. • Η αύξηση της ζήτησης για την κινητικότητα του διδακτικού προσωπικού είναι ακόμη μεγαλύτερη. Τουλάχιστον το 85% των αιτήσεων περιλαμβάνουν κινητικότητα του Μεταξύ του 1988/9 και 1995/6, ο αριθμός των σπουδαστών που εγκρίθηκαν στα πλαίσια του προγράμματος Erasmus από τη Γερμανία, Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο ανήλθε με συντελεστή το 7 σε περίπου 78. 000· ο αριθμός από όλες τις άλλες συμμετέχουσες χώρες ανήλθε με συντελεστή το 14 κατά την ίδια περίοδο (από μείον 6. 000 σε πάνω από 82. 000). 30 διδακτικού προσωπικού και περισσότερες από 31. 000 αναλήψεις καθηκόντων διδακτικού προσωπικού στο εξωτερικό σε σύγκριση με μόνο 14. 000 το 1995/6. • Ο αριθμός των εντατικών προγραμμάτων που προτάθηκαν σχεδόν διπλασιάστηκε, από 605 το 1995/96 σε 1. 138 το 1997/98. Αυτό μπορεί να οφείλεται εν μέρει στο νέο ορισμό των εντατικών προγραμμάτων στα πλαίσια του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, που δίνουν την ευκαιρία ευρωπαϊκής δραστηριότητας σε τομείς σπουδών οι οποίοι παραδοσιακά αντιμετώπισαν δυσκολίες για να συμπεριληφθούν στην κινητικότητα των σπουδαστών. • Το σύνολο περίπου 1. 200 σχεδίων ανάπτυξης προγραμμάτων σπουδών που προτείνονται για το 1997/98 υπερβαίνει κατά πολύ τον αριθμό των 514 για το 1995/96. Περιλαμβάνουν 287 αρχικά/ενδιάμεσα επίπεδα σχεδίων προγραμμάτων σπουδών, 355 προτάσεις για την ανάπτυξη μαθημάτων προχωρημένου επιπέδου («τύπου Masters»), 453 ευρωπαϊκές διδακτικές ενότητες και 100 προτάσεις για μαθήματα γλωσσών που ενσωματώνονται σε άλλα θέματα. Κατά συνέπεια, οι προτάσεις για θεσμική σύμβαση καταδεικνύουν όχι μόνο τη συνεχή πεποίθηση στην κινητικότητα σπουδαστών ως τον ακρογωνιαίο λίθο του Erasmus στα πλαίσια του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ, αλλά επίσης μία ιδιαίτερα υψηλή ζήτηση με παροχή στήριξης στις δραστηριότητες που έχουν στόχο την καθιέρωση μίας ευρωπαϊκής διάστασης στα προγράμματα σπουδών του ευρύτερου σπουδαστικού πληθυσμού. Από τη μετάβαση από το πρόγραμμα Erasmus στις νέες ρυθμίσεις στα πλαίσια του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ, προκύπτει ένα δυναμικό που προκαλεί το ενδιαφέρον για τη μελλοντική ανάπτυξη. Ωστόσο, αυτό το μέρος του προγράμματος αντιμετωπίζει συνεχώς αυξανόμενα σοβαρά προβλήματα τα οποία πηγάζουν από την απόσταση που υφίσταται μεταξύ της αίτησης για παροχή στήριξης και των διαθέσιμων κεφαλαίων. Η διαθεσιμότητα κεφαλαίων θα επηρεάσει σημαντικά την ικανότητα του Erasmus να συνεχίσει τη ζωτική συνεισφορά του στην ανάπτυξη ανθρώπινων πόρων υψηλού επιπέδου και την αύξηση αμοιβαίας κατανόησης στην Ευρώπη. • ΣΧΟΑΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (COMENIUS) To Comenius αποτελεί το πρώτο συνεκτικό μέσο για την προώθηση σε κοινοτικό επίπεδο της ευρωπαϊκής συνεργασίας που περιλαμβάνει όλους τους τύπους σχολείων: προσχολική, πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Η πρόκληση για την επιτυχία αυτού του μέρους του προγράμματος είναι, πράγματι, πολύ σημαντική. Αυτό καταρχήν οφείλεται στο μέγεθος του πληθυσμού στόχου. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, υπάρχουν πολύ περισσότερα από 300. 000 σχολεία, 4 εκατομμύρια διδάσκοντες και περίπου 70 εκατομμύρια μαθητές στις χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ, επί του παρόντος. Κατά συνέπεια, η διάδοση πληροφοριών σε όσους ενδεχομένως ενδιαφέρονται είναι μείζον εγχείρημα. Επίσης, ο σχολικός τομέας δεν έχει την ίδια παράδοση διεθνούς συνεργασίας στην οποία να βασιστεί, όπως στην περίπτωση του τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης· επιπλέον, τα σχολεία τείνουν να έχουν πολύ μικρότερη αυτονομία στη διαχείριση των υποθέσεων τους από ό,τι τα αντίστοιχα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. 31 Κατά συνέπεια, υιοθετήθηκε σταδιακή προσέγγιση στην εφαρμογή του Comenius. Τα ποσά που χορηγήθηκαν στο κεφάλαιο αυτό το 1995 ήταν σχετικά μέτρια, ενώ το 1996 αυξήθηκαν σημαντικά καθώς η ζήτηση για παροχή στήριξης άρχισε να γίνεται αισθητή. 44 Μετά από δύο έτη στήριξης, ένας νέος «πολιτισμός συνεργασίας» αρχίζει να προκύπτει ταχέως: • Στην περίπτωση των Ευρωπαϊκών Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων αναπτύχθηκαν από πολυμερείς σχολικές συμπράξεις στα πλαίσια της δράσης /, ενώ το 1995, στην προηγούμενη πρότυπη δράση είχαν επιδοτηθεί μόνο 40 συμπράξεις· όταν η υποστήριξη του Comenius κατέστη διαθέσιμη ο αριθμός τους (462) αυξήθηκε περισσότερο από 11 φορές και το 1996 πάλι σχεδόν τετραπλασιάστηκε σε περίπου 1. 620 συμπράξεις. Συμμετέχουν τώρα περίπου 5. 000 σχολεία. Αυτά τα αριθμητικά στοιχεία θα αυξηθούν σημαντικά κατά τα προσεχή έτη, εφόσον υλοποιούνται τα πλήρη 4. 300 προπαρασκευαστικών επισκέψεων που διεξάγονται κατά την διάρκεια του 1995 και 1996. πληροφόρησης αποτελέσματα μέτρων των των και Οι πολυμερείς σχολικές συμπράξεις αρχίζουν ήδη να επιβεβαιώνουν την υπόσχεση της προηγούμενης πρότυπης δράσης, η οποία παρέχει ένα αποτελεσματικό πλαίσιο για ένα ευρύ φάσμα πρωτοβουλιών συνεργασίας μεταξύ σχολείων και για τη δημιουργία ή ενδυνάμωση της ευρωπαϊκής διάστασης στην τάξη. Αποκαλύπτουν, επίσης, το δυναμικό τους ως πηγή καινοτόμου πρακτικής και επαγγελματικής ανάπτυξης των διδασκόντων, μέσω εντατικών διακρατικών επαφών μεταξύ συναδέλφων και μέσω της εκπόνησης νέων ευρωπαϊκών υλικών διδασκαλίας· αναφέρεται ότι έχουν θετικό αποτέλεσμα στο ενδιαφέρον των συμμετεχόντων μαθητών για μάθηση. Εργαζόμενοι με τους ομότιμους τους σε ένα κοινό σχέδιο που προέρχεται από το βασικό πρόγραμμα σπουδών, οι μαθητές αποκτούν βαθιά αντίληψη σχετικά με τη ζωή και τη μάθηση σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η χρήση νέων τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών για τη διατήρηση επαφών με τα σχολεία εταίρους στο εξωτερικό εξοικειώνει τους μαθητές σε αυτή την αποφασιστική πτυχή της σύγχρονης κοινωνίας. Κατά το 1995 και 1996, αναλήφθηκαν σχέδια σε ένα ευρύ φάσμα θεματικών τομέων, όπως: περιβάλλον, πολιτιστική κληρονομιά, δεσμοί μεταξύ του σχολείου και της βιομηχανίας, περιφερειακή, τοπική και ευρωπαϊκή ταυτότητα, ισότητα ευκαιριών. Πολλά από τα εν λόγω σχέδια συνεπάγονται δεσμούς διατομεακής προσέγγισης με την εξωσχολική κοινότητα. Εκτός από τα σχέδια αυτά καθαυτά, δόθηκε στήριξη σε 1. 700 ανταλλαγές διδασκόντων και χορηγήθηκαν υποτροφίες για να καταστεί δυνατή η διακρατική τοποθέτηση στη βιομηχανία, το εμπόριο και άλλες οργανώσεις εκτός του εκπαιδευτικού τομέα περισσότερο από 600 διδασκόντων, παρέχοντας, κατ' αυτόν τον τρόπο, βοήθεια στην ανάπτυξη ενός πιο σαφούς δεσμού με την επιχείρηση και στην πιο αποτελεσματική προετοιμασία των μαθητών για τον κόσμο της εργασίας. Περισσότερες από 2. 300 επισκέψεις μελέτης παρείχαν τη δυνατότητα σε διευθυντές σχολείων να ενημερωθούν σχετικά με τους εταίρους που συμμετέχουν στα σχέδια των 44 Σύμφωνα με την απαίτηση που περιλαμβάνεται στην απόφαση, τουλάχιστον το 10% του συνολικού πενταετούς προϋπολογισμού του προγράμματος πρέπει να αφιερώνεται στο κεφάλαιο αυτό. Ωστόσο, τόσο η Επιτροπή όσο και η επιτροπή ΣΩΚΡΑΤΗΣ εξέφρασαν την πρόθεση για επίτευξη μεγαλύτερου ποσοστού από αυτό, εφόσον είναι δυνατό. 32 σχολείων τους, διευκολύνοντας παράλληλα μία κριτική σύγκριση προσεγγίσεων διοίκησης και διεύθυνσης μεταξύ σχολείων σε διαφορετικές χώρες. • Το δυναμικό της δράσης 2 του Comenius (διαπολιτισμική εκπαίδευση)ως μέσου για προώθηση κοινωνικής συνοχής στη σημερινή συνεχώς αυξανόμενη πολυπολιτισμική κοινωνία είναι εμφανές από το φάσμα περισσότερων από 200 σχεδίων στα οποία δόθηκε στήριξη το 1995 και 1996. Αυτά αφιερώθηκαν ιδιαίτερα στα εξής: - την εισαγωγή των γλωσσών διακινούμενων εργαζομένων ως ξένων γλωσσών για άλλους μαθητές· - την αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τον αντίκτυπο του επίσημου λεξιλογίου που χρησιμοποιείται στις τάξεις (τη γλώσσα διδασκαλίας) σε επίπεδα επίτευξης από τους μαθητές που προέρχονται από μεινονεκτούντα υπόβαθρα· - τη χρήση νέων τεχνολογιών και ιδιαίτερα της ανοικτής και εξ αποστάσεως μάθησης, για τους τσιγγάνους και τους ταξιδιώτες· - την εισαγωγή διαπολιτισμικών προσεγγίσεων στην παραδοσιακή εκπαίδευση για κατανόηση διαφόρων πολιτισμών, θρησκειών καί γλωσσών - τη δημιουργία προϋποθέσεων για την άσκηση ενεργούς ευρωπαϊκής ιθαγένειας, που να βασίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό και τα ανθρώπινα δικαιώματα για όλους, ανεξάρτητα από τον πολιτισμό, τη φυλή ή το θρήσκευμα· - την αναγέννηση των σχολείων των αστικών περιοχών και των σχεδίων που εστιάζονται στις συγκεκριμένες ανάγκες σχολείων σε δύσκολες περιοχές σε μεγάλες μητροπολιτικές περιοχές με την ανάπτυξη ολοκληρωμένων προσεγγίσεων και συνεργασίας μεταξύ εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, αρχών των πόλεων, μαθητών, γονέων και τοπικών ενώσεων. Η δράση έχει ήδη επιτύχει να είναι ισόρροπη μεταξύ των ποικίλων ομάδων στόχων της, εφόσον περίπου 40% των σχεδίων αφιερώνονται στη βελτίωση της εκπαίδευσης για τα παιδιά διακινούμενων εργαζομένων, 30% απευθύνονται στις ανάγκες των τσιγγάνων, των ταξιδιωτών και των προσώπων που ασκούν πλανόδια επαγγέλματα και τα υπόλοιπα 30% αφορούν διαπολιτισμικά θέματα που σχετίζονται με τη σχολική εκπαίδευση, γενικά. Τα ευρωπαϊκά δίκτυα στα οποία παρέχεται στήριξη αποδεικνύονται ήδη ένας αποτελεσματικός τρόπος για ανταλλαγή ιδεών και παραδειγμάτων ορθής πρακτικής και μοχλός για γενική επικοινωνία σε διαπολιτισμικά θέματα. Συγκεκριμένη απόδοση προέκυψε από πολλά δίκτυα, όπως το διδακτικό υλικό για παιδιά διακινούμενων εργαζομένων, τσιγγάνους, ταξιδιώτες και πρόσωπα που ασκούν πλανόδια επαγγέλματα, διδακτικές ενότητες για διαπολιτισμική εκπαίδευση και τράπεζες δεδομένων προκειμένου να διευκολυνθεί η διακρατική συνεργασία. Αυτά περιλαμβάνουν μία βάση δεδομένων με 5. 000 αναφορές σε οργανώσεις και ιδρύματα που είναι ενεργά στον τομέα αυτό και μία τράπεζα δεδομένων για το σύνολο του παιδαγωγικού υλικού σχετικά με την διαπολιτισμική εκπαίδευση στην Ευρώπη. • Η δράση 3 (συνεχής κατάρτιση) του Comenius, έχει ως στόχο τον διδάσκοντα ως το άτομο κλειδί που θα βοηθήσει στην ανταλλαγή της εμπειρίας μάθησης των νέων στα σχολεία. Έως τώρα έχουν χρηματοδοτηθεί 128 εντελώς νέα σχέδια, που περιλαμβάνουν περίπου 500 ιδρύματα που ασχολούνται με τη συνεχή κατάρτιση διδασκόντων σε 18 συμμετέχουσες χώρες. Η ζήτηση τουλάχιστον διπλασιάστηκε μεταξύ του 1995 και του 1996. Αριθμητικά στοιχεία συμμετοχής για το 1996 33 αυξήθηκαν σημαντικά για όλες τις χώρες και η γεωγραφική κατανομή των συντονιστών και των συμμετεχόντων ιδρυμάτων ήταν πιο ομοιόμορφη. Το 1996, τα σχέδια κατέδειξαν επίσης ένα ευρύτερο φάσμα θεμάτων, μεγαλύτερη ποικιλία των στους τύπους εκπαιδευτικών τομέων. ιδρυμάτων που συμμετείχαν και καλύτερη κατανομή Ήδη, οι υποτροφίες που χορηγήθηκαν για την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων κατάρτισης αρχίζουν να καρποφορούν. Αν και μόνο 47 υποτροφίες χορηγήθηκαν το 1995, η παραγωγικότητα τους ήταν τέτοια που τουλάχιστον 81 ευρωπαϊκοί κύκλοι μαθημάτων καθίστανται διαθέσιμοι κατά το σχολικό έτος 1996/7. Τα μαθήματα, μία λεπτομερής περιγραφή των οποίων περιλαμβάνεται στη δράση 3 του ευκαιρίες συνεχούς κατάρτισης για καταλόγου του Comenius, θα παρέχουν περίπου 2. 200 με 2. 500 διδάσκοντες, κατά την περίοδο του Αυγούστου 1997 και, κατ'αυτόν τον τρόπο, προκαλούν μία απροσδόκητα πρόωρη υπερβολική ζήτηση για τους πόρους που διατίθενται στα πλαίσια της δράσης 3. 2 (υποτροφίες για να καταστεί δυνατή η συμμετοχή των διδασκόντων σε μαθήματα συνεχούς κατάρτισης). Η συμμετοχή ορισμένων ιδρυμάτων συνεχούς κατάρτισης από διάφορες χώρες για προετοιμασία και διοργάνωση κύκλων μαθημάτων και η επακόλουθη συμμετοχή στα μαθήματα διδασκόντων από διάφορες χώρες, αποτελούν μία προστιθέμενη αξία υποδειγματικού χαρακτήρα σε σύγκριση με τις δραστηριότητες συνεχούς κατάρτισης που αναπτύσσονται και παρέχονται αποκλειστικά στο εθνικό πλαίσιο. Παρά τις πολυάριθμες δυσκολίες που αντιμετωπίζονται για την έναρξη τέτοιου σχεδίου, οι τρεις δράσεις του Comenius αποκτούν βάσεις στην εκπαιδευτική κοινότητα και τόσο η ποσότητα όσο και η ποιότητα των δραστηριοτήτων προοιωνίζονται ευνοϊκά για αυτό το νέο και επίδοξο μέρος του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. • ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΕΚΜΑΘΗΣΗΣ ΓΑΩΣΣΩΝ (LINGUA) Η προώθηση της βελτιωμένης γνώσης των γλωσσών και ιδιαίτερα των λιγότερο διαδεδομένων και λιγότερο διδασκομένων γλωσσών,45 είναι ένας από τους κυριότερους στόχους του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Είναι ένα κλειδί όχι μόνο για τη βελτίωση των ανθρώπινων πόρων σε ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο, αλλά επίσης για την προώθηση της αμοιβαίας κατανόησης και της συνείδησης του ευρωπαίου πολίτη σε όλη την επικράτεια της Κοινότητας. Οι δραστηριότητες στις οποίες παρέχεται στήριξη στα πλαίσια του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ συνεχίζουν να είναι εκείνες που εγκαινιάστηκαν στα πλαίσια του προγράμματος Lingua (1990-94). Προστέθηκαν επίσης νέες δραστηριότητες και ανοίγονται περαιτέρω προοπτικές με τις ευκαιρίες αλληλεπίδρασης με άλλα μέρη του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Καλύπτονται οι 11 επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μαζί με τα ιρλανδικά, τα λουξεμβουργιανα, τα ισλανδικά και τα νορβηγικά. To Lingua έχει ως στόχο τη βελτίωση της ποιότητας και ποσότητας της διδασκαλίας και εκμάθησης γλωσσών με τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος στο οποίο η αποτελεσματική εκμάθηση των γλωσσών είναι εφικτή, με την προώθηση της 45 Πιο πρόσφατα, η ανάγκη αυτή τονίστηκε πάλι στο στόχο 4 του Λευκού Βιβλίου της Επιτροπής για την Διδασκαλία και μάθηση, Προς την κοινωνία της γνώσης (πρβλ. παραπάνω) που επισημαίνει την ανάγκη να καταστεί στο σχολείο η τέλεια γνώση δύο τουλάχιστον ξένων γλωσσών της ΕΕ προτεραιότητα. 34 κατάρτισης του καθηγητή ξένων γλωσσών και την ανάπτυξη υλικών που σχετίζονται με τη γλώσσα, καθώς και με την αύξηση του ενδιαφέροντος των πολιτών για εκμάθηση και επικοινωνία σε γλώσσες που δεν είναι οι δικές τους, μέσω των αυξημένων ευκαιριών για διακρατικές συμβάσεις. • Περισσότερα από 300 ιδρύματα συμμετείχαν στα 54 Προγράμματα Ευρωπαϊκής Συνεργασίας για την επιμόρφωση των καθηγητών ξένων γλωσσών (ΠΕΣ) στα οποία παρέχεται στήριξη στα πλαίσια της δράσης Α του προγράμματος Lingua. Σχεδόν όλες οι γλώσσες στόχοι του Lingua αντιπροσωπεύονται. Σχέδια στα οποία παρέχεται στήριξη μέχρι τώρα στα πλαίσια του ΣΩΚΡΑΤΗΣ χαρακτηρίζονται από αυξανόμενη ποικιλία θεμάτων και εκπαιδευτικών τομέων. Δίνεται αυξανόμενη προσοχή σε τομείς κλειδιά για καινοτομία, όπως την αρχική διδασκαλία ξένων γλωσσών, τη χρήση πολυμέσων και άλλες νέες τεχνολογίες και το ρόλο της ανοικτής και εξ αποστάσεως μάθησης στην κατάρτιση του καθηγητή ξένων γλωσσών. Όπως προέκυψε από προηγούμενες εκτιμήσεις, τα ΠΕΣ έχουν σημαντική επίδραση στο υψηλό επίπεδο της επιμόρφωσης των καθηγητών ξένων γλωσσών που παρέχουν τα συμμετέχοντα ιδρύματα, καθώς και πέραν της επιμόρφωσης αυτής. Μέσω των συνεχιζόμενων δραστηριοτήτων των ιδρυμάτων αυτών, οι διδακτικές ενότητες, τα υλικά και το πρόγραμμα σπουδών που αναπτύχθηκαν στα πλαίσια των ΠΕΣ αποτελούν σημαντικά μέσα για καινοτομία, συμβάλλοντας όχι μόνο στη βελτίωση της γλωσσικής ικανότητας των διδασκόντων και εκπαιδευομένων και της εμπιστοσύνης τους στη χρήση της γλώσσας στόχου, αλλά επίσης στη διεύρυνση της κατανόησης τους για το πολιτιστικό περιβάλλον της γλώσσας και τον καθορισμό της τεχνικής και μεθοδολογικής εμπειρογνωμοσύνης τους. Τα δίκτυα ιδρυμάτων που αναπτύχθηκαν στα πλαίσια των προγραμμάτων είναι μία σημαντική πηγή διάδοσης, το δυναμικό της οποίας θα πρέπει να αξιοποιείται συστηματικά στο μέλλον. Η συμπερίληψη της αρχικής κατάρτισης διδασκόντων στα πλαίσια του τομέα που καλύπτεται από τη δράση αυτή δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί πλήρως από την εκπαιδευτική κοινότητα. Αναμένεται σημαντική αύξηση της ζήτησης, καθώς η ευαισθητοποίηση για τη δράση αυτή επεκτείνεται. Το 1995 και 1996, χορηγήθηκε υποτροφία σε περισσότερους από 16. 000 καθηγητές ξένων γλωσσών στα πλαίσια του σχεδίου Lingua για υποτροφίες που θα επιτρέψουν στους ατομικούς καθηγητές ξένων γλωσσών να παρακολουθήσουν δραστηριότητες συνεχούς κατάρτισης σε άλλη συμμετέχουσα χώρα (Δράση Β). Συνεπώς, μπορεί να εκτιμηθεί ότι τα οφέλη ήταν προσιτά σε περισσότερους από ένα εκατομμύριο μαθητές κατά την περίοδο αυτή. Δόθηκε ευρύτερος σκοπός στο σχέδιο στα πλαίσια του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, με τη συμπερίληψη καθηγητών που επιζητούν να διδάσκουν άλλα θέματα μέσω μίας ξένης γλώσσας. τη διακρατική κινητικότητα Η υποστήριξη που παρέχεται στα πλαίσια της δράσης αυτής έχει αντίκτυπο διαφόρων ειδών: προωθεί διδακτικού προσωπικού ξένων γλωσσών, βελτιώνει την ποιότητα της διδασκαλίας γλωσσών, ενισχύει την πολιτιστική και ευρωπαϊκή διάσταση της διδακαλίας στην τάξη, συμβάλλει στην ενίσχυση του επαγγελματικού ενδιαφέροντος των καθηγητών και δημιουργεί μία αυξανόμενη ομάδα ατόμων με δυναμικό την έναρξη άλλων μορφών συνεργασίας στα πλαίσια του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ, τόσο στα πλαίσια του Lingua όσο και του τομέα σχολικής συνεργασίας (Comenius). του 35 Το ακαδημαϊκό έτος 1995/96 υπήρξε ένα πειραματικό έτος για τις περιόδους εργασίας ως βοηθού του Lingua (Δράση Γ), με την τοποθέτηση περίπου 200 ιδρύματα σε όλη την μελλοντικών καθηγητών ξένων γλωσσών σε σχολικά επικράτεια των κρατών μελών της ΕΚ και των χωρών ΕΖΕΣ-ΕΟΧ. Κατά το ακαδημαϊκό έτος 1996/97 παρέχεται ενίσχυση για περιόδους εργασίας ως βοηθού του Lingua σε 550 άτομα. Υπάρχουν ήδη ενδείξεις ότι η ζήτηση θα υπερβεί κατά πολύ τα καθορισμένα όρια. Το 1996, μερικές χώρες αναφέρουν στις εκθέσεις τους ότι ο αριθμός των αιτήσεων για υποτροφίες σχετικά με τις περιόδους εργασίας ως βοηθού δεκαπλασιάστηκαν σε σύγκριση με το 1995, και από άλλες υπάρχουν μαρτυρίες ότι πενταπλασιάστηκε ο αριθμός των σχολικών ιδρυμάτων που θέλουν να υποδεχθούν ένα βοηθό. Ορισμένες χώρες υποχρεώνονται να περιορίσουν τη διάρκεια για τις περιόδους εργασίας ως βοηθού προκειμένου να επωφεληθούν περισσότερα άτομα. Η νέα δράση έχει μία σημαντική επίδραση σχετικά με την επέκταση της πρόβλεψης των γλωσσών για περιόδους εργασίας ως βοηθού στην Ευρώπη. Πριν να εγκαινιασθεί, μόνο 3 από τις 18 χώρες που συμμετείχαν στο πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ παρείχαν περιόδους εργασίας ως βοηθού οποιουδήποτε μεγέθους, συγκεκριμένα οι χώρες με τους μεγαλύτερους πληθυσμούς και τις ευρύτερα διαδεδομένες και ομιλούμενες γλώσσες της ΕΕ. Επιπλέον οι περίοδοι εργασίας ως βοηθού του Lingua έχουν έναν αριθμό χαρακτηριστικών «προστιθέμενης αξίας» σε σύγκριση με εκείνες που χρηματοδοτούνται σε εθνικό επίπεδο, οι οποίες έχουν ως στόχο τους μέλλοντες καθηγητές ξένων γλωσσών, δίνουν έμφαση σε μεθοδολογίες ικανότητας, δίνουν δε διδασκαλίας, καθώς και στην προώθηση της γλωσσικής προτεραιότητα σε λιγότερο διαδεδομένες και λιγότερο ομιλούμενες γλώσσες της ΕΕ. Από το πειραματικό έτος προέκυψε ότι η δράση αυτή είναι δυνατό να βελτιώσει την ποιότητα και ποικιλία της διδασκαλίας ξένων γλωσσών, κυρίως με την τελειοποίηση της γλώσσας και του πολιτισμού της που θα διδάξουν οι μέλλοντες καθηγητές· να στηρίξει τους νέους καθηγητές ξένων γλωσσών να προσθέσουν μία άλλη γλώσσα στο πρόγραμμα διδασκαλίας τους· να δώσει την ευκαιρία στους νέους καθηγητές και στους επαγγελματίες να αποκτήσουν γνώσεις, να προωθήσει το φάσμα των ευρωπαϊκών γλωσσών που διδάσκονται στα σχολικά ιδρύματα· και να - και ακόμη καθηγητές και γονείς - να ενθαρρύνει περισσότερους αναλάβουν την εκμάθηση μίας νέας ευρωπαϊκής γλώσσας. Ά λ λα οφέλη συμπεριλαμβάνουν το ρόλο της χρησιμοποίησης των βοηθών προκειμένου να σταθεροποιηθούν οι δεσμοί μεταξύ των εταίρων ιδρυμάτων του εξωτερικού ή τοπικών επιχειρήσεων, να δημιουργηθεί νέο διδακτικό υλικό και να εισαχθούν οι ευρωπαϊκές γλώσσες και πολιτισμοί σε μη γλωσσικά μαθήματα. μαθητές Κατά τη διάρκεια των δύο πρώτων ετών του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ, η δράση Δ του Lingua παρείχε ενίσχυση σε 84 συνεταιριστικά σχέδια που αφορούσαν την ανάπτυξη μέσων για τη διδασκαλία και εκμάθηση ξένων γλωσσών (προγράμματα σπουδών, υλικά, μέσα αξιολόγησης και αποτίμησης, κλπ. ). Τα δύο πρώτα έτη του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ επιβεβαίωσαν τη σημασία αυτής της δράσης για προώθηση της καινοτομίας και ιδιαίτερα για παραγωγή υλικών. Τα προϊόντα που σχεδιάζονται σύμφωνα με τα σχέδια του 1995 και του 1996, σχετίζονται κυρίως με: - τη της χρήση τηλεματικής, συμπεριλαμβανομένων των χρήσεων CD-ROM και Internet ως μέσων για τη διδασκαλία και εκμάθηση ξένων γλωσσών, των πληροφοριών και τεχνολογίας της 36 - την πολιτιστική διάσταση της εκμάθησης μίας γλώσσας· - την πρόωρη εκμάθηση ξένων γλωσσών· - την αξιολόγηση των γλωσσικών ικανοτήτων και προσόντων - τα μέσα που έχουν σχεδιαστεί για να δώσουν μία καλύτερη ευκαιρία στα άτομα με ειδικές να συμμετέχουν και να επωφεληθούν από τα προγράμματα κινητικότητας. Πολλά από τα προγράμματα η ανάπτυξη των οποίων υποστηρίχθηκε δε θα υλοποιούνταν ποτέ χωρίς την υποστήριξη του Lingua, κυρίως εκείνα που σχετίζονται με τη διδασκαλία και εκμάθηση των λιγότερο διαδεδομένων και λιγότερο ομιλουμένων γλωσσών. <44> Ωστόσο, αυτό αποτελεί μία άλλη δράση του προγράμματος στην οποία η ζήτηση υπερβαίνει κατά πολύ τους διαθέσιμους πόρους. Το 1995 εγκρίθηκε μόνο το 20% των αιτήσεων για τα νέα σχέδια και ένας αριθμός των προτεινόμενων σχεδίων αποσύρθηκε, διότι η συνεισφορά της Επιτροπής ήταν ανεπαρκής για τη βιωσιμότητα των σχεδίων. •Για τα ακαδημαϊκά έτη 1995/6 και 1996/97, χορηγήθηκε ενίσχυση από το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ σε περίπου 3. 500 Κοινά Εκπαιδευτικά Προγράμματα (ΚΕΠ) στα πλαίσια της δράσης Ε του Lingua, με αποτέλεσμα να δοθεί η δυνατότητα ανταλλαγών επί δύο εβδομάδες σε περισσότερους από 80 000 νέους σε όλες τις επιτυχίας συμμετέχουσες συνεισφέροντας πραγματικά στα κίνητρα και τις γλωσσικές ικανότητες των νέων, ιδιαίτερα εκείνων που έχουν λιγότερες ευκαιρίες να μάθουν γλώσσες: περίπου το 56% των συμμετεχόντων παρακολουθούν τεχνικά/επαγγελματικά μαθήματα. Γίνεται πιο αισθητή η προτεραιότητα για τις λιγότερο διαδεδομένες και λιγότερο διδασκόμενες γλώσσες. χώρες. Τα ΚΕΠ έχουν ένα μεγάλο μητρώο Με τη συμμετοχή σε τέτοια προγράμματα οι μαθητές συνειδητοποιούν ότι υπάρχει ένας έγκυρος λόγος για εκμάθηση ξένων γλωσσών, τις οποίες χρειάζονται για να επικοινωνούν με τους εταίρους τους πριν από τις ανταλλαγές και κατά τη διάρκεια τους, όπως καθορίζεται σε κάθε ΚΕΠ. Οι συμμετέχοντες κερδίζουν πρακτική εμπειρία από τη ζωή και τις σπουδές των ομολόγων τους στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες και, ως εκ τούτου, μία συνεχώς αυξανόμενη κατανόηση της ευρωπαϊκής πολυμορφίας και κοινότητας. Ένα ευρύ φάσμα ενδιαφερόντων καλύφθηκαν από τα σχέδια που ενισχύθηκαν έως τώρα από το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ, το καθένα από τα οποία - εκτός από τις ανταλλαγές- καταλήγει σε ένα φάσμα πρακτικών και συγκεκριμένων προϊόντων, όπως εκθέσεις, περιοδικά, κατάλογοι με τεχνικούς όρους, προγράμματα δίγλωσσων πολυμέσων κλπ. Από εμπειρία, μετά από δύο έτη του Lingua στα πλαίσια του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ, προκύπτει η μεγαλύτερη αλληλεπίδραση των δράσεων του Lingua που αρχίζει να επιτυγχάνει. Για παράδειγμα, δίνεται μεγαλύτερη προτεραιότητα στις υποτροφίες στα πλαίσια της δράσης Β για τους καθηγητές οι οποίοι συμμετέχουν σε δραστηριότητες συνεχούς κατάρτισης που αναπτύσσονται στα πλαίσια της δράσης Α· κύκλοι μαθημάτων που αναπτύσσονται στα πλαίσια της δράσης Α και περίοδοι εργασίας για βοηθούς στα πλαίσια της δράσης Γ μπορούν να βοηθούν τους καθηγητές στην ανάπτυξη των Κοινών Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων στα πλαίσια της δράσης Ε. Οι δράσεις του Lingua διερευνούν τις δυνατότητες για στενότερη (44) Η ουσιαστική συνεισφορά με την οποία η δράση αυτή εξακολουθεί να διαφοροποιεί την παροχή ποικιλίας των γλωσσών καταδεικνύεται περισσότερο από το γεγονός ότι το 1995, ενισχύθηκαν 61 ιρλανδικά, νορβηγικά, σχέδια που αφορούν τα δανικά, ολλανδικά, φινλανδικά, ελληνικά, πορτογαλικά και σουηδικά, ενώ μόνο 11 σχέδια που αφορούν τα αγγλικά. 37 αλληλεπίδραση με άλλα μέρη του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Για παράδειγμα, ο σχεδιασμός υλικών και προγραμμάτων σπουδών με ειδικό στόχο την προώθηση της κινητικότητας αποτελεί τώρα προτεραιότητα για ενίσχυση και προκύπτουν διάφορες ευκαιρίες συνεργασίας με το πρόγραμμα Comenius. • ΑΝΟΙΚΤΗ ΚΑΙ ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Η ανάπτυξη της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης της νέας πληροφόρησης, της τεχνολογίας των επικοινωνιών και των πολυμέσων στην εκπαίδευση, αποτελεί ένα βασικό παράγοντα που επιτρέπει στους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επωφεληθούν από έναν ανοικτό τομέα για εκπαιδευτική συνεργασία στην Ευρώπη, και διαδραματίζει ένα σημαντικό ρόλο στη στρατηγική ανάπτυξης του επιπέδου και της πρόσβασης της εκπαίδευσης σε όλα τα επίπεδα και σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Η δράση ΑΑΕ στα πλαίσια του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ αποτελεί έκφραση της αυξανόμενης ευαισθητοποίησης της σημασίας για προώθηση μίας πιο εντατικής ευρωπαϊκής συνεργασίας στον τομέα. Αυτό εκφράστηκε προηγουμένως στο Μνημόνιο46 της Επιτροπής το 1992, τα Συμπεράσματα του Συμβουλίου47 το 1992, και εκθέσεις που επακολούθησαν. Πιο πρόσφατες εξελίξεις στις 12 εθνικές περιλαμβάνουν τη δημιουργία από το Task Force της Επιτροπής εκπαιδευτικού λογισμικού και πολυμέσων48, που οδήγησαν στη δημοσίευση μίας κοινής πρόσκλησης για την υποβολή προτάσεων η οποία περιλαμβάνει διάφορα κοινοτικά προγράμματα, στον τομέα αυτό το ψήφισμα του Συμβουλίου, το Μάιο 1996, και το στρατηγικό σχέδιο δράσης για «Μάθηση στην κοινωνία των πληροφοριών» που τέθηκε σε εφαρμογή από την Επιτροπή μετά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φλωρεντίας, τον Ιούνιο του 1996. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να αναφερθεί το σχέδιο εκμάθησης γλωσσών το οποίο αποτελεί μέρος των δράσεων των χωρών G7 σχετικά με την κοινωνία της μάθησης. Η δράση προσανατολίζεται προς δύο πτυχές: την πρόβλεψη υπηρεσιών για την εξ αποστάσεως εκπαίδευση και τη χρήση των πολυμέσων προϊόντων και υπηρεσιών σε όλα τα υπάρχοντα ή πιθανά εκπαιδευτικά περιβάλλοντα. Δύο τύποι σχεδίων ενισχύονται: - ευρωπαϊκά σχέδια σύμπραξης, στόχος των οποίων είναι η επίτευξη μίας μεγαλύτερης συνέργειας, η ανταλλαγή εμπειριών και η συμμετοχή των πόρων και της εμπειρογνωμοσύνης σε ευρωπαϊκό επίπεδο στην παραγωγή συγκεκριμένων προϊόντων ή την πρόβλεψη ειδικών υπηρεσιών ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης στην Ευρώπη· - σχέδια παρατήρησης, το καθένα από τα οποία προτίθεται να παρέχει μία κατανοητή εικόνα της κατάστασης της ανάπτυξης μίας ειδικής πτυχής της ανοικτής και εξ αποστάσεως νέων τεχνολογιών εκπαίδευσης. εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης των 46 Ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, COM (91) 388 τελικό, 12 Νοεμβρίου 1991 47 Συμπεράσματα του Συμβουλίου (Βρετανική Προεδρία), Επίσημη Εφημερίδα αριθ. J 92/C336 της 27ης Νοεμβρίου 1992. 48 Εκπαιδευτικό λογισμικό και πολυμέσα, Τελική Έκθεση, Ιούλιος 1996, SEC (96) 1426 τελικό 38 Η δράση ανταποκρίνεται σαφώς στις ανάγκες άλλων κοινοτικών προγραμμάτων. Έως τώρα, στις δύο φάσεις επιλογής των νέων σχεδίων, κατατέθηκαν 241 υποψηφιότητες από τις οποίες εγκρίθηκαν οι 74. Η σημαντική αύξηση μεταξύ του 1995 και του 1996 καταδεικνύει ότι η συνολική έκταση της ζήτησης δεν είναι ακόμη φανερή. Είναι σχεδόν σίγουρο ότι οι περιορισμοί του προϋπολογισμού θα δημιουργήσουν ένα πραγματικό πρόβλημα για την ανάπτυξη αυτής της δράσης, λόγω της ανάγκης ανανέωσης των πολυετών σχεδίων στα οποία χορηγήθηκε ενίσχυση το 1995 και 1996, καθώς επίσης ενδεχομένως να συνεχιστεί η αύξηση της ζήτησης για τη στήριξη νέων σχεδίων. Η δράση ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, από μόνη της, στο πλαίσιο του ΣΩΚΡΑΤΗΣ έχει ήδη δημιουργήσει μία σημαντική αύξηση της ευρωπαϊκής συνεργασίας στον τομέα της ΑΑΕ. Ιδιαίτερα, άρχισε να διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ διαφόρων τύπων φορέων που είχαν μικρή παράδοση στις συμπράξεις αυτού του τομέα: χρήστες, προμηθευτές, υπεύθυνοι για την ανάπτυξη και διάδοση λογισμικού, διευθυντές εκπαιδευτικού συστήματος κλπ. Στα δίκτυα που έχουν έως τώρα στηριχτεί συμμετέχουν και άλλες μη-κυβερνητικές οργανώσεις, ιδρύματα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, συμβατικά πανεπιστήμια (και μέχρι ενός ορισμένου σημείου σχολεία και οργανώσεις εκπαίδευσης ενηλίκων) που αφορούν τη χρήση της νέας τεχνολογίας στη διδασκαλία και την εισαγωγή θεμάτων εξ αποστάσεως εκπαίδευσης· εκδότες παιδαγωγικών υλικών, ειδικά στον τομεά των πολυμέσων. Με τον τρόπο αυτό, η δράση συνεισφέρει σε μία πιο γενική διαφάνεια της ΑΑΕ στις συμμετέχουσες χώρες. Ένα μεγάλο φάσμα βασικών θεμάτων καλύπτονται από τα σχέδια του 1995 και 1996. Αποκαλύπτουν την αυξανόμενη ευαισθητοποίηση της ανάγκης διερεύνησης των συνεπειών - τόσο για τους καθηγητές/εκπαιδευτές όσο και για τους διευθυντές εκπαίδευσης- εισαγωγής καινοτόμων προσεγγίσεων που βασίζονται στην ΑΑΕ. Επίσης, από τα θέματα αυτά προκύπτει ότι, ενώ ο ρόλος και η συνεισφορά της τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών θεωρείται ευρύτατα κεντρικό στοιχείο αυτής της διαδικασίας, υπάρχει ουσιώδης ανάγκη να δοθεί νέα έμφαση στην παιδαγωγική πλευρά, όπως τα μαθήματα σχεδίου και ο ρόλος των καθηγητών/εποπτών. Μεταξύ των ενδιαφερόντων των σχεδίων περιλαμβάνονται οργανωτικά θέματα που αφορούν την ανάπτυξη/προσαρμογή των προγραμμάτων σπουδών και των εκπαιδευτικών υλικών, την εισαγωγή των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών σε διάφορα εκπαιδευτικά πλαίσια, ή την ανάπτυξη ειδικών υπηρεσιών ή πλαισίων στήριξης για τους σπουδαστές ή τους ενήλικες εκπαιδευόμενους. • ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Η δράση για την εκπαίδευση των ενηλίκων αποτελεί ένα σημαντικό τομέα καινοτομίας στο πλαίσιο του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Στόχος της είναι η συμπλήρωση της κατάρτισης και των μέτρων που αφορούν τις ικανότητες στο πλαίσιο του Leonardo da Vinci, αναπτύσσοντας την ευρωπαϊκή διάσταση σε όλους τους τομείς της εκπαίδευσης των ενηλίκων - γενική, πολιτισμική και κοινωνική. Η θεώρηση του θα πρέπει να γίνεται στο πλαίσιο της ολοένα εμφανέστερης ανάγκης για μία δυναμική πολιτική για τη διά βίου μαθητεία σε ευρωπαϊκό επίπεδο και σε καθεμία από τις χώρες που συμμετέχουν. Για το σκοπό αυτό, ενισχύονται ευρωπαϊκά σχέδια, τα οποία: 39 - προβλέπουν την ανάπτυξη των εκπαιδευτικών μαθημάτων για ενήλικες ή την παραγωγή διδακτικής ύλης, η οποία μπορεί να οδηγήσει στη βαθύτερη κατανόηση των πολιτικών, οικονομικών, κοινωνικών, πολιτισμικών και ιστορικών ζητημάτων των χωρών που συμμετέχουν στο ΣΩΚΡΑΤΗΣ και της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εντός αυτού του πλαισίου, ενισχύονται επίσης τα σχέδια που αφορούν την αγωγή του ευρωπαίου πολίτη και, κατ'επέκταση, την ενεργό συμμετοχή του πολίτη· - ενθαρρύνουν τη διακρατική συνεργασία, τη σύσταση δικτύων, την ανταλλαγή εκπαίδευσης ενηλίκων και, εμπειριών και πληροφοριών μεταξύ οργανώσεων κατ'αυτόν τον τρόπο, συμβάλλουν στην καλύτερη ποιότητα της εκπαίδευσης των ενηλίκων στην Ευρώπη. Στο παρελθόν, η διαρθρωμένη διακρατική συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης των ενηλίκων βρισκόταν σε εμβρυακό στάδιο. Έτσι, τα 68 ευρωπαϊκά σχέδια, τα οποία έλαβαν ενίσχυση κατά τη διάρκεια των δύο πρώτων ετών του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, αποτελούν μείζονα επέκταση της εν λόγω συνεργασίας. Ιδιαίτερα ικανοποιητικό είναι το γεγονός ότι κάθε σχέδιο προβλέπει τη συμμετοχή περίπου 5 εταίρων κατά μέσο όρο (συνολικά, άνω των 300), επιδεικνύοντας τον υψηλό βαθμό πολυμέρειας που επέτυχε η εν λόγω δράση σε σύντομο χρονικό διάστημα. Ο αριθμός των αιτήσεων για τη χορήγηση ενίσχυσης διπλασιάστηκε μεταξύ των ετών 1995 και 1996. Ο τύπος και το μέγεθος παροχής εκπαίδευσης στους ενήλικες ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό από χώρα σε χώρα και, το δυναμικό που διαθέτει η δράση εκπαίδευσης των ενηλίκων στο πλαίσιο του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, ως μέσο εποικοδομητικής ανταλλαγής εμπειριών και εμπειρογνωμοσύνης, γίνεται ήδη εμφανές. Τα σχέδια που έχουν λάβει ενίσχυση ως τώρα καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων και δραστηριοτήτων. Όσα επικεντρώνονται στην προώθηση της γνώσης και της ευαισθητοποίησης στο θέμα της Ευρώπης και της ενεργούς συμμετοχής του πολίτη ασχολούνται παραδοσιακά με την ανάπτυξη υλικού και/ή αυτοτελών ενοτήτων διδασκαλίας, οι οποίες προγραμματίζεται να είναι διαθέσιμες σε έντυπη και/ή ηλεκτρονική μορφή. Τα θέματα που καλύπτονται αφορούν τις τέχνες, την καλλιέργεια από τα μέσα ενημέρωσης, την εκπαίδευση σε θέματα υγείας και την καταπολέμηση του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Τα σχέδια που δίνουν έμφαση στην ανάπτυξη της εκπαίδευσης των ενηλίκων, μέσω της ευρωπαϊκής συνεργασίας, επικεντρώνονται στην ανάπτυξη νέων διδακτικών μεθόδων, νέων διαρθρώσεων ή προγραμμάτων για την εκπαίδευση ενηλίκων, την ανάπτυξη δικτύων ενημέρωσης και τραπεζών δεδομένων και την προετοιμασία και διάδοση εκδόσεων (οδηγών, εγχειριδίων, περιοδικών). Πολλά από τα σχέδια ασχολούνται με τη βελτίωση των ευκαιριών εκπαίδευσης που προσφέρονται στους περισσότερο ηλικιωμένους πολίτες, τις κοινωνικά αποκλεισμένες ή περιθωριοποιημένες ομάδες, τα άτομα με ειδικές ανάγκες ή τους αναλφάβητους και τους ανέργους. Ορισμένα από αυτά αναπτύσσονται σε συνεργασία με ενώσεις εργατικών σωματείων. Ορισμένα από τα σημαντικότερα ζητήματα, τα οποία αντιμετωπίζει σήμερα ο τομέας της εκπαίδευσης των ενηλίκων στην Ευρώπη, αποτελούν το αντικείμενο των σχεδίων που τυγχάνουν ενίσχυσης. Αυτά αφορούν μεθοδολογικά θέματα, στρατηγικές αυτοεκμάθησης, αξιολογήσεις προηγούμενων εμπειρικών γνώσεων, την ποιοτική διαχείριση της εκπαίδευσης για ενηλίκους, θέματα πρόσβασης και κινήτρων, τις βασικές ικανότητες ομάδων ατόμων με ειδικές ανάγκες, την κατάρτιση εκπαιδευτών και προγυμναστών ενηλίκων, συστήματα αναγνώρισης κατάλληλα προς χρήση στην επίσημη και ανεπίσημη εκπαίδευση ενηλίκων -και, τρόπους σύνδεσης των εν λόγω συστημάτων. 40 Τα σχέδια προβλέπουν την ενεργό συμμετοχή ενός ευρέως φάσματος φορέων εκπαίδευσης ενηλίκων, από όλα τα μέλη του «συστήματος» εκπαίδευσης ενηλίκων, επίσημα ή ανεπίσημα, δημόσια ή ιδιωτικά, επαγγελματικά ή εθελοντικά, σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο. Ιδιαίτερα ενθαρρυντικό υπήρξε το γεγονός ότι η πλειοψηφία των οργανώσεων που υπέβαλαν αιτήσεις είναι εθνικές ή τοπικές οργανώσεις εκπαίδευσης ενηλίκων ή μη κυβερνητικές οργανώσεις, γεγονός που υποδηλώνει ότι η δράση έχει αρχίσει να κάνει αισθητή την παρουσία της στο επίπεδο της βάσης. • ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΜΕ ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Βάσει της επιταγής που ορίζεται στο άρθρο 126 της Συνθήκης της ΕΚ, ένας από τους βασικούς στόχους του ΣΩΚΡΑΤΗΣ είναι να αναπτύξει την ποιότητα της εκπαίδευσης, ενθαρρύνοντας την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών μεταξύ των χωρών που συμμετέχουν. Για το σκοπό αυτό, ενισχύονται τρεις μορφές δραστηριοτήτων: Ανάλυση ζητημάτων κοινού ενδιαφέροντος όσον αφορά την εκπαιδευτική πολιτική Έχοντας ως στόχο την προώθηση ενός θεμελιωμένου και εμπεριστατωμένου διαλόγου μεταξύ των υπευθύνων για τη λήψη αποφάσεων σε θέματα εκπαίδευσης, το ΣΩΚΡΑΤΗΣ προωθεί μελέτες και αναλύσεις, ανταλλαγές εμπειρογνωμόνων και επισκέψεις μελέτης, δραστηριότητες διάδοσης, συνέδρια, εργαστήρια και -από το 1997- πρότυπα σχέδια που αφορούν βασικά ζητήματα πολιτικής. Ο εντοπισμός τους γίνεται σε στενή συνεργασία με την επιτροπή εκπαίδευσης του Συμβουλίου. Οι προτάσεις σχεδίων αξιολογούνται βάσει του τριπλού κριτηρίου της σπουδαιότητας όσον αφορά την πολιτική, της επιστημονικής ποιότητας και της επίδειξης μίας σαφούς ευρωπαϊκής διάστασης, η οποία ορίζεται, εν προκειμένω, ως η προστιθέμενη αξία για την αντιμετώπιση ενός θέματος σε μία συγκριτική προοπτική και/ή ευρωπαϊκό πλαίσιο, σε αντίθεση με την αντιμετώπιση του εν λόγω θέματος σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό μόνο πλαίσιο. 49 Προτιμάται η χορήγηση ενίσχυσης σε έναν περιορισμένο αριθμό εκτενών αναλύσεων, παρά σε έναν μεγαλύτερο αριθμό μελετών με λιγότερο ευρεία και/ή σε βάθος κάλυψη του θέματος. Οι αναλύσεις οι οποίες άρχισαν το 1995 και 1996 πληρούν απόλυτα αυτές τις προϋποθέσεις. Αφορούν θέματα κεντρικού ενδιαφέροντος όσον αφορά τους υπευθύνους χάραξης της εκπαιδευτικής πολιτικής σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες και, συγκεκριμένα, τις πτυχές του ρόλου της εκπαίδευσης όσον αφορά την αντιμετώπιση του προβλήματος των νέων που εγκαταλείπουν το εκπαιδευτικό σύστημα χωρίς την κατάλληλη προετοιμασία για τον ενεργό βίο, καθώς και την εξασφάλιση της ποιότητας στη σχολική εκπαίδευση. Η δυνατότητα της εν λόγω δράσης να συγκεντρώνει τις εμπειρίες οργανώσεων, οι οποίες δραστηριοποιούνται στον τομέα των μελετών πολιτικής στο θέμα της εκπαίδευσης, καθώς και να ενθαρρύνει έναν συγκροτημένο διάλογο μεταξύ του τομέα της έρευνας και του σχεδιασμού πολιτικής, 49 Κατ'αυτόν τον τρόπο, η δράση συμπληρώνει τα σχέδια που προσανατολίζονται περισσότερο προς την έρευνα, τα οποία χρηματοδοτούνται, στο πλαίσιο του υπο-προγράμματος για την εκπαίδευση και την κατάρτιση του προγράμματος για επικεντρωμένη κοινωνικοοικονομική έρευνα, εντός του Τέταρτου Προγράμματος Πλαισίου για την Έρευνα και την Τεχνολογική Ανάπτυξη. Η στενή συνεργασία διατηρείται με τα σημαντικά μέτρα που περιέχονται στο πρόγραμμα Leonardo da Vinci για την ανάλυση των συστημάτων επαγγελματικής κατάρτισης και θεμάτων πολιτικής. 41 διαφαίνεται σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό. Η πρόοδος που πραγματοποιούν τα σχέδια παρακολουθείται με προσοχή, έτσι ώστε να διασφαλισθεί ότι ο στόχος τους παραμένει συναφής από πλευράς πολιτικής. Η ικανότητα αφομοίωσης των αποτελεσμάτων των σχεδίων στον διάλογο για την πολιτική κατέχει πρωταρχική σημασία. Το Δίκτυο Πληροφόρησης στον τομέα της Εκπαίδευσης στην Ευρώπη (Eurydice) Ο στόχος του δικτύου Eurydice, το οποίο αποτελείται από εθνικές μονάδες, συντονιζόμενες από την Ευρωπαϊκή Μονάδα στις Βρυξέλλες, είναι να τροφοδοτεί τις αρχές, στις χώρες που συμμετέχουν και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με αξιόπιστα συγκριτικά στοιχεία και αναλύσεις σχετικά με την ανάπτυξη των εκπαιδευτικών συστημάτων και πολιτικών. Το δίκτυο συνεργάζεται με το Eurostat, το CEDEFOP, το Συμβούλιο της Ευρώπης, τον ΟΟΣΑ και άλλους οργανισμούς. Τα δύο έτη που παρήλθαν από την ενσωμάτωση του δικτύου Eurydice στο ΣΩΚΡΑΤΗΣ, ήταν μία ιδιαίτερα παραγωγική περίοδος. Μεταξύ των αποτελεσμάτων συγκαταλέγονται κυρίως: επισκοπήσεις συγκεκριμένων θεμάτων που παρουσιάζουν - εννέα έγκυρες ενδιαφέρον, όπως η προσχολική κατάσταση, η πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ο ρόλος των γονέων και των συμβουλευτικών οργάνων στην εκπαίδευση, η επιμόρφωση του διδακτικού προσωπικού, μεταρρυθμίσεις όσον αφορά την υποχρεωτική φοίτηση σε σχολικά ιδρύματα και ο ρόλος του διευθυντή του σχολείου· - η δεύτερη έκδοση της περιεκτικής επιτομής για τα συστήματα εκπαίδευσης και αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης στα κράτη μέλη της ΕΕ, η οποία ήταν το προϊόν της στενής συνεργασίας με το Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Επαγγελματική Κατάρτιση (CEDEFOPp- - η δεύτερη, σημαντικά βελτιωμένη, έκδοση του εγγράφου Βασικά στοιχεία κλειδιά για την εκπαίδευση στην Ευρωπαϊκή Ενωση51. Το έγγραφο αυτό, το οποίο συντάχθηκε σε στενή συνεργασία με το Eurostat και εκδίδεται πλέον ετησίως, παρουσιάζει τον αυξανόμενο σημαντικό ρόλο τον οποίο διαδραματίζει το δίκτυο Eurydice στην υποστήριξη της διαδικασίας λήψης αποφάσεων και παρέχει επίσημα στοιχεία σε μία ευρύτερη βάση. Η δεύτερη έκδοση περιέχει ένα φάκελο, ο οποίος αφορά την εξέταση σε βάθος του εκπαιδευτικού επαγγέλματος στην Ευρώπη. Κατά τη διάρκεια του 1995-96, παρατηρήθηκε επίσης μία σημαντική περαιτέρω ανάπτυξη της βάσης δεδομένων του δικτύου EURYDICE. Η εν λόγω βάση δεδομένων περιέχει έναν πλούτο στοιχείων όσον αφορά τα εκπαιδευτικά συστήματα στις χώρες που συμμετέχουν, συμπεριλαμβανομένων και περιγραφών σημαντικών νομοθετικών ρυθμίσεων, βασικών αναφορών βιβλιογραφικής τεκμηρίωσης, ενός ευρετηρίου των οργανισμών και ενός γλωσσάριου ορολογίας. Κατά τα δύο τελευταία έτη, αφιερώθηκαν σημαντικές προσπάθειες στην επέκταση των δραστηριοτήτων του Eurydice προς τις χώρες της ΕΖΕΣ-ΕΟΧ και σταδιακά προς τις χώρες, στις οποίες επεκτείνεται επί του παρόντος το ΣΩΚΡΑΤΗΣ· στην παραγωγή 50 Διαρθρώσεις των συστημάτων εκπαίδευσης και αρχικής κατάρτισης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεύτερη έκδοση, Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων, 1995. 51 Βασικά στοιχεία κλειδιά για την εκπαίδευση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έκδοση 1995, Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 1996. 42 εκδόσεων σε περισσότερες γλώσσες της Κοινότητας, καθώς και στη διάθεση των αποτελεσμάτων του δικτύου, όπως των μελετών και της βάσης δεδομένων του EURYBASE, όχι μόνο στους υπεύθυνους για το σχεδιασμό της εκπαιδευτικής πολιτικής, αλλά και στο ευρύτερο κοινό, ιδιαίτερα μέσω του συνδέσμου EUROPA της Επιτροπής στο Internet. Επισκέψεις μελέτης για υπεύθυνους λήψης αποφάσεων στον εκπαιδευτικό τομέα (Arion) Κατά τη διάρκεια των ετών 1995/6 και 1996/7, δόθηκαν 2. 600 περίπου επιδοτήσεις για επισκέψεις μελέτης στο πλαίσιο του Arion, ο σκοπός των οποίων ήταν η διευκόλυνση της ανταλλαγής πληροφοριών και εμπειριών σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος, ιδίως στους τομείς της πρωτοβάθμιας ή γενικής, και της δευτεροβάθμιας τεχνικής και επαγγελματικής εβδομάδας, πραγματοποιείται από μία ομάδα ατόμων από αρκετές διαφορετικές χώρες. Ένας κατάλογος, ο οποίος εκδίδεται ετησίως, διευκολύνει την ενημερωμένη επιλογή των επισκέψεων που ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες του κάθε συμμετέχοντος. επίσκεψη, διάρκειας μίας εκπαίδευσης. Κάθε Τα ποιοτικά αποτελέσματα του Arion συνεχίστηκαν κατά τη διάρκεια των πρώτων δύο ετών εφαρμογής του ΣΪΩΚΡΑΤΗΣ. Τα στοιχεία που προέκυψαν από χιλιάδες εκθέσεις και από συναντήσεις επαφής με τοπικούς οργανωτές, εθνικές υπηρεσίες και συμμετέχοντες, απέδειξαν ότι το σύστημα παρέχει στους εμπειρογνώμονες σε θέματα εκπαίδευσης και στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής μία μοναδική ευκαιρία να συζητήσουν τα ζητήματα που τους απασχολούν με συναδέλφους τους σε μία πολυμερή βάση και να επανεξετάσουν και να τροποποιήσουν την επαγγελματική τους εργασία σε ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο. Εγκαθιδρύονται ανθεκτικές επαφές και δίκτυα μεταξύ ατόμων που κατέχουν βασικές θέσεις στον εκπαιδευτικό μηχανισμό των χωρών που συμμετέχουν. Σε πολλές περιπτώσεις, η συμμετοχή στο Arion δίνει έναυσμα για μία περαιτέρω συνεργασία και σχέδια, στο πλαίσιο άλλων δράσεων του ΣΩΚΡΑΤΗΣ και άλλων προγραμμάτων της ΕΚ. Τα θέματα προτεραιότητας για τις επισκέψεις του Arion καθορίζονται από τις εθνικές αρχές και συμφωνούνται σε κοινοτικό επίπεδο. Κατά τα πρώτα δύο έτη του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, επικεντρώθηκαν στα εκπαιδευτικά συστήματα και τις αρχές τους, τους «παράγοντες» της εκπαιδευτικής διαδικασίας, τα εκπαιδευτικά προγράμματα και πτυχές του σχολείου και του περιβάλλοντος του. Υφίσταται ευελιξία για την προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες ανάγκες: ούτως, άρχισαν να εφαρμόζονται επισκέψεις μελέτης για την εξασφάλιση της ποιότητας στην εκπαίδευση, ως αποτέλεσμα των διαβουλεύσεων του Συμβουλίου Υπουργών Παιδείας, τον Οκτώβριο του 1995. Το 1996/7 η μέθοδος κατανομής του προϋπολογισμού, η οποία χρησιμοποιήθηκε κατά τα προηγούμενα έτη, προσαρμόστηκε κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να λάβει υπόψη της τους όρους της Απόφασης του ΣΩΚΡΑΤΗ. Η προσαρμογή αυτή οδήγησε σε σημαντικές αλλαγές όσον αφορά την κατανομή των πόρων σε κάθε χώρα και, επί του παρόντος, επανεξετάζονται οι επιπτώσεις της νέας μεθόδου. Το σύστημα επεκτείνεται, επί του παρόντος, στις συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Παρέχεται αυξανόμενη προσοχή στη διάδοση των αποτελεσμάτων των επισκέψεων. Οι εκθέσεις*που αφορούν τις επισκέψεις κυκλοφορούν ευρύτερα και οργανώνονται 43 θεματικά σεμινάρια, με στόχο την ενημέρωση των συγκριτικών γνώσεων που αποκτήθηκαν και την περαιτέρω εδραίωση των δικτύων των ενδιαφερομένων. Δίκτυο Εθνικών Κέντρων Πληροφόρησης για την Ακαδημαϊκή Αναγνώριση των Διπλωμάτων (Naric) Κάθε χώρα που συμμετέχει έχει ορίσει ένα εθνικό κέντρο με αποστολή να συμβάλλει στην κινητικότητα των σπουδαστών, καθηγητών και ερευνητών, παρέχοντας ενημέρωση και συμβουλές σε θέματα ακαδημαϊκής αναγνώρισης διπλωμάτων. Τα περισσότερα Naric επιτελούν επίσης το έργο συμβουλευτικών υπηρεσιών στο πλαίσιο της εφαρμογής της «Γενικής Οδηγίας» για την επαγγελματική αναγνώριση των τίτλων ανώτατων σπουδών. 52 Η Επιτροπή δικτυώνει τα κέντρα, ώστε να εξασφαλίσει τη στενή συνεργασία και την καλύτερη δυνατή ανταλλαγή πληροφοριών. Δύο φορές ετησίως οργανώνονται συναντήσεις, η μία από τις οποίες είναι μία κοινή συνεδρίαση με το δίκτυο «ENIC» του Συμβουλίου της Ευρώπης και το Κέντρο Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης CEPES της UNESCO. Ενισχύσεις χορηγούνται επίσης για επισκέψεις μελέτης μεταξύ των Naric και για την υλοποίηση κοινών σχεδίων, κυρίως μελετών και συνοπτικών εκθέσεων. Τα μέλη του δικτύου έχουν προετοιμάσει αυτοτελείς ενότητες κατάρτισης σχετικά με την εκτίμηση των διπλωμάτων και πιστοποιητικών που απονεμήθηκαν στο εξωτερικό, διευκολύνοντας ούτως την ευρύτερη διάδοση της κτηθείσας γνώσης και εμπειρογνωμοσύνης. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε, κατά το 1995 και 1996, στην παροχή βοήθειας στις συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης για την προετοιμασία τους να ενταχθούν στο δίκτυο, προσφέροντας τους, παραδείγματος χάρη, τη δυνατότητα να παρευρευθούν σε συνεδριάσεις του δικτύου, διοργανώνοντας τους συναντήσεις κατάρτισης, διευκολύνοντας τη διάδοση της βασικής βιβλιογραφικής τεκμηρίωσης και παρέχοντας πρόσβαση σε δίκτυα ηλεκτρονικής επικοινωνίας. Τα Naric στις χώρες οι οποίες συμμετέχουν, επί του παρόντος, στο ΣΩΚΡΑΤΗΣ διαδραματίζουν έναν ενεργητικό ρόλο σε πολλές από τις πτυχές της εν λόγω διαδικασίας. • ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ Σύμφωνα με το κεφάλαιο III του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, παρέχεται ενίσχυση σε συμπληρωματικά μέτρα, τα οποία συνίστανται σε ειδικές δραστηριότητες ενώσεων που λειτουργούν στον τομέα της εκπαίδευσης, δραστηριότητες ενημέρωσης από Εθνικούς Φορείς, παρακολούθηση και αξιολόγηση, καθώς και ποικίλες δραστηριότητες αύξησης της ευαισθητοποίησης. Το 1995, χορηγήθηκαν συνολικά 160 επιδοτήσεις, από τις οποίες 23 αφορούσαν τον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, 70 τον τομέα της σχολικής και γενικής εκπαίδευσης και 13 την εκμάθηση ξένων γλωσσών, ενώ οι υπόλοιπες χορηγήθηκαν σε δραστηριότητες ενημέρωσης που συνδέονται με την έναρξη του προγράμματος. Οι καλυφθείσες δραστηριότητες αφορούσαν κυρίως την οργάνωση διασκέψεων, σεμιναρίων και εργαστηρίων, τη δημοσίευση ανακοινώσεων στον τύπο και άλλες εκδόσεις, καθώς και τη διάδοση των αποτελεσμάτων των σχεδίων, παιδαγωγικού υλικού και καινοτόμων 52 Οδηγία του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1988 σχετικά με ένα γενικό σύστημα αναγνώρισης των διπλωμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, που πιστοποιούν επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση, ελάχιστης διάρκειας τριών ετών (89/48/ΕΟΚ). Επίσημη Εφημερίδα αριθ. L 19/16, της 24ης Ιανουαρίου 1989. 44 μεθοδολογιών. Ενίσχυση παρασχέθηκε επίσης για το διαγωνισμό «Η Ευρώπη στο σχολείο», ο οποίος οργανώθηκε σε συνεργασία με το Συμβούλιο της Ευρώπης. Ιδιαίτερη σημασία, στο εν λόγω πλαίσιο, έχει η ενίσχυση που παρέχεται για δραστηριότητες ευρωπαϊκών ενώσεων, οι οποίες εμφανίζονται με αυξανόμενο ρυθμό κατά τα τελευταία έτη5 3. Αρκετές ενώσεις διαδραμάτισαν ζωτικό ρόλο ως πρωτοπόροι της συνεργασίας στον τομέα της εκπαίδευσης, σε ευρωπαϊκό επίπεδο5 4, και αποτελούν βασικό παράγοντα εξασφάλισης της επιτυχίας του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Συνιστούν σημαντική δίοδο διάδοσης πληροφοριών, ανταλλαγής εμπειριών και εμπειρογνωμοσύνης, διυεκόλυνσης διακρατικών επαφών και σύστασης δικτύων ιδρυμάτων, παροχής συνδρομής με το σχεδιασμό και την προετοιμασία σχεδίων, καθώς και κατάρτισης για το διδακτικό προσωπικό και τους διαχειριστές της εκπαίδευσης, σε ένα πραγματικά ευρωπαϊκό πλαίσιο. 55 Το ΣΩΚΡΑΤΗΣ συνεπώς, έχει προωθήσει ενεργητικά το έργο των ενώσεων - 53 από τις επιχορηγήσεις οι οποίες παρασχέθηκαν στο πλαίσιο των Συμπληρωματικών Μέτρων, δόθηκαν σε ευρωπαϊκές οργανώσεις αυτού του είδους -και συνεργάστηκε στενά μαζί τους για την επίτευξη των στόχων του προγράμματος. Το άρθρο 5, παράγραφος 1, της Απόφασης προβλέπει ρητά την προηγούμενη συννενόηση με τις ενώσεις, όπως και με τους κοινωνικούς εταίρους. Για το σκοπό αυτό, πραγματοποιήθηκε ένα μεγάλο συνέδριο το Νοέμβριο του 1995, στο οποίο είχαν προσκληθεί όλες οι ενδιαφερόμενες ενώσεις. Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκαν αρκετές περισσότερο τις ενδιαφερόμενες ενώσεις και μία γενική συνδρίαση ανταλλαγής απόψεων με αντιπροσώπους 16 ενώσεων και οργανώσεων κοινωνικών εταίρων τον Ιανουάριο του 1997. επικεντρωμένες συζητήσεις ορισμένες από με 53 Η Επιτροπή εκτιμά ότι ο αριθμός των ενώσεων, οι οποίες δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο στους διάφορους τομείς της εκπαίδευσης, έχει υπερδιπλασιαστεί κατά τα τρία τελευταία έτη. 54 Οι ενώσεις αυτού του είδους ποικίλλουν σημαντικά. Περιλαμβάνουν για παράδειγμα, ενώσεις καθηγητών και διδακτικού προσωπικού ενός συγκεκριμένου κλάδου σπουδών, ενώσεις σπουδαστών και ενώσεις πανεπιστημιακών λεκτόρων ή μη πανεπιστημιακά ιδρύματα, ενώσεις διευθυντών σχολείων και ατόμων που ασχολούνται με την καθοδήγηση και την παροχή συμβουλών, ενώσεις που ειδικεύονται στην εκμάθηση γλωσσών ή ενδιαφέρονται για εκπαιδευτικά θέματα σε άλλους τομείς, όπως το περιβάλλον, η υγεία ή οι νέες τεχνολογίες, ενώσεις οι οποίες φροντίζουν για την κάλυψη των αναγκών μίας ειδικής κατηγορίας εκπαιδευομένων, όπως τα άτομα με ειδικές ανάγκες, καθώς και ενώσεις, οι οποίες ασχολούνται με ένα συγκεκριμένο τομέα της εκπαίδευσης, όπως η πρωτοβάθμια εκπαίδευση, η εκπαίδευση των ενηλίκων ή η κατάρτιση των διδασκόντων. Ιδιαίτερη σημασία παρουσιάζουν επίσης οι ομάδες που σχηματίζονται στους κόλπους των οργανώσεων που εκπροσωπούν τους κοινωνικούς εταίρους σε ευρωπαϊκό επίπεδο. 55 Η σημασία ορισμένων από τις μεγαλύτερες ενώσεις, ως μέσου επαφής με την εκπαιδευτική κοινότητα και επίτευξης ενός γνήσιου πολλαπλασιαστικού αποτελέσματος, καθίσταται εμφανής από τις εντυπωσιακές διαστάσεις μερικών από αυτές. Παραδείγματος χάρη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Εργατικών Σωματείων για την Εκπαίδευση (ETUCE) περιλαμβάνει 3 με 4 εκατομμύρια εκπαιδευτικούς στα σωματεία που είναι μέλη της σε όλη την Ευρώπη και η μεγαλύτερη συνομοσπονδία συλλόγων γονέων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση Γονέων, καλύπτει 50 περίπου χωριστά όργανα με δυνητική πρόσβαση σε 135. 000 σχολεία. 45 ANNEXE STATISTIQUE Version 19/12/96 , Tableau 1: Nombre de cai. datura» reçues dans le cadre des Actions c iralisées( ,) en 1995 et 1996 1995 1996 1995 + 1996 Nouveaux projets(2) Renouvel. Total Nouveaux projets Renouvel. Taux de demandes de renouvel. (6) Total % des différences par rapport à 1995 Nouveaux projets Renouvel. Total 1 Erasmus (Prog, de coop, inter-univ. ) Erasmus (Réseaux thématiques) Comenius (Educ. Interculturelle) Comenius (Formation continue) Lingua (Prog, de coop, européens) Lingua (Outils pour les langues) Education ouverte et à distance Education des adultes Etudes sur les politiques de l'éduc. 2870 _ 221 66 56 162 97 58 37 _ _ _ _ _ _ _ _ - 2870 _ 2530(3) (88 %]( 3) 2530(3) (3) 2870{3) 2530(3) 5400 _ 109(4) _ _ 221 66 56 162 97 58 37 68 101 22 93 144 89 64 96 39 22 32 29 26 4 109 164 _ -26 %(5) 60 %(5) 83% 140 + 112% 51 %(5) 63 %(5) 88% 84% 44 -21 %(5) 125 -23 %(5) 173 + 78 % 115 + 98 % 100%| 68 + 8 4% 109 289 167 78 255 241 147 97 109 385 206 100 287 270 173 105| 96 39 22 32 29 26 4 (1) Actions pour lesquelles la décision sur les projets est prise directement par la Commission. (2) En 1995, tous les projets étaient définis comme "nouveaux", indépendamment du fait qu'ils aient reçu une aide sous une action ou un programme communautaire précédent ou non. (3) La comparaison avec 1995 n'est pas significative pour cette Action puisqu'aucun PIC supplémentaire n'a été financé en 1996 et que beaucoup de PIC avaient atteint la fin de leur période de financement en 1995. (4) Candidatures complètes. Celles-ci ont été soumises suite à une présélection parmi 486 expressions d'intérêt. (5) La comparaison avec 1995 n'est pas significative pour ces Actions puisqu'une forte proportion de projets supportés en 1995 étaient ceux qui avaient atteint la fin de leur période de financement cette année là. De plus, en ce qui concerne Comenius (Education interculturelle), les critères pour un soutien ont considérablement changé en 1996 suite à la Décision SOCRATES. (6) Il existe également une Action décentralisée (c-à-d. où la sélection est réalisée par les Agences nationales) pour laquelle le renouvellement du financement est prévu de façon systématique, à savoir Comenius Action 1 (Projets éducatifs européens dans le cadre de partenariats scolaires). 13 des 18 pays présentent un taux de demandes de renouvellement supérieur à 90 % et pour 8 de ceux-ci, le taux est de 100 %; les autres pays présentent un taux de renouvellement de 84 %, 77%, 75 %, 69 % and 67 %. cs/smith/centr-lf. xls 18'02 97 Tableau 2: Nombre de subventions accordées en 1995 et 1996 (Aei. iis centralisées(1) ) 1995 Nouveaux projects(2> (= Total 1995) Taux admission Nouveaux projets Taux admission 1996 Subven. pour renouvel. 1 1995 +1996 Taux admission Total des subv. Taux 8 Nouveaux admission Β projets Taux admission Subven. pour renouvei. Taux admission Total des subv. Taux admission 2673 93%. 2504(3) 99% 2504 99%I 2673 93% 2504 99% 5177(5) 96% „ 72% 71% 77% 32% 34% 53% 11% 160 47 43 51 33 31 4 28 42 81 11 33 41 37 9 26 %(4). 62% 80% 50% 35% 28% 42% 14% 70 34 20 24 29 20 4 28 112 115 31 57 73% 87% 91% 75% 100% ' 70 77% 100% 57 13 26 %i 4 )| 68%| 82%| 70%j 46%| 41%I 50%[ 19%! 28 202 128 54 84 74 68 13 26 %<4). 70% 77% 69% 33% 31% 46% 13% 70 34 20 24 29 20 4 73% 87% 9 1% 75% 100% 77% 100% 28 272 162 74 108 103 88 17 26 %<4' 71% 79% 74% 38% 38% 51% 16% Erasmus (Prog, de coop, inter-univ. ) Erasmus (Réseaux thématiques) Comenius (Educ. Interculturelle) Comenius (Formation continue) Lingua (Prog, de coop, européens) Lingua (Outils pour les langues) Education ouverte et à distance Education des adultes Etudes sur les politiques de Uéduc. (1) Actions pour lesquelles ta décision sur les projets est prise directement par la Commission. < (2) En 1995. tous les projets étaient définis comme "nouveaux", indépendamment du fait qu'ils aient reçu une aide sous une action ou un programme communautaire précédent ou non. ι (3) La comparaison avec 1995 n'est pas significative pour cette Action puisqu'aucun PIC supplémentaire n'a été financé en 1996. : i (4) 6 %, si calculé par rapport aux expressions d'intérêt initiales. ί (5) Au sein de ces PIC, on estime qu'un total de 26. 641 enseignants ont reçu un financement pour un séjour d'enseignement à l'étranger. 646 programmes intensifs ont également été financés (taux d'admission : de 70 %). ainsi que 383 projets de développement de programmes d'études(taux d'admission de 52 %). bo cs/smiih'cenlr-2fxlï 18/02 97 Tableau 3: Participation de chaque pays dans les projets fînancés au sein des Actions centralisées(,) en 1995 et 1996 (nombre de partenaires(2>, y compris le nombre de coordinateurs) ^ \ P a ys Actions ^ \. Erasmus (Prog, de coop, inter-univ. )(3) Erasmus (Réseaux thématiques) Comenius (Educ. Interculturelle) Comenius (Formation continue) Lingua (Prog, de coop, européens) Lingua (Outils pour les langues) Education ouverte et à distance BE DK DE GR ES FR IE IT LU NL AT PT FI sv UK IS LI NO EUR Nombre 1060 559 2869 763 2374 3128 643 1998 15 1162 436 835 664 606 3347 38 1 368 3 107 67 166 81 135 173 60 178 9 99 59 79 86 91 301 9 32 85 31 28 46 19 60 67 32 55 5 31 17 34 26 25 105 13 10 36 11 33 44 8 35 3 11 6 17 12 9 53 26 15 29 42 27 30 13 39 3 27 1 18 8 7 58 30 17 35 30 40 46 20 54 1 23 6 28 18 23 72 4 0 2 2 1 1 0 0 8 3 5 0 24 1 6 0 0 2 0 2 Education des adultes 26 22 34 16 38 32 19 33 2 31 9 8 17 21 56 (1) Actions pour lesquelles la décision sur les projets est prise directement par la Commission. Ce tableau ne tient pas compte des Etudes portant sur les politiques de l'éducation, le nombre de participants n'étant pas considéré comme significatif dans ce cas précis. (2) Le nombre de "partenaires" peut varier de celui des "établissements participant" puisqu'un établissement peut participer à plus d'un projet. (3) 1995 uniquement (aucun nouveau projet n'a été accepté en 1996). cs/smilh/centr-3f\l5 18 02 97 20869 1817 594 304 352 469 374I Tableau 4: Aspects financiers des candidatures pour un soutien au sein des Actions cc. iralisées(I) en 1995 et 1996 (en MioECU) 1995 T o us pro 8 § N o u v e a ux p r o j e ts 1996 R e n o u v e l l e m e n ts T o t al 1996 N o u v e a ux p r o j e ts 1995 + 1996 R e n o u v e l l e m e n ts T o t al Montant demandé à SOCRATES % Coût total Montant demandé à SOCRATES % Coût total Montant demandé à SOCRATES % Coût total Montant demandé à SOCRATES % Coût total Montant demandé à SOCRATES % Coût total Montant demandé à SOCRATES % Coût total Montant demandé à SOCRATES e ts Demande à 1 SOCRATES I Coût en % du 8 total coût 8 Erasmus (Prog, de coop, inter-univ. ) Erasmus (Réseaux thématiques) Comenius (Educ. Interculturelle) Comenius (Formation continue) Lingua (Prog, de coop, européens) Lingua (Outils pour les langues) Education ouverte et à distance Education des adultes Etudes sur les politiques de l'éduc. n/d 200. 0 n/d|. n/d 200. 0 (2) n/d n/d 200. 0 (2) n/d n/d 200. 0 n/d n/d 200. 0 n/d n/d 400. 0 n/d _ -I 32. 1 15. 3 48%. 32. 1 15. 3 48% 32,1 15,3 48%. 32,1 15. 3 48% 17. 3 5,3 11. 4 38,6 27. 4 9. 9 4. 9 9. 1 2. 5 4. 9 18. 5 16. 1 6. 5 2. 8 53%I 7. 8 3. 8 49% 10,0 4. 9 49% 17,8 8. 7 49% 25. 1 12,9 5 1% 10,0 4. 9 49% 35. 1 17,8 5 1% 4 7 %| 6. 4 2. 6 4 1% 2. 4 1. 0 42% 8. 8 3. 6 4 1% 11. 7 5. 1 44% 2. 4 1. 0 42% 14,1 6,1 43% 43%I 4. 1 1. 7 4 1% 6. 2 2. 7 44% 10. 3 4. 4 43% 15. 5 6. 6 43% 6. 2 2,7 44% 21. 7 9. 3 43% 4 8 %| 17. 0 8. 8 52% 11,9 4,0 34% 28. 9 12,8 44% 55,6 27,3 49% 11. 9 4. 0 34% 67. 5 31,3 46% 59%| 36. 5 22. 3 6 1% 8. 6 4. 5 52% 45. 1 26,8 59% 63. 9 38,4 60% 8. 6 4,5 52% 72. 5 42,9 59% 66%) 16. 4 10. 4 63% 5. 7 3. 8 67% 22. 1 14,2 64% 26. 3 16,9 64% 5. 7 3. 8 67% 32. 0 20. 7 65% 5 7 %| 8. 4 5. 0 60% 0. 8 0. 6 75% 9. 2 5,6 6 1% 13. 6 7,8 57% 0. 8 0. 6 75% 14. 4 8,4 58% (1) Actions pour lesquelles la décision sur les projets est prise directement par la Commission. (2) Une augmentation de ia demande était structureiiement exclue du fait de la nature des mesures transitoires pour cette Action. Les chiffres ont augmenté jusqu'à environ 250 MioECU pour 1997. y cs/smiih/cenir-4l'xli 18Ό2/97 Tableau 5 : Aspects financiers des projets supportés au sein des Actions centralisées(,) en 1995 et 1996 (2> 1995 Tous projets 1 1 Budget total pour les projets acceptés (MioECU) Montant fourni par SOCRATES (MioECU) Soutiens SOCRATES en%du total des budgets des projets. , moyenne des soutiens accordes (ECU) 1 ' Budget total , pour les ,. projets _ a C"p t é· (MioECU) Nouveaux projets Soutiens SOCRATES en % du total des budgets des projets Montant fourni par SOCRATES (MioECU) moyenne. _. des soutiens accordé. (ECU) 1 ' Budget total. pour les ,. " " * *· a C C e p t é* (MioECU) 1996 Renouvellements Soutiens SOCRATES e n % du total des budgets des projets Montant fourni par SOCRATES (MioECU) Tous projets moyenne des soutiens accordés (ECU) Budget total pour les projets acceptés (MioECU) Montant fourni par SOCRATES (MioECU) Soutiens SOCRATES en ** du total des budgets des projets moyenne des soutiens accordés (ECU) Erasmus (Réseaux thématiques) Comenius (Educ. Interculturelle) Comenius (Formation continue) Lingua (Prog, de coop, européens) Lingua (Outils pour les langues) Education ouverte et à distance Education des adultes Etudes sur les politiques de l'éduc. 4. 4 9. 9 13. 3 9. 8 4. 6 4,9 13,2 5. 4 41% 33. 500 35% 39 000 ( 3| 8. 3 3. 2 39% 46. 100 12,9 - 15,2 15% 82. 100J 15,2 2,3 15% 82 100 2. 3 1. 6 4. 6 5,0 2. 2 5. 9 1. 1 25% 23400 3. 0 30% 69. 100 32% 82. 200 4,2 4. 1 42% 123. 800 10. 4 4. 2 40% 102. 200 2. 9 63% 0. 5 10% 6,7 94. 800 «J| , 3. 0 45% 80 600 0. 7 52% 75600 1. 9 38% 23. 5001 2,0 0,8 40% 24. 500 0,8 3,1 4 1% 77000(4)I 53% 97. 000 2,1 38% 102 800 4. 8 2. 7 2,9 37% 42 900'3' 39% 23 500 38% 93500'4' 7. 0 7. 7 5. 6 6. 7 8. 6 5. 0 0. 8 2,3 34% 94. 100 12. 6 5. 4 43% 94 700 3. 0 35% 104. 800 19. 2 2. 1 42% 106. 100 11,7 0. 6 73% 142. 5001 2. 1 7. 2 5. 1 1. 3 38% 102900 44% 89 500 62% 103700 (1) Actions pour lesquelles la décision sur les projets est prise directement par la Commission. Y inclus les contributions de, et les subventions aux projets impliquant, les pays AELE-EEE. (2) Les chiffres pour 1996 sont provisoires, les données finales n'étant pas disponibles au moment de la réalisation du présent document. (3) La moyenne des subventions a augmenté en 1996 suite aux nouvelles conditions relatives au profil des projets (au moins 3 pays participant avec pour chacun d'eux 2 institutions au minimum). (4) La moyenne des subventions a augmenté en 1996 suite au processus de concentration au sein des projets (moins de projets, plus d'instulutions dans chaque projet) activement encouragé par la Commission σι cs/smiih/cenlfû-5 \b 18/02/^7 Table 6 : Amount requested and grants awarded under each of the SOCRATES Actions (total for 1995 and 1996) (in ECU) (1) Action 1: European Dimension of universities Action 2: Student mobility MSCHQQÉ! Mffgunr lONiCom. Jgg Action 1: School partnerships/European Projects Action 2: Intercultural education Action 3: In-service training of teachers Action 1 : Promotion of language-learning (Lingua) Action 2: Open and distance learning Action 3: Exchange of information and experience Amount requested % of total Grants awarded % of total 415. 3 561. 8(2) ^ ? o z. y 30. 9 17. 4 99. 5 429 660 55. 5 151. 8 30. 9 11. 5 ÎiL^^iikihfià 62. 5 11. 8 34. 6 [Total SOCRATES 1,242. 5 100% 364. 5 100% (1) Provisional figures, as the final data for 1996 were not available at the time of completing the present document. (2) For the purpose of calculating the amount requested for student grants, it is assumed that students request only 50 % of the maximum grant allowable under the Decision, modulated downwards by the number of months to be spent abroad compared with a full academic year, rather than the maximum grant as such. a cs/smith/centra-6 xls Graphique 1: Vu "ensemble de rutilisation des fonds en 199' ^t 1996 D 17,34% C 13,20% Catégories utilisées A - Erasmus (universités) Β - Erasmus (bourses d'études) C - Comenius D - Lingua Ε - Education ouverte et à distance F - Education des adultes G - Echanges d'informations sur les systèmes et politiques de l'éducation H - Mesures complémentaires (y compris les activités d'information des Agences nationales) Total des subventions Chapitre I: 56. 9% Chapitre H: 13. 2 % Chapitre III: 29. 9 % Β 41,21% cs/smith/chart-1. xls 18/02 97 Graphique 2: Budget SOCRATES, par rapport (a) au coût total des projets et (b) aux montants demandés (Actions centralisées ( ' et bourses d'études Erasmus) (total pour 1995(2) et 1996( *) (exprimé en index, où le budget SOCRATES = 1) Index α Total du coût des projets • Montant total demandé Q Budget total disponible ( 1 ) Actions pour lesquelles la décision sur les projets à sélectionner est prise directement par la Commission. (2) En 1995 comprenant également les contributions des pays AELE-EEE et de la Suisse, ainsi que les fonds récupérés des années précédentes. (3) Y compris les contributions des pays AELE-EEE. (4) Budget = Toutes les dépenses de l'Action 1 sauf les Réseaux thématiques. Le coût total des projets n'est pas disponible pour les PIC. (5) Pour le calcul du coût demandé pour les bourses d'études, on estime que les étudiants demandent uniquement 50 % du montant maximum allouable pour la bourse selon la Décision, modulé vers le bas par le nombre de mois à passer à l'étranger comparé à une année académique complète, plutôt qu'au montant maximum d'une bourse en tant que telle. Ç3 <* Τίρδταση απόφασης του Ευρωτταΐκοϋ και του Συμβουλίου Κοινοβουλίου που τροποποιεί την απόφαση 819/95/ΕΚ γ ια τη ΘΪαπιση του προγράμματος κο ι νοτικής δράσης ΣΩΚΡΑΤΗΣ 5Η ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ L ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το πρόγραμμα κοινοτικής δράσης στον τομέα της εκπαίδευσης το επονομαζόμενο ΣΩΚΡΑΤΗΣ1, καλύπτει την περίοδο 1995-1999 και εφαρμόζεται στα 15 κράτη μέλη καθώς και στις χώρες εταίρους του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Ο γενικός στόχος του είναι να προαγάγει την ποιότητα με την αύξηση της κινητικότητας, την προώθηση της συνεργασίας και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής διάστασης σε όλους τους τομείς της παιδείας. Η συμβολή του στην π ε ρ α ι τ έ ρω ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας είναι τριπλή: • • • Το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της πολιτικής που αποσκοπεί στο να πλησιάσει η Ευρωπαϊκή Κοινότητα όλους τους πολίτες της. Περισσότεροι από 4 εκατομμύρια εκπαιδευτικοί στην Κοινότητα διδάσκουν περίπου 60 εκατομμύρια νέους. Περίπου 11 εκατομμύρια φοιτητές σπουδάζουν σε πάνω από 5. 000 ιδρύματα ενήλικοι παρακολουθούν μαθήματα με πλήρες ή μερικό ωράριο. Είναι ασύγκριτες οι δυνατότητες που έχει το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ στην προσπάθεια να δοθεί στους ευρωπαίους πολίτες η αίσθηση ότι πράγματι συμμετέχουν στη δ ι α δ ι κ α σ ία οικοδόμησης της Ευρώπης. τριτοβάθμιας εκατομμύρια εκπαίδευσης και Είναι ζωτικός ο ρόλος του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ στην ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού υψηλής ποιότητας που αποτελεί βασικό συντελεστή για την τόνωση της απασχόλησης, την προώθηση της α ν τ α γ ω ν ι σ τ ι κ ό τ η τ ας και την επίτευξη μεγαλύτερης οικονομικής ανάπτυξης. Το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαδικασία διεύρυνσης της Κοινότητας ώστε να περιλάβει στους κόλπους της την ευρύτερη Ευρώπη μέσω της επέκτασης στρατηγικά σημαντικών προγραμμάτων στις συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και στην Κύπρο2. Η συμβολή αυτή επιτυγχάνεται με εξαιρετικά χαμηλό κόστος. Αν ληφθεί υπόψη η αύξηση του χρηματοδοτικού πλαισίου που προβλέπεται στις παρούσες προτάσεις της Επιτροπής στο πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ θα αναλογεί περίπου το 0,2% του κοινοτικού προϋπολογισμού για το 1998. 1 10 Απόφαση αριθ. 819/95/EC του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14ης Μαρτίου 1995 για τη θέσπιση του προγράμματος κοινοτικής δράσης ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Επίσημη Εφημερίδα αριθ. L 87/10 της 20ής Απριλίου 1995. Στην απόφαση για τη θέσπιση του ΣΩΚΡΑΤΗΣ γίνεται επίσης αναφορά στη δυνατότητα επέκτασης των ενεργειών προκειμένου να συμπεριληφθεί και η Μάλτα. Έγιναν διαπραγματεύσεις με σκοπό να μπορέσει η Μάλτα να συμμετάσχει στο πρόγραμμα, στα πλαίσια της διαδικασίας ένταξης της στην Κοινότητα. Επειδή όμως η κυβέρνηση της Μάλτας έλαβε πρόσφατα την απόφαση να παγώσει την αίτηση για την ένταξη της στην Κοινότητα, το Συμβούλιο εξουσιοδότησε την Επιτροπή να έλθει σε επαφή με τις αρχές της χώρας αυτής προκειμένου να διευκρινιστούν οι μελλοντικές σχέσεις μεταξύ της Μάλτας και της Κοινότητας. Η τελική θέση που θα λάβουν η Μάλτα και η Κοινότητα δεν είναι προς το παρόν γνωστή και ως εκ τούτου στο παρόν έγγραφο δεν γίνεται αναφορά - θετική ή αρνητική - στο ενδεχόμενο συμμετοχής της Μάλτας σε μεταγενέστερο στάδιο. 55 Το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ στηρίχθηκε σε προηγούμενα κοινοτικά προγράμματα, όπως τα ιδιαιτέρως επιτυχημένα προγράμματα Erasmus και Lingua, και τα επέκτεινε στο σύνολο της π α ι δ ε ί α ς. Π ε ρ ι λ α μ β ά ν ει προσεκτικά στοχοθετημένα μέτρα γ ια κάθε εκπαιδευτικό κλάδο, σχετικά με τα οποία επετεύχθη συμφωνία χωρίς άσκοπες δυσκολίες κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων σχετικά με τη θέσπιση του. Τόσο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και το Συμβούλιο επανειλημμένα τόνισαν τη σημασία που αποδίδουν στην έγκριση του προγράμματος. Προκειμένου να έχει σημαντική απήχηση, απαιτεί ένα χρηματοδοτικό πλαίσιο που θα ανταποκρίνεται πλήρως στους στόχους που ορίζονται στην απόφαση. Το χρηματοδοτικό αυτό πλαίσιο ήταν το αντικείμενο μιας διαδικασίας συνεννοήσεων μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου. Το ποσό που εγκρίθηκε, συγκεκριμένα 850 εκατομμύρια ECU για την περίοδο 1995-99, υπολειπόταν κατά πολύ της αρχικής προτάσεως της Επιτροπής που ανερχόταν σε 1. 005,6 εκατομμύρια ECU, παρ'όλο που πρέπει να καλύψει τις ανάγκες της διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης των 15 κρατών μελών, σε σύγκριση με τις 12 χώρες στις οποίες είχε βασιστεί η πρόταση της Επιτροπής, καθώς και τα επιπλέον στοιχεία του προγράμματος που εισήχθησαν κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συναίνεσε σε αυτόν το συμβιβασμό μόνο υπό τον όρο να υπάρξει ενδιάμεση επισκόπηση του προγράμματος. Έτσι, με τη λήξη της διαδικασίας συνεννόησης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή συμφώνησαν ότι: "Δύο χρόνια μετά την έναρξη νου προγράμματος το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο Θα προβούν σε αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που θα έχει επιτύχει το πρόγραμμα. ΣΓρος το σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα τους υποβάλει έκθεση που θα συνοδεύεται από όσες προτάσεις κρίνει σκόπιμες που θα αφορούν και τη συνολική χρηματοδότηση που θα έχει αποφασίσειο νομοθέτης κατά την έννοια της κοινής δήλωσης της 6ης Μαρτίου 1995 Κ Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θα τις προτάσεις αποφασίσουν σχετικά με αυτές το συντομότερο δυνατόν. "4 Με βάση την εντολή που περιέχεται στην κοινή δήλωση, η Επιτροπή συνέταξε έκθεση, όπου αναλύεται η εφαρμογή του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ κατά τα δύο πρώτα χρόνια (1995 και 1996)5, συνοδευόμενη από την παρούσα πρόταση απόφασης για την τροποποίηση του χρηματοδοτικού πλαισίου του προγράμματος. Π. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΤΟ 1995 ΚΑΙ 1996 Το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ έγινε δεκτό με ενθουσιασμό από την εκπαιδευτική κοινότητα στο σύνολο της Κοινότητας. Οδήγησε σε σημαντική αύξηση του όγκου και βελτίωση της ποιότητας της ευρωπαϊκής συνεργασίας, ιδίως σε τομείς όπως η σχολική εκπαίδευση, η εκπαίδευση των ενηλίκων και η ανοικτή και εξ αποστάσεως μάθηση, τομείς στους οποίους Δήλωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής της 6ης Μαρτίου 1995 (95/C 293/03), Επίσημη Εφημερίδα Αριθ. C 293/4 της 8ης Νοεμβρίου 1995. Κοινή δήλωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής όσον αφορά την απόφαση 819/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14ης Μαρτίου 1995 για τη θέσπιση του προγράμματος κοινοτικής δράσης ΣΩΚΡΑΤΗΣ, Επίσημη Εφημερίδα Αριθ. L 132/18 της 16ης Ιουνίου 1995. Έγγραφο COM (96) [XXX] τελικό. 5& δεν υπήρχε προηγουμένως ιδιαίτερη παράδοση οργανωμένης συνεργασίας σε διακρατικό επίπεδο. Συγκεκριμένα: • • • • • • • • συνέβαλε ουσιαστικά στην κινητικότητα των σπουδαστών, των νέων και του εκπαιδευτικού προσωπικού, τόσο όσον αφορά τον όγκο των ανταλλαγών όσο και την ποιότητα του οργανωτικού πλαισίου τους. Στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, χορηγήθηκαν υποτροφίες προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα σε 316. 000 φοιτητές και 26. 000 καθηγητές να σπουδάσουν ή να διδάξουν στο πλαίσιο κάποιου οργανωμένου προγράμματος σε ένα άλλο κράτος μέλος6· έδωσε κίνητρα γ ια ευρεία και εντατική συνεργασία μεταξύ εκπαιδευτικών ιδρυμάτων σε διάφορες συμμετέχουσες χώρες ιδίως με τη δημιουργία περίπου 2. 600 προγραμμάτων διαπανεπιστημιακής συνεργασίας και άνω των 600 διακρατικών σχεδίων σε άλλους εκπαιδευτικούς κλάδους. Π ά νω από 16. 000 ιδρύματα έχουν λάβει μέρος μέχρι σήμερα στο πρόγραμμα· έδωσε νέα ώθηση στην ακαδημαϊκή α ν α γ ν ώ ρ ι ση περιόδων σπουδών που πραγματοποιήθηκαν και προσόντων που αποκτήθηκαν στο εξωτερικό. Στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, το επιτυχημένο ευρωπαϊκό σύστημα ακαδημαϊκών μονάδων μεταφερόμενων σε όλη την Κοινότητα (ECTS) βρίσκεται στο στάδιο της επέκτασης σε περισσότερα από 1. 000 ιδρύματα· συνέβαλε στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής διάστασης της εκπαίδευσης ιδίως όσον αφορά την αρχική κατάρτιση και την περαιτέρω επαγγελματική εξέλιξη των δ ι δ α σ κ ό ν τ ων συνέχισε να σημειώνει πρόοδο όσον αφορά την προώθηση της διδασκαλίας και της μάθησης των λιγότερο χρησιμοποιούμενων και λιγότερο διδασκόμενων γλωσσών στην Ένωση· αποτέλεσε το επίκεντρο για την ευρύτερη χρήση της ανοικτής και εξ αποστάσεως μάθησης με μεγαλύτερη βαρύτητα στην παιδαγωγική και όχι την τεχνολογική πλευρά και τη διάδοση των μεθόδων χρησιμοποίησης πολυμέσων σε διάφορους εκπαιδευτικούς κλάδους, και οδήγησε στην παραγωγή μεγάλου και ποικίλου φάσματος εκπαιδευτικών μέσων, προγραμμάτων διδακτέας ύλης, συστημάτων επαγγελματικής κατάρτισης και άλλων εκπαιδευτικών π ρ ο ϊ ό ν τ ων προσέφερε νέες ευκαιρίες γ ια ευρεία α ν τ α λ λ α γή γνώσεων και εμπειριών, βοηθώντας έτσι στη διάδοση της εμπειρογνωμοσύνης και υποστηρίζοντας τη διαδικασία της εισαγωγής καινοτομιών στο σύνολο των συμμετεχόντων κρατών διαδραμάτισε ζωτικό ρόλο στην προσπάθεια να εξασφαλισθεί ότι η ευρωπαϊκή συνεργασία αποβαίνει προς όφελος όλων των κρατών μελών, με το να παρέχει στις οικονομικά μειονεκτούσες χώρες και/ή στις χώρες της περιφέρειας μεγαλύτερες ευκαιρίες γ ια συνεργασία, που διαφορετικά δεν θα υ π ή ρ χ αν Τα κυριότερα εμπόδια που παρακωλύουν τη διακρατική κινητικότητα στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης εντοπίστηκαν πρόσφατα στην Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής: Εκπαίδευση -Κατάρτιση - Έρευνα: Τα εμπόδια·στη διακρατική κινητικότητα, COM (96)462 τελικό της 2ας Οκτωβρίου του 1996. 57- • συνέβαλε στην εξεύρεση σημαντικών συμπληρωματικών κονδυλίων από πλήθος άλλες πηγές, αυξάνοντας έτσι ουσιαστικά τις συνολικές ευρωπαϊκές επενδύσεις στον τομέα της κινητικότητας και της συνεργασίας. Με όλους αυτούς τους τρόπους το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ σημειώνει σαφή και ευαπόδεικτη πρόοδο προς την επίτευξη του στόχου, που ορίζεται στο άρθρο 126 της συνθήκης περί ιδρύσεως της ΕΚ7, δηλαδή τη συμβολή για ποιοτική εκπαίδευση στο σύνολο της Κοινότητας. Εξίσου σημαντικό ε ί ν αι και το ότι βοηθά να συνειδητοποιήσουν εκατοντάδες χ ι λ ι ά δ ες εκπαιδευτικών και σπουδαστών όλων των ηλικιών το πλήρες νόημα της "ευρωπαϊκής διάστασης στην εκπαίδευση". Σημαντική πρόοδος έχει επιτευχθεί στην προετοιμασία του εδάφους για την επέκταση των πλεονεκτημάτων του προγράμματος στην ευρύτερη Ευρώπη, σύμφωνα με τους όρους της απόφασης. DDL HANAQHA¥3EIE1CTXBMOO^^ Για την περίοδο πέραν του 1997, οι πόροι που εγκρίθηκαν για το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ δεν επαρκούν πλέον για την επίτευξη των στόχων που ορίζονται στην απόφαση. Αυτό. είναι το συμπέρασμα που προκύπτει σαφώς από την ανάλυση της εφαρμογής του προγράμματος κατά τα δύο πρώτα έτη, και τις συνακόλουθες λεπτομερείς προβλέψεις για τα ερχόμενα έτη. Έτσι η Επιτροπή προτείνει αύξηση κατά 50 εκατομμύρια ECU (ή 5,9%) του συνολικού χρηματοδοτικού πλαισίου για το πρόγραμμα, που θα εφαρμοσθεί κατά τα δύο τελευταία χρόνια (1998 και 1999) της πρώτης πενταετίας λειτουργίας του προγράμματος. Δεν θεωρούνται αναγκαίες άλλες τροποποιήσεις της απόφασης υπό το πρίσμα της μέχρι σήμερα εμπειρίας. Οι λόγοι που οδήγησαν την Επιτροπή στο να προτείνει αυτή την αύξηση α ν α φ έ ρ ο ν τ αι π α ρ α κ ά τ ω. 1. Η ανάγκη προσέγγισης μ ι ας κρίσιμης μάζας του πληθυσμού στόχου Πρωταρχικοί στόχοι του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ είναι να συμβάλει στην επίτευξη ενός υψηλού επιπέδου εκπαίδευσης στην Ευρώπη και να φέρει την Ευρώπη πιο κοντά στους πολίτες. Για το λόγο αυτό είναι σημαντική η υποστήριξη, στα πλαίσια των ενεργειών του προγράμματος, μιας κρίσιμης μάζας ποιοτικών σχεδίων και δραστηριοτήτων. Δεδομένου ότι οι ομάδες στόχοι στις οποίες απευθύνεται το πρόγραμμα είναι πολύ μεγάλες, πρέπει να δοθεί ένας μεγάλος αριθμός υποτροφιών. Όπως αναφέρεται και στο σημείο 3 πιο κάτω, δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί αυτή η κρίσιμη μάζα με την περαιτέρω μείωση του μέσου ποσού που δ ι α τ ί θ ε τ αι σε κάθε δικαιούχο. Δεν είναι σωστό να εφαρμοστεί μια ακόμη πιο αυστηρή διαδικασία επιλογής, ακόμη και μεταξύ καλών ποιοτικά σχεδίων. Αυτό θα δημιουργούσε απογοήτευση στους πολίτες, σε μια στιγμή που είναι σημαντικό για την Κοινότητα να δείξει ότι ανταποκρίνεται στις πραγματικές τους ανάγκες. 2. Το υψηλό επίπεδο ζήτησης που υπάρχει όσον αφορά τη συμμετοχή Ήδη από το 1995, πρώτο έτος εφαρμογής του προγράμματος, οι συνολικές οικονομικές απαιτήσεις ξεπερνούσαν τα 500 εκατομμύρια ECU, ήταν δηλαδή περίπου τρεις φορές μεγαλύτερες από τον διαθέσιμο προϋπολογισμό. Το 1996 σημειώθηκε π ε ρ α ι τ έ ρω σημαντική αύξηση του αριθμού αιτήσεων για χορήγηση υποτροφίας σε σχέση με το 1995. Πχ. ο αριθμός σχολείων που επιθυμούσαν να συμμετάσχουν σε συμπράξεις μεταξύ σχολικών ιδρυμάτων αυξήθηκε κατά συντελεστή 5, και διπλασιάστηκαν οι αιτήσεις σε άλλους Επίσημη Εφημερίδα C 224 της 31ης Αυγούστου 1992. 58 νέους τομείς του προγράμματος, όπως η εκπαίδευση των ενηλίκων και η ανοικτή και εξ αποστάσεως μάθηση. Σε ορισμένα μέρη του προγράμματος το ποσό που απαιτείται από τους υποψηφίους φτάνει ήδη περίπου στο9πλάσιο του διαθέσιμου ετήσιου προϋπολογισμού. Συνολικά, το απαιτούμενο ποσό ανήλθε σε πάνω από 700 εκατομμύρια ECU το 19%, έναντι του διαθέσιμου ποσού των 173 εκατομμυρίων ECU. 3. Προβλήματα που προκύπτουν από τους ανεπαρκείς δημοσιονομικούς πόρους Η αναντιστοιχία μεταξύ ζήτησης και προσφοράς αποτελεί πηγή πραγματικής ανησυχίας για ένα πρόγραμμα όπως το ΣΩΚΡΑΤΗΣ, το οποίο έχει τις δυνατότητες να μεταφέρει τα πλεονεκτήματα της ευρωπαϊκής συνεργασίας σε ευρύτατο πληθυσμό. Τα προβλήματα που προκύπτουν από το συνεχώς ανεπαρκέστερο χρηματοδοτικό πλαίσιο για το πρόγραμμα είναι κυρίως τα εξής: • Λόγω των περιορισμών οικονομικής φύσεως το επίπεδο υποτροφιών που χορηγούνται στο πλαίσιο ορισμένων βασικών πτυχών του προγράμματος ήδη πέφτει σε απαράδεκτα χαμηλά επίπεδα. Το πρόγραμμα Erasmus αποτελεί μια από τις πλέον επιτυχημένες κοινοτικές χρηματοδοτήσεις. Σήμερα έχει ενσωματωθεί στο ΣΩΚΡΑΤΗΣ,και παραμένει σημαντικό στοιχείο για την επίτευξη των στόχων του προγράμματος Η περαιτέρω όμως ανάπτυξη του προγράμματος Erasmus τίθεται σε κίνδυνο από τη δημοσιονομική συγκυρία που επηρεάζει το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ στο σύνολο του. Αυτό ισχύει τόσο για τις υποτροφίες κινητικότητας των σπουδαστών όσο και για την υποστήριξη της ανάπτυξης ευρωπαϊκής διάστασης για σπουδαστές που δεν συμμετέχουν άμεσα σε προγράμματα κινητικότητας: Οι υποτροφίες κινητικότητας σπουδαστών είναι πιθανώς ο γνωστότερος "στυλοβάτης" του προγράμματος Erasmus, αλλά η αποτελεσματικότητα τους απειλείται. Η ανώτατη υποτροφία ανά φοιτητή είναι 5. 000 ECU, αλλά, αν ελάμβαναν υποτροφία όλοι οι επιλέξιμοι σπουδαστές στο πλαίσιο των εγκεκριμένων προγραμμάτων ανταλλαγών του Erasmus, το ύψος της υποτροφίας ανά σπουδαστή γ ια όλο το ακαδημαϊκό έτος θα ήταν μόνο 750 ECU περίπου - μόλις το 15% του ανώτατου επιτρεπόμενου ποσού και θα ή τ αν ανεπαρκής, με εξαίρεση εκείνους τους σπουδαστές που διαθέτουν σημαντικά πρόσθετα οικονομικά μέσα. Από τώρα και στο εξής, κάθε πανεπιστήμιο θα συνάπτει ενίαια "θεσμική σύμβαση "με την Επιτροπή για το σύνολο των δραστηριοτήτων με ευρωπαϊκή διάσταση. Αυτό θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στην ενθάρρυνση των ιδρυμάτων να υιοθετήσουν στρατηγική στάση έναντι της ευρωπαϊκής συνεργασίας και θα εξασφαλίσει την μακροπρόθεσμη απόδοση των επενδύσεων του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Η ανταπόκριση των πανεπιστημίων ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντική. Σχεδόν 1. 600 ιδρύματα στο σύνολο της Κοινότητας υπέβαλαν αιτήσεις για τη σύναψη σύμβασης για το ακαδημαϊκό έτος 1997/8. Το συνολικό απαιτούμενο ποσό για υποτροφίες ανέρχεται σε 250 εκατομμύρια ECU. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, κάθε πανεπιστήμιο θα λάβει ποσό της τάξεως των 10. 000-50. 000 ECU μόνο, για το πλήρες φάσμα των δραστηριοτήτων με ευρωπαϊκή διάσταση. Αυτό ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο το σύνολο της νέας στρατηγικής προσέγγισης της διαπανεπιστημιακής συνεργασίας στην Κοινότητα. Παρόμοια κατάσταση επικρατεί και με το πρόγραμμα Comenius, που αφορά τη συνεργασία στον τομέα των σχολείων, πόυ αποτελεί μια από τις βασικές 51 καινοτομίες στο πλαίσιο του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ που μεταφέρει την ευρωπαϊκή διάσταση στην εκπαίδευση σε πολύ μεγαλύτερο πληθυσμό. Τη σπονδυλική στήλη του προγράμματος αποτελούν οι πολυμερείς συμπράξεις μεταξύ σχολικών ιδρυμάτων, που συνδέουν σχολικά ιδρύματα σε διάφορα κράτη μέλη. Η νέα αυτή δυνατότητα αναμενόταν με μεγάλο ενθουσιασμό από τα ευρωπαϊκά σχολεία, αλλά κατά τα πρώτα δύο χρόνια το μέγιστο ύψος υποτροφίας για κάθε σχολείο που συμμετείχε ήταν κανονικά μόνο 2. 000 ECU ετησίως (3. 000 ECU στην περίπτωση σχολείων που συντόνιζαν συμπράξεις). Το ποσό αυτό είναι εξαιρετικά χαμηλό, και η πίεση που δέχεται ο προϋπολογισμός για την εκπαίδευση σε εθνικό επίπεδο στο σύνολο της Κοινότητας καθιστά ι δ ι α ί τ ε ρα δύσκολη γ ια τα σχολεία την απόκτηση σημαντικών συμπληρωματικών πόρων από άλλες πηγές. Η επίτευξη της μεγαλύτερης δυνατής απόδοσης των επενδύσεων των κοινοτικών κονδυλίων α π α ι τ εί τρία στοιχεία: κάποια διάρκεια στη χρηματοδότηση προκειμένου να δημιουργηθούν βιώσιμα δίκτυα συνεργασίας, διατήρηση της συνεχούς εισόδου "νέου αίματος" όσον αφορά τους συμμετέχοντες και διάδοση των αποτελεσμάτων στα μη συμμετέχοντα ιδρύματα και άτομα. Η ανεπαρκής χρηματοδότηση θα έθετε σε κίνδυνο αυτή τη προσέγγιση. Η ανεπάρκεια των πόρων για την αντιμετώπιση της υπάρχουσας ζήτησης αρχίζει ήδη να αποθαρρύνει τις εθνικές υπηρεσίες από του να διαδίδουν ευρέως τις πληροφορίες σχετικά με το πρόγραμμα. Αυτό θα οδηγήσει στον αποκλεισμό μερικών κατηγοριών ιδρυμάτων, μειονεκτουσών περιοχών και κατηγοριών ατόμων που δεν έχουν συμμετάσχει στο παρελθόν σε προγράμματα ευρωπαϊκής συνεργασίας. Μαζί με το χαμηλό επίπεδο υποτροφιών που χορηγούνται για ορισμένες πτυχές του προγράμματος αυτό θα επηρεάσει αρνητικά την ικανότητα του προγράμματος να προασπίζει την αρχή των ίσων ευκαιριών που ορίζεται στην απόφαση - σημείο στο οποίο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απέδωσε ι δ ι α ί τ ε ρη σημασία κατά τ ις δ ι α π ρ α γ μ α τ ε ύ σ ε ις γ ια τη θέσπιση του προγράμματος. • • 4. Αυξανόμενα δημοσιονομικά προβλήματα για το υπόλοιπο της δετούς περιόδου Μολονότι η ζήτηση ήταν ήδη μεγάλη το 1995 και το 1996, το μέγεθος της δεν θα γίνει πλήρως αισθητό πριν από το 1997, και ακόμη εντονότερα από το 1998 και εξής. Αυτό οφείλεται στους εξής λόγους: • • θα υπάρξει ανάγκη για χρηματοδότηση όχι μόνο νέων πρωτοβουλιών αλλά και για ανανέωση της υποστήριξης κατά τα έτη 2 και 3 των πολυετών σχεδίων που ενθαρρύνονται στο πλαίσιο των περισσότερων πτυχών του ΣΩΚΡΑΤΗΣ· ο αριθμός αιτήσεων για υποστήριξη νέων σχεδίων θα αυξηθεί σημαντικά, καθώς ο αντίκτυπος των ενημερωτικών εκστρατειών που διεξήχθησαν το 1995 και 1996, εκφράζεται με την υποβολή προτάσεων για σχέδια. Επίσης η συμμετοχή των τριών νέων κρατών μελών της ΕΚσεορισμένες δράσεις είναι πιθανόν να αυξηθεί περαιτέρω· • ορισμένες δράσεις στο πλαίσιο του προγράμματος θα είναι πλήρως διαθέσιμες γ ια πρώτη φορά, ιδίως: οι θεσμικές συμβάσεις στο πλαίσιο του Erasmus. Όπως προαναφέρθηκε, τα στοιχεία όσον αφορά τη ζήτηση για το 1997 για τη δράση αυτή είναι ήδη Gc γνωστά. Οι απαιτήσεις αντιστοιχούν σε περίπου 250 εκατομμύρια ECU (+ 25% σε σχέση με το 1996)· υποτροφίες που θα δώσουν τη δυνατότητα σε διδάσκοντες να συμμετάσχουν σε εργασίας κύκλους επαγγελματικής (Comenius). Οι υποτροφίες αυτές αποτελούν ουσιαστικό μέσο γ ια την εξασφάλιση του ότι οι δυνατότητες των σχεδίων να ενθαρρύνουν την καινοτομία, προκειμένου να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή δ ι ά σ τ α ση της δ ι δ α σ κ α λ ί α ς, πράγματι φτάνουν ως την αίθουσα δ ι δ α σ κ α λ ί α ς· στο πλαίσιο της κατάρτισης τα αποτελέσματα και ορισμένων άλλων πολιτικών κινήσεων, όπως το ευρωπαϊκό έτος της δια βίου εκμάθησης, το 1996, θα γίνουν αισθητά όσον αφορά την αύξηση της ζήτησης για υποστήριξη στο πλαίσιο του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Αυτές περιλαμβάνουν κυρίως πρωτοβουλίες που προκύπτουν από την καθιέρωση του 1996 ως Ευρωπαϊκού έτους της διά βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης"8 και του 1997 ως "Ευρωπαϊκού έτους κατά του ρατσισμού" 9· Η αύξηση του προϋπολογισμού που προτείνει η Επιτροπή για το πρόγραμμα είναι επομένως δικαιολογημένη υπό την παρούσα του μορφή και δεδομένου του γεωγραφικού χώρου που καλύπτει προς το παρόν. Μάλιστα στην εν λόγω αύξηση δεν προβλέπονται καν οι σημαντικές δημοσιονομικές συνέπειες που προκύπτουν από την απέκταση του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ στις δέκα συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και στην Κύπρο, που επίσης θα πρέπει να απορροφηθούν κατά τη διάρκεια της ερχόμενης περιόδου1 0. IV. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ έχει να επιδείξει σημαντικά επιτεύγματα κατά τη διάρκεια των δύο ετών που παρήλθαν από τη θέσπιση του και εξής. Ωστόσο, οι εμπειρίες από την περίοδο αυτή κατέδειξαν ότι το πρόγραμμα δεν θα είναι σε θέση να διατηρήσει, να παγιώσει και να αξιοποιήσει τα πολλά υποσχόμενα αυτά αποτελέσματα χωρίς σημαντική αύξηση του συνολικού χρηματοδοτικού πλαισίου για το πρόγραμμα, το οποίο πρέπει να εφαρμοστεί κατά τα τελευταία δύο χρόνια της πρώτης πενταετίας του προγράμματος (1998 και 1999). Σε μια ευνοϊκότερη συνολική δημοσιονομική συγκυρία, η Επιτροπή δεν θα είχε κανένα δισταγμό να υποβάλει πρόταση για πολύ σημαντικότερη αύξηση από την προβλεπόμενη. Αυτή θα ήταν πλήρως δικαιολογημένη όσον αφορά τη σχέση κόστους/οφέλους της εν λόγω δραστηριότητας και την αποδεδειγμένη ανάγκη για πρόσθετους πόρους. ιο Απόφαση Αριθ. 2493/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 1995 για την καθιέρωση του 1996 ως "Ευρωπαϊκού έτους της διά βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης" Επίσημη Εφημερίδα Αριθ. L 256/45 της 26ης Οκτωβρίου 1995. Ψήφισμα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, οι οποίοι συνήλθαν στα πλαίσια του Συμβουλίου της 23ης Ιουλίου 1996 σχετικά με το ευρωπαϊκό έτος κατά του ρατσισμού (1997), Επίσημη Εφημερίδα αριθ. C 237/1 της 15ης Αυγούστου 1996. Οι λειτουργικές δαπάνες (υποτροφίες) που σχετίζονται άμεσα με τη συμμετοχή ατόμων και ιδρυμάτων από τις νέες συμμετέχουσες χώρες θα καλυφθούν από τη συμμετοχή της κάθε μίας από τις ενδιαφερόμενες χώρες, είτε με πόρους που θα διατίθενται εξ ολοκλήρου από τον εθνικό προϋπολογισμό κάθε χώρας ή με πόρους που θα προέρχονται εν μέρει από τον εθνικό προϋπολογισμό και εν μέρει από τους πόρους που λαμβάνει η εν λόγω χώρα μέσω του PHARE (έως και 10% του συνόλου, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για το σκοπό αυτό). Ωστόσο, η συνεργασία με τις νέες χώρες θα συνεπάγεται επίσης σημαντικές δαπάνες και για τα ιδρύματα των χωρών που συμμετέχουν ήδη στο πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ. C1 Το προτεινόμενο ποσό των 900 εκατομμυρίων ECU, που αντιπροσωπεύει μια αύξηση περίπου κατά 6%, θεωρείται το ελάχιστο αναγκαίο προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στο πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ να πραγματοποιήσει τις δυνατότητες του ως μέσου για την πορεία προς ένα γνήσια ανοικτό χώρο εκπαιδευτικής συνεργασίας στην Κοινότητα, και προκειμένου να αποτραπεί η εξάπλωση απογοήτευσης σε ένα μεγάλο και σημαντικό τμήμα του ευρωπαϊκού πληθυσμού σε μια κρίσιμη στιγμή για την περαιτέρω ανάπτυξη της Κοινότητας. ίλ ΊΙρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου που τροποποιεί την απόφαση 819/95/ΕΚ1 για τη θέσπιση του προγράμματος κο ινοτ ικής δράσης ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ, Εχοντας υπόψη: τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως τα άρθρα 126 και 127, την πρόταση της Επιτροπής,2 τη -γνώμη της Οικονομικής και Ko ινών ικής Επιτροπής,3 τη γνώμη της Επιτροπής των ϊΐερ ιφερε ιών* αποφασίζοντας με τη διαδικασία του άρθρου 189Β της συνθήκης,5 εκτιμώντας: ότι με την απόφαση αρ ι θ. 819/95/ΕΚ το υ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14τ;ς Μαρτίου 1995 θεσπί ζεται το κο ι νοτ ι κό πρόγραμμα δράσης ΣΩΚΡΑΤΗΣ, ότι το άρθρο 7 της απόφασης αυτής πρόβλεπε κατά τη διάρκε εφαρμογή του προγράμματος ι ε να πλαίσιο γιατην ια της περιόδου από 1. 1. 1995 Ιως 31. 12. 1999, χρηματοδότησης του Συμβουλίου και ότι η κοινή δήλωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τηςΕπιτροπής σχετικά με την προαναφερθείσα απόφαση της Ηης Μαρτίου 1995 πρόβλεπε ι ότι δΰο χρόνια μετά την έναρξη του προγράμματος, θα προβούν σε αξιολόγηση το πρόγραμμα και ότι, των αποτελεσμάτων που θα έχει επιτύχει προς το σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα τους υποβάλε ι έκθεση που θα συνοδεύεται από όσες προτάσε ις κρίνε ι σκόπιμες,που θααφορούν και τη συνολική χρηματοδότηση που θα έχε ι αποφασίσει ο νομοθέτης κατά την έννοια της κοινής δήλωσης της 6ης Μαρτίου 19956, και τις ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θααποφασίσουν σχετικά με αυτές το Ευρωπαϊκό Κο ι νοβοϋλ ι ο και τοΣυμβοϋλιο Επίσημη Εφημερίδα L 87/10 της 20τ)ς Απριλίου 1995. του ΕυρωπαΐκοΟ Κοινοβουλίου, Δήλωση 6ης Μαρτίου Εττ ι τ ροπής δημοσ ιονομικών δ ιατάς"€ωι/ σ τ ις Επίσημη Εφημερίδα αριθ. C 293/4 της &ης "Νοεμβρίου 1995. του σχετικά ι>ομοΟ€τ ι κΙς 1995 της πράξεις Συμβουλίου με και της εγγραφή την (95/C 293/03), {3 προτάσεις το συντομότερο δυνατόν,1 ότ ι η έκθεση την οποία υπέβαλε ηΕπ ι τ ροπή9 σύμφωνα με την παραπάνω κοινή δήλωση παρουσιάζει που επετεύχθησαν χάρη στο πρόγραμμα κατά τα δύο πρώτα χρόνια τα εξαιρετικάαποτελέσματα μετά τη θέσπιση του, ότι το πρόγραμμα έγινε ε ί ι/αι απαραίτητο ιδιαίτερα να διατηρηθεί ευνοϊκά δεκτό από την εκπαιδευτική η ορμή του προς την επίτευξη κοινότητα, και του, των στόχων ότι η ζήτηση γ ια υποστήριξη να α υ ξ ά ν ε ι, εξακολουθεί ήδη υπερβαίνει κατάπολϋ τους διαθέσιμους πόρους και ό τι ε ί ν αι ανάγκη χρηματοδότησης, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί προς υποστήριξη vot εξασφαλισθεί δραστηριοτήτων συνεργασίας, η διατήρηση επιπέδου ότι δεν τίθεται σε κίνδυνο η ποιότητα των βασικού κάποιου υποστήριξης των σχεδίων κατάτηφάση ότι είναι ανάγκη να εξασφαλίζεται η συνέχειατης ανάπτυξης τους, ενώ παράλληλα θα δ ιατηροϋνται επαρκή κονδύλια για την υποστήριξη νέων σχεδίων και δραστηριοτήτων, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η δυνατότητα του προγράμματος να συμβάλλε καινοτομία, ι στην ότι υπάρχε ι ως εκ τούτου η ανάγκη να αναπροσαρμόζεται προγράμματος προκειμένου ορίζονται στην απόφαση γ ια τη θέσπιση να διατηρείται του του η ικανότητα του να πληροί τους στόχους που το χρηματοδοτικό πλαίσιο προγράμματος, ΑΠΟΦΑΣΙΖΟΥΝ: Αρθρο 1 Η δεύτερη πρόταση του άρθρο 7(1) της απόφασης 819/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της \4ης Μαρτίου 1995 θα αντικατασταθεί από την εξής πρόταση: και του Συμβουλίου 'Το χρηματοδοτικό πλαίσιο για την εκτέλεση του παρόντος προγράμματος γ ια την περίοδο που αναφέρεται σε 900 εκατομμύρια ECU". στο άρθρο 1, καθορίζεται Η απόφαση θα τεθεί σε ισχύ κατά την ημερομηνία δημοσίευσης της στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Αρθρο 2 7 Επίσημη Εφημερίδα αρι0. L 132/18 της 16ης Ιουνίου 1995. 8 COM(97) [. ] ÇH ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ Τροποποίηση του προγράμματος κοινοτικής δράσης ΣΩΚΡΑΤΗΣ, το οποίο του Ευρωπαϊκού θεσπίστηκε με Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14ης Μαρτίου 19951. την απόφαση αριθ. 819/95/ΕΚ 2. ΚΟΝΔΥΛΙΟ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ Β3-1001 3. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Αρθρα 126 και 127 της Συνθήκης ΕΚ. 4. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ 4. 1. Γενικός στόχος της δράσης Ο βασικός στόχος του προγράμματος είναι να συμβάλει στην ανάπτυξη ποιοτικής εκπαίδευσης ενθαρρύνοντας τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών. Οι δραστηριότητες που προβλέπονται στο πλαίσιο του προγράμματος αποσκοπούν στην προώθηση της σταδιακής δημιουργίας ενός ανοικτού ευρωπαϊκού χώρου εκπαίδευσης με την ανάπτυξη της ικανότητας προσαρμογής και πρόγνωσης της εκπαίδευσης όσον αφορά τις πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές και τεχνολογικές μεταβολές, κατά τρόπον ώστε οι νέοι και οι σπουδάζοντες ενήλικοι να λαμβάνουν εκπαίδευση η οποία θα τους επιτρέπει να ζουν και να εργάζονται στο νέο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Το πρόγραμμα έχει ειδικότερα τους εξής στόχους: ανάπτυξη της ευρωπαϊκής διάστασης στις σπουδές όλων των επιπέδων ώστε να παγιωθεί το πνεύμα του ευρωπαίου πολίτη με βάση την πολιτιστική κληρονομιά των κρατών μελών· προώθηση της ποσοτικής και ποιοτικής βελτίωσης της γνώσης των γλωσσών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως των ολιγότερο διαδεδομένων και των ολιγότερο διδασκομένων γλωσσών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε να ενισχυθεί η κατανόηση και η αλληλεγγύη μεταξύ των λαών που απαρτίζουν την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και να προωθηθεί η διαπολιτισμική διάσταση της διδασκαλίας- Επίσημη Εφημερίδα αριθ. L 87/10 της 20ής Απριλίου 1995. C5 προώθηση, στα κράτη μέλη, της ευρείας και εντατικής συνεργασίας μεταξύ ιδρυμάτων όλων των επιπέδων διδασκαλίας, ώστε να αξιοποιείται το πνευματικό και παιδαγωγικό δυναμικό τους· ενθάρρυνση της κινητικότητας των διδασκόντων, προκειμένου να δοθεί η ευρωπαϊκή διάσταση στις σπουδές και να υπάρξει συμβολή στην ποιοτική βελτίωση των γνώσεων τους- ενθάρρυνση της κινητικότητας των σπουδαστών, με το να τους επιτρέπεται να πραγματοποιούν ένα μέρος των σπουδών τους σε άλλο κράτος μέλος, προκειμένου να εδραιωθεί η ευρωπαϊκή διάσταση στην εκπαίδευση- ενθάρρυνση των σχέσεων μεταξύ μαθητών στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, με παράλληλη προώθηση της ευρωπαϊκής διάστασης στην παιδεία τους· ενθάρρυνση της ακαδημαϊκής αναγνώρισης των διπλωμάτων, των περιόδων σπουδών και απόκτησης άλλων προσόντων, με σκοπό τη διευκόλυνση της ανάπτυξης ενός ανοικτού ευρωπαϊκού χώρου συνεργασίας στον τομέα της εκπαίδευσης- ενθάρρυνση της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης στα πλαίσια των δραστηριοτήτων του παρόντος προγράμματος- προώθηση των ανταλλαγών πληροφοριών και εμπειριών, ώστε η ποικιλία και οι ιδιομορφίες των εκπαιδευτικών συστημάτων στα κράτη μέλη να καταστούν πηγές εμπλουτισμού και αμοιβαίας ενθάρρυνσης. 4. 2 Καλυπτόμενη περίοδος και διαδικασία ανανέωσης της δράσης Πενταετές πρόγραμμα δράσης (1995-1999). Ανανέωση ανάλογα με τα αποτελέσματα, με βάση την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος. 5. ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ Ή ΕΣΟΔΩΝ 5. 1 Μη υποχρεωτικές δαπάνες 5. 2 Διαχωριζόμενες πιστώσεις 5. 3 Είδος των εσόδων: ουδέν 6. ΕΙΔΟΣ ΤΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ Ή ΕΣΟΔΩΝ Γενικά εφαρμόζεται η αρχή της επιχορήγησης για συγχρηματοδότηση με άλλες πηγές του δημόσιου ή ιδιωτικού τομέα (θεσμικές εταιρικές σχέσεις μεταξύ: πανεπιστημίων και σχολείων, ενώσεων που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό ή εθνικό επίπεδο, ΜΚΟ, ιδρυμάτων εκπαίδευσης ενηλίκων, τοπικής αυτοδιοίκησης, ιδιωτικών πρωτοβουλιών, επιχειρήσεων κ. τ. λ. ). Το ποσοστό της κοινοτικής χρηματοδότησης μπορεί να είναι υψηλότερο και να φθάσει μέχρι και το 75% στις εξής περιπτώσεις: - σχέδια σε νέο τομέα δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στον οποίο η συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο ήταν μέχρι τώρα ιδιαίτερα περιορισμένη και για τον οποίο υπάρχει έντονο ενδιαφέρον εκ μέρους της Κοινότητας για την τόνωση της συνεργασίας αυτής, <Α - σχέδια στα οποία συμμετέχει κάποιος οργανισμός ο οποίος, λόγω του καθεστώτος που τον διέπει ή λόγω της φύσης του, έχει προφανείς δυσκολίες να συγκεντρώσει συγχρηματοδότηση ίση με την κοινοτική ενίσχυση (π. χ. φιλανθρωπικοί οργανισμοί, οργανισμοί στους οποίους έχει ιδιαίτερη βαρύτητα η εθελοντική και/ή η δωρεάν εργασία των μελών) ή οργανισμοί οι οποίοι δεν έχουν ακόμη έντονη συμμετοχή στην ευρωπαϊκή συνεργασία, - σχέδια όπου η Κοινότητα ενδιαφέρεται ιδιαίτερα να προσθέσει μια διακρατική διάσταση στην εργασία οργανισμών οι οποίοι εργάζονται κυρίως, μέχρι τώρα, σε αμιγώς εθνικό πλαίσιο, - σχέδια στα οποία συμμετέχουν κράτη μέλη όπου είναι λιγότερο ανεπτυγμένος ο τομέας τον οποίο αφορά το σχέδιο, - σχέδια των οποίων τα προϊόντα ή τα αποτελέσματα είναι τέτοια, ώστε παρουσιάζει μεγάλο κοινοτικό ενδιαφέρον ο πολλαπλασιασμός τους. Επιχορήγηση κατά 100% προβλέπεται μόνον για μελέτες και αναλύσεις που εκτελούνται από τρίτα μέρη, καθώς και σε άλλες εξαιρετικές περιπτώσεις αφού δοθεί λεπτομερής δικαιολόγηση. 7. ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ 7. 1. Τρόπος υπολογισμού του κόστους της δράσης (σχέση μεταξύ των επιμέρους και του συνολικού κόστους) 7. 1. 1 Γενικά Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας συνδιαλλαγής, το ποσό που εγκρίθηκε για το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ ήταν 850 MECU για την περίοδο 1995-99. Το ποσό αυτό ήταν πολύ χαμηλότερο από εκείνο που πρότεινε η Επιτροπή (1005,6 MECU), παρότι θα πρέπει να καλύψει τις ανάγκες μιας Ευρωπαϊκής Κοινότητας με 15 κράτη μέλη πλέον, και όχι με 12 όπως την εποχή που υπεβλήθη η πρώτη πρόταση της Επιτροπής, ενώ έχουν προστεθεί και νέα στοιχεία στο πρόγραμμα στη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, όπως π. χ. η εκπαίδευση των ενηλίκων. Οι αρχικές δημοσιονομικές προβλέψεις της Επιτροπής επιβεβαιώθηκαν ως ρεαλιστικές σε μεγάλο βαθμό. Το 1995, το πρώτο έτος εφαρμογής, η ζήτηση κονδυλίων ξεπέρασε τα 500 MECU και ήταν, επομένως, τρεις φορές περίπου υψηλότερη από το διαθέσιμο προϋπολογισμό. Το 1996 σημειώθηκε νέα αύξηση της ζήτησης σε σχέση με το 1995. Για παράδειγμα, ο αριθμός των σχολείων που ζήτησαν να συμμετάσχουν στις συμπράξεις του Comenius πενταπλασιάστηκε μέσα σε ένα χρόνο, ενώ το ποσό που ζήτησαν οι υποψήφιοι ήταν πολλαπλάσιο του διαθέσιμου προϋπολογισμού για το 1995 και το 1996 για πολλά σκέλη του προγράμματος, μεταξύ των οποίων και για τους νέους τομείς που μπορούν να λάβουν κοινοτική χρηματοδοτούνται. Η κατάσταση αυτή προκαλεί όλο και μεγαλύτερη ανησυχία, αφού η επιδίωξη του ΣΩΚΡΑΤΗΣ είναι να φθάσει σε όσο το δυνατόν περισσότερο κόσμο σε όλους τους τομείς της εκπαίδευσης, προωθώντας έτσι ένα ισχυρό αίσθημα ταύτισης με την Ευρώπη μεταξύ των πολιτών. Για διάφορους λόγους, ο συνολικός αντίκτυπος της ζήτησης δεν έχει γίνει ακόμη αισθητός. Από το 1997 και προπαντός από το 1998 και έπειτα, η ζήτηση θα αυξάνεται εξαιτίας ειδικότερα των εξής παραγόντων: θα γίνουν αισθητές σε ύλη τους την έκταση τα αποτελέσματα του πολυετούς χαρακτήρα των σχεδίων: ο ετήσιος προϋπολογισμός θα πρέπει να καλύπτει όχι & μόνο "νέα" σχέδια αλλά και τα δεύτερα και τρίτα έτη τριετών σχεδίων που προβλέπονται στα διάφορα σκέλη του προγράμματος, έκταση ο αντίκτυπος όσον αφορά τις αιτήσεις επιχορήγησης νέων σχεδίων, Ηα γίνει αισθητός σε όλη του την των προπαρασκευαστικών επισκέψεων που πραγματοποιήθηκαν το 1995, το 1996 και το 1997, ενημερωτικών εκστρατειών των και αναμένεται επίσης να αυξηθεί αισθητά η συμμετοχή των νέων κρατών μελών, ορισμένες νέες ενέργειες θα φθάσουν σε πλήρη ανάπτυξη- συγκεκριμένα: η "θεσμική σύμβαση" του κεφαλαίου Ι (Τριτοβάθμια εκπαίδευση - Erasmus), δράση 1. Για τη δράση αυτή, η ζήτηση για το 1997 παρουσιάζει αύξηση 25% σε σχέση με το προηγούμενο σύστημα χρηματοδότησης και φθάνει, μόνο για τη δράση αυτή, τα 250 MECU, οι υποτροφίες που επιτρέπουν σε εκπαιδευτικούς να συμμετάσχουν σε μαθήματα συνεχούς κατάρτισης στο κεφάλαιο II (Σχολική εκπαίδευση - Comenius), δράση 3. 2, θα γίνουν αισθητές σε όλη τους την έκταση οι συνέπειες άλλων κοινοτικών μέτρων, συγκεκριμένα των Ευρωπαϊκών Ετών της διά βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης (1996) και της καταπολέμησης του ρατσισμού (1997). Η Επιτροπή προτείνει αύξηση του συνολικού ύψους των κονδυλίων του προγράμματος κατά 50 MECU (5,9% των προβλεπόμενων σήμερα κονδυλίων). Το ποσό αυτό θεωρείται το ελάχιστο δυνατό προκειμένου να παραμείνουμε συνεπείς στους στόχους του προγράμματος. Σε ευνοϊκότερες δημοσιονομικές συνθήκες, η Επιτροπή δεν θα είχε κανένα δισταγμό να προτείνει πολύ υψηλότερο ποσό, το οποίο θα έφθανε μέχρι του ύψους που προβλέπεται στην αρχική της πρόταση. Πρέπει να παρατηρήσουμε ότι η αύξηση αυτή δικαιολογείται σε σχέση με την εξέλιξη του προγράμματος στη σημερινή του γεωγραφική έκταση. Δεν λαμβάνει υπόψη τη σημαντική δημοσιονομική επίπτωση της επέκτασης του ΣΩΚΡΑΤΗΣ στις δέκα συνδεδεμένες χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης και στην Κύπρο2, η οποία θα πρέπει επίσης να απορροφηθεί στην εν λόγω περίοδο3. 2 Η απόφαση με την οποία θεσπίζεται το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ αναφέρει επίσης τη δυνατότητα επέκτασης της δράσης στη Μάλτα. Έχουν διεξαχθεί διαπραγματεύσεις με σκοπό να μπορέσει η Μάλτα να συμμετάσχει στο πρόγραμμα στα πλαίσια της διαδικασίας προένταξής της στην Κοινότητα. Ωστόσο, επειδή πρόσφατα η κυβέρνηση της Μάλτας έλαβε την απόφαση να "παγοκιει" το αίτημα προσχώρησης, ανατέθηκε στην Επιτροπή από το Συμβούλιο το καθήκον να κάνει τις προκαταρκτικές τεχνικές επαφές ώστε να διευκρινισθούν οι μελλοντικές σχέσεις Κοινότητας και Μάλτας. Επειδή δεν είναι μέχρι σήμερα γνωστό ποια θα είναι η τελική θέση της Μάλτας και της Κοινότητας στο ζήτημα αυτό, το παρόν κείμενο δεν περιλαμβάνει καμία αναφορά - θετική ή αρνητική - σε ένα ενδεχόμενο μελλοντικό άνοιγμα του προγράμματος στη Μάλτα. Το λειτουργικό κόστος που συνδέεται άμεσα με τη συμμετοχή ατόμχον ή ιδρυμάτων που προέρχονται από τις νέες χώρες που συμμετέχουν θα καλυφθεί από τις συνεισφορές κάθε ενδιαφερόμενης χώρας, είτε προέρχονται απευθείας από τον εθνικό προϋπολογισμό, είτε προέρχονται μερικώς από τον εθνικό προϋπολογισμό και μερικώς από τον προϋπολογισμό του PHARE που χορηγείται σ'αυτήν τη χώρα. Ωστόσο, η συνεργασία με τις νέες χ(όρες συνεπάγεται και σημαντικό κόστος για τα ιδρύματα των 18 χωρατν που συμμετέχουν σήμερα στο ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Εάν δεν καλυφθεί από συμπληρωματικούς πόρους, δεν θα είναι δυνατή η α 7. 1. 2 Τρόπος υπολογισμού Με βάση τις διατάξεις που περιλαμβάνονται στο παράρτημα της απόφασης, ο τρόπος υπολογισμού του συνολικού κόστους της δράσης βασίζεται, αφενός στο ποσό ανά μονάδα που θεωρείται κατάλληλο για τα διάφορα είδη των ενισχυόμενων δράσεων, ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, και αφετέρου στη συνεκτίμηση της συχνότητας (ετήσιος ρυθμός επιλογής) και του αριθμού των σχεδίων/ατόμων που αποτελούν κρίσιμη μάζα για την καθεμιά από τις δράσεις αυτές. Λαμβάνεται επίσης υπόψη η ανάγκη να εξασφαλίζεται η επιχορήγηση για επαρκές χρονικό διάστημα, το οποίο δεν ξεπερνά γενικά τα τρία χρόνια, καθώς και επαρκής αριθμός νέων σχεδίων, ώστε να διασφαλίζεται ο νεωτεριστικός χαρακτήρας του προγράμματος. Για τον υπολογισμό του κόστους ανά μονάδα καθώς και του εκτιμώμενου αριθμού των δικαιούχων, συνεκτιμήθηκε προσεκτικά η εμπειρία από τα δύο πρώτα χρόνια εφαρμογής του προγράμματος. Αυτή αφορά παράγοντες κλειδιά, όπως: το ποσοστό της παρέμβασης, το ελάχιστο αναγκαίο ποσό για να είναι χρήσιμη η επιχορήγηση, το ποσοστό των σχεδίων στο πλαίσιο ενεργειών πολυετούς χαρακτήρα για τα οποία χρειάζεται ανανέωση της επιχορήγησης, το αριθμός των σχεδίων/ατόμων που αποτελούν την ελάχιστη κρίσιμη μάζα για την κάθε δράση. Ο κατά προσέγγιση αριθμός των δικαιούχων καθώς και τα μέσα ποσά που προβλέπεται να χορηγηθούν στο πλαίσιο των διαφόρων ενεργειών το 1998, έχουν ως εξής: Κεφάλαιο I (Erasmus) Δράση 1 (θεσμικές συμβάσεις): στο πλαίσιο μιας κλίμακας με κατώτατο όριο τα 10. 000 ECU και ανώτατο τα 50. 000 ECU, κάθε ίδρυμα θα λάβει κατά μέσο όρο 17. 000 ECU για το σύνολο των δραστηριοτήτων του με ευρωπαϊκή διάσταση. Θα ενισχυθούν περίπου 1. 586 ιδρύματα· Δράση 1 (θεματικά δίκτυα): Κάθε δίκτυο θα λάβει κατά μέσο όρο 70. 000 ECU. Έτσι είναι δυνατή η εκ νέου χρηματοδότηση 30 σχεδίων που επελέγησαν το 1996 και το 1997, με ταυτόχρονη διατήρηση της δυνατότητας χρηματοδότησης 5 νέων δικτύων· Δράση 2 (υποτροφίες σπουδαστικής κινητικότητας): Με βάση την υπόθεση ότι θα υπάρξει πολύ μικρή αύξηση της ζήτησης, μόνο κατά 1% - ποσοστό πολύ κατώτερο από τα ποσοστά αύξησης των προηγούμενων ετών - ο μέγιστος αριθμός σπουδαστών που αναμένεται να λάβουν υποτροφία θα είναι περίπου 182. 000 4. Αν όλοι αυτοί οι σπουδαστές για τους οποίους εγκρίνεται η κινητικότητα στο πλαίσιο του Erasmus λάβουν υποτροφία για τη διευκόλυνση της διαμονής τους στο διατήρηση του κοινοτικού κεκτημένου από πλευράς όγκου συνεργασίας μεταξύ των κρατούν μελών. Μετά την ενσωμάταχιη του Erasmus στο ΣΩΚΡΑΤΗΣ, γίνεται διάκριση μεταξύ των σπουδαστών του Erasmus με ή χ«)ρίς υποτροφία (μερική) κινητικότητας, αφού οι υποτροφίες πρέπει να χορηγούνται στους σπουδαστές που έχουν τις περισσότερες ανάγκες. Ci εξωτερικό, ο κάθε σπουδαστής θα λάβει κατά μέσο όρο 400 ECU για μέσο χρονικό διάστημα 7 μηνών (57 ECU μηνιαίως). Κεφάλαιο II (Comenius) Δράση Ι (συμπράξεις μεταξύ σχολικών ιδρυμάτων/ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά προγράμματα): κάθε σχολείο θα λάβει κατά μέσο όρο 2. 000 ECU ετησίως, και συμπληρωματικό ποσό 1. 000 ECU σε περίπτωση που το σχολείο έχει αναλάβει συντονιστικό ρόλο, λόγω της επιπλέον εργασίας που συνεπάγεται αυτό το έργο. Το συνολικό προβλεπόμενο ποσό θα δώσει τη δυνατότητα ενίσχυσης 8. 500 σχολείων, διατηρώντας έτσι την πρόοδο προς την επίτευξη του ποσοτικού στόχου της Επιτροπής, της συμμετοχή δηλαδή 10. 000 σχολείων στην εν λόγω δράση στο εγγύς μέλλον- Θα προβλεφθεί προϋπολογισμός 5 MECU, εκτός των 19,7 MECU που έχουν ήδη προβλεφθεί για τις συμπράξεις, έτσι ώστε να δοθεί η δυνατότητα σε περίπου 10. 000 εκπαιδευτικούς και διευθυντές σχολείων να συμμετάσχουν στις δραστηριότητες ανταλλαγών και επισκέψεων- Δράση 2 (διαπολιτισμική εκπαίδευση): κάθε σχέδιο θα λάβει κατά μέσο όρο 40. 000 ECU. Προβλέπεται να ενισχυθούν συνολικά 124 σχέδια, 46 από τα οποία είναι καινούργια ενώ για τα υπόλοιπα 78 θα ανανεωθεί η χρηματοδότηση, Δράση 3 (3. 1 : συνεχής κατάρτιση): κάθε σχέδιο θα λάβει κατά μέσο όρο 20. 000 ECU. Θα χρηματοδοτηθούν συνολικά 128 σχέδια, από τα οποία τα 28 νέα και τα 100 ανανεώσεις· Δράση 3 (3. 2: υποτροφίες): κάθε εκπαιδευτικός που θα συμμετάσχει θα λάβει κατά μέσο όρο υποτροφία 1. 000 ECU. Ο συνολικός αριθμός συμμετεχόντων που θα λάβουν υποτροφίες θα είναι περίπου 1. 900· Κεφάλαιο III (Εγκάρσιες δραστηριότητες) Δράση 1 (σημείο 2α: προγράμματα ευρωπαϊκής συνεργασίας): κάθε πρόγραμμα θα λάβει κατά μέσο όρο 75. 000 ECU. Θα χρηματοδοτηθούν συνολικά 36 προγράμματα: 14 νέα και 22 ανανεώσεις· Δράση 1 (σημείο 2β: συνεχής κατάρτιση): κάθε εκπαιδευτικός θα λάβει κατά μέσο όρο υποτροφία 1. 000 ECU. Ο συνολικός αριθμός συμμετεχόντων που θα λάβουν υποτροφίες θα είναι περίπου 6. 900- Δράση 1 (σημείο 2γ: βοηθοί σε γλώσσες): ο καθένας από τους 500 βοηθούς που προβλέπεται να συμμετάσχουν θα λάβει κατά μέσο όρο 5. 300 ECU για ένα πλήρες σχολικό έτος· Δράση 1 (σημείο 2δ: μέσα και δοκιμασίες): κάθε σχέδιο θα λάβει κατά μέσο όρο 85. 000 ECU. Θα υποστηριχθούν συνολικά 35 σχέδια, από τα οποία 10 είναι νέα και 25 ανανεώσεις· Δράση 1 (σημείο 2ε: κοινά εκπαιδευτικά σχέδια για τους νέους): κάθε σχέδιο θα λάβει κατά μέσο όρο 6. 000 ECU. Θα χρηματοδοτηθούν συνολικά περί τα 1. 770 σχέδια· στις ανταλλαγές θα συμμετάσχουν περίπου 33. 000 νέοι και 3. 300 εκπαιδευτικοί· Δράση 2: κάθε σχέδιο θα λάβει κατά μέσο όρο 77. 000 ECU. Θα χρηματοδοτηθούν συνολικά 85 σχέδια, από τα οποία 20 είναι νέα και 65 ανανεώσεις· Δράση 3: υ ευρύτατος ορισμός αυτής της δράσης θα επιτρέψει π. χ. : τη χορήγηση ενίσχυσης σε 20 περίπου διακρατικές δραστηριότητες (συγκριτικές αναλύσεις, επισκέψεις μελέτης, διαφόρων διαστάσεων ανταλλαγές εμπειρογνωμόνων, συνέδρια, σεμινάρια, δοκιμαστικά σχέδια) που αφορούν τα πολιτικά ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος στον εκπαιδευτικό τομέα- τη χορήγηση υποτροφιών ύψους 1. 000 ECU κατά μέσο όρο ώστε να δοθεί η δυνατότητα σε 1. 150 περίπου ιθύνοντες του τομέα της εκπαίδευσης να πραγματοποιήσουν επισκέψεις μελέτης Arion· την κοινοτική χρηματοδότηση των εθνικών κέντρων ακαδημαϊκής αναγνώρισης (Naric), με 13. 300 ECU κατά μέσο όρο για κάθε κέντρο- τη χορήγηση ενισχύσεων ύψους 72. 000 ECU κατά μέσο όρο στον τομέα της εκπαίδευσης των ενηλίκων. Θα χρηματοδοτηθούν συνολικά 75 σχέδια, από τα οποία τα 30 είναι νέα και τα 45 ανανεώσεις- τη χορήγηση 300 περίπου ενισχύσεων ύψους 10. 000 ECU κατά μέσο όρο σε ενώσεις κ. τ. λ. που δραστηριοποιούνται στον εκπαιδευτικό τομέα σε ευρωπαϊκό επίπεδο- την επιχορήγηση για την υποστήριξη των δραστηριοτήτων ενημέρωσης των Εθνικών Υπηρεσιών· τη χρηματοδότηση της αξιολόγησης και της παρακολούθησης του προγράμματος. Για τις προπαρασκευαστικές επισκέψεις που ενισχύονται στο πλαίσιο των διαφόρων σκελών του προγράμματος, θα χορηγηθεί ποσό που κυμαίνεται κατά μέσο όρο μεταξύ 500 και 1. 000 ECU κατ' άτομο για επίσκεψη διάρκειας μίας εβδομάδας, συμπεριλαμβανομένων των εξόδων ταξιδίου και διαμονής, ενώ το ακριβές ποσό θα είναι συνάρτηση ειδικότερα της προβλεπόμενης διάρκειας της επίσκεψης και της απόστασης. 7. 1. 3 Επίπτωση της προβλεπόμενης αύξησης Η προβλεπόμενη αύξηση των δημοσιονομικών κονδυλίων θα χρησιμοποιηθεί με βάση μάλλον στρατηγικά κριτήρια και δεν θα είναι γραμμική. Σε μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από καλπάζουσα ζήτηση και συρρικνούμενο προϋπολογισμό, θα συμβάλει ειδικότερα: στην αποφυγή της μείωσης του μέσου ποσού εντός ορισμένων σκελών του προγράμματος κάτω από ένα ελάχιστο όριο το οποίο θεωρείται απαραίτητο για να διαφυλαχθεί η αποτελεσματικότητα αλλά, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και της αξιοπιστίας του προγράμματος· στη διατήρηση ενός ελάχιστου επιπέδου διαθέσιμων πόρων οι οποίοι θα χορηγηθούν σε νέα σχέδια, έτσι ώστε να διατηρηθεί ο νεωτεριστικός χαρακτήρας του προγράμματος· στη δημιουργία συνθηκών κάτω από τις οποίες θα μπορούσε να είναι εφικτή κάποια αύξηση του αριθμού των σχεδίων ή των υποτρόφων που επιλέγονται. Κάτι Ή τέτοιο αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρηση των ποσοτικών συνεπειών του προγράμματος σε σχέση με το μέγεθος των στοχευόμενων ομάδων, το οποίο βαίνει αυξανόμενο σε πολλούς εκπαιδευτικούς τομείς σε ύλες τις χώρες της Κοινότητας· στην αποφυγή της διαμόρφωσης μιας κατάστασης όπου οι δημοσιονομικοί περιορισμοί θα οδηγήσουν στην κατάργηση των μέσων εκείνων που είναι απαραίτητα για τη διάδοση των αποτελεσμάτων των χρηματοδοτούμενων σχεδίων, πλήττοντας έτσι την αποδοτικύτητα των επενδύσεων που πραγματοποιούνται μέσω των κοινοτικών ενισχύσεων. Για τον υπολογισμύ του κύστους ανά μονάδα που εμπεριέχεται στη δημοσιονομική πρόταση, συνεκτιμήθηκε η κατάσταση που εμφανίστηκε ήδη το 1996 και που καθίσταται ακόμη πιο σαφής το 1997. Πράγματι, από την ανάλυση των δύο πρώτων ετών φαίνεται ότι για ορισμένα βασικά τμήματα του προγράμματος, η ανά μονάδα ενίσχυση έχει ήδη μειωθεί σε εξαιρετικά χαμηλό επίπεδο και ενδέχεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, να μην επαρκεί πλέον για τη διασφάλιση της επιτυχούς εκτέλεσης των σχεδίων. Θα πρέπει να αποφευχθεί η διαμόρφωση μιας κατάστασης η οποία θα άτομα και ιδρύματα που διαθέτουν άφθονους οικονομικούς πόρους και θα πλήττει την ικανότητα του προγράμματος να τηρήσει την αρχή της ισότητας ευκαιριών που επιβάλλεται από την απύφαση. Επιπλέον, η εμπειρία του 1995 και του 1996 έδειξε ύτι η ανεπάρκεια των διαθέσιμων πόρων για την κάλυψη ακόμη και της υψηλής ποιότητας ζήτησης για ορισμένους τύπους διακρατικών σχεδίων και δραστηριοτήτων ατομικής κινητικότητας ενδέχεται να αποθαρρύνει τις Εθνικές Υπηρεσίες όσον αφορά την ευρύτερη διάδοση των πληροφοριών σχετικά με το πρόγραμμα. Κάτι τέτοιο θα έχει ιδιαίτερα αρνητικές συνέπειες για τα ιδρύματα, τις περιφέρειες και τις κατηγορίες ατόμων που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση και δεν έχουν ακόμη συμμετάσχει στην ευρωπαϊκή συνεργασία ούτε έχουν ακόμη πλήρως συναίσθηση των δυνατοτήτων που προσφέρει το ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Οι ανησυχίες αυτές αφορούν συγκεκριμένα τα εξής σημεία: το κεφάλαιο Ι (τριτοβάθμια εκπαίδευση / Erasmus). Το 1997, για επιχορηγήσεις που κυμαίνονται από 10. 000 ως 50. 000 ECU, κάθε ίδρυμα θα λάβει κατά μέσο ύρο μύλις 16. 000 ECU για το σύνολο των δραστηριοτήτων ευρωπαϊκής διάστασης που θα πραγματοποιήσει στο πλαίσιο της σύμβασης του. Επίσης, αν υποθέσουμε ύτι λαμβάνουν υποτροφία ύλοι οι σπουδαστές των προγραμμάτων ανταλλαγής που εγκρίνονται απύ το Erasmus, η υποτροφία ανά σπουδαστή, μαζί με το ταξίδι και όλα τα λοιπά έξοδα, θα έφθανε μόλις και μετά βίας τα 550 ECU για ένα πλήρες έτος σπουδών (περίπου 55 ECU το μήνα δηλαδή) - ποσό που είναι σχεδύν το 11% του μέγιστου ποσού των 5. 000 ECU που επιτρέπεται βάσει της απόφασης. Αν και η ιδιότητα του σπουδαστή Erasmus συνεπάγεται και άλλα πλεονεκτήματα πέραν των χρηματικών, η εντύπωση που υπάρχει γενικότερα είναι ότι η κατάσταση αυτή θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις στην επιτυχή έκβαση του σημαντικού αυτού τμήματος του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Η αύξηση που προβλέπεται για το 1998 θα επιτρέψει τη σταθεροποίηση του επιπέδου της υποτροφίας στα 60 ECU μύλις μηνιαίως ανά σπουδαστή και του επιπέδου της επιχορήγησης των πανεπιστημίων στα 17. 000 περίπου ανά ίδρυμα, παρά την σταθερή ελαφρά αύξηση των ατύμων· οι συμπράξεις μεταξύ σχολικών ιδρυμάτων στο πλαίσιο του Κεφαλαίου II (Comenius). Οι συμπράξεις αυτές, που αναπτύσσονται σε ύλες τις περιπτώσεις με άξονα ένα ευρωπαϊκά πρύγραμμα, αποτελούν τα θεμέλια της συνεργασίας μεταξύ σχολείων η οποία αποτελεί τη μεγάλη πρύκληση και μία απύ τις σημαντικύτερες καινοτομίες του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Η επιχορήγηση για κάθε σχολείο που συμμετέχει σε κάποιο πρύγραμμα σύμπραξης είναι κανονικά μύλις 2. 000 ECU ετησίως (3. 000 ECU στην περίπτωση των σχολείων που συντονίζουν τις συμπράξεις). Το ποσύ αυτύς είναι εξαιρετικά χαμηλύ και η πίεση που ασκείται στους προϋπολογισμούς για την παιδεία σε εθνικύ επίπεδο δύσκολα επιτρέπει στα σχολεία να λάβουν n σημαντικά συμπληρωματικά κονδύλια προερχύμενα από άλλες πηγές. Είναι απαραίτητο τουλάχιστον να σταθεροποιηθούν οι αριθμοί αυτοί, οι οποίοι θα (χποτελούν πλέον το μέσο όρο και όχι το ανώτατο όριο, με ταυτύχρονη διατήρηση της αύξησης του αριθμού των συμμετεχύντων σχολείων ώστε να επιτευχθεί μια πρώτη κρίσιμη μάζα ιδρυμάτων· το μέσο ποσύ ανά μονάδα που χορηγείται στο πλαίσιο διαφύρων ενεργειών του προγράμματος για την ενίσχυση διακρατικών ενεργειών συνεργασίας θα παρουσιάσει σαφή μείωση εντύς του 1997. Αυτύ θα συμβεί συγκεκριμένα ύσον αφορά τη διαπολιτισμική εκπαίδευση, τα διακρατικά σχέδια Lingua, την ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση και την εκπαίδευση των ενηλίκων. Η αύξηση του προϋπολογισμού που προβλέπεται απύ την πρύταση της Επιτροπής θα επιτρέψει να αποφευχθεί, τουλάχιστον για το υπάλοιπο διάστημα της πενταετίας του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, η συνεχής μείωση των ποσών αυτών. Ή 7. 2. Κατανομή κατά στοιχείο της δράσης (MECU) 1995 + 1996 15ζΓ 1997 1998 1999 ΣΥΝΟΛΟ % 9<Μ 1&U 1<W Μ£ 55# 1 Τριτοβάθμια εκπαίδευση (Erasmus) Δράση 1 : Ευρωπαϊκή διάσταση 51,9 27,3 29,4 30,8 Δράση 2: Κινητικότητα σπουδαστοχν των 145,6 68,8 72,8 76,2 S» X%&^&Mnite^(C<>m&nm 46,8 2U 1 Η* w mt4 tf,l Δράση Ι: Δράση 2: Δράση 3: Συμπράξεις σχολείων/ Ευρωπαϊκά προγράμματα Διαπολιτισμική εκπαίδευση Συνεχής κατάρτιση 30,0 19,7 24,7 26,1 11,0 4,7 5,0 5,1 5,8 4,2 4,5 4,6 -3. 1: Σχέδια 4,8 2,9 2,6 2,6 - 3. 2: Υποτροφίες 1,0 1,3 1,9 2,0 Η^^Η^ΗβΗ^Μί^ΜΡ^^Β Δράση 1: Δράση 2: Δράση 3: της Προώθηση εκμάθησης ξένων γλωσσών (Lingua) Ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση Ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών ••ΙΙ 60,0 11111 24,9 ••• •il! 27,1 25,9 llllllil^l iiiiiis 11,4 6,3 6,6 6,9 33,2 15,6 16,6 17,3 ΣΥΝΟΑΟ ΣΩΚΡΑΤΗΣ 348,9 171,5 185,5 194,1 900,0 100% ΤΊ 7. 3. Χρονοδιάγραμμα πιστώσεων ανάληψης υποχρεώσεων / πληρωμών Σύνολο κονδυλίων για ολύκληρη τη διάρκεια του προγράμματος (προνομιακή αναφορά): 900 MECU. Το ποσύ που προβλεπύταν στο άρθρο 7 της απύφασης για τη θέσπιση του προγράμματος ήταν 850 MECU (προνομιακή αναφορά). Το Ευρωπαϊκά Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή συμφώνησαν ύτι δύο χρύνια μετά την έναρξη εφαρμογής του προγράμματος, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θα προέβαιναν σε αξιολύγηση των αποτελεσμάτων του προγράμματος. Για το σκοπύ αυτύ, η Επιτροπή θα τους υποβάλει έκθεση μαζί με προτάσεις τις οποίες θα κρίνει κατάλληλες και θα αφορούν, μεταξύ άλλων, και τα δημοσιονομικά κονδύλια που καθάρισε ο νομοθέτης με την έννοια της κοινής δήλωσης της 6ης Μαρτίου 1995. Το Ευρωπαϊκά Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θα αποφανθούν σχετικά με τις προτάσεις αυτές το συντομύτερο δυνατύν. 5 Σύμφωνα με την εν λύγω Κοινή Δήλωση, η Επιτροπή συνέταξε την προβλεπύμενη έκθεση. 6 Το παρύν δημοσιονομικύ δελτίο συνοδεύει τις προτάσεις της Επιτροπής οι οποίες αποσκοπούν στην αύξηση των δημοσιονομικών κονδυλίων του προγράμματος απύ 850 σε 900 MECU. Περίοδος εφαρμογής: 1995-1999 (σε MECU) ΠΑΥ 95 ΠΑΥ 96 ΠΑΥ 97 ΠΑΥ 98 ΠΑΥ 99 Σύνολο 175,9 173,0 171,5 185,5 194,1 900,0 124,4 51,5 143,1 29,9 147,2 24,3 159,0 124,4 194,6 177,1 183,3 26,5 166,3 192,8 27,8 27,8 175,9 173,0 171,5 185,5 194,1 900. 0 ΠΑΥ ΠΠ 1995 1996 1997 1998 1999 μεταγ. Σύνολο Λειτουργικές δαπάνες για τις μελέτες, τις συνεδριάσεις εμπειρογνωμύνων κ. τ. λ. , που περιλαμβάνονται στο Μέρος Β ΠΑΥ σε εκατ. ECU 5 Επίσημη Εφημερίδα αριθ. L132/18 της 16ης Ιουνίου 1995. 6 COM (97) [. ] 75 Κατανομή 1998 1999 Σύνολο - Μελέτες - Συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων - Διάσκεψη και Συνέδριο - Πληροφόρηση και εκδόσεις ΣΥΝΟΛΟ 0,500 0,250 0,250 3,000 4,000 0,500 0,250 0,250 3,000 4,000 1,000 0,500 0,500 6,000 8,000 8. ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΤΗΣ Όλα τα συμβόλαια, οι συμβάσεις και οι νομικές δεσμεύσεις της Επιτροπής και των δικαιούχων των πληρωμών προβλέπουν τη δυνατότητα διεξαγωγής επιτόπου ελέγχου σε πρώτο και σε δεύτερο βαθμύ (δηλ. στον άμεσο δικαιούχο της κοινοτικής σύμβασης ή στο δικαιούχο σε δεύτερο βαθμύ στην περίπτωση δραστηριοτήτων των οποίων η διαχείριση γίνεται με αποκεντρωμένο τρύπο) απύ την Επιτροπή και το Ελεγκτικύ Συνέδριο. Επίσης οι δικαιούχοι κοινοτικών ενισχύσεων είναι υποχρεωμένοι να υποβάλουν οικονομικά απολογισμύ και έκθεση, ύπου οι δράσεις αναλύονται τύσο υπύ το πρίσμα του περιεχομένου ύσο και απύ την άποψη της επιλεξιμάτητας των δαπανών σε σχέση με το στύχο της κοινοτικής χρηματοδύτησης, ενώ συνεκτιμώνται ταυτύχρονα οι συμβατικές υποχρεώσεις και οι αρχές της εξοικονύμησης και της καλής οικονομικής διαχείρισης. Στις συμβάσεις που συνάπτονται μεταξύ της Επιτροπής και των οργανισμών στους οποίους έχει ανατεθεί η διαχείριση των αποκεντρωμένων δραστηριοτήτων αναφέρονται οι ελάχιστες ρήτρες που θα πρέπει να συμπεριλαμβάνουν οι οργανισμοί αυτοί στις συμβάσεις με τους τελικούς δικαιούχους, ώστε να εξασφαλίζεται η μεγαλύτερη δυνατή προστασία των συμφερύντων τύσο των τελικών δικαιούχων ύσο και της Κοινύτητας. 9. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΟΣΤΟΥΣ/ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ 9. 1 Ειδικοί ποσοτικοί στόχοι και πληθυσμός στον οποίο απευθύνεται η δράση 9. 1. 1 Το πρόγραμμα ΣΩΚΡΑ ΤΗΣ στο σύνολο τον Το πρύγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ επιδιώκει τη βελτίωση της ποιύτητας της εκπαίδευσης με ενίσχυση της συνεργασίας και την αύξηση της κινητικύτητας σε ευρωπαϊκύ επίπεδο. Για να επιτύχει το στύχο του, το πρύγραμμα αποσκοπεί επίσης στη δημιουργία των ύρων για καλύτερη συνέργια μεταξύ των διαφύρων εκπαιδευτικών κλάδων, απευθυνύμενο στους συντελεστές του εκπαιδευτικού χώρου με πειστικύτητα, λαμβάνοντας, ταυτύχρονα, μορφές που ταιριάζουν στο ρύλο και στις ανάγκες τους (κινητικύτητα, συνεργασίας σε επίπεδο προγράμματος σπουδών κ. τ. λ. ) και υποστηρίζοντας τους δεσμούς συνεργασίας μεταξύ των κλάδων αυτών. Όσον αφορά τις σχέσεις κύστους-αποτελεσματικύτητας των δραστηριοτήτων, τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί κατά τα δύο πρώτα έτη εκτέλεσης του, ύπως αυτά κατεγράφησαν στην έκθεση που υποβλήθηκε για την εν λύγω περίοδο σύμφωνα με την κοινή δήλωση των θεσμικών οργάνων που προαναφέρθηκαν, αποκαλύπτουν διάφορες αξιύλογες διαρθρωτικές πτυχές· συγκεκριμένα: Οι ενισχύσεις που χορηγούνται στα διακρατικά σχέδια στο πλαίσιο διαφύρων σκελών του προγράμματος οδήγησαν στη δημιουργία πολλών εκατοντάδων πολυμερών δικτύων, τα περισσύτερα απύ τα οποία έχουν ήδη αποδείξει τις δυνατύτητές τους να καταστούν βιώσιμες δομές συνεργασίας. Τα ευεργετικά αποτελέσματα αυτής της δημιουργίας δικτύων, επομένως, θα είναι αισθητά για πολύ μεγαλύτερο χρονικά διάστημα απύ το χρύνο που διαρκεί απλά το ίδιο το πρύγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ. % Η ενίσχυση χορηγήθηκε κατά τρύπον ώστε ύλα τα κράτη μέλη, ακύμη και εκείνα των οποίων η περιφερειακή και /ή η οικονομική θέση αποτελούσαν παλαιύτερα μείζον εμπύδιο για συνεργασία σε ευρωπαϊκύ επίπεδο, να μπορούν να συμμετάσχουν πλήρως στις διάφορες μορφές συνεργασίας. Αποδείχθηκε ύτι οι χορηγούμενες κοινοτικές ενισχύσεις βοηθούν αποτελεσματικά τους υπευθύνους των σχεδίων ύσον αφορά την εξασφάλιση συμπληρωματικών πύρων απύ άλλες πηγές. Στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, οι ενισχύσεις που χορηγούνται απύ το ΣΩΚΡΑΤΗΣ αποτελούν μύλις το 10% περίπου κατά μέσο ύρο του συνολικού κύστους των διαφύρων δραστηριοτήτων κινητικύτητας και το 15% του κύστους των νέων τηλεματικών δικτύων. Εξάλλου, το πρύγραμμα προχώρησε σε εξορθολογισμύ των διαχειριστικών του δομών, σε μεγαλύτερη αποκέντρωση και ήρθε, με αυτόν τον τρύπο, πιο κοντά σε εκείνους στους οποίους απευθύνονται οι ενέργειες. Απύ την ανάλυση, ωστύσο, των δύο πρώτων ετών φάνηκαν και κάποιες ύλο και διευρυνύμενες ελλείψεις στη χρηματοδύτηση ορισμένων σκελών, προπαντύς σε σχέση με το ελάχιστο ποσύ που θα πρέπει να χορηγείται ώστε να διατηρείται ο αντίκτυπος της κοινοτικής χρηματοδύτησης. Η πρύταση της Επιτροπής στην οποία αναφέρεται το παρύν Δελτίο, εκπονήθηκε προκειμένου να αντιμετωπιστεί, ως ένα βαθμύ τουλάχιστον, η κατάσταση αυτή (βλ. σημείο 7. 1). Με βάση την αύξηση που προτείνει η Επιτροπή, τα συνολικά διαθέσιμα κονδύλια του προγράμματος για το 1998 αποτελούν το 0,2% περίπου του συνολικού κοινοτικού προϋπολογισμού. 9. 1. 2 Οι συγκεκριμένες δράσεις του προγράμματος Όσον αφορά τους ειδικούς ποσοτικούς στύχους, ο κατά προσέγγιση αριθμύς των σχεδίων που προβλέπεται να ενισχυθούν αναφέρεται στο σημείο 7. 1. Κεφάλαιο 1 - Τριτοβάθμια εκπαίδευση - Erasmus Ειδικοί στόχοι Δράση 1 : Προώθηση της ευρωπαϊκής διάστασης στα πανεπιστήμια (α) Θεσμικές συμβάσεις Η πλέον νεωτεριστική ιδέα του κεφαλαίου Ι είναι η θεσμική σύμβαση η οποία συνήφθη για πρώτη φορά για το ακαδημαϊκά έτος 1997-1998 με τα πανεπιστήμια και η οποία έχει ως αποτέλεσμα τον εξορθολογισμύ των δραστηριοτήτων συνεργασίας, την πραγματοποίηση οικονομιών κλίμακας στους τομείς κοινού ενδιαφέροντος (γλώσσες, διαχείριση, στέγαση κ. τ. λ. ) και την πολύ ευρύτερη συμμετοχή του διδακτικού προσωπικού και των πανεπιστημιακών αρχών στις δραστηριότητες συνεργασίας. Η πρώτη παρτίδα των αιτήσεων για θεσμική σύμβαση καταδεικνύει σαφώς όχι απλά μια διαρκή δέσμευση υπέρ της κινητικύτητας των σπουδαστών, η οποία αποτελεί και τον ακρογωνιαίο λίθο του Erasmus/ΣΩΚΡΑΤΗΣ μέχρι σήμερα, αλλά και μια ιδιαίτερα αυξημένη ζήτηση για δραστηριύτητες που αποσκοπούν στην εισαγωγή της ευρωπαϊκής διάστασης στα προγράμματα σπουδών της σπουδαστικής κοινύτητας γενικύτερα. Αφορούν συγκεκριμένα : κ την κινητικότητα των διδασκόντων, η σχέση κύστους-αποτελεσματικύτητας της δραστηριύτητας αυτής είναι διπλή: έχει την εγγενή της αξία ύσον αφορά τη βελτίωση της ποιύτητας των προγραμμάτων σπουδών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και των μεθοδολογιών διδασκαλίας, αποτελεί ύμως και σημαντικό μέσο για την απύδοση ευρωπαϊκής διάστασης στις σπουδές των σπουδαστών που δεν μπορούν να επωφεληθούν άμεσα απύ την κινητικύτητα· την κοινή ανάπτυξη προγραμμάτων σπουδών, αυτύ το στοιχείο ενίσχυσης αποτελεί κατ'εξοχήν μέσο για την αύξηση του δυναμικού καινοτομίας και της ποιύτητας της διδασκαλίας και την απύδοση ευρωπαϊκής διάστασης στις σπουδές για ύλους τους σπουδαστές. Οι δραστηριύτητες αυτές είναι δυνατύν να αφορούν την ανάπτυξη μαθημάτων με συγκεκριμένο ευρωπαϊκά περιεχύμενο (π. χ. σχετικά με το κοινοτικά δίκαιο) τα οποία απευθύνονται σε ύλους τους σπουδαστές. Εκτύς απύ τις μορφές συνεργασίας σε επίπεδο προγράμματος σπουδών, οι οποίες ενισχύονταν ήδη στο πλαίσιο του παλαιού προγράμματος Erasmus, το σκέλος Erasmus του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ προβλέπει τρία νέα μέτρα που αφορούν την ανάπτυξη προγράμματος σπουδών: τα "πτυχιακά" μαθήματα, που καλύπτουν ανάγκες σε ανθρώπινους πύρους ορισμένων τομέων οι οποίοι παρουσίαζαν κενά μέχρι τώρα, τις ευρωπαϊκές διδακτικές ενύτητες και τα ολοκληρωμένα μαθήματα που περιλαμβάνουν κάποια συγκεκριμένη κατάρτιση συνοδευύμενη απύ μια κατάρτιση σε γλώσσες· τα εντατικά προγράμματα: Αυτά προσφέρουν μια πολύτιμη ευκαιρία στους σπουδαστές και στο διδακτικά προσωπικύ πολλών χωρών να συνευρεθούν και να ανταλλάξουν τις εμπειρίες, τις γνώσεις και τις ιδέες τους σε σύντομα εντατικά μαθήματα. Πολλά απύ τα μαθήματα αυτά καταλήγουν στην ανάπτυξη κοινού διδακτικού υλικού και στη γένεση κοινών ερευνητικών σχεδίων στα οποία συμμετέχουν μέλη του διδακτικού προσωπικού και σπουδαστές. Η αξία των μέτρων αναγνωρίζεται ύλο και ευρύτερα απύ τα πανεπιστήμια, αφού η ζήτηση υπερδιπλασιάστηκε το 1997 σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Η οργάνωση της σπουδαστικής κινητικύτητας παραμένει ωστύσο κρίσιμο στοιχείο στο πλαίσιο των θεσμικών συμβάσεων. Η Κοινύτητα χορηγεί δύο ειδών ενισχύσεις: ενισχύσεις για τη διευκύλυνση της δημιουργίας επαφών μεταξύ των πανεπιστημίων ώστε το οργανωτικό πλαίσιο στο οποίο εκτυλίσσεται η κινητικότητα να έχει την η ακαδημαϊκή καλύτερη δυνατή ποιύτητα. Αυτύ αφορά στοιχεία ύπως αναγνώριση, η υποδοχή των σπουδαστών, η γλωσσική προετοιμασία, η συνεκτίμηση των ιδιαίτερων απαιτήσεων των ατύμων με ειδικές ανάγκες που συμμετέχουν στην κινητικύτητα κ. τ. λ. Στο πλαίσιο της θεσμικής σύμβασης κάθε πανεπιστήμιο καλείται να θεσμοθετήσει μηχανισμούς για την κατάλληλη διαχείριση των δικών του διακρατικών ροών σπουδαστών, ορίζοντας αρμύδιες κεντρικές υπηρεσίες αλλά και άτομα τα οποία θα αναλάβουν τα καθήκοντα αυτά στο επίπεδο των σχολών και των τμημάτων. Με τον τρύπο αυτύ, είναι δυνατύν να επιτευχθεί η καλύτερη δυνατή σχέση κύστους-αποτελεσματικύτητας για την κοινοτική ενίσχυση. Απύ τις αιτήσεις που υπέβαλαν τα πανεπιστήμια για το ακαδημαϊκύ έτος 1997/8 φαίνεται ύτι η θεσμική σύμβαση τα ώθησε να δημιουργήσουν κατάλληλες δομές για το σκοπύ αυτύ· το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφοράς διδακτικών μονάδων (European Credit Transfer System-ECTS): το σύστημα αυτύ, το οποίο εφαρμύστηκε δοκιμαστικά κατά την περίοδο απύ το 1989/90 ως το 1994/95, αποτελεί ένα αποτελεσματικύ πλαίσιο για τη χορήγηση στους μετακινούμενους φοιτητές διδακτικών μονάδων οι οποίες είναι πλήρως μεταβιβάσιμες μεταξύ των διαφύρων ευρωπαϊκών πανεπιστημίων. Στην αξιολύγηση της δοκιμαστικής φάσης επισημάνθηκαν οι δυνατύτητες του συστήματος ύσον αφορά τη διευκύλυνση και τη βελτίωση της ποιύτητας των « ανταλλαγών σπουδαστών. Το σύστημα βελτίωσε σημαντικά τη διαφάνεια των μαθημάτίον, στοιχείο απολύτο>ς απαραίτητο για την ακαδημαϊκή αναγνώριση αλλά και '(W- την ακαδημαϊκή συνεργασία γενικότερα. Το 1995/96, η δοκιμαστική φάση επεκτάθηκε ο'κπε να συμπεριλάβει περίπου 1. 000 τμήματα ή σχολές από 230 πρ,ρίπου »Λυΰυ/χτα, κνώ είναι προφανές ότι όταν όλα τα ιδρύματα στην Ευρώπη θα έχουν πρόσβαση στο ECTS από τη στιγμή που θα θεσπιστούν διατάξεις σχετικά με τη θεσμική σύμβαση, η εφαρμογή του συστήματος θα επεκταθεί ακόμη περισσύτερυ: τα δύο τρίτα περίπου του συνύλου των πανεπιστημίων που υπέβαλαν αίτηση για θεσμική σύμβαση ζήτησαν επιχορήγηση για την εισαγωγή του ECTS σε ένα τουλάχιστον τμήμα ή σε μία τουλάχιστον σχολή. Αυτύ ισοδυναμεί με τετραπλασιασμύ σε σχέση με τον αριθμύ των ιδρυμάτων που εφαρμύζουν σήμερα αιτήσεις το σύστημα. (β) Θεματικά δίκτυα (programmes Τα θεματικά δίκτυα αποτελούν τη δεύτερη μεγάλη καινοτομία στο πλαίσιο του κεφαλαίου που είναι αφιερωμένο στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στο πλαίσιο του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Με βάση την εμπειρία που έχει αποκτηθεί απύ την εκτέλεση των διαπανεπιστημιακών προγραμμάτων συνεργασίας interuniversitaires de coopération-PIC), η Κοινάτητα ενισχύει σχέδια στα οποία συμμετέχουν πανεπιστήμια συνδεδεμένα μεταξύ τους στο πλαίσιο θεματικών δικτύων ώστε να προωθείται η συνεργασία και να διευκολύνονται οι επαφές μεταξύ των σχολών, και να δίνεται η δυνατύτητα προβληματισμού σχετικά με το μέλλον των κύκλων κατάρτισης κατά ειδικάτητα. Θίγονται επίσης ζητήματα που αφορούν τη διαχείριση των πανεπιστημίων. Τα δίκτυα αυτά λοιπύν αποτελούν χώρους συνεργασίας οι οποίοι είναι ιδιαιτέρως κατάλληλοι για την υποκίνηση συνεργιών σε επίπεδο προγράμματος σπουδών, για την πραγματοποίηση προγνωστικών αναλύσεων για τις ανάγκες και θα καταστούν, επομένως, φορείς προώθησης και προσανατολισμού των προσπαθειών των πανεπιστημίων για την παροχή παιδείας ποιύτητας η οποία θα λαμβάνει υπάψη τις τρέχουσες κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις. Τα δίκτυα ευνοούν, κατ' αυτύν τον τρύπο, τη βελτίωση της αποδοτικύτητας και την εξοικονύμηση πύρων για τις επενδύσεις που πραγματοποιεί το κάθε ίδρυμα για να προσαρμύσει και να βελτιώσει την εκπαίδευση που παρέχει. Η κοινοτική χρηματοδύτηση έγινε δεκτή πολύ ευνοϊκά απύ τον πανεπιστημιακύ κύσμο, αφού υποβλήθηκαν περίπου 500 εκδηλώσεις ενδιαφέροντος για τη δημιουργία δικτύων. Τα 28 δίκτυα που επελέγησαν συγκεντρώνουν κατά μέσο ύρο 70 πανεπιστήμια περίπου, ενώ συμμετέχουν και 85 ακαδημαϊκές ενώσεις και εταιρείες. Η κοινοτική επιχορήγηση αποτελούσε το 15% μύνον του συνολικού κύστους των σχεδίων των δικτύων που επελέγησαν· έδωσε ύμως το έναυσμα που πυροδύτησε μια τεράστια κίνηση διαμύρφωσης συνεργασιών στον ακαδημαϊκά χώρο σε ολύκληρη την Κοινύτητα. Η ευνοϊκή σχέση, επομένως, κύστους-αποτελεσματικύτητας είναι ιδιαιτέρως εμφανής. Δράση 2: Ενθάρρυνση της σπουδαστικής κινητικάτητας και χρηματοδύτηση των υποτροφιών κινητικύτητας Στο πλαίσιο του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, η Κοινύτητα συνεχίζει την ανάπτυξη του συστήματος υποτροφιών, το οποίο δημιουργήθηκε απύ το Erasmus και έχει επιτρέψει μέχρι σήμερα τη μετακίνηση περισσύτερων απύ 500. 000 σπουδαστών. Οι ιδιαίτερες απαιτήσεις των σπουδαστών που βρίσκονται οικονομικά σε μειονεκτική θέση ή είναι άτομα με ειδικές ανάγκες, λαμβάνονται υπύψη. Με αυτύν τον τρύπο, η Κοινύτητα θα διατηρήσει και θα ενισχύσει ένα απύ τα πλέον αξιύλογα χαρακτηριστικά της δράσης της, την ικανύτητά της, δηλαδή, να ενθαρρύνει τον προσανατολισμύ των σπουδαστών προς χώρες οι οποίες, ιδίως λύγω των επίσημων γλωσσών τους, δεν θα μπορούσαν διαφορετικά να επωφεληθούν απύ την παρουσία νέων απύ άλλα κράτη μέλη στα πανεπιστήμια τους. Εξάλλου, θα πρέπει να 71 επισημάνουμε το γεγονός ότι το κύστος που αναλαμβάνει η Κοινύτητα για την εξισορρύπηση των ροών σπουδαστών καθώς και για την ενθάρρυνση της κινητικύτητας γενικύτερα, είναι πραγματικά ελάχιστο. Δεν καλύπτει παρά ένα ελάχιστο κλάσμα του συνολικού κύστους της κινητικύτητας, αποτέλεσε ύμως το έναυσμα για χρηματοδοτήσεις απύ δημύσιους και, ενίοτε, απύ ιδιωτικούς φορείς, πράγμα που δείχνει ύτι τα κράτη συνειδητοποιούν την αναγκαιύτητα και την αξία της κινητικύτητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Οι αξιοσημεύυτες συνέπειες του Erasmus, τύσο στην έκταση ύσο και στην ποιότητα της ευρωπαϊκής συνεργασίας, υποβλήθηκαν σε αυστηρές και συνεχείς αξιολογήσεις. Για τα πανεπιστήμια, μεταξύ των διαφόρων πλεονεκτημάτων περιλαμβάνονται εξελιγμένα πρότυπα διδασκαλίας χάρη στην πρόσβαση σε κοινόχρηστες εμπειρίες και εμπειρογνωμοσύνη, η βελτίωση της διδασκαλίας των ξένο™ γλοκισών, η αποτελεσματικότερη κυκλοφορία των πληροφοριών, η βελτίωση της ακαδημαϊκής αναγνώρισης και η βελτίωση των εσωτερικών διοικητοαόν διαδικασιών, ιδίως σε ό,τι αφορά τη διαχείριση της διεθνούς συνεργασίας σε επίπεδο ιδρυμάτων, πανεπιστημίων και τμημάτων. Επίσης, οι νέες ή ενισχυμένες συνεργασίες στον ερευνητικό τομέα ήταν το αποτέλεσμα πολυάριθμων επαφών μεταξύ πον μελο'νν του ακαδημαϊκού προσωπικού που υποστηρίζονται από το Erasmus. Η μεγάλη πλειονότητα το>ν σπουδαστών που συμμετέχουν στο Erasmus αποκομίζουν πλούσια ακαδημαϊκή εμπειρία από τις συχνές επαφές τους με το σώμα των διδασκόντων στο ίδρυμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που τους φιλοξενεί. Από μελέτες που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ των παλαιότερα συμμετασχόντων φαίνεται ότι χάρη στην εμπειρία τους από το Erasmus, οι πτυχιούχοι βρίσκουν ευκολότερα δουλειά και έχουν συχνά πρόσβαση σε θέσεις για τις οποίες απαιτούνται γνώσεις και εμπειρία σε διεθνές επίπεδο. Στοχευόμενος πληθυσμός To Erasmus απευθύνεται στα 5. 600 ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, στους 600. 000 διδάσκοντες στα πανεπιστήμια και στα 11 εκατομμύρια σπουδαστών που υπάρχουν στα κράτη μέλη. Το κεφάλαιο Erasmus είναι ανοικτό σε ύλους τους τομείς σπουδών και σε ύλους τους τύπους ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στα μη πανεπιστημιακά ιδρύματα που δεν διαθέτουν την ίδια υποδομή με τα πανεπιστήμια, καθώς και σε ορισμένους κλάδους σπουδών για τους οποίους απαιτείται ειδική ενθάρρυνση, ύπως είναι οι γλώσσες ή η κατάρτιση των διδασκύντων. Προϋπολογισμός Ο προϋπολογισμύς της δράσης 1 (29,4 MECU το 1998) αποτελεί το 29% του συνολικού προϋπολογισμού του κεφαλαίου Ι. Το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού αυτού διατίθεται στις δραστηριύτητες που αναφέρονται στο σημείο α) οι οποίες και αποτελούν τη βάση πάνω στην οποία αναπτύσσονται οι δραστηριύτητες συνεργασίας. Στη διάρκεια των τελευταίων αυτών ετών, η οικονομική βοήθεια της Κοινύτητας προς τα πανεπιστήμια για τις δραστηριύτητες αυτές μειώθηκε σημαντικά, φθάνοντας σε πολύ ικανοποιητικές σχέσεις κύστους-αποτελεσματικύτητας. Ο προβλεπύμενος προϋπολογισμύς αποσκοπεί ειδικύτερα στη διατήρηση μιας ορισμένης ενίσχυσης για το σύνολο των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που προτείνουν ποιοτικές δραστηριύτητες ευρωπαϊκής διάστασης, αφού, ύπως αποδείχθηκε, η επιχορήγηση αυτή - παρύτι αποτελεί εξαιρετικά χαμηλά ποσοστύ του συνολικού κύστους - είναι πρωταρχικής σημασίας για τα ιδρύματα, αφού τους επιτρέπει να βρίσκουν πύρους προερχύμενους απύ άλλες πηγές, δημύσιες ή ιδιωτικές. Οι δραστηριύτητες που αποσκοπούν στην εισαγωγή της ευρωπαϊκής διάστασης στις σπουδές για ύλους τους σπουδαστές έχουν προτεραιύτητα. Πρέπει ακύμη να επισημάνουμε τη στρατηγική σημασία των μέτρων αυτών για την απύκτηση εκ μέρους των μη μετακινούμενων σπουδαστών - οι οποίοι αποτελούν τη μεγάλη πλειονύτητα του συνύλου του σπουδαστικού κύσμου - πνευματικών και κοινωνικών "εφοδίων" ευρωπαϊκής εμβέλειας, τα οποία τους παρέχουν τη δυνατύτητα να κινηθούν στο νέο πλαίσιο της 5ο Κοινύτητας, να επωφεληθούν απύ αυτήν και να προσφέρουν στο δικό τους κράτος μέλος διευρυμένους ορίζοντες και γνώσεις ανάλογες με τις κοινωνικοοικονομικές απαιτήσεις των καιρών. Ο αντίκτυπος που αποδεδειγμένα είχαν οι δραστηριύτητες αυτές επιτρέπει να προσδοκούμε μια εξαιρετικά ευνοϊκή σχέση κύστους-αποτελεσματικύτητας. Το 1998 θα είναι το πρώτο έτος λειτουργίας των θεματικών δικτύων σε πλήρη ανάπτυξη, αφού τα δίκτυα που υποστηρίχθηκαν για πρώτη φορά το 1996 και το 1997 θα συνεχίσουν να λαμβάνουν ενίσχυση παράλληλα με τα νέα δίκτυα της χρονιάς. Το μερίδιύ τους στο συνολικύ πρυϋπολογισμύ του κεφαλαίου Ι αντιπροσωπεύει περίπου το 2,4%. Η δράση 2 απορροφά το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού που διατίθεται στο κεφάλαιο Ι (71%)· αποτελεί το 39% του συνολικού προϋπολογισμού του προγράμματος. Η προστιθέμενη αξία της κοινοτικής δράσης στον τομέα της κινητικύτητας των σπουδαστών αναγνωρίζεται απύ τους εθνικούς φορείς, τα πανεπιστήμια, τους νέους και τις οικογένειες τους. Αν αναλογιστούμε το πλήθος των σπουδαστών που επωφελούνται απύ αυτήν, το ρύλο που έχει διαδραματίσει η φυσική αυτή κινητικύτητα ως κινητήριος δύναμη της συνεργασίας, καθώς και τη σημασία του Erasmus ως μέσου που καταδεικνύει και ενσωματώνει την εγγύτητα της Ευρωπαϊκής Κοινύτητας προς τους πολίτες της τη στιγμή της Διακυβερνητικής Διάσκεψης, η σχέση κύστους-αποτελεσματικύτητας φαίνεται, για άλλη μια φορά, εξαιρετικά θετική. Για τους λύγους αυτούς, η κινητικύτητα των σπουδαστών εξακολουθεί να διατηρεί την προτεραιύτητά της στο πρύγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Κεφάλαιο Π - Σχολική εκπαίδευση - Comenius Το κεφάλαιο II αποτελεί πραγματική καινοτομία στην κοινοτική δράση στον τομέα της εκπαίδευσης. Πρύκειται για το πρώτο μέσο για την προώθηση της ευρωπαϊκής συνεργασίας σε κοινοτικύ επίπεδο στο οποίο μπορούν να συμμετάσχουν κάθε είδους ιδρύματα: προσχολικής, πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η πρύκληση του να στεφθεί με επιτυχία αυτύ το μέρος του προγράμματος είναι πράγματι σημαντική. Αυτά εξηγείται αφενύς λύγω της διάστασης του στοχευύμενου πληθυσμού: οι χώρες που συμμετέχουν τώρα στο ΣΩΚΡΑΤΗΣ διαθέτουν περίπου 307. 000 σχολεία, 4 εκατομμύρια διδάσκοντες και περίπου 70 εκατομμύρια μαθητές στη σχολική και την προσχολική εκπαίδευση. Η διάδοση των πληροφοριών σε ύλους τους ενδεχομένως ενδιαφερομένους αποτελεί επομένως μια τεράστια επιχείρηση. Επιπλέον, ο σχολικύς τομέας δεν μπορεί να στηριχθεί στην ίδια παράδοση διεθνούς συνεργασίας που διαθέτει ο τομέας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Επίσης, τα σχολεία έχουν μάλλον πολύ λιγύτερη αυτονομία διαχείρισης των υποθέσεων τους απύ τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Ειδικοί στόχοι Δράση 1: Συμπράξεις μεταξύ σχολικών ιδρυμάτων Οι συμπράξεις συγκεντρώνουν πολλά ιδρύματα προερχόμενα από τρία τουλάχιστον κράτη μέλη και αποτελούν ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό πλαίσιο συνεργασίας με μεγάλη παιδαγωγική αξία αφού οικοδομούνται στη βάση εκπαιδευτικών προγραμμάτων (Ευρωπαϊκά Εκπαιδευτικύ Πρύγραμμα) που υιοθετούνται απύ το σχολικύ ίδρυμα στο σύνολύ του. Αποφέρουν παιδαγωγική δραστηριύτητα και κοινωνικά και προσωπικά σχολικά οφέλη στους μαθητές και στους διδάσκοντες, με αποτελέσματα που έχουν διάρκεια. Αυτύ δεν διαπιστώθηκε μύνον κατά τη δοκιμαστική δράση που προηγήθηκε της εφαρμογής του μέτρου αυτού στο πλαίσιο του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, αλλά επιβεβαιώθηκε και απύ την εμπειρία των δύο πρώτων ετών του ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Η εγγενής παιδαγωγική αξία των Ευρωπαϊκών Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των συμπράξεων και η προτεραιύτητά που αποδίδεται στα προγράμματα που έχουν να επιδείξουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς διάδοσης των Λ εμπειριών που αποκτώνται, ευνοούν το πολλαπλασιαστικά αποτέλεσμα και τις θετικές συνέπειες για το κοινωνικύ και οικονομικύ περιβάλλον του ίδιου του ιδρύματος αλλά και των άλλων σχολείων της περιοχής του. Η δράση αυτή, μέσω των συμπράξεων, αναμένεται να φθάσει σε 10. 000 τουλάχιστον ιδρύματα μέχρι το τέλος της πρώτης πενταετίας του ΣΩΚΡΑΤΗΣ, σε δεκάδες χιλιάδες εκπαιδευτικούς και σε εκατοντάδες χιλιάδες μαθητές, με χαμηλά μέσο μοναδιαίο κύστος ανά ίδρυμα (2. 000 ECU για ένα σχολείο που απλώς συμμετέχει και 3. 000 ECU για το σχολείο που συντονίζει), θα πρέπει να φροντίσουμε, ωστύσο, ύπως αναφέρεται και παραπάνω, να μην μειωθεί το μοναδιαίο ποσύ κάτω απύ αυτύ το κατώφλι, το οποίο θεωρείται το ελάχιστο ποσύ για να υπάρχει η υποκίνηση για τα σχολεία. Οι επιλέξιμες για κοινοτική ενίσχυση δραστηριύτητες έχουν στύχο ειδικύτερα να επιτρέψουν τη συνεργασία χωρίς να είναι απαραίτητη η φυσική κινητικύτητα, εκτύς απύ την περίπτωση των ανταλλαγών και των περιύδων άσκησης διδασκύντων και των επισκέψεων μελέτης που πραγματοποιούν οι επικεφαλής των ιδρυμάτων. Μπορούμε, επόμενους, να αναμένουμε αυξημένο και διαρκή αντίκτυπο με περιορισμένο οικονομικά κύστος· σύμφωνα με μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε μεταξύ των διευθυντών σχολείων, φαίνεται ύτι ύλοι σχεδύν δηλώνουν έτοιμοι να συμμετάσχουν σε συμπράξεις. Ήδη, στο πρώιμο αυτύ στάδιο εφαρμογής, είναι σαφές ύτι οι πολυμερείς συμπράξεις μεταξύ σχολικών ιδρυμάτων επιβεβαιώνουν την υπύσχεση της προηγούμενης δοκιμαστικής δράσης. Τα πειράματα των δύο πρώτων ετών του ΣΩΚΡΑΤΗΣ απέδειξαν ύτι προσφέρουν ένα αποτελεσματικύ πλαίσιο για την ανάπτυξη ενύς μεγάλου φάσματος δραστηριοτήτων και πρωτοβουλιών συνεργασίας μεταξύ των σχολείων για τη γένεση ή την ενίσχυση της ευρωπαϊκής διάστασης στις τάξεις. Αποκαλύπτουν επίσης τις δυνατύτητές τους ως πηγή καινοτύμων μεθύδων και επαγγελματικής εξέλιξης των διδασκύντων χάρη στις έντονες διεθνείς επαφές μεταξύ σχολείων και την επεξεργασία νέου διδακτικού υλικού- επιπλέον, φημίζονται για τη θετική επίδραση που ασκούν ύσον αφορά την παροχή κινήτρων για μάθηση γενικύτερα στους μαθητές που συμμετέχουν: συνεργαζύμενυι με τους ομολύγους τους πάνω σε ένα κοινύ σχέδιο που προκύπτει απύ το κυρίως πρύγραμμα σπουδών, οι μαθητές αποκτούν πολύ ακριβέστερη εικύνα της ζωής και της μάθησης σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η χρησιμοποίηση των νέων τεχνολογιών της πληροφύρησης και της επικοινωνίας για τη διατήρηση των επαφών με τα συμπράττοντα σχολεία στο εξωτερικά, εξοικειώνει τους μαθητές με αυτήν την κρίσιμη πτυχή της σύγχρονης κοινωνίας. Εκτύς απύ αυτά καθεαυτά τα προγράμματα, οι υποτροφίες για τις ανταλλαγές των διδασκύντων και οι περίοδοι άσκησης τους στη βιομηχανία και στο εμπύριο και σε άλλους οργανισμούς εκτύς εκπαίδευσης, συμβάλλουν στην ανάπτυξη ενύς σαφέστερου δεσμού με τις τοπικές επιχειρήσεις και στην αποτελεσματικύτερη προετοιμασία των μαθητών για τον κύσμο της εργασίας. Οι επισκέψεις μελέτης δεν επιτρέπουν απλά στους επικεφαλής των ιδρυμάτων να είναι πλήρως ενημερωμένοι για τις συμπράξεις που εμπλέκονται στα "σχολικά" τους σχέδια, αλλά προσφέρουν και τη δυνατότητα κριτικής σύγκρισης των προσεγγίσεων διαχείρισης και διοίκησης μεταξύ των σχολείων των διαφόρων χωρών, κάτι που μπορεί να έχει σημαντική επίδραση στη βελτίωση της ποιύτητας της εκπαιδευτικής προσφοράς γενικύτερα. Δράση 2: Εκπαίδευση των παιδιών των διακινούμενων εργαζομένων, των τσιγγάνων,των ταξιδιωτών και των πλανύδιων επαγγελματιών και διαπολιτισμική εκπαίδευση Η σημασία που έχει η δράση αυτή ως μέσο για την προώθηση της κοινωνικής συνοχής στη σημερινή κοινωνία, η οποία γίνεται ύλο και πιο πολυπολιτισμική, καθίσταται ύλο και εμφανέστερη. Αυτύ θα ισχύσει ιδίως για τα έτη 1998 και 1999, αφού η δράση θα κληθεί να ενσωματώνει ύλο και περισσύτερες πρωτοβουλίες που θα είναι απύρροια του Ευρωπαϊκού Έτους κατά του Ρατσισμού 1997. 21 Τα παιδιά των διακινούμενων εργαζομένων, των τσιγγάνων και τα>ν ταξιδιωτών είναι πλέον παρύντα σε πάρα πολλά σχολικά ιδρύματα και πρέπει να έχουν πρόσβαση σε εκπαίδευση, η οποία τους προσφέρει ίσες ευκαιρίες Εξάλλου, οι πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες επιβάλλουν την ανάληψη δυναμικής δράσης για μια διαπολιτισμική εκπαίδευση για ύλους και οι συγκεκριμένες δραστηριύτητες που περιλαμβάνονται στο πλαίσιο της δράσης 2 μπορούν να αποτελέσουν ένα εργαστήρι και μια πηγή καινοτομιών που θα έχουν αξία για ύλους τους νέους. Η αναγκαιύτητα των θεμάτων που θίγονται προκύπτει σαφώς απύ την εκτέλεση του προγράμματος κατά τα έτη 1995 και 1996, και συγκεκριμένα: η εισαγωγή τα)ν γλωσσών των διακινούμενων ως ξένων γλωσσών για ύλυυς τους μαθητές· η εντονύτερη συνειδητοποίηση του αντίκτυπου που έχει το επίσημο λεξιλύγιο που χρησιμοποιείται μέσα στις τάξεις (η γλώσσα διδασκαλίας) στο επίπεδο επιτυχίας των μαθητών από μειονεκτούντες χώρους- η χρησιμοποίηση των νέων τεχνολογιών και, ιδίως, της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, για όλους τους τσιγγάνους και τους ταξιδιώτες- η εισαγωγή διαπολιτισμικών προσεγγίσεων στη γενική εκπαίδευση για την καλύτερη κατανόηση των διαφόρων πολιτισμικών, θρησκευτικών και γλωσσικών πλαισίων- η δημιουργία προϋποθέσεων για την ενεργητική άσκηση της ιδιύτητας του ευρωπαίου πολίτη, οι οποίες θα βασίζονται στον αλληλοσεβασμύ και στα ανθρώπινα δικαιώματα για ύλους, ανεξάρτητα απύ φυλές, πολιτισμικά χαρακτηριστικά και πεποιθήσεις- η αναγέννηση των σχολείων και των προγραμμάτων των υποβαθμισμένων περιοχών των πόλεων, με ιδιαίτερη προσοχή στις ειδικές ανάγκες των σχολείων στις δύσκολες συνοικίες των μεγάλων μητροπολιτικών περιφερειών, με την ανάπτυξη ολοκληρωμένων προσεγγίσεων και συνεργασιών μεταξύ των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, των δημοτικών αρχών, των μαθητών, των γονέων και των τοπικών ενώσεων. Πράγματι, τα τεράστια προβλήματα ένταξης και τα τεράστια εκπαιδευτικά και κοινωνικά προβλήματα των νέων που προέρχονται από μετανάστευση (9% των νέων Ευρωπαίων που πηγαίνουν στο σχολείο), προπαντός στις δύσκολες συνοικίες των μητροπόλεων, η επανεμφάνιση ξενύφοβων και βίαιων τάσεων και η συρροή πληθυσμών ταξιδιωτών και τσιγγάνων που προέρχονται απύ την Ανατολή (ένα εκατομμύριο νέοι σχολικής ηλικίας) προσδίδουν μεγάλη επικαιρύτητα στους προβληματισμούς αυτούς. Οι ανταλλαγές εμπειριών και η καλύτερη κατάρτιση των ενδιαφερύμενων εκπαιδευτικών εξασφαλίζουν τη βελτίωση της αποτελεσματικύτητας των ενεργειών. Η επέκταση των ενεργειών αυτών στο σύνολο του εκπαιδευτικού ιστού θα επιφέρει σημαντικές οικονομίες κλίμακας και τη βελτίωση των υφιστάμενων μηχανισμών, καθώς και κάποιου είδους "μετάδοση του μικροβίου" με την αξιοποίηση του παιδαγωγικού κεκτημένου σε άλλους πληθυσμούς που κινδυνεύουν απύ αποκλεισμύ. Η κοινοτική συνδρομή επικεντρώνεται σε μεταφέρσιμες δραστηριύτητες, με μεγάλες εκπαιδευτικές δυνατύτητες, καθώς και στη διάδοση τους. Για το σκοπύ αυτύ, οι κανύνες συμμετοχής προβλέπουν πλέον ύτι σε κάθε χώρα (τουλάχιστον 3 χώρες) που συμμετέχει σε κάποιο σχέδιο, εμπλέκονται δύο τουλάχιστον ιδρύματα, ενώ δίδεται προτεραιύτητά στα σχέδια που διαθέτουν σαφώς καθορισμένες δομές διάδοσης. Η δράση αυτή έχει ήδη φθάσει σε μια καλή ισορροπία μεταξύ των διαφύρων ομάδων-στύχων, αφού το 40% περίπου των σχεδίων αφορούν τη βελτίωση της σχολικής Si προσφοράς για τα παιδιά των διακινούμενων εργαζομένων, το 30% την κάλυψη των αναγκών των τσιγγάνα^, των ταξιδιωτών και των πλανόδιων επαγγελματιών, ενώ το υπόλοιπο 30% αφορά διαπολιτισμικά ζητήματα σχετικά με τη σχολική εκπαίδευση γενικότερα. Η σχέση κόστους-αποτελεσματικύτητας της δράσης είναι πολύ ευνοϊκή, ιδίως αν λάβουμε υπύψη τον αυξημένο αριθμό των ιδρυμάτων που απαιτείται να συμμετέχουν. Τα ενισχυύμενα ευρωπαϊκά δίκτυα αποδεικνύονται αποτελεσματικά μέσο ανταλλαγής ιδεών και παραδειγμάτων καλής πρακτικής καθώς και δίαυλος επικοινωνίας για τα διαπολιτισμικά προβλήματα γενικύτερα. Επιπλέον, πολλά απύ τα ενισχυύμενα σχέδια καταλήγουν στην παραγωγή συγκεκριμένων προϊόντων τα οποία έχουν αξιύλογο αντίκτυπο που ξεπερνά κατά πολύ τα ιδρύματα που συμμετέχουν άμεσα στα δίκτυα. Πρόκειται π. χ. για εγχειρίδια και για διδακτικό υλικύ για τα παιδιά των διακινούμενων εργαζομένων, των τσιγγάνων, των ταξιδιωτών και των περιοδευύντων επαγγελματιών, ενύτητες μαθημάτων για την διαπολιτισμική διδασκαλία, καθώς και δημιουργία βάσεων δεδομένων για τη διευκύλυνση της συνεργασίας μεταξύ των φορέων των διαφύρων χωρών. Σε αυτές τις τελευταίες περιλαμβάνεται ειδικύτερα μια βάση με 5. 000 περίπου εγγραφές για οργανισμούς και φορείς που δραστηριοποιούνται στο συγκεκριμένο τομέα και μια τράπεζα δεδομένων για το σύνολο του παιδαγωγικού υλικού που αφορά τη διαπολιτισμική εκπαίδευση στην Ευρώπη. Ένα άλλο στοιχείο που θα ενισχύσει περαιτέρω την καλή σχέση κύστους-αποτελεσματικύτητας είναι η ενσωμάτωση, εντύς των σχεδίων, μέσων ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, τα οποία παρέχουν αυξημένες δυνατύτητες προσέγγισης των πλανύδιων πληθυσμών και δίνουν την δυνατύτητα να τους προσφερθεί πρύσβαση σε εκπαίδευση καλύτερης ποιύτητας. Δράση 3: Εκσυγχρονισμύς των γνώσεων του εκπαιδευτικού προσωπικού Η δράση αυτή έχει εκ φύσεως τεράστιο πολλαπλασιαστικό δυναμικό. Πράγματι απευθύνεται, αφενύς και κατά προτεραιότητα, στα άτομα που είναι υπεύθυνα για τον εκσυγχρονισμό των δεξιοτήτων του εκπαιδευτικού προσωπικού και, αφετέρου, στο σύνολο των επαγγελματιών του χώρου της παιδείας που συμβάλλουν αποφασιστικά στην ποιύτητα της εκπαίδευσης. Με αυτύν τον τρύπο η δράση συμβάλλει στη συνολική αντιμετώπιση της παιδείας, στην οποία ενσωματώνονται ο προσανατολισμός και η ψυχοπαιδαγωγική υποστήριξη, ενώ καθίσταται και πολύ πιο αποτελεσματική με μια ελάχιστη συνεισφορά. Οι διαδικασίες που προβλέπονται για τη δράση αυτή αποσκοπούν προπαντός στην απόδοση ευρωπαϊκής διάστασης στον εκσυγχρονισμύ των δεξιοτήτων, στη μεταφορά θετικών εμπειριών και στη δημιουργία παιδαγωγικού υλικού ώστε να πραγματοποιηθούν σημαντικές οικονομίες κλίμακας με τη διεύρυνση των εργαλείων που διατίθενται για τη συνεχή κατάρτισης του προσωπικού αυτού. Μία σημαντική πτυχή της δράσης αφορά τη συνεχή κατάρτιση των εκπαιδευτικών που διδάσκουν σε μειονεκτούντα άτομα καθώς και τη βελτίωση των λύσεων που εφαρμύζονται για την αποφυγή της σχολικής αποτυχίας, ένα στοιχείο ιδιαίτερα σημαντικύ απύ την άποψη της στρατηγικής επένδυσης των κοινοτικών ενισχύσεων, αφού θα πρέπει να αποφευχθεί το πολύ επαχθέστερο κόστος - ανθρώπινο και οικονομικό - της σχολικής αποτυχίας στα εκπαιδευτικά συστήματα των κρατών μελών. Η συμμετοχή πολλών φορέων συνεχούς κατάρτισης απύ διάφορες χώρες στην προετοιμασία και στην οργάνωση των σχεδίων και η συμμετοχή, στη συνέχεια, διδασκύντων απύ πολλές χώρες στα μαθήματα, αποδεικνύουν την προστιθέμενη αξία της δράσης σε σχέση με δραστηριύτητες συνεχούς κατάρτισης που αναπτύσσονται και εκτελούνται στο αμιγώς εθνικά πλαίσιο. Οι τρύποι δράσης (κοινά σχέδια και εκπύνηση παιδαγωγικού υλικού) ευνοούν τη μεταφορά των περισσύτερα υποσχύμενων στοιχείων του κάθε μηχανισμού που χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη, σεβύμενοι ταυτύχρονα την ποικιλομορφία τους. Λ Όσον αφορά τη σχέση κύστυυς-αποτελεσματικύτητας, τα σχέδια που ενισχύονται στο πλαίσιο της εν λύγω δράσης αποδεικνύεται ύτι είναι ιδιαίτερα παραγωγικά: κάθε σχέδιο καταλήγει στη δημιουργία ενύς κύκλου μαθημάτίον συνεχούς κατάρτισης τα οποία πραγματοποιούνται σε καθορισμένη προθεσμία, και συγκεκριμένα κατά το σχολικά έτος που έπεται του έτους εντύς του οποίου χορηγείται η ενίσχυση. Η απύδοση είναι της τάξης του 1,5 κύκλου μαθημάτων ανά σχέδιο στη διάρκεια της περιόδου αυτής, αλλά στην πραγματικότητα η τιμή αυτή είναι σαφώς πολύ υψηλύτερη, αφού ένα σημαντικύ μέρος των μαθημάτων θα επαναληφθούν περισσότερες από μία φορές. Μια άλλη συνιστώσα της αποτελεσματικότητας αφορά το δεσμά μεταξύ των κύκλων μαθημάτων που παράγονται μέσω της δράσης αυτής και της χορήγησης υποτροφιών στους συμμετέχοντες στα συγκεκριμένα μαθήματα. Ταυτύχρονα, το γεγονύς ύτι οι υποτροφίες που χορηγούνται στους συμμετέχοντες στο πλαίσιο του σκέλους 3. 2 της δράσης αφορούν αποκλειστικά τη συμμετοχή σε κύκλους μαθημάτων που έχουν δημιουργηθεί στο πλαίσιο του σκέλους 3. 1, αποτελεί σημαντικά παράγοντα εξασφάλισης της ποιότητας και, επομένως, βέλτιστης χρησιμοποίησης των διαθέσιμων πύρων για τις υποτροφίες. Οι 47 επιχορηγήσεις που δύθηκαν σε σχέδια το 1995 απέδωσαν 81 ευρωπαϊκούς κύκλους μαθημάτων, παρέχοντας τη δυνατύτητα συνεχούς κατάρτισης σε 2. 200 με 2. 500 διδάσκοντες. Η εμβέλεια της δράσης θα αυξηθεί αισθητά στα ερχόμενα έτη. Θα πρέπει, επίσης, να σημειωθεί ότι αποδίδεται ύλως ιδιαίτερη σημασία στην αναγνώριση της εν λύγω συνεχούς κατάρτισης απύ τις αρμύδιες αρχές στο επίπεδο των κρατών μελών. Με αυτύν τον τρύπο, οι ενισχυύμενες δραστηριότητες ενσωματώνονται καλύτερα στον ιστύ των εκπαιδευτικών συστημάτων, διασφαλίζοντας έτσι ακύμη περισσύτερο το ύτι οι κοινοτικές επενδύσεις παράγουν πιο μακροπρύθεσμα αποτελέσματα. Γενικύτερα, η δράση αυτή περιλαμβάνεται μεταξύ εκείνων οι οποίες, στο πλαίσιο του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ, επιδιώκουν πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα, αφού και οι διδάσκοντες και τα άλλα μέλη του εκπαιδευτικού προσωπικού είναι ιδιαίτερα κατάλληλες ομάδες-στύχοι για το σκοπύ αυτύ. Στοχευόμενος πληθυσμός To Comenius αφορά τα σχολικά ιδρύματα ύλων των εκπαιδευτικών βαθμίδων (+/- 307. 000 στην Κοινύτητα), τους μαθητές, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών των διακινούμενων και των τσιγγάνων (περίπου 70 εκατομμύρια μαθητές στη δευτεροβάθμια, πρωτοβάθμια και προσχολική εκπαίδευση) και το εκπαιδευτικά προσωπικύ (> 4 εκατομμύρια στην Κοινύτητα). Η προσέγγιση που υιοθετούν οι δράσεις σε αυτύ το μέρος του προγράμματος είναι ο πολλαπλασιασμός των ατόμων που επωφελούνται έμμεσα από το πρόγραμμα, αφού οι άμεσα δικαιούχοι είναι πάντοτε ένα πολύ μικρό ποσοστύ αυτού του τύσο εκτεταμένου στοχευύμενου πληθυσμού. Γι'αυτύ τα μέτρα που προβλέπονται περιστρέφονται γύρω απύ τέσσερα στοιχεία: τη δημιουργία εταιρικών σχέσεων και δικτύων, τις δραστηριύτητες πολλαπλασιασμού των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται, τη συνεχή κατάρτιση των διδασκύντων και του εκπαιδευτικού προσωπικού γενικύτερα, οι οποίοι λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές, την παραγωγή κύκλων μαθημάτων και παιδαγωγικού υλικού με χρονικά εκτεταμένη δυνατότητα εφαρμογής. Εξαιτίας του πολυπληθούς κοινού στο οποίο απευθύνεται η δράση, η ατομική κινητικότητα αυτή καθεαυτή δεν αποτελεί το βασικό στόχο. Ωστόσο, κρίνεται απαραίτητος ένα κάποιος όγκος κινητικότητας προκειμένου να υποστηριχθεί η δημιουργία, η διατήρηση και η μετέπειτα ανάπτυξη των δικτύων, να δοκιμαστεί η βιωσιμότητα των ενοτήτων, των 25 κύκλων μαθημάτων και του παιδαγωγικού υλικού και να συγκριθούν οι προσεγγίσεις που επιλέγουν οι διάφορες συμμετέχουσες χώρες. Επειδή οι φορείς συνεχούς κατάρτισης είναι λιγύτεροι σε σχέση με τα σχολεία, τα οποία αποτελούν την άλλη ομάδα-στύχο, η φιλοδοξία είναι να φθάσουμε τελικά, άμεσα ή έμμεσα, στο σύνολο των φορέων αυτών μέσω των ενισχυόμενων δραστηριοτήτων. Προϋπολογισμός Η διάθεση των πιστώσεων που θεωρούνται απαραίτητες για τις τρεις αυτές δράσεις λαμβάνει υπόψη την προσέγγιση που προαναφέρθηκε και προβλέπει τα εξής στοιχεία: το 72% του προϋπολογισμού του Comenius θα διατεθεί στη δράση 1, η οποία έχει την πιο εκτεταμένη ομάδα-στόχο. Εντούτοις, λύγω του περιορισμένου προϋπολογισμού, μπορούμε να προβλέψουμε ύτι μόνο ένα μικρύ ποσοστό (3%) των σχολείων που επιθυμούν κατ' αρχήν να συμμετάσχουν σε κάποια σύμπραξη, θα μπορέσουν να λάβουν κάποια, έστω και περιορισμένη, επιχορήγηση. Για να επεκταθεί η δράση ως κάποιο ουσιαστικό ποσοτικά κατώφλι, ας πούμε στο 10% των σχολείων σε ολόκληρη την Κοινότητα, η αύξηση θα πρέπει να είναι σημαντικότερη- ο προϋπολογισμός για τη δράση 2 αντιπροσωπεύει το 15% του προϋπολογισμού του Comenius και θεωρείται το ελάχιστο δυνατό ποσό, αν αναλογιστούμε τη διαρκώς αυξανύμενη σοβαρύτητα των κοινωνικών προβλημάτων τα οποία αφορά η δράση- ο προϋπολογισμάς για τη δράση 3 διαιρείται σε δύο μέρη: το μέρος 3. 1 αφορά την ανάπτυξη σχεδίων που καταλήγουν στην οργάνωση κύκλων μαθημάτων συνεχούς κατάρτισης· το μέρος 3. 2 αφορά τη. χορήγηση υποτροφιών για τους συμμετέχοντες στα μαθήματα που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της δράσης 3. 1. Ο προϋπολογισμύς της δράσης, ο οποίος αποτελεί το 13% του συνολικού προϋπολογισμού του Comenius, θα κατανεμηθεί σε αναλογία 58:42 μεταξύ των δύο αυτών στοιχείων. Κεφάλαιο III- Εγκάρσια μέτρα Το κεφάλαιο αυτύ συγκεντρώνει τις εγκάρσιες δράσεις που εφαρμύζονται σε ύλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης και συμπληρώνουν εκείνες που περιγράφονται στα δύο πρώτα κεφάλαια. Δράση 1 : προώθηση των γλωσσικών γνώσεων (Lingua) Ειδικοί στόχοι Η δράση αυτή περιλαμβάνει ένα σύνολο ομοιογενών δραστηριοτήτων με σκοπύ την προώθηση της γνώσης των κοινοτικών γλωσσών στον τομέα της εκπαίδευσης (βλ. δεύτερο στύχο, τμήμα 4. 1 ανωτέρω). Περιέχει και διευρύνει τις δράσεις του προγράμματος Lingua (1990-1994) που απευθύνονται στον εκπαιδευτικά κύσμο. Ειδικύτερα, η δράση αυτή αποσκοπεί: στην προώθηση της διακρατικής συνεργασίας για τη βελτίωση της ποιύτητας της αρχικής και συνεχούς κατάρτισης των εκπαιδευτικών, μέσω της εκπόνησης κοινών σχεδίων κατάρτισης για τους καθηγητές γλωσσών- στην ενίσχυση της κινητικότητας των καθηγητών γλωσσών και των μελλοντικών καθηγητών γλωσσών, προκειμένου να αποκτήσουν άμεση επαφή με τη γλώσσα και τους τρόπους ζωής ενύς άλλου κράτους μέλους της Κοινύτητας· στην προώθηση της συνεργασίας για την επεξεργασία καινοτομικού διδακτικού υλικού και καινοτομικών μεθόδων διδασκαλίας, ιδίως για τις λιγύτερο διαδεδομένες και διδασκόμενες επίσημες γλώσσες της Ένωσης· δημιουργία κινήτρων για τους νέους προκειμένου να μάθουν μια άλλη γλώσσα και να επικοινωνούν σ' αυτήν, και ιδίως για τους νέους του επαγγελματικού και τεχνικού κλάδου ύπου η εκμάθηση γλωσσών είναι λιγύτερο διαδεδομένη. Σε ύ,τι αφορά τη σχέση κάστους-αποτελεσματικύτητας των διαφύρων σκελών της δράσης, τα ακόλουθα σημεία αξίζει να επισημανθούν: εγκριθεί στο πλαίσιο στα προγράμματα ευρωπαϊκής συνεργασίας για την κατάρτιση των καθηγητών γλωσσών (ΠΕΣ) που υποστηρίζονται στο πλαίσιο του σημείου 2(α) της δράσης, εκπροσωπούνται σχεδόν οι μισές γλώσσες-στόχοι του Lingua. Τα σχέδια που έχουν μέχρι σήμερα του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ χαρακτηρίζονται από αυξανόμενη ποικιλία των θεμάτων και των κλάδων που προσεγγίζουν. Μεγάλη προσοχή δίνεται στους τομείς-κλειδιά της καινοτομίας, όπως η πρώιμη εκμάθηση ξένων γλωσσών, η χρήση πολυμέσων και άλλων νέων τεχνολογιών και ο ρόλος της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης σε ύ,τι αφορά την κατάρτιση των καθηγητών γλωσσών. Όπως έδειξαν και οι προηγούμενες αξιολογήσεις, τα ΠΕΣ έχουν σημαντικά αντίκτυπο στην ποιύτητα της κατάρτισης των καθηγητών γλωσσών, η οποία διεξάγεται απύ τα συμμετέχοντα ιδρύματα και ύχι μύνο. Μέσω των εν εξελίξει δραστηριοτήτων αυτών των ιδρυμάτων, οι διδακτικές ενύτητες, το υλικύ και τα προγράμματα σπουδών που εκπονούνται περιέχουν ένα σημαντικά ποσοστύ καινοτομίας, που συντελεί ύχι μύνο στη βελτίωση των γλωσσικών ικανοτήτων των εκπαιδευτικών και των εκπαιδευτών και στη βελτίωση της αυτοπεποίθησης τους στη χρήση της γλώσσας-στύχου, αλλά και στη διεύρυνση της κατανόησης τους για το πολιτισμικό περιβάλλον της γλώσσας και στην τελειοποίηση των μεθοδολογικών και τεχνικών τους ικανοτήτων. Τα δίκτυα εκπαιδευτικών ιδρυμάτων που έχουν αναπτυχθεί στο πλαίσιο των προγραμμάτων αποτελούν μια σημαντική πηγή διάδοσης της οποίας οι δυνατύτητες θα αξιοποιηθούν συστηματικά στο μέλλον· οι υποτροφίες που επιτρέπουν στους καθηγητές γλωσσών να παρακολουθήσουν δραστηριότητες συνεχούς κατάρτισης σε άλλο κράτος μέλος (σημείο 2(β) της δράσης) διαθέτουν ευρύτερο πεδίο εφαρμογής στο πλαίσιο του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ εφύσον συμπεριλαμβάνονται σ' αυτύ οι εκπαιδευτικοί που επιθυμούν να διδάξουν άλλα θέματα μέσω μιας ξένης γλώσσας. Η υποστήριξη που παρέχεται στο πλαίσιο του μέτρου αυτού έχει διάφορα είδη αντίκτυπου: διευρύνει τη διακρατική κινητικότητα των καθηγητών γλωσσών, βελτιώνει την ποιότητα διδασκαλίας των γλωσσών, ενισχύει την πολιτιστική και ευρωπαϊκή διάσταση στις τάξεις, συμβάλλει στην ενίσχυση των γενικών επαγγελματικών κινήτρων των εκπαιδευτικών και δημιουργεί μια ύλο και μεγαλύτερη "δεξαμενή" προσώπων που είναι σε θέση να αναλάβουν ενδεχομένως άλλες μορφές συνεργασίες στο πλαίσιο του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ, τύσο στο Lingua ύσο και στον τομέα της σχολικής συνεργασίας στα πλαίσια του Comenius. Πρύκειται συνεπώς για ένα μέτρο με μειωμένο μοναδιαίο κύστος αλλά μεγάλη ποικιλία αποτελεσμάτων και του οποίου η αποτελεσματικότητα θα αυξηθεί στο μέλλον μέσω της εντονότερης προσέγγισης με τα προαναφερύμενα ΠΕΣ· η πρώτη φάση της δοκιμαστικής δράσης για τους βοηθούς (σημείο 2(γ) της δράσης) επέτρεψε να αναδειχθούν διάφορα στοιχεία που έχουν άμεση σημασία για τη σχέση κύστους-αποτελεσματικύτητας του μέτρου: η σχέση αυτή αποτελεί σημαντικύτατο εργαλείο για τη διεύρυνση της έννοιας και της ποιοτικής προσφοράς της δράσης για τους βοηθούς γλωσσών στην Ευρώπη. Οι δραστηριύτητες του Lingua για τους βοηθούς εμφανίζουν καινοτομικά χαρακτηριστικά, με την έννοια ύτι απευθύνονται σε μελλοντικούς καθηγητές γλωσσών, δίνουν έμφαση περισσύτερυ στις n μεθοδολογίες διδασκαλίας και όχι στην απλή βελτίωση των γλωσσικών ικανοτήτων και δίνουν προτεραιύτητά στις λιγύτερο ομιλούμενες γλώσσες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η δράση συντελεί στη βελτίωση της ποιύτητας και της πολυμορφίας της διδασκαλίας γλωσσών, ιδίως τελειοποιώντας τις γνώσεις των μελλοντικών καθηγητών σε ύ,τι αφορά τη γλώσσα που θα διδάξουν και τον πολιτισμύ της· βοηθώντας τους νέους καθηγητές γλωσσών να προσθέσουν άλλη μια γλώσσα σ' αυτές που ήδη κατέχουν· και μεγαλώνοντας το φάσμα των ευρωπαϊκών γλωσσών που διδάσκονται από τα σχολεία και ενθαρρύνοντας περισσότερο τους μαθητές - ακόμα και τους εκπαιδευτικούς και τους γονείς - να μάθουν μια καινούρια ευρωπαϊκή γλώσσα. Να σημειωθεί επίσης ότι πριν από την εκκίνηση της δράσης αυτής, μόνο 3 από τις συμμετέχουσες χώρες διέθεταν κάποιο ουσιαστικό πρύγραμμα για τους βοηθούς και αυτύ αφορούσε τις πλέον διαδεδομένες γλώσσες- τα σχέδια συνεργασίας για την ανάπτυξη εργαλείων για τη διδασκαλία και την εκμάθηση γλωσσών (προγράμματα σπουδών, υλικά, εργαλεία αξιολύγησης και αποτίμησης κ. τ. λ. ) που υποστηρίζονται στο πλαίσιο του σημείου 2 δ) του Lingua απέδειξαν ύτι λειτουργούν ως παράγοντας ενθάρρυνσης της καινοτομίας, ειδικότερα στον τομέα της παραγωγής διδακτικού υλικού. Τα προϊόντα των οποίων η σύλληψη έγινε στα πλαίσια αυτής της δράσης αναφέρονται ιδίως στη χρήση της τεχνολογίας των πληροφοριών και της τηλεπληροφορικής, και συγκεκριμένα την αξιοποίηση CD-ROM και του Internet ως βοηθήματα στη διδασκαλία και την εκμάθηση· στην πολιτιστική διάσταση της εκμάθησης γλωσσών- στην πρώιμη εκμάθηση ξένων γλωσσών· στην αξιολόγηση των γλωσσικών προσόντων· στη σύλληψη εργαλείων που παρέχουν στους μειονεκτούντες απύ εκπαιδευτικής πλευράς νέους μια καλύτερη ευκαιρία συμμετοχής στα προγράμματα κινητικύτητας και να ωφεληθούν απύ αυτά· τα κοινά εκπαιδευτικά σχέδια (ΚΕΣ) που υποστηρίζονται στο πλαίσιο του σημείου 2(ε) της δράσης συμβάλλουν πραγματικά στη δημιουργία κινήτρων και τη γλωσσική κατάρτιση των νέων, ειδικότερα εκείνων που δεν έχουν γενικά τη δυνατότητα να μάθουν γλώσσες: περίπου το 56% των συμμετεχόντων είναι εγγεγραμμένοι στην τεχνική/επαγγελματική εκπαίδευση. Η προτεραιότητα που δίνεται στις λιγότερο χρησιμοποιούμενες και λιγότερο διδασκόμενες γλώσσες γίνεται σταδιακά αισθητή. Τα σχέδια καλύπτουν μεγάλη ποικιλία θεμάτων· το καθένα καταλήγει σε πρακτικά και συγκεκριμένα προϊόντα, ύπως εκθέσεις, περιοδικά, τεχνικά λεξιλύγια, δίγλωσσα προγράμματα πολυμέσων κ. τ. λ. Στοχευόμενος πληθυσμός Ο στοχευύμενυς πληθυσμύς χωρίζεται σε τέσσερις κατηγορίες: πρύσωπα κάθε ηλικίας που επιθυμούν να μάθουν μια ή περισσότερες γλώσσες και/ή να αξιολογήσουν τις γλωσσικές τους ικανότητες· τους καθηγητές και μελλοντικούς καθηγητές ξένων γλωσσών της Κοινότητας· αυτοί εκτιμώνται σε 300. 000- τους φορείς αρχικής και συνεχούς κατάρτισης των εκπαιδευτικών και στα ύργανα που ασχολούνται άμεσα με την επεξεργασία διδακτικού υλικού- τους νέους στο σχολικά τομέα, ιδίως της τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης. Προϋπολογισμός Ο προϋπολογισμύς που εκτιμάται ως απαραίτητος για την υλοποίηση των δράσεων αυτών πρέπει να εξετασθεί υπό το πρίσμα του ακόλουθου προβληματισμού: η ένταξη του τομέα της αρχικής κατάρτισης των καθηγητών γλωσσών, δίπλα σ' αυτύν της συνεχούς κατάρτισης, ως επιλέξιμης ομάδας-στόχου για τη δράση Ι, σημείο 2α) απαιτεί αυξημένη χρηματοδότηση- σύμφωνα με την αποκτηθείσα εμπειρία, φαίνεται απολύτως απαραίτητο να αυξηθεί ο αριθμός των καθηγητών γλωσσών στους οποίους θα είναι δυνατόν να χορηγηθεί οικονομική βοήθεια για την πραγματοποίηση μαθημάτίον γλωσσικής "εμβάπτισης" βάσει της δράσης 1, σημείο 2β) σε σχέση με το 1997. Οι συνέπειες των μαθημάτίον αυτών, τύσο για την άσκηση του επαγγέλματος του καθηγητή ύσο και για το εκπαιδευτικύ ίδρυμα ύπου διδάσκει, συνηγορούν στην ενίσχυση του βοηθητικού αυτού μέτρου για την κινητικύτητα- βάσει της θετικότατης αξιολόγησης του δοκιμαστικού σχεδίου "βοηθός Lingua", είναι απαραίτητο να εξασφαλισθεί η χρηματοδύτηση ενύς ελάχιστου αριθμού υποτροφιών στο πλαίσιο της δράσης 1, σημείο 2γ> η αυξηθείσα ζήτηση, λόγω της προσχώρησης νέων κρατών μελών, γίνεται σταδιακά αισθητή, ιδίως λόγω της προτεραιότητας που πρέπει να δοθεί στις λιγότερο διαδεδομένες γλώσσες- προκειμένου να τηρηθεί η αρχή της ισότητας των ευκαιριών για τις μη προνομιούχες ομάδες-στύχους απύ πλευράς εκμάθησης γλωσσών, ιδίως στον τεχνικά και επαγγελματικύ κλάδο της εκπαίδευσης, θα πρέπει να πράξουμε κατά τρόπο ώστε να μη μειωθεί η υποστήριξη προς τα κοινά σχέδια που προωθούνται στο πλαίσιο της δράσης 1, σημείο 2ε). Συνεκτιμώντας τις ανωτέρω πτυχές και τις εμπειρίες που αποκτήθηκαν κατά τα δύο πρώτα χρόνια του προγράμματος, οι διαθέσιμοι πόροι θα κατανεμηθούν σε μια αναλογία που θα προσεγγίζει το 11%/27%/10%/12% και 40% για τα πέντε μέτρα που αποτελούν τη δράση. Δράση 2: Προώθηση της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης Ειδικοί στόχοι Η ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση αποτελεί το πρόσφορο μέσο για τη διαφοροποίηση της προσφοράς εκπαίδευσης για όλους και κυρίως εκείνους που δεν μπορούν να επωφεληθούν από την εκπαίδευση που απαιτεί πραγματική παρουσία, και προσθέτει και την ευρωπαϊκή διάσταση. Πρόκειται για ένα παράγοντα κλειδί που επιτρέπει στους πολίτες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας να εκμεταλλευθούν τα διαθέσιμα εκπαιδευτικά μέσα σε όλη την ΕΕ, και καλείται να διαδραματίσει ζωτικό ρύλο στο πλαίσιο της στρατηγικής για τη βελτίωση του επιπέδου και της προσιτύτητας της εκπαίδευσης σε ύλα τα επίπεδα και καθ' ύλη τη διάρκεια της ζωής. Εκτύς απύ τη χρησιμοποίηση των μέσων της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, ως εργαλείο στήριξης και πολλαπλασιασμού των δράσεων Erasmus, Comenius και Lingua, η δράση αυτή αποσκοπεί στην προώθηση και ανάπτυξη της ίδιας της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, μέσω της δημιουργίας διακρατικών συμπράξεων μεταξύ των φορέων που εμπλέκονται την εξ αποστάσεως εκπαίδευση ή τη χρήση νέων τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνίας. ?ι Όπως επιβεβαιώνεται απύ την έκθεση της ομάδας έργου "Εκπαιδευτικά λογισμικά και πολυμέσα", η κοινοτική δράση, διευκολύνοντας την ανάπτυξη ανθρώπινων δικτύων στον τομέα αυτύ, επιτρέπει την καλύτερη ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών μεταξύ των χρηστών, των παραγωγών και των παροχέων που δραστηριοποιούνται στον τομέα της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. Η δράση αυτή ενθαρρύνει τις ανταλλαγές για τις χρησιμοποιούμενες μεθύδους και την ανάπτυξη κοινού ποιοτικού υλικού σε ευρωπαϊκά επίπεδο. Θα επιτρέψει, μακροπρύθεσμα, την εμφάνιση οικονομιών κλίμακας στον τομέα της δημιουργίας διδακτικών υποστηρικτικών μέσων. Οι εμπειρίες των δύο πρώτων ετών έδειξαν καθαρά ότι η δράση έχει αρχίσει να προκαλεί σημαντική αύξηση του όγκου των ευρωπαϊκών συνεργασιών στον τομέα της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. Ήδη έχει αρχίσει να διευκολύνει τη συνεργασία πολλών συντελεστών που έχουν μικρή παράδοση στη διαμόρφωση συμπράξεων στον τομέα αυτό: χρήστες, προμηθευτές, παραγωγοί και διανομείς λογισμικού, διαχειριστές εκπαιδευτικών συστημάτων κ. τ. λ. Τα δίκτυα που έχουν μέχρι σήμερα υποστηριχθεί, εμπλέκουν ευρύ φάσμα οργανισμών και οργανώσεων, όπου συμπεριλαμβάνονται: ενώσεις και άλλες μη κυβερνητικές οργανώσεις, ιδρύματα ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, κλασικά πανεπιστήμια (και, σε κάποιο βαθμό, σχολεία και εκπαιδευτικοί οργανισμοί για ενήλικες) που ενδιαφέρονται για τη χρήση νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση και την εισαγωγή συστημάτων εξ αποστάσεως διδασκαλίας- εκδότες παιδαγωγικού υλικού, ειδικότερα στον τομέα των πολυμέσων. ' Ετσι, η δράση συμβάλλει επίσης σε μια σφαιρικύτερη διαφάνεια στον τομέα της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης στις συμμετέχουσες χώρες. Επιπλέον, η δράση ενθαρρύνει τη συνειδητοποίηση της ανάγκης να εξερευνηθούν τα επακάλουθα - τύσο για τον εκπαιδευτικύ/εκπαιδευτή ύσο και για τους διευθύνοντες - απύ την εισαγωγή καινοτομικών προσεγγίσεων που βασίζονται στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Ωστύσο, παρ' ύλο που ο ρύλος και η συμβολή της τεχνολογίας των πληροφοριών και της επικοινωνίας αποτελούν κεντρικύ στοιχείο της διεργασίας αυτής, αυξανύμενη έμφαση δίνεται στις παιδαγωγικές πτυχές, ύπως η σύλληψη μαθημάτίον και ο ρόλος των εκπαιδευτικών/οικοδιδασκάλων. Τα οργανωτικά ζητήματα τα σχετικά με τη συλλογική ανάπτυξη/προσαρμογή προγραμμάτων σπουδών και σχολικού υλικού, η εισαγωγή τεχνολογιών των πληροφοριών και της επικοινωνίας σε διάφορα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα ή η ανάπτυξη υπηρεσιών ή ειδικού υποστηρικτικού περιβάλλοντος για τους σπουδαστές ή τους διδασκόμενους ενήλικες καταλαμβάνουν επίσης αξιόλογη θέση στους στόχους των σχεδίων. Κατ' αυτόν τον τρύπο, η δράση συντελεί στη βελτίωση της ποιύτητας αυτού του είδους εκπαίδευσης, συγκεντρώνοντας τα μέσα και την εμπειρογνωμοσύνη ύλων των κρατών μελών. Η εμπειρία του 1995 και 1996 αποκάλυψε ύτι η δράση ανταποκρίνεται στις ανάγκες εκείνες που δεν λαμβάνονται υπύψη απύ άλλες κοινοτικές πρωτοβουλίες. Ωστύσο, η υλοποίηση θα συνεχίσει να γίνεται σε στενή συνεννύηση με τις άλλες σχετικές πρωτοβουλίες - συνεννύηση της οποίας η πλέον συγκεκριμένη και λειτουργική έκφραση ήταν η κοινή πρύσκληση υποβολής προτάσεων για πολλά κοινοτικά προγράμματα που δημοσιεύτηκε το Δεκέμβριο του 1996. Στοχευόμενος πληθυσμός Η δράση απευθύνεται εν δυνάμει σε ύλους τους πολίτες που επιθυμούν να βελτιώσουν την εκπαίδευση τους και κυρίως σε εκείνους που δεν μπορούν να επωφεληθούν απύ την εκπαίδευση για την οποία είναι απαραίτητη η παρουσία του εκπαιόευύμενου. Κι αυτύ συμβάλλει στην υλοποίηση μιας στρατηγικής για τη δια βίου μάθηση - κοινή προτεραιύτητά ύλων των κρατών μελών της Κοινύτητας. Προϋπολογισμός Πρύκειται για μια καινούρια δράση στον τομέα της κοινοτικής υποστήριξης στην εκπαίδευση, που βρίσκεται σε πλήρη άνθηση. Έχει σημασία να χορηγηθεί ένα ελάχιστο % ποσύ που θα επιτρέψει την επίτευξη μιας κρίσιμης μάζας για την εγγύηση της αποτελεσματικύτητας της κοινοτικής δράσης. Η ζήτηση θα συνεχίσει να αυξάνεται, ιδίιος λόγω του ότι θα γίνουν αισθητές οι κοινοτικές ενισχύσεις που θα ακολουθήσουν την προαναφερύμενη κοινή πρύσκληση υποβολής προτάσεων για προγράμματα που αφορούν τα πολυμέσα (ΣΩΚΡΑΤΗΣ, Leonardo da Vinci, Τηλεματική, Esprit. ). Οι δημοσιονομικοί περιορισμοί φαίνεται, κατά τεκμήριο, ότι καλούνται να αποτελέσουν αληθινό εμπόδιο στην ανάπτυξη αυτής της δράσης από το 1997 και μετά, λόγω αφενός του ότι πρέπει να ανανεωθεί η χρηματοδύτηση των πολυετών σχεδίων που υποστηρίχθηκαν το 1995 και συνεχίζονται το 1996 και, αφετέρου, της πιθανής συνεχούς αύξησης των αιτήσεων για ενίσχυση νέων σχεδίων. Ο προβλεπόμενος προϋπολογισμύς θα επιτρέψει να ενισχυθεί κάπως η μέση επιδότηση, που το 1997 θα είναι πολύ μικρή και να διατηρηθεί ένας σημαντικός αριθμός σχεδίων. * Δράση 3: Προώθηση ανταλλαγών πληροφοριών και εμπειριών Ειδικοί στόχοι Η δράση 3 καλύπτει την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών, μέσα από θέματα κοινού ενδιαφέροντος σχετικά με την εκπαιδευτική πολιτική, το δίκτυο πληροφοριών σε θέματα εκπαίδευσης Eurydice, το πρύγραμμα επισκέψεων για τους αρμύδιους λήψης αποφάσεων (Arion), το δίκτυο των εθνικών κέντρων πληροφόρησης για την αναγνώριση ακαδημαϊκών τίτλων (Naric), καθώς και άλλα μέτρα για την εκπαίδευση των ενηλίκων και συμπληρωματικά μέτρα. Οι δραστηριότητες αυτές έχουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, που συνδέονται τόσο με το ρόλο τους στην αλυσίδα πληροφοριών όσο και με το στοχευόμενο κοινό. Η ανταλλαγή και η δημιουργία πληροφοριών, μέσω αναλύσεων και ανταλλαγών εμπειρογνωμύνων καθώς και με τη μορφή δοκιμαστικών σχεδίων για την εξασφάλιση της ποιύτητας στον εκπαιδευτικό τομέα, είναι δραστηριύτητες που απευθύνονται κατά πρώτο λύγο στους αρμοδίους λήψης αποφάσεων στον τομέα της εκπαίδευσης. Ευνοούν την καλύτερη συνεκτίμηση των τάσεων και των εκπαιδευτικών προβλημάτων άπως αυτά αναπτύσσονται στο εσωτερικά της Κοινύτητας. Αποσκοπούν επίσης στο να προσφέρουν αξιύπιστα και ακριβή σημεία αναφοράς για τους αρμύδιους λήψης αποφάσεων. Οι επισκέψεις μελέτης αποτελούν ταυτύχρονα μια δράση πληροφύρησης και ευαισθητοποίησης για ορισμένα θέματα κοινού ενδιαφέροντος για τα κράτη μέλη και μια δράση που διευκολύνει τη συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης. Οι κατηγορίες κοινού στις οποίες απευθύνονται είναι οι ειδικοί ανά κατηγορία θέματος που μπορεί να έχουν πολλαπλασιαστική επίδραση στο κράτος μέλος τους. Οι δράσεις υπέρ της εκπαίδευσης των ενηλίκων αποσκοπούν στην ευαισθητοποίηση σε άλλα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, καθώς και στη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης των ενηλίκων δημιουργώντας δίκτυα συνεργασίας. Τα συμπληρωματικά μέτρα θα επιτρέψουν την ευαισθητοποίηση και την ενημέρωση ενός ευρύτατου κοινού, δηλαδή ύλων των εκπαιδευτικών παραγύντων, ιδίως μέσα απύ δραστηριύτητες πληροφύρησης των εθνικών γραφείων του προγράμματος· καλύπτουν επίσης την αξιολύγηση του προγράμματος. Όλα αυτά τα στοιχεία δείχνουν μια ευνοϊκή σχέση κύστους-αποτελεσματικύτητας. Πρύκειται για μέτρα που θέτουν στη διάθεση των αρμοδίων λήψης αποφάσεων τα μέσα να εντάξουν τις εμπειρίες ύλων των άλλων κρατών μελών στους εκπαιδευτικούς τους μηχανισμούς, επιτρέποντας τους έτσι - με μικρά ποσοστύ του προϋπολογισμού του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ - να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα με το μεγαλύτερο δυνατά ποσοστύ πιθανοτήτων επιτυχίας και υγιούς επένδυσης: οι αναλύσεις, οι ανταλλαγές εμπειρογνωμόνων, τα δοκιμαστικά σχέδια "ποιότητα" και οι δραστηριότητες διάδοσης που συνεχίζονται στα πλαίσια της δράσης 3. 7, αφορούν πολιτικές πτυχές-κλειδιά, οι οποίες εντοπίζονται σε στενή συνεργασία με την επιτροπή εκπαίδευσης του Συμβουλίου. Οι προτάσεις αξιολογούνται σε συνάρτηση με το τριπλά κριτήριο της πολιτικής καταλληλύτητας, της επιστημονικής ποιύτητας και της ανάδειξης σαφούς ευρωπαϊκής διάστασης, η οποία ορίζεται στην περίπτωση αυτή ως η προστιθέμενη αξία που προκύπτει απύ την προσέγγιση ενύς ζητήματος σε συγκριτική προοπτική και/ή ευρωπαϊκό πλαίσιο και ύχι στο εθνικό, περιφερειακύ ή τοπικύ αποκλειστικά επίπεδο. Προτίμηση δίνεται στην υποστήριξη ενύς περιορισμένου αριθμού ολοκληρωμένων αναλύσεων και ύχι τύσο ενύς μεγάλου αριθμού μελετών με μικρή εμβέλεια και/ή μικρύτερη εμβάθυνση. Φαίνεται αμέσως ότι η δράση αυτή κρύβει μεγάλες δυνατότητες, διότι ia μπορεί να συνενώσει τις δυνάμεις των οργανισμών που δραστηριοποιούνται στον τομέα των αναλύσεων και προοπτικών της διδασκαλίας, καθώς και να δρομολογήσει ένα θεσμικά διάλογο μεταξύ της έρευνας και της χάραξης πολιτικών. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην παρακολούθηση των σχεδίων και την επεξεργασία των αποτελεσμάτων τους κατά τρύπο ώστε να είναι αξιοποιήσιμα απύ τους αρμύδιους λήψης πολιτικών αποφάσεων· το δίκτυο Eurydice (δράση 3. 2), που αποτελείται απύ εθνικές μονάδες υπύ τυ συντονισμύ μιας ευρωπαϊκής μονάδας, διαδραματίζει πρωταρχικά ρύλο παρέχοντας στις αρχές των συμμετεχουσών χωρών και σε ευρωπαϊκύ επίπεδο, αξιύπιστα συγκριτικά δεδομένα για την ανάπτυξη των εκπαιδευτικών συστημάτων και πολιτικών. Η παραγωγικότητα του δικτύου σε σχέση με το κόστος του είναι εξαιρετικά υψηλή, όπως αποδεικνύουν και τα αποτελέσματα των δύο πρώτων ετών υποστήριξης υπό την αιγίδα του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Με τη χρηματοδότηση θα μπορέσει να πραγματοποιηθεί η επεξεργασία συγκριτικών επισκοπήσεων επί ειδικών θεμάτων ενδιαφέροντος, συλλογών για διάφορες πτυχές των εκπαιδευτικών συστημάτων, μιας σημαντικής έκδοσης που θα περιέχει "Αριθμητικά στοιχεία για τη διδασκαλία στην Ευρωπαϊκή Ένωση" καθώς και η συνεχής ανάπτυξη και ενημέρωση της βάσης δεδομένων EURYBASE. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στη διανομή εκδύσεων και άλλων προϊόντων του δικτύου σε περισσότερες κοινοτικές γλώσσες· στα προϊόντα αυτά θα έχει ηλεκτρονική πρύσβαση ευρύτερο κοινύ, ιδίως μέσω του Internet. Τα μέτρα αυτά θα συντελέσουν στο να γίνει η σχέση κύστους-αποτελεσματικύτητας ευνοϊκότερη- τα ποιοτικά αποτελέσματα των επισκέψεων μελέτης Arion (δράση 3. 3), έχουν εδώ και καιρό αποδειχθεί. Η επανατροφοδύτηση με χιλιάδες εκθέσεις καθώς και οι πολυάριθμες συσκέψεις επαφών με τους τοπικούς διοργανωτές, τις εθνικές υπηρεσίες και τους συμμετέχοντες, κατέδειξαν ύτι οι επισκέψεις παρέχουν στους ειδικούς και στους αρμύδιους λήψης αποφάσεων για θέματα εκπαίδευσης, μια μοναδική ευκαιρία να συζητήσουν γι'αυτά που τους απασχολούν με τους συναδέλφους τους σε πολυμερή βάση και κατ' αυτύν τον τρύπο να προβληματισθούν και να προσαρμύσουν την επαγγελματική τους εργασία σε ένα πιο ευρωπαϊκύ επίπεδο. Επαφές και δίκτυα με μακροχρύνιες προοπτικές δημιουργήθηκαν μεταξύ προσώπων που καταλαμβάνουν λειτουργίες-κλειδιά στον τομέα της εκπαίδευσης στις συμμετέχουσες χώρες. Σε αρκετές περιπτώσεις, η συμμετοχή στο Arion οδηγεί σε μια καινούρια συνεργασία και σε νέα σχέδια στο του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ και άλλων πλαίσιο άλλων δράσεων προγραμμάτων της Ευρωπαϊκής Κοινύτητας. Σημαντική και αυξανύμενη προσοχή δίνεται στην εξασφάλιση της διάδοσης των αποτελεσμάτων των επισκέψεων. Οι εκθέσεις για τις επισκέψεις διανέμονται σε ύλο και ευρύτερη κλίμακα και ειδικά θεματικά σεμινάρια διοργανώνονται προκειμένου να γίνουν γνωστά τα συγκριτικά αποτελέσματα και να σταθεροποιηθούν τα δίκτυα των προσώπων που ενδιαφέρονται· η χρησιμύτητα του δικτύου εθνικών κέντρων πληροφόρησης για την αναγνώριση των ακαδημαϊκών τίτλων (NARIC), που είναι το αντικείμενο της δράσης 3. 4, είναι προφανής: κάθε κράτος μέλος έχει ορίσει ένα εθνικά κέντρο του οποίου έργο είναι να συμβάλλει στην κινητικύτητα των σπουδαστών, των εκπαιδευτικών και των ερευνητών παρέχοντας τους πληροφορίες και συμβουλές για τα προβλήματα αναγνώρισης των πτυχίων. Η συμβολή του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ εξασφαλίζει την ένταξη σε δίκτυο των κέντρων, που κατ' αυτόν τον τρύπο θα αποκτήσουν εξαιρετικά σημαντικά οφέλη στο ευρωπαϊκά επίπεδο με μια ελάχιστη χρηματοδύτηση. Τα περισσύτερα κέντρα Naric λειτουργούν επίσης ως σημεία πληροφύρησης στο πλαίσιο της υλοποίησης της "γενικής οδηγίας" για την επαγγελματική αναγνώριση των διπλωμάτων της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να διευθύνει το δίκτυο αυτύ, προκειμένου να εξασφαλισθεί η στενή συνεργασία και η βέλτιστη ανταλλαγή πληροφοριών. Συναντήσεις θα 1* διοργανώνονται δύο φορές το χρόνο, η μία θα είναι μια κοινή συνεδρίαση με το δίκτυο "ENIC" του Συμβουλίου της Ευρώπης και με το κέντρο CEPES της UNESCO για την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Θα παρασχεθεί επίσης ενίσχυση για τις επισκέψεις μελέτης μεταξύ των κέντρων NARIC και για την υλοποίηση κοινών σχεδίων, ειδικότερα συγκεντρωτικών εκθέσεων. Οι διδακτικές ενότητες κατάρτισης για την αξιολόγηση διπλωμάτων και πιστοποιητικίόν που χορηγούνται στο εξωτερικό, τις οποίες επεξεργάζονται τα μέλη του δικτύου, θα διευκολύνουν την ευρύτερη διάδοση των αποκτηθεισών γνώσεων και προσόντων. Θα συνεχισθεί το έργο της ηλεκτρονικής διάθεσης βάσεων δεδομένων. Η σύλληψη ύλων αυτών των μέτρων έχει γίνει με σκοπύ την πρύκληση του μέγιστου δυνατού αντίκτυπου σε σχέση με την υποστήριξη που δίνεται· η δράση 3. 5. Α σχετικά με την εκπαίδευση των ενηλίκων είναι ένας σημαντικύς καινοτομικύς τομέας του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Σκοπύς της είναι να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή διάσταση σε ύλους τους τομείς της εκπαίδευσης των ενηλίκων - γενικύ, πολιτιστικύ και κοινωνικύ. Η εκπαίδευση των ενηλίκων αποτελεί ένα στοιχείο-κλειδί για την ύλο και εμφανέστερη ανάγκη για μια σθεναρή πολιτική για τη δια βίου μάθηση. Για το σκοπύ αυτύ, η δράση υποστηρίζει την ευρεία ανταλλαγή εμπειριών και πληροφοριών σε ευρωπαϊκά επίπεδο, κυρίως μέσω σχεδίων που προβλέπουν την ανάπτυξη κύκλων σπουδών για ενήλικες ή την παραγωγή υλικού εκμάθησης που θα βοηθήσει την καλύτερη κατανύηση των ιστορικών, πολιτιστικών, κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών πτυχών των κρατών μελών και της ίδιας της Ευρωπαϊκής Κοινύτητας. Στο πλαίσιο αυτύ, υποστηρίζονται επίσης σχέδια για το θέμα της αγωγής του πολίτη σχετικά με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και, γενικύτερα, για την ενεργύ συμμετοχή του Ευρωπαίου πολίτη στα κοινά. Η δράση στοχεύει επίσης στην παρακίνηση δημιουργίας διακρατικών συνεργασιών, τη δικτύωση, την ανταλλαγή εμπειριών και πληροφοριών μεταξύ φορέων εκπαίδευσης ενηλίκων, συμβάλλοντας έτσι στη βελτίωση της ποιύτητας της εκπαίδευσης των ενηλίκων στην Ευρώπη. Το είδος και ο ύγκυς της εκπαιδευτικής προσφοράς για τους ενήλικες ποικίλλουν σημαντικά απύ τη μια χώρα στην άλλη και συνεπώς, η σημασία και οι δυνατύτητες εξέλιξης της δράσης "Εκπαίδευση ενηλίκων" του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ, ως εργαλείο με το οποίο γίνονται, εποικοδομητικά, κοινά κτήμα οι ανταλλαγές εμπειριών και γνώσεων καθίστανται προφανέστερες. Τα υποστηριζύμενα σχέδια καλύπτουν ευρύ φάσμα στόχων και δραστηριοτήτων. Αυτά που εστιάζονται στην προώθηση της συνειδητοποίησης της ευρωπαϊκής ταυτότητας και της ευρωπαϊκής ιθαγένειας ασχολούνται γενικά με την ανάπτυξη υλικού και/ή διδακτικών ενοτήτων που θα διατίθενται σε εύθετο χρύνο σε έντυπη και/ή ηλεκτρονική μορφή. Τα θέματα που καλύπτουν, περιλαμβάνουν τις τέχνες, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, την ιατρική αγωγή και τον αγώνα κατά του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Τα σχέδια δίνοντας έμφαση στη βελτίωση της εκπαίδευσης για ενήλικες μέσω της ευρωπαϊκής συνεργασίας, επικεντρώνονται στην ανάπτυξη νέων μεθύδων διδασκαλίας, νέων εκπαιδευτικών δομών ή προγραμμάτων για ενήλικες, την ανάπτυξη δικτύων πληροφοριών και βάσεων δεδομένων και την προετοιμασία και διάδοση έντυπου υλικού (οδηγοί, εγχειρίδια, περιοδικά). Πολλά σχέδια ενδιαφέρονται για τη βελτίωση των εκπαιδευτικών δυνατοτήτων των ηλικιωμένων, κοινωνικά αποκλεισμένων ομάδων ή περιθωριοποιημένων ομάδων, ατύμων με ειδικές ανάγκες ή αναλφάβητων και ανέργων. Ορισμένα διεξάγονται σε συνεργασία με συνδικαλιστικούς φορείς. Ορισμένα απύ τα σημαντικύτερα ζητήματα τα οποία αντιμετωπίζει η εκπαίδευση των ενηλίκων στην Ευρώπη σήμερα, προσεγγίζονται απύ τα υποστηριζύμενα σχέδια. Πρύκειται κυρίως για μεθοδολογικά προβλήματα, για τις στρατηγικές για την αυτοδιδαχή, για την αξιολύγηση της προηγούμενης εμπειρικής μάθησης, τη διαχείριση της ποιύτητας της εκπαίδευσης των ενηλίκων, για θέματα πρύσβασης και παροχής κινήτρων, για τη βασική μύρφωση των λιγύτερο ευνοημένων ομάδων, it για την κατάρτιση των εκπαιδευτικών και καθηγητών για ενήλικες, για τα συστήματα διαπίστευσης που αρμόζει να χρησιμοποιούνται στην επίσημη και ανεπίσημη εκπαίδευση των ενηλίκων και τα μέσα για να δημιουργηθούν κάποιοι δεσμοί μεταξύ αυτών των συστημάτων. Στα σχέδια εμπλέκεται ενεργά ένα μεγάλο φάσμα προμηθευτών εκπαιδευτικών υπηρεσιών για ενήλικες, απύ ύλα τα ενδιαφερύμενα μέρη του εκπαιδευτικού "συστήματος" για ενήλικες, επίσημα ή μη, δημύσια ή ιδιωτικά, επαγγελματικά ή εθελοντικής βάσης, σε εθνικά, περιφερειακύ ή τοπικά επίπεδο. Το γεγονύς ύτι η πλειοψηφία των υποψήφιων οργανώσεων είναι εθνικοί ή τοπικοί φορείς εκπαίδευσης για ενήλικες ή μη κυβερνητικές οργανώσεις είναι ένα ιδιαίτερα ενθαρρυντικύ στοιχείο υπύ την έννοια ύτι υποδηλώνει ύτι τα αποτελέσματα αυτής της δράσης αρχίζουν επίσης να γίνονται αισθητά στο επίπεδο της βάσης. Δεδομένης της σημασίας του τομέα αυτού και των σημαντικών αποτελεσμάτων που αποκτήθηκαν με την κοινοτική υποστήριξη, η σχέση κύστους-αποτελεσματικύτητας των μέτρων αυτών που δεν αντιπροσωπεύει παρά μόνο το 3% του προϋπολογισμού του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ, αποδεικνύεται ιδιαίτερα θετική· δυνάμει των συμπληρωματικών μέτρων, που αποτελούν τη δράση 3. 5. Β του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ, οικονομικές ενισχύσεις διατίθενται ειδικότερα για την υποστήριξη δραστηριοτήτων που προέρχονται από ενώσεις που κινούνται στον τομέα της εκπαίδευσης, για δραστηριότητες ευαισθητοποίησης διαφόρων ειδών "Η Ευρώπη στο σχολείο", που συμπεριλαμβανομένου του διαγωνισμού διοργανώνεται σε συνεργασία με το Συμβούλιο της Ευρώπης. Στο πλαίσιο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία η υποστήριξη που παρέχεται στις δραστηριύτητες ευρωπαϊκών ενώσεων, απύ τις οποίες πολλές διαδραμάτισαν ουσιαστικά, πρωτοποριακύ ρύλο στη συνεργασία σε ευρωπαϊκύ επίπεδο για θέματα εκπαίδευσης. Οι ευρωπαϊκές ενώσεις εκπροσωπούν εταίρους-κλειδιά για την εγγύηση της επιτυχίας του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Αποτελούν μια σημαντική δίοδο για τη διάδοση των πληροφοριών, την κοινοκτημοσύνη εμπειριών και γνώσεων, τη διάδοση πληροφοριών που συμβάλλουν στη σύλληψη και την προετοιμασία σχεδίων και την προσφορά μιας κατάρτισης προς το σώμα των εκπαιδευτικών και τους επικεφαλής των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων μέσα σε ένα πλαίσιο πραγματικά ευρωπαϊκά. Τα προκύπτοντα οφέλη αποδεικνύονται συνεπώς εξαιρετικά σημαντικά σε σχέση με τη μικρή χορηγούμενη υποστήριξη. Το ίδιο ισχύει και για τα μέτρα δραστηριοτήτων πληροφόρησης των εθνικών γραφείων - οι δραστηριότητες αυτές είναι κρίσιμης σημασίας υπό την έννοια της μέριμνας για την πλήρη ενημέρωση της εκπαιδευτικής κοινότητας σχετικά με τις δυνατύτητες που παρέχει το πρύγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ - και για τις άλλες δραστηριύτητες ευαισθητοποίησης. Όσο για τις δαπάνες παρακολούθησης και αξιολόγησης του προγράμματος, αυτές εμπίπτουν στην προβλεφθείσα από την Επιτροπή τάξη μεγέθους στο πλαίσιο της προσέγγισης της για την αποτελεσματική διαχείριση, SEM 2000. Στοχευόμενος πληθυσμός εκπαιδευτικούς οργανισμούς, Αυτή η πτυχή του προγράμματος αποσκοπεί κυρίως στο εκπαιδευτικό προσωπικό και ειδικύτερα τους αρμύδιους λήψης αποφάσεων και τους ειδικούς της εκπαίδευσης, ύλους ενώσεις που τους δραστηριοποιούνται στον τομέα της εκπαίδευσης. Πρόκειται για συντελεστές με διαφορετικούς ρύλους αλλά και με μεγάλη σημασία για την ποιότητα της εκπαίδευσης στα κράτη μέλη, για τη διάδοση των πληροφοριών κ. τ. λ. διότι είναι όλοι πολλαπλασιαστικοί παράγοντες σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο. Στις στοχευύμενες ομάδες πληθυσμού περιλαμβάνονται και οι ενήλικες μαθητές. εθνικές υπηρεσίες, τις τις Προϋπολογισμός % Το ποσοστύ που αναλογεί στα μέτρα αυτά σε σχέση με το συνολικά προϋπολογισμό του προγράμματος για το 1998 ανέρχεται στο 9%. Το μέρος που αφορά την εκπαίδευση για ενήλικες είναι το μεγαλύτερο (33% του συνολικού προϋπολογισμού της δράσης αυτής) και παρουσιάζει αύξηση, λύγω της αυξανύμενης σημασίας του τομέα αυτού για τα κράτη μέλη στο παρύν κοινωνικο-οικονομικύ πλαίσιο. 9. 2 Αιτιολόγηση της δράσης Ο ρύλος της κοινοτικής δράσης στον τομέα της εκπαίδευσης είναι να συμβάλλει σε μια ποιοτική παιδεία μέσω της ανάπτυξης της συνεργασίας. Τη στιγμή που οι κοινωνίες μας απαιτούν για τους πολίτες τους όλο και πιο περίτεχνες γνώσεις, τεχνογνωσία και ικανότητες και ύπου η εξέλιξη τους (των κοινωνιών) εξαρτάται ουσιαστικά απύ την ικανύτητά τους να διαθέτουν ανθρώπινο δυναμικά ικανύ να εξελίσσεται σε ένα διευρυμένο περιβάλλον ιδίως στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η κοινοτική δράση οφείλει να συμβάλλει στις προσπάθειες που καταβάλλουν τα εκπαιδευτικά συστήματα των κρατών μελών για να αντιμετωπίσουν την πρόκληση. Η Κοινότητα είχε εξάλλου θελήσει να δώσει νέα ορμή στη δράση της στον τομέα της εκπαίδευσης, συμπεριλαμβάνοντας στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, ένα ειδικό άρθρο σχετικό με το θέμα. Η Επιτροπή ενέκρινε το Νοέμβριο του 1995 "Λευκό βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση" που ενισχύει το ρόλο της Κοινότητας στον τομέα της εκπαίδευσης και υποδεικνύει ότι πρέπει να αναληφθούν ορισμένες ενέργειες για να αντιμετωπισθεί η πρόκληση της κοινωνίας της γνώσης. Σταθερά, εδώ και πάνω από δέκα χρόνια, τα κράτη μέλη, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο έχουν εκδηλώσει το ενδιαφέρον και την υποστήριξη τους στην κοινοτική δράση αποφασίζοντας προγράμματα δράσης στον τομέα αυτόν και συμμετέχοντας ενεργά στην υλοποίηση τους. Τα προγράμματα αυτά γνώρισαν, από την πλευρά των υποψήφιων δικαιούχων, μεγάλο ενδιαφέρον. Οι δραστηριότητες του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ υποστηρίζουν και συμπληρώνουν τις δράσεις που διεξάγονται στα κράτη μέλη και τους επιτρέπουν να αξιοποιήσουν την υποστήριξη και τα αποτελέσματα της συνεργασίας στον τομέα της εκπαίδευσης για τη βελτίωση της ποιότητας και την αποτελεσματικότητα των συστημάτων και των μηχανισμών τους. Οι δράσεις διεξάγονται με άξονα προγράμματα συνεργασίας μεταξύ ιδρυμάτων, συμπράξεις και δίκτυα που έχουν αποδείξει την αποτελεσματικότητα τους για την εισαγωγή της ευρωπαϊκής διάστασης στην εκπαίδευση. Οι στόχοι τους είναι δεμένοι με τους τομείς ύπου η κοινοτική διάσταση, τηρώντας παράλληλα την αρχή της επικουρικύτητας, αποφέρει αυξημένη συμβολή και αποτελεσματικύτητα: γνώση των γλωσσών της Ένωσης, διακρατική κινητικύτητα, προώθηση της ανταλλαγής πληροφοριών και εμπειριών, ανάπτυξη προσεγγίσεων και καινοτομικών υλικών κ. τ. λ. Η συμπληρωματικότητα της κοινοτικής δράσης σε σχέση με εκείνη των κρατών μελών είναι ακόμα πιο αποτελεσματική αν αναλογιστεί κανείς τον εξαιρετικά μικρό προϋπολογισμό σε σχέση με τους προϋπολογισμούς των κρατών μελών, και διαδραματίζει το ρόλο του κινητήριου μοχλού για την ανάπτυξη παρεμβάσεων στους τομείς όπου οι περιορισμοί του προϋπολογισμού, σε καιρούς αυστηρής λιτότητας, γίνονται όλο και πιο αισθητοί. Πρόκειται πράγματι για τομείς άμεσα συνδεδεμένους με τη διακρατική δραστηριύτητα και την παιδαγωγική καινοτομία. Σε ορισμένους τομείς - π. χ. στην ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση - η δυνατύτητα διάδοσης των παιδαγωγικών μέσων που συγκροτούνται χάρη στην κοινοτική βοήθεια, θα επιτρέψει βεβαίως να ανοίξει υ δρόμος για υψηλότερης ποιότητας παραγωγή, με καλύτερα προσδιορισμένους στύχους, ανάλογα με τις διάφορες κατηγορίες κοινού. % Μέσο) τίιχν δράσεων του, το πρόγραμυ. α ΣΩΚΡΑΤΗΣ συμβάλλει ιδιαίτερα στην ποιότητα της v/. WL\Stt. \xfr\zt aiiu/^/va με την εντολή που δόθηκε στο άρθρο 126 της συνθήκης. Πράγματι, υι δραστηριότητες που προωθούνται στοχεύουν στο να γίνει ευκολότερη η πρόσβαση όλων τοχν πολιτίόν σε ένα ανοικτό ευρωπαϊκό χώρο εκπαίδευσης, ύπου η αντιπαραβολή μεθύδων και μέσων θα επιτρέπει μεγαλύτερη παιδαγωγική πολυμορφία, ώστε να έχουν ύλοι ευκολύτερα επιτυχή πρύσβαση στην εκπαίδευση. Εξάλλου, αποσκοπώντας στην ευρεία διάδοση των κεκτημένων των εκπαιδευτικών συστημάτων, το πρύγραμμα συμβάλλει στην εξέλιξη καθένας απύ αυτά και θα καταστήσει δυνατή τη μεταφορά των αποτελεσμάτων που μπορούν να προκαλέσουν τη δημιουργία οικονομιών στο επίπεδο της εθνικής υλοποίησης. Στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η κοινοτική δράση διεξάγεται μέσα απύ θεσμικές συμβάσεις και ενθαρρύνοντας την κινητικότητα ιδίως των σπουδαστών, της οποίας ο αντίκτυπος στα πανεπιστήμια και το αυξανόμενο ενδιαφέρον που οι εθνικές και τοπικές αρχές επιδεικνύουν γι' αυτήν - ιδίως μέσω της έγκρισης σημαντικών συγχρηματοδοτήσεων - συνηγορούν για τον κινητήριο ρόλο στην εξέλιξη του πανεπιστημιακού συστήματος και για την ανάγκη που έχουν τα κράτη μέλη να μπορούν να προσφεύγουν σε νέους διπλωματούχους που έχουν άμεση εμπειρία από άλλη χώρα της Κοινότητας. Αλλά οι προτεινόμενες δράσεις στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης υλοποιούν επίσης μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση με στόχο να εμπλακεί το σύνολο των ακαδημαϊκών αρχών στη διακρατική συνεργασία. Η προσέγγιση αυτή θα επιτρέψει τη δημιουργία οικονομιών κλίμακας, την προσαύξηση των ωφελημάτων από μια εκπαίδευση με ευρωπαϊκή διάσταση για όλους τους σπουδαστές και θα συμβάλει στη διαφάνεια και αναγνώριση των πτυχίων, στοιχείο θεμελιώδους σημασίας για την οριστική πραγμάτωση της ελευθερίας της κυκλοφορίας των προσώπων. Στον τομέα της σχολικής εκπαίδευσης, το ζητούμενο είναι να απαντηθούν οι ανάγκες διακρατικής συνεργασίας στον τομέα αυτό. Οι επενδύσεις που απαιτούνται λόγω αυτών των αναγκών είναι τόσο σημαντικές που η κοινοτική δράση, χάρη στην ικανότητα διάδοσης και παρακίνησης για καινοτομίες και την πραγματοποίηση οικονομιών χάρη στην καλύτερη χρησιμοποίηση τα>ν πύρων - ιδίως για το παιδαγωγικύ υλικύ και τις μεθόδους - θα αποφέρει σημαντική συνεισφορά στα διάφορα συστήματα. Οι υλοποιούμενες δραστηριότητες αφορούν συγκεκριμένες ενέργειες, άμεσα συνδεδεμένες με τις ανάγκες των σχολείων και οι οποίες καταλήγουν σε μεταδόσιμα προϊόντα- μπορούμε να αναμένουμε σημαντικά αποτελέσματα απύ τις δράσεις αυτές παρά τους μέτριους οικονομικούς πύρους. Τέλος, πρέπει να υπογραμμίσουμε ύτι η κοινοτική δράση στον τομέα της εκπαίδευσης συμβάλλει έντονα στη διαφάνεια της κοινοτικής δράσης και στη συγκεκριμενοποίηση του ρύλου του ευρωπαϊκού οικοδομήματος στη σκέψη ύλων των πολιτών. Πράγματι, η εκπαίδευση είναι ένας τομέας που αγγίζει όλους τους πολίτες, βρίσκεται συχνά στην καρδιά των κοινωνικών συζητήσεων που ενδιαφέρουν σε μεγάλο βαθμό την κοινή γνώμη και αφορούν το μέλλον των ανθρώπων, των οικογενειών τους και των κρατών μελών. Απευθυνόμενες στα παιδιά, τους νέους, τους σπουδάζοντες ενήλικες και τους καθηγητές τους, οι κοινοτικές δράσεις στον τομέα της εκπαίδευσης είναι ένας σημαντικός μοχλύς για τη συνειδητοποίηση του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι, για τη διαμύρφωση "πεφωτισμένων" συμπεριφορών και την καλλιέργεια του αισθήματος στον πολίτη ύτι ανήκει στην Ευρώπη καθώς και για την προσχώρηση στις θεμελιώδεις αξίες που εμπνέουν τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινύτητας. 9. 3 Παρακολούθηση και αξιολόγηση της δράσης Υπύ την αρμοδιύτητα μιας νέας μονάδας που είναι επιφορτισμένη με τη συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και τη διαρκή αξιολύγηση του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ, συγκροτήθηκε μια ομάδα εργασίας στις αρχές του 1996 για να διασφαλίσει την παρακολούθηση και αξιολύγηση του προγράμματος. Η ομάδα συνέταξε μια πρώτη έκθεση ^ για τη λειτουργία του προγράμματος κατά τα δύο πρώτα χρόνια της υλοποίησης του, καθώς και μεθοδολογικά έγγραφα σχετικά με την αξιολόγηση σε μεγαλύτερο βάθος. 9. 3. 1 Παρακολούθηση Η συνεχής παρακολούθηση του προγράμματος εξασφαλίζεται από τη στιγμή της έναρξης της υλοποίησης του, το 1995. Βασίζεται σε πληροφορίες που διαθέτει απευθείας ή Επιτροπή (δεδομένα που προέρχονται από σχέδια που υποστηρίζονται από τα σκέλη της δράσης των οποίων η διαχείριση γίνεται κεντρικά) και σε πληροφορίες που της διαβιβάζονται από τα εθνικά γραφεία στο πλαίσιο της αποκεντρωμένης διαχείρισης ορισμένων από τα σκέλη της δράσης. Χάρη σε αυτά τα πληροφοριακά στοιχεία, έχει συνταχθεί μια πρώτη έκθεση παρακολούθησης της υλοποίησης του προγράμματος που ανακεφαλαιώνει τα δύο χρόνια της ύπαρξης του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ και αποτελεί τη βάση αυτής της πρύτασης αναθεώρησης. 9. 3. 2 Δείκτες απόδοσης Ενδεικτικά, μπορούμε να επισημάνουμε ορισμένους από τους ακόλουθους δείκτες απόδοσης στο πλαίσιο της παρακολούθησης του προγράμματος: 9. 3. 2. 1 Δείκτες παραγόμενου αποτελέσματος Ποσοτικοί Κεφάλαιο 1 - Τριτοβάθμια εκπαίδευση Δράση 1 : Ευρωπαϊκή διάσταση των πανεπιστημίων αριθμός σχολών, φοιτητών και εκπαιδευτικών που συμμετέχουν- αριθμητικά στοιχεία για τις ροές σπουδαστών και εκπαιδευτικών προς και από όλα τα κράτη μέλη και σε συνάρτηση με τις διάφορες επιστήμες· αριθμύς προγραμμάτων σπουδών, κατανομή ανά επιστήμη, ιδίως στους πιο σύγχρονους τομείς σπουδών· γεωγραφική κατανομή τους και αριθμύς εντατικών προγραμμάτων που έχουν διοργανωθεί απύ κοινού με άλλα εκπαιδευτικά ιδρύματα, ιδίως στους πιο σύγχρονους τομείς σπουδών· αριθμός, χαρακτήρας και γεωγραφική κατανομή σχολών/τμημάτων, ακαδημαϊκών ενώσεων και άλλων οργανισμών που συμμετέχουν στα θεματικά δίκτυα ή είναι συνδεδεμένοι με αυτά- Δράση 2: Σπουδαστική κινητικότητα αριθμός υποτροφιών που χορηγούνται από το κράτος μέλος και ανά περιφέρεια, ανά συμμετέχον εκπαιδευτικά ίδρυμα, ανά φύλο, ανά επιστήμη κ. τ. λ. αριθμύς σπουδαστών που δεν μπύρεσαν να συμμετάσχουν στην κινητικύτητα λύγω έλλειψης των αναγκαίων πύρων- μέσο ύψος της υποτροφίας· Κεφάλαιο II - Σχολική εκπαίδευση Δράση 1 : Σχολικές συμπράξεις/ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά σχέδια αριθμός σχολείων που συμμετέχουν στις σχολικές συμπράξεις (ανά χώρα, περιφέρεια, σχολικό τομέα κ. τ. λ. )· αριθμύς εκπαιδευτικών που συμμετέχουν σε ανταλλαγές και περιύδυυς πρακτικής άσκησης (ανά χώρα, περιφέρεια, σχολικό τομέα κ. τ. λ. )· αριθμύς επικεφαλής εκπαιδευτικών ιδρυμάτων που πραγματοποίησαν επισκέψεις μελέτης στο εξωτερικά (ανά χώρα, περιφέρεια, σχολικό τομέα κ. τ. λ. )· Δράση 2: Διαπολιτισμική εκπαίδευση αριθμός σχολείων που έχουν ενσωματώσει στοιχεία διαπολιτισμικής εκπαίδευσης· αριθμύς και χαρακτήρας των οργανισμών που συμμετέχουν σε διαπολιτισμικά σχέδια (ανά χώρα, είδος εκπαιδευτικού ιδρύματος, χαρακτηριστικά περιφερειών και εμπλεκύμενες τοπικές αρχές κ. τ. λ. )· Δράση 3: Συνεχής κατάρτιση του εκπαιδευτικού προσωπικού αριθμός οργανισμών που συμμετέχουν στα διακρατικά σχέδια με σκοπό τη συνεχή κατάρτιση του εκπαιδευτικού προσωπικού (ανά χώρα, περιφέρεια, σχολικό τομέα κ. τ. λ. )· αριθμός μελών του εκπαιδευτικού προσωπικού που ωφελήθηκε από τα μαθήματα συνεχούς κατάρτισης που δημιουργήθηκαν χάρη στα διακρατικά σχέδια (ανά χώρα, περιοχή, σχολικά τομέα, επαγγελματικά χαρακτηριστικά ως πολλαπλασιαστικός παράγοντας κ. τ. λ. )· Κεφάλαιο III - Εγκάρσιες δράσεις Δράση 1 : Προώθηση των γλωσσικών γνώσεων φάσμα των γλωσσών που αποτελούν τους στόχους των διαφόρων μέτρων στο πλαίσιο της δράσης, ιδίως ως δείκτης των αποτελεσμάτων της δράσης για την εκμάθηση λιγύτερο διαδεδομένων γλωσσών- αριθμύς συμμετεχύντων οργανισμών στα ευρωπαϊκά προγράμματα συνεργασίας που αφορούν την αρχική και συνεχή κατάρτιση των καθηγητών γλωσσών (ανά χώρα, περιφέρεια, διδασκόμενη γλώσσα, εκπαιδευτικό τομέα, αρχική/συνεχή κατάρτιση κ. τ. λ. )· αριθμός και κατανομή κύκλων μαθημάτων, εκπαιδευτών και (μελλοντικών) καθηγητών στους οποίους απευθύνονται τα ευρωπαϊκά προγράμματα συνεργασίας· αριθμός εκπαιδευτικών που επωφελούνται από περιόδους πρακτικής άσκησης στη συνεχή κατάρτιση (ανά χώρα, περιφέρεια, σχολικό τομέα, % κατηγορία χαρακτηριστικά ως πολλαπλασιαστικύς παράγοντας κ. τ. λ. )· εκπαιδευτικού, διδασκύμενη γλώσσα, επαγγελματικά αριθμύς βοηθών, διάρκεια περιύδων άσκησης, είδος ιδρύματος υποδοχής· αριθμύς και πρυσανατολισμύς κοινών εκπαιδευτικών σχεδίων και αριθμύς και είδος συμμετεχύντων ιδρυμάτων· αριθμύς νέων που συμμετέχουν στα κοινά εκπαιδευτικά σχέδια (ανά χώρα, περιφέρεια, είδος ιδρύματος κ. τ. λ. )· Δράση 2: Ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση αριθμός οργανισμών που συμμετέχουν σε συμπράξεις ή έχουν σχέση σύνδεσης με αυτές (ανά χώρα, είδος ιδρύματος, στοχευόμενο εκπαιδευτικό τομέα κ. τ. λ. )· αριθμύς, είδος, ποιύτητα και εμβέλεια αποτελεσμάτων/προϊάντων που παράγουν οι συμπράξεις και τα σχέδια επιτήρησης- αριθμύς ατύμων που επωφελούνται απύ τα μαθήματα κατάρτισης για την ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση ή μέσω αυτής, χάρη στα σχέδια του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ εκπαιδευτικοί, προσωπικά (μαθητές, στελέχωσης κ. τ. λ. )· Δράση 3: Ανταλλαγές πληροφοριών και εμπειριών αριθμός δικαιούχων επισκέψεων μελέτης Arion· αριθμύς και είδος συμμετεχύντων οργανισμών στα σχέδια με αντικείμενο την εκπαίδευση ενηλίκων (ανά χώρα, είδος ιδρύματος, χαρακτηριστικά εμπλεκύμενων περιοχών και τοπικών αρχών, κ. τ. λ. )· αριθμύς υποστηριζύμενων εκπαιδευτικά τομέα κ. τ. λ. )· εκπαιδευτικών ενώσεων (ανά χώρα, Ποιοτικοί Κεφάλαιο Ι - Τριτοβάθμια εκπαίδευση Δράση 1: Ευρωπαϊκή διάσταση των πανεπιστημίων επίπεδο ικανοποίησης των σπουδαστών, των διδασκόντων, των προέδρων των πανεπιστημίων, των διοικητικών· βαθμός πραγματικής ένταξης της ευρωπαϊκής συνεργασίας στο ίδρυμα (εμπλοκή των διευθυνόντων· επίπεδο αρμοδιότητας για τα ευρωπαϊκά θέματα μέσα στη διοίκηση· παρακολούθηση της υλοποίησης της πολιτικής δέσμευσης του ιδρύματος σε θέματα ευρωπαϊκής συνεργασίας· αναλυτική κατανομή της ευρωπαϊκής συνεργασίας στο επίπεδο των οργάνων λήψης αποφάσεων του ιδρύματος)· καταμερισμύς και ποιύτητα των πολιτιστικο-κοινωνικο-υικονομικών μαθημάτων για τα άλλα κράτη μέλη· 4οο καταμερισμύς και ποιύτητα των διδακτικών ενοτήτων για την ευρίοπαϊκή ολοκλήρωση- καταμερισμύς και ποιύτητα των συγκριτικών μαθημάτων ανάλογα με τις διδασκόμενες επιστήμες· ποιύτητα και γλωσσικύς καταμερισμύς των μαθημάτων γλωσσών που παρέχονται σε σπουδαστές και εκπαιδευτικούς· αριθμύς, χαρακτήρας, ποιύτητα και εμβέλεια των σχεδίων που αναλαμβάνονται στα πλαίσια των θεματικών δικτύων- Δράση 2: Σπουδαστική κινητικύτητα επίπεδο ικανοποίησης των σπουδαστών σχετικά με τις υποτροφίες- επίπεδο ικανοποίησης που αφορά τη χρησιμοποίηση του όρου "σπουδαστής Erasmus" για τους σπουδαστές που συμμετέχουν σε εγκεκριμένες δραστηριότητες κινητικότητας αλλά χωρίς να διαθέτουν υποτροφία Erasmus- Κεφάλαιο II - Σχολική εκπαίδευση Δράση 1 : Σχολικές συμπράξεις/ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά σχέδια ποιότητα των σχολικών δραστηριοτήτων που συνδέονται με την εισαγωγή της ευρωπαϊκής διάστασης στις σπουδές- φύση και ποιότητα άλλων αποτελεσμάτων/προϊόντων που απορρέουν από τα ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά σχέδια- φύση και καταλληλύτητα των στοιχείων κινητικύτητας σε σχέση με τους σκοπούς και τις ανάγκες των συμπράξεων- Δράση 2: Διαπολιτισμική εκπαίδευση συμμετοχή των οργανισμών που δραστηριοποιούνται στους στοχευύμενους διαπολιτισμικούς τομείς και χαρακτήρας των συμπράξεων μεταξύ σχολείων, της τοπικής αυτοδιοίκησης και των οργανισμών αυτών- καταλληλύτητα των προϊόντων που προήλθαν απύ τα διαπολιτισμικά σχέδια- Δράση 3: Συνεχής κατάρτιση του εκπαιδευτικού προσωπικού καταλληλύτητα και θεματικύς και γεωγραφικύς καταμερισμύς των μαθημάτων συνεχούς κατάρτισης που προήλθαν από τα διακρατικά σχέδια, καθώς και του σχετικού παιδαγωγικού υλικού- Κεφάλαιο III Εγκάρσιες δράσεις Δράση 1 : Προώθηση των γλωσσικών γνώσεων <U>7 καταλληλότητα, κατανομή ανά γλώσσα-στόχο και ανά θέμα των κύκλων αρχικής και συνεχούς κατάρτισης και των άλλων προϊύντων που προήλθαν απύ τα ευρωπαϊκά προγράμματα συνεργασίας· καινοτομικές επενέργειες απύ τα σχέδια του Lingua για τους βοηθούς· καταμερισμύς και καταλληλύτητα των προϊύντων γλωσσικής εκμάθησης και αξιολύγησης των γλωσσικών γνώσεων· Δράση 2: Ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση διαφοροποίηση των προσεγγίσεων που βασίζονται στην ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση- εξέλιξη των προσεγγίσεων που βασίζονται στην ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση στις άλλες δραστηριύτητες που υποστηρίζονται στο πλαίσιο του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ (Erasmus, Comenius, Lingua, εκπαίδευση ενηλίκων κ. τ. λ. )· Δράση 3: Ανταλλαγές πληροφοριών και εμπειριών ποιύτητα και καταλληλύτητα των διακρατικών δραστηριοτήτων που υποστηρίζονται στο πλαίσιο της δράσης 3. 1 (συγκριτικές αναλύσεις, ειδικών, διασκέψεις, σεμινάρια, επισκέψεις μελέτης, ανταλλαγές δοκιμαστικά σχέδια)· καταλληλύτητα, έκταση και εγκυρύτητα των συγκριτικών δεδομένων και των αναλύσεων που παρέχονται και ανταλλάσσονται στο δίκτυο Eurydice- ποιύτητα και καταλληλύτητα των αποτελεσμάτων των σχεδίων με αντικείμενο την εκπαίδευση των ενηλίκων· καταλληλύτητα και έκταση των δραστηριοτήτων πληροφύρησης των εθνικών γραφείων· καταλληλύτητα και ποιύτητα των δραστηριοτήτων που διεξάγονται απύ τις ενώσεις χάρη στην υποστήριξη του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Δείκτες που αφορούν όλα τα κεφάλαια σπουδαστών και ποιύτητα της αντιμετώπισης των απαιτήσεων διδασκύντων με ειδικές ανάγκες που συμμετέχουν στις δραστηριάτητες του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ· βαθμύς και χαρακτήρας της συνεκτίμησης της αρχής της ισύτητας ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών σε ύ,τι αφορά τη συμμετοχή στις δραστηριύτητες του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ· βαθμύς ικανοποίησης απύ τις διοικητικές προσεγγίσεις και τους μηχανισμούς για την υλοποίηση των δράσεων σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας μεταξύ εθνικών γραφείων· βαθμύς ικανοποίησης που αφορά τα χορηγούμενα ποσά· χαρακτήρας και βαθμύς αλληλεπίδρασης μεταξύ των διαφύρων δράσεων του προγράμματος· Λα διαφορές χαρακτηριστικών των μέτρων του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ σε σχέση, ανάλογα με την περίπτωση, με τα αντίστοιχα μέτρα που έχουν αναληφθεί σε εθνικά επίπεδο- βαθμύς αποτελεσματικύτητας των μεθύδων διάδοσης των αποτελεσμάτων των σχεδίων και άλλων δραστηριοτήτων. 9. 3. 2. 2 Δείκτες αντίκτυπου Κεφάλαιο Ι - Τριτοβάθμια εκπαίδευση Δράση 1 : Ευρωπαϊκή διάσταση των πανεπιστημίων συνέπειες απύ τη θεσμική σύμβαση ή τις εργασίες των θεματικών δικτύων, οι οποίες τείνουν να βελτιώνουν την ποιύτητα της παρεχύμενης διδασκαλίας· ιδρύματα διαθεσιμύτητα των προσφερθεισών υπηρεσιών απύ τα γλωσσική (προσανατολισμύς, στέγαση, διοικητικές διευκολύνσεις, προετοιμασία των σπουδαστών σε ύλες τις γλώσσες, παρακολούθηση και επανένταξη, διαδικασίες αναγνώρισης των ακαδημαϊκών τίτλων κ. τ. λ. )· κεφάλαια συμπληρωματικά των κοινοτικών πόρων- μέτρα που ελήφθησαν για τη συνέχιση των δραστηριοτήτων μετά τη λήξη της κοινοτικής χρηματοδότησης- Δράση 2: Σπουδαστική κινητικότητα επίπεδο κεφαλαίων που συμπληρώνουν τους κοινοτικούς πόρους και πηγές χρηματοδύτησης· βαθμύς και χαρακτήρας του αντίκτυπου στους σπουδαστές απύ ακαδημαϊκής πλευράς και απύ πλευράς ένταξης τους στον κύσμο της εργασίας· Κεφάλαιο II - Σχολική εκπαίδευση Δράση 1 : Σχολικές συμπράξεις/ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά σχέδια εμβέλεια και φύση των αλλαγών που επέρχονται στα σχολικά ιδρύματα λύγω της ενσωμάτωσης της ευρωπαϊκής διάστασης στο σχολικά πρύγραμμα, στις μεθύδους εργασίας, στις σχέσεις εκπαιδευτικών/μαθητών, στις παιδαγωγικές προσεγγίσεις, στη συνεργασία μεταξύ σχολικών μαθημάτων, κ. τ. λ. · ενίσχυση των δεσμών μεταξύ σχολείου και του τοπικού περιβάλλοντος (άλλα σχολεία της περιοχής, επιχειρήσεις κ. τ. λ. ) Δράση 2: Διαπολιτισμική εκπαίδευση μέτρα που λαμβάνονται για να συμπεριληφθούν τα διαπολιτισμικά στοιχεία στα σχολικά προγράμματα καθώς και στην αρχική και συνεχή εκπαίδευση των διδασκύντων και άλλων κατηγοριών εκπαιδευτικού προσωπικού· 4&> νομοθετικές ή διοικητικές διατάξεις που ευνοούν τη διαπολιτισμική εκπαίδευση και οι οποίες θεσπίζονται μετά τη δράση- Δράση 3: Συνεχής κατάρτιση του εκπαιδευτικού προσωπικού φύση και βαθμύς της βελτίωσης των γνίόσεων των εκπαιδευτικού προσωπικού που έχει συμμετάσχει στα μαθήματα συνεχούς κατάρτισης· αναγνώριση των περιύδων συνεχούς κατάρτισης που πραγματοποιείται εντός της δράσης (ένταξη των μαθημάτων στο εθνικό πρόγραμμα μετεκπαιδεύσεων, επαγγελματική αναγνώριση σε ατομικό επίπεδο των συμμετεχόντων κ. τ. λ. ). Κεφάλαιο III Εγκάρσιες δράσεις Δράση 1 : Προώθηση των γλωσσικών γνώσεων τροποποιήσεις στη μεθοδολογία και το περιεχόμενο των μαθημάτων για την ανανέωση των γνώσεων των καθηγητών γλωσσών, ως απόρροια της διακρατικής συνεργασίας· φύση και βαθμός της βελτίωσης των γνώσεων του εκπαιδευτικού προσωπικού που έχει συμμετάσχει στα μαθήματα συνεχούς κατάρτισης· βαθμύς βελτίωσης των γνώσεων και της παροχής κινήτρων για την εκμάθηση μιας γλώσσας, στο πλαίσιο των κοινών εκπαιδευτικών σχεδίων· επενέργειες της δράσης Lingua στην καινοτομία και διαφοροποίηση της εκμάθησης γλωσσών, ιδίως σε ύ,τι αφορά την κατάσταση των λιγότερο διαδεδομένων γλωσσών Δράση 2: Ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση διαφοροποίηση της χρησιμοποίησης των προσεγγίσεων που βασίζονται στην ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση (είδη ιδρυμάτων, επιστήμες και εκπαιδευόμενοι)· συνεκτίμηση των παιδαγωγικών αναγκών και της "φιλικότητας" για τη δημιουργία προϊύντων εκπαιδευτικού λογισμικού στην Ευρώπη- προσπάθειες που πραγματοποιήθηκαν για την αναγνώριση των προσύντων που αποκτήθηκαν μέσω της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, σε εθνικά και ευρωπαϊκύ επίπεδο- έκταση και ένταση της χρησιμοποίησης υπηρεσιών ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης στην Ευρώπη. Δράση 3: Ανταλλαγές πληροφοριών και εμπειριών βελτίωση των μηχανισμών σε θέματα εκπαίδευσης στο επίπεδο των συμμετεχουσών χωρών, χάρη στην ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών που προβλέπονται στα σκέλη 1 έως 3 της δράσης 3- ήυΗ βελτίο>ση των μηχανισμών σε θέματα αναγνώρισης των ακαδημαϊκών τίτλων ως απύρροια της συνεργασίας των εθνικών κέντρων στα πλαίσια του σκέλους 4 της δράσης 3· διαφοροποίηση της προσφοράς της εκπαίδευσης για ενήλικες, χάρη στην ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών σε ευρωπαϊκά επίπεδο· βαθμύς αποτελεσματικύτητας και των ευαισθητοποίησης σε ύ,τι αφορά τον αριθμό και την ποικιλομορφία του ενδιαφέροντος που εκδηλώθηκε από την εκπαιδευτική κοινότητα για την ευρωπαϊκή συνεργασία. πληροφύρησης μέτρων 9. 3. 3 Αξιολόγηση Μια πρώτη έκθεση συντάχθηκε στα τέλη του 1996, σύμφωνα με την προαναφερόμενη κοινή δήλωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής. Περιλαμβάνει μια πρώτη ανάλυση των δύο πρώτων ετών λειτουργίας του προγράμματος, με σκοπό να συνοδεύσει την πρόταση απόφασης που τροποποιεί την απόφαση με την οποία θεσπίζεται το πρύγραμμα. Τα αποτελέσματα που εντοπίζονται στην έκθεση αυτή αναφέρονται συνοπτικά στη συνέχεια του παρύντος εγγράφου. Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 8 της απάφασης με την οποία θεσπίζεται το πρύγραμμα, η Επιτροπή εξασφαλίζει σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, την παρακολούθηση και περιοδική αξιολύγηση του προγράμματος, ώστε αυτό να αναπροσαρμοστεί, αν χρειάζεται, ανάλογα με τις ανάγκες που μπορεί να εμφανιστούν κατά την εκτέλεση του. Θα υποβάλει το αργότερο μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 1998, μια ενδιάμεση έκθεση για τη φάση εκκίνησης και, το αργότερο στις 30 Σεπτεμβρίου 2000, μια τελική έκθεση για την υλοποίηση του προγράμματος. Για την υλοποίηση αυτής της διαδικασίας παρακολούθησης και αξιολόγησης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγκάλεσε την επιτροπή του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ, κατά τη συνεδρίαση της 18-19 Νοεμβρίου 1996 και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 4(3) της απόφασης, για την προβλεπόμενη μεθοδολογική προσέγγιση. Οι μηχανισμοί αξιολόγησης εξετάστηκαν κατά πιο εμπεριστατωμένο τρόπο κατά τη συνεδρίαση της επιτροπής στις 28-29 Ιανουαρίου 1997. Αποτίμηση των αποτελεσμάτων Η ανάλυση των δύο πρώτων ετών του προγράμματος επέτρεψε να συναχθούν πολλά και σημαντικά συγκεκριμένα αποτελέσματα χάρη στις χορηγούμενες ενισχύσεις. Η ανάλυση αυτή αποτελεί το αντικείμενο της έκθεσης που υπέβαλε η Επιτροπή συνοδεύοντας την πρόταση της για απόφαση που τροποποιεί την απύφαση με την οποία θεσπίστηκε το πρύγραμμα. Εν κατακλείδι, διαπιστώνουμε ύτι ήδη για το σύντομο συγκριτικά χρονικό διάστημα που μεσολάβησε από την εκκίνηση του προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ, το πρόγραμμα οδήγησε σε αύξηση της κινητικότητας και σε εντατικοποίηση και βελτίωση της ποιότητας της ευρωπαϊκής συνεργασίας, ιδίως σε τομείς, ύπως η σχολική εκπαίδευση, η εκπαίδευση ενηλίκων και η ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση, τομείς που στο παρελθύν είχαν μικρή παράδοση στη διακρατική συνεργασία. Παρακινεί εξάλλου τα εκπαιδευτικά ιδρύματα να υιοθετήσουν μια περισσότερο στρατηγική προσέγγιση της ευρωπαϊκής συνεργασίας και να της δώσουν μια σημαντικύτερη θέση απύ αυτήν που κατείχε πριν, στα εκπαιδευτικά αναπτυξιακά προγράμματα. Το πρύγραμμα ΣΩΚΡΑΤΗΣ ειδικότερα: \ρ$ • συνέβαλε ουσιαστικά στην κινητικότητα των σπουδαστών, των νέων και του εκπαιδευτικού προσωπικού, τόσο σε ό,τι αφορά τον όγκο των ανταλλαγών όσο και την ποιότητα του οργανωτικού πλαισίου τους· έδωσε κίνητρα για ευρεία και εντατική συνεργασία μεταξύ εκπαιδευτικών ιδρυμάτων σε διάφορες συμμετέχουσες χώρες· • • συνέβαλε αισθητά στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής διάστασης σε πολλούς εκπαιδευτικούς κλάδους, ιδίως με τη βοήθεια μέτρων για την αρχική και συνεχή κατάρτιση των διδασκόντων· έδωσε νέα ώθηση στην ακαδημαϊκή αναγνώριση περιόδων σπουδών που πραγματοποιήθηκαν στο εξωτερικύ και των προσύντων που αποκτήθηκαν κατά τη διάρκεια αυτών των περιύδων. Στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, το ευρωπαϊκά σύστημα ακαδημαϊκών μονάδων μεταφερόμενων σε όλη την Κοινότητα (ECTS), που στέφθηκε με επιτυχία, βρίσκεται στο στάδιο της επέκτασης σε περισσότερα απύ 1. 000 ιδρύματα και το πρύγραμμα χορηγεί ενίσχυση κατά προτεραιύτητά στα σχέδια που προσεγγίζουν το πρύβλημα της αναγνώρισης των προσύντων στον τομέα της εκπαίδευσης των ενηλίκων και εκείνων που αποκτήθηκαν μέσω της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης· • • συνέχισε να σημειώνει πρύοδο σε ύ,τι αφορά την προώθηση της διδασκαλίας και της εκμάθησης των λιγότερο διαδεδομένων και διδασκόμενων γλωσσών στην Ένωση, ειδικύτερα στο τμήμα Lingua του προγράμματος αλλά και στα πλαίσια του Erasmus- αποτέλεσε το επίκεντρο για ευρύτερη χρήση της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και των νέων τεχνολογιών σε διάφορους εκπαιδευτικούς κλάδους και συνετέλεσε στο να λαμβάνονται καλύτερα υπόψη οι παιδαγωγικές ανάγκες για την παραγωγή εκπαιδευτικού λογισμικού και τη διαμόρφωση προσεγγίσεων στον τομέα των πολυμέσων· • οδήγησε την παραγωγή διδακτικού υλικού, προγραμμάτων σπουδών και κατάρτισης και άλλων παιδαγωγικών προϊόντων ευρέος και ποικίλου φάσματος- • προσέφερε νέες ευκαιρίες για την αύξηση των ανταλλαγών γνώσεων και εμπειριών, βοηθώντας έτσι στη διάδοση της εμπειρογνωμοσύνης και ενθαρρύνοντας τη διαδικασία της εισαγωγής της καινοτομίας στις συμμετέχουσες χώρες· • λειτούργησε κατά τρόπο ώστε τα οφέλη να αποτελέσουν κοινό κτήμα του συνόλου των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων για τα οποία η συμμετοχή στην ευρωπαϊκή συνεργασία θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη λόγω της γεωγραφικής και/ή οικονομικής τους κατάστασης· • προετοίμασε το έδαφος για να επωφεληθούν και οι συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης καθώς επίσης και η Κύπρος. Παρά τα ισχνά, σχετικά, κεφάλαια που επενδύθηκαν, το καταλυτικό τους αποτέλεσμα φάνηκε από τις συμπληρωματικές χρηματοδοτήσεις που προήλθαν απύ τα κράτη μέλη, τις περιφέρειες και τα διάφορα εκπαιδευτικά ιδρύματα, χάρη στις οποίες κατέστη δυνατά να προσεγγισθεί ένα πολύ μεγάλο κοινά. Απύ ποσοτικής πλευράς, χάρη στις κοινοτικές ενισχύσεις υποστηρίχθηκε μεγάλος αριθμύς δραστηριοτήτων, και συγκεκριμένα: Κινητικότητα και ανταλλαγές /U υποτροφίες κινητικότητας που έδωσαν τη δυνατότητα σε 316. 000 σπουδαστές της και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αναγνωρισμένη περίοδο σπουδών σε άλλο κράτος μέλος· να πραγματοποιήσουν μια ολοκληρωμένη εκπαιδευτικές αποστολές στο εξωτερικό για 26. 000 περίπου καθηγητές και υπεύθυνους τμημάτων- πάνω από 80. 000 νέους που συμμετέχουν σε κοινά εκπαιδευτικά σχέδια και ανταλλαγές με σκοπό να τους δοθούν κίνητρα για να επικοινωνήσουν σε άλλες γλώσσες της Ένωσης· πάνω από 16. 000 συμμετέχοντες σε ευρωπαϊκά μαθήματα συνεχούς κατάρτισης για τους καθηγητές γλωσσών. Δίκτυα συνεργασίας • προγράμματα διαπανεπιστημιακής συνεργασίας, στα οποία συμμετέχουν πάνω από 1. 800 ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε όλη την Κοινότητα- • μεγάλα θεματικά δίκτυα που έχουν ως προορισμό την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής διάστασης σε μεγάλο φάσμα επιστημών και τομέων ειδικού ενδιαφέροντος στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με τη συμμετοχή πάνω από 70 φορέων στο καθένα καθώς και 85 ευρωπαϊκών ενώσεων οννολικά από την ακαδημαϊκή κοινότητα- • πολυμερείς συμπράξεις μεταξύ σχολικών ιδρυμάτων, με τη συμμετοχή 5. 000 σχολείων στο σύνολο των κρατών μελών της Κοινότητας· • περίπου κοινά εκπαιδευτικά σχέδια που έχουν ως προορισμύ την ενθάρρυνση παροχής κινήτρων στους νέους για να μάθουν τις γλώσσες της ΕΕ· • πάνω από 600 διακρατικά σχέδια, με τη συμμετοχή 2. 700 φορέων, που έχουν ως σκοπύ τη βελτίωση της συνεργασίας στους τομείς της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, της εκπαίδευσης για ενήλικες, της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, της εκμάθησης γλωσσώνmi της αρχικής και συνεχούς κατάρτισης των διδασκόντων. Η ανάλυση των δύο πρώτων ετών λειτουργίας του προγράμματος επέτρεψε επίσης τον προσδιορισμύ εκείνων των πτυχών των αποτελεσμάτων που αφορούν τη σχέση κύστους- αποτελεσματικύτητας των διαφύρων μέτρων. Οι πτυχές αυτές έχουν ενσωματωθεί στο τμήμα 9. 1 ανωτέρω. Σε ύ,τι αφορά τη γενική χορήγηση πύρων στα διάφορα τμήματα του προγράμματος, έχει ήδη καταστεί δυνατύν κατά τη διάρκεια αυτής της περιύδου να τηρηθεί η αρχή που ορίζεται στην απύφαση, σύμφωνα με την οποία τουλάχιστον 55%, 10% και 25% των πύρων κατανέμονται αντιστοίχως στα κεφάλαια Ι, II και III. Αυτύ σημαίνει ύτι οι νέοι τομείς χρηματοδύτησης που περιλαμβάνονται στα διάφορα κεφάλαια του προγράμματος έτυχαν ευνοϊκής υποδοχής απύ τις αντίστοιχες ομάδες πληθυσμού στις οποίες απευθύνονται. 1^r ISSN 0254-1483 COM(97) 99 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 16 15 01 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-97-091-GR-C ISBN 92-78-16681-2 Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουξεμβούργο t&