title: ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΔΙΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ

eurovoc_concepts:
electrical energy
energy grid
management of resources
natural gas
security of supply
trans-European network

text: ^ •ft ύ -k -is ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 26. 03. 1997 COM(97) 125 τελικό ΑΝΛΚΟΙΝΩΣΙΙ ΤΗΣ ΓΤΙΙΎΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΛΙ ΤΟ Ι ΥΡΩΠΛΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΔΙΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΔΙΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α. Β. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΙΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ 1. 2. 3. Σπουδαιότητα των ενεργειακών διασυνδέσεων με τρίτες χώρες. Υφιστάμενη κατάσταση όσον αφορά τις διασυνδέσεις φυσικού αερίου με τρίτες χώρες. Υφιστάμενη κατάσταση όσον αφορά τις διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας με τρίτες χώρες. Γ. ΚΟΙΝΟΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΚΑΙ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΕΡΓΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΔΙΚΤΎΩΝ ΣΕ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ 4. 5. 6. 7. Προσδιορισμός έργων διευρωπαϊκών ενεργειακών δικτύων αμοιβαίου ενδιαφέροντος Προσδιορισμός έργων ενεργειακών δικτύων περιφερειακού ενδιαφέροντος. Άλλες κοινοτικές δράσεις πολιτικού χαρακτήρα. Κοινοτικές δράσεις χρηματοδοτικού χαρακτήρα. Δ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ Ι. II. III. Έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος για δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας (κατάλογος και χάρτης). Έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος για δίκτυα φυσικού αερίου (κατάλογος και χάρτης). Επισκόπηση δυνατών κοινοτικών χρηματοδοτικών παρεμβάσεων για την προώθηση ενεργειακών πολιτικών και έργων ενεργειακών δικτύων σε τρίτες χώρες. Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΔΙΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ Α. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης της Επιτροπής είναι να αναλυθούν τα κύρια στοιχεία τα οποία πρέπει να εξεταστούν όσον αφορά τις διασυνδέσεις των δικτύων φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας με τρίτες χώρες και την ανάπτυξη των εν λόγω δικτύων σε κλίμακα ευρωπαϊκής ηπείρου, λεκάνης της Μεσογείου και, όπου χρειάζεται, Κεντρικής Ασίας και Μέσης Ανατολής. Από την ανάλυση της Επιτροπής προκύπτουν τέσσερα κύρια στοιχεία: (ί) 00 (iii) (iv) υφίσταται ένα καλό αρχικό επίπεδο ενεργειακών διασυνδέσεων με τρίτες χώρες της Ευρώπης και της λεκάνης της Μεσογείου το οποίο όμως παρουσιάζει ορισμένες ελλείψεις, ιδίως στην περιοχή των Βαλκανίων και της Βαλτικής· ο προσδιορισμός έργων διευρωπαϊκών ενεργειακών δικτύων αμοιβαίου ενδιαφέροντος κοινοτικούς Προσανατολισμούς σχετικά με τα διευρωπαϊκά δίκτυα (ΔΕΔ) ενέργειας· έως τώρα έχουν προσδιορισθεί 28 έργα στα οποία συμμετέχουν τόσο κοινοτικές όσο και μη κοινοτικές χώρες- προχωρήσει σύμφωνα τους έχει με έχει ξεκινήσει ο προσδιορισμός έργων ενεργειακών δικτύων περιφερειακού ενδιαφέροντος στις τρίτες χώρες- πρόκειται ωστόσο για διαδικασία μακροπρόθεσμης συνεργασίας την οποία θα εξακολουθήσει να στηρίζει η Κοινότητα με το πρόγραμμα ενεργειακής πολιτικής SYNERGY και τα προγράμματα ενίσχυσης PHARE, TAGS και M EDA. έχει δημιουργηθεί το πλαίσιο για κοινοτικές δράσεις πολιτικού χαρακτήρα για την υλοποίηση έργων διευρωπαϊκών και περιφερειακών ενεργειακών δικτύων στις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες (συνθήκη ΕΚ, κατευθυντήριες γραμμές ΔΕΔ, Ευρωπαϊκός Χάρτης Ενέργειας, συμφωνίες σύνδεσης) και για την εφαρμογή σε αυτές τις χώρες ενεργειακών πολιτικών οι οποίες να παρουσιάζουν συνοχή (μέσω των προγραμμάτων SYNERGY KŒ. PHARE, TACIS και MEDA)· έχουν επίσης δημιουργηθεί οι κοινοτικοί μηχανισμοί χρηματοδοτικής παρέμβασης οι οποίοι χρειάζονται για να στηριχθούν i) οι μελέτες για τα έργα ΔΕΔ αμοιβαίου ενδιαφέροντος (ενίσχυση από το κονδύλι του προϋπολογισμού ΔΕΔ ενέργειας) ϋ) οι μελέτες που αφορούν τα περιφερειακά έργα ενεργειακών δικτύων στις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες (ενίσχυση από τα προγράμματα PHARE, TACIS και MEDA) και iii) σε ειδικές περιπτώσεις, η επένδυση για τα ανωτέρω έργα στις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες (ενίσχυση από το PHARE και δάνεια από την ΕΤΕπ). Ως γενικό συμπέρασμα, η Επιτροπή δεσμεύεται να χρησιμοποιήσει,το διαθέσιμο σύνολο προσανατολισμών, τα πολιτικά και χρηματοδοτικά μέσα, όπου χρειάζεται, για να στηρίξει την ανάπτυξη έργων για διευρωπαϊκά και περιφερειακά ενεργειακά δίκτυα στις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες και για τη διασύνδεση τους με τα κοινοτικά δίκτυα. Η διασύνδεση των ενεργειακών δικτύων σε ευρύτερη κλίμακα θα συμβάλει αποτελεσματικά στη βελτίωση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού, στην οικονομική και κοινωνική συνοχή και στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς· θα εξυπηρετήσει επίσης τους κοινοτικούς στόχους σε θέματα ανταγωνιστικότητας, προστασίας του περιβάλλοντος, διεύρυνσης και εξωτερικής συνεργασίας. Β. ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΕΩΝ ΜΕ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ 1 - Σπουδαιότητα των ενεργειακών διασυνδέσεων με τρίτες χώρες Η προσπάθεια ολοκλήρωσης των υποδομών μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου στην Κοινότητα πρέπει απαραιτήτως να συνοδεύεται από την ανάπτυξη συνδέσεων με τρίτες χώρες. Οι συνδέσεις αυτές ανταποκρίνονται τόσο στην αύξηση των οικονομικών συναλλαγών όσο και στην ανάγκη ενίσχυσης της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού (διαφοροποίηση των πηγών και των οδών εφοδιασμού). Άλλα στοιχεία είναι η βελτίωση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, η οποία προσφέρει καλύτερες προοπτικές για πολιτική σταθερότητα και ειρήνη, και η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς σε μια διευρυμένη Κοινότητα. Κατά μείζονα λόγο, στους τομείς των μεταφορών και των τηλεπικοινωνιών η ολοκλήρωση των ενεργειακών δικτύων είναι αλληλένδετη με το ζήτημα των εξωτερικών διασυνδέσεων. Δεν είναι δυνατόν να νοηθεί η ολοκλήρωση των δικτύων φυσικού αερίου στην Κοινότητα ανεξάρτητα από το ζήτημα των εξωτερικών διασυνδέσεων, δεδομένου ότι τα σημαντικότερα αποθέματα βρίσκονται εκτός Κοινότητας και πρέπει να συνδεθούν με τα δίκτυα εντός Κοινότητας. Οι εξωτερικές διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας επιτρέπουν μεγαλύτερη οικονομική αποδοτικότητα και καλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού. Η παρούσα ανακοίνωση επικεντρώνεται στα έργα με διευρωπαϊκή διάσταση και αμοιβαίο ενδιαφέρον για την Κοινότητα και τις τρίτες χώρες, αλλά αναφέρεται επίσης στα έργα τα οποία παρουσιάζουν μια πιο περιφερειακή διάσταση και ενδιαφέρον για δύο ή περισσότερες από τις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες. Όσον αφορά τα ενεργειακά δίκτυα, η Επιτροπή λαμβάνει σταθερά υπόψη την ανάγκη να αναζητηθούν λύσεις οι οποίες θα σέβονται το περιβάλλον βάσει εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων. 2. Υφιστάμενη κατάσταση όσον αφορά τις διασυνδέσεις φυσικού αερίου με τρίτες χώρες • Το ζήτημα της ασφάλειας του εφοδιασμού Η ανάπτυξη δικτύων φυσικού αερίου πραγματοποιείται σε μια στιγμή όπου παρουσιάζεται αύξηση της ζήτησης φυσικού αερίου και του μεριδίου του στην αγορά σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Στο σύνολο της ΕΕ, αναμένεται αύξηση του σημερινού ενεργειακού ισοζυγίου από 20% σε 26% το 2010. Ταυτοχρόνως, δεδομένου ότι η παραγωγή αερίου στην ΕΕ σημειώνει πτώση, η εξάρτηση από τις εισαγωγές από τρίτες χώρες αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά από 40% που είναι σήμερα σε 60% περίπου το 2010 και να φθάσει ίσως σε 75% το 2020. Τον Οκτώβριο 1995 η ανακοίνωση της Επιτροπής «Ευρωπαϊκή Κοινότητα: εφοδιασμός σε φυσικό αέριο και προοπτικές»1 είχε, ως στόχο, να αποτελέσει βάση συζήτησης σχετικά με τον μελλοντικό προσανατολισμό του τομέα του φυσικού αερίου στην ΕΚ και να εξετάσει το ζήτημα της ασφάλειας εφοδιασμού και τα μέτρα που πρέπει να λάβει η ΕΚ για την ενίσχυση του κατά τον επόμενο COM(95) 478 τελικό της 18ης Οκτωβρίου 1995. αιώνα. Ένα από τα συμπεράσματα της ανακοίνωσης ήταν ότι, για να διατηρηθεί η ασφάλεια του εφοδιασμού στην Κοινότητα, έχει εξαιρετική σημασία η διασύνδεση των κοινοτικών συστημάτων φυσικού αερίου καθώς και η σύνδεση τους με ορισμένες τρίτες χώρες. Στην ανακοίνωση υπογραμμίστηκε ότι ορισμένες από τις στρατηγικές διασυνδέσεις είχαν ήδη προσδιοριστεί ως έργα κοινού ενδιαφέροντος στους Προσανατολισμούς για τα ΔΕΔ ενέργειας2 και ότι η διεύρυνση του υφιστάμενου καταλόγου ώστε να περιλάβει ορισμένες συνδέσεις σωληναγωγών και ορισμένα έργα αποθήκευσης που είχαν παραλειφθεί και τα οποία προσδιορίστηκαν στην ανακοίνωση, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των πλέον ευάλωτων κρατών μελών, θα ενίσχυε περισσότερο την ασφάλεια εφοδιασμού της Κοινότητας. Στα συμπεράσματα του σχετικά με την ανωτέρω ανακοίνωση, το Συμβούλιο Ενέργειας της 7ης Μαΐου 1996 επιβεβαίωσε ότι υπάρχει ανάγκη περαιτέρω ανάπτυξης και διασύνδεσης των δικτύων φυσικού αερίου εντός της Κοινότητας και εκτός αυτής με τους εξωτερικούς προμηθευτές της και ότι για το σκοπό αυτό θα απαιτηθούν σημαντικές επενδύσεις. Σημερινή κατάσταση Η σημερινή κατάσταση όσον αφορά τις διασυνδέσεις φυσικού αερίου της Κοινότητας με τρίτες χώρες έχει ως εξής: (i) (ϋ) οι σωληναγωγοί σύνδεσης των ρωσικών κοιτασμάτων φυσικού αερίου με πολλά κράτη μέλη της Κοινότητας διασχίζουν άλλα κράτη της ΚΑΚ (Ουκρανία, Λευκορωσία, Μολδαβία) και πολλές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (Πολωνία, Σλοβακία, Τσεχία, Ρουμανία, Βουλγαρία)- το φυσικό αέριο της Αλγερίας παραδίδεται στην Ιταλία μέσω Τυνησίας (μέσω του σωληναγωγού Trans-Med) και στην Ισπανία και την Πορτογαλία μέσω Μαρόκου (μέσω του νέου σωληναγωγού Μαγκρέμπ- Ευρώπης). Το φυσικό αέριο της Αγλερίας μεταφέρεται επίσης με πλοία σε διάφορους τερματικούς σταθμούς LNG (υγροποιημένο φυσικό αέριο) που βρίσκονται στο Βέλγιο, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ισπανία· (Ni) τρεις υποβρύχιοι σωληναγωγοί συνδέουν τα νορβηγικά κοιτάσματα φυσικού αερίου της Βόρειας Θάλασσας με το Βορειοδυτικό τμήμα της ηπειρωτικής Ευρώπης και ένας τέταρτος με το Ηνωμένο Βασίλειο. Μελλοντικές προκλήσεις Όσον αφορά την Κοινότητα και λαμβάνοντας υπόψη την αύξηση της εξάρτησης από το εξωτερικό θα πρέπει, κατά την μελλοντική ανάπτυξη των δικτύων φυσικού αερίου, να επιδιωχθεί να διατηρηθεί υψηλό επίπεδο διαφοροποίηοτ^ της εξωτερικής προμήθειας φυσικού αερίου, από τις χώρες που είναι ήδη προμηθευτές και ενδεχομένως από νέες χώρες, να βελτιωθεί η ευελιξία της μεταφοράς αερίου εντός της Κοινότητας και να αυξηθεί η υπόγεια αποθήκευση. Μεσοπρόθεσμα, τα επενδυτικά προγράμματα των επιχειρήσεων φυσικού αερίου αποβλέπουν κυρίως στην αύξηση των εισαγωγών από κάθε έναν από τους υφιστάμενους προμηθευτές. Πιο μακροπρόθεσμα όμως, οι επιχειρήσεις φυσικού αερίου διερευνούν τις δυνατότητες για νέεο πηγέc προμήθειας (μέσω σωληναγωγών ή εγκαταστάσεων LNG). Υπό το πρίσμα αυτό, η εμφάνιση της Κεντρικής Ασίας και της περιοχής της Κασπίας ως νέων περιοχών παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου με ΕΕ ΕΚ αριθ. L 161 της 29. 06. 1996. σημαντικό εξαγωγικό δυναμικό προς την ευρωπαϊκή αγορά πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Θα μπορούσαν να αναπτυχθούν νέα δίκτυα μεταφοράς Ανατολής-Δύσης μεταξύ της περιοχής της Κασπίας Θάλασσας και της Ευρώπης, αρκεί να είναι εφικτά από τεχνική και οικονομική άποψη και να σέβονται το περιβάλλον. Η διεύρυνση των δυνατοτήτων εφοδιασμού σε φυσικό αέριο αιτιολογείται από την ανάγκη της Κοινότητας να διαφοροποιήσει τις πηγές εφοδιασμού και να δημιουργήσει κλίμα ανταγωνισμού μεταξύ των υφιστάμενων και των ενδεχόμενων μελλοντικών προμηθευτών, μεταξύ των οποίων είναι οι χώρες ΚΑΚ (Ρωσία, Τουρκμενιστάν, Καζακστάν και Ουζμπεκιστάν), οι γειτονικές προς την Ευρωπαϊκή Κοινότητα χώρες (Αλγερία, Νορβηγία και ενδεχομένως στο μέλλον Ιράν) καθώς και οι πλέον απομακρυσμένοι προμηθευτές φυσικού αερίου όπως η Μέση Ανατολή (Κουατάρ), η Δυτική Αφρική (Νιγηρία) και η Λατινική Αμερική. Όσον αφορά τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες γενικά εξαρτώνται από έναν εξωτερικό προμηθευτή φυσικού αερίου (Ρωσία), οι προκλήσεις για την μελλοντική ανάπτυξη δικτύων φυσικού αερίου συνδέονται πρωτίστως με την ανάγκη βελτίωσης της ασφάλειας εφοδιασμού και επιδίωξης διαφοροποίησης του εφοδιασμού. Τυπικά έργα σ'αυτές τις χώρες είναι αυτά που αφορούν τη διασύνδεση με την Δυτική Ευρώπη, τη δημιουργία χωρητικότητας υπόγειας αποθήκευσης και τη συμμετοχή σε έργα νέων σωληναγωγών παροχής φυσικού αερίου. Καθώς πολλές από αυτές τις χώρες έχουν υποβάλει υποψηφιότητα για προσχώρηση στην Ευρωπαϊκή 'Ενωση, η ασφάλεια του εφοδιασμού τους σε αέριο θα αποτελέσει κοινοτικό πρόβλημα όταν θα αποτελούν μέλη της ΕΕ. Όσον αφορά τις μεσογειακές τρίτες χώρες οι οποίες διαθέτουν ελάχιστο ή μηδενικό δυναμικό παραγωγής φυσικού αερίου, θα αποτελέσει πρόκληση η συμμετοχή τους σε περιφερειακά έργα μεταφοράς αερίου ώστε να αποκτήσουν πρόσβαση στο φυσικό αέριο που παράγεται στις γειτονικές χώρες της ίδιας περιοχής ή σε γειτονικές περιοχές. Υφιστάμενη κατάσταση όσον αφορά τις διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας με τρίτες χώρες Σημερινή κατάσταση Όσον αφορά τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, το σύστημα CENTREL (Πολωνία, Τσεχία, Σλοβακία, Ουγγαρία) συνδέθηκε συγχρονισμένα στο σύστημα UCPTE στα τέλη 1995. Το διασυνδεδεμένο δίκτυο που προέκυψε, γνωστό ως TESIS (Trans European Synchronously interconnected System), καλύπτει σήμερα το μεγαλύτερο τμήμα της ηπειρωτικής Ευρώπης, από την Πορτογαλία έως την Πολωνία και από το ηπειρωτικό τμήμα της Δανίας έως την Ιταλία. Από τον Οκτώβριο 1996, τμήμα του δικτύου της Ουκρανίας ενσωματώθηκε, σε δοκιμαστική βάση, στο δίκτυο TESIS. Αν και η Ελλάδα αποτελεί τμήμα του οργανισμού UCPTE, η σύνδεση της με το δίκτυο UCPTE έχει διακοπεί από την έναρξη της πολεμικής διαμάχης στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Η Ελβετία είναι πλήρως ενσωματωμένη στο δίκτυο UCPTE, του οποίου αποτελεί ενεργό εταίρο, και οι περισσότερες ανταλλαγές μεταξύ Γερμανίας, Γαλλίας και Ιταλίας πραγματοποιούνται μέσω του δικτύου της. Η Σλοβενία συνδέεται με το δίκτυο UCPTE από το 1975, όταν αποτελούσε ακόμη τμήμα της πρώην Γιουγκοσλαβίας, και τώρα είναι μέλος του. Η Νορβηγία αποτελεί τμήμα του διασυνδεδεμένου δικτύου NORDEL, μαζί με το νησιωτικό τμήμα της Δανίας, τη Σουηδία και τη Φινλανδία. Το δίκτυο NORDEL συνδέεται με το δίκτυο UCPTE μέσω έξι υποβρύχιων καλωδίων HV DC (δύο μεταξύ Νορβηγίας και ηπειρωτικής Δανίας, δύο μεταξύ Σουηδίας και ηπειρωτικής Δανίας, ένα μεταξύ Σουηδίας και Γερμανίας και ένα μεταξύ Δανίας και Γερμανίας). Το δίκτυο NORDEL συνδέεται επίσης με το ηλεκτρικό δίκτυο της Ρωσίας, μέσω σταθμού μετατροπής HV AC/DC/AC ο οποίος βρίσκεται στην περιοχή του St Petersburg, κοντά στα φινλανδο-ρωσικά σύνορα. Μελλοντικές προκλήσεις Οι βαλκανικές χώρες δε συνδέονται με το δίκτυο UCPTE. Η σύνδεση τους αποτελεί αντικείμενο μελετών για τον προσδιορισμό των απαιτούμενων προπαρασκευαστικών μέτρων και ενεργειών για κάθε ενδιαφερόμενη χώρα. Υφίσταται ωστόσο ένα διασυνδεδεμένο σύστημα σε περιφερειακή κλίμακα το οποίο λειτουργεί μεταξύ Αλβανίας, Βουλγαρίας, Ελλάδας και τμήματος του δικτύου της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Τα κράτη της Βαλτικής δεν είναι διασυνδεδεμένο με το σύστημα NORDEL ή το σύστημα CENTREL/UCPTE. Η διασύνδεση τους βρίσκεται υπό μελέτη στο πλαίσιο του έργου του ηλεκτρικού δακτυλίου της Βαλτικής. Κατόπιν της διασύνδεσης του συστήματος CENTREL στο δίκτυο UCPTE, διακόπηκαν προσωρινά οι υφιστάμενες προηγουμένως διασυνδέσεις με τις χώρες της ΚΑΚ. Η χρησιμοποίηση τους δημιουργεί γενικότερα προβλήματα (πώς και έως πού να γίνει διασύνδεση;) τα οποία πρέπει να απαντηθούν. Πολλές μελέτες είναι υπό εξέλιξη ή προβλέπονται, και καλύπτουν τις βασικές υποθέσεις (συγχρονισμένη σύνδεση ή σύνδεση μέσω γραμμών DC και σταθμών μετατροπής) και τις τεχνικές εγκαταστάσεις οι οποίες θα απαιτηθούν για να γίνουν δυνατές οι ανταλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των χωρών της Δυτικής, Κεντρικής και Βαλκανικής Ευρώπης αφενός, και των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης αφετέρου. Οι μεσογειακές χώρες δε συνδέονται με το δίκτυο UCPTE αλλά υφίστανται (Ισπανία-Μαρόκο) ή προβλέπονται (Ελλάδα-Τουρκία) έργα τα οποία θα επιτρέψουν τη δημιουργία των πρώτων ηλεκτρικών συνδέσεων μεταξύ της Κοινότητας και των χωρών του δυτικού και ανατολικού τμήματος της λεκάνης της Μεσογείου. ΚΟΙΝΟΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΕΡΓΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ ΣΕ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ Προσδιορισμός έργων διευρωπαϊκών ενδιαφέροντος ενεργειακών δικτύων αμοιβαίου • Προσανατολισμοί ΔΕΔ Το σύνολο Προσανατολισμών σχετικά με τα διευρωπαϊκά δίκτυα (ΔΕΔ) στον τομέα της ενέργειας3, οι οποίοι εγκρίθηκαν τον Ιούνιο 1996, καθορίζουν προτεραιότητες και τις γενικές γραμμές της κοινοτικής δράσης και προσδιορίζουν έργα κοινού ενδιαφέροντος. Με τις προτεραιότητες αναγνωρίζεται σαφώς η σημασία της εξωτερικής διάστασης και, όσον αφορά τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και τα δίκτυα φυσικού αερίου, περιλαμβάνεται σε αυτές αντιστοίχως: "η ανάπτυξη των διασυνδέσεων με τις τρίτες χώρες της Ευρώπης και της λεκάνης της Μεσογείου, οι οποίες συμβάλλουν στη βελτίωση της αξιοπιστίας και της ασφάλειας των ηλεκτρικών δικτύων της Κοινότητας ή τον εφοδιασμό της με ηλεκτρική ενέργεια" και •η αύξηση της δυναμικότητας μεταφοράς (σωληναγωγοί προσαγωγής), παραλαβής (LNG) και αποθήκευσης που είναι αναγκαία για την ικανοποίηση της ζήτησης καθώς και η διαφοροποίηση των πηγών και των σωληναγωγών παροχέτευσης του φυσικού αερίου". Σύμφωνα με τις ανωτέρω προτεραιότητες, ο κατάλογος έργων κοινού ενδιαφέροντος που προσδιορίστηκε στους προσανατολισμούς περιλαμβάνει ήδη σειρά έργων τα οποία αφορούν περιοχές ευρισκόμενες εν μέρει στο έδαφος τρίτων χωρών. Ο υφιστάμενος κατάλογος των προσανατολισμών περικλείει ωστόσο μόνο τα πλέον ώριμα έργα. Άλλα όμως έργα βρίσκονται ήδη στο στάδιο προετοιμασίας και τα πιο προχωρημένα από αυτά αποτελούν τώρα αντικείμενο νέας πρότασης της Επιτροπής4, ώστε να συμπληρωθεί ο υφιστάμενος κατάλογος. Ο διευρυμένος κατάλογος των υφιστάμενων και των νέων έργων του προσδιορισμού έργων διευρωπαϊκών ενεργειακών δικτύων. κοινού ενδιαφέροντος αποτελεί σημαντικό στάδιο Έργα ΔΕΔ αμοιβαίου ενδιαφέροντος Ο διευρυμένος κατάλογος περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων έργων, είκοσι οχτώ έργα τα οποία ενδιαφέρουν συγχρόνως την Κοινότητα και μία ή περισσότερες τρίτες χώρες. Παρόμοια £ργα ΔΕΔ τα οποία περιλαμβάνουν κοινοτικές και μη κοινοτικές χώρες, αναφέρονται εφεξής ως έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος. Κατάλογος αυτών των έργων αμοιβαίου ενδιαφέροντος περιέχεται σε παράρτημα και περιλαμβάνει: (0 11 έργα δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας αμοιβαίου ενδιαφέροντος, εκ των οποίων: • 2 έργα διασύνδεσης για την περιοχή της Μεσογείου- 3 ΕΕ ΕΚ αριθ. L 161 της 29. 06. 1996. 4 COM(96) 390 τελικό της 24. 07. 96 και κοινή θέση του Συμβουλίου της 28. 01. 97. 8 4 έργα διασύνδεσης για την ηπειρωτική Ευρώπη· 5 έργα διασύνδεσης για τη Βόρεια Ευρώπη και 17 έργα δικτύων φυσικού αερίου αμοιβαίου ενδιαφέροντος, εκ των οποίων: • 2 έργα σωληναγωγών στον άξονα της Μεσογείου· • 8 έργα σωληναγωγών στον άξονα της Ανατολικής Ευρώπης· • 2 έργα σωληναγωγών στον άξονα της Βόρειας Ευρώπης· • 5 τερματικοί σταθμοί παραλαβής LNG Δώδεκα από τα ανωτέρω είκοσι οχτώ έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος περιλαμβάνουν μία ή περισσότερες τρίτες χώρες υποψήφιες για προσχώρηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Έξι από τα ανωτέρω είκοσι οχτώ έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος περιλαμβάνουν ένα κράτος μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. 5. Προσδιορισμός ενδιαφέροντος των έργων ενεργειακών δικτύων περιφερειακού Εκτός από τον προσδιορισμό έργων ΔΕΔ αμοιβαίου ενδιαφέροντος, είναι επίσης αναγκαίο να προσδιοριστούν έργα ενεργειακών δικτύων τα οποία να. παρουσιάζουν ειδικό ενδιαφέρον για τις τρίτες χώρες τις οποίες αφορούν. Τα έργα αυτά ονομάζονται εφεξής έργα περιφερειακού ενδιαφέροντος. Ο προσδιορισμός ιδιαίτερη προσπάθεια συνεργασίας και συντονισμού μεταξύ των ενδιαφερόμενων τρίτων χωρών και με την Κοινότητα. Το πρόγραμμα ενεργειακής πολιτικής SYNERGY και τα "υποπρογράμματα· για την ενέργεια των προγραμμάτων ενίσχυσης PHARE, TACIS και MEDA αποτελούν και θα αποτελέσουν αξιόλογα μέσα. τους απαιτεί Για τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (στις οποίες περιλαμβάνονται τα κράτη της Βαλτικής) και για την ΚΑΚ. τα προγράμματα PHARE και TACIS συμβάλλουν στον προσδιορισμό έργων ενεργειακών δικτύων περιφερειακού ενδιαφέροντος, μέσω μελετών όπως η μελέτη για τη διασύνδεση των δικτύων φυσικού αερίου ή η μελέτη της ζεύξης του διευρυμένου δυτικοευρωπαϊκού ηλεκτρικής ενέργειας με αυτό των εξ ανατολών γειτόνων. συστήματος παραγωγής Η Επιτροπή διοργάνωσε, μεταξύ άλλων, δύο σημαντικές εκδηλώσεις στο πλαίσιο του προγράμματος SYNERGY: διάσκεψη στη Βουδαπέστη («Διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου Ανατολής-Δύσης», Οκτώβριος 1994) και ημερίδα στη Μπρατισλάβα («Διαμεθοριακή συνεργασία στον τομέα του φυσικού αερίου στην Ευρώπη», Απρίλιος 1996) οι οποίες ασχολήθηκαν με το ζήτημα των ενεργειακών διασυνδέσεων στην περιοχή. Πρέπει ιδίως να σημειωθεί ότι, μετά τη διάσκεψη της Μπρατισλάβας, συστήθηκε ομάδα επαφής των εμπειρογνωμόνων στο φυσικό αέριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (EU-CEEC Gas Experts Contact Group) η οποία θα ασχοληθεί και με τα διευρωπαϊκά δίκτυα φυσικού αερίου, αναλαμβάνοντας καθήκοντα όπως ο προσδιορισμός των απαιτήσεων και των προτεραιοτήτων για τη διασύνδεση. Η ομάδα πραγματοποίησε την πρώτη συνεδρίαση της τον Οκτώβριο 1996 στις Βρυξέλλες. Επίσης,οι επιχειρήσεις -παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας των -χωρών γύρω από τη Βαλτική Θάλασσα έχουν δρομολογήσει τη μεταξύ τους συνεργασία στο πλαίσιο των μελετών σχετικά με το έργο ηλεκτροδότησης του δακτυλίου της Βαλτικής. της Μαύρης Θάλασσας Η Επιτροπή έχει ξεκινήσει προσπάθεια συντονισμού για την περιοχή των Βαλκανίων, δημιουργώντας, στο πλαίσιο του Περιφερειακού Ενεργειακού Κέντρου (εγκατεστημένο στη Σόφια), την επιχειρησιακή ομάδα «Βαλκανικές διασυνδέσεις», η οποία στηρίζεται από το πρόγραμμα SYNERGY. Η ιδέα για αυτήν την επιχειρησιακή ομάδα. διατυπώθηκε στη δ\ήσκε\\ιχι της. Θεσσαλονίκης με θέμα τις ενεργειακές διασυνδέσεις στα Βαλκάνια (Οκτώβριος. 1995). JH επιχειρησιακή Ιο^άδα πραγματοποίησε την εναρκτήρια συνεδρίαση της τον Σεπτέμβριο 1996 στις Βρυξέλλες και συμφωνήθηκε να εργαστεί βάσει ετήσιου προγράμματος συλλογής δεδομένων και αξιολόγησης έργων έως το τέλος 1997, με σκοπό τον προσδιορισμό προτεραιοτήτων. Στο πλαίσιο του προγράμματος TACIS, η Επιτροπή υποστηρίζει συντονισμένη προσέγγιση για την ανάπτυξη υποδομής περιφερειακών και διευρωπαϊκών σωληναγωγών αερίου στην ΚΑΚ (Πρόγραμμα διακρατικών σωληναγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου INOGATE). για περαιτέρω Για τις χώρες της λεκάνης της Μεσογείου, σε πολλές διασκέψεις έχουν τεθεί οι βάσεις θέματα, συνεργασία συμπεριλαμβανόμενων έργων δικτύων. Στη διάσκεψη της Τεργέστης (Ιούνιος 1996), συστήθηκε ειδικό ενεργειακό φόρουμ για να δομηθεί η ενεργειακή συνεργασία, και στο ζήτημα των ενεργειακών δικτύων. Επιπλέον, το 1995, οι εταιρείες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας των μεσογειακών χωρών (από κράτη μέλη της Κοινότητας και από τρίτες χώρες) σύστησαν τη μελετητική ομάδα SYSTMED για τη συλλογή δεδομένων και την αξιολόγηση έργων με σκοπό τη διασύνδεση όλων των χωρών γύρω από τη Μεσόγειο. ενεργειακά σε Για τις τρίτες χώρες οι οποίες έχουν υποβάλει υποψηφιότητα για προσχώρηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα περισσότερα από τα έργα περιφερειακού ενδιαφέροντος τα οποία θα προσδιοριστούν βάσει του παρόντος, θα μπορούν να αποτελέσουν έργα ΔΕΔ κοινού ενδιαφέροντος όταν θα έχει ολοκληρωθεί η προσχώρηση τους. 6. Άλλες κοινοτικές δράσεις πολιτικού χαρακτήρα Πέρα από την ουσιαστική συμβολή τους στον προσδιορισμό έργων αμοιβαίου και περιφερειακού ενδιαφέροντος, η Κοινότητα θα εξακολουθήσει να ενθαρρύνει τη διασύνδεση των ενεργειακών δικτύων σε κλίμακα ευρωπαϊκής ηπείρου μέσω άλλων δράσεων πολιτικού χαρακτήρα οι οποίες αποσκοπούν στην προστασία των επενδύσεων και στην εδραίωση του δικαιώματος διέλευσης, στην εξασφάλιση πολιτικής στήριξης για ξεχωριστά έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος και στην υλοποίηση ενεργειακών πολιτικών οι οποίες να παρουσιάζουν συνοχή. • Συνθήκη για τον Χάρτη Ενέργειας συμβάλει Η αποτελεσματική υλοποίηση της Συνθήκης για τον Χάρτη Ενέργειας (ECT) θα στις συμβαλλόμενες τρίτες χώρες και στην εδραίωση του δικαιώματος διέλευσης για τα δίκτυα που διασχίζουν τις χώρες αυτές. ενεργειακών επενδύσεων εξασφάλιση στην Κατόπιν της υπογραφής της Συνθήκης για τον Χάρτη Ενέργειας και του πρωτοκόλλου του Χάρτη Ενέργειας για την ενεργειακή απόδοση και τα σχετικά περιβαλλοντικά ζητήματα στις 17 Δεκεμβρίου 1994, βρίσκεται υπό εξέλιξη η διαδικασία κύρωσης τους από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα 10 κράτη μέλη. Για να αρχίσει να ισχύει η Συνθήκη είναι απαραίτητο να κυρωθεί από 30 τουλάχιστον χώρες· εν τω μεταξύ, η Συνθήκη θα εφαρμόζεται από την πλειοψηφία των συμβαλλόμενων μερών σε προσωρινή βάση. Έχουν ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για να καθοριστούν οι «κανόνες» που θα ισχύσουν για την προεπενδυτική φάση των έργων. Η γραμματεία του Χάρτη ασχολείται, με στήριξη της Επιτροπής, με τα προκαταρκτικά μέτρα ώστε ένας μεγαλύτερος αριθμός τρίτων χωρών της Μεσογείου να προσυπογράψουν τον Χάρτη ως συνδεδεμένα μέλη. Εξασφάλιση πολιτικής στήριξης για διευρωπαϊκά έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος Η Συνθήκη ίδρυσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (άρθρο 129Γ παράγραφος 3) επιτρέπει στην Κοινότητα τη συνεργασία με τρίτες χώρες για την προώθηση έργων κοινού ενδιαφέροντος και την εξασφάλιση της διαλειτουργικότητας των δικτύων. Σε αυτό το πλαίσιο, στους Προσανατολισμούς για τα διευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα (άρθρο 6 παράγραφος 7) προβλέπεται ότι "όταν ορισμένα τμήματα ενός έργου κοινού ενδιαφέροντος ευρίσκονται στο έδαφος τρίτων χωρών, η Επιτροπή μπορεί, με τη συμφωνία των ενδιαφερομένων κρατών μελών, να υποβάλλει προτάσεις (. ) προκειμένου τα έργα αυτά να αναγνωρισθούν ως αμοιβαίου ενδιαφέροντος από τις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες ώστε να διευκολυνθεί η υλοποίηση τους". Εάν προκύψει πρόβλημα από κάποιο από τα έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος, η Επιτροπή μπορεί να ξεκινήσει αμέσως την ανωτέρω διαδικασία. στις συμφωνίες σύνδεσης, εταιρικής σχέσης Το ζήτημα των διασυνδέσεων, και γενικότερα των ενεργειακών υποδομών, αποτελεί ένα από τα θέματα κοινού ενδιαφέροντος που έχουν προσδιοριστεί και συνεργασίας ή ανταλλαγών και συνεργασίας οι οποίες έχουν συναφθεί με την πλειοψηφία των αναφερόμενων στην παρούσα ανακοίνωση τρίτων χωρών. Οι συμφωνίες αυτές μπορούν επομένως να χρησιμεύσουν, εάν χρειάζεται, ως συγκεκριμένων πρωτοβουλιών. νομική βάση για την ανάπτυξη Η υλοποίηση συναφών ενεργειακών πολιτικών Η αναδιάρθρωση του ενεργειακού τομέα και η σταδιακή υλοποίηση συναφών ενεργειακών πολιτικών από τις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες, οι περισσότερες εκ των οποίων εμφανίζουν χαμηλά επίπεδα ενεργειακής απόδοσης στην οικονομία τους και υψηλά επίπεδα εξωτερικής εξάρτησης για τον εφοδιασμό τους σε ενέργεια, αποτελεί επίσης παράγοντα ο οποίος συμβάλλει στην ορθολογική ανάπτυξη των έργων ενεργειακών δικτύων. Πράγματι, πρέπει να θεσπιστούν μέτρα ενεργειακής πολιτικής (τα οποία να περιλαμβάνουν την περιβαλλοντική και φορολογική διάσταση) με τα οποία να προωθείται η ορθολογική χρήση όλων των ενεργειακών προϊόντων. Η τιμολόγηση κυρίως πρέπει να αρχίσει βαθμιαία να καλύπτει τουλάχιστον το κόστος της παροχής ενεργειακών προϊόντων (τιμή στην πηγή ή τα σύνορα συν κόστος μεταφοράς και διανομής). Σε αυτό το πλαίσιο, οι εταιρείες ενεργειακών δικτύων που λειτουργούν στις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες θα. έχουν χη~δυνατόιηχα_να πρ. αγματοπαιούν_πς. απαραίτητες εισπράξεις για την κάλυψη των τρεχουσών δαπανών, των εργασιών συντήρησης και ενός τμήματος των επενδυτικών προγραμμάτων τους. Ωστόσο, η πρόοδος προς συναφέστερες ενεργειακές πολιτικές θα εξαρτηθεί από το βήμα με το 11 οποίο οι ενδιαφερόμενες τρίτες αναδιάρθρωση της οικονομίας τους. χώρες θα επιτύχουν συνολική Στο ίδιο πλαίσιο της εφαρμογής συναφών ενεργειακών πολιτικών σε μια ομάδα χωρών όπου η ανάπτυξη υποδομής σωληναγωγών παραμένει νευραλγικό ζήτημα πρέπει να αναφερθεί η «πρωτοβουλία για αγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου», η οποία χρηματοδοτείται από το διακρατικό πρόγραμμα σωληναγωγών στο πλαίσιο του TACI8 (πρόγραμμα INOGATE). Κοινοτικές δράσεις χρηματοδοτικού χαρακτήρα Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει ήδη εγκαθιδρύσει σειρά μηχανισμών χρηματοδοτικής παρέμβασης, μέσω των προγραμμάτων της και των χρηματοδοτικών οργάνων της, οι οποίοι μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την υλοποίηση έργων ενεργειακών δικτύων στις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες. Επιδιωκόμενος στόχος είναι να δημιουργηθεί το απαραίτητο πλαίσιο ενεργειακής πολιτικής και να στηριχθούν χρηματοδοτικά τα έργα αυτά στο στάδιο των μελετών σκοπιμότητας και, όπου χρειάζεται, στο στάδιο των κεφαλαιουχικών επενδύσεων, συμπληρωματικά ως προς τα κεφάλαια που διαθέτουν οι ίδιες οι επιχειρήσεις εκμετάλλευσης. ' • Στήριξη της υλοποίησης συναφών ενεργειακών πολιτικών Το πρόγραμμα ενεργειακής πολιτικής SYNERGY επιτρέπει στην Κοινότητα να συνεργασθεί με τρίτες χώρες για την ανάπτυξη συναφών ενεργειακών πολιτικών στις οποίες περιλαμβάνονται οι πολιτικές ανάπτυξης των ενεργειακών διασυνδέσεων και δικτύων. Το πρόγραμμα αυτό επέτρεψε ιδίως τη χρηματοδοτική στήριξη των περισσότερων διασκέψεων και ημερίδων με αντικείμενο τις ενεργειακές διασυνδέσεις Ανατολής-Δύσης, Βαλκανίων και Μεσογείου οι οποίες αναφέρθηκαν προηγουμένως στο τμήμα 5 καθώς και της Βαλκανικής Επιχειρησιακής Ομάδας. Με τα προγράμματα PHARE και TACIS στηρίζονται επίσης δράσεις οι οποίες ευνοούν την αναδιάρθρωση των ενεργειακών τομέων στις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες και ενδεχομένως να υπάρξει παρέμβαση προς αυτήν την κατεύθυνση στο μέλλον μέσω του προγράμματος ΜΕΡΑ. Είναι δυνατόν να προταθούν ανάλογες δραστηριότητες στο πλαίσιο της σύμβασης Λομέ στο άρθρο 107 της οποίας προβλέπεται η ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ των χωρών ΑΚΕ στον ενεργειακό τομέα, ιδίως για την επέκταση των ηλεκτρικών δικτύων μεταξύ των χωρών ΑΚΕ καθώς και η συνεργασία μεταξύ των χωρών αυτών και των γειτονικών τους χωρών οι οποίες τυχαίνουν χρηματοδοτικής στήριξης από την Κοινότητα (Αλγερία και Μαρόκο). • Χρηματοδότηση μελετών για έργα ενεργειακών δικτύων Οι ειδικοί χρηματοδοτικοί πόροι που διατίθενται για τα διευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα (κονδύλι ΔΕΔ Ενέργειας του προϋπολογισμού) μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη συγχρηματοδότηση των μελετών σκοπιμότητας και των άλλων μελετών που αφορούν τα έργα κοινού ενδιαφέροντος τα οποία προσδιορίστηκαν στους Προσανατολισμούς για τα ΔΕΔ ενέργειας. Όταν πρόκειται για διευρωπαϊκά έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος, υπάρχει η ίδια δυνατότητα και για τη μελέτη τμημάτων των έργων τα οποία αφορούν εδάφη τρίτων χωρών αυτή η δυνατότητα έχει ήδη χρησιμοποιηθεί από την 12 Επιτροπή στις αποφάσεις της, του 1995 και 1996 για χρηματοδοτική στήριξη μελετών για έργα ΔΕΔ. για έργα ενεργειακών δικτύων περιφερειακού Όταν πρόκειται ενδιαφέροντος, για τη (συγ)χρηματοδότηση μελετών σκοπιμότητας και άλλων μελετών θα πρέπει να χρησιμοποιούνται πόροι από τα διαθέσιμα προγράμματα ενίσχυσης (PHARE. TACIS. ΜΕΡΑ). Πράγματι, έχουν ήδη χρηματοδοτηθεί αρκετές μελέτες μέσω του PHARE (π. χ. η μελέτη για τη διασύνδεση των δικτύων φυσικού αερίου (1995) και η μελέτη για το φυσικό αέριο στη Βαλτική (1996)) και του TACIS. Αυτός ο τρόπος χρηματοδότησης αναμένεται να εξακολουθήσει να χρησιμοποιείται όταν είναι απαραίτητο. • Χρηματοδότηση των επενδύσεων για έργα ενεργειακών δικτύων Στην Κοινότητα, τα οικονομικά βιώσιμα έργα ενεργειακών δικτύων δεν συναντούν ανυπέρβλητες δυσκολίες χρηματοδότησης. Πρόκειται γενικά για επικερδή έργα - οι επιχειρήσεις ενέργειας έχουν τη δυνατότητα να καλύψουν τις πραγματοποιηθείσες δαπάνες μέσω της τιμολόγησης - τα οποία μπορούν να προσελκύσουν και ιδιωτική χρηματοδότηση εκτός από τους πόρους που διαθέτουν οι ίδιες οι επιχειρήσεις. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι επενδυτικές επιδοτήσεις περιορίζονται σε ενίσχυση για (κυρίως μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου διαρθρωτικούς σκοπούς κοινοτικά μέσα Περιφερειακής Ανάπτυξης). Όταν για να δανειοδότησης συμπληρώσουν τη χρηματοδότηση ορισμένων έργων ενεργειακών δικτύων. Αυτοί είναι οι «κανόνες» που ισχύουν στην Κοινότητα. (κυρίως η ΕΤΕπ) παρεμβαίνουν επίσης ζητείται, τα Σε ευθυγράμμιση με την προενταξιακή στρατηγική, πρέπει σταδιακά να επικρατήσουν παρόμοιοι όροι και να χρησιμοποιούνται βαθμιαία συγκρίσιμα χρηματοδοτικά μέσα για τη χρηματοδότηση επενδύσεων για έργα ενεργειακών δικτύων στις υποψήφιες τρίτες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της Μεσογείου. Πράγματι, όπως συμφωνήθηκε στο Συμβούλιο Κορυφής της Κοπεγχάγης (τον Ιούνιο 1993) και επιβεβαιώθηκε από τότε, το 25% των συνολικών χρηματοδοτικών πόρων του PHARE μπορούν να χορηγηθούν υπό μορφή ενίσχυσης για τη χρηματοδότηση έργων ΔΕΔ, στο βαθμό που τα έργα αυτά αποτελούν έργα προτεραιότητας για την Κοινότητα και τις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες. Τα διευρωπαϊκά έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος και τα έργα περιφερειακού ενδιαφέροντος τα οποία ενδεχομένως προκύψουν από τις δομές διαβούλευσης, όπως περιγράφηκε ανωτέρω στο τμήμα 5, πρέπει να θεωρούνται ως κατάλληλοι υποψήφιοι για χρηματοδοτική ενίσχυση της επένδυσης, εφόσον χρειάζεται. Υφίστανται επίσης μέσα δανειοδότησης (κυρίως η ΕΤΕπ). Πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να λαμβάνουν υπόψη, ανάλογα με τα κριτήρια παρέμβασης που εφαρμόζουν και, όπου ενδείκνυται, ενεργώντας σε συνεργασία με άλλα διεθνή χρηματοδοτικά όργανα (για παράδειγμα την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης -ΕΤΑΑ- και την Παγκόσμια Τράπεζα), τα επενδυτικά έργα για ενεργειακά δίκτυα στις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες. Οι εγγυήσεις δανείων από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ETE) θα μπορούσαν επίσης να διατεθούν για παρόμοια έργα αρκεί αυτά να συμβάλουν στην επίτευξη κοινοτικών στόχων, και μόνο σε περίπτωση διαμεθοριακών έργων με παρακείμενες χώρες. Στο παράρτημα περιέχεται συγκεντρωτικός πίνακας των ανωτέρω δυνατοτήτων κοινοτικής χρηματοδοτικής παρέμβασης. 13 8. Συμπεράσματα Από την εξέταση της εξωτερικής διάστασης των ενεργειακών δικτύων, δύναται να θεωρηθεί ότι: α) β) γ) δ) Η σημερινή κατάσταση των ενεργειακών διασυνδέσεων μεταξύ της Κοινότητας και των τρίτων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της λεκάνης της Μεσογείου επιδεικνύει ικανοποιητικό επίπεδο διασύνδεσης, με εξαίρεση τις διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας της λεκάνης της Μεσογείου και τις διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου με τις περιοχές των Βαλκανίων και της Βαλτικής. Προβλέπεται αύξηση των εισαγωγών φυσικού αερίου και των ανταλλαγών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη και έχουν προταθεί διάφορα έργα ενεργειακών δικτύων. Ο προσδιορισμός διευρωπαϊκών έργων αμοιβαίου ενδιαφέροντος έχει προχωρήσει αρκετά: έχουν προσδιορισθεί 28 έργα αυτού του είδους (βλ. συνημμένο κατάλογο). Μεταξύ αυτών, διάφορα έργα για το φυσικό αέριο βρίσκονται υπό εξέλιξη, ορισμένα έχουν σχεδόν ολοκληρωθεί, και ένα σημαντικό έργο για το φυσικό αέριο (ο σωληναγωγός Αλγερία-Μαρόκο- Ισπανία) έχει ήδη αποπερατωθεί. Τα έργα δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας είναι γενικά αρκετά προχωρημένα, τα περισσότερα βρίσκονται στο στάδιο μελέτης ή της έγκρισης. Στο παράρτημα παρέχονται πληροφορίες για την πρόοδο όλων αυτών των έργων. Η Επιτροπή έγει αναλάβει πρωτοβουλίες για τη δημιουργία δομών έργων συνεργασίας οι οποίες θα οδηγήσουν στον προσδιορισμό περιφερειακού ενδιαφέροντος για τις κυριότερες ενδιαφερόμενες περιφέρειες και περιοχές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της λεκάνης της Μεσογείου. Για τη χρηματοδότηση μελετών σκοπιμότητας και άλλων μελετών που αφορούν τα διευρωπαϊκά έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος μπορεί να χρησιμοποιηθεί το πρόγραμμα ΔΕΔ Ενέργειας στο βαθμό που τα έργα των οποίων προτείνεται η μελέτη έχουν σαφείς επιπτώσεις στον εφοδιασμό της Κοινότητας σε ηλεκτρική ενέργεια και φυσικό αέριο. Οι μελέτες που αφορούν τα έργα ενεργειακών δικτύων περιφερειακού ενδιαφέροντος μπορούν να απευθύνονται στα προγράμματα ενίσχυσης PHARE-TACIS-MEOA. θα τρίτες χώρες, επιδιωχθεί συστηματικά Όσον αφορά τη χρηματοδότηση των επενδύσεων των έργων στις ενδιαφερόμενες η χρησιμοποίηση των ιδίων πόρων των επιχειρήσεων και άλλων πηγών ιδιωτικής γρηματοδότηοτκ:. Η Κοινότητα θα μπορεί να παρεμβαίνει, όπου είναι απαραίτητο, μέσω ειδικής ενίσχυσης (όπως στην περίπτωση του προγράμματος PHARE), μέσω δανείων (Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων) ή εγγυήσεων δανείων (Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων) στο βαθμό που τα έργα πληρούν τα ειδικά κριτήρια που ισχύουν για τα εν λόγω χρηματοδοτικά μέσα ή όργανα και στο βαθμό που δίνεται σε αυτά μεγάλη προτεραιότητα από χώρες. Άλλα χρηματοδοτικά όργανα όπως η ΕΤΑΑ και η Παγκόσμια Τράπεζα μπορούν επίσης να συμβάλουν σε αυτές τις επενδύσεις. ενδιαφερόμενες τρίτες τις 14 Από την ανάλυση της εξωτερικής διάστασης των ενεργειακών δικτύων, η Επιτροπή συνάγει τα ακόλουθα πέντε συμπεράσματα: ε) Η Κοινότητα πρέπει να συνεχίσει να στηρίζει την εφαουογή συναφών ενεργειακών πολιτικών στις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες (μέσω του προγράμματος ενεργειακής πολιτικής SYNERGY και των προγραμμάτων ενίσχυσης PHARE, TACIS και ΜΕΡΑ), ουσιαστική προϋπόθεση για την ορθολογική ανάπτυξη των ενεργειακών δικτύων. στ) Όπου απαιτείται, η Επιτροπή θα είναι διατεθειμένη να λάβει όλες τις συνοδευτικές πολιτικές πρωτοβουλίες στο κατάλληλο πλαίσιο (Συνθήκη για τον Χάρτη Ενέργειας, Συνθήκη ΕΚ, Προσανατολισμοί ΔΕΔ, συμφωνίες σύνδεσης και λοιπές συμφωνίες) προκειμένου να δημιουργηθεί ευνοϊκότερο πλαίσιο για την πραγματοποίηση έργων ενεργειακών δικτύων αμοιβαίου (διευρωπαϊκού) και περιφερειακού ενδιαφέροντος στις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες. ζ) Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να χρησιμοποιεί τα διαθέσιμα κοινοτικά προγράμματα για τη στήριξη της ανάπτυξης έργων ενεργειακών δικτύων στις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες. Ειδικότερα: Η συγχρηματοδότηση μελετών για έργα ενεργειακών δικτύων μπορεί να παρέχεται, όπου είναι σκόπιμο, από το κονδύλι του προϋπολογισμού για τα ΔΕΔ, όταν πρόκειται για έργα διευρωπαϊκών δικτύων αμοιβαίου ενδιαφέροντος, και από τα προγράμματα PHARE, TACIS και ΜΕΡΑ όταν πρόκειται για έργα περιφερειακού ενδιαφέροντος. Η συγχρηματοδότηση επενδύσεων για έργα ενεργειακών δικτύων μπορεί να παρέχεται, όπου είναι σκόπιμο, υπό μορφή ενίσχυσης για έργα προς υλοποίηση στις τρίτες χώρες που είναι υποψήφιες για προσχώρηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση (π. χ. μέσω του προγράμματος PHARE). Όπου είναι σκόπιμο και σύμφωνα με τους ειδικούς κανόνες που ισχύουν για κάθε μέσο, η Επιτροπή θα συνιστούσε τη χρήση άλλων κοινοτικών χρηματοδοτικών μέσων (δάνεια ΕΤΕπ και εγγυήσεις ETE) για έργα ενεργειακών δικτύων αμοιβαίου (διευρωπαϊκού) και περιφερειακού ενδιαφέροντος προς υλοποίηση στις ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες. Η Επιτροπή καλεί τις αρχές των κρατών μελών και των ενδιαφερόμενων τρίτων χωρών να συνεργασθούν στενά και να ενεργοποιηθούν για την ανάπτυξη και διασύνδεση των ενεργειακών δικτύων σε ευρύτερη κλίμακα, ώστε να βελτιωθεί η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, η οικονομική και κοινωνική συνοχή και η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και να προαγθούν οι κοινοτικοί στόχοι όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα, την προστασία του περιβάλλοντος, τη διεύρυνση και την εξωτερική συνεργασία. η) θ) 15 Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΔΙΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ Ι. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΡΓΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΑΜΟΙΒΑΙΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Η ανάπτυξη των ηλεκτρικών συνδέσεων της Κοινότητας με τρίτες χώρες αφορά τρεις περιοχές: την περιοχή της Μεσογείου, την ηπειρωτική Ευρώπη και την Βόρεια Ευρώπη. Περιοχή της Μεσογείου d9 Ελλάδα - Τουρκία (*) συνδέσεις μεταξύ των δύο χωρών μέσω Βορειοανατολικής Ελλάδας. Πρώτο κατασκευή. τμήμα (στην Ελλάδα): υπό d13 Ισπανία - Μαρόκο (*) σύνδεση με υποβρύχιο καλώδιο μεταξύ Νοτίου Ισπανίας και δικτύου του Μαρόκου. Ηπειρωτική Ευρώπη υπό κατασκευή. d2 Γερμανία - Πολωνία (**) ενίσχυση των συνδέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Μελέτες σκοπιμότητας. d5 Ιταλία - Ελβετία (*) ενίσχυση Ιταλίας και Ελβετίας. συνδέσεων μεταξύ Βορείου Πρώτη γραμμή: υπό κατασκευή. Δεύτερη γραμμή: διαδικασίες άδειας. α8 Ελλάδα - Βαλκανικές χώρες (**) ενίσχυση συνδέσεων μεταξύ Ελλάδας και, αντιστοίχως, Αλβανίας, Βουλγαρίας και πρώην Γιουγκοσλαβίας, περιλαμβανομένης της αποκατάστασης των συνδέσεων με τον Βορρά της πρώην Γιουγκοσλαβίας και το δίκτυο UCPTE. Μελέτες σκοπιμότητας. 1G d16 ΕΕ - Λευκορωσία-Ρωσία-Ουκρανία (**): συμπεριλαμβανομένης ανάπτυξη συνδέσεων και ζεύξεων μεταξύ του (διερυμένου) δικτύου της UCPTE και των δικτύων τρίτων χωρών της Ανατολικής Ευρώπης, της μετεγκατάστασης των σταθμών μετατροπής HV DC που λειτουργούσαν στο παρελθόν μεταξύ Αυστρίας και Ουγγαρίας, Αυστρίας και Τσεχικής Δημοκρατίας και Γερμανίας και Τσεχικής Δημοκρατίας. Μελέτη ζεύξης και μελέτες σκοπιμότητας. σύνδεση με υποβρύχιο καλώδιο μεταξύ Βορείου Γερμανίας (UCPTE) και Νοτίου Νορβηγίας (NORDEL). Διαδικασίες άδειας. Βόρειος Ευρώπη d3 Γερμανία-Νορβηγία (*): d10 Ηνωμένο Βασίλειο - Νορβηγία (*): d11 Κάτω Χώρες - Νορβηγία (*): σύνδεση με υποβρύχιο καλώδιο μεταξύ της Νοτιοανατολικής/Ανατολικής Αγγλίας και της Νότιας Νορβηγίας (NORDEL). Μελέτες σκοπιμότητας. σύνδεση με υποβρύχιο καλώδιο μεταξύ των Βορειοανατολικών Κάτω Χωρών (UCPTE) και της Νοτίου Νορβηγίας (NORDEL). Μελέτες σκοπιμότητας και επισκόπηση του βυθού. d14 Δακτύλιος της Βαλτικής: Γερμανία - Πολωνία - Ρωσία - Εσθονία - Λετονία. Λιθουανία - Σουηδία - Φινλανδία - Δανία - Λευκορωσία (*): ενίσχυση και ανάπτυξη συνδέσεων μεταξύ των δικτύων αυτών των χωρών με εναέρια ή/και υποβρύχια καλώδια. Μελέτες σκοπιμότητας. d15 Σουηδία - Νορβηγία (**): ενίσχυση των συνδέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Μελέτες σκοπιμότητας άδειας. και διαδικασίες (*) (**) Έργο κοινού ενδιαφέροντος το οποίο προσδιορίστηκε στους Προσανατολισμούς για τα ΔΕΔ ενέργειας. Έργο προταθέν από την Επιτροπή ως έργο κοινού ενδιαφέροντος (βλ. COM (96) 390). 1 y Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΔΙΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ II. ΧΑΡΤΗΣ ΕΡΓΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΑΜΟΙΒΑΙΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ - ** ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΔΙΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΔΙΚΤΎΩΝ Ι. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΡΓΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΑΜΟΙΒΑΙΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Η ανάπτυξη των συνδέσεων των σωληναγωγών φυσικού αερίου της Κοινότητας με αυτούς των τρίτων χωρών γίνεται κατά μήκος τριών αξόνων (μεσογειακός, ανατολικοευρωπαϊκός, βορειοευρωπαϊκός) οι οποίοι αντιστοιχούν στις τρεις κύριες περιοχές εξωτερικής παραγωγής (Αλγερία, Ρωσία, Νορβηγία) από τις οποίες εξαρτάται ο εφοδιασμός της. Η ανάπτυξη των δυναμικοτήτων παραλαβής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) είναι ένας άλλος τρόπος σύνδεσης της Κοινότητας με τις εξωτερικές περιοχές παραγωγής. Μεσογειακός άξονας h4 Αλγερία - Ισπανία - Πορτογαλία - Γαλλία (*): κατασκευή νέων σωληναγωγών φυσικού αερίου που επιτρέπει την παροχή στην Ισπανία και την Πορτογαλία αρχικά, και εκ των υστέρων στη Γ αλλία και σε άλλες χώρες, από την Αλγερία μέσω Μαρόκου. σωληναγωγός Αλγερίας - Μαρόκου - Ισπανίας (έως την Κόρδοβα): σε λειτουργία από τον Νοέμβριο 1996. Επεκτάσεις προς Βορειοανατολικά και προς Βορειοδυτικά: και διαδικασίες άδειας. σκοπιμότητας μελέτες h5 Αλγερία - Τυνησία - Ιταλία (*): της δυναμικότητας μεταφοράς του αύξηση διαμεσογειακού σωληναγωγού φυσικού αερίου στην Ιταλία από αλγερινό κοιτάσματα. Πρώτος σωληναγωγός: σε λειτουργία επί σειρά ετών. Δεύτερος σωληναγωγός: η κατασκευή έχει σχεδόν ολοκληρωθεί. Ανατολικοευρωπαϊκός άξονας f9 Αυστρία - Ουγγαρία (**) : σύνδεση μεταξύ των δικτύων των δύο χωρών. Πρώτος σωληναγωγός: σε λειτουργία από το 1996. Δεύτερος σωληναγωγος: μελέτες σκοπιμότητας. f10 Αυστρία-Σλοβακία (**): σύνδεση της Αυστρίας με τις υπόγειες εγκαταστάσεις αποθήκευσης στη Σλοβακία. Η κατασκευή έχει σχεδόν ολοκληρωθεί. 19 f 12 Ελλάδα - Αλβανία (**): σύνδεση μεταξύ των δικτύων των δύο χωρών. Μελέτες σκοπιμότητας. h6 Ρωσία - Ουκρανία - ΕΕ (*): αύξηση της δυναμικότητας μεταφοράς στην κοιτάσματα Ευρωπαϊκή Ενωση από διαμέσου του κυρίου υφισταμένου άξονα μέσω Ουκρανίας, Σλοβακίας και Τσεχικής Δημοκρατίας. ρωσικά Σύστημα σωληναγωγών σε λειτουργία επί σειρά ετών. Θα απαιτηθούν επενδύσεις για αναβάθμιση του. h7 Ρωσία - Λευκορωσία - Πόλων. α - ΕΕ (*): δημιουργία δεύτερου άξονα μεταφοράς από ρωσικά κοιτάσματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαμέσου Λευκορωσίας και Πολωνίας. Τμήμα Ανατολικής Γερμανίας - Δυτικής Πολωνίας: σε λειτουργία από το 1996. Άλλα τμήματα: διαδικασίες έγκρισης και υπό κατασκευή. h11 Βουλγαρία - Ελλάδα (*): βελτιώσεις στο δίκτυο μεταφοράς φυσικού αερίου στη Βουλγαρία για να εξασφαλισθεί παροχή από ρωσικά κοιτάσματα στο νέο δίκτυο φυσικού αερίου στην Ελλάδα. Πρώτη φάση: έγινε ανάθεση το 1996. h13 Γερμανία - Τσεχική Δημοκρατία - Αυστρία - Ιταλία (**): κατασκευή συστήματος σωληναγωγών σύνδεσης του μεταξύ αυστριακού και του ιταλικού δικτύου φυσικού αερίου. του γερμανικού, τσεχικού, του Πρώτο τμήμα στη Δυτική Αυστρία: υπό κατασκευή. Δεύτερο τμήμα (ο κύριος σωληναγωγός ΡΕΝΤΑ) στην Κεντρική Αυστρία: μελέτες σκοπιμότητας. h14 Ρωσία - Ουκρανία - Σλοβακία - Ουγγαρία - Σλοβενία - Ιταλία (**): κατασκευή νέου σωληναγωγού φυσικού αερίου, από ρωσικά κοιτάσματα στην Ιταλία. Μελέτες σκοπιμότητας. Βορειοευρωπαϊκός άξονας hi Νορβηγία - Γαλλία (**): κατασκευή 4ου σωληναγωγού φυσικού αερίου από νορβηγικά κοιτάσματα (Βόρειος Θάλασσα) στην ηπειρωτική Ευρώπη. Υπό κατασκευή. 20 h3 Νορβηγία - Δανία - Σουηδία - Φινλανδία - Ρωσία - Χώρες της Βαλτικής (**): νέες συνδέσεις και ανάπτυξη συνδέσεων μεταξύ των δικτύων των χωρών αυτών, με στόχο τη συγκρότηση ολοκληρωμένου δικτύου φυσικού αερίου. Μελέτες σκοπιμότητας. Τερματικοί οταθμον υποδοχής LNG e4 Ισπανία (*): • LNG (υγροποιημένο φυσικό αέριο) της Huelva (επέκταση του υφιστάμενου τερματικού σταθμού). Σε λειτουργία από το 1996. • LNG της Καρθαγένης (επέκταση του υφιστάμενου τερματικού σταθμού). Προμελέτες σκοπιμότητας. • LNG στη Γαλικία (νέος τερματικός σταθμός) Το έργο έχει αναβληθεί. e5(a) Πορτογαλία (**): LNG στην ακτή του Ατλαντικού (νέος τερματικός σταθμός) Μελέτες σκοπιμότητας. e6 Ελλάδα (*) LNG στην Αττική (νέος τερματικός σταθμός). Υπό κατασκευή. g3 Γαλλία (*) LNG στη Δυτική Γαλλία (επέκταση υφιστάμενου τερματικού σταθμού) Προμελέτες σκοπιμότητας. g4 Ιταλία (*) Κατασκευή νέου τερματικού σταθμού LNG για τη διαφοροποίηση για της παροχής, παραγωγή ηλεκτρισμού. ιδιαίτερα Διαδικασίες άδειας. (*) (**) Έργο Προσανατολισμούς για τα ΔΕΔ ενέργειας. ενδιαφέροντος κοινού το οποίο προσδιορίστηκε στους Έργο προταθέν από την Επιτροπή ως έργο κοινού ενδιαφέροντος (βλ. COM(96) 390). ΖΊ Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΔΙΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ II. ΧΑΡΤΗΣ ΕΡΓΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΑΜΟΙΒΑΙΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Υφιστάμενα δίκτυα. Διευρωπαϊκά έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος 'Αλλ ι διευρωπαϊκά έργα. 2<L Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΔΙΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ ΣΕ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΔΥΝΑΤΩΝ ;^^»·. ·*Ν*:·κ·»χ % ς j j «* Στήριξη της εφαρμογής ενεργειακών πολιτικών: • Κοινοτικές πρωτοβουλίες • Πρωτοβουλίες τρίτων χωρών Συγχρηματοδότηση μελετών: • Για έργα ΔΕΔ αμοιβαίου ενδιαφέροντος • Για έργα δικτύων περιφερειακού ενδιαφέροντος Χρηματοδότηση επενδύσεων: • Ενίσχυση • Δάνεια • Εγγυήσεις δανείων για διαμεθοριακά έργα σε παρακείμενες χώρες SYNERGY SYNERGY SYNERGY PHARE TACIS MEDA ΔΕΔ ΔΕΔ ΔΕΔ ΔΕΔ PHARE TACIS MEDA PHARE ΕΤΕπ ETE ΕΤΕπ ETE ΕΤΕπ ETE ETE 23 ISSN 0254-1483 COM(97) 125 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 12 il Αριθ. καταλόγου : CB-CO-97-120-GR-C ISBN 92-78-17491-2 Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουξεμβούργο


title: SKRIFTLIG FORESPØRGSEL nr. 1157/97 af Mihail PAPAYANNAKIS til Kommissionen. Den græske stålindustri

eurovoc_concepts:
Greece
import
import policy
iron and steel industry
iron and steel product
market protection
market supervision
national production
restriction on competition
third country

formats: html print


title: COMMUNICATION DE LA COMMISSION AU CONSEIL ET AU PARLEMENT EUROPEEN - LA DIMENSION EXTÉRIEURE DES RÉSEAUX TRANSEUROPÉENS D'ENERGIE

text: •it £ COMMISSION DES COMMUNAUTES EUROPEENNES Bruxelles Je 26 03 1997 tOM(97) I2S final COMMUNICATION DE LA COMMISSION AU CONSEIL ET AU PARLEMENT EUROPEEN LA DIMENSION EXTÉRIEURE DES RÉSEAUX TRANSEUROPÉENS D'ÉNERGIE LA DIMENSION EXTÉRIEURE DES RÉSEAUX TRANSEUROPÉENS D'ÉNERGIE A. B. TABLE DES MATIERES RÉSUMÉ ÉTAT D'AVANCEMENT DES INTERCONNEXIONS ÉNERGÉTIQUES AVEC LES PAYS TIERS 1. 2. 3. Importance des interconnexions énergétiques avec les pays tiers. État d'avancement des interconnexions de gaz naturel avec les pays tiers État d'avancement des interconnexions d'électricité avec les pays tiers C. ACTIONS COMMUNAUTAIRES VISANT À RELEVER ET À PROMOU VOIR DES PROJETS DE RÉSEAUX D'ÉNERGIE DANS LES PAYS TIERS 4. 5. 6. 7. Identification des projets d'intérêt mutuel dans le secteur des réseaux transeuropéens d'énergie. Identification des projets de réseaux énergétiques d'intérêt régional Autres actions communautaires de nature politique Actions communautaires à caractère financier D. CONCLUSIONS ANNEXES I. II. III. Projets d'intérêt mutuel en matière de réseaux d'électricité (Liste et carte). Projets d'intérêt mutuel en matière de réseaux de gaz naturel (Liste et carte). Résumé des possibilités d'intervention financière de la Communauté en faveur des politiques énergétiques et des projets de réseaux d'énergie dans les pays tiers. LA DIMENSION EXTERIEURE DES RÉSEAUX TRANSEUROPÉENS D'ÉNERGIE A. RÉSUMÉ La présente communication de la Commission vise à analyser les grandes composantes du problème des interconnexions des réseaux de gaz naturel et d'électricité avec les pays tiers et du développement de ces réseaux à l'échelle du continent européen, du bassin méditerranéen et, le cas échéant, de l'Asie centrale et du Moyen-Orient. Quatre éléments principaux ressortent de l'analyse de la Commission : i) ii) iii) iv) initial des tiers interconnexions énergétiques avec l'état d'Europe et du bassin méditerranéen est satisfaisant mais parfois lacunaire, notamment dans la région des Balkans et de la Baltique; les pays l'identification des projets d'intérêt mutuel en matière de réseaux transeuropéens d'énergie (RTE) est en bonne voie au regard des orientations communautaires relatives aux réseaux transeuropéens dans le secteur de l'énergie; vingt-huit projets réunissant à la fois des pays communautaires et non communautaires ont été recensés à ce jour; l'identification de projets d'intérêt régional en matière de réseaux d'énergie dans les pays tiers intéressés a débuté. Il s'agit cependant d'un processus de coopération à plus long terme, que la Communauté continuera à soutenir dans le cadre du programme de politique énergétique SYNERGY et des programmes d'assistance PHARE, TACIS et MEDA; un cadre a été mis en place pour des actions communautaires à caractère politique en vue de la réalisation de projets de réseaux énergétiques transeuropéens et régionaux dans les pays tiers intéressés (traité CE, orientations RTE, Charte européenne de l'énergie, accords d'association) et en vue de la mise en oeuvre dans ces pays de politiques énergétiques cohérentes (par le biais du programme SYNERGY et des programmes PHARE, TACIS et MEDA); les mécanismes d'intervention financière de la Communauté sont également en place pour soutenir 1) les études liées aux projets d'intérêt mutuel en matière de RTE (financement au titre de la ligne budgétaire affectée aux RTE d'énergie), 2) les études liées aux projets de réseaux énergétiques régionaux dans les pays tiers concernés (financement au titre des programmes PHARE, TACIS et MEDA) et, 3) dans certains cas particuliers, l'investissement lié aux projets susmentionnés dans les pays tiers concernés (financement au titre du programme PHARE et prêts de la BEI). En conclusion générale, la Commission s'engage à recourir aux orientations et aux instruments politiques et financiers existants, le cas échéant, pour soutenir le développement des projets de réseaux énergétiques transeuropéens et régionaux dans les pays tiers intéressés et leur raccordement aux réseaux de la Communauté. L'interconnexion des réseaux énergétiques à plus vaste échelle contribuera efficacement à améliorer l'approvisionnement énergétique, la cohésion économique et sociale et le fonctionnement du marché intérieur; elle servira également les objectifs communautaires en matière de compétitivité, de protection de l'environnement, d'élargissement et de coopération extérieure. la sécurité de B. ÉTAT D'AVANCEMENT DES INTERCONNEXIONS ÉNERGÉTIQUES AVEC LES PAYS TIERS 1. Importance des interconnexions énergétiques avec les pays tiers La poursuite de l'intégration des infrastructures destinées au transfert de l'électricité et du gaz naturel à l'intérieur de la Communauté doit nécessairement s'accompagner du développement de connexions avec les pays tiers. Ces connexions répondent à la fois à l'évolution des échanges économiques et au besoin d'une plus grande sécurité de l'approvisionnement énergétique (diversification des sources et des voies d'approvisionnement). D'autres éléments entrant en ligne de compte ont trait à l'amélioration de la cohésion économique et sociale, qui améliore les perspectives de stabilité politique et de paix, et au fonctionnement du marché intérieur au sein d'une Communauté élargie. Dans le secteur de l'énergie plus que dans ceux des transports et des télécommunications, l'intégration des réseaux dans la Communauté ne peut se concevoir indépendamment du problème des interconnexions extérieures. L'intégration des réseaux de gaz naturel dans la Communauté ne peut s'examiner indépendamment en effet, puisque les réserves principales sont localisées en dehors de la Communauté et doivent être raccordées aux réseaux à l'intérieur de la Communauté. interconnexions électrigues extérieures permettent un meilleur de économigue sécurité grande plus une et Les rendement l'approvisionnement. La présente communication concerne avant tout les projets qui revêtent une dimension transeuropéenne et qui présentent un intérêt mutuel pour la Communauté et les pays tiers intéressés. Elle mentionnera cependant aussi les projets de dimension plus régionale qui intéressent au moins deux des pays tiers concernés. Dans le dossier des réseaux d'énergie, la Commission garde présente à respectent l'esprit l'environnement, sur la base de l'évaluation des incidences des projets sur l'environnement. trouver des solutions qui la nécessité de 2. État d'avancement des interconnexions de gaz naturel avec les pays tiers • Le problème de la sécurité de l'approvisionnement la Commission d'octobre 1995 Le développement des réseaux de gaz naturel s'effectue sur fond d'accroissement de la demande de gaz naturel et d'augmentation de sa part de marché dans tous les États membres de l'UE virtuellement : pour l'ensemble de l'UE, la part du gaz naturel dans l'équilibre énergétique devrait passer de 2 0% aujourd'hui à 2 6% en 2010. Dans le même temps, du fait du déclin de la production gazière de l'UE, la dépendance à l'égard des importations des pays tiers augmentera vraisemblablement de façon sensible pour passer de 40 % aujourd'hui à près de 60 % en 2010, allant peut-être jusqu'à 75 % en 2020. intitulée La communication de "L'approvisionnement en gaz et ses perspectives dans la Communauté européenne"'' avait pour double objectif, d'une part, de fournir une base de discussion concernant l'orientation future du secteur gazier de la Communauté et, d'autre part, d'examiner la question de la sécurité d'approvisionnement et d'étudier les mesures que la CE devrait prendre pour renforcer cette sécurité pour le siècle prochain. La communication l'interconnexion des systèmes gaziers concluait notamment que communautaires et l'établissement de connexions avec certains pays non communautaires seraient capitaux pour le maintien de la sécurité de l'approvisionnement dans la Communauté. La communication soulignait que certaines des interconnexions stratégiques étaient déjà citées parmi les projets d'intérêt commun énumérés dans les orientations en matière de sécurité d'approvisionnement de la CE serait encore renforcée si la liste actuelle pouvait également inclure une partie des conduites manquantes et des projets de stockage recensés dans la communication, notamment les besoins des États membres les plus vulnérables. Dans ses conclusions concernant cette communication, le Conseil Énergie a confirmé, lors de sa réunion du 7 mai 1996, qu'il fallait poursuivre le développement et l'interconnexion des réseaux gaziers au sein de la Communauté mais aussi en dehors, avec les fournisseurs extérieurs, et que cette extension exigerait des investissements substantiels. d'énergie^, et que transeuropéens réseaux la • La situation aujourd'hui Les interconnexions de gaz naturel de la Communauté avec les pays tiers en sont actuellement à l'état suivant : i) les gazoducs reliant les gisements de gaz russe à plusieurs États membres de la Communauté transitent déjà par d'autres pays de la CEI (Ukraine, Belarus, Moldavie) et par plusieurs pays d'Europe centrale et orientale (Pologne, Slovaquie, République tchèque, Roumanie, Bulgarie); 1 COM(95)478 final du IS oclobrc 1995. 2 JOn°L 161 du 29. 6. 1996, p. 147. ii) 'e gaz algérien arrive en Italie par la Tunisie (par le gazoduc Trans-Med), et en Espagne et au Portugal par le Maroc (par le nouveau gazoduc Magreb-Europe). Le gaz algérien est également acheminé par bateau vers plusieurs terminaux de GNL situés en Belgique, en France, en Italie et en Espagne; iii) trois gazoducs sous-marins les gisements gaziers norvégiens de la mer du Nord à la partie nord-ouest du continent européen, et un quatrième au Royaume-Uni. relient • Les défis de demain examinent également les possibilités toujours plus dépendante de l'extérieur, Pour la Communauté, le développement ultérieur des réseaux gaziers devrait chercher à maintenir une grande diversification des approvisionnements extérieurs en gaz, auprès des fournisseurs actuels et éventuellement de nouveaux fournisseurs, à améliorer la flexibilité des transferts gaziers au sein de la Communauté et à accroître la capacité de stockage souterrain. À moyen terme, les plans d'investissement des sociétés gazières essaieraient en priorité d'accroître les importations gazières en provenance de chacun des fournisseurs actuels. À plus long terme cependant, les sociétés nouveaux gazières approvisionnements en gaz (par gazoducs ou installations de GNL). Il faut pleinement tenir compte, à cet égard, de l'importance naissante de l'Asie centrale et du bassin de la mer Caspienne, nouvelle région de production pétrolière et gazière offrant de grandes perspectives d'exportations vers réseaux d'acheminement est-ouest pourraient être développés entre la région de la mer Caspienne et l'Europe, pour autant que les contraintes techniques et économiques le permettent et que la protection de l'environnement soit assurée. L'élargissement des possibilités d'approvisionnement gazier serait justifié par le besoin de l'Union de diversifier ses sources et d'instaurer un climat de concurrence entre les fournisseurs actuels et potentiels, dont les pays de la CEI (Russie, Turkménistan, Kazakhstan et Ouzbékistan), les pays entourant la Communauté européenne (Algérie, Norvège et peut-être un jour l'Iran), ainsi que les fournisseurs de GNL plus éloignés au Moyen- Orient (Qatar), en Afrique occidentale (Nigeria) et en Amérique latine. le marché européen. De nouveaux de Pour les pays d'Europe centrale et orientale qui dépendent généralement d'un seul fournisseur extérieur de gaz (la Russie), les défis du développement ultérieur des réseaux gaziers sont liés avant tout à la nécessité d'améliorer la sécurité de l'approvisionnement et de tenter de diversifier les sources. Des projets types dans ces pays consisteraient à réaliser des interconnexions avec les pays d'Europe occidentale, à créer une capacité de stockage souterrain et à participer aux nouveaux projets d'acheminement par gazoducs. Du fait que plusieurs de ces pays ont leur l'Union européenne, demandé d'adhérer à approvisionnement en gaz deviendra une préoccupation communautaire lorsqu'ils rejoindront l'UE. la sécurité de Pour ceux parmis les pays tiers du bassin méditerranéen dont le potentiel de production gazière est limité, voire nul, le défi consistera à participer aux projets régionaux d'acheminement du gaz, afin d'avoir accès au gaz produit dans les pays avoisinants de la même région ou dans les régions avoisinantes. État d'avancement des interconnexions d'électricité avec les pays tiers • La situation aujourd'hui En ce qui concerne les réseaux d'électricité, le système CENTREL (Pologne, République tchèque, Slovaquie, Hongrie) a été raccordé de façon synchronisée au système UCPTE, à la fin de 1995. Le réseau interconnecté ainsi créé se nomme TES IS (Trans European Synchronously Interconnected System) et couvre aujourd'hui la majeure partie de l'Europe continentale, du Portugal à la Pologne et du territoire continental du Danemark à l'Italie. Une partie du réseau ukrainien est raccordée depuis octobre 1996 au réseau TESIS, à titre expérimental. Le raccordement de la Grèce au réseau UCPTE est suspendu depuis le début de la guerre en ex-Yougoslavie, bien que la Grèce soit membre de l'UCPTE. La Suisse est pleinement intégrée au réseau UCPTE, dont elle est un partenaire actif. La majeure partie des échanges entre l'Allemagne, la France et l'Italie transitent par le système suisse. La Slovénie est raccordée au réseau UCPTE depuis 1975, en tant que partie de l'ex-Yougoslavie à l'origine et en tant que membre aujourd'hui. La Norvège fait partie du réseau interconnecté NORDEL, en même temps que la partie insulaire du Danemark, la Suède et la Finlande. Le réseau NORDEL est raccordé au réseau UCPTE par le biais de six câbles sous- marins HTCC (deux entre la Norvège et la partie continentale du Danemark, deux entre la Suède et la partie continentale du Danemark, un entre la Suède et l'Allemagne, un entre le Danemark et l'Allemagne). Le réseau NORDEL est également raccordé au réseau d'électricité russe, par un poste de conversion haute tension AC/DC/AC situé dans la région de Saint-Pétersbourg, près de la frontière avec la Finlande. • Les défis de demain Les pays balkanigues ne sont pas raccordés au réseau UCPTE. Leur raccordement fait l'objet d'études qui devront recommander les actions et mesures préparatoires nécessaires, pour chaque pays concerné. Il existe néanmoins un système interconnecté à l'échelle régionale, qui fonctionne entre l'Albanie, la Bulgarie, la Grèce et une partie du réseau de l'ex- Yougoslavie. Les États baltes ne sont raccordés, ni au réseau NORDEL, ni aux systèmes CENTREL/UCPTE. Leur interconnexion fait en ce moment l'objet d'études dans le cadre du projet "Pourtour de la Baltique" en matière d'électricité. larges qui appellent une Après le raccordement du système CENTREL au réseau UCPTE, les interconnexions qui existaient précédemment avec les pays de la CEI ont été temporairement suspendues. Leur utilisation soulève des problèmes plus jusqu'où interconnecter ?). Plusieurs études sont entamées ou prévues, couvrant les hypothèses de base (connexion synchrone ou par lignes CC et postes de conversion) et les installations techniques qui seront nécessaires pour permettre les échanges d'électricité entre, d'une part, les pays d'Europe occidentale, centrale et balkanique et, d'autre part, les pays d'Europe orientale. (comment et réponse Les pays méditerranéens ne sont pas raccordés au réseau UCPTE, mais des projets sont en cours (Espagne-Maroc) ou sont envisagés (Grèce- Turquie). Ces projets permettront d'établir liaisons électriques entre la Communauté et les pays de l'ouest et de l'est du bassin méditerranéen. les premières C. 4. ACTIONS COMMUNAUTAIRES VISANT À RELEVER ET À PROMOUVOIR DES PROJETS DE RÉSEAUX D'ÉNERGIE DANS LES PAYS TIERS Identification des projets d'intérêt mutuel dans le secteur des réseaux transeuropéens d'énergie • Les orientations RTE Les orientations relatives aux réseaux transeuropéens (RTE) dans le secteur de l'énergie^ adoptées en juin 1996, établissent les priorités et les grandes lignes des actions de la Communauté et identifient des projets d'intérêt commun. Ces priorités reconnaissent explicitement l'importance de la dimension extérieure et mentionnent, pour les réseaux électriques et les réseaux de gaz naturel respectivement : "le développement des interconnexions avec les pays tiers d'Europe et du bassin méditerranéen qui contribuent à l'amélioration de la fiabilité et de la sécurité des réseaux électriques de la Communauté ou à et l'approvisionnement la Communauté" électricité de en 3 JO n° L 161 du 29. 06. 1996, p. 47. "l'augmentation des capacités de transport (gazoducs d'amenée), de réception (GNL) et de stockage nécessaires pour satisfaire la demande, ainsi que la diversification des sources et des voies d'acheminement du gaz naturel". Conformément à ces priorités, la liste de projets d'intérêt commun identifiés dans les orientations comprend déjà une série de projets situés en partie sur le territoire de pays tiers. La liste actuelle ne contient cependant que les projets arrivés à un degré élevé de maturité, mais d'autres projets sont déjà à l'étude et les plus avancés font actuellement l'objet d'une nouvelle proposition de la Commission^ complétant la liste actuelle. La liste mise à jour de projets d'intérêt commun, rassemblant les projets initiaux et les nouveaux projets, représente une étape importante dans l'identification des projets de réseaux transeuropéens d'énergie. • Les projets RTE d'intérêt mutuel Cette liste mise à jour contient, entre autres projets, vingt-huit dossiers présentant à la fois un intérêt pour la Communauté et pour un ou plusieurs pays tiers. Les projets RTE de ce type, qui impliquent des pays communautaires et non communautaires, sont désignés par la suite sous le nom de projets d'intérêt mutuel En annexe figure une liste de ces projets d'intérêt mutuel, comprenant: i) 11 projets d'intérêt mutuel de réseaux électrigues, dont: • 2 projets d'interconnexion pour la région méditerranéenne; • 4 projets d'interconnexion pour l'Europe continentale; • 5 projets d'interconnexion pour l'Europe septentrionale, et ii) 17 projets d'intérêt mutuel de réseaux de gaz naturel, dont: • 2 projets de gazoduc sur l'axe méditerranéen; • 8 projets de gazoduc sur l'axe est-européen; • 2 projets de gazoduc sur l'axe nord-européen; • 5 terminaux de réception GNL Douze de ces vingt-huit projets d'intérêt mutuel font intervenir un ou plusieurs pays tiers candidats à l'adhésion à l'Union européenne. Six des vingt-huit projets font intervenir un État membre de l'Espace économique européen. 4 COM(96)390 final du 24. 07. 1996 et position commune du Conseil du 28. 01. 1997. 5. Identification des projets de réseaux énergétiques d'intérêt régional Outre l'identification de projets RTE d'intérêt mutuel, il faut également recenser des projets de réseaux énergétiques présentant un intérêt spécifique pour les pays tiers concernés. Ces projets seront dénommés projets d'intérêt régional. Leur recensement exige un degré particulier de coopération et de coordination entre les pays tiers concernés et avec la Communauté. Le programme de politique énergétique SYNERGY et les "sous-programmes" consacrés à l'énergie dans les programmes d'aide PHARE, TACIS et MEDA constituent et constitueront à cet égard des instruments appréciables. En ce qui concerne les pays d'Europe centrale et orientale (y compris les États baltes) et la CEI, les programmes PHARE et TACIS contribuent au recensement des projets de réseaux énergétiques d'intérêt régional, par le biais d'études (Gas Interconnection Study et Study of the Interface between the Extended West-European Power System and its Eastern Neighbours par exemple). la question des in Europe) consacrés à La Commission a notamment organisé deux grandes manifestations dans le cadre du programme SYNERGY : une conférence à Budapest en octobre 1994 (East-West Gas and Electricity Interconnections) et un séminaire à Bratislava en avril 1996 (Trans-border co-operation in the la question des Natural Gas Sector interconnexions énergétiques dans la région. Signalons en particulier qu'un groupe de contact formé d'experts UE- PECO dans le domaine du gaz a été créé à la suite de la conférence de réseaux Bratislava, pour examiner entre autres transeuropéens de gaz et identifier notamment les exigences et les priorités en matière d'interconnexion. Sa première réunion s'est tenue en octobre 1996 à Bruxelles. Par ailleurs, les compagnies d'électricité des pays entourant la mer Baltique ont lancé un processus de coopération les uns avec les autres, dans le cadre des études liées au projet "Pourtour de la Baltique". La Commission a entamé un exercice de coordination dans la région des Balkans en créant, dans le cadre du centre régional de l'énergie de la mer Noire (situé à Sofia), une task force consacrée aux interconnexions dans les Balkans, qui bénéficie d'une aide au titre du programme SYNERGY. L'idée d'une telle task force avait été lancée lors de la conférence de Thessalonique sur les interconnexions énergétiques dans les Balkans, en octobre 1995. La task force a tenu sa réunion d'inauguration en septembre 1996 à Bruxelles. Elle a décidé de travailler sur la base d'un programme d'une durée d'un an, dans le cadre duquel elle rassemblera les données et évaluera les projets pour la fin 1997, en vue d'établir des priorités. 10 La Commission soutient, dans le cadre du programme INOGATE {TACIS Inter-State Oil and Gas Pipeline Programme), une approche coordonnée visant le développement dans la CEI des infrastructures régionales et transeuropéennes de conduites de pétrole et de gaz. En ce qui concerne les pays du bassin méditerranéen, plusieurs conférences ont jeté les bases d'une coopération accrue pour les questions d'énergie, y compris des projets de réseaux. À l'occasion de la conférence de Trieste en juin 1996, un Forum de l'énergie a été la coopération énergétique, spécifiquement notamment dans le domaine des réseaux d'énergie. En outre, les compagnies d'électricité des pays du bassin méditerranéen (membres de la Communauté et pays tiers) ont formé, en 1995, le groupe d'étude SYSTMED chargé de rassembler les données et d'évaluer les projets en vue d'interconnecter tous les pays entourant la Méditerranée. institué pour structurer En ce qui concerne les pays tiers qui sont candidats à l'adhésion à l'Union européenne, la majorité des projets d'intérêt régional qui seront recensés au cours de cet exercice pourraient devenir des projets RTE d'intérêt commun une fois l'adhésion devenue effective. 6. Autres actions communautaires de nature politigue régional, la Communauté Outre sa contribution essentielle au recensement des projets d'intérêt mutuel et favoriser l'interconnexion des réseaux d'énergie à l'échelle du continent européen par le biais d'autres actions à caractère politique, visant à protéger les investissements et à instaurer le droit de transit, à assurer un soutien politique à des projets d'intérêt mutuel particuliers et à mettre en oeuvre des politiques énergétiques cohérentes. continuera à • Traité sur la Charte de l'énergie La mise en oeuvre effective du traité sur la Charte de l'énergie contribuera à assurer les investissements dans le secteur énergétique dans les pays tiers signataires de la charte et à instaurer le droit de transit par les réseaux de ces pays. Donnant suite à la signature du traité sur la Charte de l'énergie et du protocole de la Charte de l'énergie sur l'efficacité énergétique et les aspects environnementaux connexes, le 17 décembre 1994, le processus de ratification par la Communauté européenne et les États membres est en cours. Le Traité doit être ratifié par trente pays au moins avant d'entrer en vigueur; il sera cependant déjà appliqué par la majorité des parties contractantes, à titre provisoire. Des négociations ont débuté en vue de définir les "règles du jeu" pour la phase de préinvestissement des projets. la Charte a également engagé des actions Le secrétariat de préliminaires, avec le soutien de la Commission, pour qu'un plus grand nombre de pays tiers du bassin méditerranéen signent la Charte en tant que membres associés. H • Soutien politique aux projets transeuropéens d'intérêt mutuel traité instituant la Communauté européenne (article 129 C Le paragraphe 3) donne à la Communauté la possibilité de décider de coopérer avec les pays tiers pour promouvoir des projets d'intérêt commun et assurer l'interopérabilité des réseaux. Dans ce cadre, les Orientations relatives aux réseaux transeuropéens de l'énergie (article 6 paragraphe 7) stipulent que "lorsque des parties de projets d'intérêt commun se situent sur le territoire de pays tiers, la Commission peut, en accord avec les États membres concernés, faire des propositions (. ) pour que ces projets soient également reconnus d'intérêt réciproque par les pays concernés, en vue de faciliter la réalisation de ces projets. " Si un quelconque projet d'intérêt mutuel soulevait un problème, la Commission pourrait immédiatement entamer cette procédure. La question des interconnexions et, plus généralement, des infrastructures énergétiques figure parmi les sujets d'intérêt commun identifiés dans les accords d'association, de partenariat et de coopération ou d'échange et de coopération conclus avec la majorité des pays tiers cités dans la présente communication. Ces accords peuvent donc servir, l'élaboration d'initiatives le cas échéant, de base juridique pour spécifiques. • Mise en oeuvre de politiques énergétiques cohérentes les produits énergétiques. Par ailleurs, La restructuration des secteurs énergétiques et la mise en oeuvre progressive de politiques énergétiques cohérentes par les pays tiers concernés, dont l'économie est généralement marquée par une efficacité énergétique médiocre et par une dépendance prononcée à l'égard de l'approvisionnement énergétique extérieur, contribuent également au bon avancement des projets de réseaux d'énergie. Il conviendrait de fait d'adopter des mesures de politique énergétique (avec leurs volets environnementaux et fiscaux) encourageant l'utilisation rationnelle de tous tarifs devraient progressivement couvrir au moins les frais de fourniture des produits énergétiques (prix source/frontière et frais de transport et de distribution). Dans ces conditions, les entreprises de réseaux d'énergie opérant dans les pays tiers concernés pourront disposer de trésorerie pour payer les frais d'exploitation, leurs programmes d'investissement. La mise en place de politiques énergétiques plus cohérentes dépendra cependant aussi du rythme auquel les pays tiers concernés opéreront la restructuration globale de leur économie. Il faut signaler l'initiative en matière d'oléoducs et de gazoducs financée au Inter-State Pipeline Programme), dans ce même contexte de la mise en oeuvre de politiques énergétiques cohérentes dans un groupe de pays où le développement de l'infrastructure des conduites garde une importance primordiale. travaux d'entretien et une part de titre du programme INOGATE (TACIS les les 12 7. Actions communautaires à caractère financier La Communauté européenne a déjà mis en place une série de mécanismes d'intervention financière, par le biais de ses programmes et de ses institutions financières, qui peuvent être mobilisés en faveur de projets de réseaux énergétiques dans les pays tiers concernés. L'objectif poursuivi consiste à mettre en place le contexte de politique énergétique indispensable et à soutenir financièrement ces projets au stade des études de faisabilité et, le cas échéant, au stade des investissements, en complément des fonds propres des exploitants. • Soutenir la mise en oeuvre de politiques énergétiques cohérentes la Le programme de politique énergétigue SYNERGY permet à Communauté de collaborer avec des pays tiers au développement de politiques énergétiques cohérentes, notamment en vue de développer les interconnexions et réseaux d'énergie. Ce programme a notamment permis d'octroyer un concours financier à la plupart des conférences et séminaires consacrés aux interconnexions énergétiques de l'axe est- ouest, des Balkans et de la Méditerranée (cf. point 5 ci-dessus), ainsi qu'à la task force sur les Balkans. Les programmes PHARE et TACIS soutiennent également des actions en faveur de la restructuration des secteurs énergétiques dans les pays tiers concernés, et le programme MEDA pourrait faire de même dans les années à venir. Des actions comparables pourraient être proposées dans le cadre de la convention de Lomé, dont l'article 107 prévoit de favoriser la coopération entre pays ACP dans le secteur énergétique, notamment pour étendre les réseaux d'électricité entre les pays ACP ainsi que la coopération entre ces pays et les pays limitrophes qui bénéficient d'un soutien financier de la Communauté (l'Algérie et le Maroc par exemple). • Financer des études concernant des projets de réseaux énergétiques ressources financières spécifiques allouées aux Les réseaux transeuropéens d'énergie (la ligne budgétaire RTE-Énergie) peut être mobilisée pour cofinancer les études de faisabilité et autres études relatives aux projets d'intérêt commun identifiés par les orientations en matière de réseaux transeuropéens d'énergie. Dans le cas des projets transeuropéens d'intérêt mutuel, les études relatives à des parties de projets situées sur le territoire de pays tiers peuvent également bénéficier de cette possibilité. La Commission y a déjà eu recours en 1995 et en 1996, dans ses décisions d'octroi d'aide financière à des études de projets RTE. 13 Dans le cas des projets d'intérêt régional de réseaux énergétiques, le (co)financement des études de faisabilité et autres études devrait faire appel aux ressources des programmes d'aide (PHARE, TACIS. MEDA) existants. Dans les faits, plusieurs études ont déjà été financées par le programme PHARE (l'étude de 1995 sur les interconnexions de gaz ou l'étude de 1996 sur le gaz dans la Baltique par exemple) et par le programme TACIS. Ce financement devrait normalement se maintenir, si nécessaire. • Financer des investissements liés aux projets de réseaux d'énergie Dans la Communauté, les projets de réseaux énergétiques qui sont viables sur le plan économique ne rencontrent pas de problèmes de financement insurmontables. Il s'agit généralement de projets rentables - les entreprises du secteur énergétique sont en mesure de récupérer les frais par le biais de la tarification - qui peuvent attirer des financements privés s'ajoutant aux ressources propres des exploitants. Dans ces circonstances, les subventions d'investissement se limitent à une aide à des fins structurelles (provenant principalement du Fonds européen de développement régional). Sur demande, les instruments communautaires de prêt (principalement intervenir pour compléter le financement de certains projets de réseaux énergétiques. Ce sont les "règles du jeu" au sein de la Communauté. la BEI) peuvent également investissements Conformément à la stratégie préparatoire à l'adhésion, des conditions similaires devraient progressivement s'appliquer et des instruments financiers comparables devraient graduellement pouvoir être disponibles pour financer des liés à des projets de réseaux énergétiques dans les pays tiers d'Europe centrale et orientale et du bassin méditerranéen qui sont candidats à l'adhésion. Conformément à ce qui fut convenu^ lors du Sommet de Copenhague en juin 1993 et confirmé depuis lors, jusqu'à 25 % du financement total accordé au titre du programme PHARE peuvent être affectés au financement de projets RTE, pour autant que ces projets soient considérés hautement prioritaires par la Communauté et par le ou les pays tiers concernés. Les projets transeuropéens d'intérêt mutuel et les projets d'intérêt régional qui pourraient émerger des structures de concertation, décrites au point 5, devraient avoir de bonnes chances d'obtenir cette aide financière aux investissements, si nécessaire. instruments de prêt (principalement la BEI) sont également Les disponibles. Ils devraient pouvoir prendre en considération les projets d'investissement en réseaux d'énergie dans les pays tiers concernés, en fonction des critères d'intervention de ces instruments et de concert, le cas échéant, avec d'autres organismes financiers internationaux (la BERD et la Banque mondiale par exemple). 14 <V*?;A'ft*vr» Ces projets pourraient également bénéficier des garanties d'emprunt du Fonds européen d'investissement (FEI), pour autant qu'ils contribuent à la réalisation des objectifs communautaires et uniquement dans le cas de projets transfrontières avec des pays limitrophes. Un tableau en annexe récapitule les possibilités d'intervention financière de la Communauté décrites plus haut. CONCLUSIONS L'examen qui vient d'être fait de la dimension extérieure des réseaux d'énergie amène à formuler les considérations suivantes : a) b) L'état actuel des interconnexions d'énergie entre la Communauté et les pays tiers d'Europe centrale et orientale et du bassin d'interconnexion fait apparaître un degré méditerranéen satisfaisant, à l'exception des interconnexions électriques avec le bassin méditerranéen et des interconnexions d'électricité et de gaz naturel avec les Balkans et la région balte. On prévoit en Europe importations de gaz naturel et des une augmentation des échanges d'électricité, et plusieurs projets de réseaux d'énergie ont été proposés. Le recensement des projets transeuropéens d'intérêt mutuel a bien progressé : vingt-huit projets de ce type ont été identifiés (liste en annexe). Parmi eux, plusieurs projets de gaz naturel sont en cours de construction, certains étant quasiment achevés, et un important projet de gaz naturel (le gazoduc Algérie-Maroc-Espagne) vient de s'achever. Les projets de réseaux d'électricité sont généralement moins avancés, la plupart d'entre eux se trouvant au stade des études ou des autorisations. L'état d'avancement de ces différents projets est décrit à l'annexe. La Commission a entamé des démarches pour la mise en place de structures de collaboration gui aboutiront au recensement de projets d'intérêt régional pour les principales régions et zones concernées d'Europe centrale et orientale et du bassin méditerranéen. 15 c) d) Le financement des études de faisabilité et autres études concernant les projets transeuropéens d'intérêt mutuel peut relever du programme RTE-Énergie pour autant que les études proposées concernent des projets ayant des répercussions évidentes sur l'approvisionnement de la Communauté en électricité et en gaz. Les études qui concernent des projets de réseaux énergétiques d'intérêt régional peuvent faire appel aux programmes d'aide PHARE, TACIS et MEDA. les Pays tiers concernés, En ce qui concerne le financement des investissements de projets dans il faudrait systématiquement chercher à mobiliser les ressources propres des exploitants et les autres sources de financement privé. La Communauté pourra intervenir, si nécessaire, par le biais d'une aide spécifique (comme dans le cas du programme PHARE), de prêts (BEI) ou de garanties d'emprunt (FEI) à condition que les projets remplissent les critères spécifiques liés à ces institutions ou à ces instruments financiers et qu'ils soient placés en tête des priorités par les pays tiers concernés. D'autres institutions financières telles que la BERD et la Banque mondiale peuvent également contribuer à ces investissements. De son analyse de la dimension extérieure des réseaux d'énergie, la Commission tire les cinq conclusions suivantes : e) f) La Communauté devrait continuer à soutenir la mise en oeuvre de politigues énergétigues cohérentes dans les pays tiers concernés (par le biais du programme de politique énergétique SYNERGY et des programmes d'aide PHARE, TACIS et MEDA), condition essentielle du développement rationnel des réseaux d'énergie. les Au besoin, la Commission sera prête à prendre toutes initiatives de politigues d'accompagnement dans le cadre adéquat (traité sur la Charte de l'énergie, traité CE, orientations RTE, accords d'association et autres accords) en vue d'instaurer un contexte plus favorable à la réalisation des projets de réseaux énergétiques d'intérêt mutuel (transeuropéen) et régional dans les pays tiers concernés. g) La Commission continuera à exploiter les programmes communautaires en vigueur pour soutenir le développement de projets de réseaux énergétiques dans les pays tiers concernés, plus particulièrement : 16 le cofinancement des études relatives à des projets de réseaux d'énergie peut, le cas échéant, être assuré par la ligne budgétaire RTE pour ce qui est des projets transeuropéens d'intérêt mutuel, et par les programmes PHARE, TACIS et MEDA pour ce qui est des projets d'intérêt régional; le cofinancement des investissements relatifs à des projets de réseaux énergétiques peut, le cas échéant, être assuré sous la forme d'une aide aux projets qui doivent être réalisés dans les pays tiers candidats à l'adhésion à l'Union européenne (au titre du programme PHARE par exemple). h) i) Le cas échéant et conformément aux règles spécifiques applicables à chaque instrument, la Commission recommanderait l'utilisation d'autres instruments financiers communautaires (prêts BEI et garanties FEI) en faveur de projets de réseaux énergétiques d'intérêt mutuel (transeuropéen) et régional à mettre en oeuvre dans les pays tiers concernés. La Commission invite les autorités des États membres et des pays tiers concernés à collaborer étroitement et à se mobiliser en vue du développement et de l'interconnexion des réseaux énergétiques à plus grande échelle, dans le but d'améliorer la sécurité de l'approvisionnement énergétigue, la cohésion économigue et sociale et le fonctionnement du marché intérieur et de contribuer aux objectifs communautaires de compétitivité, de protection de l'environnement, d'élargissement et de coopération extérieure. 17 ANNEXE I LA DIMENSION EXTÉRIEURE DES RÉSEAUX TRANSEUROPÉENS D'ÉNERGIE I. LISTE DES PROJETS D'INTÉRÊT MUTUEL EN MATIÈRE DE RÉSEAUX D'ÉLECTRICITÉ Le développement des connexions électriques de la Communauté avec des pays tiers concerne trois zones : la région méditerranéenne, l'Europe continentale et l'Europe septentrionale. Région méditerranéenne d9 Grèce-Turquie(*) : d13 Espagne-Maroc (*) : Europe continentale d2 Allemagne-Pologne (**) d5 Italie-Suisse (*) : d8 Grèce-pays balkaniques (**) Liaisons entre les deux pays à travers le nord-est de la Grèce. Premier tronçon (en Grèce) : en cours de construction. Liaisons par câble sous-marin entre le sud de l'Espagne et le réseau marocain. En cours de construction. liaisons entre les Renforcement des deux pays. Études de faisabilité. Renforcement des liaisons entre le nord de l'Italie et la Suisse. Première ligne : en cours de construction Deuxième d'autorisation. ligne procédures liaisons entre Renforcement des la Grèce et, respectivement, l'Albanie, la Bulgarie et l'ex-Yougoslavie, y compris restauration de la liaison avec le nord de l'ex-Yougoslavie et le réseau UCPTE. Études de faisabilité. 12 d16 UE-Belarus-Russie-Ukraine Développement de liaisons et interface entre le réseau UCPTE (étendu) et les réseaux des pays tiers en Europe de l'est, notamment la relocalisation des postes de conversion HT CC exploités la précédemment entre Hongrie, la République tchèque et entre l'Allemagne et la République tchèque. l'Autriche et l'Autriche entre et Europe septentrionale d3 Allemagne-Norvège (*) : d10 Royaume-Uni - Norvège (*) : d11 Pays-Bas - Norvège (*) : d14 Pourtour de la Baltique :Allemagne- Pologne-Russie-Estonie- Lettonie-Lituanie-Suède- Finlande-Danemark- Belarusf) : Étude d'interface et études de faisabilité. Liaison par câble sous-marin entre le nord de l'Allemagne (UCPTE) et le sud de la Norvège (NORDEL). Procédures d'autorisation. Liaison par câble sous-marin entre le nord-est/l'est de l'Angleterre et le sud de la Norvège (NORDEL). Études de faisabilité. Liaison par câble sous-marin entre le nord-est des Pays-Bas (UCPTE) et le sud de la Norvège (NORDEL). Études de faisabilité et examen des fonds marins. Renforcement et développement de liaisons entre les réseaux de ces pays par lignes aériennes et/ou câbles sous- marins. Études de faisabilité. (*) (**) Projet d'intérêt commun identifié par les orientations relatives aux RTE- Énergie Projet proposé par la Commission comme étant d'intérêt commun (voir COM(96)390). A3 d15 Suède-Norvège (**) : Renforcement des deux pays. liaisons entre les Études de d'autorisation. faisabilité et procédures (**) Projet proposé par la Commission comme étant d'intérêt commun (voir COM(96)390). T-> LA DIMENSION EXTERIEURE DES RESEAUX TRANSEUROPÉENS D'ÉNERGIE II. CARTE DES PROJETS D'INTÉRÊT MUTUEL EN MATIÈRE DE RÉSEAUX ÉLECTRIQUES M-"--• C^WVV^Y i i ANNEXE II LA DIMENSION EXTÉRIEURE DES RÉSEAUX TRANSEUROPÉENS D'ÉNERGIE I. LISTE DES PROJETS D'INTÉRÊT MUTUEL EN MATIÈRE DE RÉSEAUX DE GAZ NATUREL tiers s'effectue selon Le développement de connexions de conduites de gaz naturel de la Communauté avec des pays trois axes (Méditerranée, est de l'Europe, nord de l'Europe) qui correspondent aux trois principales zones de production extérieure (Algérie, Russie, Norvège) dont dépend l'approvisionnement de la Communauté. Le développement des installations de réception du gaz naturel liquéfié (GNL) représente une autre possibilité de relier la Communauté aux zones de production extérieures à la Communauté. Axe méditerranéen h4 Algérie-Espagne-Portugal- France (*): h5 Algérie-Tunisie-ltalie(*) : Construction de nouveaux gazoducs permettant à l'Espagne et au Portugal dans un premier temps, puis à la France et à d'autres pays dans un deuxième temps, d'être approvisionnés au départ de l'Algérie via le Maroc. Gazoduc Algérie-Maroc-Espagne (jusqu'à Cordoue) : depuis en novembre 1996. exploitation Extensions vers le nord-est et le nord- ouest : études de faisabilité et procédures d'autorisation. Renforcement de la capacité de transport du gazoduc transméditerranéen vers l'Italie à partir des sources algériennes. Premier gazoduc : en exploitation depuis plusieurs années. Second gazoduc : construction quasiment achevée. 2 d Axe est-européen f9 Autriche-Hongrie (**) : MO Autriche-Slovaquie (**) f12 Grèce-Albanie (**) : h6 Russie-Ukraine-UE (*): h7 Russie-Biélorussie-Pologne- UE (*): h11 Bulgarie-Grèce (*): Raccordement des réseaux des deux pays. Premier gazoduc : en exploitation depuis 1996. Second gazoduc : études de faisabilité. Raccordement de l'Autriche à la capacité de stockage souterrain slovaque. Construction quasiment achevée. Raccordement des réseaux des deux pays. Études de faisabilité. Accroissement de la capacité de transport les l'Union européenne depuis vers gisements russes, par le principal axe existant, à travers l'Ukraine, la Slovaquie et la République tchèque. Système de gazoducs en exploitation depuis plusieurs années. Des investissements de mise à niveau seront nécessaires. Création d'un deuxième axe de transport allant des gisements russes vers l'Union européenne, via le Belarus et la Pologne. l'Allemagne et Tronçon entre l'est de l'ouest de la Pologne : en exploitation depuis 1996. tronçons : Autres d'autorisation et construction en cours. procédures Amélioration du réseau de transport de gaz en Bulgarie afin de garantir l'acheminement des ressources russes jusqu'au nouveau réseau gazier en Grèce. Première phase : mise en service en 1996. £S h13 Allemagne-République tchèque-Autriche-ltalie (**): Construction d'un système de gazoducs de connexion entre les réseaux gaziers allemand, tchèque, autrichien et italien. l'ouest Premier l'Autriche : en cours de construction. tronçon dans de Deuxième tronçon (le gazoduc principal l'Autriche: PENTA) dans études de faisabilité. le centre de h14 Russie-Ukraine-Slovaquie- Hongrie-Slovénie-ltalie (**): Construction d'un nouveau gazoduc entre les gisements russes et l'Italie. Études de faisabilité. Axe nord-européen h1 Norvège-France (**): Construction d'un quatrième gazoduc entre les gisements norvégiens (mer du Nord) et le continent. En cours de construction. h3 Norvège-Danemark-Suède- Création et développement de liaisons Finlande-Russie-États baltes (**): entre les réseaux de ces pays en vue d'établir un réseau gazier intégré. Études de faisabilité. Terminaux de réception de GNL e4 Espagne (*): • GNL de Huelva (extension du terminal existant) En exploitation depuis 1996 • GNL de Carthagène (extension du terminal existant) Études préalables de faisabilité • GNL en Galicie (nouveau terminal) Projet reporté. ZH e5 (a) Portugal (**): GNL sur terminal). la côte atlantique (nouveau e6 Grèce (*): GNL en Attique (nouveau terminal). Études de faisabilité. g3 France (*): g4 Italie (*): En cours de construction. GNL dans l'ouest de la France (extension du terminal existant). Études préalables de faisabilité. Construction d'un nouveau terminal GNL afin de permettre la diversification de l'approvisionnement, notamment pour la production d'électricité. Procédures d'autorisation. (*) (**) Projet d'intérêt commun identifié par les orientations relatives aux RTE- Énergie Projet proposé par la Commission comme étant d'intérêt commun (voir COM(96)390). L$ LA DIMENSION EXTÉRIEURE DES RESEAUX TRANSEUROPÉENS D'ÉNERGIE II. CARTE DES PROJETS D'INTÉRÊT MUTUEL EN MATIÈRE DE RÉSEAUX DE GAZ NATUREL Réseaux existants Projets transeuropéens d'intérêt mutuel Autres projets transeuropéens CL LA DIMENSION EXTÉRIEURE DES RÉSEAUX TRANSEUROPÉENS D'ÉNERGIE RÉSUMÉ DES POSSIBILITÉS D'INTERVENTION FINANCIÈRE DE LA COMMUNAUTÉ POUR LA PROMOTION DES POLITIQUES ÉNERGÉTIQUES ET DES PROJETS DE RÉSEAUX D'ÉNERGIE DANS LES PAYS TIERS ANNEXE III Actions Pay$ tiers Norvège et Suisse PECO(y compris États baltes CEI MED Soutien à la mise en oeuvre des politiques énergétiques • Initiatives de la Communauté - SYNERGY SYNERGY SYNERGY • Initiatives des pays tiers PHARE TACIS MEDA Cofinancement des études • Pour les projets RTE d'intérêt mutuel • Pour les projets de réseaux d'intérêt régional Financement des investissements : • Aides • Prêts • Garanties pour des prêts liés à des projets transfrontières dans des pays limitrophes RTE RTE RTE RTE PHARE TACIS MEDA PHARE BEI FEI BEI FEI BEI FEI FEI f-i ISSN 0254-1491 COM<97) 12S final DOCUMENTS FR 12 11 N ° de catalogue : CB-CO-97-120-FR-C ISBN 92-78-17493-9 Office des publications officielles des Communautés européennes L-2985 Luxembourg l<t


title: QUESTION ECRITE no 1165/97 de Richard HOWITT à la Commission. Utilisation de crédits du programme Leonardo pour soutenir la formation du personnel des services de lutte contre l'incendie

eurovoc_concepts:
EU financing
EU programme
engineer
fire protection
public health
public safety
vocational training


title: INTERROGAZIONE SCRITTA n. 1156/97 dell'on. Markus FERBER alla Commissione. Legittimità, ai sensi del diritto comunitario, delle disposizioni riguardanti il pedaggio per gli autobus nel territorio urbano di Salisburgo

eurovoc_concepts:
Austria
EU law
bus
double taxation
equal treatment
toll
traffic control
traffic regulations
urban centre


title: KOMMISSIONENS FÖRORDNING (EG) nr 566/97 av den 26 mars 1997 om fastställande av importtullar inom rissektorn

eurovoc_concepts:
CCT duties
import
product quality
rice
third country