title: Voorstel voor een beschikking van de Raad betreffende een meerjarenprogramma ter bevordering van hernieuwbare energiebronnen in de Gemeenschap (Altener II)

eurovoc_concepts:
EU programme
energy policy
environmental protection
renewable energy

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 12. 03. 1997 COM(97)87def. 97/0106 (SYN) Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD betreffende een meerjarenprogramma ter bevordering van hernieuwbare energiebronnen in de Gemeenschap (ALTENERII) (door de Commissie ingediend) I. TOELICHTING 1. 2. Inhoud Inleiding De noodzaak van een programma van de Europese Gemeenschap op het gebied van duurzame energie 2. 1. Milieu-overwegingen 2. 2. 2. 3. 2. 4. Regionale ontwikkeling, sociale en economische samenhang en werkgelegenheid Een continue energievoorziening Concurrentievermogen 3. De structuur van ALTENERII 3. 1. Inleiding A VERLENGING VAN ALTENER I-ACTIES 3. 2. Studies en andere acties om het potentieel van hernieuwbare energiebronnen te ontwikkelen (artikel 2a) 3. 2. 1. Gemeenschapswetgeving, harmonisatie en normalisatie 3. 2. 2. Strategieën tot bevordering van de invoering van duurzame-energietechnologieën 3. 3. Sectoriële proefprojecten met het oog op de totstandbrenging of uitbreiding van infrastructuren en hulpmiddelen voor de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen (artikel 2b) 3. 3. 1. Lokale en regionale planning 3. 3. 2. Hulpmiddelen voor planning, ontwerp, controle en beoordeling 3. 3. 3. Financiële en andere instrumenten 3. 3. 4. Informatie 3. 3. 5. Onderwijs en opleiding 3. 4. Verspreiding van informatie (artikel 2c en d) 3. 4. 1. Informatienetwerken 3. 4. 2. Gecentraliseerd systeem voor het verzamelen en verspreiden van informatie B NIEUWE ACTIES TOT BEVORDERING VAN DE PENETRATIE VAN HERNIEUWBARE ENERGIEBRONNEN 3. 5. Gerichte acties die de penetratie van hernieuwbare energiebronnen vergemakkelijken en investeringen aanmoedigen (artikel 2e) 3. 5. 1. Het concept 3. 5. 2. Lessen uit ALTENER I 3. 5. 3. Voorgestelde ALTENER II-actie C ACTIES EN NIEUWE VOORTGANGSBEWAKING VAN DE COMMUNAUTAIRE STRATEGIE INZAKE HERNIEUWBARE ENERGIEBRONNEN IMPLEMENTATIE, FOLLOW-UP VOOR 3. 6. Acties voor implementatie, follow-up en voortgangsbewaking van de communautaire strategie inzake hernieuwbare energiebronnen in de EG en in de Lid-Staten(artikel 2f) 3. 6. 1. Doel van de actie 3. 6. 2. Acties in het kader van ALTENER I 3. 6. 3. Voorgestelde ALTENER ü-acties (artikel 2f) 3. 6. 3. 1. Tenuitvoerlegging van een strategie en een communautair actieplan voor hernieuwbare energiebronnen en voortgangsbewaking daarvan in de Gemeenschap en in de Lid-Staten 3. 6. 3. 2. Beoordeling van de acties en maatregelen in het kader van het programma. 4. Financiële overwegingen 4. 1. ALTENER I 4. 2. ALTENER n 4. 2. 1. Verlenging van ALTENER I-acties 4. 2. 2. Gerichte acties om hernieuwbare energiebronnen beter ingang te doen vinden 4. 2. 3. Nieuwe acties voor de implementatie van een communautaire strategie 4. 2. 4. Begrotingsvoorstel 5. 6. De voorgestelde maatregel en het subsidiariteitsbeginsel Conclusies 1. INLEIDING I. TOELICHTING Het ALTENER-programma werd ingesteld bij Beschikking 93/500/EEG van de Raad en ging officieel op 1 januari 1993 van start. Op 31 december 1997 zal ALTENER een eind nemen. Aan het eind van het derde jaar is een tussentijds verslag opgesteld over de tot dusver bereikte resultaten van het programma. Volgens de Commissie dient het ALTENER-programma te worden voortgezet. Het levert een essentiële bijdrage tot de toenemende toepassing van milieuvriendelijke duurzame energie en vormt een belangrijk onderdeel van de communautaire strategie tot vermindering van de C02-uitstoot. Dit is in overeenstemming met de artikelen 130R en 130S van het Verdrag. Het toegenomen gebruik van duurzame energievormen levert eveneens een onschatbare bijdrage tot het bereiken van de doelstellingen van het communautaire energiebeleid. Dat is duidelijk aangetoond in de mededeling van de Commissie "Energie voor de toekomst: hernieuwbare energiebronnen; Groenboek voor een communautaire strategie" (COM(96)576 van 20. 11. 1996), waaruit blijkt dat hernieuwbare energiebronnen momenteel niet overal in dezelfde en in voldoende mate worden toegepast om de hun toekomende rol te vervullen bij het verwezenlijken van de doelstellingen van het communautaire energiebeleid. Voorts vormt de bevordering van hernieuwbare energiebronnen een van de pijlers die ten grondslag liggen aan het door de Commissie ingediende Witboek over het toekomstige energiebeleid van de Gemeenschap, dat het Europees Parlement en de Raad reeds hebben besproken. In haar Witboek inzake groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid stelt de Commissie dat schone technologieën een voorwaarde voor toekomstige welvaart zijn en dat het huidige belastingstelsel niet tot een optimale middelentoewijzing lijdt. Men is het er algemeen over eens dat hernieuwbare energiebronnen de hoeksteen van een toekomstig beleid van duurzame ontwikkeling zullen vormen en dat zij een belangrijke bijdrage zullen leveren tot verbetering van de werkgelegenheid en de sociale omstandigheden van die burgers van de Gemeenschap die in afgelegen of perifere gebieden wonen. De toegenomen toepassing van hernieuwbare energiebronnen zal aldus mede de sociale samenhang in de Gemeenschap versterken, de benutting van plaatselijke energiebronnen stimuleren en de marktpenetratie van nieuwe energietechnologieën (waarvan een groot aantal met Gemeenschapssteun is ontwikkeld) bespoedigen. In het licht van de bovenstaande overwegingen stelt de Commissie voortzetting en intensivering van het ALTENER-programma voor, waarin een groot aantal van de door een team van onafhankelijke deskundigen geformuleerde aanbevelingen zijn verwerkt alsook de ervaring die de Commissie heeft opgedaan bij de uitvoering van het ALTENER-programma en andere maatregelen op energiegebied. In dit kritische stadium voor de penetratie van hernieuwbare energiebronnen in onze energiemix, zijn nieuwe acties voorgesteld met het doel de niet-technische belemmeringen voor hernieuwbare energiebronnen op te ruimen. Opgemerkt moet worden dat ingevolge een verzoek van de Lid-Staten de Commissie thans alle beschikbare financieringsinstrumenten voor tenuitvoerlegging van een communautair energiebeleid opnieuw bekijkt. Indien op grond hiervan de Raad in een nabije toekomst zou besluiten tot een meer globale benadering van de maatregelen op energiegebied, zullen de acties van ALTENER II vanzelfsprekend in die nieuwe aanpak worden ingepast. ALTENER II moet op 1 januari 1998 van start gaan en zal, tenzij het voor die tijd in een meer globaal kader wordt ingepast, overeenkomstig het voorstel tot 31 december 2002 lopen. Het ALTENER Il-programma zal de volgende onderdelen omvatten: A VERLENGING VAN ALTENER I-ACTIES studies en normalisatie-activiteiten (met inbegrip van vrijwillige overeenkomsten) op het gebied van materieel voor duurzame energie; proefprojecten met het oog op de opheffing van institutionele en administratieve knelpunten en versterking van de infrastructuur voor bevordering van duurzame energie in de Lid-Staten; verbetering van de informatiestroom naar vakmensen en potentiële investeerders in projecten op het gebied van duurzame energie, via geschikte netwerken; B NIEUWE ACTIES TOT BEVORDERING VAN DE PENETRATIE VAN HERNIEUWBARE ENERGIEBRONNEN initiatieven die erop gericht zijn particulier kapitaal los te maken om investeringen in duurzame-energieprojecten te bespoedigen; C ACTIES NIEUWE EN VOORTGANGSBEWAKING VAN DE COMMUNAUTAIRE STRATEGIE INZAKE HERNIEUWBARE ENERGIEBRONNEN IMPLEMENTATIE, FOLLOW-UP VOOR het volgen van de vooruitgang die ten aanzien van de penetratie van hernieuwbare energiebronnen op nationaal en communautair niveau wordt geboekt, en beoordeling van het effect van de verschillende acties die in het kader van de vast te stellen strategie inzake hernieuwbare energiebronnen en van dit programma worden ondernomen. Met duurzame of hernieuwbare energiebronnen wordt in dit voorstel bedoeld: biomassa, waaronder energiegewassen, brandhout, afval van bosbouw en landbouw, stadsafval1, vloeibare biobrandstoffen en biogas; groot- en kleinschalige (< 1OMW) waterkracht; windenergie; thermische en fotovoltaïsche zonne-energie; geothermische energie; getijden-, golfslag- en andere oceanische energie. Op het gebied van afval dient rekening te worden gehouden met de mededeling van de Commissie betreffende de actualisering van de communautaire strategie voor het afvalbeheer, COM(96)399 def. van 30. 7. 1996, krachtens welke de voorkeur moet worden gegeven aan afvalpreventie en terugwinning van materialen door middel van recycling, voor zover dat uit milieu-oogpunt aanvaardbaar is, boven afvalverbranding met terugwinning van energie. 5 Het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in het verbruik van primaire energie in de Europese Gemeenschap ligt momenteel net onder 6% en bedraagt ongeveer 70Mtoe/jaar. Biomassa neemt daarvan ongeveer 60% voor zijn rekening en waterkracht 36%. In ALTENER I werd het kwantitatieve doel voor de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen gesteld op 8% voor de Gemeenschap met 12 Lid-Staten in het jaar 2005. Voor de uitgebreide Gemeenschap met 15 Lid-Staten dient deze doelstelling te worden herzien. In haar mededeling over een Groenboek voor een communautaire strategie inzake Hernieuwbare energiebronnen2 raadt de Commissie aan voor het jaar 2010 een nieuw kwantitatief doel vast te stellen en dat kan de verdubbeling van het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in de energiemix zijn. Indien na uitgebreid overleg over dit Groenboek met alle belanghebbenden een dergelijk doel wordt goedgekeurd en bereikt, zou het aandeel van hernieuwbare energiebronnen ongeveer 190 Mtoe bedragen in een naar schatting totaal primair energieverbruik van 1 570 Mtoe. De extra bijdrage van 120 Mtoe door hernieuwbare energiebronnen zou in het jaar 2010 de C02-uitstoot moeten verminderen met 330 miljoen ton. Met het ALTENER Il-programma wordt beoogd een bijdrage van betekenis te leveren aan het streven van de Gemeenschap naar een aanzienlijke toename van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen. ALTENER zou derhalve moeten worden beschouwd als een integrerend deel van de toekomstige communautaire strategie op het gebied van duurzame energie. De acties van dit programma zijn er speciaal op gericht hinderpalen voor een versnelde penetratie van hernieuwbare energievormen in de Lid-Staten van de Gemeenschap uit de weg te ruimen en gelden niet voor derde landen. Ingevolge een besluit van de Europese Raad zal ALTENER II echter openstaan voor samenwerking met de landen van Midden- en Oost-Europa die hun toetreding voorbereiden. Met Cyprus zal eveneens kunnen worden samengewerkt. Bij de uitwerking van het voorgestelde programma is gestreefd naar complementariteit met andere Gemeenschapsprogramma's en met name met de projecten van het technologische programma van de Gemeenschap op het gebied van duurzame energie (JOULE/THERMIE). Het is niet de bedoeling van het ALTENER Il-programma onderzoekwerkzaamheden of technologische is toegespitst op bevordering van hernieuwbare demonstratieprojecten te financieren. Het energiebronnen, te bewerkstelligen. In het Groenboek voor een communautaire strategie inzake hernieuwbare energiebronnen is een reeks hinderpalen onderkend, waaronder problemen met de marketing, en een versterkt ALTENER Il-programma is nodig om deze marktbarrières te overwinnen. significante doorbraak op de Europese energiemarkt teneinde een ALTENER II vormt tevens een essentieel onderdeel van de communautaire strategie tot bevordering van hernieuwbare energiebronnen en zal, naar men hoopt, in belangrijke mate bijdragen tot het verwezenlijken van de Gemeenschapsdoelstellingen in het kader van deze strategie. 2. DE NOODZAAK VAN EEN PROGRAMMA VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP OP HET GEBIED VAN DUURZAME ENERGIE De sterkere penetratie en het toenemende gebruik van hernieuwbare energiebronnen houden een aantal voordelen in voor het milieu, voor de energiesector en de economie als zodanig. In de Mededeling van de Commissie. Energie voor de toekomst: Hernieuwbare energiebronnen - Groenboek voor een communautaire strategie - COM(96)576 def. van 20. 11. 1996. 6 mededeling van de Commissie over een Groenboek voor een communautaire strategie inzake hernieuwbare energiebronnen wordt een overzicht gegeven van de manier waarop de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen zal bijdragen tot de verwezenlijking van de communautaire doelstellingen, zoals deze in het Verdrag en op andere beleidsterreinen worden aangegeven. Het loont evenwel de moeite hier even de beleidsmotiveringen naar voren te halen die aan dit voorstel voor een ALTENER Il-programma ten grondslag liggen, zoals aangegeven in het Groenboek. 2. 1. Milieu-overwegingen In de communautaire strategie ter beperking van de C02-uitstoot, die de Commissie in 1992 heeft uitgewerkt, werd de nadruk gelegd op de belangrijke rol die duurzame energie speelt bij de verwezenlijking van het communautaire streven naar stabilisatie van de C02-emissies in het jaar 2000 op het niveau van 1990. Het ALTENER-programma werd derhalve ingesteld als een fundamenteel onderdeel van die strategie. Deze situatie werd bekrachtigd door de conclusies van de Raad Milieu van 15 en 16 december 1994 waarin werd verklaard "De Raad beklemtoont nogmaals dat de beoogde stabilisatie van de C02-emissies slechts kan worden verwezenlijkt met een gecoördineerd pakket van maatregelen voor de verbetering van energie-efficiëntie en rationeel energiegebruik op basis van vraag en aanbod op alle niveaus van de productie, de omzetting, het vervoer en het verbruik van energie, alsmede voor het gebruik van hernieuwbare energiebronnen"3. Dit betekent niet dat met een ruimere toepassing van hernieuwbare energiebronnen onze milieuproblemen meteen zouden zijn opgelost, maar algemeen wordt erkend dat de EG er niet in zal slagen het gestelde doel te bereiken, tenzij het gebruik van hernieuwbare energiebronnen actief wordt gestimuleerd. Dit zal onvermijdelijk inhouden dat de Lid-Staten hun inspanningen moeten opvoeren om gunstige marktomstandigheden voor hernieuwbare energiebronnen te creëren en dat de EG een rol zal moeten spelen bij het coördineren en optimaliseren van de inspanningen van de Lid-Staten. De belangrijkste overweging is hier dat de ontwikkelingen van de afgelopen jaren duidelijk aan het licht hebben gebracht welke milieuproblemen rechtstreeks aan het gebruik van fossiele brandstoffen zijn verbonden, waarbij in het bijzonder aan de problemen in verband met C02-emissies en klimaatverandering moet worden gedacht. Het is eveneens duidelijk dat hernieuwbare energiebronnen een veel grotere rol zullen moeten spelen in de energiemix van de EU met het oog op de verwezenlijking van de recente overeenkomst in de Raad over de langetermijnbeperking van de C02-uitstoot, die op de COP Ill-bijeenkomst in december 1997 te Kyoto moet worden voorgesteld. De huidige samenstelling van de energiemix is niet te verenigen met de langetermijnvereisten voor duurzame ontwikkeling. Dit gezichtspunt vindt thans in brede kring erkenning, niet alleen bij de leden van de Intergouvernementele werkgroep "Klimaatverandering" (IPCC) van de Verenigde Naties, maar ook bij andere internationale organisaties, zoals het IEA en de Wereldenergieraad (WEC), nationale regeringen, internationale verzekeringsmaatschappijen en, hetgeen misschien wel het allerbelangrijkste is, bij de energieproducenten zelf. Op duurzame energie gebaseerde technologieën zijn niet volkomen schoon, maar het gebruik van hernieuwbare energiebronnen heeft duidelijk het voordeel dat er netto geen C02-emissie is. Bovendien brengen de meeste hernieuwbare energiebronnen een geringere uitstoot van S02 en NOx met zich mee. Dit betekent dat hernieuwbare 11870/94(Presse273 -G). energiebronnen beantwoorden aan de algehele strategie voor duurzame ontwikkeling in de Gemeenschap, in de geïndustrialiseerde landen en ook in de ontwikkelingslanden. Het gebruik van duurzame energie kan ertoe leiden dat de uitstoot van kooldioxide in 2020 16% lager is dan het niveau in 1990. Onder gunstige omstandigheden kan de ^tmindering van de externe kosten in het jaar 2020 in het beste geval worden geraamd op 20 miljard ecu4. 2. 2. Een continue energievoorziening De Europese Gemeenschap is in toenemende mate afhankelijk van ingevoerde energie. De grote vooruitgang die de Lid-Staten in de periode 1973-1995 met het terugdringen van die afhankelijkheid hebben geboekt, is ten dele tenietgedaan door de toenemende vraag, vooral in de transportsector, de verminderde energie-efficiëntie, de algemeen stagnerende productie van kernenergie, de lagere productie van binnenlandse olie en gas en door lage prijzen op de internationale oliemarkt. De overvloedige beschikbaarheid van fossiele brandstoffen heeft tot enige zelfgenoegzaamheid geleid, die dan weer tot bezorgdheid heeft geleid met betrekking tot de continuïteit van de energievoorziening op lange termijn. De recente spanning op de oliemarkt in combinatie met de snel toenemende energiebehoeften van Zuidoost-Azië zal deze trend nog versterken. De Europese Gemeenschap duurzame- energietechnologieën leveren aan derde landen, met name ontwikkelingslanden, hetgeen kan leiden tot vermindering van de vraag naar fossiele brandstoffen en vervanging van traditionele brandstoffen. De importafhankelijkheid van de Europese Gemeenschap ligt momenteel rond de 50%, maar zou volgens de meeste prognoses in 25 jaar tijds wel eens tot 70% kunnen oplopen. concurrerende eveneens kan In deze omstandigheden kan de Europese Gemeenschap niet voorbij aan de ontwikkeling van haar eigen energiebronnen. Hernieuwbare energiebronnen zijn alle plaatselijk beschikbaar en met een verdere exploitatie van het potentieel kan in belangrijke mate tot een meer continue energievoorziening worden bijgedragen. Volgens de TERES II-studie5 kan het technische potentieel van de EG op het stuk van hermeuwbare energiebronnen voor het jaar 2020 op 408 Mtoe worden gesteld. De overeenkomstige marktpenetratie in de EG volgens de beste praktijken voor hernieuwbare energiebronnen in 2020 bedraagt 228 Mtoe. De verwezenlijking van dit potentieel zou een aanzienlijke bijdrage tot de continuïteit van de energievoorziening leveren. 2. 3. Concurrentievermogen Volgens de TERES II-prognoses kunnen hernieuwbare energiebronnen in de EG tegen het jaar 2020 voorzien in 7,4 tot 14% van de vraag naar primaire energie, naar gelang van het gehanteerde scenario. De overeenkomstige cijfers voor de 30 Europese landen bedragen respectievelijk 6,9 en 12,8%. De markt voor het daartoe vereiste materieel zal in 2020 in totaal een waarde van 78 tot 266 miljard ecu vertegenwoordigen. Dit is een belangrijke afzetmogelijkheid voor Europese constructeurs. Dit komt duidelijk naar voren in een recent rapport van Shell International, waarin aan de hand van langetermijnscenario's een snelle teruggang wordt aangetoond in het gebruik van fossiele brandstoffen, met name olie, vanaf 2020 en een corresponderende snelle toename van het gebruik van alternatieve brandstoffen, in het bijzonder van hernieuwbare energiebronnen, kort na de eeuwwisseling. ". " Shell International, 1995. Europese studie op het gebied van duurzame energie (TERES 1,1994) (TERES II, 1996). 8 zullen energiebronnen In dit stadium kunnen duurzame-energietechnologieën, ondanks snel dalende kostencurven, niet altijd concurreren met conventionele energiebronnen, met name bij vergelijking met gecentraliseerde toepassingen. Op middellange tot lange termijn kan echter worden verwacht dat hernieuwbare conventionele energieproductietechnieken. In dit licht gezien en met het vooruitzicht van een toekomstige internalisering van de externe kosten zouden hernieuwbare energiebronnen een belangrijke bijdrage tot een duurzaam en goed concurrerend Europees energiesysteem kunnen leveren. Thans moet echter reeds worden opgemerkt dat hernieuwbare energievormen, als binnenlandse hulpbronnen, nauwelijks door fluctuerende prijzen van ingevoerde brandstoffen worden beïnvloed en aldus een stabiliserende uitwerking op de energiekosten zullen hebben. Ook zij erop gewezen dat sommige vormen van duurzame energie, vooral in bepaalde regio's van de Gemeenschap, reeds goed kunnen concurreren. concurreren kunnen met Volgens de prognoses van de Wereldenergieraad en het Internationaal Energieagentschap kan de wereldmarkt voor hernieuwbare energievormen in 2020 worden geraamd op 1 700 miljard ecu of vijf- tot tienmaal de Europese markt. De duurzame energie-industrie in Europa is reeds wereldleider op bepaalde gebieden, met name windenergie, en een wereldpionier op het gebied van geavanceerde toepassingen van biomassa. Met een sterke thuisbasis en een ondersteunend beleidskader kan de Europese leverancier van duurzame- energietechnologieën voor de gehele wereld worden, hetgeen een belangrijke exportmogelijkheid voor de Europese industrie vertegenwoordigt. Het succes van de handelsactiviteiten zal echter eveneens afhankelijk zijn van het vermogen van de Europese industrie om bij voorbeeld in de bijzondere behoeften van de ontwikkelingslanden op het gebied van duurzame energie te voorzien. in de komende 25 jaar de industrie leidende 2. 4. Regionale ontwikkeling, sociale en economische samenhang en werkgelegenheid Van een toenemend gebruik van hermeuwbare energiebronnen kan ook een positief en concreet effect op de regionale ontwikkeling en de werkgelegenheid uitgaan. Hermeuwbare vormen van energie zijn per definitie plaatselijk beschikbaar. Het gebruik daarvan en de aanleg van de installaties daarvoor kunnen - in vele gevallen - onafhankelijk van al dan niet aanwezige infrastructuren geschieden. Bovendien hebben tal van minder ontwikkelde regio's een goed potentieel voor productie en gebruik van duurzame energie. Bevordering van hernieuwbare energiebronnen is daarom een hoofdonderdeel van ieder regionaal beleid en kan nieuwe bedrijven aantrekken en werkgelegenheid verschaffen in regio's die anders van industriële ontwikkeling verstoken zouden büjven. Met een ondersteunend beleid zou vóór 2020 een extra investering van 180 miljard ecu in de thuismarkt voor duurzame energie worden gestimuleerd. Een dergelijke investering zou een half miljoen banen in de energiesector en daarmee verbonden toeleveringssectoren scheppen. Deze industrie zouden gelijkmatig zijn verdeeld over stedelijke en nieuwe banen plattelandsgebieden. In de duurzame-energiesector zouden nog veel meer banen kunnen worden geschapen dankzij de exportmogelijkheden voor apparatuur en materieel. in de 3. DE STRUCTUUR VAN ALTENER U 3. 1. Inleiding ALTENER II moet bijdragen tot het verwezenlijken van de globale doelstellingen van de Gemeenschap op die gebieden waar hernieuwbare energiebronnen een beslissende rol kunnen spelen: beperking van de C02-uitstoot; uitbreiding van het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in de energiebalans; vermindering van de afhankelijkheid van ingevoerde energie; continuïteit van de energievoorziening; economische ontwikkeling, economische en sociale samenhang en regionale en lokale ontwikkeling. Het ALTENER u-programma moet eveneens bijdragen tot twee algemene doek dlingen: (a) mede de noodzakelijke voorwaarden scheppen voor de uitvoering van een communautair sociaal- inzonderheid de juridische, actieplan voor hernieuwbare energiebronnen, economische en administratieve voorwaarden; (b) particuliere en overheidsinvesteringen in de productie en het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen stimuleren. In het huidige liberaliseringsproces van de energiemarkt dienen specifieke maatregelen voor hernieuwbare energiebronnen sociaal-economisch en administratief niveau. ALTENER II moet tevens in combinatie met de communautaire activiteiten inzake onderzoek en technologie mede een geschikt klimaat voor een grotere penetratie van hermeuwbare energiebronnen tot stand helpen brengen. te worden getroffen op juridisch, De in ALTENER II voorgestelde acties zijn erop gericht de volgende specifieke doelstellingen te bereiken: Uitvoering en aanvulling van communautaire maatregelen tot ontwikkeling van het potentieel van hernieuwbare energiebronnen. Harmonisatie van producten en apparatuur op de markt voor hernieuwbare energiebronnen. Versterking van het vertrouwen in hernieuwbare energiebronnen, versnelling van de marktpenetratie en verbetering van de algemene marktrijpheid en concurrentiepositie van de sector door het ondersteunen van infrastructuren. Verbetering van de informatieverspreiding communautaire, nationale, regionale en lokale ervaringen en activiteiten. coördinatie en tussen internationale, Uitbreiding van de operationele capaciteit voor productie van energie uit hernieuwbare bronnen. Implementatie van de communautaire strategie inzake hernieuwbare energiebronnen. De hieronder uiteengezette acties en maatregelen zijn in de eerste plaats uitgewerkt op basis van de ervaring die de Commissie in de afgelopen vier jaar heeft opgedaan bij de uitvoering van het ALTENER-programma. In de tweede plaats is rekening gehouden met de conclusies en aanbevelingen van de groep deskundigen die aan het eind van het derde jaar een tussentijds rapport over het programma heeft opgesteld. In de derde plaats geven zij de meningen weer van de deelnemers aan de vergaderingen van contractanten die in de loop van 1996 over de voornaamste thema's van het programma zijn gehouden alsook de conclusies van de op 25-27 november 1996 te Sitges gehouden ALTENER-conferentie. In de vierde plaats zijn daarin bepaalde elementen verwerkt van de resolutie van het Europees Parlement over een actieplan van de Gemeenschap ter bevordering van hermeuwbare energiebronnen (Mombaur-rapport) en van de resolutie van het 10 Europees Parlement over het Witboek "Een energiebeleid voor de Europese Unie". Tenslotte liggen zij in het verlengde van het Groenboek van de Commissie over een communautaire strategie voor hernieuwbare energiebronnen6. A. VERLENGING VAN ALTENER I-ACTIES 3. 2. Studies en andere acties om het potentieel van hernieuwbare energiebronnen te ontwikkelen (artikel 2a) Acties op grond van artikel 2a) vormen de belangrijkste instrumenten voor het tot stand brengen van een beleid inzake hernieuwbare energiebronnen. Dit artikel is ten dele het oude artikel 3 a) in ALTENER I. Aan deze acties was ongeveer 15% van de ALTENER I-begroting toegewezen. In ALTENER II moeten de uitwerking en de beoordeling van beleidsmaatregelen worden voortgezet en uitgebreid tot de EER en de landen van Midden- en Oost-Europa en tot Cyprus. 3. 2. 1. Gemeenschapswetgeving, harmonisatie en normalisatie. Hermeuwbare energiebronnen zijn plaatselijk beschikbare hulpbronnen. Het is in de eerste plaats de taak van de plaatselijke, regionale en nationale autoriteiten de bestuursrechtelijke en regelgevende middelen tot stand te brengen die noodzakelijk zijn voor de exploitatie daarvan. Op een interne energiemarkt is het evenwel van essentieel belang dat de ontwikkelingen in de verschillende regio's van de Gemeenschap een samenhang vertonen. De Commissie zal nauwlettend toezien op de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen in de verschillende regio's en zal, indien nodig, de wettelijke maatregelen voorstellen die eventueel noodzakelijk kunnen blijken. De vaststelhng van technische normen en standaards is onontbeerüjk voor de totstandkoming van een interne markt voor producten en apparatuur op het gebied van duurzame energie en om bij de gebruikers vertrouwen te wekken. Met de invoering van prestatie- of kwaliteitslabels wordt hetzelfde doel beoogd. De Commissie zal verder streven naar de vaststelling van normen, standaards en kwaliteitslabels. Het normalisatie- en standaardisatiewerk is begonnen in het kader van ALTENER I. CEN en CENELEC ontwikkelen normen op het gebied van thermische en fotovoltaïsche zonne-energie, windturbines en biodiesel. Een norm komt na twee tot drie jaar tot stand. In ALTENER II moeten deze werkzaamheden worden voortgezet op het gebied van biomassa (apparatuur voor biogas en andere biobrandstoffen), kleinschalige waterkracht en geothermische energie. 3. 2. 2. Strategieën tot bevordering van de invoering van duurzame-energietechnologieën. Marktstrategieën voor de verschillende energievormen of technologieën zijn noodzakelijk om de doelstellingen en de te volgen wegen duidelijk te maken. Er zal werk worden gemaakt van een regelmatige bijwerking en van betere voorlichting van industriëlen, beleidsmensen, financiële instellingen, enz. , met specifieke voorlichtingsacties over duurzame energie voor potentiële gebruikers in het MKB. COM (96) 576 van 20. 11. 1996. 11 Sommige in het kader van ALTENER I verrichte strategische en sectoriële studies (TERES II, hout, thermische en fotovoltaïsche zonne-energie, wind, geologische risico's, juridisch kader voor kleinschalige waterkracht, ENER - IURE, enz. ) zullen in ALTENER II worden voltooid. In de regel moeten alle sectoriële studies worden bijgewerkt en uitgebreid tot de EER, de landen van Midden- en Oost-Europa en Cyprus, teneinde verruimde marktstrategieën te ontwikkelen. Sectoriële en bedrijfsorganisaties. samenwerking met de bedrijfstakken studies worden uitgevoerd in 3. 3. Sectoriële proefprojecten met het oog op de totstandbrenging of uitbreiding van en hulpmiddelen voor de ontwikkeling van hernieuwbare infrastructuren energiebronnen (artikel 2b) Deze projecten spelen vooral in Lid-Staten waar geen vergelijkbare maatregelen bestaan een essentiële rol en voorzien aldus in een leemte. De invoering in dit programma van nieuwe gerichte acties voor de penetratie van hernieuwbare energiebronnen (punt 3. 5, artikel 2e) vermindert niet de noodzaak van sectoriële proefprojecten. Zij zijn van een andere aard en complementair opgevat. Sectoriële proefprojecten, als bedoeld in artikel 2b), hebben tot doel de infrastructuur in de Lid-Staten tot stand te brengen of uit te breiden en hangen niet direct samen met specifieke projecten. Zij zijn bedoeld als voortzetting van acties die onder artikel 3b) van ALTENER I vallen. Proefprojecten inzake infrastructuren en hulpmiddelen vormden de voornaamste hoofdstukken in ALTENER I en kregen 66% van de totale begroting. Projecten werden voorgesteld via Lid-Staten, waar vaak een preselectie had plaatsgevonden, zodat een hoog kwaliteitsniveau van de projecten was gegarandeerd. En toch kon bij gebrek aan middelen slechts 43% van de in de eerste vier jaar door Lid-Staten geselecteerde en ingediende projecten worden gesteund. De uitbreiding van de Gemeenschap in 1995 verhoogde nog de behoefte aan extra middelen. Proefprojecten worden vaak voorgesteld en uitgevoerd door partners uit verschillende Lid-Staten; zelfs bij regionale en lokale planning komt het voor dat bij sommige projecten meer dan één Lid-Staat is betrokken. Een van de voornaamste elementen bij dit soort projecten is de samenwerking tussen Lid-Staten alsook een ruime verspreiding van de resultaten. Tijdens de uitvoering van ALTENER I werden elk jaar richtsnoeren voor vier hoofdgroepen van proefprojecten vastgesteld. De kredieten werden gelijk verdeeld over deze vier hoofdgroepen (planning, hulpmiddelen, financierings- en marktinstrumenten en voorlichting en opleiding). Van 1993 tot 19% werd aan 279 projecten steun verleend. Tot dusver zijn er slechts twee geannuleerd. Met een tweeledig hoofddoel, namelijk evaluatie van de vooruitgang en uitwisseling van ervaring en know-how, werden bijeenkomsten van contractanten gehouden. De ALTENER-conferentie van 25 tot en met 27 november 1996 was op dezelfde wijze gestructureerd en de conclusies wezen op het belang van de voortzetting van deze actie. 3. 3. 1. Lokale en regionale planning Planning is niet langer een eenvoudige inventaris van hulpbronnen, maar een instrument dat het mogelijk maakt het eventuele effect te evalueren van de verschillende maatregeien die moeten worden getroffen op alle betrokken gebieden, zoals milieu, werkgelegenheid en lokale economie. De uitvoering van de plannen vormt een van de zwakke schakels in de keten; de in artikel 2e) bedoelde acties, als beschreven onder punt 3. 5, trachten dit te verhelpen. 12 3. 3. 2. Hulpmiddelen voor planning, ontwerp, controle en beoordeling De uitvoering van projecten met hernieuwbare energiebronnen wordt niet vergemakkelijkt door de complexiteit en diversiteit van hernieuwbare energiebronnen en de technologieën daarvoor, bij voorbeeld op het gebied van energiegewassen, bosbouw en afval. Er is steeds meer behoefte aan efficiënte hulpmiddelen voor planning, ontwerp, testen, controle en beoordeling, teneinde de aan de projecten inherente kosten te beperken en de exploitatie van duurzame- uitvoering van energiesystemen te verbeteren. De methoden en hulpmiddelen voor planning van duurzame energiebronnen hebben een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Computersoftware of geografische informatiesystemen zijn thans geavanceerde hulpmiddelen die op ruime schaal beschikbaar moeten zijn. Telematicasystemen en -diensten kunnen een belangrijke rol spelen bij het optimaliseren van de energievoorziening uit duurzame bronnen door middel van automatische en continue bewaking en aanpassing van de productie aan het verbruikspatroon. 3. 3. 3. Financiële en andere instrumenten Er moeten nieuwe financieringsmethoden worden ontwikkeld. Financiering door derden houdt mogelijkheden in die bijlange niet ten volle worden benut. Nieuwe regelingen zoals "green pools", gebruikers- of producentengroepen, "green pricing" moeten worden uitgewerkt. Gezien de uiteenlopende eigenschappen van hermeuwbare energiebronnen, met hoge investeringen in bepaalde gevallen (b. v. fotovoltaïsche energie) en hoge bedrijfskosten in andere gevallen (b. v. biomassa), is diversificatie van de financieringsinstrumenten vereist. Een belangrijke factor die de financiering van investeringen kan vergemakkelijken, wordt gevormd door marktinstrumenten zoals "resultaatgaranties". Zij kunnen de risico's beperken of zelfs uitschakelen en het vertrouwen van eventuele investeerders vergroten. 3. 3. 4. Informatie De informatie-infrastructuren vormen, in tegenstelling tot gerichte informatiemaatregelen, de spil waar alle activiteiten om draaien in verband met de voorlichting van het publiek in het algemeen, maar ook van doelgroepen in het bijzonder, zoals vakmensen, studenten, ambtenaren, enz. 3. 3. 5. Onderwijs en opleiding De invoering van onderwijsvakken die betrekking hebben op duurzame-energietechnologieën in scholen en universiteiten is van primordiaal belang voor de toekomstige ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen; dit is vooral noodzakelijk in studierichtingen waar zij nog te vaak ontbreken, bij voorbeeld architectuur, economie, rechten en bestuurswetenschappen. Opleiding in verband met duurzame-energietechnologieën in het kader van de permanente beroepsopleiding, maar ook en vooral binnen de ondernemingen zou er mede voor zorgen dat dergelijke technologieën ingang vinden op een terrein dat door conventionele energievormen wordt gedomineerd. De ontwikkeling van didactisch materiaal is eveneens een zeer belangrijk onderdeel van deze actie. 13 3. 4. Verspreiding van informatie (artikel 2c en d) 3. 4. 1. Informatienetwerken Informatie is een belangrijk element voor bewustwording en bevordering van het gebruik van duurzame energie. Het netwerkconcept lijkt bijzonder geschikt voor informatieverspreiding. In ALTENER I is met dergelijke netwerken zeer positieve ervaring opgedaan. De verspreiding van informatie via geschikte netwerken zal derhalve worden voortgezet en uitgebreid. Sommige van deze netwerken kunnen een tijdelijk karakter hebben en een configuratie die aan de omstandigheden wordt aangepast; zij kunnen gedurende een bepaalde periode met nauwkeurig omschreven taken worden belast. In ALTENER I werd geen onderscheid gemaakt tussen op verzoek van de Commissie verrichte en door derden gevraagde verspreidingsactiviteiten. In beide gevallen was de financiële bijdrage van de toont aan dat sommige Gemeenschap beperkt voorüchtingsactiviteiten volledig door de Gemeenschap moeten worden gefinancierd. Alleen steun aan initiatieven van Lid-Staten kan via medefinanciering worden geregeld. Er zijn dus twee soorten van informatie-activiteiten, namelijk voor 100% gesubsidieerde activiteiten (op initiatief van de Commissie) en voor 50% gesubsidieerde activiteiten (op initiatief van anderen). tot 60%. Ervaring met ALTENER I Informatieverspreiding via netwerken maakte het mogelijk een aantal evenementen en publicaties onder een globaal contract te beheren en, zeer belangrijk, in nauwe samenwerking met nationale energiediensten en verenigingen. In ALTENER II moet dit soort samenwerking worden uitgebreid tot, in de eerste plaats, andere "netwerken", zoals de Euro-Info-centra, en in de tweede plaats andere gebieden. Als "netwerken met gerichte taken" zijn de drie biomassa-netwerken, die krachtens artikel 3d) van ALTENER I werden opgericht en betrekking hebben op energiegewassen, afval en vloeibare biobrandstoffen, uiterst efficiënt geweest. Hun activiteiten moeten in ALTENER II worden voortgezet in het kader van artikel 2d). 3. 4. 2. Gecentraliseerd systeem voor het verzamelen en verspreiden van informatie Ingevolge een suggestie door het Europees Parlement (Mombaur-rapport, punt 7) zal een gecentraliseerd systeem voor het verzamelen en verspreiden van informatie over hernieuwbare energiebronnen, met inbegrip van financieringsmethoden, worden opgericht. Het zal worden gecoördineerd met de Lid-Staten en regionale activiteiten in dit verband. Informatie zal via Internet beschikbaar zijn. B. NIEUWE ACTIES TOT BEVORDERING VAN DE PENETRATIE VAN HERNIEUWBARE ENERGIEBRONNEN 3. 5. Gerichte acties die de penetratie van hernieuwbare energiebronnen vergemakkelijken en investeringen aanmoedigen (artikel 2e) 3. 5. 1. Het concept Veel hernieuwbare energiebronnen kunnen thans concurreren of zullen dat in de zeer nabije toekomst kunnen. Ondanks deze gunstige ontwikkeüng is de marktpenetratie van hernieuwbare energiebronnen opmerkelijk traag. Een aantal hinderpalen staat deze marktpenetratie in de weg. Zij 14 kunnen het best worden verduidelijkt aan de hand van de verschillende stappen van een typische projectuitvoering : Er is gebrek aan inzicht in de commerciële mogelijkheden of economische voordelen welke de in de onmiddellijke omgeving beschikbare hernieuwbare energiebronnen inhouden. De voornaamste redenen daarvoor zijn gebrek aan informatie en kennis. De oplossing voor dit probleem is het opvoeren van zoveel mogelijk rechtstreeks en persoonlijk tot potentiële investeerders en promotoren gerichte informatiecampagnes. Na de bewustmaking zal spoedig een aantal vragen moeten worden beantwoord: wat kan er precies worden gedaan, wat zijn de kosten en wat zijn de baten ? Voor een antwoord op deze vragen zijn een marktonderzoek en een evaluatie van het potentieel nodig. Deze dienst moet snel en tegen een redelijke prijs worden verleend. Als deze evaluatie positief uitvalt en op economisch levensvatbare mogelijkheden wijst, moet worden overgegaan tot een gedetailleerde studie. In veel gevallen beschikt de potentiële promotor niet over de vereiste deskundigheid en heeft hij assistentie nodig. Zodra het project vaststaat en de investeringskosten zijn bepaald, rijst een belangrijk probleem : bij de bevoegde instanties moeten bouw- en exploitatievergunningen worden aangevraagd en als het om stroomopwekking gaat, moeten redelijke voorwaarden voor aansluiting op het hoofdnet worden bedongen. De beschikbaarheid van advies is een kritische factor, zo niet worden veel economisch levensvatbare projecten in dit stadium opgegeven. Na de vergunningen en de netaansluiting duikt een andere hindernis op, namelijk de financiering. Handelsbanken hebben vaak geen ervaring met het financieren van duurzame- energieprojecten of hebben geen vertrouwen in onervaren investeerders. Deze vrees van de bankinstellingen moet worden overwonnen. Ook nadat al deze problemen zijn opgelost rijzen in een opkomende sector als duurzame energie nieuwe behoeften, zoals de opleiding van het bedieningspersoneel. Hieruit blijkt dat aan promotoren van hernieuwbare energiebronnen bepaalde diensten moeten worden verleend om de niet-technische hinderpalen uit de weg te ruimen. Aan deze extra diensten zijn kosten verbonden. Onder gunstige omstandigheden en bij vrij grote projecten kunnen de marginale kosten zowat 10% van de investeringskosten bedragen. Onder minder gunstige omstandigheden en bij kleinere projecten kunnen de marginale kosten evenveel - of meer - bedragen als de investeringskosten. Dankzij de technologische ontwikkeling zijn de investeringskosten voor materieel in de afgelopen jaren sterk verminderd en zijn, zoals gezegd, duurzame-energieprojecten op veel gebieden economisch levensvatbaar geworden. Thans moet worden getracht de marginale of dienstverleningskosten te verlagen en voor onervaren investeerders de projectimplementatie een minder riskante onderneming te maken. Dat is het doel van de hier voorgestelde nieuwe ALTENER-actie. 3. 5. 2. Lessen uit ALTENER I In ALTENER I had ongeveer de helft van de krachtens artikel 3b) van de beschikking van de Raad ondersteunde proefprojecten betrekking op de hinderpalen voor marktpenetratie : met het oog op de noodzakelijke bewustmaking van potentiële investeerders werden lokale en regionale plannen opgesteld; 15 infrastructuren voor voorbereidende haalbaarheidsstudies opgezet er werden evaluatiemiddelen gecreëerd voor snel en goedkoop advies aan investeerders; voor elk land werd in detail onderzocht waar zich knelpunten in de vergunningsprocedures voordeden; aan "resultaatgaranties" werd financieringsinstellingen te beperken; er werden infrastructuren opgezet voor opleiding van bedienings- en onderhoudspersoneel. aandacht besteel; het investeerders financieringsinstrumenten werd bijzondere ingevoerd om het risico van concept en hun en Het evaluatieteam van ALTENER I stelde dit soort initiatieven van het programma op prijs, vooral omdat zij in een grote leemte voorzagen en dus bijzonder nuttig waren in Lid-Staten zonder algemeen programma tot stimulering van het gebruik van duurzame energie. Het evaluatieteam beval echter een intensivering en een meer strategische aanpak van de acties in het kader van ALTENER n aan. 3. 5. 3. Voorgestelde ALTENER II-actie Toekomstige acties in het kader van artikel 2e) van ALTENER II moeten de doelmatigheid van het programma in dit opzicht verbeteren : alle hinderpalen in het gehele proces, van bewustmaking tot installatie van nieuwe capaciteit, moeten worden aangepakt; doelgroepen zullen worden ingesteld voor actie ter ondersteuning van de verschillende soorten hernieuwbare energiebronnen. Plaatselijke autoriteiten zullen voortaan een belangrijke doelgroep vormen. Aan investeringen voor de aanschaf van materieel of de bouw van installaties zou geen steun mogen worden verleend. Steun van de Gemeenschap zal uitsluitend beschikbaar zijn voor bijstand in de voorbereidende fasen van projecten die erop gericht zijn de capaciteit aan duurzame energie te verhogen. De Commissie zal promotoren selecteren die de uitvoering willen stimuleren van hetzij een bepaald aantal kleinschalige projecten, hetzij enkele projecten van zekere omvang. De voorwaarden waaronder de projecten in aanmerking komen zullen voor elk type gerichte actie jaarlijks worden vastgesteld. De aan de voorbereidende fase te verlenen steun zal afhankelijk zijn van de thermische of elektrische productiecapaciteit die naar verwachting zal worden geïnstalleerd ten gevolge van de ondersteunde actie. Als garantie voor resultaten is de Commissie voornemens contractvoorwaarden te koppelen aan de voltooiing. Na sluiting van een contract met de promotor zal een eerste gedeelte van de communautaire steun worden uitgekeerd. De tweede betaling zal worden verricht nadat aan de Commissie het bewijs is geleverd dat een financieringsregeling voor een project of een reeks projecten is getroffen. Het derde en laatste gedeelte zal worden betaald wanneer het voltooide project de normale bedrijfsfase bereikt. Indien een project niet volledig kan worden uitgevoerd en in een vroeger stadium wordt opgegeven, zal een gedetailleerd rapport worden gevraagd waarin de redenen voor de mislukking worden vastgesteld. Het tweede en/of derde gedeelte van de steun zal niet worden uitgekeerd. Indien een promotor een abnormaal hoog aantal mislukkingen heeft, kan hij van verdere deelneming aan het programma worden uitgesloten. 16 Gegadigden zullen worden aangemoedigd projecten met een multiregionale of multinationale dimensie of voordeel in te dienen. Het bundelen van projecten zal worden gestimuleerd. Buiten het vergemakkelijken van de overdracht van kennis en know-how, stelt het bundelen van projecten promotoren in staat bij hun leveranciers betere prijzen te bedingen en gebruik te maken van efficiëntere en nieuwe financieringsregelingen, zoals financiering door derden. Installaties voor duurzame energie hebben vaak niet het vereiste volume om steun te verkrijgen van grote financieringsinstellingen, zoals EIB, EBWO, EFRO, EOF, Wereldbank, of zelfs van handelsbanken. Verwacht wordt dat de ALTENER II-actie waarbij promotoren worden bijgestaan in het indienen van financieringsregelingen voor gegroepeerde projecten of een combinatie van projecten die in verschillende regio's of in verschillende Lid-Staten zullen worden uitgevoerd, financiering mogelijk kan maken door openbare of particuliere instrumenten die daar anders niet bij zouden worden betrokken. Initiatieven voor gerichte acties voor marktpenetratie kunnen uitgaan van elke openbare, particuliere of gemengde instelling of groep, die over alle vereiste kwalificaties voor uitvoering van het ingediende programma beschikt en die te dien aanzien een vaste verbintenis kan aangaan. Op de voortgang van elk project dat in het kader van de gerichte acties tot bevordering van marktpenetratie wordt gesteund, zal worden toegezien. Op het ogenblik dat het financieringsplan voor de investering vaststaat moet een tussentijdse beoordeling worden verricht. Nadat een project de operationele fase heeft bereikt, wordt een verslag opgemaakt waarin de gehele uitvoering van het project in detail wordt beschreven. Dit rapport kan op ruime schaal worden verspreid. Bij gehele of gedeeltelijke mislukking zal een rapport worden opgemaakt waarin de redenen daarvoor worden onderzocht, om daaruit de nodige conclusies te trekken. Met deze maatregel betreffende gerichte acties moet worden nagegaan op welke wijze de marktpenetratie van duurzame-energietechnologieën het best kan worden bijgestaan en bestaande hinderpalen uit de weg kunnen worden geruimd, C NIEUWE ACTIES VOOR STRATEGIE INZAKE HERNIEUWBARE ENERGIEBRONNEN IMPLEMENTATIE VAN DE COMMUNAUTAIRE 3. 6. Acties voor implementatie, follow-up en voortgangsbewaking van de communautaire strategie inzake hernieuwbare energiebronnen in de EG en in de Lid-Staten(artikel 21) 3. 6. 1. Doel van de acties Hernieuwbare energiebronnen zijn plaatselijk beschikbare hulpbronnen. Het is in de eerste plaats de taak van de plaatselijke, regionale en nationale autoriteiten om, in het kader van een vastgelegde communautaire strategie, de geëigende initiatieven te nemen tot stimulering van de ontwikkeling daarvan. Het is evenwel de taak van de EG, overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel, nauwlettend toe te zien op de voortgang in de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen in de verschillende regio's en zijn rol te vervullen bij het coördineren en optimaliseren van de inspanningen van de Lid-Staten. Deze inspanningen moeten convergeren, volledig in het verlengde liggen van de communautaire beleidslijnen en tot een grotere economische samenhang leiden. Het doel van deze nieuwe acties in het kader van ALTENER II is de Gemeenschap het noodzakelijke hulpmiddel te verschaffen om deze coördinatietaak te vervullen. 17 De activiteiten die in het kader van het ALTENER-programma worden ondernomen, zullen eveneens nauwlettend moeten worden geëvalueerd. De resultaten moeten op efficiënte wijze worden verspreid, teneinde alle profijt te trekken uit de communautaire dimensie van het programma. 3. 6. 2. Acties in het kader van ALTENER I Op Gemeenschapsniveau zijn doelstellingen vastgelegd voor de beperking van de C02-uitstoot en de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen. Deze doelstellingen zijn maar nuttig indien op gezette tijden voortgangsbewaking plaatsvindt. De resultaten moeten betrouwbaar en vergelijkbaar zijn. Voor 1994 bestonden evenwel geen officiële statistieken betreffende hernieuwbare energiebronnen. Het Bureau voor de statistiek van de Europese Gemeenschap heeft bijgevolg een systeem uitgewerkt voor regelmatige inzameling van statistische gegevens over de productie en het gebruik van hermeuwbare energiebronnen. De eerste serie voor de jaren 1989-1993 werd in 1994 gepubliceerd. Daar deze gegevens in de Lid-Staten niet gemakkelijk te krijgen zijn, maar op speciaal verzoek moeten worden samengesteld, verleende het ALTENER I-programma op grond van artikel 3 a) van de beschikking van de Raad financiële steun (10 000 ecu/land/jaar) voor de jaarlijkse gegevensinzameling. De Lid-Staten dienen evenwel nauwer te worden betrokken bij de analyse en interpretatie van de verzamelde gegevens. In het kader van de specifieke acties van het ALTENER-programma is op grond van artikel 3a) van de beschikking van de Raad een database opgericht. Deze database is thans opgenomen in de database van de Commissie CORDIS en is toegankelijk via Internet en COROM. De evaluatie van het project was echter niet geheel bevredigend. Voor volledige benutting van de beschikbare resultaten zal aanzienlijk meer moeite moeten worden gedaan. 3. 6. 3. Voorgestelde ALTENER II-acties 3. 6. 3. 1. Tenuitvoerlegging van een strategie en een communautair actieplan voor hernieuwbare energiebronnen en voortgangsbewaking daarvan in de Gemeenschap en in de Lid-Staten Na een brede discussie over het Groenboek inzake een communautaire strategie voor hernieuwbare energiebronnen zal de Commissie in de loop van 1997 een Witboek voor een communautaire strategie en actieplan opstellen. ALTENER II zal een belangrijk hulpmiddel vormen voor implementatie van de strategie en voor voortgangsbewaking van de voorgestelde acties. Er zullen periodieke verslagen worden uitgebracht. De strategie zal ten dele de bevordering van hernieuwbare energiebronnen in het kader van andere communautaire programma's omvatten, terwijl nauwe synergie met ALTENER zou moeten worden gestimuleerd. Het volgen van door de Lid-Staten ten gunste van hernieuwbare energiebronnen uitgevoerde programma's en getroffen beleidsmaatregelen is eveneens belangrijk. Er zullen rapporten worden opgesteld en voorstellen geformuleerd om, zo nodig, de coördinatie tussen de verschillende acties te verbeteren. In het kader van deze actie zal een jaarlijks voortgangsrapport worden uitgebracht over de implementatie van de communautaire strategie voor hernieuwbare energiebronnen. 18 Zolang de Lid-Staten niet op nationaal niveau de noodzakelijke gegevens over hernieuwbare energiebronnen verzamelen, moet de Gemeenschap verder elk jaar het nodige doen om de beschikbare gegevens bijeen te brengen. Deze activiteit moet worden uitgebreid tot de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa en Cyprus. Deskundigen uit de Lid-Staten zullen jaarlijks bijeenkomen voor een beoordeling van de door hernieuwbare energiebronnen geboekte resultaten en vooruitgang bij het streven naar de doelstellingen voor de C02-emissies en voor de penetratie van hernieuwbare energiebronnen. 3. 6. 3. 2. Beoordeling van de acties en maatregelen in het kader van het programma. Ter beoordeling van de afzonderlijke acties en de rechtstreeks krachtens het programma genomen maatregelen en ter verspreiding van de resultaten zal een specifieke groep van deskundigen worden ingesteld. Bijzondere aandacht zal worden geschonken aan de omschrijving van doelgroepen; aan de hand van statistieken zal eveneens worden nagegaan in welke mate de verschillende grootteklassen van ondernemingen bij het programma zijn betrokken7. 4. FINANCIËLE OVERWEGINGEN 4. 1. ALTENER I De begroting voor ALTENER I werd in 1993 vastgesteld op 40 miljoen ecu. In werkelijkheid zal de begroting aan het eind van het programma circa 43,5 miljoen ecu belopen. De middelen zijn ongeveer als volgt aan de verschillende acties van het programma toegewezen: Artikel 3a: studies en normen Artikel 3b: proefprojecten Artikel 3c: informatieverspreiding Artikel 3d: biomassa-netwerken 4. 2. ALTENER H 6,4 miljoen ecu 14,7% 28,8 miljoen ecu 66,3% 4,5 miljoen ecu 10,2% 3,8 miljoen ecu 8,8% TOTAAL 43,5 miljoen ecu 100% Zoals aangegeven in hoofdstuk 3, zal het ALTENER Il-programma drie grote actiegebieden omvatten: A. B. C. Verlenging van ALTENER I-acties. Nieuwe gerichte acties tot verbetering van de penetratie van hernieuwbare energiebronnen. Nieuwe acties voor de implementatie van een communautaire strategie. Indien ALTENER II een bijdrage van betekenis wil leveren aan de doelstellingen voor hernieuwbare energiebronnen op de verschillende beleidsterreinen van de Gemeenschap, moeten niet alleen de succesvolle acties van ALTENER I worden voortgezet en uitgebreid, maar moeten ook nieuwe acties worden ondernomen, die rechtstreeks de invoering van hernieuwbare energiebronnen stimuleren en een betere coördinatie bewerkstelligen van de vele activiteiten die in 96/280/EG, PB nr. L 107 van 30. 04. 1996. 19 Bij de volgende beschouwingen wordt ervan uitgegaan dat ALTENER II over vijfjaar zal lopen, maar de kredieten zullen in eerste instantie voor een periode van twee jaar worden toegewezen. De toewijzing van financiële middelen voor de drie resterende jaren zal in een later stadium moeten worden bezien. Opgemerkt moet worden dat indien ALTENER II later in een ruimer kader van energiebeleidsinstrumenten wordt opgenomen, het programma dienovereei*! ernstig zal worden aangepast. 4. 2. 1. Verlenging van ALTENER I-acties. Sinds het begin van het ALTENER-programma is de Gemeenschap uitgebreid van twaalf tot vijftien Lid-Staten. Alleen al deze groei maakt een bescheiden verhoging van de begroting noodzakelijk om de vroegere (duidelijk ontoereikende) financiële middelen van ALTENER op peil te houden, vooral na de uitbreiding van de Gemeenschap naar het noorden waar de totstandbrenging van duurzame-energietechnologieën nieuwe uitdagingen met zich meebrengt. De inflatie zou eveneens een, weliswaar geringe, verhoging rechtvaardigen. Het rapport over de resultaten van ALTENER I kwam tot de conclusie dat meer dan in het verleden aandacht zal moeten worden besteed aan studies met het oog op nieuwe initiatieven van de Gemeenschap tot voltooiing van de interne markt voor installaties voor duurzame energie, tot vaststelling van normen en kwaliteitslabels, tot opstelüng van vrijwillige overeenkomsten met fabrikanten van apparatuur en installaties en tot ontwikkeling van marktstrategieën voor de indicatieve verschillende energiebronnen en technologieën. Derhalve wordt voorgesteld de begroting voor deze acties in ALTENER II (art. 2a) te verhogen. Sectoriële proefprojecten voor totstandbrenging of uitbreiding van infrastructuren speelden vooral in die Lid-Staten die geen vergelijkbare maatregelen hadden genomen, een sleutelrol. Om in de nog steeds bestaande leemte te voorzien, zouden in ALTENER II desbetreffende acties moeten worden voortgezet op een min of meer constant niveau (art. 2b). Informatieverspreiding, met inbegrip van de activiteiten van de biomassa-netwerken, vormt een essentiële taak voor de Gemeenschap, die aanzienlijk moet worden geïntensiveerd. Voorts zal, overeenkomstig een suggestie van het Europees Parlement, werk moeten worden gemaakt van de oprichting van een gecentraliseerd systeem voor het verzamelen en verspreiden van informatie over duurzame energie. De indicatieve begroting voor informatieverspreiding, inclusief de biomassa- netwerken, zou in ALTENER II (art. 2c en d) moeten worden verhoogd. De indicatieve begroting voor de verlenging van ALTENER I-activiteiten (art. 2a, b, c, d) zal over de eerste twee jaar 4+9,4+5,8=19,2 miljoen ecu belopen. 4. 2. 2. Gerichte acties tot verbetering van de penetratie van hernieuwbare energiebronnen. Deze actie moet een nieuw hulpmiddel verschaffen om marginale kosten in verband met de uitvoering van projecten terug te dringen. De actie is zeer verschillend van, maar complementair technologie-ontwikkeling die de met door JOULE-THERMIE gesteunde acties voor installatiekosten moeten verminderen. Gerichte acties zijn bestemd voor promotoren van hermeuwbare energiebronnen en hebben tot doel bijstand te verlenen bij het overwinnen van niet- technische belemmeringen voor de implementatie. Alleen projecten die gebruik maken van volledig ontwikkelde technologieën en naar alle waarschijnlijkheid op grote schaal zullen worden toegepast, worden in aanmerking genomen. 20 ontwikkelde technologieën en naar alle waarschijnlijkheid op grote schaal zullen worden toegepast, worden in aanmerking genomen. Er wordt geen steun verleend voor investeringen in apparatuur of installaties. Deze actie heeft tot doel investeringen in de sector aan te moedigen door het verstrekken van assistentie in de voorbereidende fase waarin promotoren worden geconfronteerd met belangrijke niet-technische problemen en hogere kosten voor het betreden van de markt voor hernieuwbare energiebronnen dan wanneer het om conventionele energiebronnen zou gaan. Het meetbare resultaat van deze actie, als ze slaagt, is dat dankzij een hefboomeffect rechtstreeks de installatie van een nieuwe productiecapaciteit op basis van hernieuwbare energiebronnen van ten minste 1. 000 MW wordt gestimuleerd. Zodoende zou een belangrijke bijdrage moeten worden geleverd tot de beoogde verhoging van de penetratie van hernieuwbare energiebronnen in de Gemeenschap. Ter illustratie van het stimulerende effect is geraamd dat financiële steun in een voorbereidende fase van planning voor implementatie van hernieuwbare energiebronnen ten bedrage van slechts 42 ecu, om de hoge marginale kosten te beperken, een particuliere investering van 326 ecu teweeg kan brengen, hetgeen resulteert in 1 kW nieuwe capaciteit uit hernieuwbare energiebronnen. (Dit is naar schatting de gemiddelde eenheidsprijs per kW voor nieuwe capaciteit in het jaar 2000). De doelmatigheid van ALTENER II zal in grote mate afhankelijk zijn van deze nieuwe actie. De uitgetrokken middelen moeten groot genoeg zijn om significante resultaten te bereiken, maar moeten niettemin beperkt blijven totdat voldoende ervaring is opgedaan met deze nieuwe regeling. De voorgestelde begroting bedraagt 8,0 miljoen ecu over de eerste twee jaar. 4. 2. 3. Nieuwe acties voor de implementatie van een communautaire strategie. Hernieuwbare energiebronnen zijn gedecentraliseerde en plaatselijke hulpbronnen. Hun ontwikkeling is in de eerste plaats een zaak voor particuliere initiatiefnemers en voor plaatselijke, regionale en nationale autoriteiten. De rol van de Gemeenschap volgens het subsidiariteitsbeginsel is voornamelijk ervoor te zorgen dat de ontwikkelingen in de Lid-Staten convergeren en een onderlinge samenhang vertonen en in overeenstemming zijn met de beleidslijnen van de Gemeenschap. De vaststelling van een communautaire strategie en actieplan tot bevordering van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen zal in 1997 een belangrijk nieuw gegeven in het Gemeenschapsbeleid vormen. De en permanente voortgangsbewaking daarvan zal een belangrijke taak van ALTENER II uitmaken. Er zal een hele inzet van nieuwe middelen nodig zijn om het effect van alle op lokaal, regionaal, nationaal en communautair niveau genomen maatregelen te beoordelen. De financiering van deze voortgangsbewakingsactiviteiten lijkt op een bedrag van 2,8 miljoen ecu over de eerste twee jaar te kunnen worden begroot. implementatie van deze strategie 4. 2. 4. De voorgestelde begroting. In het kort ziet de voorgestelde indicatieve begroting voor ALTENER II er als volgt uit: A. B. C. Verlenging van ALTENER I-activiteiten (art. 2a, b, c, d) 19,2 miljoen ecu Nieuwe acties tot bevordering van de penetratie van HEB (art. 2e) 8,0 miljoen ecu 2,8 miljoen ecu Implementatie van de communautaire HEB-strategie (art. 2f) 30,0 miljoen ecu 21 In het begrotingsvoorstel voor de eerste twee jaar is rekening gehouden met de budgettaire beperkingen in het kader van de huidige financiële vooruitzichten voor 1998 en 1999. Toereikende middelen om een afdoend niveau van activiteiten te waarborgen, zullen in een later stadium worden uitgetrokken, teneinde het programma in de resterende driejaar te kunnen voortzetten, op basis van de ervaring en de resultaten van het voltooide ALTENER I-programma en h°t eerste jaar van het ALTENER Il-programma. Voor de nieuwe gerichte acties als bedoeld in artikel 2, onder e), moet de eerste periode van twee jaar als een aanloopfase worden beschouwd. Indien deze acties met succes worden bekroond zullen zij naar alle waarschijnlijkheid in de volgende driejaar van het programma worden uitgebreid. Voor een passende voortgangsbewaking en evaluatie van het programma zullen de noodzakelijke maatregelen worden getroffen. In de loop van het tweede jaar van ALTENER II zal bij het Europees Parlement en de Raad een evaluatierapport worden ingediend. Op basis van dit rapport zal de Commissie, indien nodig, nieuwe implementatierichtsnoeren vaststellen en een nieuw begrotingskader voor de volgende driejaar voorstellen. 5. DE VOORGESTELDE MAATREGEL EN HET SUBSIDIARITEITSBEGINSEL De maatregel waarop deze mededeling betrekking heeft, wordt voorgesteld in het kader van de artikelen 130R en 130S van het Verdrag, die tot doel hebben de kwaliteit van het milieu te behouden, te beschermen en te verbeteren en zorg te dragen voor een behoedzaam en rationeel gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Het voorstel zal aldus bijdragen tot het bereiken van de beleidsdoelstellingen van de Gemeenschap op milieu- en energiegebied, gebieden waarop de Gemeenschap met de Lid-Staten medebevoegd is. De voorgestelde maatregel vormt een aanvulling op maatregelen die de Lid-Staten en de Gemeenschap reeds hebben genomen. De Raad Milieu heeft op zijn zitting van 15/16 december 1994 onderstreept dat zowel de Lid-Staten als de Gemeenschap zich moeten inspannen voor een vermindering van de C02-emissies in de volgende verklaring "de Raad verzoekt de Commissie zo spoedig mogelijk en tijdig voor de eerste conferentie van de partijen bij het VN-raamverdrag inzake klimaatverandering aan de Raad een reeks opties voor te leggen voor beleidskeuzen en op Gemeenschapsniveau en door de Lid-Staten te nemen maatregelen. "8. De Raad erkende derhalve dat een gezamenlijke inspanning zowel op Gemeenschapsniveau als door de Lid-Staten is vereist, als men de Gemeenschapsdoelstellingen inzake C02 wil bereiken. De grensoverschrijdende aard van C02-emissies en de mogelijke verstoring van de concurrentie, die door uiteenlopende en onsamenhangende nationale maatregelen wordt veroorzaakt, maken een gezamenlijke aanpak noodzakelijk. De in het programma voorgestelde acties leveren een reële toegevoegde waarde op, omdat zij bijdragen tot transnationale oplossingen voor knelpunten in de ontwikkeling van duurzame energie en ernaar streven voort te bouwen op de ervaring van bepaalde Lid-Staten met de ontwikkeling van op duurzame energie gebaseerde oplossingen door het overdragen van deze ervaring op andere regio's. De voorgestelde acties zijn economisch levensvatbaar en gefundeerd. Het element toegevoegde waarde van het programma wordt nog vergroot door de verbetering van de concurrentiepositie van 11870/94, (Presse273 -G). 22 de industrie in de EG, door het vergroten van de exportmogelijkheden en door het scheppen van werkgelegenheid alsook doordat het mede het milieu zal verbeteren en de afhankelijkheid van ingevoerde energiebronnen verminderen. 6. CONCLUSIES Uit alle beoordelingen van het ALTENER I-programma blijkt dat het een positief effect heeft op de ontwikkeling van de penetratie van hernieuwbare energie in de EG. Voor de voortzetting en uitbreiding van dit programma zijn talrijke belangrijke redenen aan te voeren, waaronder milieubescherming, energiebeleidsoverwegingen, werkgelegenheid, regionaal en lokaal beleid en sociale samenhang. Het ALTENER-programma heeft geleerd dat de activiteiten moeten worden bijgestuurd in de richting van acties met een sterke communautaire dimensie en acties die zijn gericht op het versterken van de samenhang binnen de Gemeenschap teneinde het gebruik van duurzame energie te bespoedigen. Het voorstel voor een ALTENER Il-programma houdt in dat de Gemeenschap duurzame energie op brede grondslag benadert teneinde het grote economische en ecologische potentieel te verwezenlijken waaraan een toegenomen gebruik van deze energievormen kan bijdragen. Een belangrijk onderdeel van ALTENER II is een initiatief dat erop gericht is hinderpalen voor grootschalige toepassing van hernieuwbare energiebronnen uit de weg te ruimen en zodoende particulier kapitaal los te maken voor duurzame-energieprojecten. Het is belangrijk dat mechanismen worden gevonden die voor duurzame energie een plaats op een geliberaliseerde energiemarkt veroveren. Het voorstel bevat de elementen die in ALTENER I succesvol zijn gebleken en is uitgebreid met een reeks nieuwe acties die het programma kracht moeten bijzetten en leiden tot een meer doelmatige en synergetische aanpak van de milieu- en energieproblemen van de Gemeenschap. De Commissie verzoekt de Raad en het Europees Parlement de onderstaande beschikking betreffende het ALTENER Il-programma vast te stellen. 23 Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD betreffende een meerjarenprogramma ter bevordering van hermeuwbare energiebronnen in de Gemeenschap (ALTENER II) (voor de EER relevante tekst) DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 130S, lidl, Gezien het voorstel van de Commissie9, Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité10, Gezien het advies van het Comité van de Regio's11, Overeenkomstig de procedure van artikel 189C van het Verdrag in samenwerking met het Europees Parlement12, 1. 2. 9 10 11 12 Overwegende dat artikel 130R van het Verdrag bepaalt dat het optreden van de Gemeenschap onder meer als doelstelling heeft een behoedzaam en rationeel gebruik van natuurlijke hulpbronnen te verzekeren; Overwegende dat artikel 129 van het Verdrag bepaalt dat de eisen inzake gezondheidsbescherming een bestanddeel van het Gemeenschapsbeleid op andere gebieden vormen en dat het ALTENER-programma tot de bescherming van de gezondheid bijdraagt; PBnr. PB nr. PBnr. PBnr. 24 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 13 14 15 16 17 18 Overwegende dat de Raad in zijn zitting van 29 oktober 1990 de stabilisatie van de totale C02-emissies tegen het jaar 2000 op het niveau van 1990 in de Gemeenschap als geheel als doel heeft vastgesteld; Overwegende dat bij Beschikking 93/389/EEG13 van de Raad een bewakingssysteem voor de uitstoot van C02 en andere broeikasgassen is ingesteld; Overwegende dat, bij een normale economische groei, de door het energieverbruik veroorzaakte C02-uitstoot in de Gemeenschap van 1995 tot 2000 waarschijnlijk met omstreeks 3% zal toenemen; dat het derhalve noodzakelijk is aanvullende maatregelen te nemen; Overwegende dat de Raad op zijn zitting van 25 en 26 juni 1996 heeft vastgesteld, dat het tweede evaluatierapport van de Intergouvernementele werkgroep "Klimaatverandering" (SAR IPPC) in het kader van de onderhandelingen voor een protocol overeenkomstig het Mandaat van Berlijn concludeert, dat alles erop wijst dat er een duidelijke menselijke invloed op de algemene klimaatverandering bestaat, en dat het de noodzaak beklemtoont van een dringend handelen op een zo ruim mogelijke grondslag; dat de Raad voorts ervan kennis heeft genomen dat belangrijke "geen spijf-opties open staan en de Commissie heeft verzocht te bepalen welke maatregelen door de Gemeenschap moeten worden genomen; Overwegende dat de Commissie in het Groenboek van 11 januari 199514 en het Witboek van 13 december 199515 het Europees Parlement en de Raad haar standpunt te kennen heeft gegeven over de toekomst van het energiebeleid in de Gemeenschap en over de rol die hernieuwbare energiebronnen moeten vervullen; Overwegende dat het Europees Parlement in zijn Resolutie van 4 juli 199616 de Commissie oproept een actieplan van de Gemeenschap ter bevordering van duurzame energiebronnen ten uitvoer te leggen; Overwegende dat de Commissie met het Groenboek van 20 november 199617, Energie voor de toekomst: hernieuwbare energiebronnen, de aanzet heeft gegeven tot een proces van ontwikkeling en verdere uitvoering van een gemeenschappelijke strategie en een actieplan voor hernieuwbare energiebronnen (HEB); Overwegende dat het Europees Parlement in zijn resolutie van 14 november 199618 over het Witboek van de Commissie "Een energiebeleid voor de Europese Unie" de Commissie verzoekt een financieel programma ter stimulering van duurzame energie te ontwikkelen; Overwegende dat de Gemeenschap overeenkomstig artikel 130A van het Verdrag haar optreden gericht op de versterking van de economische en sociale samenhang ontwikkelt en vervolgt en zich in het bijzonder ten doel stelt de verschillen tussen de ontwikkelingsniveaus PB nr. L 167 van 9. 7. 1993, blz. 31. COM(94)659 van 11. 1. 1995. COM(95)682 van 13. 12. 1995. PB nr. C 211 van 22. 7. 1996, blz. 27. COM(96)576 def. van 20. 11. 1996. PB nr. C 362 van 2. 12. 1996, blz. 279. 25 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. van de onderscheiden regio's en de achterstand van de minst begunstigde regio's te verkleinen; dat het energiegebied onder meer onder dit optreden valt; Overwegende dat de Raad bij Beschikking 93/500/EEG19 een communautair programma heeft vastgesteld inzake de bevordering van hernieuwbare energiebronnen (ALTENER), dat tot doel heeft de C02-uitstoot te beperken door het marktaandeel van hernieuwbare energiebronnen en de bijdrage daarvan tot de totale productie van primaire energie in de Gemeenschap te verhogen; dat dit programma op 31 december 1997 eindigt; Overwegende dat de Gemeenschap heeft erkend, dat het ALTENER-programma een tot beperking van de belangrijk onderdeel vormt van de Gemeenschapsstrategie C02-uitstoot; Overwegende dat bij Besluit nr. 1110/94/EG van het Europees Parlement en de Raad20, gewijzigd bij Besluit nr. 616/96/EG21, een vierde kaderprogramma voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie is vastgesteld; dat het beleid op het gebied van hernieuwbare energiebronnen een belangrijk instrument vormt voor de toepassing en de bevordering van nieuwe energietechnologieën die in het kaderprogramma zullen worden ontwikkeld; dat het ALTENER Il-programma een instrument is dat een aanvulling op dat programma vormt; Overwegende dat de ruimere toepassing van hernieuwbare energiebronnen zowel op het milieu als op de continuïteit van de energievoorziening een positieve uitwerking zal hebben; dat een hoog niveau van internationale samenwerking wenselijk is om de beste resultaten te verkrijgen; Overwegende dat een versterkt ALTENER Il-programma een wezenlijk instrument voor de ontwikkeling van het potentieel van hernieuwbare energiebronnen vormt; Overwegende dat bij de uitvoering van het programma voor nauwe samenwerking dient te worden gezorgd met andere communautaire programma's en acties die eveneens betrekking hebben op de bevordering van hernieuwbare energiebronnen; Overwegende dat het uit politiek en economisch oogpunt wenseüjk is, het ALTENER Il- programma open te stellen voor de geassocieerde landen uit Midden- en Oost-Europa, overeenkomstig de conclusies van de Europese Raad in Kopenhagen van 21 en 22 juni 1993 en de door de Commissie in mei 1994 bij de Raad ingediende mededeling dienaangaande, alsook voor Cyprus, HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD: 19 20 21 PB nr. L 235 van 18. 9. 1993, blz. 41. PB nr. L 126 van 18. 5. 1994, blz. 1. PB nr. L 86 van 4. 4. 19%, blz. 69. 26 Artikel 1 1. Onder de naam ALTENER II wordt een vijfjarenprogramma van maatregelen en acties ter bevordering van hernieuwbare energiebronnen in de Gemeenschap, hierna "programma" genoemd, ten uitvoer gelegd. Dit programma heeft de volgende doelstellingen: (a) het mede scheppen van de noodzakelijke voorwaarden voor de uitvoering van een communautair actieplan voor hernieuwbare energiebronnen, inzonderheid de juridische, sociaal-economische en administratieve voorwaarden; b) de aanmoediging van particuliere en overheidsinvesteringen in de productie en van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen. Deze doelstellingen dragen bij tot de verwezenlijking van de volgende algemene communautaire doelstellingen en aandachtspunten: de beperking van de C02-uitstoot, de verhoging van het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in de energiebalans, de vermindering van de afhankehjkheid van ingevoerde energie, de continuïteit van de energievoorziening, de economische ontwikkeling, de economische en sociale samenhang en de gewestelijke en plaatselijke ontwikkeling. 2. 3. Uit hoofde van het programma verleent de Gemeenschap financiële steun voor acties die aan de doelstellingen van deze beschikking voldoen. De jaarlijkse kredieten voor de uitvoering van het programma worden door de begrotingsautoriteit goedgekeurd binnen de perken van de financiële vooruitzichten. Artikel 2 De volgende acties en maatregelen op het gebied van hernieuwbare energiebronnen worden uit hoofde van het programma gefinancierd: a) Studies en andere acties, met het oog op de uitvoering en aanvulling van communautaire maatregelen ter ontwikkeling van het potentieel van hernieuwbare energiebronnen. Daaronder vallen de uitwerking van sectoriële en marktstrategieën, de ontwikkeling van normen en standaarden, gegroepeerde aankopen en de analyse van de juridische, sociaal-economische en administratieve voorwaarden die het gunstigst zijn voor de penetratie van duurzame energie alsmede de voorbereiding van de passende wetgeving; b) Proefprojecten die tot doel hebben infrastructuren en instrumenten ter ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen tot stand te brengen of uit te breiden op het gebied van: plaatselijke en gewestelijke planning, hulpmiddelen voor planning, ontwerp en beoordeling, nieuwe financierings- en marktinstrumenten, 27 informatie, onderwijs en opleiding; c) d) e) Door de Commissie voorgestelde maatregelen tot aanmoediging van de uitwisseling van ervaring en kennis, met het oog op een betere coördinatie tussen internationale, communautaire, nationale, gewestelijke en plaatselijke werkzaamheden; instelling van een gecentraliseerd systeem voor de inzameling, de schifting en de verspreiding van informatie en kennis betreffende hermeuwbare energiebronnen; Door een andere instelling dan de Commissie voorgestelde maatregelen tot aanmoediging van de uitwisseling van ervaring en kennis; Gerichte acties om hernieuwbare energiebronnen gemakkelijker ingang te doen vinden en investeringen aan te moedigen, door de verlening van bijstand bij de voorbereiding en de indieping van uitvoeringsprojecten. f) Acties met het oog op: de bewaking van de tenuitvoerlegging van de strategie en het actieplan van de Gemeenschap tot ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen; de ondersteuning van bij de uitvoering van het actieplan genomen initiatieven, met name ter bevordering van een betere coördinatie en een sterkere synergie tussen de acties, met inbegrip van alle door de Gemeenschap gefinancierde activiteiten; het volgen van de door de Gemeenschap en de Lid-Staten geboekte vooruitgang inzake de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen; de beoordeling van de gevolgen en de rentabiliteit van de uit hoofde van dit programma genomen maatregelen. Bij deze beoordeling worden tevens sociale en milieu-aspecten in aanmerking genomen. capaciteit De gerichte acties, als bedoeld in lid 1, onder e). , hebben tot doel, investeringen in nieuwe geïnstalleerde te vergemakkelijken en te versnellen door financiële steunverlening, teneinde de perifere en dienstverrichtingskosten van projecten op het gebied van hernieuwbare energie te verlagen en zodoende de niet-technische hinderpalen uit de weg te ruimen. energieproductie uit hernieuwbare bronnen voor Deze acties verlenen onder meer bijstand inzake de toegang tot gespecialiseerd advies, de analyse van marktvooruitzichten, de keuze van de vestigingsplaats, aanvragen van bouw- en exploitatievergunningen, de opstelling van financieringsplannnen, de voorbereiding van aanbestedingen, de opleiding van het exploitrtiepersoneel, de inbedrijfstelling van installaties enzovoort. Deze gerichte acties hebben betrekking op projecten die op de volgende gebieden worden uitgevoerd: - biomassa, waaronder energiegewassen, brandhout, afval van bosbouw en landbouw, stadsafval, vloeibare biobrandstoffen en biogas, thermische en fotovoltaïsche zonne-energiesystemen, - - passieve en actieve zonne-energiesystemen in gebouwen, - kleinschalige (< 10 MW) waterkrachtprojecten, 28 windenergie, geothermische energie; Artikel 3 De Gemeenschap draagt alle kosten in verband met de in artikel 2, lid 1, onder a), c) en f), bedoelde acties en maatregelen. De financiële bijdrage uit hoofde van dit programma aan de in artikel 2, lid 1, onder b) en d), bedoelde acties en maatregelen bedraagt ten hoogste 50% van de totale kosten, terwijl het resterende deel van de kosten uit openbare of particuliere middelen dan wel uit een combinatie van beide kan worden gefinancierd. De financiële bijdrage uit hoofde van dit programma aan de in artikel 2, lid 1, onder e), bedoelde acties en maatregelen wordt voor elke gerichte actie jaarlijks vastgesteld overeenkomstig artikel 4, lid 2. 1. 2. De Commissie is belast met de uitvoering van het programma. Artikel 4 De voorwaarden en richtsnoeren voor ondersteuning van de in artikel 2, lid 1, bedoelde acties en maatregelen worden jaarlijks vastgesteld, zulks gelet op: a) de prioriteiten van de Gemeenschap en de Lid-Staten vermeld in hun programma's ter bevordering van hernieuwbare energiebronnen; b) de criteria inzake de rentabiliteit en het ontwikkelingspotentieel van hernieuwbare energiebronnen en de gevolgen voor de werkgelegenheid en het milieu, met name de vermindering van de C02-uitstoot; c) voor de in artikel 2, lid 1, onder e), bedoelde actie, de relatieve kosten van de bijstand, de verwachte nieuwe productiecapaciteit en de omvang van transregionale en/of transnationale voordelen; d) de beginselen van artikel 92 van het Verdrag en de toepasselijke communautaire richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming. Het in artikel 5 bedoelde comité staat de Commissie bij de vaststelling van deze voorwaarden en richtsnoeren bij. 29 Artikel 5 De Commissie wordt bijgestaan door een raadgevend comité bestaande uit vei-tegenwoordigers van de Lid-Staten en voorgezeten door de vertegenwoordiger van de Commissie. De vertegenwoordiger van de Commissie legt het comité een ontwerp voor van de te nemen maatregelen. Het comité brengt binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van de urgentie van de materie advies uit over dit ontwerp, zo nodig door middel van een stemming. Het advies wordt in de notulen opgenomen; voorts heeft iedere Lid-Staat het recht te verzoeken dat zijn standpunt in de notulen wordt opgenomen. De Commissie houdt zoveel mogelijk rekening met het door het comité uitgebrachte advies. Zij brengt het comité op de hoogte van de wijze waarop zij rekening heeft gehouden met zijn advies. Artikel 6 1. 2. In de loop van het tweede jaar van het programma dient de Commissie bij het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's een verslag in over de maatregelen die door de Gemeenschap en in de Lid-Staten ter bevordering van hernieuwbare energiebronnen zijn genomen, onder verwijzing naar met name de in artikel 1 vastgelegde doelstellingen. Dit verslag gaat vergezeld van voorstellen voor wijzigingen in het programma die in het licht van deze resultaten noodzakelijk mochten zijn. Na de beëindiging van het programma beoordeelt de Commissie de resultaten van de toepassing van deze beschikking en de samenhang tussen de nationale en de communautaire acties. Zij brengt daarover verslag uit aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's. Artikel 7 Het programma staat voor deelname van de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) open overeenkomstig de voorwaarden, met inbegrip van de financiële bepalingen, die in de aanvullende protocollen bij de associatie-overeenkomsten of in de associatie-overeenkomsten zelf voor deelname aan communautaire programma's zijn gesteld. Het programma staat voor deelname van Cyprus open op basis van aanvullende kredieten krachtens dezelfde regels als die welke ten aanzien van de EVA/EER-landen worden toegepast en volgens de met deze landen overeen te komen procedures. 30 Deze beschikking is van toepassing van 1 januari 1998 tot 31 december 2002. Artikel 8 Deze beschikking is gericht tot de Lid-Staten. Artikel 9 Gedaan te Brussel, op Voor de Raad De voorzitter 31 III. FINANCIEEL MEMORANDUM 1. TITEL VAN DE MAATREGEL ALTENER II. Een meerjarenprogramma tot bevordering van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen in de Gemeenschap. 2. BEGROTINGSLIJNEN B4. 1030 3. JURIDISCHE GRONDSLAG Beschikking 93/500/EEG van de Raad van 13 september 1993 (PB L 235 van 18. 9. 1993, blz. 41). ALTENER I-programma. Bijgaand voorstel voor een beschikking van de Raad. 4. OMSCHRIJVING VAN DE MAATREGEL 4. 1. Doelstelling van de maatregel De Commissie is van mening dat voortzetting van het ALTENER-programma noodzakelijk is. Het levert een essentiële bijdrage tot de toenemende toepassing van milieuvriendelijke duurzame energie en vormt een belangrijk onderdeel van de communautaire strategie tot beperking van de C02-uitstoot. Deze doelstelling is in overeenstemming met de artikelen 130R en 130S van het Verdrag. Het aandeel van duurzame energie in de primaire energiebehoeften van de Europese Gemeenschap bedraagt momenteel net iets minder dan 6% en komt overeen met ongeveer 70 Mtoe. In haar Mededeling "Energie voor de toekomst : Hernieuwbare energiebronnen. Groenboek voor een communautaire strategie" stelt de Commissie een aanzienlijke toename van het gebruik van duurzame energiebronnen voor het jaar 2010 voor. Het ALTENER-programma heeft tot doel een bijdrage van betekenis te leveren tot het bereiken van deze communautaire doelstelling. Het grotere gebruik van hernieuwbare energiebronnen zal eveneens bijdragen tot de sociale samenhang binnen de Gemeenschap, de benutting van plaatselijke energiebronnen bevorderen en de marktpenetratie van nieuwe energietechnologieën (waarvan er veel met communautaire steun zijn ontwikkeld) bespoedigen. In het licht van de bovenstaande overwegingen stelt de Commissie voor het ALTENER-programma voort te zetten en daarbij rekening te houden met de aanbevelingen die een groep van onafhankelijke deskundigen heeft geformuleerd en met de conclusies van de ALTENER-conferentie alsook met de ervaring die de Commissie heeft opgedaan bij de uitvoering van het ALTENER-programma en andere activiteiten op energiegebied. 32 4. 2. Looptijd van de maatregel en regels voor de verlenging daarvan De maatregel loopt in beginsel over vijfjaar, van 1 januari 1998 tot en met 31 december 2002. Momenteel wordt echter een meer geïntegreerde aanpak van de financieringsinstrumenten voor het communautaire energiebeleid onderzocht. Mocht een meer algemeen kader worden vastgesteld, dan zullen de voor ALTENER II voorgestelde acties in deze nieuwe aanpak worden geïntegreerd. In dit financieel memorandum wordt alleen de financiering voor de eerste twee jaar van het vijfjarenprogramma behandeld, namelijk de periode 1. 1. 98 - 31. 12. 99, die binnen de resterende looptijd van de huidige begrotingsvooruitzichten valt. De financiering voor de resterende periode zal worden vastgelegd zodra de nieuwe financiële vooruitzichten zijn vastgesteld. 5. INDELING VAN DE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN Niet-verplichte uitgaven/gesplitste kredieten 6. AARD VAN DE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN De voor ALTENER II voorgestelde begroting bedraagt 30 miljoen ecu voor de eerste twee jaar; later zal worden bekeken welke middelen voor de resterende driejaar kunnen worden uitgetrokken. De begroting voor ALTENER I werd aanvankelijk vastgesteld op 40 miljoen ecu, maar aan het eind van het programma werd dat bedrag verhoogd tot circa 43,5 miljoen ecu. Uit TABEL I blijkt dat 76,5% van de totale begroting in 1994, 1995 en 1996 werd uitgegeven. Het programma werd goedgekeurd op 18 september 1993, zodat het in 1993 in feite slechts over vier maanden gaat, en in 1997 is het beschikbare bedrag beperkt tot 5,2 miljoen ecu. TABEL I ALTENER I - Toewijzing van middelen 1993 0,892 3,913 0,194 - 3a Studies normen 3b Proefprojecten 3c Informatie 3d Biomassa netwerk Totaal Begrotings aandeel EER Totaal indicatief inclusief EER-bijdrage 4,999 5,000 5000 * ** 1995 1,916 ALTENER-programma 1996 1,320 0,454 6,005 8,977 1994 0,611 0,405 7,190 1,004 0,785 1,003 1,221 1,245 1,031 1997* 0,380 0,400 2,700 1,000 0,800 in miljoen ecu Totaal ALn MECU 5,119 1,259. 28,785 HENER % 11,8 2,9 66,3 4,446 3,837 10,2 8,8 100,0 9,995 10,000 13,172 13,300 10,000 13,300 10,055 10,000 0,158 10,158** 5,280 5,200 0,082 5,282** 43,446 43,500 0,240 43,740** 33 ALTENER II omvat zes soorten van acties en maatregelen op het gebied van hernieuwbare energiebronnen: A. VERLENGING VAN ALTENER I-ACTIES a) b) c) d) Studies en andere acties met het oog op de uitvoering en aanvulling van communautaire maatregelen die zijn getroffen om het potentieel van hernieuwbare energiebronnen te ontwikkelen, zoals sectoriële en marktstrategieën, ontwikkeling van normen en standaards, gegroepeerde contracten en wetgeving; Proefprojecten die tot doel hebben infrastructuren en instrumenten voor de ontwikkeling van hermeuwbare energiebronnen tot stand te brengen of uit te breiden op het gebied van: lokale en regionale planning, hulpmiddelen voor planning, ontwerp en beoordeling, nieuwe financierings- en marktinstrumenten, informatie, onderwijs en opleiding; Door de Commissie voorgestelde maatregelen tot aanmoediging van uitwisselingen van ervaring en know-how; instelling van een gecentraliseerd systeem voor inzameling en verspreiding van informatie betreffende hernieuwbare energiebronnen; Door een andere instelling dan de Commissie voorgestelde maatregelen tot aanmoediging van uitwisselingen van ervaring en know-how. B. NIEUWE ACTIES TOT BEVORDERING VAN DE PENETRATIE VAN HERNIEUWBARE ENERGIEBRONNEN e) Gerichte acties om hernieuwbare energiebronnen gemakkelijker ingang te doen vinden en investeringen aan te moedigen op de volgende gebieden: - biomassa, waaronder energiegewassen, brandhout, afval van bosbouw en landbouw, stadsafVal22, vloeibare biobrandstoffen en biogas, - thermische en fotovoltaïsche zonne-energiesystemen, - passieve en actieve zonne-energiesystemen in gebouwen, - kleinschalige waterkracht, - windenergie, - geothermische energie. 22 Mededeling van de Commissie betrefifende de actualisering van de communautaire strategie voor het afvalbheer. COM(96) 399 def. van 30. 7. 1996. 34 C NIEUWE ACTIES VOOR STRATEGIE INZAKE HERNIEUWBARE ENERGIEBRONNEN IMPLEMENTATIE VAN DE COMMUNAUTAIRE f) Acties met het oog op: voortgangsbewaking van de tenuitvoerlegging van de strategie en het actieplan van de Gemeenschap tot ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen; ondersteuning van initiatieven die, bij de uitvoering van het actieplan, met name zijn genomen tot bevordering van sterkere synergie tussen acties; het volgen van de door de Gemeenschap en de Lid-Staten geboekte vooruitgang op het stuk van de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen; beoordeling van de in het kader van dit programma genomen maatregelen. De financiële steun beloopt: tot 100% voor de kosten in verband met de onder a), c) en f) beschreven acties; van 30% tot 50% van de totale kosten voor de onder b) en d) beschreven acties, terwijl de rest door de Lid-Staten of door particuliere ondernemingen wordt gedragen. Het niveau van de financiële steun voor andere acties die onder artikel 2, sub e), vallen wordt jaarlijks vastgesteld. De in aanmerking genomen acties passen in het kader van een indicatief programma, met jaarlijkse vaststelling van prioriteiten en richtsnoeren. De jaarüjkse richtsnoeren worden voor advies voorgelegd aan een raadgevend comité dat uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten bestaat. Voor elke financiering wordt een contract opgemaakt tussen de Commissie en de leider of de coördinator van de gefinancierde actie. 7. FINANCIËLE GEVOLGEN De jaarlijkse kredieten voor de uitvoering van het programma worden door de begrotingsautoriteit goedgekeurd binnen de perken van de financiële vooruitzichten. Het bedrag wordt jaarüjks door de begrotingsautoriteit vastgesteld. De voorgestelde indicatieve begroting bedraagt 30 miljoen ecu voor de eerste twee jaar. De middelen voor de resterende periode zullen worden vastgelegd zodra de nieuwe financiële vooruitzichten zijn vastgesteld. 7. 1. Wijze van berekening van de totale kosten van de maatregel (bepaling van eenheidskosten). De onderstaande gedetailleerde uitsplitsing en verklaring per actie geven aan hoe de totale kosten van de maatregel zijn berekend. 35 Acties onder art. 2a) Uitvoering en aanvulling van communautaire maatregelen tot ontwikkeling van het potentieel van hernieuwbare energiebronnen. Sectoriële studies: Als grondslag gelden de gemiddelde kosten in het verleden, er evenwel rekening mee houdend dat alle studies thans de 15 Lid-Staten moeten omvatten. In 98/°9 zullen "biogas" en "waterkracht" in de marktstrategieën worden opgenomen. Achtergrond voor harmonisatie: Dezelfde benadering als voor sectoriële studies; in 98/99 harmonisatie van vergunningsprocedures en voorwaarden voor aansluiting op het hoofdnet. Normen: De vroegere gemiddelde kosten ~ 500 000 ecu/mandaat; in 98/99 voortzetting fotovoltaïsche zonne-energie en windenergie, biodiesel en biogas. UitspUtsing 1998 1999 2000 2001 2002 art. 2 a) Uitvoering en aanvulling van communautaire maatregelen tot ontwikkeling van het potentieel van HEB inzake sectoriële en * Studies marktstrategieën * Achtergrond voor harmonisatie * Ontwikkeling van normen en standaards Subtotaal art. 2a) 500 000 500 000 p. m. 1000 000 500 000 500 000 1000 000 p. m. p. m. 2 000 000 2000 000 p. m. p. m. p. m. p. m. p. m. p. m. p. m. p. m. p. m. Acties onder art. 2b) Infrastructuren en instrumenten voor de ontwikkeling van HEB. Infrastructuur en planning: In 98/99 ten minste een project voor 10 landen en twee voor 5 landen in de drie soorten infrastructuur. Vroegere gemiddelde kosten circa 100 000 ecu. Voor planning bedraagt het plafond 150 000 ecu. 1999 2000 2001 1600 000 Uitspütsing 1998 art 2 b) Acties inzake infrastructuren en instrumenten voor de ontwikkeüng van HEB 1500 000 * Lokale en regionale planning * Projecten voor ontwikkeling van hulpmiddelen planning, voor ontwerp en beoordeling * Projecten voor nieuwe financierings- en marktinstrumenten * Ontwikkeling van infrastructuren voor informatie en onderwijs- en opleidingsprogramma' s Subtotaal art. 2b) 1 100 000 4900 000 1 000 000 4 500 000 p. m. p. m. p. m. p. m. 1 100 000 1 100 000 1000 000 1000 000 p. m. p. m. p. m. p. m. p. m. p. m. 2002 p. m. p. m. p. m. p. m. p. m. 36 Acties onder art. 2c) Informatieverspreiding Communautaire evenementen en pubücaties: Vier vergaderingen van contractanten over infrastructuur en twee over sectoriële punten per jaar, vroegere gemiddelde kosten 65 000 ecu. Promotiemateriaal (informatiebladen, brochures, enz. ) gemiddelde kosten circa 100 000 ecu per jaar. Tijdelijke netwerken voor specifieke taken: In ALTENER I werden de drie biomassa-netwerken gefinancierd voor 30% en de kosten bedroegen 1,2 miljoen ecu in 1995 en 1 miljoen ecu in 1996. In 98/99 is de exploitatie van slechts twee netwerken gepland, gemiddelde kosten 250 000 ecu per jaar. Gecentraliseerd systeem voor inzameüng en verspreiding van informatie (oprichting van een WEB- site): Aangezien het een nieuwe actie is, zijn de kosten geraamd op basis van de ervaring met het EnR-netwerk voor het verzamelen en verwerken van informatie uit de Lid-Staten voor ALTENER en de kosten daarvan (200 000 ecu per jaar); bij de extrapolatie is rekening gehouden met de toename van het aantal landen, taken en op te nemen punten. Uitspütsing 1998 1999 2000 2001 2002 netwerken art. 2 c) Informatieverspreiding * Communautaire evenementen en publicaties * Tijdelijke voor specifieke taken op het gebied van biomassa, vloeibare afval, biobrandstoffen, thermische en FV zonne-energie, gebouwen, etc. * Gecentraliseerd systeem voor inzameling en verspreiding van informatie Subtotaal art. 2c) 500 000 500 000 p. m. p. m. p. m. 500 000 500 000 p. m. p. m. p. m. 500 000 500 000 p. m. p. m. p. m. 1 500 000 1500 000 p. m. p. m. p. m. Acties onder art. 2d) Medegefinancierde informatieverspreiding Steun aan nationale, regionale en lokale informatie-acties in samenwerking met Lid-Staten enz. : Steun aan ten minste twee landelijke evenementen per jaar tegen 30 000 ecu (50% subsidie), speciaal van belang in 1998 bij het lanceren van het programma. Steun aan bestaande netwerken, verenigingen en andere acties: Vrijwel elke vereniging of federatie van bedrijfstakken organiseert een evenement per jaar en sommige zelfs een wereldevenenement om de twee jaar. De financiële steun kan van 30 000 tot 100 000 ecu belopen. Ook aan newsletters of informatie-acties kan steun worden verleend. 37 Uitsphtsing 1998 1999 2000 2001 2002 met 1000 000 informatie-acties art. 2 d) Medegefinancierde informatieverspreiding * Steun aan nationale, regionale en in lokale samenwerking lokale autoriteiten van L. S. , inclusief EER, LMOE, Cyprus * Steun aan bestaande netwerken, verenigingen andere belanghebbenden Subtotaal art. 2d) 1 500 000 500 000 en 900 000 p. m. p. m. p. m. 400 000 p. m. p. m. p. m. 1300 000 p. m. p. m p. m. Acties onder art. 2e) Gerichte acties tot bevordering van de penetratie van HEB en stimulering van investeringen door middel van een hefboomeffect De kredieten zijn bestemd voor perifere activiteiten die de penetratie van hernieuwbare energiebronnen in de hand werken en investeringen vergemakkelijken. De voor deze actie voorgestelde bedragen zijn gebaseerd op discussies met de industrie en houden rekening met projecties van de ontwikkeling van de verschillende bedrijfstakken en ramingen van de variërende marginale kosten, zoals verstrekt door de industrie. De soort van bijdrage van dit programma aan deze marginale kosten zal door de Commissie worden vastgesteld in het kader van de aanbesteding. Uitspütsing art. 2 e) Gerichte acties tot bevordei bespoediging van investerini 1998 1999 2000 2001 2002 ing van de penetratie van HEB en tot vergemakkelijking en pen * Jaarlijkse aanbestedingen / voorstellen en wijzigingen of bijsturingen * Gerichte acties: 100 000 100 000 p. m. p. m. p. m. p. m. p. m. p. m. - Gebied 1: biomassa, biogas, 1000 000 1000 000 biobrandstoffen - Gebied 2: thermische en FV 750 000 1000 000 zonne-energie - Gebied 3: zonne-energie in 500 000 1 000 000 gebouwen - Gebied 4: kleinschalige 500 000 500 000 waterkracht - Gebied 5: windenergie - Gebied 6: geothermische 500 00 250 00 500 000 300 000 energie Subtotaal art. 2e) 3 600 000 4400 000 p. m. p. m. p. m. 38 Acties onder art 2f) Implementatie van communautaire HEB-strategie en actieplan Toezicht op strategische maatregelen in de Lid-Staten en de Gemeenschap: onderzoek naar stand van het actieplan : Toezichtsmechanismen moeten geleidelijk worden opgebouwd op basis van nationale instituten (Energiebureaus); de jaarlijkse kosten daarvan kunnen worden geraamd op 200 000-300 000 ecu. Voor onderzoeken wordt gerekend op 10 000 ecu per land en per jaar. Ondersteuning van initiatieven in het kader van het actieplan: De kosten worden geraamd op gemiddeld 15 000 ecu per land en per jaar en de coördinatiekosten op 25 000 ecu per jaar. Voortgangsbewaking in de Gemeenschap en in de Lid-Staten van de ontwikkeling van HEB: Onderzoeken voor statistische doeleinden worden door het Bureau voor de statistiek geraamd op 20 000 ecu per land en per jaar. Voortdurende evaluatie en follow-up van het programma: De kosten worden geraamd op gemiddeld 15 000 ecu per land en per jaar en de coördinatiekosten op 25 000 ecu per jaar. Uitsplitsing 1998 1999 2000 2001 2002 art. 2 f) Implementatie van communautaire strategie en actieplan voor de ontwikkeling van HEB * Toezicht 500 000 500 000 p. m. p. m. p. m. op strategische maatregelen in Lid-Staten en Gemeenschap; onderzoek naar voortgang van actieplan * Ondersteuning van initiatieven tot implementatie van het actieplan, vooral met het oog op stimulering van grotere synergie tussen acties. * Voortgangsbewaking op het gebied van HEB in de Gemeenschap, in Lid-Staten en landen; geassocieerde statistieken 250 000 450 000 p. m. p. m. p. m. 300 000 300 000 p. m. p. m. p. m. * Voortdurende evaluatie en 250 000 250 000 p. m. p. m. p. m. follow-up van het programma 39 7. 2. Uitsplitsing per onderdeel van de maatregel. TABEL H Indicatieve bedragen in ecu Uitsplitsing 1998 1999 art. 2 art. 2 a) Uitvoering aanvulling en van tot communautaire maatregelen ontwikkeling van het potentieel van HEB b) Acties inzake infrastructuren en instrumenten voor de ontwikkeling van HEB art. 2 c) Informatieverspreiding art. 2 d) Medegefinancierde informatie verspreiding e) Gerichte acties voor penetratie van van HEB investeringen door hefboomeffect bespoediging tot art. 2 art. 2 2 000 000 2 000 000 4 500 000 4 900 000 1 500 000 1 500 000 1 500 000 1 300 000 3 600 000 4 400 000 f) - Toezicht op strategie en actieplan van Lid-Staten en Gemeenschap tot ontwikkeling van HEB en voortgangsbewaking 500 000 500 000 - Ondersteuning van initiatieven tot uitvoering van het actieplan 250 000 450 000 - Voortgangsbewaking de Gemeenschap en in de Lid-Staten van de ontwikkeling van HEB in - Voortdurende follow-up programma evaluatie en van het 300 000 300 000 250 000 250 000 Subtotaal art. 2f) Totaal 1 300 000 1 500 000 14 400 000 15 600 000 40 7. 3. Huishoudelijke uitgaven voor studies, deskundigen, vergaderingen, enzovoort in deel B TABEL IH Uitsplitsing Studies (gespecificeerde acties onder artikel 2a) Deskundigenvergaderingen en evaluaties (voor acties onder artikel 2a, b, e en f) Conferenties en congressen (gespecificeerde acties onder artikel 2d en d) Informatie en publicatie (gespecificeerde actie onder artikel 2c en d) TOTAAL *) opgenomen in de begroting van het programma in miljoen ecu Begroting *). /. ] ,4 *). /. *). /. \J 8. BEPALINGEN IN DE VOORGESTELDE MAATREGEL OM BEDROG TEGEN TE GAAN (EN RESULTATEN VAN DE TOEPASSING DAARVAN) De betalingen in het kader van de contracten worden op basis van reële uitgaven verricht (met uitzondering van de studiekosten waarvoor een forfaitaire regeling geldt en die op basis van de goedgekeurde resultaten worden betaald). Het merendeel van de kosten in verband met ALTENER-projecten hangt niet samen met investeringen, zodat in de meeste gevallen de kosten worden betaald op basis van de goedgekeurde resultaten. 9. GEGEVENS VOOR DE KOSTEN-BATENANALYSE 9. 1. Specifieke doelstellingen van de actie in het kader van ALTENER II en doelgroepen De Gemeenschap legt een vijfjarenprogramma van maatregelen en acties ten uitvoer met het oog op de bevordering van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen in de Gemeenschap. Dit programma heeft de volgende doelstelüngen: Specifieke doelstellingen Implementatie en aanvulling van communautaire maatregelen tot ontwikkeling van het potentieel van HEB Harmonisatie op de HEB-markt Versterking van vertrouwen en marktpenetratie van HEB en verbetering van de marktrijpheid en de concurrentiekracht van de sectoren in het algemeen door ondersteuning van infrastructuren Middelen Sectoriële marktstrategieën Doelgroepen Beleidsmakers, bedrijfsleven, promotoren Ontwikkeüng van normen en standaards en harmonisatie van juridische, sociaal-economische en administratieve voorwaarden Nationale, planning regionale en lokale Industrie, producenten, gebruikers Nationale, autoriteiten, beleidsmakers regionale en lokale Ontwikkeling van hulppmiddelen en methoden voor planning, ontwerp en evaluatie Beleidsmakers, promotoren, bedrijfsleven, producenten Ontwikkeling nieuwe financiële en marktinstrumenten van Financiële instellingen, promotoren, investeerders, producenten, gebruikers 41 Versterking van vertrouwen en marktpenetratie van HEB door verbetering van verspreiding en coördinatie tussen internationale, communautaire, nationale, regionale en lokale ervaringen en activiteiten (FDD - resultaatgarantie) Informatie-infrastructuren Beleidsmakers, gebruikers Onderwijs infrastructuren. en opleidings- en Universiteits- technische studenten, bij^. ' olingscursussen voor werknemers, tec o ici, architecten, ingenieurs, scholen, ^bruikers Communautaire, regionale publicaties nationale evenementen en en Beleidsmakers, promotoren, producenten, gebruikers bedrijfsleven, projectontwikkelaars, Tijdelijke en specifieke netwerken voor uitwisseling van know-how Promotoren, projectontwikkelaars voor Gecentraliseerd inzameling en verspreiding van informatie systeem Internationale, nationale, regionale en lokale autoriteiten, beleidsmakers en besluitvormers, bedrijfsleven, promotoren, projectontwikkelaars, producenten, gebruikers Steun aan bestaande netwerken Bedrijfsleven, gebruikersverenigingen producenten en Bespoediging van investeringen door uitbreiding van operationele capaciteit voor energieproductie uit HEB Financiële steun voor assistentie bij projecten met het oog op beperking van marginale en dienstverleningskosten Openbare en particuliere promotoren, investeerders, en gebruikers producenten Implementatie van communautaire HEB- strategie Gemeenschapsinstellingen, autoriteiten van de LS, beleidsmakers bedrijfsleven, en en promotoren, gebruikers besluitvormers, producenten van LS Beoordeling van strategische maatregelen en Gemeenschap en onderzoek naar voortgang van actieplan Implementatie het actieplan, vooral met het oog op stimulering van synergie van andere met Gemeenschap en LS. Voortgangsbewaking Gemeenschap en de LS in de acties van 9. 2. Motivering van de maatregel Kosten Voor een significante verbetering van het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in het bruto binnenlandse energieverbruik zijn extra investeringen vereist waarvan het bedrag in het TERES Il-rapport wordt geraamd op 80 miljard ecu tot 2020. Het is uitgesloten dat een dergelijk bedrag uit de begrotingen van de Europese Unie en de Lid-Staten wordt gefinancierd. De enige mogelijkheid is onafhankelijke financiering door alle economische subjecten die in communautair verband handelen. Het optreden van de Commissie beperkt zich tot het creëren van geharmoniseerde marktvoorwaarden en tot ondersteuning van acties waarbij de toegevoegde waarde objectief aantoonbaar is. 42 Verwachte resultaten: - Verbetering in de kwaliteit van op de markt beschikbare hernieuwbare energiebronnen - Versterking van vertrouwen van promotoren en investeerders in hernieuwbare energiebronnen - Versterking van vertrouwen van gebruikers en consumenten in hernieuwbare energiebronnen - Passende oplossingen in verband met specifieke voorwaarden en geschikte infrastructuur - Adequate toegang tot hernieuwbare energiebronnen op de markt - Implementatie van grootschalige HEB-projecten - Doelmatig toezicht op bestaande strategieën inzake hernieuwbare energiebronnen - Betere complementariteit tussen acties. 9. 3. Het volgen en evalueren van de maatregel De Commissie wordt voor de beoordeling en de vaststelling van selectiecriteria voor de projecten bijgestaan door een Raadgevend comité van vertegenwoordigers van de Lid-Staten en nationale deskundigen. Voor de in artikel 2, onder e), bedoelde acties komt een technische werkgroep, samengesteld uit leden van het Raadgevend comité, jaarlijks bijeen. Geselecteerde prestatie-indicatoren: Algemene indicatoren: - vermindering van de C02-emissies, - verhoging van het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in het bruto binnenlandse energieverbruik van de Gemeenschap, - uitbreiding van de geïnstalleerde capaciteit voor energieproductie uit hernieuwbare energiebronnen, - voortgang van de implementatie van de communautaire strategie en het actieplan inzake hernieuwbare energiebronnen in de EG en in de Lid-Staten. Specifieke indicatoren: - aantal ontwikkelde normen en standaards (art. 2a) - aantal en omvang van financiële en marktinstrumenten die het vertrouwen vergroten (art. 2a enb) - aantal en omvang van verspreidingsproducten en -activiteiten die het vertrouwen vergroten (art. 2c en d) - aantal en type infrastructuren in bedrijf (art. 2b) (op basis van enquête) - aantal en omvang van lokale, regionale en nationale plannen (art. 2b) - reikwijdte van en doelgroepen die zijn bereikt door de promotiecampagnes of informatie activiteiten (art. 2c en d) (op basis van enquête) - nieuwe geïnstalleerde capaciteit (art. 2e) (zie tabel IV) - slaagpercentage bij doelgerichte projecten (art. 2e) - percentage van bij de projecten betrokken KMO's (art. 2e) - in de Lid-Staten geïmplementeerde maatregelen (art. 2f). Er zal een controlesysteem worden opgezet dat aangeeft hoe de gegevens over de vermelde indicatoren moeten worden verzameld en hoe de resultaten moeten worden gerapporteerd. 43 TABEL IV Type HEB Biomassa FV zonne-energie Thermo-elekt. z. e. Thermische z. e. Z. e. in gebouwen KWK Wind Geothermische en. Totaal Totale geraamde kosten per eenheid nieuwe capaciteit ecu/kW Geraamde nieuwe capaciteit Vereiste totale investering Geraamde marginale kosten MW milj. ecu milj. ecu 500 6 000 1600 200 100 1200 800 1000 360 5 3,1 350 400 13,3 33,3 20 1 184,7 180 30 5 70 40 16 25 20 386 18 6 1 7 8 4 4 2 50 Geplande evaluatiemethode en -frequentie De Commissie volgt permanent de ontwikkeling van duurzame energie in de Lid-Staten en brengt op gezette tijden verslag uit aan de Raad en het Parlement. De Commissie brengt bovendien permanent verslag uit aan het Raadgevend comité ALTENER, dat uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten bestaat en viermaal per jaar bijeenkomt. De Commissie heeft een team van onafhankelijke consultants belast met een evaluatie van het ALTENER I-programma. In het nieuwe programma ALTENER II is een groot gedeelte van de door deze groep van deskundigen geformuleerde aanbevelingen verwerkt. De Commissie heeft eveneens een verslag opgemaakt over de resultaten die aan het eind van het derde jaar van het ALTENER-programma zijn bereikt. Dit verslag zal bij de Raad en het Europees Parlement worden ingediend overeenkomstig artikel 8 van de Beschikking van de Raad van 13 september 1993 (93/500/EEG). Tijdens het tweede jaar van ALTENER II zal een evaluatie van het programma worden ondernomen, zodat een tussentijds verslag over de bereikte resultaten kan worden ingediend voordat een nieuw budgettair kader wordt voorgesteld. 10. GEVOLGEN VOOR DE HUISHOUDELIJKE KREDIETEN De noodzakelijke huishoudelijke middelen worden bij jaarlijks toewijzingsbesluit van de Commissie beschikbaar gesteld; hiertoe behoren de extra personele en financiële middelen die zijn goedgekeurd door de begrotingsautoriteit. 44 10. 1. Gevolgen voor het aantal posten TABEL V Soorten posten Aantal personeelsleden voor het beheer van de maatregel waarvan vast tijdelijk 8 2 4 A B C tijdelijke Ambtenaren of functiona rissen Andere middelen 5 externe deskundigen door gebruikmaking van bestaande middelen binnen het betrokken DG door gebruikmaking extra van middelen of binnen het DG 4 0 1 4 2 3 duur 5 jaar 45 IV. NOTITIE OVER DE EFFECTEN OP HET MKB EN DE WERKGELEGENHEID 1. Uit de toepassing van de wetgeving voortvloeiende administratieve verplichtingen voor de bedrijven Voor het verkrijgen van financiële steun geldt een aanvraagprocedure. 2. Voordelen voor de bedrijven JA De hernieuwbare energiebronnen die door bedrijven, organisaties en overheidsdiensten uit de Lid-Staten zijn ontwikkeld, vormen binnenlandse hulpbronnen en worden niet beïnvloed door prijsschommelingen van ingevoerde brandstoffen; zij hebben een stabiliserend effect op de energiekosten. In vele gevallen leidt dit tot een vermindering van de productiekosten en bijgevolg tot een sterkere concurrentiepositie van de industrie. Voor het MKB kan het extra voordeel betekenen wanneer voor het gebruik van hernieuwbare energiebronnen minder financiële middelen zijn vereist. De voorgestelde maatregelen verschaffen extra steun aan initiatieven die tot stand zijn gekomen via de programma's voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie van de Europese Gemeenschap en via de nationale programma's van de Lid-Staten. Sterke internationale samenwerking met derde landen wordt gestimuleerd. Het programma zal worden opengesteld voor de EER en de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa, Cyprus en Malta. De meeste ALTENER-contractanten zijn kleine en middelgrote ondernemingen die voordeel zullen halen uit het programma. 3. Effect op de werkgelegenheid Positief, aangezien een verhoogde productie van binnenlandse energie uit duurzame bronnen dienovereenkomstig zal leiden tot minder invoer van fossiele brandstoffen uit derde landen en bijgevolg tot nieuwe werkgelegenheid in de Gemeenschap. Hernieuwbare energiebronnen komen voornamelijk het midden- en kleinbedrijf en geschoolde werknemers ten goede en tegelijkertijd scheppen zij banen en/of zorgen zij voor het behoud daarvan. Investeringen in hernieuwbare energiebronnen kunnen voor plattelandsgebieden gerichte voordelen qua inkomen en werkgelegenheid opleveren. 4. Zijn de sociale partners geraadpleegd ? NEEN 46 5. Is er een andere minder restrictieve aanpak? NEEN Het enige alternatief zou zijn geen programma of alleen maar een aanbeveüng zonder financiële steun, hetgeen op een tijdstip dat het niveau van de energieprijzen geen stimulans vormt voor de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen, niet zou leiden tot acties die het MKB ten goede komen en de C02-uitstoot verminderen. Het uitblijven van een communautair initiatief zou alleen maar een handicap voor het MKB betekenen en ertoe leiden dat onvoldoende maatregelen worden getroffen. 47 ISSN 0254-1513 COM(97) 87 def. DOCUMENTEN NL 12 15 14 Catalogusnummer : CB-CO-97-103-NL-C ISBN 92-78-17126-3 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg