title: MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, AAN HET EUROPEES PARLEMENT, AAN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE EN AAN HET COMITE VAN DE REGIO'S - Een Europees initiatief op het gebied van de elektronische handel

eurovoc_concepts:
EU initiative
industrial policy
information technology
telecommunications
trade policy

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 16. 04. 1997 COM(97) 157 def. MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, AAN HET EUROPEES PARLEMENT, AAN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE EN AAN HET COMITE VAN DE REGIO'S INHOUDSOPGAVE INLEIDING HOOFDSTUK 1: DE ELEKTRONISCHE HANDELSREVOLUTIE, ELEKTRONISCHE HANDEL: DE INTERNET-REVOLUTIE DE MARKTEN VAN DE VOLGENDE GENERATIE KANSEN VOOR EUROPA ELEKTRONISCHE HANDEL: VERGELIJKINGEN MET HET BUITENLAND DE STERKE PUNTEN VAN EUROPA BENUTTEN DE NOODZAAK VAN EEN WERELDWIJDE CONSENSUS _ HOOFDSTUK 2: TOEGANG TOT DE WERELDMARKT: INFRASTRUCTUUR, TECHNOLOGIE EN DIENSTEN MAXIMALISERING VAN HET NUTTIG EFFECT VAN DE LIBERALISERING OP TELECOMMUNICATIEGEBIED MAXIMALISERING VAN HET NUTTIG EFFECT VAN EEN LIBERALISERING OP DE MARKTEN VOOR INFORMATIETECHNOLOGIE DE OPHEFFING VAN CAPACITEITSKNELPUNTEN : INTEROPERABILITEIT OP EEN MARKT MET CONCURRENTIE. GEBRUIKSVRIENDELIJKE ELEKTRONISCHE HANDELSDIENSTEN VOOR IEDEREEN: EUROPEES O&O 3 4 5 6 7 8 9 9 10 11 12 13 INTERNATIONALE INDUSTRIËLE SAMENWERKING MET BETREKKING TOT INFRASTRUCTUUR, TECHNOLOGIEËN EN DIENSTVERLENING HOOFDSTUK 3: HET CREËREN VAN EEN GUNSTIG WETTELIJK KADER HET KWEKEN VAN VERTROUWEN VRIJE TOEGANG TOT DE INTERNE MARKT DE BEGINSELEN VAN EEN WETTELIJK KADER VOOR ELEKTRONISCHE HANDEL DE HOOFDZAKEN VAN EEN AANPAK MET WETTEN EN VOORSCHRIFTEN EEN REGELGEVING DIE TOT PASSENDE HORIZONTALE BELEIDSMAATREGELEN LEIDT OP WEG NAAR EEN COHERENT WERELDOMVATTEND WETTELIJK KADER HOOFDSTUK 4: EEN GUNSTIG BEDRIJFSKLIMAAT BEVORDEREN BEWUSTMAKING EN GERUSTSTELLING VAN DE CONSUMENT BEDRIJVEN: BEWUSTMAKING EN AANMOEDIGING VAN HET GEBRUIK VAN GOEDE PRAKTIJKEN OVERHEIDSDIENSTEN: EEN MEER PRO-ACTIEVE OVERHEIDSSECTOR BEVORDEREN ELEKTRONISCHE HANDEL TEN DIENSTE VAN DE BURGER CONCLUSIES 14 15 15 16 17 18 21 23 24 24 25 26 28 29 VOORWOORD Deze mededeling en hiermee samenhangende initiatieven, alsmede komende wetgeving liggen elektronisch ter inzage op http://www. ispo. cet. be/Ecommerce. TOELICHTING Doel van dit Europese initiatief is het stimuleren van de reeds krachtige groei van dé elektronische handel in Europa. Het gaat hier om een zich dynamisch ontwikkelende sector die van grote invloed op het concurrentievermogen van Europa op de internationale markten zal zijn. Met dit initiatief, dat voortbouwt op het reeds door de Commissie verrichte werk, wordt een coherent beleidskader voor toekomstige maatregelen van de Gemeenschap verschaft en wordt een gemeenschappelijk Europees standpunt nagestreefd om via internationale onderhandelingen tot een wereldwijde consensus te kunnen geraken. 1. DE ELEKTRONISCHE HANDELSREVOLUTIE: KANSEN EN UITDAGINGEN Met zijn van nature wereldwijde oriëntatie omvat elektronische handel een breed gamma aan zowel oudere als zeer nieuwe activiteiten. Met als drijvende kracht de Internet-revolutie maakt de elektronische handel een dramatische ontwikkeling en radicale veranderingen door. Het gaat hierbij om indirecte elektronische handel (het elektronisch bestellen van materiële goederen), alsook om directe elektronische handel (online- leverantie van immateriële goederen). In de dynamische wereld van de elektronische handel zien een groot aantal innoverende bedrijven, markten en handelsgemeenschappen, met alle daaruit voortvloeiende nieuwe functies en nieuwe inkomstenstromen het licht. Elektronische handel biedt enorme potentiële mogelijkheden voor consumenten en bedrijven in Europa, en in het bijzonder voor het MKB. Een snelle tenuitvoerlegging van de elektronische handel is een uitdaging waarop handel, bedrijfsleven en regeringen in Europa dringend moeten ingaan. Dankzij elektronische handel is het mogelijk tegen lage kosten tussen verschillende regio's en over de landsgrenzen heen handel te drijven. Om volledig van deze mogelijkheden te kunnen profiteren dienen er efficiënte distributiekanalen en een Trans-Europees netwerk te worden ontwikkeld, dit om de aflevering van de elektronisch bestelde producten mogelijk te maken: tevens moet hierbij aan een efficiënte postbezorgingsdienst worden gedacht. Met zijn stimulerende werking op de concurrentie binnen de interne markt brengt elektronische handel reeds diepgaande structurele wijzigingen teweeg. Er zullen nieuwe vaardigheden vereist zijn om nieuwe banen in Europa te scheppen en te handhaven. De voornaamste concurrenten in Europa hebben de door de elektronische handel geboden kansen al resoluut aangegrepen, waarbij de VS een grote voorsprong hebben opgebouwd. De Internet-handel begint de achterstand in een aantal Lid-Staten echter in te lopen. Wat dit betreft, heeft Europa een aantal specifieke sterke punten op het vlak van technologie, creatie van informatie en andere mediadiensten ("inhoud"), en haar diversiteit van talen en culturen. Evenzo zou het gebruik van één enkele munteenheid op de grootste markt van de wereld een krachtige stimulans zijn voor het op gang brengen van elektronische handel in Europa. Voor het op gang brengen van elektronische handel in Europa, terwijl elektronische handel op zijn beurt weer tot de aanvaardbaarheid van de Euro zal bijdragen. Daarom is er dringend behoefte aan een vroegtijdige politiek debat met het doel elektronische handel een stimulans te geven en een versnippering van deze veelbelovende markt te voorkomen. II. TOEGANG TOT DE WERELDMARKT: INFRASTRUCTUREN, TECHNOLOGIEËN EN DIENSTEN groei van elektronische handel in Europa geweest. De Hoge telecommunicatietarieven zijn lange tijd een belangrijk struikelblok voor de elektronische handel implementatie van het pakket liberaliseringsmaatregelen op telecommunicatiegebied leidt nu tot lagere prijzen en meer flexibele prijsregelingen. Op die markten waar de concurrentie het felst is, is reeds een beduidend krachtigere te bespeuren. De WTO-overeenkomst inzake basistelecommunicatie zal rechtstreeks tot de opkomst van een elektronische wereldmarkt bijdragen. Tevens zouden met recente internationale overeenkomsten om tarifaire (ITA) en niet-tarifaire belemmeringen (MRA) uit de weg te ruimen de kosten van essentiële informatietechnologieproducten snel omlaag moeten worden gebracht, zou de groei van de elektronische handel moeten worden bevorderd en zou het Europese concurrentievermogen moeten worden vergroot. Het opheffen van capaciteitsknelpunten en het verschaffen van een breedbandstructuur is ook een uitdaging voor Europa - een uitdaging waarop noch de particuliere sector, noch de Gemeenschap aarzelen in te gaan. omgeving. De Gemeenschap Nog een krachtige stimulans is het tot stand brengen van interoperabiliteit in een concurrentiële actief wereldwijde interoperabiliteit op essentiële terreinen als veilige technologieën en betalingssystemen, waarbij in het kader van een aantal O&O-programma's speciale aandacht aan elektronische handel wordt besteed, om te bereiken dat een en ander in ruime mate beschikbaar is. en dat de essentiële technologieën en systemen gemakkelijk in het gebruik zijn. bevordert III. EEN GUNSTIG WETTELIJK KADER BEVORDEREN De interne marktstructuur heeft als voedingsbodem voor traditionele bedrijfsvormen haar sporen reeds verdiend. Nu moet zij ook voor elektronische handel haar waarde bewijzen. Om het vertrouwen van bedrijven en consumenten te kunnen winnen dient men over veilige technologieën (zoals digitale handtekeningen, digitale certificaten en veilige elektronische betalingsmechanismen) te beschikken, alsmede over een betrouwbaar, wettelijk en institutioneel kader om deze technologieën te ondersteunen. Willen elektronische handelsexploitanten volledig profijt van de interne markt kunnen trekken, dan is het van wezenlijk belang dat inconsistenties in de regelgeving worden vermeden en dat het op EU-niveau tot een coherent geheel van wetten en voorschriften voor de elektronische handel komt. Een en ander zou op de toepassing van essentiële interne marktprincipes moeten worden gebaseerd. In ieder stadium van het bedrijfsproces, vanaf de oprichting van een onderneming, tot de promotie en verschaffing van elektronische handelsmogelijkheden, vanaf het sluiten van contracten tot het elektronisch verrichten van betalingen, moet de bestaande regelgeving steeds naar passende antwoorden zoeken. Tegelijkertijd dient een aantal essentiële "horizontale" kwesties die voor de elektronische handelsactiviteiten als geheel van belang zijn, de nodige aandacht te krijgen. Hieronder vallen beveiliging van gegevens, bescherming van intellectuele-eigendomsrechten en abonneediensten, privacy, alsmede een duidelijk en neutraal belastingklimaat. Gezien het in wezen transnationale karakter van elektronische handel, dient er in wereldverband consensus worden nagestreefd. De Commissie zal actief naar een in hiertoe geschikte multilaterale gespreksforums te houden internationale dialoog met regeringen en bedrijfsleven streven, en ook proberen dienaangaande tot bilaterale akkoorden met haar voornaamste handelspartners te komen. Hierbij moet ook worden gedacht aan internationale samenwerking ter bestrijding van georganiseerde misdaad op nieuwe communicatienetwerken (b. v. P8). IV. EEN GUNSTIG BEDRIJFSKLIMAAT BEVORDEREN bedrijven bij Europese Wil men een gunstig bedrijfsklimaat kunnen bevorderen, dan zal de consument van de mogelijkheden van elektronische handel bewust moeten worden gemaakt en hierin een zeker vertrouwen moeten krijgen, terwijl het ook nodig zal zijn het gebruik van goede praktijken via MKB-programma's, ondersteuningsmaatregelen en O&O- en G7-proefprojecten) aan te moedigen; Parallel hieraan zal er een fundamentele rol zijn weggelegd voor allerlei overheidsdiensten, die met hun aanschaffingsbeleid en een vroegtijdige implementatie van essentiële elektronische handelstechnologieën een voorttrekkersfunctie kunnen vervullen. In de toekomst zal men actief moeten proberen een hoge mate van synergie te stimuleren tussen "elektronische handel" en "elektronisch bestuur", hetgeen alle betrokkenen ten goede zou komen. (voornamelijk Kort samengevat, wordt in dit initiatief een geheel van gerichte maatregelen voorgesteld op het gebied van de elektronische handel, een terrein dat voor het concurrentievermogen van Europa op de wereldmarkten van cruciale betekenis is. Deze specifieke maatregelen moeten in het ruimere verband worden gezien van de informatiemaatschappij-initiatieven en zullen in het doorlopende actieplan voor de informatiemaatschappij worden geïntegreerd. De politieke doelstelling van de Commissie is dit coherente geheel van technologische, wettelijke en ondersteuningsmaatregelen uiterlijk in 2000 te implementeren. Zij ziet dit als een dringende noodzaak. INLEIDING 1. Doel van dit initiatief is om de reeds krachtige groei van de elektronische handel in Europa verder te stimuleren. In haar mededeling "Werk maken van diensten1" benadrukte de Commissie de fundamentele betekenis van elektronische handel, alsmede haar engagement om Europa tot het centrum van de elektronische handel te maken. 2. Deze mededeling bouwt voort op het tot dusver door de Commissie~op het vlak van de informatiemaatschappij verrichtte werk2, en in het bijzonder op het doorlopende actieplan3. In de mededeling wordt een coherent beleidskader verschaft voor toekomstige maatregelen van de Commissie op het gebied van elektronische handel en wordt geprobeerd de betrokkenen op alle niveaus meer bewust te maken van hetgeen er gaande is en een dialoog tussen hen te stimuleren. 3. De expansie van de elektronische handel is een "marktgedreven" verschijnsel. Europa heeft een uitstekende uitgangspositie om van de thans ontstaande wereldwijde handelsmogelijkheden te profiteren. Dankzij de voltooiing van de interne markt, de ontwikkeling van Europa's knowhow en vaardigheden, alsmede de invoering van de Euro, hebben de Europese economie en het Europese bedrijfsleven nu de kracht om bij de opkomende elektronische wereldmarkt het voortouw te nemen. De uitdaging is nu om te bevorderen dat elektronische handel als integrerend onderdeel van de manier waarop Europa zaken doet ingang gaat vinden. 4. Dit initiatief bouwt voort op de bijzondere kenmerken van handel en bedrijfsleven in Europa en op diens sociale en culturele verscheidenheid om zo tot een typisch Europese en coherent aanpak te komen van de ontwikkeling van de elektronische handel op de wereldmarkt. De hoofdpunten van dit initiatief kunnen als volgt worden samengevat: O 2 Bevorderen van de technologie en infrastructuur die vereist zijn om de Europese elektronische handelsindustrie een goede concurrentiepositie te geven en om structuren te creëren die efficiënte toegangssystemen voor bestaande en potentiële gebruikers zullen verschaffen. Een en ander moet worden bereikt via effectieve berekende volledig tenuitvoerlegging telecommunicatiemarkt en door de inspanningen op O&O-gebied (weer) in de juiste banen te leiden, zodat de grote wetenschappelijke en technologische concurreren van een op CSE(96) 6 def. van 27. 11. 1996. informatiemaatschappij" In het bijzonder de mededelingen "Normalisatie en de wereldwijde (COM(96) 359 def. van 24 juli 1996); "Leren in de informatiemaatschappij - actieplan voor een Europees initiatief in het onderwijs" (COM(96) 471 van 2 oktober 1996); "Illegale en schadelijke inhoud op het Internet" (COM(96) 487 van 16 oktober 1996; "Cohesie en de informatiemaatschappij" in de (COM(97) 7 van 22 Informatiemaatschappij" (COM(96) 389 van 24 juli 1996) en "De bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid in de context van de audiovisuele en informatiediensten" (COM(96) 483 van 16 oktober 1996). januari 1997 en de Groenboeken "Leven en werken 3 Europa in de voorhoede van de Wereldwijde Informatiemaatschappij: een permanent actieprogramma" (COM(96) 607 van 27 november 1996). 1 • G O vaardigheden van Europa met meer succes in verhandelbare producten en diensten kunnen worden omgezet. Ook zal men hiertoe het nodige doen om een brede consensus inzake normen en de interoperabiliteit van elektronische marktsystemen aan te moedigen. Profiteren van de interne markt door een coherent wettelijke kader voor elektronische handel in Europa en op de wereldmarkten tot stand te brengen. Met dit kader moet het vertrouwen van het bedrijfsleven in mogelijke investeringen en dat van de consument in elektronische handel worden aangewakkerd, hetgeen moet gebeuren door het opruimen van nog in de weg staande wetten en voorschriften en door te voorkomen dat er nieuwe obstakels bijkomen. Een gunstig bedrijfsklimaat voor elektronische handel creëren door de betrokkenen ertoe aan te zetten de juiste vaardigheden te verwerven en consument en bedrijfsleven bewust te maken van de mogelijkheden die elektronische handel hun te bieden heeft. Dit zou dan worden gerealiseerd via opleiding, voorlichting en demonstratieprojecten; verder zouden synergie-effecten tussen overheid en bedrijfsleven worden benut en zouden specifieke sterke punten van Europa, in termen van technologie, markten, talen en culturen, ten volle worden benut. toewerken naar een Vanuit een gemeenschappelijk Europees standpunt lopende wereldwijde consensus, om een doeltreffende deelneming aan internationale samenwerkingsprojecten en onderhandelingen te verzekeren. Europa zal haar eigen sterke punten en belangen op een rijtje moeten zetten en deze zo goed mogelijk internationale gespreksforums moeten behartigen. in de hiertoe meest geschikte Dit initiatief verschaft een coherent kader voor deze wederzijds versterkende technologische, wetgevings- en ondersteuningsmaatregelen, teneinde'de ontwikkeling van de elektronische handelsmarkt te vergemakkelijken en tegelijkertijd in voldoende mate met de doelstellingen van openbaar belang rekening te houden. Het politieke doel dat de Commissie nastreeft, is om dit coherente wettelijk kader tegen het jaar 2000 te kunnen implementeren; zij ziet dit als een dringende noodzaak. HOOFDSTUK 1 : DE ELEKTRONISCHE HANDELSREVOLUTIE 5. Bij elektronische handel worden elektronisch zaken gedaan. Dit proces is gebaseerd op het elektronisch verwerken en verzenden van gegevens, m. i. v. tekst, geluid en video. Het gaat hierbij om tal van verschillende activiteiten, waaronder de elektronische handel in goederen en diensten, online leverantie van digitale informatie en mediadiensten, elektronisch overmaken van geldbedragen, elektronische handel in aandelen, elektronische vrachtbrieven, veilingen, gezamenlijk ontwerpen, online inkopen van onderdelen, overheidsaankopen, verkoop rechtstreeks aan de consument, en service na verkoop. Het betreft hier zowel producten (bijvoorbeeld verbruiksgoederen, speciale medische apparatuur) en diensten (bijvoorbeeld voorlichting, financiële en juridische diensten); traditionele activiteiten (bijvoorbeeld gezondheidszorg, onderwijs) en nieuwe activiteiten (bijvoorbeeld virtuele winkelcentra). Elektronische handel: de Internet-revolutie 6. Elektronische handel is niet een nieuw verschijnsel. Al jarenlang hebben ondernemingen over een veelheid van communicatienetwerken bedrijfsgegevens uitgewisseld. Maar thans is de exponentiële groei van het Internet de drijvende kracht achter een versnelde expansie en radicale veranderingen geworden. Tot voor kort werd elektronische handel alleen door bedrijven onderling op besloten, eigen netwerken bedreven, maar nu ontwikkelt zij zich snel tot een complex, wereldomspannend web van handelsactiviteiten die plaats vinden tussen een steeds groter wordend aantal deelnemers, zowel bedrijven als individuen, die elkaar al dan niet kennen, op wereldwijde open netwerken, zoals het Internet. Tabel 1: Voor traditionele elektronische handel is het netwerk een middel om gegevens te versturen of op te vragen: bij elektronische handel over het Internet, is het netwerk de markt zelf. TRADITIONELE E-HANDEL alleen tussen bedrijven besloten "clubs", vaak specifiek per bedrijfstak beperkt aantal deelnemende bedrijven besloten eigen netwerken bekende en vertrouwde partners veiligheid in netwerkontwerp ingebouwd DE MARKT IS EEN CLUB I INTERNET E-HANDEL tussen bedrijven en consumenten tussen bedrijven onderling tussen bedrijven en overheid tussen individuele gebruikers open markt op wereldschaal onbeperkt aantalpartners open, onbeschermde netwerken bekende en onbekende partners beveiliging en authenticate vereist | HET NETWERK IS DE MARKT 7. Bij elektronische handel gaat het voornamelijk om de volgende twee typen activiteiten: indirecte elektronische handel - het elektronisch bestellen van materiële goederen, die echter nog steeds via de traditionele kanalen als de post of particuliere koeriersbedrijven moeten worden afgeleverd; en directe elektronische handel - het online immateriële goederen en diensten, zoals bestellen, betalen en afleveren van informatiediensten op wereldschaal. computersoftware, ontspanningsproducten of Directe en indirecte elektronische handel hebben allebei hun eigen specifieke mogelijkheden te bieden. Vaak worden beide vormen van elektronische handel gebruikt door één en hetzelfde bedrijf, dat bijvoorbeeld zowel programmatuur online als op informatiedrager verkoopt. Bij indirecte elektronische handel is men echter afhankelijk van een aantal externe factoren, zoals de efficiëntie van het transportsysteem. Rechtstreekse elektronische handel - waarmee naadloos en grensoverschrijdend elektronische transacties tussen leverancier en consument mogelijk zijn - benut ten volle het potentieel van de elektronische wereldmarkt4. Uit de met Minitel in Frankrijk opgedane ervaringen bhjkt dat leveranciers van "immateriële" goederen en diensten aanvankelijk het meeste voordeel van de zich ontwikkelende online-handel zullen hebben. De markten van de volgende generatie (bankwezen). Het Internet 8. Elektronische handel blijft natuurlijk niet tot het Internet beperkt. Deze vorm van handel omvat een groot aantal toepassingen op de smalle band (videotex), de oproepband (telewinkelen) en in de off line-omgeving (catalogusverkoop op CD-ROM), alsmede trekt met zijn robuuste en eigen bedrijfsnetwerken netwerkonafhankelijke protocollen echter snel de verschillende vormen van elektronische handel, naar zich toe. Bedrijfsnetwerken worden intranetten. Terzelfder tijd genereert het Internet tal van innoverende hybridevormen van elektronische handel -waarmee, met gecombineerd bijvoorbeeld, Internet-responsmechanismen bestellen), CD-ROM-catalogi gecombineerd worden met Internet-aansluitingen (voor de laatste informatie over "inhoud" of prijzen) en commerciële Web-sites met plaatselijke CD-ROM-uitbreidingen (voor geheugenintensieve multimediademonstraties). digitale-televisie-"infomercials" (voor onmiddellijk worden van virtuele bedrijven, innoverende 9. Elektronische handel is een markt in opkomst. In deze dynamische en aan snelle veranderingen onderhevige omgeving zien wij de ontwikkeling van een grote verscheidenheid en handelsgemeenschappen. Bedrijven besteden thans routinematig allerlei functies uit via het Internet; het betreft hier zaken als het uitvoeren van orders en de verzending naar distribuanten die zich in dergelijke diensten specialiseren. De distribuanten gaan zelf ook "op de virtuele toer" en besteden de eigenlijke opslag en het vervoer van de goederen uit aan logistieke specialisten, zoals commerciële koeriersbedrijven5. Kopers, verkopers en tussenpersonen vormen bedrij fstakspecifieke Internet-markten op een verscheidenheid van terreinen als onroerend goed, auto-onderdelen en bouwmaterieel. Evenzo integreren internationaal opererende industrieën, zoals automobiel-, computer en lucht- en ruimtevaartbedrijven, hun distributiekanalen via het Internet. markten 10. Er komen thans allerlei nieuwe functies bij. Innovatieve virtuele tussenpersonen verschaffen diensten met toegevoegde waarde -zoals bemiddeling, zoekwerk en doorverwijzing- voor bedrijven en consumenten. Samenstellers van catalogi bieden de koper centrale inkoopmogelijkheden (one-stop shops) voor de beste aanbiedingen van vele gespecialiseerde handelaars. Via "supersites" voor rubriekadvertenties krijgt men centraal tientallen andere advertentiepagina's. Van overheidswege gesponsorde gateways, zoals de United Kingdom's Department of Trade and Industry's Trade UK Web-site6, leiden rechtstreeks naar grote aantallen geselecteerde bedrijven op het Internet. Netwerkexploitanten, banken en computerbedrijven genereren nieuwe inkomsten met het ter beschikking stellen van gebruiksklare elektronische bedrijfsruimte (virtuele winkelpuien en winkelcentra). toegang tot 11. Gratis "rondsurfen" op het net zal er niet lang meer bij zijn. Nieuwe vormen van handel tussen individuele gebruikers doen hun intrede, nu de gebruikers zelf kleine bedragen voor hun publicaties op het Web in rekening kunnen brengen. Evenzo kunnen De meest succesvolle boek- en muziekwinkels op het Internet in Europa en de VS zijn dus echt "virtuele bedrijven": bestellingen en verzendingen lopen rechtstreeks via de magazijnen van de uitgevers en de databases van de leveranciers zijn volledig met die van de transportbedrijven geïntegreerd. Zie http://www. tradeuk. com. commerciële uitgevers hun informatie op het Web thans "mondjesmaat", pagina vóór pagina, per artikel of foto verkopen, terwijl deze informatie vroeger ad libitum voorhanden was. Met de zeer geringe bedragen die voor dergelijke diensten in rekening worden gebracht worden nieuwe inkomstenstromen gegenereerd, wordt het gebruik van archieven gemaximaliseerd en wordt de ontwikkeling van informatie en mediadiensten ("inhoud") op grote schaal aangemoedigd. Kansen voor Europa Elektronische handel biedt enorme kansen voor Europa. Geschat wordt dat de 12. inkomsten uit elektronische handel op het Internet tegen het jaar 2000 tot meer dan 200 miljard ecu zullen zijn opgelopen7. Deze revolutionaire groei zal ingrijpende structurele veranderingen met zich mee brengen. Sectoren als detailhandel en distributie, met 20 miljoen werknemers, en toerisme, met 6 miljoen werknemers, zullen zich moeten aanpassen om deze kansen te kunnen benutten, bestaande bedrijven uit te breiden en nieuwe ondernemingen te lanceren. Er zullen wel diensten verloren gaan, maar daar komen weer andere voor in de plaats. De efficiëntie zal er krachtig op vooruit gaan. 13. Als resultaat hiervan zal de elektronische handel een aanzienlijk effect hebben op structuur en werking van de arbeidsmarkt. Verdere analyse is nodig om deze veranderingen volledig in beeld te kunnen brengen. In dit stadium is echter reeds duidelijk dat het nieuwe werkgelegenheidspotentieel voornamelijk in op informatie gebaseerde hoogwaardige diensten te vinden zal zijn. De nieuwe vaardigheden zullen speciale opleidings- en onderwijsvoorzieningen vereisen. Gezien de felle wereldwijde concurrentie in een digitale omgeving zonder grenzen, moeten wij erop toezien dat de nieuw gecreëerde arbeidsplaatsen op de interne markt van Europa gecreëerd en gehandhaafd worden. 14. In Europa gaan er van de elektronische handel reeds krachtige stimulansen uit voor zowel reeds gevestigde als nieuwe marktdeelnemers. Kleine en middelgrote ondernemingen maken dankbaar gebruik van de ongeëvenaarde mogelijkheden die ze hebben om zich via het World Wide Web toegang tot de wereldmarkten te verschaffen. Evenzo zijn grote economische sectoren, zoals het postorderbedrijf in Europa, actief bezig het Internet tot integrerend onderdeel van hun strategie op het vlak van marketing te maken. Met elektronische handel wordt het en de uitvoering van orders transactiebeheer verbeterd en kan men efficiënter zaken doen. Dankzij elektronische handel kunnen bedrijven sneller aan bestellingen voldoen en zijn zij gemakkelijker aansprakelijk te stellen, terwijl ook de kosten omlaag gaan. De toegangsdrempel wordt verlaagd, bestaande markten worden vergroot en er ontstaan geheel nieuwe afzetgebieden voor op informatie gebaseerde immateriële producten, potentieel één van Europa's sterkste punten. 15. Ook de consument kan hier wel bij varen. Elektronische handel geeft een geheel nieuwe inhoud aan de betrekking tussen consument en aanbieder. De consument krijgt betere keuzemogelijkheden doordat hij kan vergelijken en uit een groot aantal producten onmiddellijk de beste aanbiedingen kan kiezen. Tevens komen gespecialiseerde 7 Bron: Activ Media, Romtec, in de waarnemingspost Europese informatietechnologie 97 (European Information Technology Observatory 97). producten meer binnen het bereik van de consument. De prijzen blijven laag doordat vaste lasten, en de kosten in verband met huur of aankoop van bedrijfspanden omlaag gaan en de efficiëntie toeneemt. Persoonlijke betrekkingen komen in de plaats van de traditionele grootschalige marketingtechnieken en massadistributie, waarmee beter op de behoeften van de klant wordt ingespeeld. 16. Elektronische handel is intrinsiek van transnationale aard en noodt tot bestelling en leverantie van goederen en diensten in het buitenland. De concurrentie op de interne markt wordt hier rechtstreeks door gestimuleerd. Op zijn beurt biedt de interne markt elektronische handel het vooruitzicht van een kritieke massa van bedrijven en afnemers in het buitenland. Bovendien komen perifere regio's dankzij elektronische handel aan nieuwe kansen om op de belangrijkste markten door te dringen. De economische handel vormt derhalve potentieel een factor van levensbelang voor cohesie en integratie in Europa. Elektronische handel: vergelijkingen met het buitenland 17. De voornaamste concurrenten van Europa maken maar al te frequent dankbaar gebruik van de door elektronische handel geboden mogelijkheden. In de VS is het Internet een vruchtbare voedingsbodem voor een gezonde economische kern, waarin nieuwe bedrijven het levenslicht zien, nieuwe inkomstenstromen op gang komen en, wat nog belangrijker is, nieuwe arbeidsplaatsen geschapen worden. Traditionele economische sectoren, zoals de reisindustrie of het catalogusbedrij f, gaan met hun handelsactiviteiten voor een groot deel online. • Tabel 2: Nieuwe bedrijven op het Internet: initiatief en innovatie • De Internet-handel in de VS bouwt voort op een specifieke structureel sterke ondergrond: innovatieve micro-ondernemingen. De VS maken reeds aanspraak op meer dan 250. 000 van deze "cyber-bedrijven", die het Internet commercieel op een aantal manieren gebruiken. In de VS kennen reisagentschappen en bedrijven die bloemen bezorgen een bijzonder succes. Reisagentschappen maken momenteel meer dan 50% van de elektronische handel uit. De grootste marktdeelnemer, die in oktober 1996 van start is gegaan zegt reeds zo'n 250. 000 gebruikers in 1996 te hebben. Er zijn bijna 1. 000 bloemenbezorgers op het World Wide Web, waarvan de grootste reeds een omzet van 30 miljoen dollar zou hebben gehad. In Europa maakt de direct-marketing-industrie, met 37 miljard ecu aan inkomsten in 1995 dankbaar gebruik van het Internet. Zo maakte één van de grootste postorderbedrijven in Europa aanspraak op een elektronische handelsomzet van 400 miljoen DM in 1996. Evenzo biedt de grootste supermarktondernemer in Nederland een innoverende "Internet telewinkel"-dienst. In Europa zien steeds meer nieuwe bedrijven het levenslicht op strategische gebieden als software tools en technologieën voor elektronische handel. Grote successen zijn bijvoorbeeld geboekt door de wereldleider op het vlak van betaalkaarttechnologie, een pionier op het gebied van veilig elektronisch betalen en een Duits bedrijf dat op de markt voor veilige "virtuele winkelpuien " op het Internet voorop loopt. • • Dit is een uiterst belangrijk gebied voor de 18. toekomstige groei en concurrentiepositie van het bedrijfsleven. Met het Amerikaanse bedrijfsleven als drijvende kracht put de Internet-handel in de VS ook kracht uit een dicht netwerk van microbedrijven. Sommige van deze starters, die bij uitstek geschikt zijn om in de Internet-omgeving te functioneren en in wezen dezelfde mate van toegang tot de wereldmarkten nebben als multinationale ondernemingen, maken melding van indrukwekkende groeicijfers en winstmarges8. In dit stadium hebben de VS een Een onlangs gehouden marktenquête onder 11. 000 firma's op het Web suggereert dat meer dan 30% van de bedrijven na één jaar winst maakten en dat nog eens 30% verwacht binnen twee jaar winst te 6 aanzienlijke oorsprong op Europa opgebouwd. Hetzelfde is aan het gebeuren in de strategische sector van software tools, -producten en technologieën die de grondslag vormen voor de toekomstige ontwikkeling van de elektronische handel. Japan en de landen in Azië en het Stille-Oceaangebied beginnen hun achterstand snel in te lopen. Aangespoord door landen met hun Internet-aansluitingen en elektronische handel een enorme groei door. Uitgaande van de huidige groeicijfers en investeringen zouden zij tegen het jaar 2000, wat hun elektronische handelsinkomsten betreft, langszij Europa kunnen komen9. en overheid maken deze industrie De sterke punten van Europa benutten Uit recente cijfers blijkt dat de Internet-handel in sommige Lid-Staten op 19. hetzelfde niveau ligt als in de VS en soms nog hoger is komen te liggen. Finland en Nederland behoren nu tot de meest dynamische online-markten in de wereld10. Gezien de in deze omgeving ondervonden felle concurrentie, moet Europa zijn specifieke sterke punten tot het uiterste benutten. telecommunicatie-exploitanten Europa heeft een sterke technologische en infrastructurele ondergrond. Het heeft krachtige (zowel oude als nieuwe), een uiterst betrouwbare basisinfrastructuur en heeft al in een vroeg stadium geavanceerde digitale netwerken gelanceerd. Nog een belangrijke troef van Europa is zijn consequente streven naar normalisering, met als grote successen op instigatie van het bedrijfsleven ingevoerde normen als GSM en DVB. Hetzelfde geldt voor de Europese vorderingen op het gebied van essentiële elektronische handelstechnologieën, zoals de ontwikkeling van betaalkaarten en intelligente organen. De ontwikkeling van immateriële producten is nog zo'n sterk punt van Europa. Deze immateriële producten - computerprogrammatuur, bedrij fs- en handelsinformatie, videoamusement ("inhoud", naar het Engelse "content") - vormen de hoeksteen van de immateriële elektronische handel. Europese bedrijven, en in het bijzonder uitgeverijen en multimediaproducten, maken een juist gebruik van al hetgeen zij aan kennis en ervaring op de wereldwijde elektronische informatiemarkten te bieden hebben. Tegelijkertijd zijn uiterst innovatieve KMO's (kleine en middelgrote ondernemingen) zeer succesvol op gespecialiseerde markten als multimediaproductie en meertalig opzoekwerk. Europa heeft ook een sterk concurrerende kleinhandelssector, met aangepaste productassortimenten en een diepgaande kennis van de verschillende consumentenvoorkeuren op het continent, een sterk punt dat nog verder kan worden ontwikkeld. Bovendien krijgt het Europese bedrijfsleven door het vermogen om elektronisch op de grootste eenheidsmarkt in de wereld met één enkele munteenheid - de Euro - handel te zullen maken. Er wordt regelmatig melding gemaakt van winstmarges van 20% of meer. (Van Activ Media, gepubliceerd in Business Week, 23. 9. 1996). 9 Bron: Gartner Group. 10 Nederland is thans één van de meest ontwikkelde elektronische handelsmarkten in de wereld met een hoge PC-penetratiegraad (38% van alle huishoudens), een hoge internet-gebruiksgraad (22% van alle PC-gebruikers hebben toegang tot het Internet, tegen 16% in de VS en 12% in Duitsland) en een hoge elektronische-handelsgebruiksgraad (33% van de Internetgebruikers kopen online in, tegen 22% in de VS). Bron: International Data Corporation/Link. drijven, belangrijke concurrentievoordelen in handen. Dankzij de grensoverschrijdende prijstransparantie die het gebruik van de Euro met zich zal meebrengen, zullen meer en meer mensen van de elektronische handelsmogelijkheden gebruik gaan maken; omgekeerd is het ook zo dat elektronische handel de overstap naar de Euro zal vergemakkelijken. 20. Europa moet de enorme kracht van bedrijfsleven en marktkrachten volledig benutten. Het vermogen van de Gemeenschap en haar Lid-Staten om aan ontwikkelingen richting te geven, is hier bijzonder belangrijk: willen onze bedrijven een kans van slagen hebben op de moderne elektronische handelsmarkt met zijn zware concurrentie, dan hebben zij een optimale omgeving nodig om in te kunnen functioneren. Dit houdt in dat zij de beschikking moeten hebben over concurrentiekrachtige telecommunicatiefaciliteiten, alsmede over normen en interoperabiliteitsoplossingen en, last but not least, aan doelgericht O&O moeten kunnen doen. Een gezond en flexibel geheel van wetten en voorschriften waarmee bedrijfsleven en consument vertrouwen wordt ingeboezemd en waardoor een volledige en onbeperkt toegang tot de interne markt mogelijk wordt, is dé sleutel tot Europa's succes. Een dergelijk wettelijk kader is op zichzelf reeds een zeer belangrijk concurrentievoordeel. Tevens moeten de nodige stappen worden genomen om het bedrijfsklimaat te verbeteren: hiertoe moeten goede praktijken worden uitgewisseld, moet de toegang tot risicodragend kapitaal worden vergemakkelijkt en moeten de opleidingsmogelijkheden worden verbeterd. Uiteindelijk dienen er wereldomvattende oplossingen te worden gevonden. De Gemeenschap zal bij het toetsen en vervolgens aanbieden van oplossingen op internationaal niveau voorop moeten lopen. De hier beschreven veranderingen en te ontplooien activiteiten worden in het volgende hoofdstuk nader uitgewerkt. Er wordt hierbij hoog gemikt. En er zullen grote inspanningen en veel politieke wil vereist zijn om deze tot een goed einde te brengen. Maar als zij succes hebben, dan zal Europa in een uitstekende uitgangspositie verkeren om het centrum van de elektronische handel te worden. De noodzaak van een wereldwijde consensus Elektronische handel is van nature een wereldomspannend verschijnsel. Een 21. betere toegang tot de wereldmarkten gaat hand in hand met de uitdagingen die ons vanuit andere delen van de wereld bereiken. Multilaterale dialogen, waarbij regeringen en bedrijfsleven betrokken zijn, vinden momenteel in tal van gespreksforums plaats. De particuliere sector speelt hierbij een wegbereidersrol, bijvoorbeeld bij het proces dat toonaangevende internationale overeenkomsten oplevert als de Information Technology Agreement betreffende conformiteitsbeoordeling (MRA). Met de succesvolle afsluiting van de onderhandelingen in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) inzake diensten (1993) en telecommunicatie (1997) heeft de Gemeenschap zich, samen met de Lid-Staten, vastgelegd op het openstellen van de meeste elektronische handelsactiviteiten. Alle Europese maatregelen inzake elektronische handel moeten daarom met deze WTO- verplichtingen te verenigen zijn. (ITA) en de wederzijdse erkenningsovereenkomsten Tegelijkertijd zal de Gemeenschap tegen handelsbarrières blijven optreden, teneinde de toegang tot infrastructuren en diensten in andere landen te verzekeren. Dit wil zij bereiken door te verlangen dat de multilaterale verplichtingen die de partners van de Europese Unie in WTO-verband zijn aangegaan daadwerkelijk worden nagekomen. Tal van handelskwesties die voor de elektronische handel specifiek zijn, zullen ook op bilateraal niveau aan de orde moeten worden gesteld, in het bijzonder met de VS. In dit verband zullen de nieuwe Transatlantische Agenda, cle informatiemaatschappij dialoog en de Transatlantische Ondernemersdialoog een belangrijke rol blijven vervullen. de het van Steeds probleem zorgwekkender wordt opkomende 22. computercriminaliteit, zoals het elektronisch witwassen van geld, gokkenjnet illegaal geld, het met kwade opzet inbreken in computersystemen, of inbreuken op het auteursrecht. De internationale samenwerking is op een aantal essentiële gebieden, zoals bij de bestrijding van georganiseerde transnationale misdaad op nieuwe communicatienetwerken, reeds goed van de grond gekomen. Er wordt van regeringswege krachtig opgetreden tegen nieuwe vormen van technologisch geavanceerde misdaad en computerfraude op wereldwijde netwerken11 (ieder jaar verdubbelt het aantal meldingen van computerinbraak). Zowel in Europa (Europol) als in ruimer internationaal verband (P8) zijn gespecialiseerde task forces gevormd en is de grensoverschrijdende operationele samenwerking geïntensiveerd op belangrijke terreinen als het in "real-time" betrappen en opsporen van online-misdadigers en het in beslag nemen van digitaal bewijsmateriaal. Tevens worden pogingen in het werk gesteld om de criminalisering van computerovertredingen te harmoniseren en digitale vrijhavens uit te bannen. Een in het kielzog van de Raad van Dublin gevormde groep op hoog niveau legt thans de laatste hand aan een actieplan om computermisdaad te bestrijden. Deze inspanningen zijn van kapitaal belang om het vertrouwen in de transnationale elektronische handel te vergroten. HOOFDSTUK 2: TOEGANG TOT DE WERELDMARKT: INFRA STRUCTUUR, TECHNOLOGIE EN DIENSTEN Nu elektronische handel op zo'n grote schaal ingang vindt, ontstaat er behoefte aan telecommunicatie-infrastructuren, efficiënte, betaalbare en algemeen beschikbare technologieën en diensten. Europa moet qua kosten, capaciteit, toegangs- en keuzemogelijkheden, veiligheid en gebruiksvriendelijkheid hetzelfde te bieden hebben als elders in de wereld bij dergelijke faciliteiten het geval is. van Maximalisering telecommunicatiegebied het nuttig effect van de liberalisering op 23. Een door middel van een effectieve liberalisatie in de telecommunicatiesector te realiseren Europese telecommunicatiemarkt die de concurrentie volledig aankan, zal de telecommunicatietarieven omlaag brengen en een belangrijke drijfveer voor de ontwikkeling van elektronische handel in Europa zijn. De Lid-Staten leggen thans een omvangrijk pakket wetten en voorschriften ten uitvoer waarmee met ingang van 11 De US Federal Trade Commission en de Gendarmerie Royale du Canada hebben elk een Web-pagina om gebruikers over de verschillende soorten illegale praktijken en misbruiken op het Internet te informeren, zie http://www. ftc. gov en http://www. rmc-grc. gc. ca/html/scams-f. htm. 1 januari 1998 een volstrekt vrije concurrentie in alle takken van bedrijvigheid moet worden verzekerd. Door meer concurrentie tussen gevestigde exploitanten en nieuwe marktdeelnemers te bevorderen, leidt de vrijmaking van de telecommunicatiesector reeds tot over het geheel genomen lagere telecommunicatieprijzen en de invoering van meer flexibele prijsregelingen voor bedrijven en particuliere online-gebruikers. Als resultaat hiervan scoort het Internet-gebruik al aanzienlijk hoger op de felst concurrerende markten en wint elektronische handel veel meer terrein. In ruimer internationaal verband moet de onlangs gesloten WTO-overeenkomst 24. inzake basistelecommunicatie als een zeer belangrijke mijlpaal worden genoemd. Deze overeenkomst draagt in belangrijke mate tot de opkomst van een wereldmarkt bij, omdat zij verplichtingen van 69 landen betreffende markttoegang en nationale behandeling inhoudt. Hieronder vallen alle telecommunicatiediensten, ongeacht welke technologische middelen worden gebruikt om deze diensten bij de klant af te leveren. De meeste landen hebben dergelijke verbintenissen ook met regelgevingsmaatregelen onderbouwd. De Commissie zal met de Lid-Staten en met haar handelspartners toewerken naar een volledige en tijdige implementatie van deze overeenkomst, die op 1 januari 1998 in werking zal treden. Regionale verschillen in kosten, kwaliteit en toegankelijkheid van de 25. elektronische handelsinfrastructuur en -diensten, moeten worden verminderd om te bereiken dat afgelegen gebieden volledig aansluiting krijgen op de wereldmarkten en hun regionale isolatie te boven kunnen komen. Elektronische handel is een belangrijke stimulans om regio's nieuw leven in te blazen en plaatselijke diensten te vernieuwen en te handhaven; Elektronische handelsinfrastructuren moeten op grote schaal tegen aantrekkelijke prijzen beschikbaar zijn, willen de KMO's de hierdoor geboden mogelijkheden volledig kunnen benutten. Toch kunnen er in Europa aanzienlijke regionale verschillen blijven bestaan. Het vrije spel van vraag en aanbod alleen is misschien niet genoeg om deze discrepanties weg te werken. De ontwikkelingen op dit gebied zullen in de context van de evoluerende informatiemaatschappij op de voet moeten worden gevolgd. De Commissie stelt dit vraagstuk in de orde in haar mededeling "Cohesie en de informatiemaatschappij"12 en zal erop blijven toezien dat het bedrijfsleven met het oog op het vinden van doeltreffende oplossingen wordt geraadpleegd. Maximalisering van het nuttig effect van een liberalisering op de markten voor informatietechnologie 26. Met de onlangs gesloten internationale overeenkomsten tot opheffing van tarifaire en niet-tarifaire belemmeringen voor de handel in producten op het vlak van informatie- en communicatietechnologie zouden de kosten, vooral van de basiselementen (computers, programmatuur, netwerkvoorzieningen, CD-ROMs) snel omlaag moeten komen en zou de ontwikkeling van elektronische handel rechtstreeks moeten worden gestimuleerd. De van december 1996 daterende ministeriële verklaring in informatietechnologieproducten voorziet in een uitbreiding van de wereldhandel in inzake de handel 12 COM(97) 7 van 22 januari 1997. 10 informatietechnologie. Als gevolg hiervan voorziet de recentelijk goedgekeurde informatietechnologieovereenkomst (ITA), die meer dan 90% van de wereldhandel in IT-producten omvat, in de geleidelijke afschaffing van de tarieven op deze voor de elektronische handel zo belangrijke producten, met als streefdatum het jaar 2000. de zullen wederzijdse erkenningsovereenkomsten Evenzo inzake conformiteitsbeoordeling (MRA) aanzienlijk bijdragen tot de opruiming van niet-tarifaire belemmeringen voor de handel in IT-producten. Doordat het interne-marktbeginsel van wederzijdse erkenning tot de internationale sfeer wordt uitgebreid, waarborgt de MRA de erkenning van in het exportland gevolgde certificatieprocedures, hetgeen in een aanzienlijke verlaging van de kosten zou moeten resulteren. Beide overeenkomsten die met open armen worden ontvangen door de Europese IT- en ITC-industrie, welke de gehele economische handelssector komen versterken, hetgeen bedrijfsleven en consument in Europa rechtstreeks ten goede komt. De Commissie zal naar een volledige tenuitvoerlegging van deze overeenkomsten streven en erop toezien dat de betrokkenen de door hen gedane toezeggingen, in het bijzonder tariefafspraken, ook echt nakomen. De opheffing van capaciteitsknelpunten volledig profiteren, van de 27. Europa moet nu de nodige stappen ondernemen om te bereiken dat er een hoge- bandbreedte-infrastructuur wordt geïnstalleerd, om te bereiken dat consument en technologische bedrijfsleven ontwikkelingen, aan tot transmissiecapaciteit leiden. De particuliere sector is reeds bezig capaciteitsknelpunten in sommige Lid-Staten te verwijderen13. Telecommunicatie-exploitanten investeren zwaar in Internet-infrastructuren en -diensten. steeds grotere behoefte die onvermijdelijk zich voltrekkende een De Commissie zal bij de verwijdering van de capaciteitsknelpunten van een gecoördineerde Europese benadering uitgaan, en wel via de O&O-programma's van de Europese Unie op het gebied van informatie- en communicatietechnologie en de Trans- Europese netwerken. Hiertoe zal een operationeel hogesnelheidsnetwerk voor onderzoekers moeten worden opgezet, aan te vullen met faciliteiten om technologieën en toepassingen te testen. De Commissie zal ook het nodige doen om een actieve deelneming van bedrijfsleven in Europa bij het wereldwijde besluitvormingsproces inzake de evolutie van het Internet te vergemakkelijken. Parallel hieraan zullen ten behoeve van MKB, scholen en plaatselijke autoriteiten, onderwijs- en opleidingsinitiatieven worden ontplooid om een snelle invoering van de nieuwe breedbanddiensten te bevorderen. en overheid 28. De toekomstige concurrentiepositie van het Europese bedrijfsleven is afhankelijk van een continue ontwikkeling van hoogwaardige informatie- en telecommunicatie- infrastructuren. Onmiddellijke maatregelen voor een vroegtijdige ontwikkeling en 13 Een voorbeeld is Finland, waar dankzij zware investeringen in de Internet-infrastructuur door telecom- exploitanten (in het bijzonder een dicht netwerk van ATM-netwerken) zo goed als alle knelpunten zijn opgeheven. 11 implementatie van een, op grond- en satellietnetwerken14 gebaseerde geavanceerde, hogecapaciteitsinfrastructuur voor het Internet is daarom van essentieel belang15. Interoperabiliteit op een markt met concurrentie 29. Mocht de huidige trend, het ontwikkelen van incompatibele normen16, doorzetten, dan zouden zowel bedrijfsleven als consument hierdoor aanzienlijk benadeeld worden17. Het gevaar bestaat dat de gebruikers zo in bepaalde specifieke oplossingen "opgesloten" raken. Ook kan het moeilijk zijn transacties tussen onderling incompatibele systemen uit te voeren. Zonder interoperabiliteit zal de vereiste kritieke massa wellicht moeilijk haalbaar blijken. Bovendien zijn veilige technologieën ook nodig om vertrouwen in de veiligheid van informatie te wekken. Deze technologieën zijn grotendeels beschikbaar, technische maar interoperabiliteitskwesties waarvoor geen oplossing is gevonden. Om interoperabiliteit tussen verschillende elektronische handelsdiensten te vergemakkelijken, zal de Commissie in juni 1997 specifieke acties lanceren betreffende normaliseringsprojecten voor elektronische handel. commerciële belangrijke aantal nog een of er is 30. Nieuwe vormen van industriële samenwerking bij de normalisering op het vlak van de elektronische handel hebben hun intrede gedaan. Bij het bedrijfsleven worden reeds pogingen in het werk gesteld (bijvoorbeeld Financial Services Technology Consortium; World Wide Web Consortium18) om een feitelijke interoperabiliteit op het wereldtoneel te verzekeren voor een grote verscheidenheid van essentiële elektronische handelstechnologieën, zoals elektronische betalingssystemen19. Evenzo moedigt de Commissie consensus aan via het Memorandum of Understanding inzake vrije toegang tot de elektronische handel voor Europese KMO's20. Het zal gemakkelijker worden 14 COM(97). , EU-actieplan inzake satellietcommunicatie in de Informatiemaatschappij. 15 De Amerikaanse regering heeft 10 miljoen dollar toegewezen aan het "Next Generation Internet Initiative" voor hogebandbreedtetoepassingen. 16 De term "norm" wordt hier gebezigd in de betekenis van alle formeel of informeel aanvaarde erkend zonder dat hier noodzakelijkerwijze alleen door een technische normaliseringsorgaan goedgekeurde documenten bedoeld worden. specificaties, 17 In Europa, bijvoorbeeld, zijn er meer dan 20 onderling onverenigbare normen voor "oplaadkaarten", betaalpassen waarin het tegoed van de houder elektronisch wordt geregistreerd (dus vergelijkbaar met telefoonkaarten). 18 Het World Wide Web (WWW) is uitgevonden bij het Europees laboratorium voor deeltjesfysica (CERN). 19 Het WWW, een consortium van 160 computer-telecommunicatie- en "inhoud"-bedrijven - waarvan de helft van Europese oorsprong - werkt momenteel aan een serie initiatieven om een feitelijke interoperabiliteit tot stand te brengen tussen bestaande technologieën op het gebied van elektronische betalingssystemen (Joint Electronic Payment Initiative), digitale handtekeningen (Digital Signature Project). Ook werkt het consortium aan innoverende oplossingen op het vlak van inhoudfiltrering (Platform for Internet Content Selection, of PICS) en van de bescherming van persoonsgegevens (Privacy and Demographics Project). Zie http://www. w3. org. 20 Zie http://www. eto. org. uk/ttrade/mou/ op het World Wide Web. 12 bedrijfsleven en gebruikers in Europa bij het normaliserings- en specificatiewerk te betrekken, door gebruikmaking van een systeem van flexibele, specifieke open workshops op Europees niveau, bij voorkeur in het kader van of in samenwerking met de Europese normaliseringsinstanties CEN, CENELEC en ETSI. Aldus worden de deelnemers in staat gesteld om snel op ontwikkelingen in de dynamische wereldarena te reageren of deze zelfs voor te zijn. Bovendien zal het nodige worden gedaan om beter op de normaliseringsbehoeften van de gebruikers, in het bijzonder van het MKB, in te spelen. De Commissie is voornemens om een mededeling betreffende een Europees 31. normaliseringsinitiatief voor elektronische handel aan de Raad voor te leggen. In deze mededeling zullen de technische belemmeringen die het opgang komen van elektronische handel in de weg staan worden aangegeven en zullen concrete stappen worden voorgesteld om deze met de actieve deelneming van het Europese bedrijfsleven, uit de weg te ruimen. Voorts bekijkt de Commissie voorstellen voor wetgeving, teneinde een procedure vast te stellen waarmee openbaar beschikbare specificaties ter ondersteuning van het Gemeenschapsbeleid kunnen worden geïdentificeerd en geselecteerd. 32. Wij zullen alleen voordeel van elektronische handel hebben, indien er op wereldniveau voor de nodige interoperabiliteit wordt gezorgd. De Europese Gemeenschap en haar Lid-Staten hebben zich consequent aan internationale normen gehouden en verwachten hetzelfde van hun voornaamste handelspartners. voor optreden Teneinde de internationale normalisering verder te bevorderen, zal de Commissie als gastvrouw internationale normaliseringsconferentie rond het thema "Het opbouwen van een wereldwijde informatiemaatschappij de in de 21e eeuw", waarbij interoperabiliteit en normalisering voor de informatiemaatschappij centraal zullen staan. Hierbij zal bijzondere nadruk op elektronische handel worden gelegd. in oktober 1997 te houden de Gebruiksvriendelijke elektronische handelsdiensten voor iedereen: Europees O&O Om de gebruikersvriendelijkheid 33. te verbeteren en mogelijkheden voor bedrijfsinnovatie te creëren, zijn verdere inspanningen vereist, waarbij ook de gebruiker actief moet worden betrokken. Doel is hierbij eenvoudige gebruikersvriendelijke oplossingen te bieden om ieder stadium in het transactieproces elektronisch te kunnen afhandelen. Hierdoor wordt bevorderd dat elektronische handel in brede kring, en vooral bij het MKB, ingang vindt, zodat de bedrijven in kwestie met de elektronische- handelstechnologieën aan de slag kunnen en hiermee steeds up-to-date blijven. De Commissie draagt tot het overwinnen van de technologische barrières bij door in haar desbetreffende O&O-programma's een speciale plaats in te ruimen voor elektronische handel en onderling samenhangende werkzaamheden te bundelen21. De eerste stappen zijn reeds gezet met de publicatie van een uitnodiging tot het indienen van voorstellen op het gebied van elektronische handel in het kader van het ESPRJT-programma (informatietechnologie). Hierbij gaat het erom een onderling complementair geheel van onderzoek, technologie, ontwikkelings- en promotiemaatregelen te implementeren, om te 21 Een overzicht van het in kader van de programma's ESPRIT (informatietechnologie) en ACTS (communicatietechnologie) het verrichte werk op elektronisch handelsgebied is te vinden op het World Wide Web, op http://www. cordis. lu/esprit/src/ecomprqj. htm. 13 bereiken dat het bedrijfsinnovatieproces van alle kanten steun krijgt. De door O&O op het sociaal-economische vlak geboden mogelijkheden moeten ook worden benut. een van Elektronische handel vormt een van de meest essentiële beleidsterreinen in het als onderdeel van het komende vijfde kaderprogramma22 voorgestelde programma voor de informatiemaatschappij. Bij gebruikersvriendelijke totstandbrenging technologische ontwikkelingen en promotieprojecten van O&O-programma's zou de Europese Unie zich moeten concentreren op het verschaffen van een verscheidenheid van onderling verwisselbare, compatibele bouwstenen voor het bedrijven van elektronische handel. Hierbij valt te denken aan diensten als betalingsverkeer, beheer van intellectuele eigendomsrechten, enz. een en ander ter ondersteuning van de verschillende stadia in de transactieketen. Hierbij zouden tevens geïntegreerde oplossingen - bijvoorbeeld met hel oog op een betere integratie van betaalkaarttechnologie, mobiele communicatie en informatievoorzieningen - in aanmerking kunnen worden genomen. De voorkeur zou moeten uitgaan naar technologieën waarmee de behoefte aan persoonsgegevens tot een minimum wordt beperkt en het recht op privacy van de consument dus beter wordt beschermd een gebruikersvriendelijke toegang tot informatie worden gezorgd (in het bijzonder met het oog op een overaanbod van informatie). Meertaligheid, waaronder het online vertalen van informatie is ook een vereiste. Er dient volledig gebruik te worden gemaakt van multimedia- en kennissystemen teneinde de gebruikersinterface te vereenvoudigen en beter aan de behoeften van gebruikers met uiteenlopende kenmerken tegemoet te kunnen komen. Zoals in het innovatieactieplan wordt aangegeven23, zijn er naast O&O nog andere factoren die in aanmerking moeten worden genomen om een omgeving te kunnen creëren waarin innovatie ten volle wordt benut. technologieën). Ook moet (privacy verbeterende voor Internationale technologieën en dienstverlening industriële samenwerking met betrekking tot infrastructuur, 34. De wereldwijde infrastructuur moet concreet gestalte krijgen via internationale industriële en technologische samenwerking, in het bijzonder op gebieden als veilige elektronische handel, internationale elektronische betalingen, meertalige ondersteuning, enz. De Europese Commissie heeft reeds verscheidene internationale activiteiten op het vlak van industriële samenwerking ontplooid. In de loop van 1997 zullen als onderdeel van het actieplan van Praag, met de deelneming van Midden- en Oost-Europese landen, en in samenwerking met niet tot de Unie behorende Middellandse-Zeelanden, een aantal projecten worden gelanceerd. In het bijzonder zijn dergelijke projecten de Midden- en Oost-Europese landen behulpzaam bij de voorbereiding van hun toetreding tot de EU. De internationale industriële samenwerking op het gebied van elektronische handel met belangrijke handelspartners als de VS, Canada, Australië, de Europese Economische Ruimte, Israël en Japan vormt onderdeel van de bilaterale dialoog en de wetenschaps- en technologieovereenkomsten. De Commissie zal verder haar aan de gang zijnde internationale samenwerking op elektronisch-handelsvlak intensiveren door het bevorderen van wereldwijde proefprojecten in G7-verband (wereldmarkt en MKB). 22 COM(97) 142. 23 Innovatieactieplan COM(96) 589 van 20 november 1996. 14 HOOFDSTUK 3: HET CREËREN VAN EEN GUNSTIG WETTELIJK KADER De mate waarin de Gemeenschap van elektronische handel profijt zal trekken, hangt voor een groot deel af van de vraag in hoeverre zij kan beschikken over een moderne wetgeving waarmee volledig aan de behoeften van bedrijfsleven en consument tegemoet wordt gekomen. De Commissie stelt zich tot doel het hiertoe vereiste wettelijke kader tegen het jaar 2000 gereed te hebben. Het wettelijk kader van de bestaande interne markt heeft, wat de traditionele bedrijfsvormen betreft, zijn waarde bewezen. Nu moet het ook kunnen worden toegepast op elektronische handel; hiertoe moeten eerst twee onderling aanvullende doelstellingen worden gerealiseerd: enerzijds het kweken van het nodige vertrouwen en anderzijds volledige toegang tot de interne markt. Het kweken van vertrouwen 35. Het eerste doel is om bij bedrijf en consument het nodige vertrouwen te kweken. Wil de elektronische handel van de grond komen, dan zullen zowel consument als bedrijfsleven er vertrouwen in moeten hebben dat hun transacties niet worden onderschept of gewijzigd, dat de identiteit van de verkoper en koper buiten kijf staan en dat de benodigde transactiemechanismen voorhanden, wettig en veilig zijn. Om bedrijfsleven en consument voor elektronische handel warm te laten lopen, is dit vertrouwen een eerste voorwaarde. Toch zijn er nog velen die niet gerust zijn over de identiteit en de solvabiliteit van hun leveranciers, hun geografische locatie, de betrouwbaarheid van de geleverde informatie, de bescherming van de persoonlijke levenssfeer (privacy) en persoonsgegevens24, de afdwingbaarheid van op afstand gesloten contracten, de betrouwbaarheid van betalingen, de verhaalmogelijkheden bij fouten of fraude, mogelijke misbruiken van een dominante marktpositie25 - allemaal overwegingen die bij grensoverschrijdend handelsverkeer des te zwaarder gaan wegen. 36. Met beveiligingstechnologieën, zoals digitale handtekeningen en digitale certificaten, is men tot op zekere hoogte in staat om deze problemen te verhelpen. Met behulp van een digitale handtekening kunnen de identiteit van de leverancier en de authenticiteit en integriteit van elektronische documenten met absolute zekerheid worden geverifieerd. De voor iedere afzender en ieder verstuurd bericht unieke digitale handtekening is als zodanig verifieerbaar en mag niet worden geweigerd. Evenzo verschaft een uitwisseling van digitale certificaten ("Internet-legitimatie") via een automatische aansluitingsbevestiging tussen computers (handshake) over en weer 24 Privacy is een zaak die de consument na aan het hart ligt. Volgens de enquête "informatietechnologie en gegevensbescherming", Eurobarometer 46. 1, januari 1997, waren tweederde van de ondervraagden ongerust over het feit dat bij gebruik van digitale informatienetwerken persoonsgegevens voor iedereen zichtbaar op het netwerk blijven hangen. 25 Hier komt nog bij dat grensoverschrijdend functionerende virtuele winkelcentra vanaf een bepaalde minimumomvang zeer dominant kunnen worden. Het kan daarom nodig zijn de wetgeving op het gebied van de detailhandel aan te passen. 15 zekerheid omtrent de identiteit van de betrokken partijen en kan mede aan de hand hiervan worden beoordeeld of de verstrekte goederen en/of diensten authentiek zijn. Dankzij mechanismen ter bescherming van auteursrechten, welke eveneens op beveiligingstechnologieén als versleuteling en chipkaarten gebaseerd zijn, wordt de bescherming van digitaal materiaal gewaarborgd; deze mechanismen zijn ook van vitaal belang voor de opkomst van een grootschalige markt van elektronische immateriële producten. Veilige elektronische betalingsmechanismen, die eveneens op cryptografische methodes berusten, vormen de laatste belangrijke voorwaarde voor vertrouwen bij consument en bedrijf, nl. het vertrouwen in de mogelijkheid om te betalen en betaald te worden. Dergelijke beveiligingstechnologieén zijn grotendeels volledig operationeel en in de handel verkrijgbaar. Het hiertoe vereiste wettelijke en institutionele kader ter ondersteuning van dergelijke technologieën is echter nog niet voltooid, waarbij vooral aan gebieden als interoperabiliteit en grensoverschrijdende wederzijdse erkenning moet worden gedacht. Vrije toegang tot de interne markt 37. Het tweede doel is om voor een volledig vrije toegang van elektronische handel tot de interne markt te zorgen. Gezien zijn omvang heeft de interne markt het bedrijfsleven potentieel een "kritieke massa" van consumenten te bieden, voordat er van verdere wereldmarkten sprake is. 26 Met het oog op de nieuwe uitdagingen waarvoor zij door de elektronische handel worden gesteld, reageren de Lid-Staten echter op verschillende manieren. Wanneer-de wetten en voorschriften qua aard en draagwijdte te zeer uiteenlopen is dit, gezien het grensoverschrijdende karakter van elektronische handel, niet alleen ondoeltreffend, maar krijgen wij ook te maken met het gevaar van een versnipperde interne markt, waardoor de ontwikkeling van de elektronische handel in het Europa doorzichtigheidsmechanisme is nu juist bedoeld om het risico te verminderen dat nieuwe, van Lid-Staat tot Lid-Staat verschillende maatregelen, tot een beperking van het vrij verkeer van informatiemaatschappijdiensten kunnen leiden. zou worden. De voorgestelde richtlijn geremd inzake 38. Hoewel het zeer belangrijk is inconsistenties op wetgevingsgebied te voorkomen door onderling uiteenlopende maatregelen op nationaal niveau tegen te gaan, moet de Unie er ook zorg voor dragen dat er een coherent wettelijk kader voor elektronische handel op Europees niveau wordt gecreëerd. Het is niet te vermijden dat een dergelijk wettelijk kader wordt geënt op de bestaande interne-marktwetgeving, waarbij de juiste voorwaarden voor online-bedrijven voor een groot deel reeds zijn geschapen. Als onderdeel van dat kader zijn reeds specifieke maatregelen getroffen om op nieuwe ontwikkelingen in te spelen. Hieronder vallen de onlangs goedgekeurde richtlijnen inzake gegevensbescherming27, de wettelijke bescherming van databases28 en inzake op afstand 26 Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad voor een derde wijziging van Richtlijn 83/189/EEG betreffende een informatieprocedure op het gebied van normen en technische voorschriften COM(96) 392 def. van 30. 8. 1996. 27 Richtlijn 95/46/EEG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens, PB nr. L281 van 23. 11. 1995, blz. 31. 16 gesloten contracten29, terwijl in dit verband ook de voorgestelde herziening van de richtlijn "Televisie zonder grenzen" moet worden genoemd30. Bovendien is een aantal advies- of beleidsdocumenten uitgegeven met het doel een discussie op gang te brengen over verscheidene beleidsterreinen, waaronder de wettelijke bescherming van versleutelde diensten31, auteurs- en verwante rechten32, industriële eigendom33, commerciële communicatie34, o verheidsaankopen35 en de bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid bij audiovisuele en informatiediensten36. De beginselen van een wettelijk kader voor elektronische handel Aan de hand van vier beginselen kan de Unie een flexibel en passend wettelijk 39. kader verschaffen. Geen regelgeving omwille van de regelgeving: In vele gevallen kan een vrij verkeer van elektronische handelsdiensten doeltreffend tot stand worden gebracht via de wederzijdse erkenning van nationale voorschriften en geschikte zelfregulerende codes. Dit betekent dat bedrijven die binnen en buiten de landsgrenzen handel drijven hierbij onder de wet van het land van herkomst vallen. Alleen daar waar wederzijdse erkenning niet voldoende is om de belemmeringen op de markt uit de weg te ruimen of om de verwezenlijking van doelstellingen van algemeen belang veilig te stellen, zal de Gemeenschap handelend moeten optreden. Eventuele wettelijke maatregelen zouden een zo gering mogelijke belasting voor de markt moeten veroorzaken en gelijke tred met de marktontwikkelingen moeten houden. 28 Richtlijn 96/9/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de rechtsbescherming van databanken, PB nr. L 77 van 27. 3. 1996, blz. 20. 29 Richtlijn97/7/EG van het Europees Parlement en de Raad van 17 februari 1997 betreffende de bescherming van consumenten in verband met op afstand gesloten contracten (verschijnt binnenkort in het Publikatieblad). 30 Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 89/5 52/EEG van de Raad betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen televisie omroepactiviteiten, COM(95) 86 def. van 31. 5. 1995, PB nr. C 185 van 19. 7. 1995, blz. 4 inzake de uitoefening van in de Lid-Staten 31 Groenboek van de Commissie "De rechtsbescherming van geëncrypteerde diensten op de interne markt",COM(96) 76 def. , 6. 3. 1996. 32 Mededeling van de Commissie "Vervolg op het Groenboek inzake het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij", COM(96) 568 def. , 20. 11. 1996. 33 Vragenlijst betreffende industriële-eigendomsrechten in de informatiemaatschappij, versie 5. 0, september 1996, DG XV/E/3. 34 Groenboek "Commerciële communicatie in de interne markt", COM(96) 192 def. , 8. 5. 1995. 35 Groenboek "De overheidsopdrachten in de Europese Unie: beschouwingen over een toekomstig beleid", COM(96) 583 def. , 27. 11. 1996. 36 Groenboek "De bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid in de context van de audiovisuele en informatiediensten", COM(96) 483 def. , 16. 10. 1996. 17 Alle regelgeving moet op het geheel van interne-marktvrijheden zijn gebaseerd: Elektronische handel bestrijkt een veelheid van grensoverschrijdende activiteiten. Of firma's die elektronisch handel drijven nu één of meerdere goederen en/of diensten leveren, de vrijheid om dit - gemakkelijk en doeltreffend - te doen moet hoog in het vaandel van de toekomstige beleidsbepalers worden geschreven. De vrijheden van de interne markt dienen hierbij alle even zwaar te wegen: de totstandbrenging van een vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal, tezamen met de vrijheid van vestiging. Alleen op deze manier zijn de zo cruciale doelstellingen van-samenhang, betrouwbaarheid en operationele eenvoud te realiseren. Bij alle regelgeving moet met de zaken- en handelsrealiteiten rekening worden gehouden: Bij alle elektronische handelsactiviteiten dient een handelaar zijn bedrijf op te zetten, zijn producten of diensten te promoten, te verkopen, af te leveren en te financieren. Zo verloopt nu eenmaal het normale handelsproces. In veel gevallen zal wetgeving om bepaalde bestaande of potentiële problemen aan te pakken niet nodig zijn. Mocht dit wel zo zijn, dan gaat het erom het handelsproces van begin tot eind vlotter te doen verlopen; het heeft immers geen zin om in een bepaald deel van dat proces belemmeringen uit de weg te ruimen en andere onaangeroerd te laten. Alle regelgeving dient doeltreffend en efficiënt op de doelstellingen van algemeen belang aan te sluiten: Een interne markt voor elektronische handel komt niet van de grond als men niet tegelijkertijd behoorlijk rekening houdt met erkende doelstellingen van algemeen belang als de bescherming van privacy en de consument, en andere openbare belangen, zoals een algemene toegankelijkheid van de netwerken. Zonder een dergelijke bescherming is er een reëel gevaar dat de Ljd-Staten, rekening houdend met de legitieme bezorgdheid van hun burgers, hun nationale voorschriften in stand zullen houden. De hoofdzaken van een aanpak met wetten en voorschriften Uitgaande van deze vier beginselen moet er nu een geschikt wettelijk kader worden uitgewerkt. In sommige gevallen zijn reeds oplossingen gevonden, maar in andere gevallen bestaat hieraan dringend behoefte. Om te verzekeren dat de elektronische handelsstromen de grenzen tussen de Lid-Staten vrijelijk kunnen overschrijden, zullen er in ieder stadium van het zaken doen weer andere regelgevingskwesties in beschouwing moeten worden genomen. De vestiging van het bedrijf. 40. Een veelvoud van wetten en voorschriften op nationaal niveau zou de vestiging van binnen en buiten de landsgrenzen opererende dienstenleveranciers in de weg kunnen staan. Hierbij moet worden gedacht aan uiteenlopende vereisten voor de uitoefening van het beroep, verschillende systemen voor bedrijfseconomisch toezicht en verschillen in aanmeldings- of vergunningsvereisten (bijvoorbeeld voor gereglementeerde beroepen of financiële diensten). De Commissie bekijkt daarom hoe dergelijke obstakels het beste kunnen worden opgeruimd, zonder dat de doelstellingen van algemeen belang hiervan te lijden hebben, en zal hiertoe de nodige beleidsvoorstellen naar voren brengen. 41. Door de nieuwe virtuele omgeving wordt het ook moeilijker te bepalen wie de contractpartners zijn, waar een elektronische handelsexploitant gevestigd is en of deze exploitant aan alle terzake geldende wettelijke voorwaarden voldoet. Een en ander kan aanleiding zijn tot onzekerheid over de vraag welke Lid-Staat bevoegd is en welke 18 wetgeving bij geschillen van toepassing is. Tevens wordt het hierdoor moeilijker de interne marktbeginselen toe te passen, vooral in het geval van het beginsel op grond waarvan de Lid-Staat van herkomst toezicht uitoefent. De Commissie zal deze en aanverwante kwesties in onderzoek nemen om zodoende eventuele twijfels of inconsistenties - waaronder de toepassing van het Verdrag van Rome37 en het Verdrag van Brussel38 in de nieuwe elektronische context- weg te nemen en de juridische verhaalmogelijkheden van de consument te verbeteren. De promotie en verlening van elektronische handelsdiensten. 42. Iedere online-dienstenleverander en ieder bedrijf met een Web-pagina heeft zich weer aan andere nationale voorschriften te houden, met inbegrip van die inzake commerciële communicatie (waaronder regels inzake adverteren, direct marketing, zelfpromotie, sponsorship en public relations). Dit heeft een remmend effect op het gebruik van efficiënte en creatieve grensoverschrijdende strategieën voor commerciële communicatie en veroorzaakt ook onzekerheid ten aanzien van de van toepassing zijnde wetten en voorschriften. In aansluiting op het Groenbroek inzake commerciële communicatie zal de Commissie gedetailleerde voorstellen naar voren brengen om bestaande of potentiële moeilijkheden te verhelpen. 43. Momenteel hanteren de Lid-Staten, ter bescherming van het algemeen belang, een aantal restricties bij de marketing van bepaalde financiële diensten. Het effect van dergelijke restricties is dat de interne markt voor financiële diensten, m. i. v. langs elektronische weg verleende diensten, gefragmenteerd raakt. Vôôr het einde van het jaar zal de Commissie een voorstel presenteren voor een richtlijn inzake op afstand gesloten contracten voor financiële dienstverlening, waarmee beoogd wordt belemmeringen voor grensoverschrijdende transacties uit de weg te ruimen en tegelijkertijd de bescherming van de consument te waarborgen. Het onderhandelen over en het sluiten van contracten. Een richtlijn inzake op afstand gesloten contracten, waaronder ook elektronische 44. transacties vallen, en een aantal horizontale richtlijnen (betreffende oneerlijke bepalingen in consumentencontracten en misleidende reclame) alsmede sectorrichtlijnen (inzake consumentenkrediet, reispakketten en time share) zijn goedgekeurd. Verder kan er nog een voorstel betreffende de verkoop van verbruiksgoederen en de daarmee samenhangende garanties tegemoet worden gezien. Deze richtlijnen waarborgen de consument een minimum aan bescherming (ook ten aanzien van elektronische handelstransacties binnen de EU). 45. Van een aantal Lid-Staten zijn de voorschriften inzake de totstandbrenging en de draagwijdte van contracten niet voor een elektronische-handelsomgeving geschikt, waardoor er onzekerheden ontstaan t. a. v. de geldigheid en afdwingbaarheid van elektronische contracten (bijvoorbeeld de vereisten met betrekking tot schriftelijke 37 Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op contractuele verplichtingen, Rome 1980, PB nr. L266,9. 10. l980,blz. 1. 38 Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, Brussel 1968, PB nr. C 97, 11. 4. 1983, blz. 16. 19 documenten, met de hand gezette handtekeningen of de bewijsvoeringsregels, waarbij elektronische documenten niet in aanmerking worden genomen). De Commissie zal concrete stappen nemen om iets te kunnen doen aan de belemmeringen die de wettelijke erkenning van elektronisch gesloten contracten in de weg staan. Bovendien zal dit punt, wat de bescherming van de consument ten aanzien van elektronische handel betreft, in de mededeling over de consument en de informatiemaatschappij aan de orde worden gesteld. Voorschriften 46. inzake boekhouding en accountancy zullen ook aan de elektronische-handelsomgeving moeten worden aangepast en zullen bijvoorbeeld ruimte moeten laten voor elektronische verificaties zonder papieren afschriften en voor elektronische facturen. Onderling afwijkende nationale voorschriften zouden een bedreiging voor de interne markt kunnen gaan vormen. De Commissie zal met het oog op de voorbereiding van passende maatregelen besprekingen met de Lid-Staten gaan voeren. en het verrichten en ontvangen van elektronische betalingen Elektronische handel zal nooit echt een vlucht nemen zonder degelijke, 47. gebruikersvriendelijke, efficiënte en veilige elektronische betalingssystemen. De Commissie, het Europees Monetair Instituut en de Lid-Staten zijn momenteel verwikkeld in besprekingen over een geschikte controlestructuur voor het toezicht op de uitgifte van elektronisch geld. In het licht van deze discussie is de Commissie voornemens eind 1997 (d. w. z. de streefdatum voor de voltooiing van de werkzaamheden) een voorstel voor een richtlijn betreffende de uitgifte van elektronisch geld bij de Raad te deponeren, waarmee de stabiliteit en solvabiliteit van instanties die dergelijke betalingsproducten uitgeven moet worden verzekerd. De consument zal mede hierdoor meer vertrouwen in het nieuwe betaalmiddel krijgen. In elk geval is de Commissie van plan de aanbeveling van 1988 betreffende betalingssystemen39 voor medio 1997 te moderniseren en bij te werken om zo de nodige richtsnoeren te kunnen verschaffen voor de relatie tussen de gebruikers van alle nieuwe betalingsmiddelen en de uitgevende instellingen (bijvoorbeeld inzake aansprakelijkheid, transparantie, rechtsmiddelen en verhaalprocedures). 48. Willen de elektronische betalingssystemen onderling compatibel zijn, hetgeen in het belang van zowel bedrijfsleven als consument is, dat zullen de exploitanten hiertoe de nodige overeenkomsten moeten sluiten. Dergelijke overeenkomsten moeten met de mededingingsregels van de Gemeenschap in overeenstemming zijn. Om bovengenoemde richtsnoeren te kunnen verschaffen, zal de Commissie in de loop van 1998 een concurrentienota publiceren waarin de toepassing van de mededingingsregels op de nieuwe betalingsmiddelen nader wordt toegelicht. 49. Fraude en vervalsing, welke voor elektronische betalingsmiddelen een ernstig probleem kunnen opleveren, zijn slechts in een minderheid van de Lid-Staten strafbaar. Bankwezen en gebruikers hebben de Commissie verzocht initiatieven te nemen met betrekking tot alle "non-cash"-betalingsmiddelen, om de nieuwe betalingssystemen veiliger te maken. De Commissie overweegt momenteel naar aanleiding van de tot haar gerichte verzoeken een aantal voorschriften vast te stellen. 39 Aanbeveling van de Commissie van 17 november 1988 inzake betalingssystemen en met name inzake de betrekkingen tussen de kaarthouder en de verstrekker van de kaart, PB nr. L 317 van 24 november 1988, blz. 55. 20 Een regelgeving die tot passende horizontale beleidsmaatregelen leidt Gegevensbeveiliging en de persoonlijke levenssfeer 50. Het gebruik van geavanceerde versleutelingstechnieken waardoor de vertrouwelijkheid van zowel gevoelige commerciële als persoonsgegevens wordt verzekerd, is één van de hoekstenen van elektronische handel. Sterk uiteenlopende nationale wetten waardoor gebruik, uitvoer, invoer en aanbod van encryptietechnologieën en -producten worden beperkt, vormen even zovele extra belemmeringen voor de ontwikkeling van elektronische handel in Europa. Voor de tenuitvoerlegging van de interne markt op het gebied van elektronische handel is het van kapitaal belang dat dergelijke grensoverschrijdende obstakels worden verwijderd. De Commissie wil een beleid trachten uit te stippelen waarmee een vrij verkeer van encryptietechnologieën en -producten en derhalve de veiligheid van gegevens moet worden gegarandeerd. De Gemeenschap gaat op internationaal niveau toewerken naar een verwijdering van alle handelsbarrières voor versleutelingsproducten. De onlangs in OESO-verband goedgekeurde cryptografische richtsnoeren vormen een eerste poging om in deze aangelegenheid internationale consensus te bereiken. 51. Een specifiekere kwestie is die van de digitale handtekeningen, waaraan de Commissie een initiatief zal wijden. Met dit initiatief wordt gestreefd naar de totstandbrenging van een gemeenschappelijk wettelijk kader, met het oog op de wettelijke erkenning van digitale handtekeningen op de interne markt en de vaststelling van een aantal door de certificatieautoriteiten te hanteren minimumcriteria. Tevens zal er in internationaal verband overeenstemming over digitale handtekeningen moeten worden bereikt. 52. Wat bij de vertrouwenwekkende maatregelen voorop komt, is de noodzaak om tegelijkertijd het recht van personen en bedrijven op privacy te vrijwaren en belemmeringen voor de grensoverschrijdende verstrekking van elektronische handelsdiensten te vermijden. De EU-kaderrichtlijn betreffende de bescherming van persoonsgegevens voldoet aan deze twee vereisten. Het valt nog te bezien of er verdere wettelijke maatregelen moeten komen om iets te kunnen doen aan een aantal specifieke kwesties, zoals deze uit de ontwikkelingen rond elektronische handel naar voren komen. In het bijzonder moet de persoonlijke levenssfeer worden ontzien op het vlak van elektronische betalingssystemen, belastingen en systemen voor het beheer van auteursrechten. De Commissie zal streven naar een initiatief in WTO-verband voor de totstandbrenging van een multilaterale overeenkomst inzake de handelsaspecten van wereldomspannende informatiestromen en zich tegelijkertijd blijven beijveren voor de bescherming van het recht op privacy en de vertrouwelijklieid van persoonsgegevens. Een adequate bescherming van intellectuele-eigendomsrechten en abonneediensten 53. De bescherming van auteurs- en aanverwante rechten is voor de ontwikkeling van elektronische handel van wezenlijk belang. De Commissie gaat een wetgevingsinitiatief ontplooien waarmee voor bepaalde aspecten van auteurs- en aanverwante rechten een oplossing moet worden gevonden40 zij zal zich hierbij concentreren op 40 Zie voor verdere bijzonderheden de mededeling van de Commissie "Vervolg op Groenboek inzake het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij", COM(96) 568 def. , 20. 11. 1996. 21 online-communicatie, reproductie en distributie van beschermd materiaal. Dit initiatief moet vergezeld gaan van een adequate wettelijke bescherming tegen het "omzeilen" van anti-kopieervoorzieningen en elektronische beheerssystemen. De twee in december 1996 onder auspiciën van de Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom (WIPO) goedgekeurde internationale verdragen41 zijn van essentieel belang voor een stimulering en vergemakkelijking van de elektronische handel in internationaal verband. De Gemeenschap zal proberen te bereiken dat deze overeenkomsten vroegtijdig in werking treden. Bovendien zal een succesvolle afsluiting van de lopende WIPO-onderhandelingen over de wettelijke bescherming van de grote bedragen die in databases zijn geïnvesteerd eveneens een mijlpaal zijn op de weg naar een wereldwijd gemakkelijker functionerende elektronische handel. Het werk op dit terrein zal in WIPO-verband tijdens de tweede helft van 1997 worden voortgezet en de Commissie acht het van belang dat er in de nabije toekomst een internationale overeenkomst op dit gebied wordt goedgekeurd. 54. Handelsmerken zijn belangrijke handelsinstrumenten, die een grote rol op de wereldmarkt zullen spelen. In een open netwerkomgeving blijkt het voor de eigenaar van het handelsmerk zeer moeilijk te zijn aan een legitiem gebruik van> zijn handelsmerk de hand te houden. De Commissie voert momenteel met de betrokken kringen besprekingen over dit probleem en hiermee samenhangende kwesties en zal passende stappen nemen om conflicten tussen de toewijzing van Internet-domeinnamen en handelsmerken te verhelpen. De Commissie zal trachten te verzekeren dat er bij de herorganisatie van het Internet-domeinriamensysteem (DNS) terdege met de Europese belangen rekening wordt gehouden. Waar het de werkzaamheden van de WIPO-adviesgroep inzake handelsmerken en Internet-domeinnamen betreft, levert de Commissie aan actieve bijdrage tot de vaststelling van internationaal aanvaardbare oplossingen, zoals online-arbitrage en bemiddeling en challenge-panels. 55. Voor een in alle veiligheid verlopende distributie van diensten is een adequate wettelijke bescherming van abonneediensten op de gehele interne markt vereist. Tal van diensten zullen van de een of andere vorm van versleuteling of andere voorwaardelijke- toegangssysternen gebruik maken om te bereiken dat zij behoorlijk voor hun dienstverlening worden betaald. Dienstenleveranciers moeten beschermd worden tegen de onrechtmatige toegang tot hun diensten via illegale decoders, chipkaarten of andere middelen waarvan piraten zich bedienen. De Commissie gaat een richtlijn voorstellen waarmee alle dienstenleveranciers in Europa dezelfde mate van bescherming wordt geboden. Een transparant en neutraal belastingklimaat 56. Wil elektronische handel zich kunnen ontwikkelen, dan is het van het grootste belang dat de belastingstelsels wettelijke zekerheid (zodat de belastingverplichtingen duidelijk transparant en onveranderlijk zijn) en belastingneutraliteit (zodat deze nieuwe activiteiten in vergelijking met de meer traditionele handel niet extra worden belast) kunnen bieden. Doordat elektronische transacties zeer snel kunnen verlopen, geen sporen nalaten en anoniem zijn, kunnen zij ook nieuwe mogelijkheden voor belastingontwijking en -ontduiking doen ontstaan! Dit probleem zou de nodige aandacht moeten krijgen, wil 4 ' "WIPO Copyright Treaty" en "WIPO Performances and Phonograms Treaty". 22 men voorkomen dat de belastinginkomsten van de regeringen worden aangetast en er marktdistorsies zouden optreden. 57. Indirecte belastingen, en in het bijzonder BTW, vormen het gebied waarop de Gemeenschap het verst met de harmonisatie van haar voorschriften gevorderd is. Duidelijk is dat elektronisch verhandelde goederen en diensten ook, evenals meer traditionele vormen van handel, aan BTW onderworpen zijn. Wat wij nodig hebben, is een grondige analyse van de mogelijke uitwerking van elektronische handel op de huidige BTW-wetgeving (ten aanzien van vraagstukken als vaststelling, toezicht en afdwingbaarheid), waarbij ook beoordeeld moet worden indien en zo ja, in welke mate de huidige wetgeving moet worden aangepast. Bij deze aanpassingen zou moeten worden vermeden dat kleine bedrijven met buitensporig zware lasten te maken krijgen, terwijl sommige commentatoren gesuggereerd hebben dat er misschien eens naar alternatieve belastingen, zoals een "bitheffing"42 gekeken zal moeten worden, is de Commissie van oordeel dat dit niet juist zou zijn, aangezien op deze transacties reeds BTW wordt geheven. 58. De aan directe belastingsystemen ten grondslag liggende territoriale concepten ("woon- of verblijfplaats" en de "bron" van de inkomsten) dienen ook in het licht van de handels- en technologische ontwikkelingen te worden onderzocht. Evenals in het geval van indirecte belastingen, wordt hierbij een drieledig doel nagestreefd: wettelijke zekerheid, voorkomen van onrechtmatig veroorzaakte inkomensdervingen van de overheid en verzekeren van belastingneutraliteit. 59. Commissie en Lid-Staten hebben onlangs besloten een begin te maken met een analyse van de gevolgen van elektronische handel voor douanewezen en indirecte belastingen. De Commissie zal de Groep belastingbeleid gebruiken om deze kwesties op EU-niveau met de Lid-Staten verder uit te diepen. In het kader van het OESO-comité voor fiscale zaken zal verder internationaal werk worden verricht. Op weg naar een coherent wereldomvattend wettelijk kader 60. Niettegenstaande het feit dat een aantal aspecten van elektronische handel reeds onder internationale overeenkomsten vallen als WTO/GATS (Algemene overeenkomst inzake de handel in diensten) en WIPO, moeten de wegbereiders van de elektronische handel het momenteel nog zonder een coherent wettelijk kader stellen. Evenals in het geval van de interne markt kunnen door bestaande en nieuwe wetgeving op verschillende terreinen (bijvoorbeeld encryptie, digitale handtekeningen, gegevensbescherming en betalingsmiddelen) privacy, handelsbelemmeringen worden opgeworpen waardoor de ontwikkeling van elektronische handel op wereldniveau wordt gehinderd. Er bestaat hier dus behoefte aan een coherent internationaal wettelijk kader voor elektronische handel. verbintenissenrecht, elektronische nieuwe Er zijn reeds belangrijke stappen gezet in een aantal verschillende internationale gespreksforums als WIPO, WTO, OESO, de Werelddouane-organisatie, UNCTAD, internationaal handelsrecht), de UNCITRAL Exportkredietenregeling en de Raad van Europa. (Commissie van de VN voor 42 Interimverslag van de High Level Group van deskundigen betreffende de sociale aspecten van de informatiemaatschappij, httpJ/www. ispo. cec. be/hleg/hleg. html. 23 Hierop voortbouwend, zou de Gemeenschap via de juiste internationale overlegstructuren en bilateraal met haar voornaamste handelspartners verdere stappen ondernemen om een coherent wereldwijd wettelijk kader tot stand te brengen. 61. De Commissie zal samen met de Duitse regering de internationale ministeriële conferentie over wereldwijde informatienetwerken ("Global Information Networks: Realising the Potential") organiseren (Bonn, 6-8 juli 1997), waarbij onder andere van gedachten zal worden gewisseld over het internationale beleid inzake elektronische handel, met het doel hierover een ministeriële verklaring aan te nemen. HOOFDSTUK 4: EEN GUNSTIG BEDRIJFSKLIMAAT BEVORDEREN Nog een uitdaging waarvoor de Europese Unie zich gesteld ziet, is om elektronische handel op grote schaal bij consumenten, bedrijven en overheidsinstellingen te doen aanslaan. Consument en bedrijfsleven moeten zich meer van de mogelijkheden van elektronische handel bewust worden en hier meer vertrouwen in krijgen, terwijl er steun moet worden verleend voor de ontwikkeling van relevante computer- en netwerkvaardigheden. Vooral KMO's (kleine en middelgrote ondernemingen) moeten worden aangemoedigd om de nieuwe handelsmethodes, -technieken en andere innovaties op dit gebied over te nemen. Overheidsinstellingen kunnen een belangrijke rol spelen door een gunstige houding ten aanzien van elektronische handel aan te nemen. Bewustmaking en geruststelling van de consument Elektronische handel heeft de "thuiskoper" veel te bieden: een ruimere keuze, 62. completere productinformatie en potentieel lagere prijzen. De Commissie heeft in haar driejarenactieplan inzake de prioriteiten voor het consumentenbeleid (1996-1998) reeds gewezen op de potentiële voordelen die de ontwikkeling van de informatiemaatschappij voor de consument met zich zal meebrengen. De Commissie gaat nu een mededeling voorbereiden betreffende consument en informatiemaatschappij, met als doel een betere integratie van de consument in de informatiemaatschappij, waartoe de consument door middel van speciale onderwijs- en opleidingsinitiatieven nieuwe vaardigheden moeten worden bijgebracht. De consument moet vertrouwen krijgen in het elektronische handelsproces zelf. 63. De overtuiging dat elektronische handel, dankzij het gebruik van speciale technologieën, veilig is, moet met een stuk psychologisch vertrouwen worden aangevuld. Bedrijfsleven, handels- en consumentenorganisaties moeten samenwerken om dit vertrouwen te versterken door, bijvoorbeeld het gebruik van kwaliteitsaanduidingen, door middel van vergelijkende testrapporten43, of door het feit dat de nieuwe diensten door vertrouwde 43 Het onlangs gelanceerde Europese Consumer Net Project is een voorbeeld van zo'n dienst. Zie http://www. ispo. cec. be/isp/call. quacii. htm op het World Wide Web. 24 instellingen onderschreven44. als banken, creditcardbedrijven of netwerkexploitanten worden Dit vertrouwen kan ook worden aangemoedigd door de transacties doorzichtiger te maken (bijvoorbeeld op het stuk van identiteit, herkomst en aansprakelijkheid van de leverancier), de van de consument verlangde persoonsgegevens tot een minimum te beperken, en door duidelijk te maken welke wettelijke status aan de verschafte informatie wordt toegekend. Het bedrijfsleven kan de consument ook meer vertrouwen jnboezemen door gedragscodes in te voeren en zich hier daadwerkelijk aan te houden. Idealiter zou het gebruik van "etiketten" en gedragscodes op Europees of internationaal niveau moeten plaatsvinden om consumenten en bedrijven in groten getale over de drempel te trekken en te voorkomen dat er nieuwe handelsbarrières bijkomen. De Commissie stimuleert de invoering van in brede kring aanvaarde kwaliteitsmerken en gedragscodes om het vertrouwen in elektronische handel te vergroten. 64. Voor de consument zouden de transactiekosten door het gebruik van de Euro en het elektronische handelsmedium structureel vereenvoudigd en verlaagd moeten worden. De Commissie zal derhalve het nodige doen om proefprojecten met kwaliteitsaanduidingen voor elektronische betalingen in de toekomst aan te moedigen. Aldus zou kunnen worden gegarandeerd dat de elektronische betalingsdienst aan een serie minimale kwaliteitseisen voldoet (bijvoorbeeld prijzen in beide valuta's, plus automatische omrekening tussen Euro en nationale valuta zonder toeslag). Deze kwaliteitscriteria zouden dan door bankwezen, consumentenvertegenwoordigers en vastgesteld. overheidsdiensten Kwaliteitsmerken zouden eveneens bij kleingeld, betaalpassen en andere bestaande betalingsinstrumenten als debet- en betaalkaarten, toepassing kunnen vinden. samenwerking moeten worden in onderlinge bedrijven: bewustmaking en aanmoediging van het gebruik van goede praktijken 65. Kleine bedrijven moeten doordrongen raken van de potentiële voordelen van elektronische handel in termen van kostenbesparingen, het openstellen van nieuwe markten en het creëren van mogelijkheden voor nieuwe producten en diensten. Bij de bewustmakingsacties zal worden voortgebouwd op de door de Commissie in het kader van het programma Handel 2000, bij het overleg over het Groenboek inzake handel en de in G7-verband verkregen inzichten en zal rekening worden gehouden met de beperkte middelen die KMO's voor de opleiding van hun personeel beschikbaar hebben. Deze maatregelen zijn bedoeld om industriële organisaties en verenigingen ertoe aan te moedigen studies van praktijkgevallen openbaar te maken, opleidingsmateriaal te verspreiden en zelf van elektronische handel gebruik te maken. In dit verband kan worden gedacht aan kamers van koophandel, industriële groeperingen op plaatselijk, nationaal en Europees niveau, verenigingen ter bevordering van technologie en groepen KMO's, alsmede aan partnerschapsprogramma's (zoals Europartnerschap en Interprise). Het netwerk van EU-adviescentra zal, in het kader van het meerjarenprogramma voor hel MKB45, specifieke initiatieven ontplooien om de elektronische handelstechnieken bij het 44 Handelsverenigingen en Better Business Bureaus verlenen reeds "keurmerken" en "erkenningen", als elektronische certificering van nieuwe virtuele bedrijven. 45 COM(96) 98 def. 25 bedrijfsleven, en in het bijzonder bij het MKB, te introduceren. Na voltooiing van het overleg over het Groenboek inzake handel en distributie46 zal er eind 1997 een programma worden opgestart, met inbegrip van elektronische handelsmaatregelen voor de kleinhandels- en distributiesector, om aan de behoeften van de gebruiker tegemoet te komen. Het bewustmakingsproces zal bovendien worden voortgezet via het G7-project betreffende een wereldmarkt voor het MKB, waarbij onder andere wordt voortgeborduurd de eerste, in april 1997 gehouden jaarlijkse conferentie over dit project, waarbij gesproken is over tal van zaken die rechtstreeks voor het MKB en de beleidsbepalers op het vlak van internationale elektronische handel van rechtstreeks belang zijn. Het gebruik en de ontwikkeling van normen om de benodigde producten gemakkelijker overal in de wereld te kunnen aanschaffen, zullen ook bevorderd worden. 66. Proefprojecten voor het gebruik van goede praktijken spelen eveneens een belangrijke rol bij het bewustmakingsproces. Proefprojecten kunnen bijvoorbeeld worden ontworpen om bedrij fsinnovaties te testen en om deze op hun verenigbaarheid met het gegeven wettelijke en fiscale klimaat te toetsen. Deze projecten kunnen ook bijdragen tot tussen sectoren en van de de analyse van structurele veranderingen werkgelegenheidseffecten. KMO's hebben veelal niet de middelen om nieuwe toepassingen stuk voor stuk uit te proberen. Bij proefprojecten worden gewoonlijk bedrijfsmodellen ontwikkeld die volledig recht doen aan het meertalige en multiculturele karakter van Europa en de bijzondere voorkeuren van Europese consumenten en ondernemingen. in en De Commissie zal meer steun gaan verlenen aan proefprojecten voor de verspreiding van goede praktijken en zal grootschalige bewustmakings- en promotieacties gaan uitvoeren ter bevordering van bedrijfsinnovatie over een groot aantal marktsectoren, zoals detailhandel, levensmiddelen en agro-industrie, elektrotechniek, schoeisel en textiel, uitgeverijen en toerisme. Relevante programma's voor deze acties, zoals O&O- programma's op het vlak van informatietechnologie en structuurfondsen zullen ten volle worden benut. Waar wenselijk en mogelijk, zullen Europese coördinatiestructuren worden opgezet. De Commissie bevordert initiatieven vanuit de privésector tot en stimulering van betalingsafhandeling, financiële beheersprogrammatuur te vergemakkelijken en het grensoverschrijdende betalingsverkeer bij handelstransacties sneller te laten verlopen47. time"-markten voor boekhouding, geïntegreerde facturering introductie zo de "just van om in Overheidsdiensten: een meer pro-actieve overheidssector bevorderen » De overheidssector speelt een belangrijke rol bij de invoering en bevordering van 67. elektronische handel. Bij het zaken doen maakt iedereen gebruik van de door de overheid geboden diensten en krijgt iedereen met de hierbij behorende administratieve formaliteiten en vereisten te maken. 70% van de door overheidsdiensten verwerkte gegevens vindt zijn oorsprong in het bedrijfsleven. Elektronische hulpmiddelen zouden 46 COM(96)5def. 47 De kostenbesparingen die mogelijk zijn met de invoering van een financieel beheer op basis van het "just in time"-concept wordt op 2-3% van de bedrijfsomzet geschat. Tevens zou het mogelijk moeten zijn de betalingsperiodes bij grensoverschrijdende transacties aanzienlijk te verkorten (momenteel gemiddeld twee weken). 26 toepassing kunnen vinden bij o. a. douane en belastingen, sociale zekerheid, werkgelegenheidsdiensten, openbare registers en overheidsopdrachten. Er zullen wellicht organisatorische aanpassingen (en mogelijk veranderingen in de regelgeving) nodig zijn om elektronische handel doeltreffend op het raakvlak tussen overheid en bedrijfsleven te kunnen invoeren. De Commissie zal de nodige benchmarking-initiatieven (studies, proefprojecten) ontplooien om van de praktijkervaring van overheidsinstanties te kunnen leren en een beeld te krijgen van de in Europa bestaande specifieke behoeften, waaronder de vereisten voor interoperabiliteit op Europees niveau. 68. In het kader van het lopende IDA-programma worden Trans-Europese netwerken voor overheidsdiensten ingevoerd. Hierbij wordt met in de handel verkrijgbare technische oplossingen gewerkt, terwijl de interoperabiliteitsvraagstukken door zowel overheid als particulier bedrijfsleven in beschouwing moeten worden genomen. De Commissie zal, met het oog op het vinden van projecten van gemeenschappelijk belang, een aantal richtsnoeren vaststellen en maatregelen treffen om de interoperabiliteit van de netwerken te verzekeren. 69. De Lid-Staten zouden van hun eigen vertrouwen blijk kunnen geven door hun overheidsdiensten op de verschillende niveaus zelf van elektronische handel gebruik te laten maken. Aldus zouden zij op de markt als geheel een voortrekkersfunctie vervullen. Het beste voorbeeld zou worden gegeven indien overheidsdiensten voor hun eigen aankopen elektronische handel gingen gebruiken. Overheidsaankopen maken een groot deel van de economie uit (zo'n 12% van het EU-BBP). Overheidsdiensten zouden zo niet alleen veel geld voor hun belastingbetalers kunnen besparen, maar hun daden zouden ook veel luider spreken dan woorden48. Met een bundeling van de bij het SIMAP-project inzake overheidsaankopen opgedane ervaringen, de resultaten van hiermee samenhangende, in het kader van onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma's gefinancierde projecten en de reacties op het Groenboek inzake overheidsopdrachten, zal de Commissie later dit jaar een strategisch document publiceren, samen met een actieplan om de ontwikkeling van elektronisch inkopen te stimuleren. In dit document zullen maatregelen worden aangegeven die nodig zijn om te bereiken dat elektronische handel de doorzichtigheid vergroot, niet tot discriminatie leidt en geen nieuwe belemmeringen voor de openheid van de markten voor overheidsopdrachten met zich mee brengt. De Commissie zal nagaan in hoeverre de bestaande richtlijnen op het gebied van overheidsopdrachten aan herziening toe zijn, om zo het gebruik van elektronische handel te kunnen vergemakkelijken en eventuele administratieve voorschriften of procedures die in de nieuwe elektronische handelssfeer overbodig zouden zijn, te vereenvoudigen of in strekking te beperken. 70. De Commissie zal zich nog meer inspannen om zelf op grote schaal van elektronische handel gebruik te maken. Wat dit betreft, heeft zij reeds het voortouw genomen met de elektronische indiening van voorstellen in het kader van de O&O-programma's ACTS en Esprit, en heeft zij gebruik gemaakt van een Internet-forum ter aanmoediging van interactieve reacties en commentaren op het Groenboek inzake overheidsopdrachten. De Commissie zal op grotere schaal gebruik gaan maken van 48 De Zweedse vereniging van plaatselijke overheden schat dat door het gebruik van elektronische handel een besparing van 3% op het budget voor overheidsaankopen zou kunnen worden gemaakt. 27 virtuele discussies om het openbare debat over het Gemeenschapsbeleid te stimuleren49. Tevens zullen de contacten met haar vertegenwoordigingen, de overheidsinstanties van de Lid-Staten én het publiek verder worden uitgebouwd. De Commissie zal tegen eind 1997 een actieplan voor haar gebruik van elektronische handel presenteren Elektronische handel ten dienste van de burger 71. Elektronische handel is de informatiemaatschappij in de praktijk. In zijn eerste jaarverslag50 wijst het informatiemaatschappij forum er echter op dat bevolking, instellingen noch bedrijfsleven echt klaar zijn om met de nieuwe technologieën aan de slag te gaan. Het Forum benadrukt de noodzaak van beter onderwijs in het gebruik van de nieuwe technologieën, en noemt ook bewustmakingsacties en de bereidheid van regeringen en overheidsinstanties om hun verantwoordelijkheden op zich te nemen als zaken die van het grootste belang zijn. Voor het bedrijven van elektronische handel moeten nieuwe netwerkvaardigheden worden aangeleerd. De consument zal met de informatietechnologie voor communicatie en het elektronisch bestellen van goederen en diensten vertrouwd moeten raken. De basis voor dergelijke vaardigheden zal reeds in het primair en secundair onderwijs moeten worden gelegd. Werknemers en hun managers zullen wellicht, vooral in het MKB, moeten wennen aan het feit dat er nu niet meer op de nationale of regionale markt, maar internationaal zaken worden gedaan, en zullen hiertoe stelt, draait bij de moeten worden gevormd. Zoals het Forum duidelijk informatiemaatschappij alles om "Een leven lang leren". De Commissie zal het beleid op regionaal en nationaal niveau aanvullen om te verzekeren dat betere vaardigheden worden onderwezen. Wat de consument aangaat, zal dit vraagstuk worden aangepakt in de eerder genoemde mededeling betreffende consument en informatiemaatschappij. Wat de vereiste nieuwe vaardigheden van de werknemer betreft, wordt er in de nodige her- en bijscholing voorzien, bijvoorbeeld in het kader van de programma's Socrates en Leonardo en van het actieplan "Leren in de informatiemaatschappij" als voorbereiding op het leven in de kennismaatschappij, alsmede uit hoofde van het ADAPT-B IS-pro gramma en de activiteiten van Doelstelling 4 van het Europees Sociaal Fonds. Bovendien zal er een Euromanagement-programma worden gelanceerd om managers in het MKB een beter inzicht in elektronische handel te geven. 72. Tenslotte onderstrepen het Informatiemaatschappij forum en de deskundigengroep op hoog niveau voor de sociale aspecten van de informatiemaatschappij de noodzaak om zoveel mogelijk mensen bij de zich ontwikkelende informatiemaatschappij te betrekken, om zo de vorming van een klasse van "informatieparia's" binnen deze maatschappij te voorkomen. Hoewel de Commissie verwacht dat elektronische handel een groot effect op bedrijfsleven, instellingen en het leven van consumenten en werknemers zal hebben, is het toch niet zonder meer duidelijk op welke manier elektronische handel in Europa zal, en zou moeten evolueren. Een brede en continue maatschappelijke discussie over deze vraagstukken is onontbeerlijk om de obstakels te kunnen overwinnen en de vruchten van 49 Onlangs heeft er nog met commissaris Oreja een succesvol openbaar debat op het Internet plaatsgevonden over de intergouvernementele conferentie. 50 Eerste jaarverslag van het informatiemaatschappijforum aan de Europese Commissie, "netwerken voor mensen en hun gemeenschappen", juni 1996. 28 de nieuwe technologische mogelijkheden te kunnen plukken. In dit verband is de Commissie bijzonder ingenomen met een samenwerking op Europees niveau tussen bedrijfsleven en consumentengroeperingen en hun leden, om de vereiste dialoog tussen bedrijfsleven en overheid te stimuleren en de tenuitvoerlegging van de met dit initiatief beoogde maatregelen te ondersteunen. Als onderdeel van dit initiatief zal de Commissie de openbare discussie over elektronische handel in Europa actief stimuleren. CONCLUSIES In deze mededeling wordt het elektronische-handelsinitiatief van de I. Gemeenschap gepresenteerd als een geheel van praktijkgerichte voorstellen om het gebruik van elektronische handel in Europa op weg te helpen. Deze voorstellen betreffen de toegang tot de wereldmarkt, wettelijke en regelgevingskwesties en zijn bedoeld om een gunstig bedrijfsklimaat te helpen bevorderen. Sommige hiervan maken reeds deel uit van het doorlopende actieplan voor de informatiemaatschappij en moeten worden geactualiseerd, terwijl andere nieuw zijn. Bij de implementatie van deze voorstellen zal steeds met de betrokken bedrijfstakken overleg worden gepleegd en zullen alle relevante beleidsterreinen in aanmerking worden genomen. Een behoorlijke samenhang tussen technologische, wettelijke en ondersteuningsmaatregelen vormt een wezenlijk onderdeel van de in dit initiatief bepleite benadering. Met dit initiatief nodigt de Commissie tevens alle betrokken partijen uit tot deelneming aan een openbare dialoog over de ontwikkeling en promotie van elektronische handel in Europa. II. Om dit Europese Initiatief op het gebied van elektronische handel te kunnen implementeren, is de Commissie voornemens de volgende essentiële maatregelen te nemen, die tegen het jaar 2000 met een tussentijdse zouden moeten worden afgerond (nieuwe maatregelen die nog geen deel uitmaken van het lopende actieplan voor de informatiemaatschappij worden met een * aangeduid): TOEGANG TOT DE WERELDMARKT VERZEKEREN: INFRASTRUCTUUR, TECHNOLOGIE EN DIENSTEN • Ervoor zorgen pakket de liberaliseringsmaatregelen op telecommunicatiegebied volledig implementeren Lid-Staten dat het tegen 1. 1. 1998 • Een volledige nastreven WTO-overeenkomst inzake basistelecommunicatie tenuitvoerlegging van de tegen 1. 1. 1998 • De ITA- en MRA-overeenkomsten implementeren voor de geen vaste datum* opheffing van tarifaire en niet-tarifaire belemmeringen voor IT-producten • Bevorderen dat bedrijfsleven en overheidsdiensten in Europa actief worden betrokken bij de ontwikkeling van het Internet en de opzet van een hoge-bandbreedteinfrastructuur via de O&O- en TEN-TELECOM-programma's • Thematische uitnodiging tot het indienen van voorstellen inzake elektronische handel in het kader van het Esprit-programma; meer nadruk op geschikte O&O-programma's 1997* 15 maart 1997 - eind 1998* 29 voor een Europees (met handel Het vijfde kaderprogramma lanceren met elektronische handel als prioriteit voor technologische ontwikkeling en promotie Een mededeling goedkeuren betreffende normaliseringsinitiatief elektronische actieplan) Een specifieke actie lanceren inzake normaliseringsprojecten voor elektronische handel een conferentie normalisering, Brussel, 1-3 oktober 1997 Specifieke maatregelen treffen voor internationale samenwerking in de context van LMOE, MED, Gemeenschap7 (Wereldmarkt in het kader van de communautaire voor KMO's), O&O-programma' s wereldwijde over van • Organiseren geen vaste datum juli 1997 juni 1997' oktober 1997 1997* EEN GUNSTIG WETTELIJK KADER CREËREN • Uitzoeken welke belemmeringen en wettelijke onzekerheden de geen vaste datum elektronische handel op de interne markt in de weg staan • Wetgevingsinitiatieven van elektronische betalingen*, op afstand gesloten financiële dienstencontracten*, auteurs- en aanverwante rechten, wettelijke bescherming van abonneediensten en digitale handtekeningen op het gebied ontplooien eind 1997* • De noodzaak nagaan van verdere initiatieven m. b. t. interne geen vaste datum* marktaspecten als horizontale vraagstukken, gereglementeerde beroepen, commerciële communicatie, verbintenissenrecht, accountancy, frauduleus gebruik van elektronische betalingen, industriële gegevensbeveiliging, eigendom, en directe overheidsopdrachten gegevensbescherming, indirecte en belastingen • De internationale dialoog intensiveren bij de juiste multilaterale en bilaterale overlegstructuren, teneinde een behoorlijk wereldwijd wettelijk kader voor elektronische handel te creëren, t. a. v. aanzien van gegevensbeveiliging, in het bijzonder gegevensbescherming, en intellectuele-eigendomsrechten belastingen geen vaste datum • Met de Duitse regering de ministeriële conferentie inzake 6-8 juli 1997) informatienetwerken (Bonn, wereldwijde organiseren BEVORDEREN VAN EEN GUNSTIG BEDRIJFSKLIMAAT • Een mededeling en informatiemaatschappij, met aandacht voor de toegang van de consument tot elektronische handel goedkeuren consument inzake • De mensen meer bewust maken van de mogelijkheden van elektronische handel en het gebruik van goede praktijken de bevorderen, EU-adviescentra, d. m. v. een Euromanagement-programma en specifiek initiatief d. m. v. van een 30 juli 1997* juni 1997 eind 1997* het opzetten van een Europese coördinatiestructuur voor het gebruik van elektronische handel in de toeristische sector, alsmede via promotie van de Euro voor KMO's • Meer steun voor en lanceren van nieuwe proefprojecten voor goede praktijken, grootschalige bewustmakingsactiviteiten, innovatie- en promotieacties met behulp van ICT-O&O, normaliseringsprogramma's en Structuurfondsen september 1997* • Een actieplan presenteren met maatregelen ter stimulering van eind 1997* het elektronisch verrichten van aankopen en • Richtsnoeren m. b. t. maatregelen interoperabiliteitskwesties bij de gegevensuitwisseling tussen overheidsdiensten (IDA) voorstellen september 1997* • Een actieplan voorstellen om de Commissie bij het gebruik van elektronische handel het voortouw te laten nemen eind 1997* • • Studie-en opleidingsinitiatieven voor elektronische handel in het 1997 kader van programma's als Leonardo en Socrates • De openbare dialoog over elektronische handel in Europa stimuleren, waartoe ook een speciale Web-pagina zal worden samengesteld april 1997* III. De Commissie verzoekt het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's om over bovengenoemde vraagstukken van gedachten te wisselen en dit Europese initiatief op het gebied van de elektronische handel hun politieke steun te geven. Dit document is beschikbaar op het volgende Internet-adres: http://www. ispo. cec. be/Ecommerce 31 ISSN 0254-1513 COM(97) 157 def. DOCUMENTEN NL 10 15 16 Catalogusnummer : CB-C0-97-155-NL-C ISBN 92-78-18685-6 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg