title: Verslag van de Commissie - Vijfde overzicht van de Commissie inzake de steunmaatregelen van de Lid-Staten voor de nijverheid in bepaalde andere sectoren in de Europese Unie

eurovoc_concepts:
State aid
aid to industry
competition policy
manufactured goods
report

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 16. 04. 1997 COM (97) 170 def. VERSLAG VAN DE COMMISSIE VIJFDE OVERZICHT VAN DE COMMISSIE INZAKE DE STEUNMAATREGELEN VAN DE LID-STATEN VOOR DE NIJVERHEID EN BEPAALDE ANDERE SECTOREN IN DE EUROPESE UNIE I N H O UD INLEIDING - Achtergrond - Conceptuele opmerkingen DEEL I - STEUN AAN DE INDUSTRIE Omvang en ontwikkeling van de steun aan de industrie Totale steunverlening in de Gemeenschap Vergelijkingen tussen de Lid-Staten Steun aan de scheepsbouw Steuninstrumenten Doelstellingen van de steun Steun van Duitsland aan de nieuwe deelstaten DEEL II - TOTALE STEUN VAN DE LIDSTATEN Steun aan andere sectoren dan de industrie Steun aan de landbouw Steun aan de visserij Steun aan de vervoerssector (spoorwegen) Steun aan de steenkoolindustrie Totale steunverlening in de Gemeenschap Budgettaire gevolgen van de steunverlening RESULTATEN CONCLUSIES BIJLAGEN Bijlage I : Technische bijlage Bijlage II : Statistische bijlage Bijlage III : Communautaire fondsen en instrumenten 1 3 5 5 7 10 13 16 23 24 24 27 29 31 34 35 37 39 43 57 75 1b TABELLEN EN FIGUREN Tabel 1 Tabel 2 Tabel 3 Tabel 4 Tabel 5 Tabel 6 Tabel 7 Tabel 8 Tabel 9 Tabel 10 Tabel 11 Tabel 12 Tabel 13 Tabel 14 Tabel 15 Tabel 16 in 1992-1994 Staatssteun aan de industrie - in costante prijzen (1993) Staatssteun aan de industrie -jaarlijkse bedragen 1990-1994 Staatssteun aan de industrie Jaarlijkse gemiddelden 1990-1992 en 1992-1994 Steun aan de scheepsbouw Staatssteun aan de industrie 1992-1994 - Onderverdeling naar steunvorm Staatssteun aan de industrie 1992-1994 -Onderverdeling naar sector en functie Staatssteun aan de industrie 1990-1992 en 1992-1994 -Onderverdeling naar voornaamste doelstellingen Staatssteun aan de industrie in de Gemeenschap 1990-1994, Jaarlijkse bedragen in constante prijzen Nationale steun voor de in bijlage II van het EG-Verdrag vermelde producten (Landbouw) Steun aan de visserij in procent van de bruto toegevoegde waarde van de sector Steunmaatregelen van de Gemeenschap voor de visserij Staatssteun aan de vervoerssector Steun aan de steenkoolindustrie Totale staatssteun 1990-1992 en 1992-1994 Totale staatssteun 1990-1992 en 1992-1994 Totale staatssteun 1990-1992 en 1992-1994, verdeeld over de belangrijkste (spoorwegen) sectoren (1993) in procent van het BNP35 5 6 1 12 13 20 21 22 26 28 29 30 31 34 35 36 Statistische bijlage Tabel A1 Tabel A 2 Tabel A3 Steunmaatregelen voor de industrie in lopende prijzen (nationale munt) Steunmaatregelen voor de industrie in lopende prijzen (ecu) Duitse steunmaatregelen voor de nieuwe deelstaten - jaargemiddelde 58 59 60 1992-1994 Tabel A4/1-12 Totale staatssteun -jaarlijks gemiddelde 1992-1994 per Lidstaat 62-73 Tabel A Tabel B Tabel C1 Tabel C2 Figuren Figuur I : Figuur II : Figuur A 1 Jaarlijkse uitgaven van de Gemeenschap Overige communautaire Uitgaven van de Gemeenschap per Lid-Staat Uitgaven van de Gemeenschap per Lid-Staat instrumenten Staatssteun aan de industrie in procent van de toegevoegde waarde Staatssteun aan de industrie Verdeling naar belastingfaciliteiten en Steun voor de industrie en communautaire fondsen per werknemer begrotingsuitgaven 84 85 86 87 8 1 5 61 ie INLEIDING Achtergrond 1. In 1985, het jaar waarin het Witboek van de Commissie betreffende de voltooiing van de interne markt werd gepubliceerd, werd het duidelijk dat met het oog op het mededingingsbeleid een doeltreffende methode nodig was om de omvang van de steunmaatregelen van de Lid-Staten systematisch te meten. Aan het einde van dat jaar gaf de Commissie haar diensten de opdracht een op feiten gebaseerd analytisch overzicht van de steunmaatregelen in de Lid-Staten van de Gemeenschap op te stellen en te publiceren. Daar in het eerste overzicht, over de periode 1981-1986, werd geconcludeerd dat de doorzichtigheid op het gebied van de staatssteun moest worden vergroot, werd besloten dat de gegevens moesten worden bijgewerkt, hetgeen werd gedaan in het tweede, het derde en het vierde overzicht, respectievelijk over de perioden 1987-1988, 1989-1990 en 1991- 1992. 2. In dit vijfde overzicht worden de gegevens bijgewerkt tot en met 1994. Het bestrijkt de laatste jaren vóór de toetreding van de drie nieuwe Lid-Staten informatie over de toen bestaande structuur van de en verstrekt staatssteun aan het bedrijfsleven in de twaalf Lid-Staten van de Gemeenschap. Het is het eerste overzicht waarin gedeeltelijk gebruik is gemaakt van het nieuwe systeem van gestandaardiseerde jaarverslagen dat de Commissie in 1994 aan de Lid-Staten heeft voorgesteld en voortaan zal worden toegepast. 3. De publicatie van dit vijfde overzicht bewijst dat de Commissie een open beleid wil blijven voeren met betrekking tot de controle op de staatssteun. De nadruk op openheid wordt steeds belangrijker, gezien het werkterrein dat de Commissie thans heeft, zowel binnen de Unie als daarbuiten. De voltooiing van de interne markt en de dichterbijkomende economische en monetaire unie vereisen een steeds doelmatigere controle op de staatssteun, want deze steun kan worden gebruikt om in de plaats van de handelsbelemmeringen die in de loop van het integratieproces werden ontmanteld, nieuwe op te richten. De Lid-Staten zullen alleen aan de voltooiing en de goede werking van de interne markt willen bijdragen, als zij er zeker van zijn dat alle andere Lid- Staten zich aan dezelfde regels houden bij het subsidiëren van hun bedrijfsleven. 1* Het opstellen en publiceren van gegevens over de staatssteun is een, en niet het minste, middel waarmee de Commissie de Lid-Staten bewijst dat zij de interventies van de overheid nauwgezet volgt, zowel algemeen als in elke Lid-Staat. Daardoor is zij ook in staat haar beleid bij te stellen om een billijke en doelmatige controle op de staatssteun uit te oefenen en zich aan te passen aan de veranderende economische omstandigheden. tot de Unie zal 4. Wat de internationale achtergrond betreft werd dit decennium gekenmerkt door de ondertekening van Europa-overeenkomsten met de landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE), waardoor een historische associatie tussen de Gemeenschap en deze groep landen tot stand kwam die wellicht leiden. De erfenis die deze tot hun toetreding transitielanden met zich meedragen is bijzonder zwaar. Dit dwingt tot grotere doorzichtigheid op het gebied van de staatssteun. Door de publicatie van dit overzicht van de staatssteun geeft de Commissie, en in feite de hele Europese Unie, aan deze landen een concreet voorbeeld van de openheid die mag worden verwacht van moderne, concurrerende markteconomieën. Dit maakt het de LMOE gemakkelijker te voldoen aan in de Europa hun verslagleggingsverplichting, als neergelegd overeenkomsten. Even belangrijk, maar nu in het kader van de Wereldhandelsorganisatie, is dat het overzicht een voorbeeld geeft van wat op het gebied van doorzichtigheid mag worden verwacht van onze handelspartners. In dit opzicht vormt het een aanvulling van de mededelingsprocedure van subsidies van de Gemeenschap en de Lid-Staten overeenkomstig artikel inzake subsidies en vergelijkbare 25 van de WH O-overeenkomst maatregelen. Op vergelijkbare wijze geeft het overzicht verder een voorbeeld voor onze partners in de OESO, waar de Commissie blijft deelnemen aan de studie over de overheidssteun aan het bedrijfsleven. Conceptuele opmerkingen Dit vijfde overzicht van de staatssteun bestrijkt de periode 1992-1994 en is een bijwerking van het vierde overzicht (gepubliceerd in 1995) over de periode 1990-1992. In dit overzicht wordt de staatssteun behandeld die de twaalf Lid-Staten aan de volgende sectoren hebben gegeven : industrie, landbouw, visserij, steenkoolwinning en vervoer, waarbij de laatste sector de spoorwegen omvat. De redenen voor deze beperking en algemene uitleg over de toegepaste methode worden gegeven in de technische bijlage (bijlage II) bevat de basisstatistieken over de steun aan de industrie en de totale steun. In fondsen en bijlage III wordt een overzicht van de communautaire instrumenten gegeven. (bijlage I). De statistische bijlage Om de Lid-Staten met elkaar te vergelijken werden de steunbedragen geanalyseerd aan de hand van de jaargemiddelden van de periode 1992-1994. Waar nodig werden de cijfers van de periode 1990-1992 ter vergelijking vermeld. Evenals in de voorafgaande overzichten overlappen de vergeleken perioden elkaar met één jaar. Voor vergelijkingen tussen de Lid-Staten is het gebruik van voortschrijdende driejaargemiddelden de enige manier om tot conclusies te komen die op statistisch voldoende betrouwbare gegevens berusten. De reden is dat sommige bedragen thans alleen voor perioden van meer dan één jaar bekend zijn. In die gevallen moeten de bedragen arbitrair aan een bepaald jaar worden toegerekend. Bovendien zijn de bedragen van het laatste verslagjaar (1994) voor een niet te verwaarlozen deel voorlopige gegevens, die - zoals dat reeds het geval was voor het laatste jaar van de periode van het vorige overzicht (1992)- door de Lid-Staten ongetwijfeld bij de eerstkomende verificatie van de gegevens voor de volgende jaren zullen worden gewijzigd. De hieruit voortvloeiende geringe betrouwbaarheid van de jaarcijfers - vooral indien zij per Lid-Staat worden uitgesplitst - wordt statistisch gecorrigeerd door het gebruik van voortschrijdende driejaargemiddelden. Om de gemiddelden van de vorige perioden met die van 1992-1994 te kunnen vergelijken, werden de nominale bedragen in de prijzen van 1993 van 1990-1992, omgerekend^. De cijfers in dit overzicht zijn dus steeds reële bedragen^. tenzij anders vermeld, Om deze reden en in verband met de - in bepaalde gevallen aanzienlijke - wijzigingen van de bedragen van 1992 door de Lid-Staten zijn de cijfers voor 1990-1992 niet dezelfde als in het vierde overzicht. 2 De bedragen van de steun aan de industrie tegen de lopende wisselkoersen worden gegeven in de statistische bijlage (bijlage II) 7. De kwantitatieve gegevens van 1993 en 1994 werden door de diensten van de Commissie samengesteld in samenwerking met de betrokken Lid- Staten. Zij werden samen met de reeds bestaande cijfers over de periode 1990-1992 door de Lid-Staten geverifieerd en indien nodig gewijzigd. Dankzij deze procedure hebben de gegevens een relatief hoge graad van betrouwbaarheid. Wat Griekenland betreft heeft de Commissie bij de berekeningen voor de vroegere verslagen een studie van een consulent over de steunmaatregelen en de uitgaven van Griekenland als referentie gebruikt. De diensten van de Commissie hebben hun ramingen en extrapolaties aan de hand van deze studie berekend. Dankzij de bijdrage vanwege de Griekse autoriteiten konden de Griekse gegevens worden verbeterd. Deze bijdrage was echter niet volledig, zodat de cijfers nog steeds hoofdzakelijk ramingen zijn en de resultaten voor Griekenland dan ook met omzichtigheid moeten worden behandeld. DEEL I - STEUN AAN DE INDUSTRIE Omvang en ontwikkeling van de steun aan de industrie 8. In de Gemeenschap wordt aan de industrie meer steun verleend dan aan de andere sectoren die in dit onderzoek worden behandeld. In de periode 1992-1994 ging 4 5% van het totale steunbedrag naar deze sector. De analyse van de steun aan deze sector van de economie neemt dan ook in dit overzicht een centrale plaats in. Totale steunverlening in de Gemeenschap 9. In tabel 1 worden de jaarlijkse steunbedragen gegeven die in de periode 1990-1994 aan de industrie in de Gemeenschap zijn verleend. Tabel 1 Staatssteun aan de industrie in de Gemeenschap 1990-1994 In constante prijzen (1993). 1990 1991 1992 in miljoen ecu 1993 1994 EUR 12 43. 777 39. 827 41. 196 43. 890 42. 830 Hoewel de cijfers voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd^, mag worden geconcludeerd dat aan de dalende tendens van de laatste jaren een einde schijnt te zijn gekomen. Dit overzicht toont een stabiele ontwikkeling van het totale staatssteunvolume rond een jaargemiddelde van bijna 43 miljard ecu. Het hoge bedrag van 1990 is te verklaren door enkele uitzonderlijke steunmaatregelen in twee Lid-Staten4. 10. Absolute bedragen, zelfs als zij voor de Gemeenschap zijn samengevoegd, zijn slechts van beperkt nut om tendensen in het nationale steunbeleid in de loop van de tijd weer te geven. 3 Zie punt 6. 4 In Italië en Spanje werd steun verleend voor belangrijke sectoriële herstructureringen. 5 Daarom wordt in tabel 2 de steun aan de industrie uitgedrukt in procent van de toegevoegde waarde, per werknemer en in procent van de intracommunautaire uitvoer van industrieprodukten^. Tabel 2 Staatssteun aan de industrie in de Gemeenschap 1990-1994 EUR 12 1990 In procent van de toegevoegde waarde In ecu per werknemer* In procent van de intracommunautaire uitvoer** 4,0 1. 333 20,1 199 1 3,6 1. 2 38 18, 6 199 2 3,9 1. 3 18 19, 7 1993 1994 4,2 3,8 1. 47 2 20,8 1. 472 20,7 * ** tegen constante prijzen van 1993 intracommunautaire uitvoer van industrieproducten Ten opzichte van de toegevoegde waarde fluctueert de steun in de verslagperiode rond de 4 %. in 1991 en 1472 ecu Het bedrag van de steun per werknemer in de industrie varieert tussen 1238 ecu twee verslagperioden. De afname van de werkgelegenheid in de industrie heeft een invloed op deze indicator vanaf 1991. Uitgedrukt in procent van de intracommunautaire uitvoer van industrieproducten - verhouding die mag worden beschouwd als een goede voor mogelijke concurrentievervalsing in de Gemeenschap - geeft de steun eveneens een iets opwaartse tendens te zien vanaf 1991. in 1994 gedurende de indicator 11 Uit de tabellen 1 en 2 kan worden afgeleid dat de absolute steunbedragen en de drie indicatoren die zijn gebruikt om de ontwikkeling van de steunverlening aan de industrie in de Gemeenschap weer te geven, grotendeels overeenstemmen : zij wijzen erop dat de neerwaartse tendens die in het verleden werd waargenomen, plaats heeft gemaakt voor een stabiele ontwikkeling van het totale steunvolume in de onderzochte twee perioden. De vrees dat de ongunstige economische omstandigheden en de volle weerslag van de concurrentie, gevolg van de totstandbrenging van de interne markt, de regeringen ertoe zouden kunnen aanzetten hun toevlucht tot staatssteun te nemen, schijnt dus niet geheel ongegrond te zijn geweest. Omdat een klein maar niet precies te bepalen gedeelte van de steun aan de dienstensector (handel, reparaties, adviesverlening) toevalt, kunnen de cijfers iets overschat zijn. Vergelijkingen tussen de Lid-Staten 12. In tabel 3 wordt de gemiddelde hoogte van de steun aan de industrie in de Lid-Staten6 voor de perioden 1990-1992 en 1992-19947 in procent van de toegevoegde waarde en steunbedrag per werknemer vergeleken. Ter informatie worden bovendien de steunbedragen in reële cijfers gegeven. Tabel 3 Staatssteun aan de industrie Jaarlijkse gemiddelden 1990-1992 en 1992-1994 In procent van de toegevoegde waarde In ecu per werknemer* In miljoen ecu* 1990-1992 1992-1994 1990-1992 1992-1994 1990-1992 1992-1994 België Denemarken Duitsland -Oude deelstaten •Nieuwe deelstaten 7,9 1. 9 3,5 4. 8 2,8 4,8 Griekenland 12,5 10,5 Spanje Frankrijk Ierland Italië Luxemburg Netherlands Portugal Ver. Koninkrijk EUR 12 2. 1 2. 7 2,7 8,9 3,5 2,5 4,6 1. 4 3,8 1,7 3,3 3,5 8,4 2,9 2. 1 4,49 0,8 4,0 3015 639 1. 514 921 5. 415 1. 785 605 1. 114 1. 271 2. 397 1. 669 994 514 439 1. 773 2. 297 1017 337 1. 331 511 2012 13. 965 17. 410 553 7373 4. 156 11. 610 6. 592 13. 254 1. 588 571 1. 350 1. 837 1. 180 1. 738 5. 280 314 1. 035 1. 494 6. 006 463 2. 379 12. 321 11. 529 1. 267 822 480 279 62 1003 618 48 812 568 2484 1. 433 1. 296 1. 419 42. 600 42. 639 Gemiddelden van 1990-1992 tegen de prijzen van 1993 6 Duitsland werd verdeeld in de oude en de nieuwe deelstaten om het verschil in ontwikkeling duidelijk aan te geven. Deze ontwikkeling wordt gekenmerkt door een aanpassingsproces zonder voorgaande van de economie van de nieuwe deelstaten aan een markt systeem. 7 Zoals uiteengezet onder punt 6 is een betrouwbare vergelijking tussen de gedetailleerde verdelingen per Lid-Staat slechts mogelijk als gebruik wordt gemaakt van voortschrijdende driejaargemiddelden. De omvang van de steun vertoont belangrijke verschillen tussen de Lid- Staten. Figuur I geeft een beeld van de situatie waarbij de omvang van de steun is uitgedrukt in procent van de toegevoegde waarde. Figuur 1 Staatssteun aan de industrie in procent van de toegevoegde waarde (gemiddelden 1990-1992 en 1992-1994) 14 _ B DK D GR E F IRL L NL P VK EU- 12 D 1 9 9 0- 1992 1992 - 1994 Het hoogste steunniveau wordt gevonden in Griekenland en Italië. Deze landen staan ver boven het communautaire gemiddelde. Zoals reeds werd vermeld kunnen wegens de blijvende onzekerheid over de cijfers van Griekenland geen verdere opmerkingen worden gemaakt. Portugal, België en Duitsland blijven boven het communautaire gemiddelde, terwijl Ierland, Frankrijk, Luxemburg en Denemarken iets onder het gemiddelde liggen. De laagste steun aan de industrie wordt, in afnemende volgorde, gegeven in Nederland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. In al deze landen ligt de steun ver onder het communautaire gemiddelde en neemt hij nog af ten opzichte van de voorafgaande periode. Door gebrek aan statistieken kon de steun in procent van de toegevoegde waarde niet worden berekend voor de twee delen van het eengemaakte Duitsland. 13. De steun per werknemer ligt ver boven de andere Lid-Staten in Italië, gevolgd door Duitsland en Ierland. Het buitengewoon hoge bedrag voor de nieuwe Duitse deelstaten is toe te schrijven aan de aanzienlijke steun die via de Treuhand werd verleend en de sterke daling van het aantal voorgaande werknemers. De overzichtsperiode toont aan dat de impact van het herstructureringsproces ten gevolge van de Duitse eenmaking in 1990 ten volle voelbaar werd tijdens de thans beschouwde periode. De steun, uitgedrukt per werknemer, daalt echter in de oude deelstaten. België ligt boven het communautaire gemiddelde, Frankrijk en Luxemburg er iets onder. De groep landen met een laag steunniveau bestaat thans, in dalende volgorde, uit Denemarken, Nederland,Spanje, Portugal en het Verenigd Koninkrijk. opzichte stijging van ten de 14. Als algemene conclusie over de uiteenlopende ontwikkeling van de steunverlening kan worden gesteld dat er nog steeds aanzienlijke verschillen tussen *de Lid-Staten bestaan. Uit een vergelijking van de vier grote economieën blijkt dat de steun in procent van de toegevoegde waarde in Italië ruim 10 keer zo groot is als in het Verenigd Koninkrijk, twee en een halve keer zo hoog als in Frankrijk en 1,8 keer zo hoog als in Duitsland. Dezelfde verschillen zijn vast te stellen als de steun wordt uitgedrukt in ecu per werknemer. De waargenomen verschillen tussen de belangrijkste Lid-Staten zijn het gevolg van hun uiteenlopend standpunt met betrekking tot het gebruik van de staatssteuninstrumenten en hoeven dan ook niet alarmerend te worden genoemd. Worden de verschillen in de Gemeenschap echter vanuit het oogpunt van cohesie bekeken, dan is er wel reden tot bezorgdheid. Bij vergelijking tussen deze vier Lid-Staten en de vier cohesielanden - Spanje, Ierland, Portugal en Griekenland - blijkt dat het relatieve belang van de steun aan de industrie toeneemt in de centrale Lid-Staten. Uitgedrukt in procent van de toegevoegde waarde is de steun in deze vier grote economieën opgelopen van 3,7% in 1990-1992 tot 4 , 2% in 1992-1994, terwijl dit percentage in de cohesielanden is gedaald van 3,3 tot 2,9 %. Uit tabel 3 blijkt ook dat de omvang van de steun aan de vier cohesielanden is afgenomen van 9,3% tot 8,3 % van de totale steun aan de industrie in de Gemeenschap. terwijl het aandeel van de vier grote economieën in deze steun gestegen is van 82%in de periode 1990-1992 tot 85 % in de jaren 1992-1994, niettegenstaande het feit dat de steun in het Verenigd Koninkrijk tussen deze twee perioden met 42 % is afgenomen, terwijl de steun in Italië met 6 % is gedaald. is de Wat de cohesielanden betreft, toestand van Spanje veel verslechterd. Met 1 0% van de EU-bevolking en 25 % van de onder doelstelling 1 vallende bevolking, is Spanje goed voor slechts 3,5 % van de totale steun aan de industrie, en neemt het, het Verenigd Koninkrijk buiten beschouwing gelaten, de laatste plaats in wanneer de steun wordt uitgedrukt in procent van de bruto toegevoegde waarde of per werknemer. in de periode 1992-1994. Tegelijkertijd De vier Lid-Staten waar de staatssteun toeneemt - Duitsland, Frankrijk, Denemarken en Ierland - zijn goed voor ongeveer 47 % van de totale steun aan de industrie in de Gemeenschap in de periode 1990-1992 en ongeveer 57% is de overheidssteun aan de industrie in de andere Lid-Staten afgenomen met nagenoeg 3. 500 miljoen ecu. Deze onevenwichtige situatie draagt niet bij tot de economische convergentie en toont aan dat de economische en sociale samenhang nog veel kan worden verbeterd. In dit verband moet worden opgemerkt dat de industrie niet alleen nationale staatssteun ontvangt, maar ook middelen uit de Structuurfondsen van de Gemeenschap (zie bijlage II, figuur A1). Deze instrumenten kunnen echter slechts doelmatig 7'jr,, als zij niet worden gehinderd door een onevenwichtige ontwikkeling op het gebied van het gebruik van steunmaatregelen door de Lid-Staten. Steun aan de scheepsbouw 15. De steun aan de scheepsbouw, een subsector van de industrie, was tijdens de verslagperiode geregeld bij de zevende scheepsbouwrichtlijn8 welke van kracht werd op 1 januari 1991. In tabel 4 wordt de contractgebonden steun voor de bouw van nieuwe schepen, verbouwingen en vissersschepen gegeven, hetgeen de steunintensiteiten weergeeft, waarvoor de Commissie maxima vaststelt bij de tenuitvoerlegging van de scheepsbouwrichtlijn. Volgens de huidige richtlijn bedragen de steunmaxima 4,5 % van de contractwaarde als deze minder dan 10 miljoen ecu bedraagt, alsook voor de verbouwing van schepen, en 9 % van de contractwaarde als deze meer dan 10 miljoen ecu bedraagt. Naast deze bedrijfssteun kan de scheepsbouw steun aanvragen voor herstructurering en privatisering (de laatste geldt alleen voor de nieuwe Duitse deelstaten). Tijdens de verslagperiode werd herstructureringssteun voor in totaal ongeveer 800 miljoen ecu verleend in België, Griekenland en Spanje. In de nieuwe Duitse deelstaten werd in de periode 1992-1994 ongeveer 1. 380 miljoen ecu aan privatiseringssteun verleend. Wanneer de totale steun aan de scheepsbouw wordt gerelateerd aan de toegevoegde waarde van deze sector, moet worden geconcludeerd dat dit een zwaar gesteunde sector is. Zoals uit tabel 3 valt af te lezen; bedraagt de steun aan de industrie als geheel 4,0 % van de toegevoegde waarde, maar in de scheepsbouw bedraagt hij 26 % van de toegevoegde waarde. PB L 380 van 31. 12. 1990. 10 Het communautaire gemiddelde van de steun aan de scheepsbouw is tussen 1988-1990 en 1990-1992 sterk teruggelopen, namelijk van 34 tot 24 % van de toegevoegde waarde, maar in de periode 1992-1994 is het weer gestegen tot 26 %. In een andere subsector van de industrie, de staalsector, werd de steunverlening in de verslagperiode geregeld door de vijfde staalsteuncode van 1991. Nadat de steun tegen het einde van de vorige verslagperiode (1990-1992) vrijwel was afgeschaft, werden in 1994 door de Commissie beschikkingen op grond van artikel 95 van het EGKS- Verdrag vastgesteld betreffende de herstructurering en in sommige in de nieuwe Duitse gevallen de privatisering van staalbedrijven deelstaten, Spanje, Italië en Portugal. In totaal werd in 1994 steun verleend voor ongeveer 2. 900 miljoen ecu, exclusief de steun voor andere doelstellingen, zoals O&O, regionale ontwikkeling en milieubescherming. H Tabel 4 iêWéBeftan de scheepsbouw 1992-1994, in procent van de contractwaarde van de 1992 1993 1994 Kleine schepen Grote schepen Totaal Kleine schepen Grote schepen Totaal Kleine schepen Grote schepen Totaal * ** 0,0 0,0 4,5 0,0 4,2 0,0 4,0 0,0 4,4 0,0 8,5 8;5 0,0 8,5 8,2 0,0 0,0 8,3 5,0 0,0 7,5 0,0 9,0 0,0 4,7 0,0 6,1 4,3 4,5 4,4 0,0 4,3 4,5 3,8 0,0 4,5 8,5 7,6 7,3 6,0 7,3 6,6 9,0 9,0 8,3 5,9 9,0 4,5 0,0 8,5 8,5 4,1 0,0 6,2 0,0 4,1 4,1 0,0 4,3 3,8 3,7 0,0 4,5 4,3 8,1 6,8 9,0 8,3 9,0 4,5 8,8 0,9 j j ; ; | j | 4,3 7,3 6,1 9,0 6,6 8,2 3,8 8,8 1,1 4,3 7,8 4,1 7,7 6,6 ! België | Denemarken \ Duitsland i Nieuwe \ deelstaten*** | Frankrijk ; Spanje j Griekenland j Italië | Nederland ! Portugal ! V. K. j EU-10**** Kleine schepen: contractwaarde minder dan 10 miljoen ecu. Maximale steunintensiteit volgens de zevende scheepsbouwrichtlijn : 4,5 % van de contractwaarde. Grote schepen: contractwaarde meer dan 10 miljoen ecu. Maximale steunintensiteit volgens de zevende scheepsbouwrichtlijn : 9,0 % van de contractwaarde. Volgens Richtlijn 92/68/EEG van de Raad werd de steun voor het bouwen en verbouwen van schepen op werven in de voormalige DDR tot 31 december 1993 verenigbaar geacht met de gemeenschappelijke markt tot een maximum van 36 % van de referentiejaaromzet. De in het kader van dit voorschrift uitgegeven bedragen zijn niet in deze tabel opgenomen, maar worden behandeld onder punt 15 van de tekst. Ierland en Luxemburg hebben geen scheepsbouw. Opmerking : Een streepje staat voor geen informatie, een nul voor geen steun of geen activiteit. 12 Steuninstrumenten 16. In tabel 5 wordt een overzicht gegeven van het gebruik van de verschillende steuninstrumenten in de Lid-Staten. Tabel 5 Staatssteun aan de industrie 1992-1994 volgens soort steun, in procent van de totale steun ln% Groep A Groep B Groep C Groep D Subsidies Belasting- verminderinge n Participaties Zachte leninge n Belasting- uitstel Garanties TOTAAL België Denemarken Duitsland Griekenland Spanje Frankrijk Ierland Italië Luxemburg Nederland Portugal Verenigd Koninkrijk 37 76 41 54 86 46 79 42 93 78 72 87 45 4 25 20 0 19 6 38 0 13 21 6 1 0 0 0 0 12 8 14 0 0 0 0 9 3 21 13 12 5 3 5 7 2 1 2 0 0 1 0 0 2 0 0 0 0 0 1 8 1 11 13 2 15 3 0 0 7 5 4 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 EU-12(%) 48 26 6 12 1 8 100 Subsidies en belastingvrijstellingen, die in dit overzicht in groep A zijn ingedeeld, zijn veruit de meest gebruikte vormen van steunverlening in de Gemeenschap. Binnen deze groep wordt vaker van rechtstreekse subsidies dan van belastingverminderingen gebruik gemaakt. Dit kan worden verklaard doordat de eerste vorm van steunverlening flexibeler is dan de toekenning van subsidies over het algemeen minder omslachtig is wat de parlementaire procedures betreft dan de invoering van wijzigingen in de belastingwetgeving, hebben de regeringen een voorkeur voor de eerste vorm van steunverlening. tweede. Aangezien de 13 17. Steun in de vorm van participaties in het aandelenkapitaal door de overheid, welke onder groep B valt, vertegenwoordigt 6 % van de totale steun aan de industrie in de Europese Unie. Dit percentage ligt betrekkelijk laag, omdat in de periode 1992-1994 zeer weinig financiële overdrachten in de vorm van participaties aan overheidsbedrijven hebben plaatsgevonden die een steunelement bevatten. 18. De vormen van steun van groep C, te weten leningen tegen verlaagde rente en uitstel van betaling van belasting, zijn belangrijke steuninstrumenten in Duitsland en Spanje. Over het algemeen mijden de Lid-Staten deze vorm van steunverlening, omdat hij een zware last voor de begroting vormt. De cijfers van de zachte leningen geven alleen het steunelement aan : de bruto budgettaire middelen die voor deze steun nodig zijn, zijn veel groter. Dit verklaart het lage aandeel van deze steunvorm in de totale steunverlening aan de industrie in de Gemeenschap. De Lid-Staten verkiezen de kosten van leningen te drukken door rentesubsidies toe te kennen. Uitstel van betaling van belastingen, hoofdzakelijk in de vorm van versnelde afschrijvingen en belastingvrije reserves, is de minst gebruikte vorm van steunverlening in de Gemeenschap. Slechts Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk verlenen steun in deze vorm. 19. Garanties, groep D, worden nog steeds vooral gebruikt om reddings- en herstructureringsoperaties te vergemakkelijken en de ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf te bevorderen. Hoewel deze vorm van steunverlening gemiddeld het derde kleinste aandeel in de steun aan de industrie heeft, is hij een belangrijk onderdeel van de steunverlening in Frankrijk, Duitsland en België. Het is bijzonder moeilijk het steunelement van garanties te berekenen en garanties zijn dan ook, samen met participaties, een zeer ondoorzichtige vorm van staatssteun. Evenals in de vorige overzichten is ook nu geen poging gedaan om het steunelement ex ante te berekenen, maar werd uitgegaan van de lopende uitgaven voor claims op grond van vroegere garanties. Zoals verder (punt 27) nader wordt uiteengezet werd voor dit overzicht een andere methode aangewend aangaande de Treuhand-transacties. 14 Figuur II Staatssteun aan de industrie Verdeling naar belastingfaciliteiten en begrotingsuitgaven 1992-1994 100% 90% H 80% 70% 60% 50% 40% -I 30% 20% 10% 0% B DK D GR IRL I L NL P VK EU- 12 D Begrotingsuitgaven D Belastingfaciliteiten 20. In figuur II is de steun aan de industrie verdeeld volgens de wijze van financiering. Begrotingsuitgaven, die subsidies, participaties, zachte leningen en garanties omvatten, genieten de voorkeur bij de financiering van steun in de Europese Unie. Dit geldt vooral voor Luxemburg en Spanje, waar alle steun uit de begroting wordt gefinancierd, en Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk, waar de steun voor meer dan 90 % uit de begroting wordt gefinancierd. Belastingfaciliteiten, dit zijn verlagingen en uitstel van betaling van belastingen, worden veelvuldig aangewend in België, Italië, Duitsland en Frankrijk. 15 Doelstellingen van de steun 21. De steun aan de industrie wordt ook ingedeeld volgens de (algemene) doelstellingen waarvoor hij wordt verleend en de sector waarvoor hij bestemd is : - Horizontale doelstellingen9 - Onderzoek en ontwikkeling - Milieu - Midden- en kleinbedrijf - Handel en uitvoer - Energiebesparingen - Algemene investeringen - Overige doelstellingen - Bijzondere sectoren^ - Scheepsbouw - Staalindustrie - Overige sectoren - Regionale doelstellingen - Regio's bedoeld in artikel 92, lid 3, sub c - Regio's bedoeld in artikel 92, lid 3, sub a - (Alleen voor Duitsland) Berlijn en steunmaatregelen voor het Zonerandgebied. De indeling van de steun is in vele gevallen enigszins arbitrair, want bepaald moet worden welke van de door de Lid-Staat opgegeven doelstellingen als het hoofddoel moet worden beschouwd. In sommige Lid-Staten wordt de steun voor onderzoek en ontwikkeling in het kader van sectoriële programma's verleend, in andere is de steun aan bijzondere sectoren beperkt tot het midden- en kleinbedrijf, enz. Bovendien geven de primaire doelstellingen geen juist beeld van de uiteindelijke begunstigden : een groot deel van de regionale steun gaat in feite naar het midden- en kleinbedrijf, de steun voor onderzoek en ontwikkeling gaat naar bijzondere sectoren, enz. Conclusies over de verschuivingen van de ene doelstelling naar de andere in de loop van de tijd en vooral over de verschillen in doelstellingen tussen de Lid- Staten kunnen dus slechts met de grootste omzichtigheid worden getrokken. 9 Scholing en werkgelegenheidsmaatregelen vallen hier niet onder. Zie bijlage I, punt 14. 10 Deze categorie omvat specifieke regelingen voor de industrie en individuele steunverlening die door de Commissie is onderzocht. 16 In tabel 6 wordt de steun aan de industrie verdeeld naar de doelstellingen in de periode 1992-1994 en in tabel 7 wordt aangegeven welke verschuivingen zich in de loop van de tijd hebben voorgedaan bij de drie voornaamste doelstellingen van de Lid-Staten. 22. Uit de percentages in tabel 6 blijkt dat meer dan 50 % van de industriële steun in de Unie aan regionale doelstellingen wordt besteed. Van deze steun gaat meer dan acht van elke tien ecu naar gebieden waar de levensstandaard bijzonder laag is, de zogenaamde regio's van artikel 92, lid 3, sub a)11. 23. Op de tweede plaats komt de steun voor horizontale doelstellingen. De hoogste prioriteit wordt hier gegeven aan onderzoek en ontwikkeling^. Hoewel de steun voor dergelijke horizontale doelstellingen in de meeste gevallen ongetwijfeld in het belang van de Gemeenschap is, heeft hij niettemin het bezwaar dat de invloed ervan op de mededinging vaak moeilijk te beoordelen is, omdat weinig of niets bekend is over de sectoriële en regionale effecten ervan. Dit is vooral het geval algemene investeringsregelingen (die nog steeds 1,6 % van de steun aan de industrie in de Gemeenschap uitmaken, tegen 2,1 % in de voorafgaande periode), waar de doelstellingen zo vaag omschreven zijn dat geen algemeen oordeel kan worden gevormd en de Commissie verplicht is alle belangrijke gevallen van toepassing te onderzoeken. Met het oog op de werking van de interne markt valt het bestaan van dergelijke algemene regelingen derhalve steeds moeilijker te rechtvaardigen. vorm ervan, namelijk in de uiterste de 24. Ruim 15 % van de steun aan de industrie in de Gemeenschap is bestemd voor bijzondere sectoren. Hoewel de steun aan de staalsector in de vorige periode op grond van de steuncode van 1991 vrijwel volledig is afgeschaft, heeft de Commissie in 1994 op grond van artikel 95 van het EGKS-Verdrag besluiten te verlenen voor belangrijke genomen die het mogelijk maken steun herstructureringsprojecten, zoals blijkt uit de cijfers van 1992-1994. 25. De samenstelling van de steun aan de industrie is thans als volgt : - In België gaat het overgrote deel van de uitgaven naar horizontale maatregelen, namelijk 82 %, hetgeen veel meer is dan het gemiddelde in de Unie. Het midden- en kleinbedrijf en energiebesparingen zijn de voornaamste doelstellingen. De sector- specifieke steun is zeer gering (3 %), terwijl de regionale steun betrekkelijk hoog (15 %) is voor een geografisch zo compacte Lid-Staat zonder regios van artikel 92, lid 3. sub a). 11 Een lijst van deze regio's is opgenomen in bijlage I, punt 9. 2. 12 Om de in bijlage I, punt 11. 1. uiteengezette redenen zijn de cijfers voor OTO in tabel 6 waarschijnlijk onderschat. 17 In Denemarken is het grootste deel van de steun van horizontale aard (72 %) en vooral bestemd voor O&O en energiebesparingen. De sectorspecifieke steun (25 %) gaat vooral naar de scheepsbouw. De regionale steun (3 %) is onbetekenend. In Duitsland zijn de horizontale steunmaatregelen goed voor 15 %, hetgeen laag is in vergelijking met het gemiddelde in de Europese Unie. Ongeveer tweederde van de steun is bestemd voor het MKB en onderzoek. De sectorspecifieke steun (5 %) is eveneens gering. De belangrijkste post is de regionale steun (80 %), waarvan het overgrote deel bestemd is voor de nieuwe deelstaten krachtens artikel 92, lid 3, sub a) (hieronder valt ook de steun die via de Treuhandanstalt wordt verleend). Ten opzichte van de vorige verslagperiode is deze steun in absolute bedragen sterk toegenomen. Wat Griekenland betreft zijn de cijfers helaas te onbetrouwbaar om er verder op in te gaan. In Spanje wordt 40 % besteed aan horizontale doelstellingen, vooral het MKB en O&O. De sectorspecifieke steun maakt 43 % van de totale steun aan de industrie uit, hetgeen het hoogste percentage aan sectorspecifieke steun in de Gemeenschap is. De regionale steun is met 16 % zeer gering. In Frankrijk is 44 % van de steun aan de industrie bestemd voor horizontale doelstellingen. Een aanzienlijk gedeelte van de steun (38 %) gaat naar bijzondere sectoren, zij het in sommige gevallen voor O&O of in de vorm van parafiscale heffingen^. De toename van de uitgaven voor specifieke sectoren is de oorzaak van de stijging van de totale steunuitgaven in Frankrijk. Het regionale beleid (18 %) is minder belangrijk. In Ierland is de regionale steun (73 %) de voornaamste uitgavenpost. Deze steun is sterk gestegen ten opzichte van de vorige periode. De daarmee overeenstemmende stijging van het aandeel van in de totale communautaire steun aan de industrie strookt met de cohesiedoelstellingen van de Unie. De horizontale doelstellingen zijn goed voor 15% van de uitgaven en 11 % van de steun gaat naar bijzondere sectoren. Ierland 13 Parafiscale heffingen zijn sectorspecifieke belastingen die worden gebruikt voor de financiering van bepaalde projecten in de betrokken sector. In Italie bedraagt het aandeel van de horizontale steun 27 %. De belangrijke post is de regionale steun (50 %). Deze gaat bijna volledig naar de regio's van artikel 92, lid 3, sub a), de Mezzogiorno. De sectoriële steun heeft een aandeel van 22 %. In Luxemburg is de regionale steun het belangrijkst (70 %), gevolgd door de steun aan het MKB (17 %) en de steun voor O&O (8 %). In Nederland is de horizontale steun (74 %) veruit de grootste post, ver boven het gemiddelde van de Europese Unie. Van de horizontale steun gaat het grootste deel naar energiebesparingen en O&O. De steun aan bijzondere sectoren bedraagt 11 % van de totale steun aan de industrie. Evenals in België is de regionale steun (15 %) relatief belangrijk voor een geografisch zo compacte Lid-Staat zonder regio's van artikel 92, lid 3, sub a). In Portugal is de sectorspecifieke steun belangrijk (45 %). De steun voor horizontale doelstellingen (29 %) wordt vrijwel uitsluitend besteed aan algemene investeringen en "overige doelstellingen". Deze laatste worden voor het grootste gedeelte door de Commissie medegefinancierd en zijn te vergelijken met de regionale steun aan regio's van artikel 92, lid 3, sub a), omdat het hele grondgebied van Portugal, zoals dat van Ierland en Griekenland, door de Commissie als een regio van artikel 92, lid 3, sub a), wordt beschouwd. In het Verenigd Koninkrijk heeft de regionale steun het grootste aandeel (48 %). Hij is vooral bestemd voor Noord-lerland, een regio van artikel 92, lid 3, sub a). De steun aan Noord-lerland is het belangrijkste onderdeel van de steun aan de industrie in het Verenigd Koninkrijk. De horizontale steunmaatregelen zijn goed voor 35 %, met als voornaamste onderdeel O&O. De sectoriële steun bedraagt 17 % van de totale steun aan de industrie. 19 Tabel 6 Staatssteun aan de industrie 1992-1994 Onderverdeling naar sector en functie in% S E C T O R / F U N C T IE B DK D GR E F IRL I L NL P VK EU-12 Horizontale doelstellingen 82 72 15 60 40 44 15 27 30 74 29 35 30 Onderzoek en ontwikkeling Milieu M KR Handel E nergiebesparingen Algemene investeringen Overige doelstellingen Specifieke sectoren Scheepsbouw Overige sectoren Regionale doelstellingen Regio's van artikel 92(3)c Regio's van artikel 92(3)a Duitsland (Berlijn,Zonenrand) 7 1 15 13 14 3 30 3 2 1 15 15 0 30 8 3 9 23 0 0 25 21 5 3 3 0 4 1 5 0 2 0 3 5 3 2 80 3 68 9 1 0 12 11 0 4 31 19 13 6 21 0 21 11 3 12 1 2 6 5 43 12 31 16 13 4 18 1 3 19 0 2 0 38 1 37 18 9 9 2 0 5 6 2 0 0 2 0 8 10 1 2 3 11 22 0 11 73 0 73 2 20 50 2 48 8 4 17 1 0 0 0 0 0 0 70 70 0 26 6 6 2 27 4 3 11 1 10 15 15 0 3 0 0 0 1 12 12 45 1 44 26 0 26 16 0 7 7 0 3 0 17 0 17 48 17 32 7 1 6 7 2 2 5 17 3 14 53 5 45 4 TOTAAL 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 20 Tabel 7 Staatssteun aan de industrie 1990-1992 en 1992-1994 Verdeling naar voornaamste doelstellingen Horizontale doelstellingen Specifieke sectoren in% Regionale doelstellingen 1990-1992 1992-1994 1990-1992 1992-1994 1990-1992 1992-1994 België Denemarken Duitsland Griekenland Spanje Frankrijk Ierland Italië Luxemburg Nederland Portugal Ver. Koninkrijk EU-12 62 67 16 61 39 66 31 25 30 73 57 50 35 82 72 15 60 40 44 15 27 30 74 29 35 29 29 31 3 10 49 17 0 18 0 10 33 18 15 3 25 5 19 43 38 11 22 0 11 45 17 17 9 2 81 29 12 17 69 57 70 17 10 31 50 15 3 80 21 16 18 73 50 70 15 26 48 53 26. Wat de ontwikkeling in de tijd van de verdeling van de steun aan de industrie naar voornaamste doelstellingen betreft, kan uit tabel 7 worden afgelezen dat de steun voor de horizontale doelstellingen in de Europese Unie steeds verder afneemt : van 40 % in 1988-1990 (zie vierde overzicht van de staatssteun in de Europese Unie) tot 35 % in 1990-1992 en 30 % in 1992-1994. Het aandeel van de regionale steun daarentegen is toegenomen, terwijl de sectorspecifieke steun na een afname in de voorafgaande periode is gestegen door de aanzienlijke uitbreiding van de steun in Frankrijk en Italië. De geringe verschuiving van de horizontale doelstellingen naar de sectoriële interventies vormt uit het oogpunt van de concurrentie een reden tot bezorgdheid. Uiteraard kunnen beide vormen van steun worden aangewend voor min of meer verborgen en ongewenste doeleinden van de industriepolitiek (ondersteuning van bepaalde ondernemingen die zeer belangrijk worden geacht of bescherming van hele bedrijfstakken die van vitaal belang zouden zijn voor het land), en in dergelijke gevallen hebben zij rampzalige gevolgen voor de mededinging. Horizontale steun aan alle sectoren van de economie leent zich, met uitzondering van de voornoemde algemene investeringssteun, 21 echter minder voor concurrentievervalsende bescherming van bedrijfstakken dan steun aan specifieke sectoren. Uit tabel 8 blijkt dat zich nog een andere belangrijke ontwikkeling heeft voorgedaan door de toename van de steun aan individuele bedrijven welke buiten de regelingen voor horizontale, sectoriële of regionale doelstellingen valt. Een beperkt aantal individuele steunmaatregelen van grote omvang maken een onevenredig groot deel uit van de totale steun. Het aandeel van dergelijke "ad hoc"-steunmaatregelen in de totale steunverlening aan de Europese industrie is gestegen van 7 % in 1990 tot 36 % in 1994. Het gaat vooral om reddings- en herstructureringsmaatregelen en steun via de Treuhandanstalt. Tabel 8 Staatssteun aan de industrie in de Gemeenschap 1990-1994, in constante prijzen van 1993 in miljoen ecu 1990 1991 1992 f993 1994 Bedrag inclusief "ad hoc"-gevallen 43777 39827 41196 43890 42830 Bedraq exclusief "ad hoc"-aevallen 40614 34590 34282 31821 27344 "Ad hoc"-gevallen in procent van de totale steunverlening 7 13 17 27 36 Steun van Duitsland aan de nieuwe deelstaten 27. De eenmaking van Duitsland was van bijzonder belang voor het staatssteunbeleid van de Gemeenschap. Twee Duitse staten met een totaal verschillend economisch systeem werden samengevoegd : enerzijds een hoofdzakelijk gedecentraliseerde markteconomie, anderzijds een centrale planeconomie onder staatscontrole die geleid had infrastructuur en niet-concurrenciele ondernemingen. tot een ontoereikende gebaseerde particulier initiatief op steun aan de industrie van de nieuwe deelstaten De integratie van de centraal geplande Oost-Duitse economie in de interne markt werd vergemakkelijkt door bepaalde steunmaatregelen, die in tabel A3 In de periode 1992-1994 bedroeg de gemiddelde van bijlage II zijn vermeld. ruim jaarlijkse 13. 250 miljoen ecu, tegen 6. 600 miljoen in de voorafgaande periode (of 76 % van de totale steun aan de Duitse industrie, tegen 47 % in de voorafgaande periode). De steunverlening aan de nieuwe deelstaten werd gedeeltelijk gecompenseerd door een sterke verlaging van de steun aan de oude deelstaten, die terugviel van 8. 500 miljoen ecu in de periode 1988-1990 tot 7. 400 miljoen in de periode 1990-1992 en 4. 150 miljoen in de periode 1992- 1994. In het kader van de privatisering van de vroegere staatsbedrijven werd ook steun verleend via de Treuhandanstalt (THA), de staatsholding die werd opgericht om Oost-Duitse overheidsbedrijven te beheren, aan te passen en te privatiseren. Zoals in de besluiten van de Commissie van 1991 en 1992 over de maatregelen van de THA werd bepaald, kunnen sommige van deze maatregelen een vorm van steun inhouden. Dit was meestal het geval wanneer de THA garanties gaf voor leningen die de banken tegen marktrente verschaften aan de over het algemeen weinig kredietwaardige bedrijven. Voorts ging de THA zelf leningen tegen marktvoorwaarden aan, waaruit zij dan leningen tegen dezelfde rente aan haar bedrijven verstrekte. leningen worden kwijtgescholden en omgezet Door de methode die voor de beoordeling van de steunelementen van de garanties is gebruikt (zie bijlage I), komt het steunelement van de garanties in het overzicht voor wanneer de garanties moeten worden slechts gehonoreerd. Evenzo wordt steun voor leningen tegen marktrente slechts vermeld wanneer deze in In het geval van de THA is de Commissie van oordeel dat door subsidies. deze methode het steunelement van de garanties en leningen die de THA in de periode van het vijfde overzicht heeft verstrekt, wordt onderschat. Het risico dat de koper van ondernemingen die in het bezit van de THA zijn niet het leningen en garanties volledige bedrag van de door de THA verstrekte overneemt, is zeer reëel en neemt met de jaren toe. Indien de koper in het kader van een openbare en onvoorwaardelijke aanbesteding het hoogste bod heeft gedaan, kan niet worden gezegd dat de prijs - met inbegrip van de kwijtgescholden leningen - een steunelement bevat. Bijgevolg zullen eventuele steunelementen in de garanties en leningen die de THA vóór de privatisering in het verslag voorkomen. van dergelijke bedrijven heeft verstrekt, nooit Daarom moet in het geval van de THA een uitzondering worden gemaakt op de bovenvermelde methode. Dit is ook gewettigd door het feit dat de verkoop van bedrijven aan andere personen dan de hoogste bieder steun inhoudt, waarvan de omvang echter eerst na een grondige analyse van elk verkoopcontract kan worden bepaald. Gezien het grote aantal bedrijven dat werd verkocht, beschikt de Commissie niet over voldoende middelen om een dergelijke analyse uit te voeren. Alleen voor de ondernemingen die boven de door de Commissie in september 1992 vastgestelde kennisgevingsdrempel uitkomen werd een dergelijke analyse gemaakt. Voor deze gevallen is het steunelement in de verkoop bekend en wordt dus in dit overzicht vermeld. In de verslagperiode heeft de THA garanties verstrekt voor in totaal 28. 432 miljoen ecu en leningen toegekend voor in totaal 41. 086 miljoen ecu. Op basis van haar ervaring met de THA-gevallen is de Commissie van oordeel dat 20 % van deze bedragen als steun moet worden beschouwd en dus in dit overzicht opgenomen. Bovendien moet de 6. 668 miljoen ecu aan subsidies voor de financiering van sociale programma's in het overzicht worden vermeld. DEEL II - TOTALE STEUN VAN DE LID-STATEN Steun aan andere sectoren dan de industrie 28. Hierna volgt een overzicht van de staatssteun, volgens de beschikbare informatie, aan de andere sectoren, te weten landbouw, visserij, vervoer en steenkoolindustrie. De steun aan deze vier sectoren en de in deel I van dit overzicht besproken steun vormen samen de totale staatssteun van de twaalf Lid-Staten. Helaas hebben sommige Lid-Staten geen volledige informatie verstrekt, zodat het totale bedrag niet voldoende geldigheid heeft en de in dit deel verstrekte gegevens voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd. Steun aan de landbouw 29. In sectoren zoals de landbouw, waar een hoog ontwikkeld beleid van de Gemeenschap van toepassing is, worden de grenzen van de steunverlening in hoge mate door dit gemeenschappelijk beleid bepaald. Hoewel de artikelen 92 tot 94 van het EG-Verdrag in principe ook voor de landbouw gelden, is in artikel 42 uitdrukkelijk bepaald dat de Raad vaststelt in hoever deze artikelen van toepassing zijn op de landbouw. De Raad heeft de vrijheid van de Lid- Staten om staatssteun te verlenen op bepaalde beleidsterreinen beperkt ; (i) Ondersteuning van de markt voor de meeste landbouwproducten (verordeningen van de Raad betreffende de gemeenschappelijke marktordeningen). Steun kan alleen worden verleend uit de middelen van de Gemeenschap (d. w. z. het EOGFL) en slechts op grond van voorschriften van de Raad, die onder meer voorzien in een gemeenschappelijk stelsel van interventieaankopen en uitvoerrestituties; sinds de hervormingsbesluiten 24 van mei 1992 wordt in de verschillende sectoren ook steun verleend als compensatie voor prijsverlagingen in combinatie met verplichte braaklegging. (ii) Steun ter verbetering van de landbouwstructuur (Verordening (EEG) nr. 2328/91 van de Raad). De steun voor productieve investeringen in landbouwbedrijven wordt in grote mate door de bovengenoemde verordening van de Raad bepaald en wordt gedeeltelijk door de Gemeenschap medegefinancierd. De verslagleggingssituatie op het gebied van de landbouw is niet bevredigend. Verschillende Lid-Staten hebben de Commissie geen volledige informatie verstrekt over hun steunuitgaven in deze sector. Tot het vorige (het vierde) overzicht moest de Commissie in verband met deze situatie extrapolaties en In dit overzicht wordt dat niet ramingen opstellen om de leemten te vullen. gedaan en worden alleen de beschikbare gegevens gebruikt voor de twee perioden 1990-1992 en 1992-1994. In tabel 9 is, rekening gehouden met deze situatie wat betreft de gegevens, de totale staatssteun (met inbegrip van de nationale bijdrage aan de onder (ii) genoemde sociaal-structurele maatregelen) voor de in bijlage II van het EG- Verdrag opgesomde producten - landbouw en veeteelt en primaire verwerking - gerelateerd aan de bruto toegevoegde waarde van de landbouwproductie op het niveau van de bedrijven. Opgemerkt moet worden dat de in deze tabel in aanmerking genomen steun betrekking heeft op een breder scala van activiteiten dan die welke de grondslag van de bruto toegevoegde waarde vormen. Door vier Lid-Staten werden gegevens over de gehele verslagperiode verstrekt en door vier andere over een deel van de periode. De gegevens van de overige Lid-Staten ontbreken. 25 Tabel 9 Nationale steun voor de in bijlage II van het EG-Verdrag vermelde producten in procent van de bruto toegevoegde waarde van de landbouwproductie in 1990-1992 en 1992-1994 1990-1992 I 1992-1994 België Denemarken Frankrijk Duitsland* Griekenland Spanje Ierland Italië Luxemburg Nederland Portugal Verenigd Koninkrijk EU-12 TTë 5. 4 11. 0 20. 9 0. 04 N. A N. A N. A N. A 4. 6 13. 4 8. 2 HÂ i n% 9. 2 4. 8 N. A. 27. 2 N. A N. A N. A N. A N. A N. A N. A 6. 4 N. A De percentages van Duitsland omvatten de steun in de vorm van BTW-voordelen (BTW plus steun per ha) die werd toegestaan ter compensatie van de prijsverlagingen die het gevolg waren van de agromonetaire veranderingen. Van het aangegeven totaal maakt deze steun ongeveer 10 procentpunt uit van de bruto toegevoegde waarde. Deze tabel moet worden gelezen in samenhang met punt 29 van het overzicht en punt van de technische bijlage. 1. 10. 2 steun totale nationale individuele Opgemerkt wordt dat het begrip steuncategorieën omvat die van verschillend belang zijn uit het oogpunt van het concurrentiebeleid. Daarom kan worden gesteld dat steun voor maatregelen zoals productieve investeringen en reclame waarschijnlijk meer van invloed is op het handelsverkeer dan steun die slechts bedoeld is om ondernemers voor verrichte diensten te vergoeden, zoals het toegankelijk maken van het platteland, en steun ter compensatie van de financiële lasten van natuurrampen. Ongeveer dezelfde redenering geldt voor steun die door bepaalde parafiscale heffingen wordt gefinancierd, waarvan, hoewel deze steun uit juridisch oogpunt als staatssteun wordt beschouwd, de economische last uitsluitend op de begunstigden zelf drukt. Voorts moet worden opgemerkt dat de gegevens in tabel 9 geen juist beeld in de totale omvang van de steun aan de geven van de landbouw 26 Gemeenschap of een bepaalde Lid-Staat. De gegevens hebben slechts betrekking op een beperkt gedeelte van het totaal. Het jaarverslag van de Commissie over "De toestand van de landbouw in de Gemeenschap" bevat onder andere gegevens over de communautaire steun aan de landbouw. Geconcludeerd mag dus worden dat voorzichtigheid geboden is bij het trekken van conclusies uit de gegevens van tabel 9 over de mogelijke gevolgen voor het handelsverkeer; dit geldt trouwens voor alle gegevens over de totale omvang van de steunverlening aan de landbouw (zie bijlage I, deel III, voor bijzonderheden). Steun aan de visserij 30. In de visserijsector sluiten de steunmaatregelen van de Lid-Staten nauw aan bij de ontwikkeling en de beperkingen van het gemeenschappelijk visserijbeleid en dragen zij aldus bij tot de verwezenlijking van de gemeenschappelijke doelstellingen. Bij het interpreteren van de steunbedragen moet derhalve niet alleen worden gelet op de invloed ervan op de concurrentie, maar ook op de bijdrage ervan tot het bereiken van een gemeenschappelijk doel. In de tabellen 10 en 11 worden de nationale en communautaire steunmaatregelen ten behoeve van de visserijvloot, alsmede voor de afzet en de eerste verwerking van visserijproducten gegeven. Op te merken valt dat de situatie van de visserijsector nauwelijks kan worden beoordeeld, omdat verschillende Lid-Staten hun gegevens niet op tijd hebben ingediend. 27 Tabel 10 Steun aan de visserij in procent van de bruto toegevoegde waarde*, berekend op basis van de aanvoeren de gemiddelde prijzen 1990-1992 en 1992-1994 1990-1992 I 1992-1994 België Denemarken Duitsland Griekenland Spanje Frankrijk Ierland Italië Luxemburg Nederland Portugal Verenigd Koninkrijk EU-12 : ÏJ 2,9 10,8 0,3 3,3 4,3 11,1 8,6 0,6 1,7 2,9 ' 5^5 : ' Exclusief verwerkende industrie en productie aan wal. i n% 3,0. N. B. 14,2 0,2 5,3 N. B. 9,0 10,0 N. B. N. B. 3,7 ÏÏB. 28 Tabel 11 Steunmaatregelen van de Gemeenschap voor de visserij gemeenschappelijke marktordening en het structuurbeleid 1990-1994 in het kader van de 1990 1991 1992 1993 1994 in miljoen ecu Garantie 23,6 26,2 32,1 32,4 35,5 Oriëntatie 226,6 294,0 358,4 401,8 391,0 Steun aan de vervoerssector (spoorwegen) 31. In tabel 12 is de steun aan de spoorwegen uitgedrukt in procent van de toevoegde waarde van de sector. Steun wordt vooral gegeven ter compensatie van opgelegde sociale verplichtingen of overgeërfde lasten van de spoorwegen (Verordening nr. 1191/69 van de Raad, als gewijzigd bij Verordening nr. 1893/91 van de Raad, en Verordening nr. 1192/69 van de Raad), maar uitgedrukt in procent van de toegevoegde waarde blijft de steun hoog. Omdat de cijfers van de steun en de toegevoegde waarde niet altijd beschikbaar waren, moeten zij voorzichtig worden geïnterpreteerd. Opgemerkt moet worden dat alle Lid-Staten weliswaar stelselmatig gegevens over de steunverlening in deze sector hebben verstrekt, maar niet alle gegevens werden op tijd ontvangen. Voor de drie betrokken landen werden de cijfers van 1992 overgenomen voor 1993 en 1994. 29 Tabel 12 Staatssteun aan de vervoerssector (spoorwegen) in procent van de bruto toegevoegde waarde* 1990-1992 en 1992-1994 1990-1992 1992-1994 in% Totale steun Verordening nr. 1191/2-69 Totale steun Verordening nr. 1191/2-69 België Denemarken Frankrijk Duitsland Griekenland Ierland** Italië Luxemburg*** Nederland** Portugal Spanje Verenigd Koninkrijk EU-12 42. 8 13. 3 26. 0 33. 0 6,04 14. 4 34. 6 87. 4 16. 6 6,9 24. 1 5. 0 24. 4 30. 8 8. 5 15. 8 22. 0 0. 21 7. 0 11. 3 81. 2 11. 6 5. 0 3. 5 5. 0 12. 8 40. 7 N. B. N. B. 47. 2 6,03 12. 3 N. B 81. 1 10. 1 5,5 20. 6 6. 8 18. 2 N. B. N. B. 12. 9 0,17 6. 5 N. B. 79. 1 4. 8 4,0 1. 0 6. 8 25,9**** 9,7**** De bruto toegevoegde waarde was niet voor alle landen en alle jaren bekend. De ontbrekende gegevens werden geschat. Steun in procent van de toegevoegde waarde van de gehele vervoerssector, omdat geen aparte cijfers beschikbaar waren voorde spoorwegen. Een groot deel van de uitgaven op grond van Verordening nr. 1192/69 in deze Lid-Staat betreft pensioenen. De cijfers van 1992 werden gebruikt voor de drie Lid-Staten die niet op tijd voor de publicatie van dit verslag gegevens over 1993 en 1994 hebben verstrekt. N. B. Alle Lid-Staten hebben getracht gegevens te verstrekken, maar drie Lid-Staten hebben hun gegevens niet op tijd ingediend. 30 Steun aan de kolenindustrie 32. In tabel 13 is de steun aan de kolenindustrie verdeeld in steun die niet en steun die wel voor de lopende productie bestemd is. De laatste is uitgedrukt in ecu per werknemer en in procent van de totale steun aan de sector. De algemene tendens wijst op een toename van de steun per werknemer ten opzichte van de vorige periode. In het Verenigd Koninkrijk werd de steun voor de lopende productie in de periode 1990-1992 stopgezet; in de periode 1992- 1994 werd een zeer gering bedrag voor de lopende productie toegekend in verband met de drastische herstructurering voorafgaand aan de privatisering. In België werd de laatste mijn gesloten in de zomer van 1992 en in Portugal aan het einde van 1994. Tabel 13 Steun aan de kolenindustrie Jaarlijkse gemiddelde steun niet Jaarlijkse gemiddelde steun, bestemd voor lopende productie, bestemd voor lopende productie in miljoen ecu 1990-92* 1992-94** 1990-1992* 1992-1994 ecu per in % van ecu per in % van totale werknemer totale steun werknemer steun België Duitsland Spanje Frankrijk Portugal Verenigd Koninkrijk 790,0 4. 542,7 937,1 3. 145. 1 39. 6 473. 5 3. 334. 6 660,8 2. 053,7 1. 5 298,4 27. 949 39. 846 16. 272 9. 045 7. 579 7% 50% 37% 5% 100% •"51. 807 17 145 13. 651 10. 884 280 62% 44% 10% 76% 2% TOTAAL 9. 454,5 6. 822,5 23. 464 36% 34 700 48% Tegen de prijzen van 1993 Ingevolge Beschikking nr. 3632/93/EGKS van de Commissie wordt de financiering van sociale voordelen met ingang van 1994 niet meer in het jaarverslag van de Commissie over de steun in deze sector opgenomen. De cijfers van 1994 van de steun voor de lopende productie van Duitsland omvatten een buitengewone financiële maatregel van 5,350 miljoen DM ter vereffening van de schulden van het compensatiefonds naar de stand eind 1993. 31 Na in de vorige periode te zijn gedaald is het aandeel van de steun voor de lopende productie aanzienlijk opgelopen van 36 % van de totale steun in de periode 1990-1992 tot 4 8% in de periode 1992-1994 (een tendens die aanhoudt zelfs als de financiering van sociale voordelen in de steunbedragen van 1994 wordt opgenomen). De gemiddelde steun voor de lopende productie per werknemer in de sector is gestegen van 23. 500 ecu in 1990-1992 tot 34. 700 ecu in 1992-1994. Dit strookt niet met de doelstellingen van het herstructurerings- en rationalisatieproces van de communautaire kolenindustrie en evenmin met de totstandbrenging van de interne markt. Van de steun die niet voor de lopende productie bestemd is dient het grootste deel ter dekking van sociale en afvloeiingsmaatregelen die het gevolg zijn van de inkrimping van de kolenindustrie. Het gemiddelde aantal werknemers is afgenomen tot 154. 500 in 1994 (tegen 215. 000 in 1992 en 270. 000 in 1990); de grootste afvloeiingen vonden plaats in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Spanje. Duitsland en Spanje passen al jaren een referentieprijzensysteem toe waardoor de binnenlandse prijzen, exclusief boven de wereldmarktprijzen worden gehouden. Hoewel een dergelijke maatregel dezelfde werking heeft als een steunmaatregel, kan hij niet worden weergegeven met de gebruikelijke indicatoren die in tabel 13 zijn opgenomen. De cijfers moeten dus als een algemene graadmeter worden beschouwd en niet als een nauwkeurige indicator van de mate van bescherming die door een steunmaatregel wordt geboden. subsidies, aanzienlijk De nieuwe communautaire Kaderbeschikking nr. 3632/93/EGKS voor de steunmaatregelen ten behoeve van de kolenindustrie heeft het begrip "steun" beperkt tot : • elke directe of indirecte maatregel of bemoeienis van overheidswege die met de productie, het in de handel brengen en de handel met het buitenland verband houdt, en die, al komt hij niet ten laste van de overheidsbegroting, de ondernemingen in de kolenindustrie door verlichting van de lasten die zij normaal zouden moeten dragen, een economisch voordeel verschaft; • de bestemming van de heffingen die van overheidswege zijn opgelegd en die direct of indirect de kolenindustrie ten goede komen; • alle steunelementen in de financieringsmaatregelen van de Lid-Staten met betrekking tot de kolenmijnondernemingen, voor zover het niet gaat om verstrekking van risicodragend kapitaal aan een vennootschap volgens de in de markteconomie normaal geldende praktijken. Met het oog op een grotere transparantie moet de steun door de Lid-Staten "in de nationale, regionale of lokale overheidsbegrotingen (worden) opgenomen of in het kader van volstrekt gelijkwaardige mechanismen (worden) verleend" na een overgangsperiode die niet verder mag gaan dan december 1996. Alle 32 door de kolenondernemingen ontvangen steun moet te zamen met hun winst en verliesrekening "als een van de omzet gescheiden inkomen" worden vermeld met ingang van 1994. Tenslotte wordt steun voor de bedrijfsvoering omschreven als "het verschil tussen de productiekosten en de verkoopprijs zoals die uit de vrije wil van de contracterende partijen volgens de op de wereldmarkt geldende voorwaarden tot stand is gekomen". De nieuwe beschikking bepaalt dat "de op 31 december 1993 bestaande regelingen op grond waarvan steun werd verleend overeenkomstig Beschikking nr. 2064/86/EGKS en die verband houden met overeenkomsten tussen producenten en gebruikers waarvoor een ontheffing geldt krachtens artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en/of waarvoor toestemming moet worden verleend krachtens artikel 65 van het EGKS- Verdrag,. vóór 31 december 1996 (moeten) worden aangepast ten einde ze in overeenstemming te brengen met de bepalingen van de onderhavige beschikking". Voor sommige Lid-Staten zal dit een verhoging van de steunbedragen tot gevolg hebben omdat de kolenreferentieprijzensystemen worden afgeschaft. 33. Zowel aan de spoorwegen als aan de kolenindustrie is veel steun verleend. Ook al is er wellicht weinig concurrentie tussen de kolenbedrijven, toch mag het effect van de steun op de vervoer- en energiemarkten niet over het hoofd worden gezien. Naarmate deze markten met de voltooiing van de gemeenschappelijke markt geïntegreerd raken, wint de concurrentie aan betekenis. Vanwege de uitgesproken wil van de Gemeenschap de vervoer- en de energiemarkten open te stellen, wordt een strenge controle van de In de Commissie op de steunverlening in deze sectoren steeds belangrijker. toekomst zal het overzicht gegevens moeten bevatten over andere vervoerstakken dan de spoorwegen (en de luchtvaart, zie punt 2. 2. 5 : Overige sectoren) en andere energievormen dan kolen, wil het een basis verstrekken voor een volledige evaluatie van de weerslag van steunmaatregelen in deze sectoren. In de vervoerssector wordt de beoordeling van distorsies van de intermodale concurrentie echter bemoeilijkt door de vraag hoe de kosten van infrastructuur, milieubescherming en toezicht moeten worden toegerekend. 33 Totale steunverlening in de Gemeenschap 34. De totale staatssteun aan de in dit overzicht behandelde sectoren bedraagt - rekening houden met de onvolledigheid van de gegevens - in de periode 1992- 1994 gemiddeld 95. 000 miljoen ecu (zie tabel 14). De totale steunbedragen zijn onderschat omdat de gegevens over de uitgaven van enkele Lid-Staten in de landbouwsector ontbreken. Tabel 14 Totale staatssteun14 1990-1992 en 1992-199415, in constante prijzen van 1993 1990-1992 1992-1994 in miljoen ecu Totale staatssteun 96 600 95 000 In tabel 15 zijn de totale steunuitgaven uitgedrukt in procent van het bruto binnenlands product, per werknemer en in procent van de totale overheidsuitgaven. Opgemerkt moet worden dat de verhoudingscijfers onderschat zijn voor de Lid- Staten waarvan de uitgaven in de landbouwsector niet of slechts gedeeltelijk bekend waren. 14 Voor de visserij en de vervoerssector werden de laatst beschikbare gegevens gebruikt als de gegevens over 1993 of 1994 niet voor de publicatie van dit overzicht waren ingediend. Voor de landbouw zijn slechts de beschikbare gegevens gebruikt. Bij vergelijking tussen de twee perioden moet rekening worden gehouden met de gewijzigde aanpak voor de kolensector in de laatste periode (zie blz 33). 15 34 Tabel 15 Totale staatssteun 1990-1992 en 1992-1994 in procent van het BBP, in ecu per werknemer en in procent van de totale overheidsuitgaven in procent van het BBP in ecu per werknemer in procent van de totale overheidsuitgaven 1990-1992 1992-1994 1990-1992' 1992-1994 1990-1992 1992-1994 België Denemarken Duitsland Griekenland** Spanje** Frankrijk** Ierland** Italië** Luxemburg** Nederland** Portugal** Verenigd Koninkrijk 2,9 1,0 2,4 1,9 1. 3 1,7 1,2 2,4 2,4 0,9 1. 5 0,5 2,0 1. 0 2,6 1. 7 1. 2 1. 4 1. 5 2. 3 2,1 0. 8 1. 2 0. 4 1. 369 435 1. 273 366 407 806 411 867 958 492 1. 476 318 379 664 530 844 1. 220 1. 087 458 220 162 401 185 142 5. 2 1,7 5,1 4,0 2,9 3,3 3. 1 4,5 4,8 1. 7 3,6 1,3 3,5 1. 7 5,4 3,5 2,4 2,5 3. 6 4,1 4,0 1. 4 2,6 1. 0 EU-12 1. 8 1. 7 714 713 3,6 3,3 * ** De gemiddelden van 1990-1992 zijn uitgedrukt in de prijzen van 1993 Deze landen hebben geen of onvolledige gegevens over de steun aan de landbouw verstrekt. Budgettaire gevolgen van de steunverlening 35. In België bedraagt de staatssteun 31 % van het hoge begrotingstekort van In Duitsland, waar het begrotingstekort in 6,3 % van het BBP in 1992-1994. financiering van de 1992-1994 2 , 9% van het BBP bedroeg, beliep de staatssteun 88 % van het tekort in die periode. In Italië tenslotte, dat in 1992-1994 een begrotingstekort van 9,5 % van het BBP had, bedraagt de (om de boven financiering van de uiteengezette redenen is het totale steunbedrag van Italië onderschat, met als gevolg een onderschatting van de verhouding tussen de steun en het begrotingstekort). Vergeleken met de vorige periode is het begrotingstekort in Italië slechts marginaal verminderd, terwijl het aandeel van het tekort dat voor de financiering van de steun nodig was, hetzelfde is gebleven totale steun 24 % van het tekort 35 Tabel 16 Totale staatssteun 1990-1992 en 1992-1994, verdeeld over de belangrijkste sectoren in procent van de totale steun Landbouw en visserij Industrie Vervoer Kolen Totaal 1990-1992 1992-1994 1990-1992 1992-1994 1990-1992 1992-1994 1990-1992 1992-1994 1990-1992 1992-1994 7 19 10 7 13 10 45 31 38 37 41 41 30 50 24 41 46 29 18 0 28 14 0 21 België Oenemarken Duitsland Griekenland* Spanje* Frankrijk* Ierland* Italië' Luxemburg* Nederland* Portugal* Verenigd Koninkrijk 18 15 58 40 23 37 0 8 EU-12(%) - - - - - - 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 Deze landen hebben geen of onvolledige gegevens over de steun aan de landbouw verstrekt. 3(3 RESULTATEN 36. Met dit vijfde overzicht van de staatssteun in de Europese Unie bevestigen de Commissie en de Lid-Staten nogmaals hun engagement om de doorzichtigheid op het gebied van de overheidsondersteuning van de economie te vergroten. Het document bevat een gedetailleerde analyse van de omvang van de staatssteun, verdeeld naar de verschillende vormen van de steun en de uiteenlopende doelstellingen die de Lid-Staten nastreven. De gegevens die werden ingezameld en geanalyseerd geven de Commissie een gezonde statistische basis voor haar continue inspanningen om haar staatssteunbeleid te verbeteren. Het overzicht is de Gemeenschap ook nuttig in een breder internationaal verband, doordat het op een coherente en doorzichtige wijze de wil van de Gemeenschap weergeeft om verstorende steunverlening die onverenigbaar is met de interne markt tegen te gaan en de totale omvang van de steunverlening onder controle te houden. Dit bewijst dat de Gemeenschap zich inzet voor een vrije wereldmarkt. 37. Wat de steun aan de industrie betreft leiden de beschikbare cijfers tot de algemene conclusie dat de dalende tendens van de laatste jaren tot een einde schijnt te zijn gekomen. Het overzicht wijst op een stabiele ontwikkeling van de totale omvang van de steun. In de onderzochte periode bedroeg de steun jaarlijks bijna 43 miljard ecu. De kennelijk stabiele ontwikkeling van de totale omvang van de steun aan de industrie is in feite toe te schrijven aan het feit dat de afname van de steun in acht Lid-Staten is gecompenseerd door een toename in de vier andere Lid- Staten. Een van deze vier Lid-Staten wordt geconfronteerd met een nooit gezien aanpassingsproces voor een deel van zijn economie en een andere Lid-Staat heeft verschillende buitengewone herstructureringsoperaties uitgevoerd. In de overige twee landen waar de steun is toegenomen kan dit vooral worden toegeschreven aan specifieke doelstellingen, zoals energiebesparingen en regionale ontwikkeling. Bij het verlenen van steun aan de industrie hebben de Lid-Staten de voorkeur gegeven aan begrotingsuitgaven. Dit wordt toegejuicht, omdat financiering via de begroting meer doorzichtig is dan het alternatief via het belastingstelsel. 37 Wat de doelstellingen van de steun aan de industrie betreft, kan een verschuiving van horizontale ondersteuning naar sectorspecifieke - vooral reddings- en herstructureringsoperaties - en regionale interventies worden waargenomen. Dit laatste is een gunstige ontwikkeling, terwijl de andere uit het oogpunt van concurrentie vragen oproepen, omdat steun aan individuele ondernemingen of hele bedrijfstakken uiterst concurrentieverstorend is. De horizontale steunverlening is afgenomen van 35 tot 30 %, de regionale uitgaven zijn toegenomen van 50 tot 53 % en de sectorspecifieke steun is gestegen van 15 tot 17 %. 38. De opmerkelijkste ontwikkeling is echter de reële stijging van de steun aan individuele ondernemingen buiten de ter bevordering van horizontale, sectoriële of regionale doelstellingen om. Hieruit volgt dat een beperkt omvang verantwoordelijk is voor een meer dan evenredig aandeel in de totale steun. Het aandeel van dergelijke "ad hoc"-steunmaatregelen in de totale steun aan de Europese industrie is opgelopen van 7 % in 1990 tot 36 % in 1994. Het gaat hierbij vooral om reddings- en herstructureringsoperaties en steunverlening via de Treuhandanstalt. steunmaatregelen individuele regelingen aantal grote van 39. Wat de totale staatssteun aan de economie betreft bevestigen de cijfers, voor zover zij beschikbaar zijn, de conclusie van de vorige overzichten, namelijk dat in de Gemeenschap op grote schaal steun wordt verleend. In dit verband mag niet worden vergeten dat artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag, dat de basis voor het staatssteunbeleid van de Commissie is, een algemeen verbod op steun bevat en dat staatssteun alleen wordt goedgekeurd wanneer een van de in artikel 92 genoemde afwijkingen van toepassing is. De Commissie keurt tal van doelstellingen goed als deze het uiteraard steun voor gemeenschappelijk belang dienen. Voorbeelden van dergelijke steun waar de Commissie duidelijk positief tegenover staat, zijn de regionale steun, steun voor OTO, het MKB, scholing en milieubescherming. Het kan echter niet worden ontkend dat de opeenstapeling van overheidsinterventies de goede werking van de interne markt in gevaar kan brengen. 38 CONCLUSIES 40. De eerste vier overzichten die de Commissie over de staatssteun in de Europese Unie heeft gepubliceerd wezen op een trage maar voortgaande afname van de totale omvang van de steun aan het bedrijfsleven. Deze tendens wordt niet bevestigd door de resultaten van dit vijfde overzicht. De totale omvang van de steun bevindt zich thans op een stabiel niveau van ongeveer 43 miljard ecu per jaar of 4 % van de toegevoegde waarde in de industrie of ruim 1. 400 ecu per werknemer in deze sector. Dit is een zorgwekkend resultaat. Niet alleen is het een oorzaak van verstoring van de concurrentie, maar dit hoge niveau van staatssteun brengt ook de efficiënte werking van de interne markt in gevaar. Bovendien zullen de voortgaande integratie en de toename van de concurrentie in de komende Economische en Monetaire Unie de ondernemingen zeer oplettend maken voor steun ten voordele van hun concurrenten. Door deze situatie is de Commissie verplicht middelen te zoeken om een meer doelmatige en stringende controle op de staatssteun uit te oefenen. 41. Het door de Commissie verrichte onderzoek naar de naleving van de Verdragsvoorschriften heeft ten doel ervoor te zorgen dat de steun niet hoger gaat dan wat verantwoord is in verband met de marktonvolkomenheden en dat de bijdrage van de steun tot de verwezenlijking van de doelstellingen van de Gemeenschap in evenwicht is met de effecten ervan op concurrentie en handel. Dit onderzoek stelt de Commissie echter niet in de gelegenheid om rekening te houden met de steunmaatregelen die dezelfde Lid-Staten al hebben genomen ten voordele van andere ondernemingen en wellicht met het oog op andere doelstellingen. Dit betekent dat de Commissie op basis van de concurrentievoorschriften alleen slechts over beperkte middelen tot rechtstreeks optreden beschikt om de steun van de Lid-Staten aan hun bedrijfsleven te beperken. De Commissie heeft echter al maatregelen genomen, hetgeen blijkt uit enkele recente richtlijnen met betrekking tot de staatssteun. In 1996 heeft de Commissie een record-aantal van 23 negatieve beschikkingen vastgesteld, waarbij stelselmatig werd geëist dat de Lid-Staten steun die in strijd met de procedurevoorschriften was toegekend, zouden terugvorderen, met wettelijke rente vanaf de dag van betaling Gelet op het verlies aan :w een goede marktwerking ten gevolge van het hoge bedrag van de steun is het optreden van de Commissie op zichzelf echter niet voldoende. Een dialoog met alle Lid-Staten om precieze doelstellingen en een tijdschema voor het terugdringen van de is daarom een noodzakelijke aanvulling van de maatregelen van de Commissie. totale steunverlening te bepalen, 42. De. verschillen tussen de Lid-Staten op het gebied van de steunverlening blijven groot. Bij de cohesielanden is de stijging van de steun in Ierland - zijn aandeel in de totale steun aan de industrie is toegenomen van 0,8 tot 1,1 % - gecompenseerd door de voortgaande daling van de steun in de andere drie cohesielanden (Spanje, Portugal en Griekenland). De toenemende verschillen tussen de cohesielanden en de grootste economieën zijn in strijd met de cohesiedoelstelling en kunnen afbreuk doen aan de doelmatigheid van de Fondsen van de Gemeenschap, die worden gebruikt om bijstand aan deze Lid- Staten te verlenen om hun ontwikkelingsachterstand op de rest van de Gemeenschap kleiner te maken, zoals ook is uiteengezet in het eerste Cohesieverslag (COM(96)542). Het probleem van de onevenwichtige ontwikkeling bij de toekenning van steun tussen de verschillende regio's mag trouwens niet langer alleen als een intern cohesieprobleem worden gezien. Dit probleem wordt nog ernstiger als rekening wordt gehouden met de volgende uitbreiding van de Unie. Slechts door versterking van haar staatssteunbeleid en verbetering van het evenwicht tussen de verschillende regio's van de Gemeenschap kan de Commissie de negatieve effecten van een afwijkende ontwikkeling op de economische convergentie voorkomen. Mede met het oog op de vermindering van de bovenvermelde verschillen werkt de Commissie aan nieuwe regionale steunrichtlijnen die voorzien in een geleidelijke vermindering van de steunintensiteiten in de regio's van artikel 92, lid 3, sub c), en een betere overeenstemming tussen de steunintensiteiten en de sociaal- economische omstandigheden in de gesteunde regio's. 43. Een. dergelijk controlebeleid vereist ook een verdere vergroting van de doorzichtigheid van de steun. Het is dan ook van cruciaal belang dat het nieuwe gestandaardiseerde ingang vindt, zodat de jaarverslagsysteem Commissie een duidelijker beeld krijgt van de regionale en sectoriële gevolgen van de verschillende vormen van overheidssteun aan de industrie, vooral wanneer het gaat om steun met een horizontale doelstelling. 40 44. De steun met een horizontale doelstelling, welke afneemt, heeft onder meer betrekking op onderzoek en ontwikkeling, het midden- en kleinbedrijf, milieubescherming en energiebesparingen. Het gaat dus om de steun die voldoet aan de criteria die gepubliceerd zijn in de horizontale kaderprogramma's. Terwijl de doelstellingen van economische cohesie en vrije concurrentie in de interne markt vereisen dat de steunverlening afneemt, mag niet worden vergeten dat de Europese industrie internationaal moet kunnen concurreren. Steun om ondernemingen aan te moedigen grotere inspanningen te leveren op het gebied van onderzoek en ontwikkeling en de opleiding van hun personeel of om kleine en middelgrote ondernemingen te helpen toegang te krijgen tot de financiële middelen die zij nodig hebben voor hun ontwikkeling, kan bijdragen tot de versterking van de concurrentiepositie van de Europese in industrie. milieubescherming wettigen bepaalde overheidsinterventies zolang het principe van de vervuiler betaalt nog niet ten volle wordt toegepast. Steun van deze aard draagt duidelijk bij tot de doelstellingen van de Gemeenschap. De positieve externe effecten investeringen van 45. Het onderzoek van de steunregelingen, die zeer groot in aantal zijn, vertegenwoordigt een belangrijk aandeel van de besluiten van de Commissie en dus de werklast van haar diensten. Uit het overzicht blijkt echter dat de steun in ad hoe-gevallen sterk is toegenomen, terwijl de steun op grond van de regelingen steeds verder afneemt. Derhalve zou de Commissie zich wellicht op de belangrijkste gevallen moeten concentreren en een belangrijk deel moeten vrijmaken van de middelen die thans worden besteed aan onderzoek van steunregelingen die voldoen aan de communautaire doelstellingen en de gevestigde criteria. Deze koerswijziging kan worden verwezenlijkt door de procedures te vereenvoudigen, in het bijzonder de kennisgeving door de Lid- Staten en het onderzoek door de Commissie. Een dergelijke vereenvoudiging, die ook vanuit het standpunt van de nationale diensten wenselijk is, zou in geen geval een verzwakking betekenen van de naleving van de criteria die de Commissie heeft vastgesteld en die hebben geleid tot een vermindering van de omvang van dit soort steun door de steun te beperken tot het vereiste niveau, dat wordt vastgesteld op basis van de doelstellingen en de omvang en de plaats van vestiging van de begunstigde. Dit is de reden waarom de toekomst overeenkomstig Commissie voornemens in de nabije is 41 artikel 94 van het EG-Verdrag een voorstel voor een verordening in te dienen waardoor zij wordt gemachtigd verordeningen vast te stellen om bepaalde steuncategorieën van de kennisgevingsverplichtingen vrij te stellen. 46. Verder is het nodig de steun voor het redden en herstructureren van ondernemingen in moeilijkheden meer te beperken. Ook al kan dergelijke steun het aanpassingsproces van bepaalde sectoren die zich in een crisis bevinden bespoedigen en de sociale gevolgen van deze aanpassingen verzachten, het blijft nodig dat de steun strikt wordt beperkt tot het niveau dat vereist is voor de herstructurering en dat de rentabiliteit op lange termijn van de betrokken ondernemingen wordt verzekerd zodat de behoefte aan steun wegvalt. Voorts brengt ae neiging van Lid-Staten die met budgettaire restricties worden geconfronteerd om de beschikbare middelen voor hun regionale steunprogramma's op een klein aantal grote investeringen te concentreren, de Commissie ertoe deze gevallen aan een afzonderlijk onderzoek te onderwerpen, omdat zij waarschijnlijk de grootste concurrentieverstoringen zullen veroorzaken. De criteria die bij het onderzoek van deze gevallen zullen worden toegepast, zijn terug te vinden in het zogenaamde "multisectorale" kader dat momenteel in voorbereiding is. In verband met hetzelfde verschijnsel in de volgende bij de horizontale kaderprogramma's zal de Commissie groepsvrijstellingsverordeningen kennisgevingsplafonds opnemen voor de grootste steungevallen, zoals is voor onderzoek en ontwikkeling. reeds het geval BIJLAGE I TECHNISCHE BIJLAGE In deze bijlage wordt een overzicht gegeven van de methoden en bronnen waarvan is uitgegaan voor de totstandbrenging van dit verslag over de steunmaatregelen van de Lid-Staten, met name wat betreft : I. Reikwijdte van de studie Niet behandelde gebieden II. Categorieën, vormen en doelstellingen van de steunverlening III. Aard en herkomst van de gegevens en methoden voor het bepalen van het steunelement IV. Specifieke problemen Onderzoek en Ontwikkeling (O&O) De Luxemburgse vervoersector Toerisme en agrolevensmiddelenindustrie Opleiding en werkloosheid 43 I. Reikwijdte van de studie Niet behandelde gebieden 1. In deze technische bijlage is aangegeven van welke methoden en statistische technieken gebruik is gemaakt. Deze bijlage is een bijwerking van de voor het vorige overzicht gehanteerde technische bijlage. In het overzicht is de aandacht vooral uitgegaan naar steunmaatregelen van de staten met betrekking tot ondernemingen als bedoeld in de artikelen 92 en 93 van het EG-Verdrag en artikel 95 van het EGKS-Verdrag. Over algemene steunmaatregelen (ten aanzien waarvan, indien zij concurrentievervalsend werken, artikel 101 van het EG-Verdrag van toepassing is) zijn dan ook geen cijfergegevens opgenomen. 2. De volgende maatregelen of gebieden zijn buiten beschouwing gelaten : 2. 1. Steun die niet aan ondernemingen wordt uitgekeerd - Steun voor huishoudens - Steun voor gehandicapten - Steun voor infrastructuur (havens, luchthavens, wegen, enz. ) - Steun voor universitaire instellingen - Steun voor openbare instellingen voor beroepsopleiding - Steun voor ontwikkelingslanden 2. 2 Algemene en andere maatregelen - Verschillen tussen de verschillende belastingstelsels en algemene stelsels in de Lid-Staten (afschrijving, tekorten sociale van sociale zekerheid zekerheid, enz. ) - Quota, overheidsopdrachten, afzetbeperkingen, technische normen, - Specifieke belastingregelingen (coöperaties, eigenaar/exploitanten, zelfstandigen, enz. )16 - Algemene BTW-verlaging (bijvoorbeeld voor levensmiddelen in het Verenigd in de Franse Overzeese Koninkrijk en voor bepaalde producten Departementen)17 2. 3. Door supranationale en multinationale organisaties toegekende steun - Steun van de Gemeenschap (EFRO, EOGFL, enz. ) - Financiering door EIB en EBWO - Steun ten behoeve van het Europees Ruimte-Agentschap 16 De toepassing van een verlaagd vennootschapsbelastingstarief voor kleine bedrijven is evenwel een vorm van steun en wordt in dit verslag dan ook in aanmerking genomen (bijvoorbeeld Duitsland). 17 Met specifieke reducties, bijvoorbeeld vermindering van de BTW voor alle in Berlijn vervaardigde producten, is wel rekening gehouden. Alle in de Overzeese Departementen verkochte goederen worden, ongeacht hun herkomst, met een lagere BTW belast. Deze vorm van steun is hier buiten beschouwing gelaten. 44 2. 4. Afzonderlijke steunregelingen Steun voor defensie (zie punt 11. 2 van deze bijlage) Steunmaatregelen met betrekking tot energiebronnen, met uitzondering van steenkool (zie punten 10. 2 en 11) en steun voor energiebesparing en alternatieve (hernieuwbare) energie Steunmaatregelen met betrekking tot de vervoersector, met uitzondering van steun voor het spoorwegvervoer (zie punt 10. 2), en de luchtvaartsector (die valt onder punt 2. 2. 5 : Andere sectoren) Maatregelen met betrekking tot opleiding en werkloosheid (zie punt 14) Steun voor pers en media Steun voor gebouwen en openbare werken Steun voor openbare nutsvoorzieningen, zoals gas, water, elektriciteit, telecommunicatie (tariefstructuur en financiering) II. Categorieën, vormen en doelstellingen van de steunverlening 3. Categorieën steunmaatregelen ledere steunmaatregel brengt een uitgave of een verlies aan inkomsten voor de overheid mee en levert financieel voordeel pp aan de begunstigde. Hoe groot het "steunelement" is, m. a. w. hoeveel financieel voordeel de begunstigde effectief uit het overgedragen nominaal bedrag haalt, hangt in ruime mate af van de vorm waarin de steun wordt toegekend. Steunmaatregelen moeten daarom worden ingedeeld naar de wijze waarop de steun wordt verleend. Hiervoor wordt met vier categorieën steunmaatregelen gewerkt, ledere categorie wordt aangeduid met een letter (A, B, C of D), gevolgd door het cijfer 1 of 2, naargelang de steun uit begrotingsmiddelen, namelijk uit de begroting van de overheid, respectievelijk via in het kader van het belastingstelsel) wordt belastingfaciiiteiten (namelijk gefinancierd, en door de letter A indien het steunelement bekend is. In C1A bijvoorbeeld verwijst A naar het steunelement van een zachte lening (C1). 4. Groep A (A1 + A2) 4. 1. Deze eerste categorie (A) betreft maatregelen waarvan de steun aan de begunstigde wordt overgedragen. M. a. w. , het steunelement is gelijk aan de nominale waarde van de steun. De steunmaatregelen in deze eerste categorie zijn verder onderverdeeld in twee groepen, naargelang de steun wordt gefinancierd uit begrotingsmiddelen (A1) of via het belasting- of het socialezekerheidsstelsel (A2). 4. 2 Overzicht van de steunmaatregelen van de categorieën A1 en A2 - Subsidies - Rentesubsidies die rechtstreeks aan de begunstigde ten goede komen - Algemene steunregelingen voor onderzoek en ontwikkeling (zie punt 11 ) - Belastingkredieten en andere belastingmaatregelen waarbij het voordeel niet afhankelijk is van de verschuldigde belasting (in gevallen waarin het 45 belastingkrediet hoger is dan de verschuldigde belastingsom, wordt het verschil uitgekeerd) - Belastingaftrek, vrijstellingen en tariefverlagingen waarbij het voordeel afhankelijk is van het feit of er belasting verschuldigd is - Verlaging premies sociale zekerheid 5. Groep B1 5. 1 Uitgemaakt moet worden of overdracht van financiële middelen door de overheid in de vorm van deelneming in het bedrijfskapitaal een vorm van steun voor de begunstigde is, dan wel een commerciële handeling van de overheid die in deze op investeerder onder normale dezelfde wijze optreedt als een particuliere marktomstandigheden. Daarom van kapitaalparticipatie niet in de eerste categorie opgenomen, maar ondergebracht in een afzonderlijke categorie: B1. Voor een raming van het steunelement in dergelijke kapitaaldeelnemingen wordt verwezen naar B1A. uiteenlopende vormen zijn de 5. 2 Overzicht van de steunmaatregelen van categorie B1 - Deelneming in het bedrijfskapitaal, ongeacht in welke vorm (inclusief omzetting van schuld) 6. Groep C(C1+C2) 6. 1. De steunmaatregelen van de derde categorie (categorie C) bestaan uit overdrachten van financiële middelen waarin het steunelement overeenkomt met de bedragen aan rente die de begunstigde bespaart gedurende de periode waarin hij over het overgedragen kapitaal beschikt. De overdracht van financiële middelen kan de vorm aannemen van een zachte lening (C1) of uitstel van belastingen (C2). Het steunelement (C1A/C2A) in deze categorie ligt veel lager dan de nominale waarde van de steun. 6. 2. Overzicht van de steunmaatregelen van de categorieën C1 en C2 - Zachte leningen (verstrekte nieuwe leningen) uit zowel openbare als particuliere middelen. (Rentesubsidies zijn opgenomen onder A1) - Participatieleningen uit openbare of particuliere middelen - Voorschotten, die teruggevorderd kunnen worden indien de onderneming succes oplevert - Uitstel van betaling van belastingen (reserves, normale of versnelde fiscale afschrijving, enz. ). 7. Groep D1 7. 1. In de laatste categorie (D1) zijn de steunmaatregelen opgenomen die worden verleend in de vorm van in nominale bedragen uitgedrukte garanties. Het steunelement (D1A) is gewoonlijk aanzienlijk lager dan de nominale bedragen. Dit komt overeen met het voordeel dat de ontvanger geniet doordat aan de garantie voor hem geen of lagere dan de normale kosten verbonden zijn (bijvoorbeeld 46 doordat de garantiegever geen risicopremie Indien de garantiegever echter in het kader van de garantieregeling verliezen lijdt, valt het totale verlies, afgezien van de betaalde premies, onder D1A, daar dit verlies kan worden beschouwd als een definitieve kapitaaloverdracht aan de ontvanger. De nominale bedragen van deze garanties zijn onder D1 opgenomen om een indicatie te geven van de omvang van de bedragen die eventueel voor rekening van de garantiegever komen. in rekening brengt). 7. 2 Overzicht van de steunmaatregelen van categorie D1 - Gegarandeerde bedragen (D1 ) - Verliezen in verband met garantieregelingen, minus de betaalde premies (D1A) 8. Hoe het steunelement voor de verschillende soorten steunmaatregelen wordt berekend, is nader aangegeven in punt 10. 6. 9. Doelstellingen van de steun 9. 1. Uitgaande van de sector waarop de verschillende steunregelingen betrekking hebben, of hun functie, kunnen deze in 19 soorten worden ondergebracht : 1. 1. 1. 2. 2. 2. 1. 2. 1. 1. 2. 1. 2. 2. 1. 3. 2. 1. 4. 2. 1. 5. 2. 1. 6. 2. 1. 7. 2. 1. 8. 2. 1. 9 2. 2. 2. 2. 2. 1. 2. 2. 2. 2. 2. 3. 2. 2. 4. 1. 2. 2. 4. 2. 2. 2. 5. 3. 3. 1. 3. 2. Landbouw Visserij Industrie/Diensten (Horizontale doelstellingen) Onderzoek en ontwikkeling Milieu Midden- en kleinbedrijf Handel/Uitvoer Energiebesparing Algemene investeringen ) Bestrijding werkloosheid Bevordering van opleiding ) Andere doelstellingen zie punt 14 van deze bijlage Industrie/Diensten (Specifieke sectoren) Ijzerenstaai Scheepsbouw Vervoer (spoorwegen) Steenkool (lopende productie) Steenkool (andere steunmaatregelen) Andere sectoren Regionale steun Regio's bedoeld in artikel 92, lid 3, onder a) Overige regio's Punt 3 : "Regionale steun" omvat voor Duitsland drie onderverdelingen : steun voor de in artikel 92, lid 3, onder a), bedoelde regio's, die de nieuwe deelstaten bestrijkt, de 47 regio's bedoeld in artikel 92, lid 3, onder c), en de voormalige Zonenrandgebiete en West-Berlijn. In de steenkoolsector wordt een onderscheid gemaakt tussen wel en niet op de lopende productie betrekking hebbende steun (dit verband wordt door de Commissie gelegd in haar jaarlijkse mededeling aan de Raad inzake de financiële steun in deze sector). 9. 2. Lijst van regio's in de zin van artikel 92, lid 3, onder a)18 Lid-Staat Griekenland Ierland Portugal Duitsland Spanje Frankrijk Italië Regio's gehele Lid-Staat ) Berlijn (oostelijke stadsdistricten) Brandenburg Mecklenburg-Vorpommem Sachsen Sachsen-Anhalt Thüringen Galicia Asturias Cantabria Castilla-Leon Castilla-La Mancha Extremadura Comunidad Valenciana Andalucia Murcia Ceuta y Melilla Canarias Overzeese departementen Campania Zuiden Sicilia Sardegna Verenigd Koninkrijk Noord-lerland 18 PB C 212 van 12. 8. 1988, blzn. 2 tot en met 10, en latere wijzigingen. 48 III. Aard en herkomst van de gegevens en methoden voor het bepalen van het steunelement 10. Over het algemeen is uitgegaan van de effectieve uitgaven (of, indien het om steun inkomstenderving)19. in de vorm van belastingfaciliteiten ging, de effectieve Wanneer dit niet kon, is in overleg met de betrokken Lid-Staten gebruik gemaakt van gegevens over de desbetreffende op de begroting uitgetrokken middelen en in programma's aangegeven bedragen. Indien dergelijke gegevens niet beschikbaar waren, werden de vorige cijfers geëxtrapoleerd, behalve wanneer dit werd ontkend. Het bedrag van bepaalde belastingvoordelen valt onmogelijk te berekenen. Wanneer door de Lid-Staat geen andere informatie was verstrekt om het steunelement te berekenen, werd een derde van het bruto-steunbedrag gebruikt om het steunelement bij benadering te bepalen. Dit werd slechts in enkele gevallen toegepast en heeft geen belangrijke gevolgen voor de resultaten. 10. 1 Alle verzamelde gegevens waren uitgedrukt in nationale valuta en zijn in ecu omgerekend aan de hand van het jaargemiddelde van de wisselkoers als vastgesteld door het Bureau voor de statistiek van de Europese Gemeenschappen. Wat de bij het onderzoek gebruikte indicatoren betreft, werden ook de volgende cijfers verstrekt door EUROSTAT : - bruto binnenlands product (BBP) tegen marktprijzen: (National Accounts ESA-Aggregates 1970-1994) - wisselkoersen - bruto toegevoegde waarde tegen marktprijzen:(Datashop, database VISA) De uitvoer binnen de EG van industriële producten die door Eurostat bekend werd gemaakt, omvat de producten die vallen onder de rubrieken 6 en 8 van de TCIH- normen, derde herziene uitgave. De statistieken betreffende civiele werkgelegenheid (National Accounts ESA - Detailed tables by branch 1970-1994, item B52) worden gebruikt voor het berekenen van de verschillende indicatoren per werknemer. 10. 2 De herkomst van de cijfergegevens die de diensten van de Commissie ieder voor hun sector hebben verstrekt, wordt nader toegelicht in het onderstaande. Niet alle cijfers zijn door de Lid-Staten geverifieerd en ook de diensten van de Commissie hebben ze niet aan de nationale begrotingen getoetst. landbouw en visserij zijn de gegevens door de Lid-Staten verstrekt Voor resolutie van de is overeenkomstig de procedure die vertegenwoordigers van de regeringen der Lid-Staten, in het kader van de 306de zitting van de Raad op 20 oktober 1974 bijeen. ingesteld bij de Wat echter landbouw betreft, werden door Ierland, Italië en Luxemburg slechts volledige gegevens verstrekt voor de periodes tot respectievelijk 1988, 1987 en 1986. 19 Er zij op gewezen dat de jaarlijkse uitgaven (verplichtingen) niet noodzakelijkerwijs identiek gelijk zijn aan de jaarlijkse begrotingskredieten voor een steunregeling. 49 Bovendien waren voor Frankrijk en Griekenland slechts tot 1992 cijfers beschikbaar, en tot 1993 voor Nederland en Portugal. De beschikbare Spaanse gegevens tenslotte houden slechts verband met de steun die door de centrale overheden tot 1991 werd verleend. Redelijkerwijs kan worden verwacht dat, gezien de ontbrekende gegevens over door de Spaanse regionale overheden verleende steun, de in Spanje in deze sector in totaal verleende steun ernstig zou kunnen worden onderschat. De volgende gebieden zijn buiten beschouwing gelaten en de desbetreffende begrotingsuitgaven van de Lid-Staten derhalve niet meegerekend : steun voor onderzoek, steun voor grondverbetering (ontwatering), maatregelen met betrekking tot de sociale zekerheid en van toepassing op de gehele sector, faciliteiten op het gebied van de inkomstenbelasting, selectieve financiële steun volgens regio. De betrokken cijfers hebben betrekking op : subsidies, belastingfaciliteiten, uit parafiscale heffingen gefinancierde steun, rentesubsidies en een aantal door de Lid- Staten in natura verleende voordelen (bijvoorbeeld opleidingscursussen). In de visserijsector waren de gegevens voor 1993 en 1994 beschikbaar voor België, Duitsland, Griekenland, Spanje, Ierland, Italië en het Verenigd Koninkrijk. Leningen en garanties zijn buiten beschouwing gelaten wanneer het steunelement niet kwantificeerbaar is. Voor steenkool is uitgegaan van de cijfers die door de Lid-Staten zijn medegedeeld op grond van de Beschikkingen 528/76/EGKS, 2064/86/EGKS en 3632/93/EGKS van de Commissie, waarvan een overzicht is opgenomen in de jaarlijkse mededeling van de Commissie aan de Raad inzake steun in deze sector20. Inbreng van nieuw kapitaal, die als een steunmaatregel kan worden beschouwd, is niet in aanmerking genomen. Door openbare bedrijven gesloten contracten voor de aankoop van steenkool (bijvoorbeeld voor elektriciteitsproductie) die een steunelement zouden kunnen bevatten wanneer de geboden prijs hoger ligt dan de wereldmarktprijs, zijn niet meegerekend. Voor de vervoersector (spoorwegen) is gewerkt met de gegevens die door de Lid- Staten worden verstrekt overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 1107/70 van de Raad. Daarnaast wordt ook steun -waarvoor de gegevens apart worden behandeld - voor spoorwegondernemingen in het kader van Verordening (EEG) nr. 1191/69 van de Raad, zoals gewijzigd door Verordening (EEG) nr. 1893/91, en Verordening (EEG) nr. 1192/69 van de Raad verleend voor respectievelijk het nakomen van de met openbare dienst verbonden verplichtingen en de normalisatie van de rekeningstelsels van de spoorwegondernemingen in verband met de speciale op die ondernemingen drukkende lasten. 20 Hier wordt met twee reeksen cijfers gewerkt, namelijk cijfers inzake de steunmaatregelen met betrekking tot de lopende productie en niet voor de lopende productie bestemde steun (bijvoorbeeld bijzondere maatregelen op het gebied van de sociale zekerheid voor mijnwerkers en cijfers betreffende steun in verband met lasten uit het verleden). Sinds 1994 zijn de cijfers over de financiering van sociale uitkeringen door de Commissie niet meer opgenomen in haar jaarlijkse mededeling over steun in deze sector. 50 De gegevens over de steunmaatregelen voor andere vormen van vervoer zijn, bij gebrek aan informatie, onvolledig en fragmentarisch, en zijn dan ook niet opgenomen. Met name over de steunmaatregelen ten behoeve van het plaatselijk vervoer ontbreken cijfergegevens. Staatssteun voor de luchtvaartsector valt onder punt 2. 2. 5 : "Andere sectoren". 10. 3. Industrie De cijfers over de steunmaatregelen voor de industrie en de dienstensector zijn over het algemeen overgenomen uit de kennisgevingen van de Lid-Staten in het kader van artikel 93, alsook uit informatie in het kader van de procedure van kennisgeving en geharmoniseerde jaarverslagen die is uiteengezet in de brief van de Commissie van 22. 2. 1994 aan de Lid-Staten. Verder worden de gegevens getoetst aan de publicaties van de Lid-Staten toekenning van steun, nationale rekeningen, ontwerp-begrotingen en andere beschikbare informatiebronnen. inzake de 10. 4 Ijzer en staal De in dit overzicht opgenomen cijfers zijn ontleend aan de verslagen over de controle op de steunverlening voor ijzer en staal van de Commissie aan de Raad. Zij vormen de bedragen van de aan de ondernemingen toegekende steun. 10. 5 Belastingfaciliteiten is uitgegaan van de door de OESO Wat de belastingfaciliteiten betreft, inhoudt dat onder belastingfaciliteiten aangehouden opvatting ter zake, die doorgaans moeten worden verstaan afwijkingen van de algemeen aanvaarde belastingsstructuur of de referentiebelastingsstructuur, op grond waarvan aan bepaalde categorieën bedrijvigheid of groepen belastingplichtigen een gunstige behandeling ten deel valt. Onder het begrip belastingfaciliteiten valt bijvoorbeeld de belastingverlaging in bepaalde ontwikkelingskernen (dus slechts in een deel van het belastinggebied), terwijl de tariefstructuur wordt beschouwd als een integrerend deel van het referentiebelastingsstelsel. situeren gevallen sommige het In referentiebelastingsstelsel zich evenwel op de scheidingslijn tussen wat als steunmaatregelen in de zin van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag wordt aangemerkt, en algemene maatregelen. Nader onderzoek is nodig om in dit "grijs gebied" klaarheid te scheppen. afwijkingen dergelijke van 10. 6 Methoden voor het bepalen van het steunelement 10. 6. 1. Analyse van de verschillende steunmaatregelen is alleen mogelijk indien zij onderling volstrekt vergelijkbaar zijn. Daarom moeten ze eerst onder een gemeenschappelijke noemer worden gebracht : het subsidie-element dat zij inhouden. In dit verband is gebruik gemaakt van de methoden die de Commissie momenteel hanteert bij de controle op de steunmaatregelen van de Lid-Staten. Deze methoden behoren allemaal tot het officieel beleid van de Commissie, en werden met de Lid-Staten op technisch niveau besproken. 51 10. 6. 2. Om het steunelement te bepalen kan normaliter het beste worden uitgegaan van de methode die doorgaans wordt gehanteerd om het netto-subsidie equivalent van de steunmaatregelen van de Lid-Staten te berekenen (zie de regionale bijlage bij de mededeling van de Commissie steunmaatregelen, PB C 31 van 3. 2. 1979, voor de recentste bijwerking; zie ook PB C 111 van 4. 11. 1971 : resolutie van de Raad van 20. 10. 1971 ). inzake Het is duidelijk dat het ontvangen van steun veranderingen kan teweegbrengen in de fiscale situatie van bepaalde begunstigden. Gelet op de verlagingen en de aftrek waarop aanspraak kan worden gemaakt ten aanzien van de belasting op winsten, en de verliezen die bepaalde ondernemingen lijden, ligt het effectieve belastingtarief voor ondernemingen over het algemeen echter veel lager dan het theoretische maximum. Aangenomen wordt dan ook dat realistischer uitkomsten worden verkregen indien met in plaats van met tegen het bedragen vóór belasting wordt gewerkt theoretische maximumtarief belaste bedragen. Daarom wordt hier het subsidie-equivalent en niet het netto-subsidie-equivalent gehanteerd. Op de verschillende vormen van steunverlening toegepaste methode 10. 6. 3 Groep A - subsidies, verlaging sociale lasten, enz. Het is niet nodig het steunelement te berekenen, aangezien in deze groep alle steunmaatregelen zijn opgenomen die als subsidies of subsidie equivalenten kunnen worden aangemerkt. 10. 6. 4. Groep B - bedrijfsparticipaties (inclusief schuldomzetting). Overeenkomstig het ter zake geldende beleid van de Commissie wordt een dergelijke steunmaatregel alleen als zodanig beschouwd als een particuliere investeerder zich onder normale marktomstandigheden niet aan een dergelijke investering zou wagen. ,. Zie Mededeling van de Commissie - Toepassing van de artikelen 92 en 93 van het EEG-Verdrag en van artikel 5 van Richtlijn 80/723/EEG van de Commissie op openbare bedrijven in de industriesector, PB C 307 van 13. 11. 1993, biz. 321. In het kader van deze methode wordt het financieel voordeel voor de begunstigde berekend. Wat de deelneming van overheidsinstanties in het kapitaal van ondernemingen betreft, zijn de totale resultaten van iedere onderneming onderzocht en zijn als steunelement aangemerkt de bedragen die nodig waren om geleden verliezen te dekken. 10. 6. 5. Groep C - zachte leningen en uitstel van belastingbetaling. In overeenstemming met de gemeenschappelijke waarderingsmethode worden de voordelen die gedurende een bepaalde periode aan een 21 Zie ook : "Toepassing van de artikelen 92 en 93 op de deelneming van overheidsinstanties in het kapitaal van ondernemingen" Buil. EG 9-1984 en "The Measurement of the Aid Element of State Acquisitions of Company Capital" - doc. IV/45/87 - Evolution of Concentration and Competition Series : Collection : Working Papers 87. 52 hun omgerekend onderneming zijn toegekend in de vorm van zachte leningen of uitstel van huidige waarde. Het belastingbetaling, naar disconteringspercentage is het dat daarvoor wordt "referentiepercentage" waarin het onder normale marktomstandigheden geldende rentetarief voor leningen door ondernemingen tot uitdrukking komt. Welk rentetarief in iedere Lid-Staat als referentiepercentage moet worden gebruikt, is formeel vastgesteld door de Commissie (zie punt 14 van de gemeenschappelijke waarderingsmethode). Het steunelement van een zachte tussen het lening komt derhalve elk jaar overeen met het verschil referentiepercentage en het door de staat voor de betrokken lening toegepaste rentetarief, vermenigvuldigd met de waarde van de lening. gehanteerd, Voor participatieleningen zijn de nettokosten gelijk aan het verschil tussen het effectief door de Staat ontvangen voor deze terugvorderbare participatieleningen en het referentiepercentage. Voor voorschotten zijn, vanwege het overmatig grote aantal individuele gevallen, de effectieve nettokosten voor rekening van de Staat als uitgangspunt genomen voor een raming van het steunelement. rentetarief 10. 6. 6 Groep D - door garantieleningen gedekte bedragen. Het steunelement van leningen die zijn toegekend in het kader van regelingen waarbij de wisselkoers wordt gegarandeerd, wordt berekend als betrof het zachte leningen in de valuta waarvoor een garantie tegen koersschommelingen geldt. Het steunelement komt overeen met het verschil tussen het referentiepercentage voor de valuta waarvoor de garantie is verleend, en het voor de lening geldende rentetarief, verminderd met eventuele kosten in verband met de garantie. In het kader van deze methode wordt dus het financiële voordeel berekend dat voor de begunstigde aan de regeling verbonden is22. Voor gewone krediet-exportgarantieregelingen is het doorgaans, vanwege het grote aantal gevallen, niet praktisch om stuk voor stuk alle garanties onder de loep te nemen, en uit te maken hoeveel de begunstigde normaliter had moeten betalen voor een dergelijke garantie. Daarom zijn de totale nettokosten die dergelijke regelingen meebrengen voor de overheid (namelijk het verschil tussen de kosten van de door de staat gehonoreerde garanties en de eventuele inkomsten uit zekerheden), als uitgangspunt genomen, behalve in omvangrijke individuele gevallen of voor bepaalde sectoren waarvoor de waarde van de garantie kan worden berekend op basis van de waarde voor de begunstigde23. 10. 7. Voor zover door openbare kredietinstellingen verstrekte leningen en garanties als steunmaatregelen kunnen worden aangemerkt, zijn ook daarover cijfergegevens in dit verslag verwerkt. ' Het identificeren en kwantificeren van dergelijke steun levert evenwel meer problemen op dan het geval is voor andere vormen van steun, omdat 22 Als deze gegevens niet beschikbaar zijn, wordt het steunelement bij benadering berekend uitgaande van de totale verliezen door de overheid. 23 Dit beleid heeft de Commissie steeds toegepast ten aanzien van de garanties in de ijzer- en staalsector en de scheepsbouw, en ook in individuele gevallen van steunverlening voor reddingsoperaties. 53 de bedoelde steunmaatregelen door hun aard zelf minder doorzichtig zijn. Wil men in de toekomst onverantwoorde discriminatie bij de behandeling van uit die bron afkomstige steun vermijden, dan moet aanvullend werk worden verricht op het stuk van identificatie en kwantificering. 54 IV. Specifieke problemen 11. Onderzoek en ontwikkeling (O&O) 11. 1. O&O-programma's De in dit verslag opgenomen cijfers betreffen de externe overheidsuitgaven voor O&O-programma's van genationaliseerde of particuliere ondernemingen, welke cijfers zijn opgenomen onder A1A24. Omdat van globale gegevens moest worden uitgegaan, is het niet altijd mogelijk geweest bepaalde elementen van overheidsopdrachten van de externe uitgaven uit te sluiten (b. v. O&O-contracten). Alleen directe financiering van O&O-activiteiten is in aanmerking genomen, en aangenomen wordt dan ook dat de feitelijke cijfers betreffende steun voor O&O hoger liggen (O&O-contracten en onderzoek voor rekening van de overheid (zie 11. 2 en 11. 3) zijn buiten beschouwing gelaten omdat het steunelement van dergelijke regelingen niet kwantificeerbaar is). 11. 2 O&O-contracten In het verslag zijn geen gegevens over onderzoek- en ontwikkelingscontracten verwerkt omdat het steunelement in deze fase vaak niet te kwantificeren is. Bovendien zijn de gebruikte informatiebronnen van zodanige aard dat specifiek voor militaire doeleinden gesloten O&O-contracten niet van andere kunnen worden onderscheiden, en dat ook de invloed van dergelijke contracten op de markt niet kan worden geëvalueerd25. 11. 3 Onderzoek voor rekening van de overheid Er zijn geen cijfers opgenomen betreffende het steunelement van de uitgaven van de overheid voor onderzoekwerk van overheidsinstellingen of openbare onderzoekinstellingen of van instellingen voor hoger onderwijs. Het feit dat de bedoelde informatie ontbreekt, kan belangrijk zijn, vooral wanneer het gaat om informatie betreffende sectoren waarvoor door overheidsinstellingen of semi- overheidsinstellingen grootschalig O&O-werk wordt verricht waaraan commerciële consequenties kunnen vastzitten26. 11. 4 Kernenergie De Lid-Staten steunen de sector kernenergie via hun overheidsbedrijven of via financiering van O&O-werkzaamheden (voornamelijk via O&O-contracten en 24 Versnelde fiscale afschrijving van O&O-apparatuur is niet als een vorm van steun aangemerkt. 25 Zie "Staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling : een communautair kader", PB C 83 van 11. 4. 1986, punt 9. 2. 26 Zie "Staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling : een communautair kader", op. cit. ; punt 9. 1. 55 openbaar onderzoek). Slechts een deel van deze directe bijstand kon in de O&O- gegevens worden verwerkt (2. 1. 1. ). De cijfers betreffende kernenergie moeten in werkelijkheid hoger liggen, aangezien bij de verwerking van de cijfers over O&O, de O&O-contracten en het onderzoek voor rekening van de overheid buiten beschouwing zijn gelaten omdat het steunelement moeilijk te kwantificeren is. 12. De Luxemburgse vervoersector De cijfers over steun voor de vervoersector liggen hoger in Luxemburg dan in de andere Lid-Staten. Dit is vooral toe te schrijven aan de zeer hoge pensioenen van voormalige spoorwegarbeiders. Nadere gegevens zijn niet beschikbaar. 13. Toerisme en agrolevensmiddelenindustrie Gezien het gebrek aan informatie over deze twee sectoren, zijn de in dit verslag verwerkte gegevens waarschijnlijk onvolledig. 14. Opleiding en werkloosheid deel Het is niet steeds duidelijk of bepaalde belastingmaatregelen of maatregelen op het gebied van de sociale zekerheid een vorm van steunverlening zijn, dan wel integrerend deel uitmaken van het belasting- of socialezekerheidsstelsel. Bovendien bestaan er in verscheidene Lid-Staten algemene stimuleringsregelingen om de opleiding of de opneming in het arbeidsproces van bepaalde sociaal achtergebleven categorieën werknemers te bevorderen of te vergemakkelijken. Indien dergelijke regelingen niet uitsluitend voor bepaalde maar voor alle bedrijfstakken gelden en werkelijk van werkgelegenheidsstimulerende maatregelen, moeten zij niet als steunmaatregelen worden beschouwd. Hoewel de Commissie een aantal opleidingsregelingen en werkgelegenheidsstimulerende maatregelen als steunmaatregelen heeft behandeld, zijn niet al deze maatregelen van de Lid-Staten tot in bijzonderheden onderzocht. Omdat het zo moeilijk is werkgelegenheidsstimulerende maatregelen, in het bijzonder die voor opleiding, van algemene maatregelen te onderscheiden, en om tussen de Lid-Staten vergelijkbare cijfergegevens op te nemen, zijn in dit verslag geen opleidingsmaatregelen en werkgelegenheidsstimulerende maatregelen onderzocht. algemeen uitmaken systeem een van 56 BIJLAGE II STATISTISCHE BIJLAGE Voor nadere bijzonderheden omtrent de voor de volgende tabellen gehanteerde methode : zie technische bijlage. Tabel A1 Tabel A2 Steunmaatregelen voor de industrie. Per jaar over de periode 1990- 1994 aan steun (steunelement) bestede bedragen, in lopende prijzen en nationale munt. Steunmaatregelen voor de industrie. Per jaar over de periode 1990- 1994 aan steun (steunelement) bestede bedragen, in lopende prijzen en ecu. Tabel A3 Staatssteun voor de nieuwe Duitse deelstaten. Jaargemiddelden over de periode 1992-1994 in ecu. Tabellen A4/1-12 Figuur A1 Totale staatssteun - jaargemiddelden over de periode 1992-1994 per Lid-Staat Staatssteun voor de industrie en steun van het Sociaal en het Regionaal Fonds van de Gemeenschap. Jaargemiddelden over de periode 1992-1994 per werknemer in ecu. 57 Tabel A1 Steunmaatregelen voor de industrie in lopende prijzen 1990-1994 in miljoen nationale munt 1990 1991 1992 1993 1994 62. 591,68 122. 959,62 74. 360,25 42. 225,40 40. 180,71 2. 444,82 2. 362,69 2. 604,90 4. 607,55 4. 478,04 20. 289,56 24. 695,70 29. 845,34 36. 716,45 34. 165,75 België Denemarken Duitsland Griekenland 221. 903,74 213. 410,97 294. 685,02 289. 697,34 233. 136,64 Spanje Frankrijk Ierland Italie Luxemburg Nederland Portugal 285. 919,74 155. 573,36 251. 519,09 179. 675,64 235. 323,46 35. 297,37 31. 262,53 33. 353,72 40. 468,79 45. 659,52 282,81 200,38 224,31 451,77 430,11 23. 180,57 18. 346,51 19. 870,64 21. 919,77 21. 752,24 2. 029,05 2. 341,60 2. 533,70 1. 614,10 1. 631,50 2. 724,30 1. 814,39. 1. 708,10 1. 622,42 1. 971,02 133. 997,53 77. 353,97 77. 644,63 76. 236,48 171. 132,51 Verenigd Koninkrijk 2. 000,37, 1. 864,24 1. 459,07 905,34 961,56 EUR 12 40. 458,98 38. 054,65 40. 839,78 43. 890,55 43. 549,91 In miljard lire 58 Tabel A2 Steunmaatregelen voor de industrie in lopende prijzen 1990-1994 1990 1991 1992 1993 1994 in miljoen ecu België 1. 475,34 2. 912,13 1. 787,73 1. 117,47 1. 013,18 Denemarken 311,19 298,75 333,55 606,77 593,67 Duitsland 9. 887,17 12. 042,22 14. 772,14 18. 961,39 17. 748,44 Griekenland 1. 101,74 947,58 1. 193,15 1. 078,67 809,68 Spanje Frankrijk Ierland Italie Luxemburg Nederland Portugal 2. 211,02 1. 210,98 1. 898,07 1. 204,87 1. 481,23 5. 105,08 4. 483,15 4. 870,00 6. 100,50 6. 934,92 368,35 260,97 294,86 564,75 541,71 15. 230,94 11. 965,84 12. 455,82 11. 904,96 11. 364,60 47,83 55,46 60,91 39,88 41,14 1. 178,26 785,12 750,84 745,87 912,93 739,88 433,08 444,45 404,72 869,29 Verenigd Koninkrijk 2. 802,20 2. 659,36 1. 978,25 1. 160,70 1. 239,13 EUR 12 40. 458,98 38. 054,65 40. 839,78 43. 890,55 43. 549,91 59 Tabel A3 Duitse steunmaatregelen voor de nieuwe deelstaten -jaargemiddelden 1992-1994 Subsidies Belastingvermindering Kapitaaldeelneming Zachte jening Belastinguitstel Garanties in miljoen ecu in procenten in procenten van de totale steun 5. 583 2. 497 6. 4 3. 269 0. 00 1. 898 42,1 18,7 0,1 24,7 0,00 14,3 32,1 14,3 0,04 18,8 0,00 10,9 TOTAAL 13. 254 100,00 76,1 In de periode 1992 tot 1994 werd in totaal gemiddeld 13,254 miljard ecu per jaar bijstand verstrekt aan de nieuwe deelstaten. Dit is 76 % van alle Duitse steun aan de industriesector. De stijging van de totale omvang van de Duitse steunmaatregelen als gevolg van de aan de nieuwe deelstaten verstrekte hulp werd gedeeltelijk gecompenseerd doordat minder bijstand naar Berlijn en het Zonenrand-gebied ging. Het merendeel van de steunmaatregelen ten gunste van de nieuwe deelstaten bestond uit subsidies (42,1%), gevolgd door zachte leningen (24,7%), garanties (14,3%) en belastingvermindering (18,9 %). 60 Figuur A1 Steun voor de industrie en door communautaire Fondsen Gemiddelden 1992-1994 per werknemer Steun per werknemer 4000 3000 2000 ECU Steunindustrie per werknemer H Communautaire steun Regionaal/Sociaal fonds per werknemer §JÜJ EUR 12 Uit figuur A1 blijkt hoe belangrijk de steun van het Sociaal en het Regionaal Fonds van de Gemeenschap is in vergelijking met het totaal van de aan de industriesector verleende nationale steun. Hierbij is het duidelijk dat deze Fondsen een aanzienlijk deel bijdragen van de middelen die naar de vier landen met het grootste deel van de cohesiesteun gaan : De bijdrage van de hierboven bedoelde Fondsen beloopt : 60,7 % van de totale steun in Portugal, 48,7 % in Spanje, 43,1 % in Ierland, en 36,4 % in Griekenland, terwijl het communautair gemiddelde niet meer bedraagt dan 17,8 %. 61 Tabel A4/1 Totale Staatssteun'. Jaargemiddelde 1992 -1994 België in miljoen ecu S E C T O R / D O E L S T E L L I NG A 1A A 2A B1A C 1A C 2A D1A T O T A AL 1. 1. 1. 2. 2. 1. 2. 1. 1. 2. 1. 2. 2. 1. 3 2. 1. 4. 2. 1. 5. 2. 1. 6. 2. 1. 9 2. 2. 2. 2. 1. 2. 2. 2 2. 2. 3. 2. 2. 4. 1. 2. 2. 4 2. 2 25 3. 3. 1 3. 2 Landbouw Visserij lndustr. /Diensten:Horiz. doelstellingen Onderzoek en ontwikkeling Milieu Midden- en Kleinbedrijf Handel Energiebesparing Algemene Andere doelstellingen investeringen Industr. /Diensten:Specifieke sectoren Staal Scheepsbouw Vervoer waarvan verordening (EEG)1191/69 en 1192/69 (lopende productie) (andere) Steenkoolsector Steenkoolsector Andere sectoren Regionale steun Regio's in de zin van art. 92,lid 3,c) Regio's in de zin van art. 92,lid 3,a) 259,52 2,29 268,74 68,37 6. 83 165. 67 6. 72 0. 00 21,15 0. 00 1. 974,88 1. 96 28. 77 1. 451. 99 647. 38 13,59 473,52 5. 04 177,45 177. 45 0,00 0,00 0,00 587,63 0. 16 0,00 23,07 0,00 180,33 6,84 377,23 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 5,27 5,27 0. 00. 0,00 0,00 14,85 0. 00 0. 00 0. 04 0. 00 0. 00 0. 00 14. 80 0,00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 112,89 24,56 0. 00 1. 64 86. 69 0. 00 0. 00 0. 00 2,87 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 2. 87 0,00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0. 00 0,00 0,00 86,81 0. 00 0. 00 0. 00 81. 39 0. 00 5,42 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 13,85 13,85 0,00 259,52 2,29 1. 070,91 93. 09 6. 83 190. 42 174,80 180. 33 33. 42 392. 03 1. 977,74 1. 96 28,77 1. 451. 99 647. 38 13. 59 473. 52 7. 91 196,57 196. 57 0. 00 T O T A AL ( 1 +2 + 3) 2. 682,88 592,91 14,85 115,76 0,00 100,66 3. 507,04 62 Tabel A4/2 Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 -1994 Denemarken S E C T O R / D O E L S T E L L I NG A 1A A 2A B1A C1A C 2A D1A T O T A AL in miljoen ecu 1. 1. 1. 2. 2. 1. 2. 1. 1. 2. 1. 2. 2. 1. 3. 2. 1. 4. 2. 1. 5. 2. 1. 6. 2. 1. 9. 2. 2. 2. 2. 1. 2. 2 2 22 3 2. 2. 4. 1. 2. 2. 4. 2. 2. 2. 5 3. 3. 1. 3. 2. Landbouw Visserij lndustr. /Diensten:Horiz. doelstellingen Onderzoek en ontwikkeling Milieu Midden- en Kleinbedrijf Handel Energiebesparing Algemene Andere investeringen doelstellingen lndustr. /Diensten:Specifieke sectoren Staal Scheepsbouw Vervoer*** waarvan verordening (EEG)1191/69 en 1192/69 (lopende productie) (andere) Steenkoolsector Steenkoolsector Andere sectoren Regionale steun Regio's in de zin van art. 92,lid 3,c) Regio's in de zin van art. 92,lid 3,a) 147,21 13,69 338,21 136. 65 38. 25 7,65 42,51 113,16 0,00 0,00 680,57 0,00 106,63 550. 62 348,45 0,00 0. 00 23. 32 13,13 13,13 0. 00 T O T A AL ( 1 +2 + 3) 1. 192,81 Gemiddelden 1990-1992 aangewend voor raming EUR 12 van Tabel 12 63 0,00 0,00 9,46 7,98 1. 48 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 9,46 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0,00 0,00 0,00 15,35 6,82 0,00 3,80 2,34 2,39 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,57 0,57 0,00 0,00 15,92 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 4,40 0,12 0,00 3,24 1,04 0,00 0,00 0,00 0,26 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,26 0,00 0,00 0,00 147,21 13,69 367,42 151,58 39,73 14,69 45,88 115,54 0,00 0,00 680,83 0,00 106,63 550,62 348,45 0,00 0,00 23,57 13,70 13,70 0,00 4,66 1. 222,85 Tabel A4/3 Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 -1994 Duitsland in miljoen ecu SECTOR/DOELSTELLING A1A A2A B1A C1A C2A D1A TOTAAL 1. 1. 1. 2. 2. 1. 2. 1. 1. 2. 1. 2. 2. 1. 3. 2. 1. 4. 2. 1. 5. 2. 1. 6. 2. 1. 9. 2. 2. 2. 2. 1. 2. 2. 2 2. 2 3. Landbouw Visserij lndustr. /Diensten:Horiz. doelstellingen Onderzoek en ontwikkeling Milieu Midden- en Kleinbedrijf Handel Energiebesparing Algemene investeringen Andere doelstellingen lndustr. /Diensten:Specifieke sectoren Staal Scheepsbouw Vervoer waarvan verordening (EEG) 1191/69 en 1192/69 2. 2. 4. 1 2 2 4 2 2. 2. 5. Steenkoolsector (lopende productie) Steenkoolsector (andere) Andere sectoren 3. 3. 1. 3. 2. 3. 3 Regionale steun Regio's in de zin van art. 92,lid 3,c) Regio's in de zin van art. 92,lid 3,a) Duitsland: Zonenrandgebiete/Berlin 4. 038,61 18,87 1. 421,09 744. 71 107. 63 269. 63 0. 00 279. 28 0. 00 19. 85 21. 682,67 108. 58 575. 32 12. 114. 17 3. 258. 95 5. 532. 99 3. 334. 60 17,01 4. 970,11 378. 93 4. 578. 12 13. 07 0,00 0,00 287,14 0. 00 0. 00 229. 65 21. 45 36. 04 0. 00 0. 00 146,99 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 146. 99 3. 831,83 20,62 2. 456,03 1. 355. 18 0,00 0,00 8,16 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 8. 16 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 784,92 14. 57 42. 08 228,80 0,00 9,60 0,00 489,86 13,83 0. 00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0,00 13,83 0,00 0,00 50,80 0. 00 0. 00 50. 80 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0,00 4. 038,61 18,87 103,30 0,00 0,00 32. 03 0. 00 0. 00 0,00 71,27 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0,00 2. 655,41 759. 29 149. 70 810. 91 21. 45 324. 93 0,00 589. 14 21. 843,48 708,58 575,32 12. 114. 17 3. 258. 95 5. 532. 99 3. 334. 60 177. 83 2. 851,18 52. 56 2. 798. 62 0. 00 157,31 0. 00 0. 00 157. 31 1. 833,09 0. 00 1. 833. 09 0,00 13. 643,52 452. 11 11. 665. 85 1. 525. 55 TOTAAL ( 1 +2 + 3) 32. 131,34 4. 265,95 8,16 3. 649,93 208,11 1. 936,39 42. 199,89 64 Tabel A4/4 Totale Staatssteun. -Jaargemiddelde 1992 • 1994 Griekenland in miljoen ecu S E C T O R / D O E L S T E L L I NG A1A A2A B1A C1A C2A D1A T O T A AL 1. 1. 1. 2. 2. 1. 2. 1. 1. 2. 1. 2 2. 1 3 2. 1. 4. 2. 1. 5. 2. 1. 6. 2. 1. 9. 2. 2. 2. 2. 1. 2. 2. 2 2. 2 3. Landbouw Visserij lndustr. /Diensten:Horiz. doelstellingen Onderzoek en ontwikkeling Milieu Midden- en Kleinbedrijf Handel Energiebesparing Algemene Andere doelstellingen investeringen lndustr. /Diensten:Specifieke sectoren Staal Scheepsbouw Vervoer waarvan verordening (EEG) 1191/69 en 1192/69 2. 2. 4 1. 2. 2. 4. 2. 2. 2. 5. Steenkoolsector Steenkoolsector Andere sectoren (lopende productie) (andere) 3. 3. 1. 3 2 Regionale steun Regio's in de zin var ar. 92. lid 3,c) Regio's in de zin var ar 92. lid 3,a) 0,65 1,20 240,89 f2,87 0,11 0,00 0,00 0,75 0,00 227,22 417,44 2,27 134,68 236. 73 6. 79 0. 00 0,00 43,76 132,85 0,00 132. 85 0,00 0,00 122,30 0. 00 0. 00 7. 95 72. 00 0. 00 42. 35 0. 00 14,91 0. 79 0,00 0,00 0,00 0. 00 0,00 14. 12 65,04 0,00 65. 04 0,00 0,00 0,00 0. 00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0,00 0. 00 0,00 0,00 116,82 0,21 0. 51 115. 59 0. 48 0. 03 0. 00 0. 00 0,08 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 08 18,70 0. 00 18,70 0,00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0. 00 0,00 0,00 0,00 134,88 0,00 0,00 0,00 42,76 0. 00 0,00 92,13 0,00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,65 1,20 614,89 13,02 0,62 123,54 115,24 0. 77 42. 35 319. 34 432,43 3. 06 134. 68 236. 73 6. 79 0. 00 0. 00 57,96 216,58 0,00 216,58 T O T A AL ( 1 +2 + 3) 793,02 202,25 0,00 135,60 0,00 134,88 1. 265,75 65 Tabel A4/5 Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 -1994 Spanje S E C T O R / D O E L S T E L L I NG A 1A A 2A B1A C1A C2A D1A T O T A AL in miljoen ecu 1. 1. 1. 2. 2. 1. 2. 1. 1. 2. 12 2. 1. 3. 2. 1. 4. 2. 1. 5. 2. 1 6. 2. 1. 9. 2. 2. 2. 2 1 2 2. 2 2. 2. 3. 2. 2. 4. 1. 2. 2. 4. 2. 22 5 3. 3 1 3 2 Landbouw Visserij n. b. 94,85 n. b. 0,00 lndustr. /Diensten:Horiz. doelstellingen Onderzoek en ontwikkeling Milieu Midden-en Kleinbedrijf Handel Energiebesparing Algemene Andere investeringen doelstellingen lndustr. /Diensten:Specifïeke sectoren Staal Scheepsbouw Vervoer waarvan verordening (EEG)1191/69 en 1192/69 (lopende productie) (andere) Steenkoolsector Steenkoolsector Andere sectoren Regionale steun Regio's in de zin i on cv: 92. lid 3,c) Regio's in de zin var a/T. 92,lid 3,a) T O T A AL ( 1 +2 + 3) 0,00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0,00 0. 00 0,00 0,00 396,40 68,92 44. 70 128,15 0. 62 24,54 48. 42 81. 04 3. 898,50 118. 34 180,43 2. 056. 64 106,95 521,67 660,80 360,62 251,12 195. 44 55,68 4. 640,87 66 n. t. 0,00 n. b. 0,00 n. b. 0,00 n. b. 94,85 n. b. 0,00 5 , 9 9' 0,00 0,00 3,99 0. 00 0. 28 1. 71 0. 00 0,02 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 02 0,00 0. 00 0. 00 182,11 100. 54 0. 00 52. 18 17. 21 0. 00 9. 37 2. 81 0,55 0. 00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0,55 0. 00 0,00 0,00 6,01 182,65 0,00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0,00 32,50 0. 00 0. 00 5. 28 0. 00 0. 18 27. 04 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0. 00 0,00 0. 00 0,00 616,99 169. 47 44. 70 189. 60 17. 83 25. 00 86. 54 83. 84 3. 899,07 118. 34 180. 43 2. 056. 64 106,95 521,67 660,80 361. 19 251,12 195. 44 55. 68 32,50 4. 862,03 Tabel A4/6 Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 -1994 Frankrijk in miljoen ecu SECTOR/DOELSTELLING A1A A2A B1A C1A C2A D1A TOTAAL 1. 1. 1. 2. 2. 1. 2. 1. 1. 2. 1. 2. 2. 1. 3. 2. 1. 4. 2. 1. 5. 2. 1. 6. 2. 1. 9. 2. 2. 2. 2. 1. 2 22 2. 2. 3. Landbouw Visserij lndustr. /Diensten:Horiz. doelstellingen Onderzoek en ontwikkeling Milieu Midden- en Kleinbedrijf Handel Energiebesparing Algemene investeringen Andere doelstellingen lndustr. /Diensten:Specifieke sectoren Staal Scheepsbouw Vervoer*** waarvan verordening (EEG) 1191/69 en 1192/69 2 2. 4. 1. 2 2 4 2 2 2. 5. Steenkoolsector (lopende productie) Steenkoolsector (andere) Andere sectoren 3. 3 1. 3. 2. Regionale steun Regio's in de zin van art. 92. lid 3,c) Regio's in de zin van art. 92,lid 3,a) 613,93 41,07 809,97 584,63 40,57 107,33 14,17 28. 31 27,14 7,81 9. 390,23 0,00 64,69 5. 631,43 3. 336,21 225,24 2. 053,70 1. 415,17 0,00 0,00 523,14 450,18 0. 00 34. 98 0. 00 0. 00 37. 98 0. 00 16,27 0. 00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0,00 16. 27 482,14 187,61 294,53 577,73 325,95 251. 78 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0,00 733,13 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 733,13 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 307,59 65,27 0,00 37. 04 191. 87 0. 00 13. 41 0. 00 12,71 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 12,71 0,99 0,99 0,00 0,00 0,00 104,63 0. 44 0,00 26. 56 77. 63 0. 00 0. 00 0. 00 28,35 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 28,35 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 613,93 41,07 891,61 0,00 0. 00 0. 00 859. 53 0. 00 32. 08 0. 00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0,37 0. 00 0. 37 2. 636,93 1. 100. 53 40,57 205. 90 1. 143. 20 28. 31 110. 60 7. 81 10. 180,69 0. 00 64. 69 5. 631,43 3. 336. 21 225. 24 2. 053. 70 2. 205. 63 1. 061,22 - 5f4,55 546. 67 TOTAAL ( 1 +2 + 3) 11. 337,33 1. 117,13 733,13 321,29 132,98 891,98 14. 533,85 Gemiddelden 1990-1992 aangewend voor raming EUR 12 van Tabel 12 67 Tabel A4/7 Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 -1994 ' Ierland in miljoen ecu SECTOR/DOELSTELLING A1A A2A B1A C1A C2A D1A TOTAAL n. b. 0,00 n. b. 0,00 n. b. 0,00 n. b. 0,00 n. b. 0,00 1. 1. 1. 2. Landbouw Visserij lndustr. /Diensten:Horiz. doelstellingen 2. 1. Onderzoek en ontwikkeling 2. 1. 1. Milieu 2. 1. 2. Midden- en Kleinbedrijf 2. 1. 3. 2. 1. 4. Handel 2. 1. 54tj, Energiebesparing 2. 1. 6. 2. 1. 9. Algemene investeringen Andere doelstellingen 2. 2. 22 1 2. 2. 2 2. 2 3. lndustr. /Diensten:Specifieke sectoren Staal Scheepsbouw Vervoer waarvan verordening (EEG)1191/69 en 1192/69 2. 2. 4. 1. 2. 2. 4. 2. 2. 2 5. Steenkoolsector (lopende productie) Steenkoolsector (ardere) Andere sectoren 3. 3. 1. 3. 2. Regionale steun Regio's in de zin van ar 92. lid 3,c) Regio's in de zin van ar 92,lid 3,a) n. b. 11,15 56,69 11. 23 0. 00 22. 12 15. 74 7. 60 0,00 0,00 189,24 0. 00 0. 00 136. 99 72. 42 0,00 0. 00 52,24 259,70 0,00 259. 70 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 29. 83 0. 00 29. 83 37,68 0,00 37. 68 15,34 0. 00 15. 34 TOTAAL ( 1 +2 + 3) 516,76 29,83 37,68 15,34 68 n. b. 11,15 71,95 11. 23 0. 00 23. 41 29. 71 7. 60 0. 00 0. 00 189,24 0. 00 0. 00 136. 99 72. 42 0. 00 0. 00 52. 24 342,91 0. 00 342. 91 15,27 0,00 0. 00 1. 29 13. 97 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,37 0. 00 0. 37 15,63 615,24 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0,00 Tabel A4/8 Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 -1994 Italie SECTOR/DOELSTELLING A1A A2A B1A C1A C2A D1A TOTAAL Landbouw Visserij n. b. 119,92 n. b. 0,00 n. b. 0,00 n. b. 0,00 n. b. 0,00 n. b. 0,00 n. b. 119,92 in miljoen ecu 1. 1. 1. 2. 2. 1. 2 1. 1. 2. 1. 2. 2 13 2. 1. 4. 2. 1. 5 2. 1. 6. 2. 1 9. 2. 2. 2. 2. 1. 2 2. 2 2. 2. 3. lndustr. /Diensten:Horiz. doelstellingen Onderzoek en ontwikkeling Milieu Midden- en Kleinbedrijf Handel Energiebesparing Algemene investeringen Andere doelstellingen lndustr. /Diensten:Specifieke sectoren Staal Scheepsbouw Vervoer*** waarvan verordening (EEG)1191/69 en 1192/69 2 2. 4. 1. 22 4 2 22 5 Steenkoolsector (lopende productie) Steenkoolsector (andere) Andere sectoren 3. 3. 1 3. 2 Regionale steun Regio's in de zin van art 92. lid 3. c) Regio's in de zin van art. 92. lid 3,a) 2. 324,79 191. 75 9. 77 850. 54 465. 85 155. 12 271. 98 379. 77 9. 446,69 645. 16 211. 16 7. 811. 90 2. 425,80 0,00 0,00 778,47 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 4,04 0. 00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 4. 04 1. 058,19 88,81 969,38 4. 531,33 89. 37 4. 441,96 761,57 0. 00 0. 00 0. 00 759. 05 0,00 0,00 2,52 934,79 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 934. 79 3,13 3,73 0. 00 182,99 103,11 0,00 48,70 3,43 0,00 2. 40 25. 35 73,41 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0. 00 73,41 386,62 63,95 322. 67 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0,00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 3,59 0,00 0,00 3,59 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0,00 9,21 1,04 8. 17 3. 272,94 294,86 9. 77 902. 83 1. 228. 32 155. 12 274. 39 407. 64 10. 458,92 645,76 211. 16 7. 811. 90 2. 425. 80 0. 00 0. 00 1. 790. 71 5. 988,49 246. 31 5. 742. 18 12,80 19. 840,27 TOTAAL ( 1 +2 + 3) 12. 949,58 4. 535,37 1. 699,49 643,02 Gemiddelden 1990-1992 aangewend voor raming EUR 12 van Tabel 12 69 Tabel A4/9 Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 -1994 Luxemburg SECTOR/DOELSTELLING A1A A2A B1A C1A C2A D1A TOTAAL in miljoen ecu 1. 1. 1. 2. 2. 1. 2 1. 1 2. 1. 2. 2. 1. 3. 2. 1. 4. 2. 1. 5. 2. 1. 6. 2. 1. 9. 2. 2. 2. 2. 1. 2. 2. 2 2. 2. 3. Landbouw Visserij lndustr. /Diensten:Horiz. doelstellingen Onderzoek en ontwikkeling Milieu Midden- en Kleinbedrijf Handel Energiebesparing Algemene investeringen Andere doelstellingen lndustr. /Diensten:Specifieke sectoren Staal Scheepsbouw Vervoer waarvan verordening (EEG)1191/69 en 1192/69 2. 2. 4. 1. 2. 2. 4 2. 2. 2. 5. Steenkoolsector (lopende productie) Steenkoolsector (andere) Andere sectoren 3. 3. 1. 3. 2. Regionale steun Regio's in de zin van art. 92. lid 3,c) Regio's in de zin van art. 92,lid 3,a) TOTAAL ( 1 +2 + 3) n. b. 0,00 10,62 2,68 1,85 5,78 0,32 0,00 0,00 0,00 180,44 0,00 0,00 180,34 176,12 0,00 0,00 0,10 33,06 33,06 0,00 224,12 70 n. b. 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 n. b. 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 n. b. 0,00 3,52 1,01 0,00 2,47 0,04 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 3,52 n. b. 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0,00 n. b. 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 n. b. 0,00 14,15 3,69 1,85 8,25 0,36 0,00 0. 00 0. 00 180,44 0. 00 0. 00 180. 34 176. 12 0. 00 0. 00 0. 10 33,06 33. 06 0. 00 0,00 227,65 Tabel A4/10 Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 * 1994 Nederland S E C T O R / D O E L S T E L L I NG A 1A A 2A B1A C1A C 2A D 1A T O T A AL in miljoen ecu 1. 1. 1. 2. 2. 1. 2. 1. 1. 2. 1. 2. 2. 1. 3. 2. 1. 4. 2. 1. 5. 2. 1. 6. 2. 1. 9. 2. 2. 2. 2. 1. 22 2 2. 2. 3. Landbouw Visserij lndustr. /Diensten:Horiz. doelstellingen Onderzoek en ontwikkeling Milieu Midden- en Kleinbedrijf Handel Energiebesparing Algemene Andere investeringen doelstellingen lndustr. /Diensten:Specifieke sectoren Staal Scheepsbouw Vervoer waarvan verordening (EEG)1191/69 en 1192/69 2 2. 4. 1. 2. 2. 4 2. 2. 2 5. Steenkoolsector Steenkoolsector Andere sectoren (lopende productie) (andere) 3. 3. 1. 3. 2. Regionale steun Regio's in de zin van art 92. lid 3,c) Regio's in de zin van art. 92. lid 3,a) 293,39 2,38 423,26 161,72 45,33 13,68 0. 00 173. 63 13. 12 15. 77 1. 092,03 0. 00 9. 16 1. 006. 42 475. 46 0. 00 0,00 76. 44 119,90 119,90 0,00 0,00 0,00 100,62 51. 26 0. 00 7. 33 0. 00 42. 03 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 13,66 -1. 20 0,00 0,00 14,86 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,27 0,00 0,27 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0,00 0,00 59,90 0. 00 0. 00 28. 47 0. 00 0. 00 22. 80 8,63 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 293,39 2,38 597,71 211. 78 45. 61 49. 48 14,86 215,66 35,92 24,40 1. 092,03 0,00 9,16 1. 006,42 475,46 0. 00 0. 00 76. 44 119,90 119. 90 0,00 T O T A AL ( 1 +2 + 3) 1. 930,96 100,62 0,00 13,66 0,27 59,90 2. 105,41 71 Tabel A4/11 Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 • 1994 Portugal SECTOR/DOELSTELLING A1A A2A B1A C1A C2A D IA TOTAAL in miljoen ecu Landbouw Visserij 151,22 4,03 0,00 0,00 j 1. 1. 1. 2. 2. 1. 2. 1. 1. 2. 1. 2. 2. 1 3 2. 1. 4. 2. 1. 5. 2. 1. 6. 2. 1. 9. 2. 2. 2. 2. 1. 2. 2. 2 2. 2 3. lndustr. /Diensten:Horiz. doelstellingen Onderzoek en ontwikkeling Milieu Midden- en Kleinbedrijf Handel Energiebesparing Algemene investeringen Andere doelstellingen lndustr. /Dtensten:Specifieke sectoren Staal Scheepsbouw Vervoer waarvan verordening (EEG) 1191/69 en 1192/69 2. 2. 4. 1 2 2 4. 2 2. 2. 5. Steenkoolsector (lopende productie) Steenkoolsector (andere) Andere sectoren 3. 3. 1. 3. 2. Regionale steun Regio's in de zin van art. 92. lid 3,c) Regio's in de zin van art. 92,lid 3,a) 97,00 15,60 0,00 2. 50 0. 54 7. 42 0,38 70,57 353,43 93. 00 4. 54 98. 15 71. 41 4. 67 1,50 151. 56 68,53 0,00 68,53 37,25 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 37. 25 0. 00 1,85 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 1. 85 82,41 0,00 82. 41 TOTAAL ( 1 +2 + 3) 674,22 121,50 72 0,00 0,00 1. 13 1. 13 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0,49 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,49 0,00 0. 00 0,00 1,62 0,00 0,00 0,36 0. 00 0. 00 0. 05 0. 19 0,00 0. 12 0. 00 5. 27 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 5. 27 0,27 0. 00 0. 27 5,91 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0,00 29,16 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 29,16 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 151,22 4,03 164,90 16. 73 0. 00 2. 55 0. 73 7. 42 66. 91 70. 57 361,04 93. 00 4. 54 98,15 71. 41 4. 67 1. 50 159. 17 151,21 0. 00 151. 21 29,16 832,40 Tabel A4/12 Totale Staatssteun-Jaargemiddelde 1992 - 1994 Verenigd Koninkrijk S E C T O R / D O E L S T E L L I NG A 1A A 2A B1A C 1A C2A D 1A T O T A AL in miljoen ecu 1. 1. 1. 2. 2. 1. 2 1. 1 2 12 2 13. 2. 1. 4. 2. 1. 5. 2. 1. 6. 2. 1. 9. 2. 2. 2 2. 1. 22 2 2. 2. 3. Landbouw Visserij Industr. /Diensten. Horiz. doelstellingen Onderzoek en ontwikkeling Milieu Midden- en Kleinbedrijf Handel Energiebesparing Algemene Andere investeringen doelstellingen lndustr. /Diensten:Specifïeke sectoren Staal Scheepsbouw Vervoer waarvan verordening (EEG) 1191/69 en 1192/69 2 2. 4. 1. 2 2 4. 2. 22 5 Steenkoolsector Steenkoolsector Andere sectoren (lopende productie) (andere) 3. 3. 7. 3 2 Regionale steun Regio's in de zin van art. 92. lid 3,c) Regio's in de zin van art. 92,lid 3,a) 520,49 22,30 444,58 236. 50 7. 22 80,23 103,40 0,12 10,25 6,86 1. 904,55 0,00 6,42 1. 349,73 1. 344,83 7,33 298. 39 242,68 576,99 175,64 401,35 0,00 0,00 26,05 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 26. 05 0. 00 0,00 0. 00 0,00 0. 00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 62,95 62. 95 0. 00 0,00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 4,54 4. 54 0,00 0,00 0,00 0,01 0. 00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,01 0,00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 30,62 0. 42 30. 19 0,00 0,00 13,19 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 13. 19 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0,00 0,00 22,07 0. 00 0. 00 21. 11 0. 96 0. 00 0. 00 0. 00 0,00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 0. 00 29,27 0. 00 29. 27 520,49 22,30 505,89 236. 50 7. 22 101. 34 104. 36 0. 12 49. 49 6,87 1. 904,55 0. 00 6. 42 1. 349. 73 1. 344. 83 7. 33 298,39 242,68 704,37 243,56 460,82 T O T A AL ( 1 +2 + 3) 3. 468,92 89,00 4,54 30,62 13,19 51,34 3. 657,61 73 BIJLAGE III COMMUNAUTAIRE FONDSEN EN INSTRUMENTEN 75 I. Communautaire Fondsen, instrumenten en programma's Hieronder volgt een korte beschrijving van de voornaamste communautaire Fondsen, instrumenten en programma's. Vermeld zij dat het cohesiefinancieringsinstrument en het Cohesiefonds in respectievelijk april 1993 en mei 1994 werden ingesteld. Bovendien vond in juli 1993, midden in de verslagperiode, de tweede hervorming van de Structuurfondsen (EOGFL-Oriëntatie, EFRO, Sociaal Fonds, FIOV) plaats, waarbij de grondbeginselen werden bevestigd waarop de eerste hervorming in 1988 geïnspireerd was, en een aantal operationele verbeteringen werd aangebracht. Een verdere in overeenstemming met de conclusies van de Europese Raad van Edinburgh, de middelen van de Structuurfondsen voor de vier Lid-Staten die voor bijstand van het Cohesiefonds in aanmerking kwamen (Griekenland, Spanje, Ierland en Portugal), van 1992 tot 1999 reëel zouden verdubbelen, en dat de totale middelen voor de Structuurfondsen over de periode 1994-1999 141,471 miljoen ecu (tegen prijzen van 1992) zouden belopen. Tevens trad in 1994 een nieuw instrument in werking, het FIOV, dat moest dienen voor ondersteuning van de herstructurering van de visserijsector. innovatie was dat, Vlak na de hervorming van de Structuurfondsen werd verder het vierde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling goedgekeurd voor het tijdvak 1994-1998. Dit nieuw kaderprogramma omvat thans alle communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en ontwikkeling. De begroting ervan beloopt 13,1 miljard ecu. De algemene structuur ervan werd gestroomlijnd met het oog op drie grote uitdagingen : - ontwikkeling van de wetenschappelijke en technologische deskundigheid in Europa, om in de behoeften van het bedrijfsleven te voorzien en om de levensstandaard in de Lid-Staten te verbeteren; - bevordering van de samenwerking en verbetering van de coördinatie en gebruikmaking van de onderzoekinspanningen der Lid-Staten; - ontwerpen en uitvoeren van ander communautair beleid. - EOGFL-Garantie landbouwbeleid is een algemeen systeem voor de Het gemeenschappelijk interne ondersteuning van de landbouwmarkt via bescherming van de uitvoer en interventies. Als zodanig is het vergelijkbaar met systemen van invoercontingenten en douanetarieven, die een overdracht van middelen tussen sectoren tot stand brengen zonder dat een beroep op directe steun wordt gedaan. Een groot deel van de uitgaven van het EOGFL-Garantie is bestemd voor een dergelijk ondersteuningssysteem, en kan bijgevolg niet worden beschouwd als bijstand. Bovendien heeft de uitsplitsing per Lid- Staat in dit geval weinig zin daar de uiteindelijke begunstigde zich niet noodzakelijk in de Lid-Staat bevindt waar de uitgaven zijn verricht. Ongeveer 35 % van de uitgaven dienen voor prijscompensaties voor producenten of verwerkingsbedrijven. - EOGFL-Oriëntatie indirecte De activiteiten van het EOGFL-Orjentatie zijn opgesplitst maatregelen. De directe maatregelen kunnen worden beschouwd als steun voor investeringsprojecten of investeerders met het oog op openbare en particuliere in directe en -programma's. De laatste jaren werd ongeveer de helft van de begroting van de Indirecte maatregelen afdeling Oriëntatie besteed aan directe maatregelen. daarentegen worden uitgevoerd door de Lid-Staten, op initiatief en met financiële hulp van de Gemeenschap. Daardoor zullen de uitgaven in de meeste gevallen onder het hoofdstuk nationale steunmaatregelen vallen. Het gaat over het algemeen om sociaal- regeling voor vervroegde uittreding van structurele maatregelen landbouwers), of collectieve maatregelen investeringssteun voor landbouwbedrijven. voor minder (bijvoorbeeld ontwikkelde regio's FIOV Structurele bijstand voor de visserij werd voor de eerste keer verleend in 1979, het jaar waarin werd besloten middelen van de afdeling Oriëntatie van het EOGFL te gebruiken voor het aanmoedigen van de bouw en modernisering van vissersvaartuigen voor kustvisserij en visserij in volle zee, alsook het bevorderen van de verwerking en de afzet van vis. In 1978 werden de oorspronkelijke regels vervangen door een reeks jaarlijkse tot de voorlopige maatregelen, waarvan het herstructurering van de kustvisserijvloot en de ontwikkeling van de aquicultuur. toepassingsgebied werd uitgebreid In 1983 werd een systeem van meerjarenprogramma's ingevoerd dat gebaseerd was op maatregelen waardoor steun kon worden toegekend voor de herstructurering van de sector en de omschakeling van de visserijactiviteiten. In 1986 leidde de noodzaak deze benadering kracht bij te zetten ertoe dat de hele reeks structuurmaatregelen voor regelgevend vissersvloot- en aquicultuur werd samengebracht binnen één enkel raamwerk. De maatregelen ter ondersteuning van de verwerking en de afzet van visserijproducten gingen uit van een andere bron, die gedeeld werd met het structuurbeleid voor verwerking en afzet van tijd werden de verwerking en de afzet van beide groepen producten geregeld door een en dezelfde verordening. Om met de specifieke behoeften van de visserijsector beter rekening te houden, werden de twee takken evenwel in 1989 gesplitst; bijstand voor verwerking en afzet van visserijproducten kent sindsdien zijn eigen regels, die voortaan ingebouwd waren in de communautaire Structuurfondsen. landbouwproducten. Gedurende lange In 1993 werden de structuurelementen van het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB) grondig onderzocht, en werden drie belangrijke veranderingen ingevoerd. Hierdoor werd meer samenhang tussen de verschillende aspecten van het beleid mogelijk, kon aan de scheiding tussen het GVB en de overige communautaire activiteiten een einde worden gemaakt, en kon rekening worden gehouden met de veranderingen binnen de sector. De structuurmaatregelen van het GVB werden binnen het communautair systeem van de Structuurfondsen opgenomen toen deze in 1993 werden hervormd. Daarnaast werden de verschillende voor deze sector beschikbare middelen samengebracht in een fonds dat de naam kreeg van Financieringsinstrument voor de oriëntatie van de visserij (FIOV). Sociaal Fonds Doelstelling van het Sociaal Fonds is de verbetering van de werkgelegenheid voor jongeren (onder de 25 jaar) en voor andere kansarme groepen (langdurig werklozen, gehandicapten, migrerende werknemers en andere sociaal benadeelde groepen). Met 77 het oog hierop overheidsactiviteiten op de volgende gebieden : levert het Fonds eep financiële bijdrage aan particuliere en - voorkomen van langdurige werkloosheid; - beroepsopleiding; - - gemakkelijker aanpassing van de werknemers aan de industriële ontwikkelingen en technisch advies inzake het scheppen van arbeidsplaatsen; veranderingen in het productiesysteem. Alle steunaanvragen worden via de Lid-Staten ingediend. De steun van het Sociaal Fonds wordt op horizontale en niet op sectorale basis uitgekeerd, waardoor een extrapolatie volgens het steunconcept in de zin van artikel 92 van het Verdrag niet mogelijk is. Regionaal Fonds Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling tot doel onevenwichtigheden binnen de Gemeenschap te verminderen door financiële steun te verstrekken aan : (EFRO) heeft regio's met een ontwikkelingsachterstand (doelstelling 1 ); regio's met afnemende industriële activiteit (doelstelling 2); - - - probleemgebieden op het platteland (doelstelling 5b). Deze bijstand is vooral gericht op infrastructuur, menselijke hulpbronnen en productieve investeringen. Daar de steun van het EFRO over het algemeen op horizontale en niet op sectorale basis wordt uitgekeerd, is het niet altijd mogelijk vast te stellen of de uitgaven staatssteun vormen in de zin van artikel 92 van het Verdrag. In de plaats daarvan werd uitgegaan van cijfers in verband met industrie en dienstensector en economische ontwikkeling; de gegevens die via deze aanpak werden verkregen, geven derhalve niet meer dan een indruk van de omvang van de verstrekte EFRO-steun. Cohesiefinancieringsinstrument - Cohesiefonds in het Verdrag van Maastricht was Nadat het beginsel van het Cohesiefonds opgenomen, werd tijdens de Europese Raad van Edinburgh besloten een voorlopig instrument tot stand te brengen om vanaf 1993 de communautaire financiële steun aan de begunstigde Lid-Staten te verstrekken, zulks in afwachting van de inwerkingtreding van het Verdrag, waardoor op termijn het Cohesiefonds kon worden ingesteld. De Commissie hechtte haar goedkeuring aan het voorstel voor een verordening tot instelling van het Cohesiefinancieringsinstrument dat gebaseerd was op artikel 235 van het Verdrag, welke verordening vervolgens door de Raad op 30 april 1993 werd goedgekeurd en werd verlengd tot eind 1994. Het Cohesiefonds werd ingesteld door artikel 130D van het EG-Verdrag, zoals gewijzigd door het Verdrag van Maastricht, en vormde een verder stadium in het solidariteitsbeleid dat hoofdzakelijk dankzij de Structuurfondsen werd ingevoerd. Dit Fonds levert zijn eigen specifieke en aanvullende bijdrage aangezien het hoofdzakelijk gebaseerd is op de eisen die voortvloeien uit het vooruitzicht van de Economische en Monetaire Unie 78 (die reeds een realiteit begint te worden). Vanaf de start bouwde het Fonds zijn eigen identiteit uit uitgaande van drie hoofdbeginselen. Het eerste beginsel is het beperkte toepassingsgebied ervan : in het Protocol betreffende de economische en sociale samenhang wordt gezegd dat het Cohesiefonds "financiële bijdragen van de Gemeenschap zal verlenen. in Lid-Staten met een BNP per capita van minder dan 90 % van het gemiddelde van de Gemeenschap. ". 79 Ten tweede blijft de bijstand beperkt tot de gedeeltelijke financiering van projecten op de gebieden milieu en Trans-Europese vervoernetwerken. Ten derde steunt het Fonds, als gevolg van de samenhang ervan met de tenuitvoerlegging van de Economische en Monetaire Unie, Lid-Staten die een programma hebben uitgewerkt dat voldoet aan de in artikel 104C genoemde voorwaarden inzake buitensporige overheidstekorten. Verder droegen het cohesiefinancieringsinstrument en later (vanaf mei 1994) het Cohesiefonds bij tot het bereiken van de cohesiedoelstelling. Daar de beschikbare kredieten voor het grootste deel naar infrastructuurprojecten en niet naar productieve investeringen gingen, zijn de cijfers slechts ter informatie opgenomen (in de hierna volgende tabel B). Onderzoek en technologische ontwikkeling in de Gemeenschap (OTO) De onderzoekactiviteiten van de Gemeenschap worden hoofdzakelijk uitgevoerd op twee niveaus : (I) via activiteiten waarvan de kosten met derden worden gedeeld, voor TFD-projecten, (indirecte in de Lid-Staten en door coördinatie van onderzoekactiviteiten activiteiten); (II) in het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (directe activiteiten). (Telecommunicatie, DG XII (Wetenschappen, Onderzoek en Ontwikkeling) beheert de indirecte activiteiten van het kaderprogramma samen met DG III (Industrie), DG VI (Landbouw), DG VII (Vervoer), DG XIII Informatiemarkt en Exploitatie van de onderzoekresultaten), DG XIV (Visserij) en DG XVII (Energie). Overeenkomstig het vierde kaderprogramma voor OTO van de Gemeenschap zal gedurende het tijdvak 1994-1998 ongeveer 13,1 miljard ecu uit de EU-begroting aan steun voor onderzoek worden besteed. Het merendeel van de middelen gaat naar universiteiten, Iets meer dan 950 miljoen ecu dient voor de onderzoekscentra en industrie. ondersteuning van het Europees Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek. Financiële verrichtingen van het EGKS Via de EGKS wordt financiële bijstand verleend in de vorm van leningen en subsidies. Er zijn drie hoofdcategorieën van leningen : industriële leningen; omschakelingsleningen; leningen voor huisvesting van werknemers. De leningen worden verstrekt tegen marktrente. Dat de financiële instellingen die de leningen toekennen, niet winstgevend zijn, zou voor de ontvanger van de lening voordelig kunnen zijn, doch dit voordeel wordt niet als steun in de zin van de Verdragen beschouwd. Inzake subsidies is de situatie verschillend. Terwijl rentesubsidies (op leningen) normaal als steun zouden worden beschouwd, is dit minder waarschijnlijk voor andere maatregelen zoals sociale uitkeringen aan voormalige werknemers uit de kolen- en staalsector. Europese Investeringsbank 80 toe lange termijn in economisch, financiële middelen op De opdracht van de Bank bestaat erin de doelstellingen van de Europese Unie te verwezenlijken door te kennen voor betrouwbare investeringen. Deze door het Verdrag van Rome opgerichte Bank heeft als aandeelhouders de Lid-Staten, en de Raad van Gouverneurs ervan bestaat uit de Ministers van Financiën van deze Lid-Staten. Om steun te ontvangen moeten de betrokken projecten en programma's levensvatbaar zijn in vier fundamentele opzichten financieel opzicht en op milieugebied. De financieringsmogelijkheden van de Bank zijn groot dankzij haar bevoegdheid om leningen te verstrekken en om nieuwe gelden aan te trekken. Door het opnemen van leningen draagt de Bank bij tot de ontwikkeling van de kapitaalmarkten in de hele Unie. Het beleid van de Bank wordt vastgesteld in nauwe samenwerking met de Lid-Staten en de andere instellingen van de Europese Unie. Er is ook nauwe samenwerking met de zakenwereld en de banksector en de voornaamste internationale organisaties die in deze sector actief zijn. technisch en - Europees Investeringsfonds Het Europees Investeringsfonds is een nieuw financieel orgaan dat werd opgericht om garanties te verstrekken ten behoeve van investeringen op middellange en lange termijn op twee kerngebieden voor de ontwikkeling van de Europese economie : de Trans-Europese netwerken en het midden- en kleinbedrijf. Dit in juni 1994 ingesteld Fonds vormt een nieuw en uniek partnerschap waarbinnen de Europese Investeringsbank en de Europese Unie, via de Commissie, samenwerken met de banken en de financiële instellingen van de Lid-Staten. Door een richtlijn van de Commissie van 15 maart 1994 werd aan het Fonds het statuut van multilaterale ontwikkelingsbank toegekend. Het hoofddoel van het Fonds bestaat erin meer particulier kapitaal aan te trekken voor de financiering van infrastructuur, en de stroom van financiële middelen naar het midden- en kleinbedrijf te verbeteren. Hiertoe zullen mechanismen worden ontwikkeld om het financieel risico over te dragen en te delen, en zullen de werkzaamheden van het Fonds worden toegespitst op de verstrekking van financiële garanties voor leningen op middellange en lange termijn die door banken en andere financiële instellingen worden verstrekt. Naast de voornaamste langetermijnschulden voor projecten op het gebied van de Trans-Europese netwerken zal het Fonds in staat zijn particuliere beleggingen te dekken naast uitgiften van obligaties, op ontvangsten of activa gesteunde effecten en achtergestelde leningsportefeuilles, kredietlijnen en verhandelbare activa dekken. leningen. Wat het MKB betreft, kan het - NCI-leningen (Nieuw Communautair Instrument) Doel van de NCI-leningen was het financieren van investeringsprojecten die bijdroegen tot een grotere samenhang tussen en integratie van het economisch beleid van de Lid- Staten. Een groot deel van de middelen (ongeveer 60 %) werd gebruikt om projecten te financieren op het gebied van energie, infrastructuur en ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf. Er werden ook leningen toegekend voor de wederopbouw van de infrastructuur in door aardbevingen getroffen gebieden van de Gemeenschap. De ieningen werden namens de Europese Unie door de Europese Investeringsbank verstrekt. De rentevoeten waren gelijk aan de marktrente plus een marge om de vaste 81 kosten voor elke valuta te dekken. Het enig meetbaar economisch voordeel voor de begunstigde kon liggen in het niet-winstgerichte karakter van de Bank. Een dergelijk voordeel zou echter onbetekend zijn in de huidige context. II. Statistische gegevens 82 1. In tabel A wordt de totale financiële steun van de Europese Unie voor de periode van 1990 tot 1994 weergegeven. 2. Tabel B geeft een overzicht van de andere communautaire instrumenten in de vorm van leningen die werden verstrekt in de periode 1990 tot 1994. 3. De tabellen C1 en C2 geven respectievelijk voor de perioden 1990-1992 en 1992- 1994 de gemiddelde jaarlijkse omvang van de communautaire bijstand weer, waarbij de bedragen zoveel mogelijk per Lid-Staat zijn uitgesplitst. 4. Er zij op gewezen dat een rechtstreekse vergelijking tussen de omvang van de communautaire steun in deze tabellen en de nationale steunmaatregelen zoals eerder in dit document beschreven (dat wil zeggen de via de nationale begroting en de belastingsstelsels gefinancierde steun), misleidend is. omdat het in veel gevallen moeilijk of zelfs onmogelijk is het in de communautaire steun vervatte steunelement vast te stellen, aangezien die niet, zoals staatssteun, rechtstreeks aan ondernemingen wordt betaald. In de landbouwsector zou het maken van vergelijkingen tot verkeerde conclusies kunnen leiden, daar de begunstigden van communautaire steunmaatregelen meestal geen ondernemingen zijn. Wat betreft de vergelijking tussen de verschillende Lid-Staten onderling, profiteren alle marktdeelnemers van de Europese Unie van de steun van de Gemeenschap, ongeacht waar de uitgaven (d. w. z. exportrestituties of interventie-aankopen) zijn verricht. Bij de vergelijking tussen communautaire en nationale uitgaven echter worden de door de Europese tussen de Unie verrichte uitgaven sterk beïnvloed door de verschillen voor en schommelende landbouwproducten, wat niet het geval is voor de meeste nationale uitgaven. Gemeenschapsprijzen wereldprijzen de 5. Meer bijzonderheden omtrent de communautaire Fondsen zijn opgenomen in de technische bijlage. 6. Meer gedetailleerde informatie over de communautaire Fondsen en instrumenten kan worden aangetroffen in de volgende documenten : - OTO-jaarverslag 1995. ISBN 92-77-93761-0 De Structuurfondsen in 1994, zesde jaarverslag. ISBN 92-827-5727-7 Eerste verslag over de economische en sotciale samenhang 1996. ISBN 92 -827-8877-6 Cohesiefinancieringsinstrument - Cohesiefonds - Gecombineerd verslag. ISBN 92-827-5739-0 Jaarverslag cohesiefinancieringsinstrument 1993/1994. ISBN 92-77-84777 -8 - EGKS : financieel verslag 1994. ISBN 92-827-4625-9 Verslag Trans-Europese netwerken. ISBN 92-826-8995-6 Vierentwintigste financieel verslag over het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw, afdeling Garantie, 1994. ISBN 92-77 -94440-4 Europese Investeringsbank, jaarverslag 1995, ISBN 92-827-6303-X 83 Tabel A Jaarlijkse uitgaven van de Gemeenschap 1990 1991 1 9 92 1993 1994 | in miljoen ecu EOGFL-Garantie-Landbouw 2 6 5 0 3 ,3 3 1 8 2 4 ,8 3 2 0 0 5 ,4 3 4 4 9 6 ,3 3 2 8 3 1 ,4 EOGFL-Oriëntatie-Landbouw 1973,9 2408,1 2 8 7 4 ,4 3 0 9 2 ,4 3 3 3 5 ,4 EOGFL-Garantie-Visserij 23,6 26,2 32,1 32,4 35,5 EOGFL-Oriëntatie-Visserij / EFOV-FIOV (vanaf 1994) 226,6 2 9 4 ,0 358,4 4 0 1 ,8 3 9 1 ,0 SOCIAAL FONDS REGIONAAL FONDS (1) COHESIEFONDS 3504,2 4 7 8 5 ,8 5894,2 6 3 0 6 ,8 5 8 2 6 ,8 7 7 6 ,0 1152,0 1374,0 1635,0 1803,0 * * * 1565,0 1853 EG-OTO-KADERPROGRAMMA 1602,0 1567,0 2 3 9 1 ,0 2 0 9 4 ,0 2 0 1 9 ,0 EGKS-subsidies Herplaatsing art. 56, lid 2, onder b Staa! - sociale maatregelen art. 56, lid 2, onder b Kolen - sociale maatregelen art. 56, lid 2, onder b Onderzoek art. 55 Rentesubsidies art. 54/56 184,0 45,2 40,0 93,9 82,2 166,1 20,0 35,7 128,1 104,5 154,8 46,2 50,0 120,2 106,0 182,4 60,0 50,0 124,6 1 14,3 157,0 86,0 40,0 52,0 51,5 TOTAAL 3 5 0 5 4 ,9 4 2 5 1 2 ,3 4 5 4 0 6 ,7 5 0 1 5 5 ,0 4 8 4 8 1 ,6 1 ) Gedeelte dat ongeveer overeenkomt met het steunconcept in de zin van artikel 92 van het Verdrag. 84 Tabel B Overige communautaire instrumenten EGKS (nieuwe verstrekte leningen) Europese Investeringsbank* Europees Investeringsfonds** NCI (nieuwe verstrekte leningen) Financiering toegekend binnen de Europese Unie ** Toegestane garanties BRONNEN : Jaarverslagen 1990 1991 1992 1993 993,8 12526,3 - 23,6 1382,2 14398,8 - 39,2 1486,2 16066,0 - - 918,3 17672,6 - in miljoen ecu 1994 673,4 17656,0 643,0 85 Tabel Ç1 Gemiddelde jaarlijkse uitgaven van de Gemeenschap per Lid-Staat (1990-1992) SOCIAAL FONDS REGIONAAL FONDS COHESIE FONDS (vanaf 1993) EG OTO Kader programma* EGKS SUBSIDIES * EOGFL- Garantie EOGFL- Oriëntatie EOGFL- Garantie Visserij 1227,1 1161,2 4 8 1 1 ,4 2 1 1 9 ,8 2 9 9 0 ,4 6 1 3 0 ,1 1604,5 4 8 3 9 ,2 3,1 2 6 2 8 ,9 22,6 18,6 206,5 285,9 4 5 8 ,6 4 3 5 ,2 161,6 2 9 4 ,4 5,7 16,1 317,5 2 4 4 ,6 2 2 7 8 ,0 100,6 0,2 1,4 0,8 0,7 10,5 8,0 1,4 1,6 - 0,1 1,0 1,6 EOGFL- Oriëntatie Visserij/& EFOV-FIOV 2,5 16,3 18,7 21,2 86,1 27,5 129; 8 42,9 537,2 395,7 86. 7,8 5 9 0 ,4 9,2 347,7 47,7 522,4 - 2,9 9,2 109,7 4 4 ,4 4 4 8 ,2 10,3 7 3 3 ,4 33,7 9,0 2 1 9 ,0 67,7 197,7 90,3 109,0 129,0 4,3 5,7 171,7 63,7 3 0 1 1 1 ,2 2 2 5 0 ,4 27,3 293,1 4 7 2 8 ,1 1100,8 1853,0 4 5 9 ,0 1853,0 4 5 9 ,0 2312,0 in miljoen ecu TOTAAL 1415,9 1249,4 5793,6 2891,0 4611,1 7281,5 2233,4 5834,3 16 I 2769,7 1227,4 3187,6 40822,9 I BELGIË DENEMARKEN DUITSLAND GRIEKENLAND SPANJE FRANKRIJK IERLAND ITALIE LUXEMBURG NEDERLAND PORTUGAL VERENIGD KONINKRIJK Technische Bijstand TOTAAL Een specificatie per Lid-Staat kan niet worden gegeven. 86 Tabel C2 Gemiddelde jaarlijkse uitgaven van de Gemeenschap per Lid-Staat (1992-1994) EOGFL- Garantie EOGFL- Oriëntatie EOGFL- Garantie Visserij 1278,7 1257,1 4 9 7 9 ,7 2 5 2 2 ,5 4 0 1 1 ,5 7 6 8 0 ,5 1513,9 4 4 6 9 ,0 6,9 2 2 0 7 ,5 519,2 2 6 6 4 ,7 35,8 28,7 434,2 353,8 530,4 602,5 179,5 421,3 8,4 24,5 371,4 110,2 0,2 3,4 0,9 0,9 10,7 10,1 2,2 1,1 - 0,1 1,8 1,8 BELGIË DENEMARKEN DUITSLAND GRIEKENLAND SPANJE FRANKRIJK IERLAND ITALIE LUXEMBURG NEDERLAND PORTUGAL VERENIGD KONINKRIJK Technische B i j S t a nd EOGFL- Oriëntatie Visserij/& EFOV-FIOV 4,6 29,6 16,3 36,1 154,7 54,3 798,5 4 6 1 ,2 127,1 1146,7 31,9 6 6 5 ,6 7,8 3 0 7 ,0 52,1 886,6 - 5,0 7,9 163,5 50,3 20,0 597,9 768,3 SOCIAAL FONDS REGIONAAL FONDS COHESIE FONDS** (en instrument) EG OTO Kader programma* ir i miljoen ecu EGKS SUBSIDIES* TOTAAL 30,0 6,5 304,4 131,9 273,7 145,6 120,6 181,1 3,9 12,9 279,3 113,9 306,3 936,4 154,8 309,0 0,8 1504,0 1379,6 6 5 3 4 ,0 3812,7 7036,5 9136,2 2285,8 6011,2 24,2 2416,4 2128,9 3678,9 0,8 TOTAAL 3 3 1 1 1 ,2 3100,7 33,2 383,7 6 0 0 9 ,3 1603,8 1707,3 2 1 6 8 ,0 4 6 5 ,0 48582,2 2 1 6 8 ,0 4 6 5 ,0 2633,0 Een specificatie per Lid-Staat kan niet worden gegeven. Slechts 1993-1994. 87 ISSN 0254-1513 COM(97) 170 def. DOCUMENTEN NL 01 08 10 09 Catalogusnummer : CB-CO-97-162-NL-C ISBN 92-78-18762-3 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg Ç>^j