eurovoc_concepts:
economic growth
economic policy
member country
public finance
report

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN * •sur ft # Brussel, 23. 04. 1997 COM(97) 169 final Voortgangsverslag over de tenuitvoerlegging van de Globale Richtsnoeren voor het economisch beleid uit 1996 (door de Commissie ingediend) Inhoud 1. Een macro-economische beleidscombinatie die een bijdrage levert tot groei, werkgelegenheid en convergentie 1. 1. De macro-economische beleidscombinatie 1. 2. Het herstel van de economische activiteit 1. 3. Geleidelijk verbeterende vooruitzichten voor de werkgelegenheid 1. 4. De dialoog met de sociale partners 2. Prijs-en wisselkoersstabiliteit 2. 1. Prijsstabiliteit 2. 2. Wisselkoersstabiliteit 3. Gezonde overheidsfinanciën 3. 1. Tempo en omvang van de consolidatie-inspanningen 3. 2. De samenstelling en duurzaamheid van de consolidatie-inspanningen 4. Beter functionerende markten voor producten en diensten 5. Bevordering van de werkgelegenheid en hervormingen van de arbeidsmarkt 5. 1. De loonontwikkeling 5. 2. Arbeidsmarkthervormingen Kader: De belangrijkste arbeidsmarkthervormingen in EU-landen in de afgelopen jaren 1 1 3 4 4 5 5 7 8 8 12 14 16 16 17 20 /l&- Voortgangsverslag over de tenuitvoerlegging van de Globale richtsnoeren voor het economisch beleid uit 1996 De in 1996 vastgestelde globale richtsnoeren voor het economisch beleid vormden een bevestiging en uitwerking van de beleidsaanbevelingen die in eerdere globale richtsnoeren waren gedaan. In het voorliggende document wordt de voortgang bij de tenuitvoerlegging van het economisch beleid van de Gemeenschap beoordeeld aan de hand van de verschillende onderdelen van de richtsnoeren uit 1996. 1. Een macro-economische beleidscombinatie die een bijdrage levert tot groei, werkgelegenheid en convergentie /. 1 De macro-economische beleidscombinatie Evenals in eerder richtsnoeren werd in de globale richtsnoeren voor het economisch beleid van 1996 een "stabiele macro-economische beleidscombinatie aanbevolen, die gekenmerkt wordt door: - Een op stabiliteit gericht monetair beleid, dat niet wordt ondermijnd door ongewenste begrotings- en loonontwikkelingen; - duurzame pogingen om de openbare financiën in de meeste Lid-Staten te consolideren in overeenstemming met de doelstellingen van hun convergentieprogramma 's; - nominale loontendensen die stroken met de doelstelling van prijsstabiliteit; tevens moeten de reële loonontwikkelingen beneden de productiviteitsgroei blijven, zodat de rentabiliteit van werkgelegenheidsscheppende investeringen, wordt versterkt; " Over het geheel genomen beantwoordde het macro-economische beleid in de Gemeenschap aan deze aanbevelingen. Zowel het monetaire en budgettaire beleid als de lonen hebben zich gunstig ontwikkeld. - Het monetaire beleid was geloofwaardig gericht op het bereiken en handhaven van prijsstabiliteit, zowel in de Lid-Staten waar de inflatie reeds laag was, als in de Lid-Staten waar verdere vooruitgang bij de inflatiebestrijding nodig was. Tegelijkertijd boden de monetaire omstandigheden ruimte voor een herstel van de groei van het BBP in de Gemeenschap. In Duitsland en de landen waarvan de munt aan de DEM is gekoppeld, is de korte rente tot een historisch laag peil gedaald; in de meeste overige Lid-Staten was sprake van een aanzienlijke daling. Dit werd mogelijk gemaakt door geringe opwaartse druk op de prijzen en een gunstige ontwikkeling van de begrotingen en de lonen. Daarnaast is in verscheidene landen het monetaire beleid geloofwaardiger geworden, met name daar waar de centrale bank onafhankelijk is geworden en grote inspanningen zijn gedaan om te voldoen aan de convergentiecriteria van het Verdrag voor deelname aan de EMU. - In vrijwel alle landen hebben de regeringen ingrijpende stappen ondernomen om in 1996-1997 hun overheidsfinanciën te consolideren. Hoewel in sommige landen tot op zekere hoogte sprake was van eenmalige maatregelen, die moeten worden aangevuld met duurzame begrotingsmaatregelen, is in de Gemeenschap duidelijk een substantiële structurele verbetering van de begrotingen waarneembaar. Voorts is het kader voor het op middellange termijn behouden van gezonde overheidsfinanciën versterkt door het tijdens de Europese Raad van Dublin bereikte politieke akkoord over het pact voor stabiliteit en groei. A y - In de meeste landen zijn de loonovereenkomsten steeds meer consistent met de aanbevelingen van de richtsnoeren. Gemiddeld voor de Gemeenschap is de nominale beloning per werknemer in 1996 met 3Yi procent gestegen; verwacht wordt dat gemiddelde loonstijging in 1997 ongeveer 3 procent zal bedragen. Bij een trendmatige productiviteitsstijging van ongeveer 2 procent is dit consistent met de doelstelling van prijsstabiliteit en met de doelstelling dat de reële loonstijging voldoende achterblijft bij de productiviteitsontwikkeling om te zorgen voor een hogere winstgevendheid van investeringen in de Gemeenschap. Dat de macro-economische beleidscombinatie in de Gemeenschap steeds beter in evenwicht is, heeft reeds zijn vruchten afgeworpen. De onevenwichtige wisselkoersverhoudingen die in 1995 waren opgetreden, zijn grotendeels teniet gedaan en binnen het wisselkoersmechanisme is thans weer sprake van een grotere mate van wisselkoersstabiliteit. De lange rente is naar een lager peil geconvergeerd. De meest spectaculaire daling van de obligatierendementen vond plaats in landen waarvan de vooruitzichten op het gebied van de budgettaire convergentie het meest zijn verbeterd. Tussen april 1995 en maart 1997 is het rendement op tienjaars benchmark-obligaties in Spanje, Italië, Portugal en Zweden met 440 tot 550 basispunten gedaald. Ook de obligatierendementen in andere Lid-Staten zijn in 1995 en 1996 aanmerkelijk gedaald, omdat zij in belangrijke mate werden ontkoppeld van de lange rente in de VS. Tabel 1 Een betere macro-economische beleidscombinatie reële effectieve wisselkoers1* (arbeidskosten per eenheid) (1993 = 100) mutatie van de rente voeten sinds april 1995 korte rente3) lange rente4) mutatie van het voor conjunc turele factoren gecorrigeerde begrotings-saldo nominale beloning per werknemer (% mutatie p. j. ) reële arbeidskosten per eenhei d5) (% mutatie p. j. ) 1996 1997 1996 1997 1996 1997 maart 1997 -2. 0 -2. 3 -1. 3 2e kw. 1995 109. 1 104. 7 106. 8 lekw. 1997 101. 2 102. 4 96. 7 maart 1997 -1. 8 -3. 3 -1. 4 -5. 4 -3. 5 -4. 4 -1. 1 -3. 4 -1. 5 -1. 1 -4. 5 -2. 9 -4. 6 -0. 5 -0. 4 3. 6 92. 9 82. 5 97. 6 101. 6 0. 5 1. 6 0. 8 2. 2 1. 2 0. 7 123. 4 93. 8 99. 6 112. 5 94. 1 103. 8 1. 0 0. 2 0. 3 1. 7 2. 3 1. 2 0. 2 0. 6 1. 5 1. 8 1. 6 1. 7 4. 6 1. 7 B DK D EL E F IRL I NL A P FIN S UK EUR 1} Ten opzichte van 23 geïndustrialiseerde landen. 2) Ten opzichte van 9 geïndustrialiseerde landen buiten de EG. 3) Driemaands interbancaire rente. 4) Tienjaars benchmark. ^ Nominale arbeidskosten per eenheid, gedefleerd met de BBP-deflator. Bron: diensten van de Commissie, ramingen voorjaar 1997. -5. 0 -2. 2 -2. 2 -5. 5 -1. 6 -1. 6 -5. 3 -3. 3 -4. 4 -1. 0 114. 4 110. 3 108. 9 101. 92) 117. 1 96. 2 95. 1 105. 4 105. 4 103. 9 97. 3 99. 6 106. 8 -0. 7 0. 6 1. 2 -0. 2 1. 1 0. 9 100. 1 -2. 4 -2. 5 1. 0 1. 3 1. 8 3. 1 2. 5 11. 7 4. 6 2. 6 2. 7 5. 5 1. 2 1. 9 6. 5 3. 2 7. 4 3. 6 3. 5 2. 6 3. 4 2. 3 9. 4 2. 6 2. 5 4. 1 4. 9 2. 7 1. 8 5. 0 3. 0 4. 8 4. 2 3. 2 -1. 4 -0. 3 -1. 1 1. 1 -0. 6 -0. 4 -2. 5 -0. 1 -1. 1 -1. 5 0. 7 0. 3 4. 6 -0. 9 -1. 0 -0. 6 -1. 9 0. 6 0. 6 -0. 8 -1. 4 0. 9 -0. 6 -1. 9 -0. 7 0. 3 -0. 1 -0. 2 -0. 7 -0. 6 Hoewel er een zekere terugval kan optreden als de geloofwaardigheid van de begrotingsdoelstellingen zou worden ondermijnd, legt het gezondere macro-economische beleid thans het fundament voor een "heilzame cirkel", waarin budgettaire consolidatie leidt tot lagere rentevoeten, zodat de groeivooruitzichten van de economie verbeteren en de rentelasten van de overheid dalen. Gezond economisch beleid heeft geleid tot toenemend vertrouwen en tot een geleidelijk sterker wordend herstel van de economie. 1. 2 Het herstel van de economische activiteit De inzakkende groei van de vraag en het teruglopende vertrouwen bij de economische subjecten waarvan in de tweede helft van 1995 sprake was - hoofdzakelijk ten gevolge van ongunstige rente en wisselkoersontwikkelingen, die hun oorsprong vonden in het niet geloofwaardig zijn van het economische beleid in een aantal Lid-Staten -, hebben plaatsgemaakt voor een hernieuwd herstel. Het op een gezonde basis berustende herstel dat medio 1993 inzette en in 1995 tijdelijk werd onderbroken, gaat daarmee thans zijn tweede fase in. Ondanks een omvangrijke voorraadcorrectie is in de eerste helft van 1996 de economische activiteit met \V% procent (op jaarbasis) toegenomen. Zoals verwacht werd, is het tempo van de expansie in de tweede helft van. 1996 opgelopen tot ongeveer 214 procent. De vooruitzichten voor de korte termijn wijzen op een geleidelijk aan kracht winnend herstel. Het vertrouwen in de economie is in de laatste maanden van 1996 en de eerste maanden van 1997 duidelijk gestegen. De omstandigheden aan de aanbodzijde zijn gunstig voor een duurzaam herstel van de economische activiteit en de werkgelegenheid; de vooruitzichten voor de vraag verbeteren. loonstijgingen worden onderbouwd door Aan de aanbodzijde is de onderliggende ontwikkeling vanwege het vooruitzicht op gematigde loonstijgingen en gezonde rendementen op investeringen zelfs nog gunstiger dan tijdens de periode van hoge groei in 1986-1990 en de eerste fase van het herstel in 1994 en begin 1995. De vooruitzichten op gematigde lage en stabiele inflatieverwachtingen, die verband houden met de toenemende geloofwaardigheid van het op stabiliteit gerichte kader en met de inspanningen in verscheidene Lid-Staten om de werking van de arbeidsmarkt te verbeteren. In vergelijking met de productiviteit was de reële loonstijging over het algemeen bescheiden en het gemiddelde rendement op investeringen is in de Gemeenschap thans hoger dan sinds de jaren zestig ooit het geval was. Weliswaar is ook de reële rente hoger dan in de jaren zestig, maar toch verschaft het huidige en voor de toekomst verwachte niveau van de rendementen een goede basis voor een krachtig herstel van de investeringen, op het moment dat de vooruitzichten voor de vraag verbeteren. Verwacht wordt dat het herstel van de vraag een brede basis zal hebben en evenwichtig zal zijn. De binnenlandse vraag in de Gemeenschap wordt aangewakkerd door ruimere monetaire en financiële omstandigheden en de vooruitzichten voor het internationale klimaat zijn onveranderd gunstig. Door de wisselkoersontwikkelingen sinds 1995 en de bescheiden stijging van de arbeidskosten per eenheid in de EG is de concurrentiekracht van de Gemeenschap als geheel toegenomen. De groei van de export neemt waarschijnlijk toe, zowel vanwege de zich goed ontwikkelende uitvoer naar landen buiten de EG als door het herstel van de intracommunautaire handel, dat verband houdt met de stijgende binnenlandse vraag. Door een bescheiden stijging van de reële lonen, geleidelijk verbeterende vooruitzichten voor de werkgelegenheid en een daling van de besparingen uit voorzorgsmotieven wordt een toename van de particuliere consumptie mogelijk gemaakt. Naarmate de bezettingsgraad zich herstelt, zullen de investeringen in uitrusting worden opgestuwd door de betere vraagvooruitzichten, de gezonde winsten in het bedrijfsleven en de lage rentestand. De lage lange rente en de stijgende inkomens moeten leiden tot een geleidelijk sterker wordende toename van de investeringen in de bouw. Tegen deze achtergrond zal de groei van de productie in 1997 naar verwachting in de buurt komen van het trendmatige groeipercentage en in 1998 daarboven liggen. Het belangrijkste gevaar voor deze vooruitzichten schuilt in het mogelijk ontstaan van twijfels omtrent de vraag of overheden hun begrotingsdoelstellingen in 1997 halen. Dergelijke twijfels kunnen leiden tot druk op de rentetarieven en de wisselkoersen, hetgeen in aanleg schadelijke gevolgen heeft voor de productie, de investeringen en de werkgelegenheid. Voorts kunnen consumenten vanwege onzekere vooruitzichten omtrent de werkgelegenheid terughoudender zijn dan verwacht bij hun nieuwe aankopen. Anderzijds echter kan, naarmate de positieve effecten van de lagere rente geleidelijk doorwerken en mits de recente toename van het vertrouwen doorzet, een zichzelf in stand houdend proces van toenemende bestedingen en werkgelegenheid leiden tot een nog positievere resultaat. 1. 3 Geleidelijk verbeterende vooruitzichten voor de werkgelegenheid De toename van de werkgelegenheid, die normaliter met een zekere vertraging reageert op veranderingen in de groei van de productie, vertoonde begin 1996 in de meeste landen een inzinking. Naarmate het economisch herstel echter aan kracht won, stabiliseerde de totale werkgelegenheid in de Gemeenschap zich om vervolgens in de tweede helft van 1996 langzaam te gaan stijgen. Deze trend kwam tot uitdrukking in de ontwikkeling van de werkloosheid. De gemiddelde werkloosheid stabiliseerde zich in de eerste helft van 1996 en is sindsdien marginaal gedaald. De ontwikkelingen lopen echter van Lid-Staat tot Lid-Staat sterk uiteen, (n alle landen waar de economische activiteit in een gezond tempo groeide, zoals het Verenigd Koninkrijk, Finland, Ierland, Nederland en Denemarken, daalde eind 1996, begin 1997 de werkloosheid. Daarentegen was eind 1996, begin 1997 de werkloosheid in Duitsland, Frankrijk en Zweden nog altijd stijgende, omdat het herstel aarzelend was en omdat in sommige gevallen bijzondere factoren bijdroegen tot een stijging van het aantal werklozen. Het herstel van de economie zal leiden tot een geleidelijke toename van de werkgelegenheid. De beroepsbevolking stijgt echter eveneens, zodat de werkloosheid in 1997 waarschijnlijk slechts in geringe mate afneemt en in 1998 enigszins sneller daalt. De hoge werkloosheid wijst erop dat het economische beleid voor groei en werkgelegenheid in de Gemeenschap moet worden voortgezet en aangescherpt. Een stabiele macro-economische beleidscombinatie die de investeringen stimuleert, is noodzakelijk om te zorgen voor voortgezette economische groei en schepping van werkgelegenheid op middellange termijn. Alleen dan kan een duidelijke daling van de werkloosheid optreden en kan de omvangrijke onbenutte arbeidsreserve in de Gemeenschap geleidelijk in het arbeidsproces worden ingeschakeld. In landen (Denemarken, Ierland, Luxemburg en Nederland) waar het gevoerde economische beleid en de loonontwikkeling reeds enige tijd overeenkomen met de globale richtsnoeren voor het economisch beleid - mede dankzij een intensieve en effectieve dialoog tussen de sociale partners -, en waar het begrotingstekort tot onder de in het Verdrag van Maastricht bepaalde referentiewaarde van 3 procent van het BBP gedaald is, zijn de resultaten in de vorm van duurzame economische groei en schepping van werkgelegenheid positief en duidelijk beter dan elders in de Gemeenschap. 1. 4 De dialoog met de sociale partners In de globale richtsnoeren uit 1996 werd opgemerkt dat de Commissie voornemens was de dialoog met de sociale partners te intensiveren. Ook in nationaal verband moet, waar mogelijk en met inachtneming van de daarvoor bestaande wegen, de sociale dialoog worden geïntensiveerd. In het kader van het oorspronkelijk door Commissievoorzitter Santer voorgestelde Vertrouwenspact is de Commissie overleg blijven voeren met de sociale partners in Europees verband. De Europese sociale partners hebben overeenstemming bereikt over een geëngageerd antwoord op de problematiek van jeugdwerkloosheid, levenslang leren en een beter gebruik van de structuurfondsen ten behoeve van het creëren van banen, in macro-economische omstandigheden die bevorderlijk zijn voor groei en werkgelegenheid. Ten aanzien van het macro-economische kader werd een opvallend eensgezind positief oordeel gegeven over de economische beleidsstrategie die in de globale richtsnoeren voor het economisch beleid is vastgelegd. De sociale partners onderschreven het grote belang van de voltooiing van de EMU en onderkenden dat ter wille van de geloofwaardigheid volledig aan de verdragsbepalingen moet worden voldaan. De kern van de strategie is de noodzaak het concurrentievermogen te vergroten en, met name door investeringen in capaciteitsvergroting, een hogere groei te bevorderen die meer werkgelegenheid schept. Ook moet een meer activerend en efficiënter arbeidsmarktbeleid gevoerd worden om meer prikkels tot werken in te bouwen en ervoor te zorgen dat mensen in staat te zijn de gecreëerde banenmogelijkheden te benutten. In Duitsland hebben de regering en de sociale partners in januari 1996 een "alliantie voor banen" gesloten, die tot doel heeft de werkloosheid tegen het jaar 2000 met de helft terug te brengen; dit initiatief heeft echter niet de gehoopte voortgang geboekt. In Ierland is een nieuwe tripartite- overeenkomst ("Partnership 2000") gesloten, die betrekking heeft op de periode tot het jaar 2000. In Oostenrijk is de coördinatie tussen de sociale partners geïntensiveerd om aan de criteria van Maastricht te kunnen voldoen. In Italië is in september 1996 een akkoord gesloten om arbeidsovereenkomsten flexibeler te maken, te zorgen voor meer prikkels voor deeltijdwerk en een gecoördineerd beleid om de expansie van bedrijven in de minder ontwikkelde regio's te stimuleren. In Spanje is over afzonderlijke specifieke vraagstukken overeenstemming bereikt tussen de sociale partners en is begin 1997 een akkoord gesloten over een hervorming van de wetgeving inzake de ontslagbescherming. In Portugal is een "strategisch akkoord" gesloten dat op een groot aantal zekerheid, zaken betrekking heeft, waaronder werkgelegenheid, belastinghervormingen, inkomensbeleid, concurrentiekracht, productiviteit en de. hervorming van de overheid. In de overige landen, zoals Nederland en Denemarken waar een reeds lang bestaande maatschappelijke consensus de basis heeft gelegd voor een in vergelijking gunstige economische ontwikkeling, is de sociale dialoog langs de gebruikelijke wegen voortgezet. onderwijs, sociale 2. Prijs- en wisselkoersstabiliteit 2. 1 Prijsstabiliteit In de richtsnoeren van 1996 werd benadrukt dat, voor de Gemeenschap als geheel, de voor 1996 verwachte inflatie van 2V2 procent in 1997 zou moeten worden teruggedrongen. In de richtsnoeren werd aanbevolen dat de landen waar de inflatie minder dan 2 procent (België, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk en Finland) of iets meer dan 2 procent (Denemarken en Ierland) bedroeg, moesten streven naar consolidatie van deze ontwikkeling op middellange termijn. In Zweden, waar de inflatie aanzienlijk was gedaald, en in het Verenigd Koninkrijk, waar de inflatie ongeveer 3 procent bedroeg en dalende was, moest het economisch beleid gericht worden op consolidatie van het bereikte resultaat. Bij Spanje, Portugal en Italië werd erop aangedrongen de inflatie in 1997 tot minder dan S procent terug te brengen en Griekenland diende voortgezette en intensievere pogingen in het werk te stellen om de inflatie terug te dringen. In de Gemeenschap als geheel is de inflatie ongeveer overeenkomstig de verwachtingen gedaald tot 2,4 procent in 1996. De laatste ontwikkelingen wijzen op een verdere daling in 1997. Zoals beschreven in het convergentieverslag 1996 van de Commissie, was de algemene daling van de inflatie het gevolg van een aantal factoren, waaronder het op prijsstabiliteit gerichte monetaire beleid, een geloofwaardiger kader voor prijsstabiliteit, sterkere loonmatiging, meer concurrentie door onder meer de interne markt, minder druk van het begrotingsbeleid en in sommige landen een appreciatie van de munt na eerdere zeer lage koersen. Ook conjuncturele factoren, die tot uitdrukking kwamen in een omvangrijke "output gap" en een geringe binnenlandse vraag, droegen in veel gevallen bij tot een lagere inflatie. Op basis van de meest recente hepi-gegevens1 bedroeg de inflatie in België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, "Ierland, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk en Finland ongeveer 2 procent of minder; in 1997 blijft in alle gevallen de prijsstijging waarschijnlijk beperkt tot 2lA procent. In de genoemde landen werd de lage inflatie in 1996 mede mogelijk gemaakt door gematigde loonstijgingen. De nominale beloning per werknemer, inclusief de werkgeversbijdragen tot de sociale zekerheid, steeg met minder dan 3% procent en in sommige gevallen zelfs met minder dan 2 procent. De vooruitzichten voor de prijsstabiliteit in 1997 worden verbeterd door waarschijnlijk gematigde loonstijgingen. In België, Duitsland, Frankrijk, Nederland, Finland en Oostenrijk nemen de nominale arbeidskosten per werknemer in 1997 naar verwachting met 3 procent of minder toe. In Denemarken zullen de recent afgesloten arbeidsovereenkomsten leiden tot een gemiddelde loonstijging van ongeveer 3Vz procent per jaar in de komende twee tot drie jaar, tenzij de incidentele looninkomsten toenemen. Tabel 2 Ontwikkeling van de inflatie (% mutatie per jaar) deflator particuliere consumptie hepi 1994 1995 1996 dec. 961> feb. 971) nominale beloning per werknemer 1994 1995 1996 feb. 97 t/t-12 2. 0 2. 0 1. 6 6. 5 2. 5 1. 7 1. 7 2. 3 1. 5 1. 6 1. 5 2. 4 0. 6 1. 1 2. 0 1. 9 2. 1 1. 3 7. 6 3. 4 2. 0 1. 8 1. 9 1. 2 7. 9 3. 6 2. 1 1. 6 2. 1 1. 9 9. 3 4. 7 1. 7 2. 0 5. 8 0. 7 0. 9 1. 3 4. 2 0. 2 2. 4 2. 6 2. 0 2. 1 1. 8 8. 3 3. 6 1. 8 1. 7 4. 3 1. 9 2. 0 2. 0 3. 1 1. 2 1. 2 2. 8 3. 2 1. 8 2. 7 10. 8 4. 8 2. 1 2. 6 4. 6 2. 3 2. 7 2. 9 4. 8 1. 4 3. 0 2. 5 B DK D EL E F IRL I L NL A P FIN S UK 3. 5 EUR ]) Rekenkundig gemiddelde van twaalf maandelijkse indexcijfers ten opzichte van het rekenkundig gemiddelde van de indexcijfers in de daaraan voorafgaande twaalf maanden. 2. 3 3. 6 3. 6 12. 5 2. 2 2. 3 0. 7 4. 8 2. 2 2. 0 3. 7 2. 5 4. 3 2. 9 2. 4 1. 8 3. 1 2. 5 11. 7 4. 6 2. 6 2. 7 5. 5 1. 6 1. 2 1. 9 6. 5 3. 2 7. 4 3. 6 4. 6 3. 8 3. 4 12. 2 2. 2 2. 2 2. 6 2. 9 4. 0 2. 4 3. 4 10. 7 3. 5 4. 8 3. 6 4. 0 1. 2 1. 5 1. 8 2. 9 1. 5 0. 8 3. 5 1. 3 1. 5 1. 8 3. 0 1. 0 0. 8 2. 3 3. 3 2. 4 3. 0 3. 3 2. 7 2. 0 3. 1 In de genoemde landen is prijsstabiliteit het op kader gerichte geloofwaardig. Op basis van de gegevens over 1996 en de prognoses voor 1997 zullen in alle genoemde de prestaties op het gebied van prijsstabiliteit worden geconsolideerd, overeenkomstig de aanbeveling in de globale richtsnoeren uit 1996. landen In Zweden is de inflatie in de loop van 1996 sterk gedaald. Dit werd ten dele veroorzaakt door incidentele factoren, waaronder een per 1 januari 1996 ingegane verlaging van de BTW Bron: diensten van de Commissie, ramingen voorjaar 1997. 1 Hepi: geharmoniseerde consumentenprijsindexcijfers. De inflatie is berekend op basis van het rekenkundig gemiddelde van de hepi gedurende de afgelopen 12 maanden (maart 1996 - februari 1997) ten opzichte van het gemiddelde in de daaraan voorafgaande 12 maanden (maart 1995 - februari 1996). In het geval van Ierland zijn de berekeningen van de diensten van de Commissie gebaseerd op kwartaalgegevens. 6 op levensmiddelen en óc sterke apprecialie van de Zweedse kroon ten opzichte van de eerder gedaalde koers. De laatste ontwikkelingen wijzen op een voortdurend geringe stijging van de prijzen. De arbeidskosten per werknemer zijn in 1996 echter met ongeveer 7,4 procent gestegen, een toename die uiteraard niet verenigbaar is met het op middellange termijn handhaven van prijsstabiliteit, groei en werkgelegenheid. Recentelijk zijn arbeidsovereenkomsten met geringere loonstijgingen afgesloten, maar als rekening wordt gehouden met incidentele looninkomsten, kan de stijging van de arbeidskosten per werkende in 1997 nog altijd dicht in de buurt van de 5 procent komen. Als Zweden de aanbeveling van de globale richtsnoeren wil opvolgen en de prestaties op het gebied van prijsstabiliteit wil consolideren, is een duidelijk lagere nominale loonstijging noodzakelijk. In het VK heeft de aanzienlijke appreciatie van het Britse pond van eind 1996 en begin 1997 de opwaartse druk op de prijzen begin 1997 beperkt. Anderzijds was sprake van een sterke toename van de consumptie en liep de "output gap" snel terug. De werkloosheid is in hoog tempo gedaald tot een peil dat in het verleden vergezeld ging van het ontstaan van opwaartse druk op de lonen. Hoewel de inflatie enigszins afneemt en de toename van de nominale beloning per werknemer in 1997 volgens de prognoses ongeveer 4 procent zal bedragen, kan het risico van een hoger inflatiecijfer niet worden uitgesloten. Als de Britse autoriteiten de bereikte lage inflatie willen consolideren, moeten zij waakzaam blijven om het ontstaan van een loon-prijsspiraal te voorkomen. In Portugal is de inflatie op jaarbasis gedaald tot 3,0 procent in februari 1997 (afgelopen twaalf maanden ten opzichte van de voorgaande twaalf maanden; hepi); het meest recente cijfer was 2,4 procent (februari 1997 ten opzichte van februari 1996; hepi). De inflatiedaling wordt bevorderd door lagere nominale loonstijgingen en door een toename van de arbeidsproductiviteit die voortdurend hoger is dan gemiddeld in de Gemeenschap. Ook in Spanje is de inflatie dalende; de hcpi-inflatie op jaarbasis bedroeg in februari 1997 3,4 procent, maar het meest recente cijfer wijst op een daling tot 2,5 procent. Aangezien de autoriteiten waakzaam blijven op het punt van de inflatiebestrijding en er goede vooruitzichten zijn voor opnieuw gematigde loonstijgingen, bevindt Spanje zich op de goede weg naar een lage inflatie in 1997. In Italië is de inflatie in de loop van 1996 en begin 1997 sterk gedaald (de inflatie op jaarbasis bedroeg 3,5 procent, het meest recente cijfer is 2,3 procent), waartoe wordt bijgedragen door een op stabiliteit gericht monetair beleid, enigszins gematigde loonstijgingen en de sterke appreciatie van de lire sedert medio 1995. De stijging van de nominale beloning per werknemer zal naar verwachting afnemen, maar komt in 1997 wellicht toch nog dicht in de buurt van de 5 procent. Desondanks is bij een stabiele lire en druk op de bedrijfsresultaten de inflatiedoelstelling van de regering (een cpi-inflatic van 2,5 procent gemiddeld over het jaar) binnen bereik. In alle drie de genoemde landen kan aan de aanbeveling uit de globale richtsnoeren van 1996 voldaan worden en zal de inflatie naar verwachting enigszins lager zijn dan de waarde van 3 procent. In Griekenland zijn overeenkomstig de aanbeveling uit de globale richtsnoeren van 1996 de inspanningen op het gebied van de inflatiebestrijding voortgezet en geïntensiveerd. De inflatie op jaarbasis, gemeten aan de hepi, is gedaald tot 7,6 procent (afgelopen 12 maanden ten opzichte van de daaraan voorafgaande 12 maanden). Het meest recente cijfer (februari 1997 ten opzichte van februari 1996; hepi) is 6,5 procent. Voortgezette inspanningen zijn noodzakelijk om het streefcijfer van de regering van een cpi-inflatie van 4,5 procent aan het einde van het jaar te halen. 2. 2 Wisselkoersstabiliteit In de richtsnoeren uit 1996 werd opnieuw benadrukt dat alle Lid-Staten hun wisselkoersbeleid moeten beschouwen als een aangelegenheid van gemeenschappelijk belang in het kader van het Europees Monetair Stelsel. Het in de richtsnoeren aanbevolen beleid moest bijdragen tot juiste koersverhoudingen binnen de Gemeenschap en tot het scheppen van de voorwaarden voor deelname aan het wisselkoersarrangement in het geval van de landen die dat nog niet deden. in de Gemeenschap, Sinds 1995 hebben een gezonder economisch beleid toenemende geloofwaardigheid van het begrotingsbeleid in een aantal Lid-Staten en de sterker wordende Amerikaanse dollar bijgedragen tot juistere koersverhoudingen binnen de Gemeenschap. Het herstel van de Amerikaanse dollar was het gevolg van de betrekkelijk krachtige conjuncturele opgang van de Amerikaanse economie en van wijzigingen in de beleidscombinatie in de VS en de Gemeenschap. Door een geloofwaardiger beleid konden de Italiaanse lire, de Zweedse kroon en verscheidene andere munteenheden hun eerdere koersdalingen ten opzichte van de DEM grotendeels of zelfs geheel goedmaken. Tegen de achtergrond van een sterkere dollar, hoge economische groei en verwachtingen van een rentestijging apprecieerde het Britse pond eind 1996 en begin 1997 opvallend sterk ten opzichte van de meeste munten in het wisselkoersarrangement. De overwaardering van de DEM en de daaraan gekoppelde munten, waarvan in het voorjaar van 1995 sprake was, is teniet gedaan. Finland en Italië zijn op respectievelijk 14 oktober en 25 november 1996 toegetreden tot het wisselkoersarrangement van het EMS. Momenteel wordt daaraan deelgenomen door 12 Lid-Staten; alleen Griekenland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk nemen niet deel. In het wisselkoersarrangement was eind september 1996 de spread tussen de sterkste en de zwakste munt in het pariteitenraster teruggelopen tot ongeveer 2 procent. Daarna liep deze spread weer op, omdat het Ierse punt aanzienlijk in waarde steeg ten opzichte van de overige munteenheden in het wisselkoersmechanisme. Dit was het gevolg van drie factoren, te weten de waardestijging van het Britse pond en de Amerikaanse dollar ten opzichte van de valuta's in het wisselkoersarrangement, de sterke conjuncturele opgang van de Ierse economie die niet leidde tot een krapper begrotingsbeleid, en de hogere rente die verband hield met de krachtige groei. Alle overige munten in het wisselkoersarrangement bleven binnen nauwe marges ten opzichte van elkaar. Over het geheel genomen is sinds de vaststelling van de globale richtsnoeren van 1996 de wisselkoersstabiliteit binnen het wisselkoersmechanisme behouden gebleven en zelfs toegenomen. 3. Gezonde overheidsfinanciën 3. 1 Tempo en omvang van de consolidatie-inspanningen In de richtsnoeren uit 1996 werd benadrukt dat de over het algemeen onbevredigende staat van de overheidsfinanciën in de Gemeenschap voor de Lid-Staten aanleiding diende te zijn hun plannen voor begrotingsconsolidatie opnieuw te bezien en waar nodig aan te scherpen. De Raad deed de aanbeveling dat vrijwel alle Lid-Staten moesten streven naar verlaging van hun begrotingstekort tot ten hoogste 3 procent van het BBP in 1997, als stap in de richting van de middellange-termijndoelstelling van vrijwel evenwicht op de begroting. In de richtsnoeren werd opgemerkt dat Denemarken en Ierland, die reeds voldeden aan de referentiewaarde van 3 procent, zich dienden te richten op meer ambitieuze streefcijfers voor de middellange termijn. In het geval van Denemarken zijn dergelijke streefcijfers verwerkt in het convergentieprogramma van mei 1996. Bij Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, Finland, Zweden en Nederland werd erop aangedrongen de programma 's voor begrotingsconsolidatie vastberaden ten uitvoer te leggen en zo nodig aan te scherpen om ervoor te zorgen dat aan de doelstellingen zou worden voldaan. Voor het Verenigd Koninkrijk werd het belangrijk geacht maatregelen te nemen om de uitgaven te beperken tot de voorgenomen omvang, zodat voldaan zou kunnen worden aan het streefcijfer van 3 procent voor 1997. Voor Spanje en Portugal werd een vastbesloten tenuitvoerlegging van het budgettaire onderdeel van de convergentieprogramma 's van deze landen noodzakelijk geoordeeld. Bij Italië werd aangedrongen op het spoedig treffen van ingrijpende maatregelen om de voorgenomen begrotingsconsolidatie te realiseren en te intensiveren. In Griekenland werden voortgezette inspanningen op een groot aantal gebieden noodzakelijk geacht. Begrotingsontwikkelingen in 1996. Alle Lid-Staten behalve Duitsland hebben in 1996 vooruitgang geboekt bij het verminderen van hun begrotingstekorten. Gemiddeld voor de Gemeenschap is het begrotingstekort afgenomen van 5,0 procent van het BBP in 1995 tot 4,3 procent van het BBP in 1996. Deze verbetering werd bewerkstelligd in weerwil van een verslechterende conjunctuur, die een negatieve invloed had op de belastinginkomsten en de overheidsuitgaven. Volgens ramingen van de diensten van de Commissie verbeterde het voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde begrotingssaldo gemiddeld voor de Gemeenschap met 1 procentpunt van het BBP. 2 Dit betekende dat het voor conjuncturele factoren gecorrigeerde begrotingstekort veel sterker werd gereduceerd dan in voorgaande jaren (zie tabel 3). In 1996 werd in de grote meerderheid van de Lid-Staten het voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde tekort aanzienlijk teruggedrongen. Van de landen ten aanzien waarvan de Raad in 1996 een besluit had genomen dat er een excessief tekort bestond, slaagde in 1996 alleen Duitsland er niet in vooruitgang te boeken bij de reductie van het voor conjuncturele invloeden geschoonde tekort. Tabel 3 Feitelijke en voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde begrotingssaldi van de totale overheid (in procenten van het BBP) 1 1 g | feitelijk begrotingssaldo (omvang) mutatie van het feitelijke begrotingssaldo 1995 1996 1994 1995 1996 mutatie van het voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde saldo 1995 1996 1994 1994 -5. 1 -3. 6 -2. 4 -12. 1 -6. 3 -5. 6 -1. 7 -9. 6 2. 9 -3. 4 -4. 6 -6. 4 -6. 2 -10. 3 -6. 8 -5. 5 B DK D2) EL E F IRL I L NL3> A P FIN S UK EUR -4. 1 -1. 9 -3. 5 -9. 2 -6. 6 -4. 8 -2. 0 -7. 0 1. 7 -4. 0 -5. 3 -6. 0 -5. 1 -7. 9 -6. 1 -5. 0 -3. 4 -1. 6 -3. 8 -7. 4 -4. 4 -4. 1 -0. 9 -6. 7 1. 8 -2. 4 -3. 9 -4. 1 -2. 6 -3. 6 -4. 4 -4. 3 2. 3 0. 3 1. 0 2. 1 0. 4 0. 0 0. 7 0. 3 1. 3 -0. 2 -0. 2 0. 4 1. 8 2. 0 1. 0 0. 7 1. 0 1. 7 -1. 1 2. 9 -0. 3 0. 8 -0. 3 2. 6 -1. 2 -0. 6 -0. 7 0. 4 1. 1 2. 4 0. 7 0. 5 0. 7 0. 3 -0. 3 1. 8 2. 2 0. 7 1. 1 0. 3 0. 1 1. 6 1. 4 1. 9 2. 5 4. 3 1. 7 0. 7 2. 0 -1. 0 0. 8 2. 0 0. 6 -0. 4 0. 1 -0. 1 -0. 7 -0. 3 1. 3 -0. 1 0. 2 0. 1 0. 2 1. 0 1. 3 -0. 9 2. 9 -0. 6 0. 5 -2. 4 2. 0 -0. 3 -0. 5 0. 5 -0. 6 0. 6 0. 4 0. 3 1. 0 0. 2 0. 3 1. 7 2. 3 1. 2 0. 2 0. 6 1. 5 1. 8 1. 6 1. 7 4. 6 1. 7 1. 0 1) Een "+" wijst op een verbetering, een "-" op een verslechtering van het begrotingssaldo. 2) Exclusief met de eenwording verband houdende schulden en activa ten bedrage van 229 miljard DEM, die in 1995 door de federale overheid zijn overgenomen (Treuhand, woningcorporaties in het oostelijk deel en Deutsche Kreditbank). 3) Voor 1995 exclusief een bedrag van per saldo 32,84 miljard NLG aan buitengewone uitgaven in verband met de hervorming van de financiering van de woningcorporaties (de "bruteringsoperatie"). Bron: diensten van de Commissie, ramingen voorjaar 1997. In 1996 was het begrotingstekort in Denemarken, Ierland en Luxemburg evenals in het voorgaande jaar lager dan 3 procent van het BBP. Denemarken boekte echter minder vooruitgang dan verwacht bij de reductie van het tekort en de in het convergentieprogramma opgenomen doelstelling (1,0 procent van het BBP) werd niet gehaald. Deze overschrijding van het begrotingsstreefcijfer was hoofdzakelijk te wijten aan overschrijdingen bij de overheidsuitgaven. In Ierland verbeterde de 2 De methode die de diensten van de Commissie hanteren om de cijfers voor conjuncturele factoren te corrigeren, is behoedzaam: zij leidt tot een niveau van de voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde tekorten dat hoger is dan bij andere methoden, waaronder die van de OESO en het IMF. Aangezien deze onderscheiden hoofdzakelijk betrekking hebben op verschillen in het geraamde niveau van het trendmatige (potentiële) BBP, heeft de gekozen methode normaliter geen significante invloed op de jaarlijkse mutaties van het voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde tekort. 9 begrotingssituatie meer dan verwacht, omdat door de hoge economische groei de inkomsten sterk stegen. Ondanks de positieve effecten van de conjunctuur overschreed de uitgavenstijging voor het tweede achtereenvolgende jaar het aanvankelijke streefcijfer van de regering aanmerkelijk. Hoewel het begrotingsbeleid in het huidige conjuncturele klimaat zou moeten worden verkrapt en gezorgd zou moeten worden voor een ruimere budgettaire veiligheidsmarge voor minder gunstige conjuncturele omstandigheden, is het voor conjuncturele invloeden geschoonde tekort in 1996 niet verbeterd. Nederland en Finland zijn er in 1996 in geslaagd hun begrotingstekorten tot minder dan 3 procent van het BBP terug te dringen. Hoewel de relatief hoge economische groei hier ook toe bijdroeg, was deze ontwikkeling toch hoofdzakelijk het resultaat van vastbesloten consolidatie-inspanningen. België, Frankrijk, Oostenrijk, Portugal en Zweden slaagden erin hun begrotingstekort terug te brengen tot ongeveer 4 procent van het BBP of minder. In deze landen verbeterde de begrotingssituatie in 1996 aanmerkelijk en in een aantal van de genoemde landen was het resultaat beter dan het streefcijfer van de regering. In België bleef het begrotingstekort boven de aanvankelijke doelstelling (3,4 procent in plaats van 3 procent van het BBP), maar het land heeft aanmerkelijke vooruitgang geboekt in de richting van de referentiewaarde van 3 procent. In Frankrijk was het tekortcijfer iets hoger dan het streefcijfer van het convergentieprogramma (4,1 procent in plaats van 4 procent van het BBP). In Spanje en het Verenigd Koninkrijk daalde het tekort tot 4,4 procent van het BBP. In al deze landen werden, overeenkomstig de aanbeveling uit de globale richtsnoeren, de programma's voor begrotingsconsolidatie vastbesloten ten uitvoer gelegd. Duitsland was de enige Lid-Staat waar in 1996 het begrotingstekort is gestegen. Ten gevolge van negatieve conjuncturele omstandigheden liep het tekort op van 3,5 procent in 1995 tot 3,8 procent van het BBP in 1996. Ondanks inspanningen om de uitgaven beter te beheersen is het voor conjuncturele factoren gecorrigeerde tekort in 1996 nauwelijks verbeterd. De meeste budgettaire maatregelen waarover in Duitsland in 1996 overeenstemming is bereikt, zullen in 1997 in werking treden. Italië realiseerde slechts een bescheiden daling van het begrotingstekort, dat van 7,0 procent van het BBP in 1995 terugliep tot 6,7 procent van het BBP in 1996. Zowel slechter dan verwachte conjuncturele omstandigheden als begrotingsoverschrijdingen droegen bij tot dit teleurstellende resultaat. Bij de vaststelling van de begroting voor 1997 is besloten het tempo van de begrotingsaanpassing op te voeren. In verband met de begrotingsdiscipline bij de lagere overheden is in de begroting voor 1997 een belangrijk nieuw geheel van regels opgenomen. In Griekenland is het begrotingstekort in 1996 teruggedrongen tot 7,4 procent van het BBP. De verbetering was in hoge mate het gevolg van een daling van de rentelasten, die mogelijk werd gemaakt door lagere rentevoeten en een stabiele schuldquote (ten opzichte van het BBP). In tegenstelling tot hetgeen verwacht werd, is de belastinggrondslag niet verbreed en zijn de reële lopende uitgaven slechts marginaal verlaagd. Beloop van de schuldquote (ten opzichte van het BBP) in 1996. Hoewel de Lid-Staten in 1996 een algemene en aanmerkelijke verbetering van hun begrotingsposities wisten te bewerkstelligen, zijn de budgettaire onevenwichtigheden in de Gemeenschap nog altijd groot. Dit heeft ertoe geleid dat de schuldquote in 1996 opnieuw is gestegen. Gemiddeld voor de Gemeenschap is de schuldquote van 71,2 procent in 1995 opgelopen tot 73,2 procent in 1996. In Duitsland, Spanje, Frankrijk, Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk is de schuldquote blijven stijgen. Alleen in Frankrijk, Luxemburg, Finland en het Verenigd Koninkrijk was de schuldquote lager dan 60 procent van het BBP; in een aantal andere Lid-Staten was wel sprake van een dalende schuldquote (zie tabel 4). 10 te de omvang richting 1994 omvang omvang jaarlijkse j mutatie uitzondering 1995 1996 Bruto schuld van de overheid (in procenten van het BBP) seEfj 134. 8 76. 2 50. 4 110. 4 63. 0 48. 4 87. 9 125. 1 5. 7 77. 3 67. 0 66. 7 59. 6 79. 0 50. 5 133. 5 72. 1 58. 1 111. 8 65. 7 52. 8 81. 5 124. 4 5. 9 79. 6 69. 3 66. 4 58. 8 78. 2 54. 2 jaarlijkse mutatie -1. 3 -4. 1 7. 7 1. 4 2. 7 4. 4 -6. 4 -0. 7 0. 2 2. 3 2. 3 -0. 3 -0. 8 -0. 8 3. 7 Begrotingsvooruitzichten voor 1997. Overal in Tabel 4 de Gemeenschap zijn de inspanningen om de overheidsfinanciën saneren opgevoerd. Vrijwel alle Lid-Staten streven ernaar in 1997 hun begrotingstekort terug te hebben gebracht tot maximaal 3 procent van het BBP, als stap in de middellange- van termijndoelstelling van vrijwel evenwicht op de is enige begroting. De Griekenland, waar de regering ernaar streeft het tekort te verminderen tot 4,2 procent van het BBP. B DK" D EL E F IRL I L NL A P FIN S UK EUR 2. 0 1) De tegoeden van de centrale overheid bij de centrale bank, het overheidsbezit van niet-staatsobligaties en de door schuldtitels bedroegen in 1996 ongeveer 16% van het BBP. Binnen de groep landen die in 1996 een begrotingsoverschot een begrotingstekort van minder dan 3 procent (Denemarken, Ierland, Luxemburg, Nederland en Finland), zal het tekort in Denemarken, Nederland en Finland naar verwachting verder dalen. Deze landen bewegen zich derhalve in de richting van meer ambitieuze streefcijfers voor de middellange termijn. In Denemarken zijn de begrotings vooruitzichten voor 1997 thans gunstiger dan in het convergentieprogramma van mei 1996 verwacht werd, en wordt gestreefd naar een klein overschot. In de begroting voor 1997 is echter een aantal eenmalige maatregelen verwerkt en ook de gunstige conjunctuur heeft een positieve invloed op de begrotingscijfers. Daarnaast is het realiseren van de begrotingsdoelstelling afhankelijk van het vermogen de uitgaven in 1997 beter te beheersen dan in 1996 het geval was. In Finland wordt gestreefd naar een overschot bij de totale overheid in 1999. De begroting voor 1997 en de plafonds voor de uitgaven van de centrale overheid in Î 998-200 Î stemmen overeen met een gestage daling van het tekort in de komende jaren. 130. 0 70. 2 60. 7 111. 8 69. 6 56. 2 72. 8 123. 7 6. 4 78. 5 70. 0 65. 6 58. 7 77. 7 54. 5 Bron: diensten van de Commissie, ramingen voorjaar 1997. overheidsbedrijven uitgegeven hadden 73. 2 68. 1 71. 2 3. 1 of In alle overige landen behalve Griekenland zijn maatregelen getroffen om het begrotingstekort in 1997 tot 3 procent van het BBP te reduceren. Voorts hebben de regeringen zich over het algemeen duidelijk vastgelegd op het nemen van aanvullende maatregelen, als dit nodig is om het streefcijfer te halen. In België, Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, Portugal en Zweden bedraagt de voorgenomen verbetering in 1997 ten opzichte van 1996 (om het streefcijfer van 3 procent te bereiken) ongeveer 1 procentpunt van het BBP of minder. In Duitsland is overeenstemming bereikt over de meeste maatregelen van het begin 1996 ingediende beleidspakket voor groei, investeringen en banen; deze zullen in 1997 in werking treden. De regering heeft aangekondigd dat aanvullende corrigerende maatregelen zullen worden getroffen, als de belastinginkomsten in 1997 opnieuw tegenvallen. In Frankrijk zal het oorspronkelijk geplande herstel van het evenwicht in de begroting van de sociale zekerheid niet in 1997 gerealiseerd worden, maar er zijn maatregelen genomen om het tekort bij de sociale zekerheid te verminderen en het saldo van de totale overheid te laten voldoen aan het streefcijfer voor 1997. In Spanje en het Verenigd Koninkrijk bedraagt de voorgenomen tekortreductie in 1997 ten opzichte van 1996 ongeveer VA procentpunt. De Spaanse regering heeft bevestigd vast te houden aan het realiseren van het streefcijfer van 3 procent; om overschrijdingen bij de uitgaven te voorkomen, is een wetsontwerp inzake uitgavenbeheersing goedgekeurd. In het Verenigd Koninkrijk wordt tot de tekortreductie bijgedragen door een strikte beheersing van de uitgaven en door de relatief krachtige economische groei die de belastinginkomsten doet stijgen. 11 Italië heeft maatregelen getroffen om in 1997 een zeer sterke verbetering van de begroting te bewerkstelligen, ten einde te voldoen aan het streefcijfer van 3 procent. Na de slechter dan verwachte ontwikkeling in 1996 is in maart jongstleden een aanvullende begroting ingediend In het convergentieprogramma van Griekenland wordt gestreefd naar een tekort van de totale overheid van 4,2 procent van het BBP in 1997. De regering heeft een reeks maatregelen genomen om de overheidsuitgaven te verminderen en het streefcijfer te halen. 3. 2 De samenstelling en duurzaamheid van de consolidatie-inspanningen In de globale richtsnoeren uit 1996 werden de volgende algemene uitgangspunten voor de begrotingsconsolidatie vastgesteld: i) beperking van uitgavenstijgingen in plaats van een verdere verhoging van de totale belastingdruk; als problemen die moesten worden aangepakt, werden genoemd de pensioenen, de kosten van de gezondheidszorg en de subsidies; ii) heroriëntering, waar mogelijk, van de overheidsuitgaven op productieve activiteiten, zoals infrastructuur, menselijk kapitaal en activerend arbeidsmarktbeleid; Ui) verbetering van de efficiency bij overheidsdiensten, in een aantal gevallen door het meer gebruik maken van privatisering en eigen bijdragen van gebruikers; iv) het verminderen van de totale belastingdruk, mits echter eerst het begrotingstekort een duidelijk dalende trend is gaan vertonen. De aard van de consolidatie-inspanningen van de Lid-Staten strookte in 1996 niet altijd met de globale richtsnoeren. In de meeste Lid-Staten daalde het aandeel van de overheidsuitgaven in BBP in 1996, maar in Denemarken, waar het aandeel hiervan reeds een van de hoogste in de Gemeenschap is, alsook in Frankrijk en Italië steeg het. In uiteenlopende mate steeg in Denemarken, Spanje, Frankrijk, Italië, Oostenrijk, Portugal, Finland en Zweden ook de belastingdruk (zie tabel 5). In 1997 zal de begrotingsconsolidatie naar verwachting vooral worden bewerkstelligd door uitgavenbeperking. Gemiddeld voor de Gemeenschap wordt verwacht dat het aandeel van de overheidsuitgaven in het BBP dit jaar met bijna 1lA procentpunt afneemt. Mits wordt vastgehouden aan de huidige uitgavenplannen en de economische groei globaal genomen overeenkomstig de verwachtingen aantrekt, wordt verwacht dat het aandeel van de overheidsuitgaven in het BBP in vrijwel alle Lid-Staten zal dalen. De gemiddelde belastingdruk blijft in 1997 naar verwachting ongewijzigd ten opzichte van het voorgaande jaar. terwijl de belastingen enigszins worden verlaagd. In een aantal landen wordt in 1997 het accent in de consolidatie-inspanningen verlegd naar uitgavenbeperkingen. In Frankrijk, waar de meeste consolidatiemaatregelen in 1996 de vorm hadden van belastingverhogingen, zullen de in 1997 te nemen maatregelen (waaronder uitgavenbeperking bij de overheid en een hervorming van de sociale zekerheid die met name op de gezondheidszorg betrekking heeft) naar verwachting leiden tot het vrijwel stabiliseren van de reële uitgaven, In Duitsland worden de consolidatiemaatregelen geconcentreerd op het verminderen van de uitgaven (pensioenen, ziektegeld en gezondheidszorg, subsidies, werkgelegenheid bij de overheid en kosten van de overheidsadministratie). In Spanje bestaan de belangrijkste maatregelen uit het bevriezen van de ambtenarensalarissen, een vermindering van het aantal banen bij de overheid, de hervorming van de pensioenen en verhogingen van de indirecte belastingen. In Oostenrijk wordt het accent verlegd naar uitgavenbeperking, waaronder hervormingen in de gezondheidszorg. In Finland is de budgettaire verbetering in 1997 vrijwel geheel gebaseerd op bezuinigingen; enkele belastingen worden verlaagd. In het VK streeft de regering naar het binnen strikte grenzen houden van de uitgaven. In Italië, waar in 1996 de uitgaven voor de sociale zekerheid niet werden aangetast door de begrotingsconsolidatie en de reële primaire uitgaven stegen, zal in 1997 naar verwachting vooruitgang worden geboekt bij het verminderen van het aandeel van de overheidsuitgaven in het BBP. Een groot deel hiervan komt echter voor rekening van lagere rentebetalingen en de belastingdruk neemt opnieuw toe. 12 Een aantal landen vertrouwt, om tekortreductie op korte termijn te bewerkstelligen, in verregaande mate op het uitstellen van overheidsinvesteringen. Dit geldt voor Spanje (zij het dat hier sprake is van een hoog uitgangsniveau) en in mindere mate voor Duitsland en Frankrijk. In het Verenigd Koninkrijk wordt overgegaan van overheidsvoorzieningen op particuliere voorzieningen. Slechts in een paar landen (Portugal, Finland) zijn de afgelopen jaren de overheidsinvesteringen als percentage van het BBP gestegen. Tabel 5 B DK D EL E F I RL I L NL A P FIN S UK EUR I n k o m s t e n, u i t g a v en en r e n t e b e t a l i n g en v an de t o t a le o v e r h e id (in % v an het BBP) inkomsten uitgaven (waarvan) rentebetalingen 1994 50. 2 59. 0 46. 8 35. 8 41. 4 49. 0 38. 2 45. 2 50. 6 49. 4 41. 3 54. 7 59. 4 36. 5 46. 0 1995 50. 3 58. 0 46. 3 37. 9 39. 6 4 9. 5 35. 6 45. 1 45. 6 49. 1 48. 3 41. 2 53. 7 59. 3 37. 8 45. 9 1996 50. 3 58. 8 45. 6 37. 3 40. 1 50. 4 35. 6 45. 9 45. 4 48. 4 49. 1 42. 3 55. 7 62. 6 37. 6 46. 1 1994 55. 3 62. 6 49. 3 48. 0 47. 7 54. 6 39. 8 54. 9 53. 9 53. 9 47. 4 60. 9 69. 8 43. 3 51. 5 1995 54. 5 59. 9 49. 9 47. 0 46. 3 54. 3 37. 6 52. 1 43. 9 53. 2 53. 6 46. 8 58. 8 67. 2 43. 6 50. 9 1996 53. 7 60. 3 49. 3 44. 7 44. 6 54. 5 36. 5 52. 7 43. 6 50. 8 53. 0 46. 0 58. 3 66. 2 41. 9 50. 3 1994 10. 1 7. 1 3. 4 14. 2 5. 1 3. 6 5. 7 11. 0 5. 9 4. 2 6. 5 5. 1 6. 8 3. 3 5. 3 1995 1996 9. 1 6. 7 3. 7 12. 4 5. 4 3. 7 5. 0 11. 4 0. 3 6. 0 4. 3 6. 5 5. 3 7. 1 3. 7 5. 4 8. 6 6. 5 3. 7 11. 5 5. 3 3. 8 4. 8 10. 8 0. 3 5. 6 4. 4 4. 9 5. 8 7. 1 3. 7 5. 4 Bron: diensten van de Commissie, ramingen voorjaar 1997. De begrotingsconsolidatie in de Lid-Staten berust, met name in 1997, in uiteenlopende mate op eenmalige maatregelen. Het nemen van eenmalige maatregelen heeft in bepaalde gevallen ertoe bijgedragen dat het in 1997 voldoen aan de referentiewaarde van 3 procent geloofwaardiger is geworden, en heeft positieve effecten gehad op de rentestand in bepaalde landen. Uiteraard echter draagt de tijdelijke aard van dergelijke maatregelen niet bij tot een duurzame verbetering van de begrotingspositie. Om het vertrouwen in het tot stand brengen van gezonde overheidsfinanciën niet te ondermijnen moeten dergelijke maatregelen worden aangevuld met maatregelen die tot een duurzame verbetering van de begroting leiden. Voorjaar 1998 wordt besloten welke landen de hoge mate van duurzame convergentie hebben bereikt, die nodig is om met ingang van 1 januari 1999 aan de derde fase van de EMU deel te nemen. Op dat moment zal de Commissie, mede op basis van de begrotingen van de Lid-Staten voor 1998 en hun convergentieprogramma's, beoordelen of de budgettaire verbeteringen blijvend zijn. In de richtsnoeren uit 1996 werd ook aanbevolen de belastingdruk te verminderen, mits eerst het overheidstekort een duidelijk dalende trend zou zijn gaan vertonen. Alleen in Nederland en Ierland is de afgelopen jaren de belastingdruk aanzienlijk verlaagd. In Nederland is de hervorming van de sociale zekerheid voortgezet. In Ierland zal door de jongste begroting en het sociaal akkoord voor de periode tot en met het jaar 2000 de vooruitgang op dit gebied worden bespoedigd. 13 4. Beter functionerende markten voor producten en diensten In de richtsnoeren van 1996 werd aanbevolen het mededingingsbeleid aan te scherpen en staatssteun te beperken. Het werd cruciaal geacht het potentieel van de interne markt te benutten door omzetting in het nationale recht en door daadwerkelijke afdwinging van de wetgeving. Voorts dienden maatregelen ten uitvoer te worden gelegd ter stimulering van de innovatie, de informatiemaatschappij en het MKB. In het milieubeleid zouden marktconforme instrumenten, waaronder fiscale maatregelen, een grotere rol moeten spelen. Zowel door de Gemeenschap als door de Lid-Staten is een grote verscheidenheid aan maatregelen genomen (te veel om in dit document volledig te behandelen) om het concurrentievermogen en de efficiency van de Europese economie te verhogen. In deze bespreking wordt de aandacht gericht op ontwikkelingen in communautair verband en worden de belangrijkste in 1996 in nationaal verband genomen initiatieven opgesomd. Hoewel ook in 1996 de omzetting van maatregelen die met de interne markt verband houden, is verbeterd, is niet-adequate omzetting in bepaalde sectoren en op bepaalde gebieden nog steeds een belangrijk punt van zorg. Begin februari 1997 had de Raad 259 voorstellen van de Commissie in verband met de interne markt vastgesteld, zodat er nog 11 in behandeling zijn. Hiervan hebben er vier betrekking op het vennootschapsrecht; de overige betreffen belastingen op ondernemingen, de intellectuele eigendom, het vrije verkeer van goederen, levensmiddelen, verzekeringen, veterinaire controles en phytosanitaire controles. Bij de vastgestelde maatregelen gaat het onder meer om 218 richtlijnen die in nationale wetgeving moeten worden omgezet. Gemiddeld hadden de Lid-Staten in februari 1997 94 procent van de richtlijnen omgezet in hun binnenlandse recht; 64 procent was door alle Lid-Staten correct omgezet en 80 procent door 14 Lid-Staten. Uit de beoordeling van de interne markt die de diensten van de Commissie in 1996 hebben opgesteld3, blijkt dat de productmarkten van de Lid-Staten door de globalisering en de interne markt in hoge mate zijn geïntegreerd, ook al blijven normen voor producten nog steeds problemen stellen. Op productmarkten die verband houden met overheidsopdrachten en/of waarop uiteenlopende nationale wetgeving van toepassing is (bij voorbeeld farmaceutische producten), is echter weinig voortgang geboekt bij de integratie. In de sector producten van de verwerkende industrie wordt in de binnenlandse vraag in de Lid-Staten steeds meer voorzien door uit andere Lid-Staten ingevoerde producten. Uit het dalen van de marges tussen prijzen en kosten blijkt voorts dat de concurrentie in de verwerkende industrie sterk is toegenomen. Alleen in sectoren waar traditionele of gereglementeerde overheidsopdrachten een rol spelen, is het effect op de marges tussen prijzen en kosten betrekkelijk gering geweest. De convergentie van prijzen voor identieke producten in de hele Gemeenschap wijst er tevens op dat de interne markt heeft geleid tot een verdere integratie van de goederenmarkten. De markten voor diensten zijn nog altijd beduidend minder geïntegreerd dan de goederenmarkten, doch ook hier is substantiële vooruitgang geboekt. Overal in de Gemeenschap wordt de concurrentie heviger en neemt de efficiency toe. Staatssteun, nationale belastingen en binnenlandse regelgeving zorgen echter nog altijd voor fragmentatie van bepaalde markten, met name in het geval van diensten. 3 Zie de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over de "Impact en doeltreffendheid van de interne markt" (COM(96)520 def. , oktober 1996) en de "Economie Evaluation of the Internal Market" (European Economy, Reports and Studies, No. 4, 1996). 14 De belangrijkste gebieden waarop nog veel werk moet worden verzet in de vorm van omzetting en tenuitvoerlegging van communautaire wetgeving in de Lid-Staten, zijn de overheidsopdrachten, de intellectuele eigendom en de verzekeringssector. Uit de beoordeling van de interne markt is voorts gebleken dat de ongelijke afdwinging van EU-wetgeving nog immer een hinderpaal vormt voor het handelsverkeer en voor eerlijke concurrentie. Dit probleem zal aan de orde worden gesteld in het actieplan interne markt, waar momenteel aan wordt gewerkt. Op het gebied van de telecommunicatie heeft de Gemeenschap opnieuw vooruitgang geboekt in de richting van volledige liberalisering, met name door de vaststelling van twee richtlijnen van de Commissie over het voor concurrentie openstellen van mobiele telefonie en over het uiterlijk op 1 januari 1998 in de meeste Lid-Staten afschaffen van exclusieve rechten op spraaktelefonie. In de energiesector heeft de Raad een richtlijn vastgesteld over gemeenschappelijke regels voor de interne elektriciteitsmarkt. Door deze richtlijn moet de betrokken markt in een periode van zes jaar geleidelijk worden opengesteld. Een vergelijkbaar voorstel voor de gasindustrie is nog in behandeling bij de Raad. Wat betreft de transportsector heeft de Raad een richtlijn vastgesteld om het verrichten van gronddiensten op luchthavens voor concurrentie open te stellen. Om overbodige belemmeringen voor het verbreiden van innovatie weg te nemen heeft de Commissie in januari 1996 een nieuwe verordening vastgesteld, waarbij in het geval van overeenkomsten inzake technologie-overdracht de voorwaarden voor een ontheffing van artikel 85 worden vereenvoudigd. Ook heeft de Commissie een mededeling opgesteld waarin haar uit 1994 daterende actieplan voor de informatiemaatschappij wordt geactualiseerd, en heeft zij haar voornemen bekendgemaakt om voorstellen te doen ter harmonisatie van de wetgeving betreffende intellectuele eigendomsrechten op dit gebied. Ten einde een nieuwe impuls te geven aan het communautaire beleid ter bevordering van het MKB, heeft de Raad in december 1996 het derde meerjaren-programma voor het MKB vastgesteld. Met haar "Geïntegreerd programma ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf (MKB) en de ambachtelijke sector" uit juli 1996 beoogt de Commissie de maatregelen van het meerjaren programma aan te vullen met andere maatregelen, zoals een gezamenlijk met de Lid-Staten opgezet beleid om de toegang tot de informatiemaatschappij gemakkelijker te maken en de communautaire wetgeving te vereenvoudigen. Op het gebied van het milieu en de belastingheffing heeft de Commissie begin 1997 een voorstel voor een energieheffing goedgekeurd. 4 Dit voorstel beoogt een herstructurering van het stelsel van accijnzen, waarbij het toepassingsgebied van de belastingheffing wordt uitgebreid tot alle energieproducten die schadelijk zijn voor het milieu, en waarbij met ingang van 1998 en vervolgens opnieuw in het jaar 2000 de belastingen op dergelijke producten worden verhoogd. Dergelijke maatregelen geven een belangrijk prijssignaal aan energiegebruikers en stimuleren hen ertoe hun verbruik te verminderen, zodat de vervuiling wordt teruggedrongen. Ook heeft de Commissie een mededeling goedgekeurd over het gebruik van milieubelastingen en -heffingen in de interne markt5. Deze mededeling is bedoeld ter ondersteuning van de Lid-Staten bij hun pogingen om fiscale instrumenten te gebruiken voor milieudoeleinden zonder de voorschriften van het Verdrag en de interne markt te overtreden. De Commissie benadrukt dat er aanzienlijke ruimte bestaat voor beleid van de Lid-Staten en moedigt hen aan meer gebruik te maken van dergelijke belastingen en heffingen. 4 Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot herstructurering van de communautaire regeling voor de belasting op energieproducten (COM(97) 30 def. van 12. 3. 1997. 5 Mededeling van de Commissie over "Milieubelastingen en -heffingen in de interne markt" (COM(97) 9 def. van 26. 3. 1997. 15 innovatie". Dit omvat maatregelen ter verbetering van het concurrentievermogen, getiteld Een van de nationale initiatieven is1 een door de Duitse regering voorgesteld samenhangend programma "Offensief voor ondernemerschap en ter stimulering van het MKB (lastenverlichting voor oprichters van nieuwe bedrijven, mobilisatie van risico- en venturekapitaal, kredietsubsidies, enz. ) en van de innovatie (financieringsvoorwaarden voor toegepast O&O, verlaging van de kosten voor patenten voor het MKB, enz. ). De winkeltijden zijn geliberaliseerd en er bestaan plannen voor talrijke andere maatregelen om het functioneren van de economie te verbeteren. De Spaanse regering heeft een pakket structurele maatregelen ingediend, waaronder beleid om staatssteun aan overheidsbedrijven te verminderen, de belastingdruk voor het MKB te verlagen en de concurrentie te bevorderen. In Portugal wordt in het "strategisch akkoord" tussen de sociale partners en de regering gewezen op het versterken van het mededingingsbeleid en maatregelen om de innovatie, de informatiemaatschappij en het MKB te stimuleren. De Finse regering heeft een groot aantal maatregelen ten behoeve van het MKB genomen (betere toegang tot financiering, opleidingsbeleid, enz. ) en in Oostenrijk wordt meer financiële en institutionele ondersteuning gegeven voor innovatie, onderzoek en ontwikkeling. In Denemarken is in 1996 een nieuwe mededigingswet ingediend, die een aanscherping van de kartelvoorschriften beoogt en de Deense regelgeving meer op een lijn brengt met die van andere Lid-Staten. 5. Bevordering van de werkgelegenheid en hervormingen van de arbeidsmarkt 5. / De loonontwikkeling In de globale richtsnoeren van 1996 werd aanbevolen de reële lonen minder te laten stijgen dan de productiviteit, zodat de winstgevendheid van werkgelegenheidscheppende investeringen zou toenemen. Opgemerkt werd dat een hogere groei van de werkgelegenheid zou kunnen worden bevorderd door een aangepaste gemiddelde loonontwikkeling en in sommige gevallen door loondifferentiatie die beter met de productiviteitsverschillen overeenstemt. In de richtsnoeren uit 1996 werd erop aangedrongen, waar mogelijk, een verlaging van de niet-loonkosten van arbeid ie gebruiken om de werkgelegenheid te stimuleren. De afgelopen jaren is de loonontwikkeling in de Gemeenschap steeds meer gaan beantwoorden aan de doelstelling van prijsstabiliteit, zodat monetaire en financiële omstandigheden mogelijk werden die bevorderlijk zijn voor de groei en het scheppen van banen, en aan de doelstelling van het verhogen van het rendement op investeringen, zodat het economisch herstel kan worden onderbouwd door snel stijgende investeringen. In de Gemeenschap als geheel zijn de reële loonkosten (de nominale beloning per werknemer, gedefleerd met de BBP-deflator) in 1996 voor het vierde achtereenvolgende jaar met minder 1 procent gestegen. Daarmee bleef de stijging voldoende achter bij zowel de trendmatige als de feitelijke toename van de arbeidsproductiviteit (die respectievelijk ongeveer 2 en 1,5 procent bedroegen) om de hogere hoeveelheid aangewend kapitaal per werknemer te compenseren en het rendement op investeringen in de Gemeenschap te verhogen. De vooruitzichten voor 1997 en 1998 wijzen erop dat ook dan in de Gemeenschap deze aanbeveling zal worden opgevolgd. Aan de voorwaarde dat de reële loonkosten minder snel stijgen dan de arbeidsproductiviteit, werd in 1996 in vrijwel alle Lid-Staten voldaan. In Griekenland, Portugal, Finland en met name Zweden zijn de reële loonkosten in 1996 echter sneller gestegen dan de arbeidsproductiviteit. In deze landen moet de reële loonstijging afnemen om duurzaam meer werkgelegenheid te kunnen scheppen. Het terugkeren van bevredigende rendementen op investeringen in de Gemeenschap heeft de basis gelegd voor een hogere economische groei die, naarmate de vooruitzichten voor de vraag verbeteren, wordt ondersteund door investeringen die de productiecapaciteit vergroten en werkgelegenheid scheppen. De matiging van de geaggregeerde reële lonen werkt echter slechts langzaam door in de werkgelegenheidsintensiteit van de groei. Een andere, snellere weg naar een groeipatroon met een hogere werkgelegenheidsintensiteit bestaat eruit te bevorderen dat de loonkostenschaal aan de onderkant wordt uitgebreid, zoals uiteengezet in het Economisch Jaarverslag 1997 van de Commissie. 16 Een aantal landen heeft slappen genomen om te bevorderen dat de loonkostendifferentiatie beter aansluit op de productiviteitsverschillen tussen uiteenlopende beroepen en kwalificatieniveaus en ook tussen regio's. In Frankrijk, België en Nederland is een gerichte verlaging van de niet- loonkosten voor de laagste loonschalen doorgevoerd. In Nederland is het wettelijk minimumloon op de minder gestegen productiviteitsontwikkeling, het gelijk trekken van de lonen in de voormalige westelijke en oostelijke deelstaten van Duitsland doorgegaan. Het scheppen van banen in de oostelijke Duitse deelstaten wordt nog immer belemmerd door loonkosten die in verhouding tot de productiviteit hoog zijn. loon. Daarentegen dan het modale is, vooruitlopend Tabel 6 Groei, werkgelegenheid en productiviteit reële groei BBP (% mutatie p. j. ) werkgelegenheid (% mutatie p. j. ) arbeidsproductiviteit (% mutatie p. j. ) reële loonkosten per werknemer (% mutatie p. j. ) BBP-dellator reële arbeidskosten per eenheid (% mutatie p. j. ) 90-92 93-96 96 90-92 93-96 96 90-92 93-96 96 90-92 93-96 96 90-92 93-96 96 1. 4 2. 4 1. 4 2. 6 2. 2 1. 3 8. 4 0. 7 3. 6 2. 8 1. 0 3. 0 3. 3 1. 1 2. 1 1. 1 2. 7 1. 2 1. 8 1. 5 1. 2 7. 5 1. 1 5. 0 2. 3 1. 3 1. 6 2. 8 1. 4 2. 7 2. 3 1. 0 4. 2 1. 2 2. 2 1. 5 5. 0 1. 3 4. 2 2. 8 3. 1 2. 9 -3. 6 -0. 4 -0. 7 -0. 4 -0. 4 -1. 0 1. 2 0. 1 0. 0 3. 1 -1. 5 2. 3 1. 1 1. 1 -0. 5 -0. 9 -1. 4 0. 2 0. 5 0. 0 1. 8 0. 1. 0. 3 0. 2 1. 8 0. 7 3. 6 2. 1 2. 0 0. 9 -4. 2 -2. 1 -1. 5 B DK D EL E F IRL I L NL A P FIN S UK EUR USA JAP Bron: diensten vun de Commissie, ramingen voorjaar ll)97. 0. 0 1. 0 -1. 2 1. 0 2. 9 -0. 1 3. 8 0. 4 2. 4 1. 9 -0. 7 0. 7 1. 4 -0. 6 0. 7 0. 3 1. 4 0. 6 -0. 4 1. 7 0. 2 0. 3 0. 3 1. 6 1. 6 2. 4 3. 6 1. 6 3. 0 1. 3 1. 7 1. 1 3. 4 1. 9 2. 1 2. 0 0. 9 1. 2 1. 3 3. 3 1. 1 0. 6 1. 2 1. 7 2. 0 0. 7 1. 3 0. 6 1. 4 1. 2 1. 8 1. 4 2. 4 2. 2 0. 6 1. 6 1. 3 4. 4 2. 3 2. 7 1. 3 1. 7 2. 4 4. 0 2. 8 2. 4 2. 0 0. 8 1. 0 1. 3 1. 5 2. 5 1. 5 0. 8 1. 5 4. 5 0. 5 1. 2 1. 0 1. 7 2. 4 1. 9 1. 7 1. 4 1. 5 1. 0 2. 9 3. 6 1. 5 1. 6 -2. 0 2. 5 1. 6 4. 2 1. 6 2. 6 1. 6 1. 9 5. 5 2. 5 1. 4 1. 6 1. 7 1. 7 1. 5 0. 7 1. 5 1. 1 0. 8 -0. 5 0. 6 1. 5 -0. 2 0. 8 0. 5 1. 0 1. 5 1. 2 2. 4 0. 9 0. 6 1. 0 0. 8 -0. 1 1. 2 1. 4 2. 6 0. 2 1. 0 1. 9 0. 4 -1. 0 -0. 2 0. 2 3. 1 2. 1 6. 4 0. 5 0. 8 1. 8 0. 5 1. 7 -0. 6. 0. 4 -2. 8 1. 3 0. 3 0. 9 0. 6 1. 9 0. 4 0. 2 3. 4 1. 8 0. 1 0. 9 0. 3 0. 5 -0. 3 -0. 7 -0. 8 -1. 1 0. 2 -2. 0 -0. 6 -2. 8 -2. 4 -1. 9 -0. 8 -0. 6 -0. 9 -2. 7 -0. 5 -1. 5 -1. 4 0. 2 -0. 1 -1. 4 -0. 3 -1. 1 1. 1 -0. 6 -0. 4 -2. 5 -0. 1 -2. 2 -1. 1 -1. 5 0. 7 0. 3 4. 6 -0. 9 -0. 7 0. 8 -2. 3 5. 2 Arbeidsmarkt/tervormingen In de richtsnoeren van 1996 werden de Lid-Staten aangemoedigd hun maatregelen ter hervorming van de arbeidsmarkt op een aantal gebieden te intensiveren. Daarbij werden onder meer vermeld de beroeps- en regionale mobiliteit, de arbeidsbemiddeling, het onderwijs, activerend arbeidsmarktbeleid voor met name langdurig werklozen, prikkels voor het in dienst nemen van laaggeschoolden en aanpassing van werktijden. Het terugdringen van de werkloosheid als voornaamste doelstelling van het economisch beleid is onderdeel geworden van een werkgelegenheidsstrategie voor de hele EU, waartoe door de Europese Raad van Essen in 1994 de aanzet is gegeven. Sindsdien zijn de beleidsaanbevelingen op achtereenvolgende bijeenkomsten van de Europese Raad verfijnd en uitgewerkt en heeft zich in samenwerking met de Lid-Staten een proces van intensief toezicht op de tenuitvoerlegging ervan ontwikkeld. 17 Nationale strategieën en concret maatregelen; zijn verwerkt in meerjarenprogramma's voor de werkgelegenheid. Meerjarenprogramma's maken een intensiever toezicht op nationale strategieën en concrete maatregelen ten behoeve van de werkgelegenheid mogelijk, zodat het vaststellen en uitwisselen van beste praktijken wordt bevorderd. Aan de Europese Raad van Dublin is een eerste beoordeling van de tenuitvoerlegging ervan voorgelegd. Bij de tenuitvoerlegging van meerjarenprogramma's hebben de Lid-Staten een zeer breed scala maatregelen genomen, die op alle in Essen vastgestelde prioriteiten betrekking hebben. Wat de vraagzijde betreft, is de aandacht gericht op loonmatiging en maatregelen om de niet-loonkosten van arbeid flexibele vormen van arbeidsovereenkomsten en in sommige gevallen het verminderen van de kosten van het in dienst nemen en ontslaan van personeel, ten einde de werkgelegenheidsintensiteit van de groei te verhogen. Aan de aanbodzijde worden prikkels tot werken en de inzetbaarheid gestimuleerd door hervormingen van de sociale zekerheid, activerend arbeidsmarktbeleid en opleiding. te verminderen, alsmede op het bevorderen van In het kader aan het einde van dit hoofdstuk wordt een kort overzicht gegeven van een aantal belangrijke arbeidsmarktmaatregelen, die de afgelopen jaren in de Lid-Staten van de EU ten uitvoer zijn gelegd. In deze hervormingen kan voor één of meerdere landen een aantal patronen worden vastgesteld. - Landen waarvoor traditioneel een hoge mate van sociale bescherming kenmerkend is, zijn de omvang daarvan gaan beperken door het herzien van de duur van uitkeringen en inkomensvervangende bijstand en vaker nog door het aanscherpen van de regels voor het uitkeringsgerechtigd zijn en controle op het actief zoeken naar een baan door uitkeringstrekkers. Dit is gecombineerd met meer flexibele werktijden (bij voorbeeld in Nederland) en met een accent op opleiding en andere vormen van activerend arbeidsmarktbeleid (de Scandinavische landen). Hoewel enige pogingen in het werk zijn gesteld om laatstgenoemde maatregelen doelmatiger en effectiever te laten zijn, kunnen zij althans op de korte termijn hoge kosten voor de overheidsfinanciën met zich brengen en gepaard gaan met "dead weight"- en substitutie effecten. - In landen met hoge werkloosheid zijn maatregelen getroffen om de arbeidsmarkt te dereguleren. Met name in Spanje is de wettelijke ontslagbescherming van werknemers in vaste dienst versoepeld; van de deregulering "in de marge" (het steeds meer gebruiken van tijdelijke arbeidscontracten), waardoor de arbeidsmarkt sterker gesegmenteerd was geraakt, wordt afstand genomen. - Landen waar voor werkenden een stelsel van uitkeringen ter aanvulling op hun inkomen uit arbeid bestaat (het VK en Ierland), hebben maatregelen getroffen om de hoge marginale effectieve belastingtarieven te verlagen, ten einde de potentiële armoedeval aan te pakken. - In vrijwel de hele EU is loonmatiging betracht. In een groot aantal landen zijn de niet- loonkosten van arbeid verlaagd, door algemene verlagingen van de sociale- zekerheidsbijdragen (bij voorbeeld in Spanje, Portugal, Finland het VK en Nederland) of door gerichte verlagingen voor de lage lonen om de vraag naar laaggeschoold personeel te bevorderen (bij voorbeeld in Frankrijk, België en Nederland). Hoewel het te vroeg is om het effect van deze structurele hervormingen op de schepping van werkgelegenheid en op de werkloosheid te beoordelen, geven de EU-landen die er de afgelopen jaren met relatief meer succes in zijn geslaagd de werkloosheid aan te pakken (Nederland, Denemarken, het VK en in zekere mate Ierland), een aantal indicaties. Althans enkele van de cruciale redenen voor hun succes lijken te zijn gelegen in: 18 - de samenhang in de structurele hervormingen, die hervormingen van product- en dienstenmarkten en meer prikkels tot werken omvatten, in tegenstelling tot gevallen van talrijke, doch verspreide maatregelen zonder kritische massa; - de betrokkenheid van een groot deel van de beroepsbevolking, waaronder degenen die werk hebben, zodat in bredere kring de billijkheid van de hervormingen wordt onderkend, of de gerichtheid op een specifieke, maar zeer relevante "systeemfout" in het functioneren van de arbeidsmarkt of de werking van het stelsel van sociale zekerheid; - gunstige macro-economische omstandigheden, waarin een redelijke groei wordt gecombineerd met een geloofwaardig streven naar een gezond macro-economisch beleid. Deze basisvoorwaarden maken het mogelijk de synergie van de verschillende maatregelen te maximaliseren; doordat de politieke en maatschappelijke acceptatie van de structurele hervormingen wordt bevorderd, vermindert de kans dat het beleid in de toekomst wordt teruggedraaid. 19 KADER: de belangrijkste arbeidsmarkthervormingen in EU-landen in de afgelopen jaren Beroepsonderwijs en -opleiding Leerlingstelsels zijn uitgebreid (in A, B, FIN, F, D, IRL en E) en/of herzien om beter tegemoet te komen aan de behoeften op de arbeidsmarkt (in DK, P, het VK, D, IRL en I). In IRL, F, NL en DK is een breed scala innovatieve instrumenten ingevoerd om voortdurende scholing te bevorderen. Flexibiliteit van werktijden Sterk verbreid gebruik van deeltijdcontracten in DK, NL, S en het VK. Regelgeving met betrekking tot deeltijdwerk (E) en tijdelijke arbeidscontracten (D) versoepeld; wetgeving inzake werktijden geliberaliseerd (P, FIN, A). Andere vormen van flexibele werktijden ingevoerd (A, D, B, DK, E, FIN, F). Kosten van het in dienst nemen en ontslaan van personeel Soepele ontslagbeschermingswetgeving in het VK en DK. Versoepeling van de ontslagbescherming voor werknemers in vaste dienst in E; drempel voor toepasselijkheid van de ontslagbescherming in D verhoogd van bedrijven met 5 werknemers tot bedrijven met 10 werknemers. In een aantal Lid- Staten wordt flexibilisering mogelijk gemaakt door personeel via uitzendbureaus op niet- standaardcontracten (contracten voor bepaalde termijn, deeltijdcontracten) te laten inhuren. Niet-loonkosten van arbeid Algemene verlaging van de niet-loonkosten van arbeid (E, P, FIN, het VK, NL) en gerichte verlaging voor de laagste loonschalen (onder meer F, B, NL). Werkloosheidsuitkeringen en de wig De verhouding tussen (netto) uitkering en (netto) loon en de duur van uitkeringen zijn verlaagd in DK, IRL, NL, E en S; in verscheidene landen (DK, het VK, FIN, S, D) zijn de criteria om voor een uitkering in aanmerking te komen en de voorschriften inzake arbeidsgeschiktheid aangescherpt. Aanpassing van uitkeringen aan werkenden in het VK en IRL om de armoedeval te bestrijden. Maatregelen om hoge marginale effectieve belastingtarieven te verlagen in F, het VK, DK, IRL, S en NL (in NL is ook de totale lastendruk op arbeid verlaagd). Activerend arbeidsmarktbeleid Ingrijpende hervormingen van overheidsdiensten voor de arbeidsvoorziening, waaronder in een aantal gevallen het afschaffen van het overheidsmonopolie op arbeidsbemiddeling in S, FIN, DK, D, A, NL en B. In de meeste Lid-Staten bijzondere maatregelen, gericht activerend arbeidsmarktbeleid en maatregelen in het kader van de bovengenoemde hervormingen voor groepen die het ernstigst door de werkloosheid getroffen worden. 20 ISSN 0254-1513 COM(97) 169 def. DOCUMENTEN NL 10 01 Catalogusnummer : CB-CO-97-166-NL-C ISBN 92-78-18939-1 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg


title: Yttrande från Ekonomiska och sociala kommittén om "Förslag till rådets förordning (EG) om ändring av rådets förordning (EEG) nr 1765/92 om upprättande av ett stödsystem för producenter av vissa jordbruksgrödor"

eurovoc_concepts:
aid per hectare
cereals
leguminous vegetable
oleaginous plant
set-aside

formats: html pdfa1b print


title: The single market review : Impact on manufacturing.

eurovoc_concepts:
processing industry
single market


title: QUESTION ECRITE no 1435/97 de Klaus-Heiner LEHNE à la Commission. Chambre de recours des Écoles européennes

eurovoc_concepts:
EU body
European school
appeal
appointment of staff
decision-making
human rights
operation of the Institutions
organisation of teaching
staff regulations (EU)
teacher

formats: html print


title: 97/322/ΕΚ: Απόφαση της Επιτροπής 23ης Απριλίου 1997 που τροποποιεί τις αποφάσεις με τις οποίες εγκρίνονται τα κοινοτικά πλαίσια στήριξης, τα ενιαία έγγραφα προγραμματισμού και οι κοινοτικές πρωτοβουλίες, οι οποίες λαμβάνονται αναφορικά με την Ιταλία (Το κείμενο στην ιταλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

eurovoc_concepts:
Community support framework
EU initiative
Italy
Structural Funds
financing policy