title: Mededeling van de Commissie - Overzicht van beleid en maatregelen op energiegebied

eurovoc_concepts:
competitiveness
energy industry
energy policy
environmental protection
security of supply

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 23. 04. 1997 COM(97) 167 def. MEDEDELING VAN DE COMMISSIE OVERZICHT VAN BELEID EN MAATREGELEN OP ENERGIEGEBIED Inleiding A. B. C. De strategische uitdagingen op energiegebied De noodzaak van een globale respons van het energiebeleid Doelstellingen en draagwijdte van de analyse I. De samenwerking op energiegebied A. Samenwerking met de lidstaten B. Samenwerking met de belanghebbende partijen H. De communautaire maatregelen A. Continuïteit van de energievoorziening en energiegebied internationale samenwerking op B. Een integratie van de energiemarkten C. Maatregelen ter bevordering van een duurzame ontwikkeling op energiegebied D. Bevordering van onderzoek en technologische ontwikkeling Conclusies I ^fryBë^yf^* *: s<\' l. r\\ JNjygipjfG ; * Zonder energie geen economie of sociaal welzijn. Energie is een essentiële voorwaarde voor groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid, productie en gebruik van energie hebben een aanzienlijk milieueffect. Van deze centrale rol van onze energiebronnen wordt de Europese burger zich evenwel pas bewust wanneer er zich een ernstige, kritieke situatie voordoet (bijvoorbeeld de aardoliecrisis, Tsjernobyl, de Golfoorlog). De Europese Unie zal de komende jaren te maken krijgen met grote strategische energieproblemen die een rechtstreekse weerslag op het leven van de Europese burger en consument zullen hebben. Om hier iets aan te doen zal de EU daarom een aangepaste strategie moeten gaan hanteren. In het kader van haar diverse beleidsmaatregelen bezit de Gemeenschap reeds een uitgebreid gamma van instrumenten uitgaande waarvan acties op energiegebied worden uitgewerkt. In aansluiting op het Witboek "Een energiebeleid vaar Je Europese Unie'1 en op uitdrukkelijk verzoek van de Raad2 wordt in deze mededeling een algemeen overzicht van de gehanteerde beleidsmaatregelen en beschikbare uitvoeringsinstrumenten gegeven. Zij vormt mogelijk een eerste stap op weg naar een nieuwe en meer samenhangende presentatie van de energiemaatregelen. Van de hoofdpunten van dit energiebeleid volgt in de tabel in bijlage 1 een opsomming. De op communautair niveau beschikbare financiële instrumenten worden in de tabel van bijlage 2 aangegeven. A. DE STRATEGISCHE UITDAGINGEN OP ENERGIEGEBIED Naar aanleiding van een diepgaande discussie over het Groenboek van 1995 over de toekomstige basisstructuur van het communautaire energiebeleid3 heeft de Commissie het Witboek nEcn energiebeleid voor de Europese Unie" goedgekeurd. In grote lijnen heeft dit Witboek de steun van de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's. Het energiebeleid zou moeten worden aangepast aan de strategische uitdagingen waarvoor de Europese Unie zich gesteld zal zien, een en ander met inachtneming van de snelle ontwikkeling die de markten en de internationale situatie doormaken. Uit de tabel in bijlage 1 blijkt dat men, om goed op elk van de hieronder genoemde uitdagingen te kunnen inspelen, gebruik zou moeten maken van een veelvoud van maatregelen die op verschillende programma's gebaseerd kunnen zijn. 1. Een continue energievoorziening en de afhankelijkheid van externe bronnen De Europese Unie is momenteel voor bijna 50% van haar energievoorziening op externe bronnen aangewezen. Indien er geen passende maatregelen worden genomen, zou deze externe afhankelijkheid voor aardgas, steenkool en aardolie tegen 2020 tot respectievelijk zo'n 70, 80 en 90% kunnen oplopen4. De toenemende energieafhankelijkheid van de Unie ten opzichte van het buitenland zou geanalyseerd en verdisconteerd moeten worden met het oog op de politieke risico's in bepaalde leverantie- of doorvoerlanden, alsmede met het oog op het stijgende energieverbruik in de wereld. Verwacht wordt dat het energieaanbod zal teruglopen en dat de energieprijzen een stijgende lijn te zien zullen geven. Witboek "Een energiebeleid voor de Europese Unie", COM(95)682 van 13. 12. 1995 Resolutie van de Raad van 8. 7. 1996 inzake het Witboek "Een energiebeleid voor de Europese Unie", PB nr. C 224 van 1. 8. 1996, blz. 1, en Verordening nr. van de Raad van 14. 4. 1997 tot vaststelling van een programma ter bevordering van de internationale samenwerking in de energiesector. SYNERGY-programrna (art. 3). Groenboek "Voor een energiebeleid van de Europese Unie", COM(94)659 van 11. 1. 1995. Commissiedocument over de energiesituatie in 2020 - een scenariogewijze aanpak, voorjaar 1996. /ii> 2 Een continue energievoorziening vormt derhalve een van de grootste uitdagingen voor het energiebeleid. Er moet worden gestreefd naar een grotere mate van diversifiëring en flexibiliteit van interne en ingevoerde externe energiebronnen, zulks in het bijzonder door een bevordering van de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen en door een verdergaande integratie van de energiemarkten. De energievoorziening zou ook beter veilig kunnen worden gesteld door middel van een nauwere samenwerking met derde landen en de invoering van een systeem waarmee sneller en soepeler kan worden ingespeeld op plotselinge onderbrekingen van de energievoorziening, en zulks vooral op het vlak van aardolie en gas. De Europese Unie evolueert in een wereld waarin onderlinge samenhang en afhankelijkheid steeds belangrijker worden. Hierdoor worden allerlei kwesties opgeworpen als de voorwaarden die moeten worden gesteld aan de toegang van energieproducten tot de Europese markt, alsmede aan de toegang van Europese energiebedrijven tot de markten van derde landen. Bij haar externe betrekkingen moet de Gemeenschap nog meer aandacht aan haar energiebeleid gaan besteden, om de juiste respons te kunnen vinden op het probleem van de zo grote en nog verder toenemende externe afhankelijkheid, en zulks te meer daar tal van kwesties op energiegebied een internationale dimensie hebben. Een gecoördineerde aanpak van de externe energiebetrekkingen is daarom nodig om tot een vrije en open handel, alsmede tot een veiliger basisstructuur voor energie-investeringen te kunnen komen. Een dialoog en samenwerking met, alsook steunverlening ten behoeve van de derde landen in kwestie vormen realistische oplossingen om tegelijkertijd een continue energievoorziening te bevorderen, de doelstellingen op milieugebied te realiseren en de ontwikkeling en verspreiding van geschikte energietechnologieën in derde landen te stimuleren. 2. Een betere concurrentiepositie door een integratie van de Europese energiemarkten De energieprijzen zijn van vitaal belang voor het internationale concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven, vooral in de context van de voortschrijdende internationalisering van de markten. Ten opzichte van de Verenigde Staten betaalt het Europese bedrijfsleven veel hogere prijzen voor zijn energie. Zo wordt geschat dat de Europese bedrijven in de chemische sector minstens 45% meer betalen dan hun Amerikaanse concurrenten5. Afgezien van de verschillen in fiscale behandeling, is het gebrek aan concurrentie een uiterst belangrijke factor aan de hand waarvan deze kostenverschillen kunnen worden verklaard. Verwacht wordt, bijvoorbeeld, dat de volledige liberalisering van de Europese interne elektriciteitsmarkt substantiële voordelen met zich mee zal brengen, en wel een bedrag van 10 tot 12 miljard ecu per jaar, oftewel het dubbele van de winst die verwacht wordt van de reeds aanvaarde mate van vrijmaking. Dankzij de toegang van derden tot de gassector zou het eveneens tot kostenverminderingen (in de orde van 900 miljoen ecu per jaar) komen, waarbij dan ook nog aanzienlijke extra voordelen van de gas-gasconcurrentie in het verschiet zouden kunnen liggen. Het is voor het energiebeleid dan ook een enorme uitdaging om, op basis van het beginsel van open en vrij concurrerende markten, een verdergaande integratie van de communautaire energiemarkt te bewerkstelligen. Dit is van cruciaal belang voor het Europese concurrentievermogen en absoluut noodzakelijk om een flexibele, efficiënte en continue energievoorziening te bevorderen en de economische en sociale samenhang te vergroten. Vierde verslag van de adviesgroep "mededinging", december 1996. 3 Het met de integratie van de Europese energiemarkten beoogde grotere concurrentievermogen mag niet worden bereikt tegen de gewettigde verwachtingen van de niet-industriële consumenten in, die tegen betaalbare prijzen een continue en kwalitatief betere energievoorziening willen uit duurzame bronnen. Deze verdergaande integratie is ook niet meer onverenigbaar met de beginselen van openbare dienstverlening, zoals gebaseerd op duidelijk omschreven en in het algemeen belang op doorzichtige wijze toegepaste criteria. 3. Verenigbare energie- en milieudoelstellingen met het oog op een duurzame ontwikkeling In antwoord op de steeds toenemende ongerustheid bij de Europese burger krijgen milieu overwegingen thans de grootst mogelijke aandacht in de politieke arena. Energie vormt een van de hoofdfactoren bij de totstandbrenging van een'duurzame ontwikkeling en moet, wil men alle milieudoelstellingen kunnen verwezenlijken, dan ook als een prioritaire beleidskwestie worden behandeld. Wat bijvoorbeeld de kwestie van de zich voltrekkende wereldwijde klimaatverandering betreft, kan een politiek engagement van de Europese Gemeenschap tot beperking van de uitstoot van broeikasgassen, zonder beleidsmaatregelen op energiegebied nooit echt concreet gestalte krijgen. De grote uitdaging waarvoor het energiegebied zich dan ook gesteld ziet, bestaat hierin dat de doelstellingen op energie- en milieugebied meer met elkaar in overeenstemming moeten worden gebracht. Een rationeler energieverbruik en gebruik van niet-fossiele bronnen, zoals hernieuwbare energievormen, zouden in belangrijke mate tot de verwezenlijking van deze doelstelling moeten bijdragen. De totale kosten van energieproductie en -verbruik, inclusief de externe kosten, zouden op een doorzichtige wijze moeten worden vastgesteld en zoveel mogelijk in de prijzen tot uiting moeten komen. Evenals overigens het bedrijfsleven, zouden ook de consumenten hun steentje moeten bijdragen door te beseffen dat de door hen individuele gemaakte keuzen voor de kwaliteit van hun milieu rechtstreekse gevolgen hebben. Het is daarom van belang dat Unie en lidstaten de Europese burger, voornamelijk door middel van acties op plaatselijk niveau, van dit belang bewust maken. 4. De ontwikkeling van technologie en onderzoek op energiegebied De ontwikkeling van nieuwe, schonere en efficiëntere technologieën en de invoering van deze technologieën op de energiemarkten vormen een strategische uitdaging waar zij het bereiken van de prioritaire doelstellingen van het energiebeleid moeten vergemakkelijken. Op dit gebied hebben de acties tot doel nieuwe technologieën te ontwikkelen die zullen bijdragen tot een grotere continuïteit van de energievoorziening en meer diversificatie, energiebesparingen en een productiever gebruik van fossiele energiebronnen. In een later stadium zouden deze technologieën dan zeer wel kunnen bijdragen tot het bereiken van de prioritaire doelstellingen van het energiebeleid. Hiertoe moet er een nauwe koppeling tussen de verschillende OTO-stadia en de mechanismen van de energiemarkt tot stand worden gebracht, met name door een betere samenwerking tussen de lidstaten en tussen de belangrijkste operatoren van de verschillende fasen van dit proces. Dit houdt tevens in dat de behoeften van de consument en het respect voor het milieu bij alle activiteiten op het gebied van energietechnologie worden geïntegreerd en dat er tussen de verschillende technologische ontwikkelingsstadia en de maatregelen ter verbetering van de toepassing hiervan op de markt een betere coördinatie tot stand komt. B. DE NOODZAAK VAN EEN GLOBALE RESPONS VAN HET ENERGIEBELEID 4 Er staat op energiegebied, op regionaal, nationaal en communautair niveau, een veelvoud van politieke maatregelen ter beschikking, maar er zijn vijf redenen die voor een meer globale aanpak pleiten: 1. De behoefte aan een duidelijk en specifiek wettelijk kader Door het ontbreken van een dergelijk wettelijk kader in het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap is men genoodzaakt gebruik te maken van artikel 235 en gebeurt het zelfs dat men, naar gelang van de acties en maatregelen, van een "industriegericht" artikel overgaat op artikelen betreffende het "Milieu " of de "Interne markt". In dit verband wijst de Commissie op het standpunt dat zij ingenomen heeft in haar op 3 april 1996 aan de Raad toegezonden verslag6, waarin zij onderstreept dat continuïteit en samenhang van de communautaire maatregelen op energiegebied kunnen worden vergemakkelijkt dobr in het Verdrag een aantal bepalingen op te nemen die een betere zichtbaarheid en een grotere efficiëntie garanderen. 2. De behoefte aan een doorzichtiger energiebeleid van de Gemeenschap De communautaire maatregelen op energiegebied vinden momenteel hun oorsprong in verscheidene (bijvoorbeeld: energie, externe betrekkingen, milieu, OTO, communautaire beleidssectoren mededinging, interne markt, het regionaal beleid en landbouw). Een en ander leidt, voor zowel bedrijfsleven als politiek, soms tot een gebrek aan doorzichtigheid van de bestaande maatregelen. Met een globaal raamwerk voor het energiebeleid zou de doeltreffendheid van de maatregelen moeten worden geoptimaliseerd en zou men gemakkelijker tot een meer doorzichtig energiebeleid moeten kunnen komen. 3. De noodzaak van een meer doelgerichte aanpak Dat de energiemaatregelen in veel communautaire beleidssectoren zo versnipperd zijn, duidt eveneens op de noodzaak van een doelgerichter optreden om het gebruik van onze schaarse middelen te optimaliseren. De tabel in bijlage 2 geeft een overzicht van omvang en draagwijdte van de in de verschillende beleidssectoren aangewende middelen. Hoofddoel zou moeten zijn om eventuele leemtes en tekortkomingen op te sporen, synergische effecten te bevorderen en overlappingen tussen deze communautaire maatregelen te voorkomen, ten einde een zo groot mogelijk effect te kunnen sorteren. Met een globale structuur voor het energiebeleid zou men de maatregelen beter rond de prioritaire energiedoelstellingen van de Gemeenschap kunnen concentreren. 4. De noodzaak van een nauwere samenwerking tussen de Gemeenschap en de lidstaten Een groot aantal energiepohtieke maatregelen wordt door de lidstaten op nationaal, regionaal of plaatselijk niveau genomen. Wil men de prioritaire energiedoelstellingen van de Gemeenschap kunnen realiseren, dan is het van wezenlijk belang dat er een raamwerk voor energiesamenwerking tussen de Gemeenschap en de lidstaten wordt opgezet. Het is hierbij niet de bedoeling bepaalde keuzen aan het energiebeleid van de lidstaten op te dringen. Waar het wel om gaat, is dat de lidstaten Verslag van de Commissie aan de Raad inzake civiele bescherming, toerisme en energie (SEC(96)496 def. van 3 april 1996). 5 bij machte zijn erop toe te zien dat hun besluiten met de communautaire prioritaire doelstellingen in overeenstemming zijn en dat zij de nodige hulp krijgen om deze te realiseren. Een dergelijke aanpak van de samenwerking met de lidstaten zou ook bevorderlijk zijn voor een uitwisseling van gegevens en ervaringen, zou kunnen helpen bij het onderkennen van kwesties die voor de gehele Gemeenschap van belang zijn en zou een uitwisseling van goede praktijken kunnen vergemakkelijken. 5. De noodzaak om alle belanghebbende partijen meer bij het beleid te betrekken Doorzichtigheid en doeltreffendheid van het communautaire energiebeleid zouden eveneens kunnen worden verbeterd door alle belanghebbende partijen meer bij het beleid te betrekken. Met een verdergaande dialoog en sterkere partnerschapsbanden tussen deze partijen en de Gemeenschap wordt het gemakkelijker de behoeften te onderkennen, de juiste politieke maatregelen vast te stellen en deze ten uitvoer te leggen. C. DOELSTELLINGEN EN DRAAGWIJDTE VAN DE ANALYSE 6 1. Doelstellingen Het is de bedoeling dat alle communautaire maatregelen op energiegebied binnen één enkele alomvattende structuur worden gebundeld, waarbij de volgende twee doelstellingen worden nagestreefd: • • een grotere mate van doorzichtigheid van het communautaire energiebeleid; het vinden van middelen om de doeltreffendheid van het communautaire energiebeleid te vergroten, waarbij het vooral gemakkelijker moet worden om uit te vinden op welke terreinen de communautaire beleidsmaatregelen vereenvoudigd, beter gecoördineerd of geïntensiveerd moeten worden. 2. Draagwijdte De analyse omvat alle communautaire acties en maatregelen op energiegebied. Er worden twee typen maatregelen onderscheiden: • • maatregelen ter bevordering van de energiesamenwerking tussen de lidstaten; communautaire maatregelen, hetzij in het kader van het communautaire energiebeleid als zodanig, hetzij op andere relevante beleidsterreinen van de Gemeenschap (bijvoorbeeld: structuurfondsen, OTO, het beleid inzake externe betrekkingen, mededinging, milieu en landbouw) en (bijvoorbeeld de Europese Investeringsbank, het Europees Investeringsfonds, het Europees Ontwikkelingsfonds). in het kader van andere instrumenten De communautaire maatregelen op energiegebied worden ingedeeld op basis van de bijdrage die zij tot de volgende vier prioritaire doelstellingen kunnen leveren: • • • • verzekeren van een continue energievoorziening en intensivering van de internationale samenwerking op energiegebied; integratie van de Europese energiemarkten; bevordering van een duurzame ontwikkeling; bevordering van onderzoek en technologische ontwikkeling; De tabel in bijlage 1 geeft een opsomming van de hoofdpunten van het energiebeleid. Ter aanvulling is in bijlage 2 een tabel opgenomen met de belangrijkste financieringsbronnen voor de communautaire maatregelen op energiegebied. WBSH^ÊÊKSÊ^ÊÊÊ^BBSBÊBÊÊ A. SAMENWERKING MET DE LIDSTATEN De lidstaten en de Gemeenschap hebben een aantal energiedoelstellingen met elkaar gemeen. Een lijst van deze doelstellingen is opgenomen in het recente voorstel van de Commissie betreffende de organisatie van de samenwerking met betrekking tot communautaire energiedoelstellingen ten aanzien waarvan overeenstemming is bereikt7. In deze lijst van doelstellingen worden gedragslijnen aangegeven - met name ten aanzien van de continuïteit van de energievoorziening, het concurrentievermogen, de milieubescherming, de externe energiebetrekkingen en een bevordering van de energie-efficiëntie en hernieuwbare energiebronnen - welke op gezette tijden door de lidstaten worden bevestigd8. Om te bereiken dat deze gemeenschappelijke energiedoelstellingen gemakkelijker kunnen worden gerealiseerd, is het dus absoluut noodzakelijk de coördinatie tussen de lidstaten in het kader van een samenwerkingsstructuur te verbeteren, om te verzekeren dat het energiebeleid van Gemeenschap en lidstaten met deze doelstellingen in overeenstemming is. Ingevolge een verzoek van de Raad wordt met het voorstel voor een besluit betreffende de organisatie van een raamwerk voor een nauwere samenwerking tussen lidstaten en Gemeenschap vastgesteld. Er is ook bepaald dat de vertegenwoordigers van de lidstaten regelmatig zullen bijeenkomen en de Commissie zullen helpen om de bijdrage van het energiebeleid van de lidstaten en de Gemeenschap aan de overeengekomen energiedoelstellingen te evalueren. Die bijeenkomsten zullen een gespreksforum zijn om de uitwisseling van gegevens en ervaringen, de onderkenning van voor de Gemeenschap belangrijke kwesties en de uitwisseling van goede praktijken te vergemakkelijken. In het ontwerp-besluit wordt geïmpliceerd dat de Commissie de nodige initiatieven neemt ten einde een nauwere samenwerking en een strakkere coördinatie tussen de lidstaten te bevorderen. Hierbij gaat het vooral om de uitwisseling van voor het energiebeleid relevante informatie en het volgen en evalueren van de hieraan inherente ontwikkelingen. Aan de hand van de van de lidstaten verkregen gegevens zou de Commissie dan een periodiek verslag moeten opstellen over de mate waarin het energiebeleid van de lidstaten en dat van de Gemeenschap met de overeengekomen energiedoelstellingen verenigbaar zijn. Dit rapport vormt dan het uitgangspunt voor een door de Raad uit te voeren onderzoek naar de ontwikkelingen die zich op dit gebied hebben voorgedaan, terwijl aan de hand hiervan ook kan worden vastgesteld waar en wanneer nieuwe energiepolitieke maatregelen noodzakelijk zijn. Ter vergemakkelijking van dit samenwerkingsproces zou een raamwerk moeten worden vastgesteld voor de analyses en energieprognoses die de lidstaten en de Gemeenschap met elkaar gemeen moeten hebben. Het toekomstige Europese energieobservatorium, dat gebaseerd zou zijn op een netwerk van nationale centra, zou een aanzienlijke steun kunnen verlenen bij de analyse van de prioritaire thema's. Dit analysewerk - waaronder zowel energiemarkten als kritieke ontwikkelingen vallen - zou geheel op de prioritaire energiedoelstellingen toegespitst moeten zijn. Zo is het met het oog op een ononderbroken energievoorziening noodzakelijk de gebeurtenissen op de voet te volgen, Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de organisatie van samenwerking rond overeengekomen communautaire energiedoelstellingen, PB nr. C 27 van 28. 1. 1997, blz. 9. Onlangs nog, in de resolutie van de Raad van 8. 7. 1996 inzake het Witboek "Een energiebeleid voor de Europese Unie", PB nr. C 224 van 1. 8. 1996, blz. 1. 8 8 ; waarbij vooral de energiesituatie en de ontwikkelingen op de wereldenergiemarkt geregeld aan een onderzoek worden onderworpen. Bij deze actie zou rekening worden gehouden met equivalente werkzaamheden voor nieuwe energietechnologieën in het kader van de activiteiten van het JOULE-THERMEE-programma en met de in het 4de kaderprogramma geplande coördinatie tussen de OTO-beleidsmaatregelen op energiegebied. B. SAMENWERKING MET DE BELANGHEBBENDE PARTIJEN Bij de voorbereiding van het Groenboek en het Witboek inzake het Europese energiebeleid zijn de commentaren van bedrijfsleven en consumenten, alsmede van andere organisaties, over de toekomstige opzet van het communautaire energiebeleid bijzonder nuttig gebleken. Deze organisaties hebben er tevens op gewezen dat zij een dialoog en doorzichtigheid heel belangrijk vinden en zij hebben te kennen gegeven dat dit proces volgens hen voortgezet en geïntensiveerd moet worden. De Raad heeft zich hiermee akkoord verklaard en de Commissie verzocht dit overlegproces op energiegebied in communautair verband te vervolgen9. Hoofddoel van een nauwere samenwerking met de belanghebbenden is de grondslag te leggen voor een open en doorzichtige dialoog waarbij de Commissie, wanneer er ontwerp-besluiten betreffende voor hen relevante beleidsbeslissingen op energiegebied moeten worden uitgewerkt, met de opmerkingen van alle betrokken partijen rekening zou kunnen houden. Er wordt momenteel een uit vertegenwoordigers van de voornaamste sociaal-economische subjecten samengesteld Raadgevend Comité voor energie geïnstalleerd, een en ander onder auspiciën van de Commissie10. De voornaamste taken van dit comité zijn: (a) die gebieden te vinden waarop een communautair optreden noodzakelijk is, (b) adviezen te verstrekken betreffende voorstellen van de Commissie voordat deze officieel worden goedgekeurd en (c) aanbevelingen te formuleren niet betrekking tot de tenuitvoerlegging van energiepolitieke maatregelen. 9 10 Resolutie van de Raad van 8. 7. 1996 betreffende het Witboek "Een energiebeleid voor de Europese Unie", PB nr. C 224 van 1. 8. 1996, blz. 1. Besluit 96/642/EG van de Commissie van 8. 11. 1996 houdende oprichting van een Raadgevend Comité voor energie, PB nr. L 292 van, 15. 11. 1996, blz. 34. tfy^,%^ A. CONTINUITEIT VAN DE ENERGIEVOORZIENING EN SAMENWERKING OP ENERGIEGEBIED INTERNATIONALE De externe energieafhankelijkheid van de Europese Unie, die momenteel zo'n 50% bedraagt, zal naar verwachting sterk blijven toenemen om uiteindelijk in 2020 tot 70% op te lopen. Door deze is het noodzakelijk dat de continuïteit van de toeneming van de externe afhankelijkheid energievoorziening een grote prioriteit van het communautaire beleid wordt. De maatregelen op dit gebied zijn gebaseerd op een diversifiëring van het energieaanbod, maatregelen aan de vraagzijde, samenwerkingsprogramma's, de voorbereiding van de toetreding van nieuwe lidstaten, de samenwerking met internationale instellingen en crisismaatregelen. 1. Diversifiëring van het energieaanbod De diversifiëring van het energieaanbod vergt maatregelen betreffende zowel de verscheidenheid van partners die energie aan de Europese Unie leveren als de diversiteit van de beschikbare energiebronnen. • De betrekkingen met de energieleveranciers De betrekkingen van de Europese Gemeenschap met de landen die haar momenteel van energie voorzien of dat mogelijk in de toekomst zullen doen, nopen tot de geleidelijke totstandbrenging van een geschikt wettelijk kader dat de bilaterale en multilaterale overeenkomsten op dit gebied, alsmede een versterking van de infrastructuren zal omvatten. Het Energiehandvest is het kader bij uitstek van de pan-Europese samenwerking op energiegebied geworden. Het in december 1994 gesloten Verdrag vormt de eerste economische overeenkomst tussen alle GOS-republieken, de landen van Midden- en Oost-Europa, de Europese Gemeenschap, haar 15 lidstaten en een aantal OESO-landen. Hoofddoel van deze overeenkomst is het bevorderen en verder uitbouwen van de handelsbetrekkingen, alsmede het beschermen en bevorderen van investeringen in de energiesector. De ratificatie van het Verdrag betreffende het Energiehandvest is van cruciaal belang voor de Oost-West-samenwerking in de door alle verdragspartijen energiesector. Energie en nucleaire veiligheid nemen een prioritaire plaats in bij de overeenkomsten met de landen van Midden- en Oost-Europa, maar ook met de meeste republieken van het GOS en andere derde landen. Dankzij de opkomst van Centraal-Azië en de landen rond de Kaspische Zee als gas- en aardolieproducenten krijgt de Europese Unie er een aantal potentieel belangrijke energieleveranciers bij. In de bilaterale overeenkomsten met Azië en Latijns-Amerika wordt een belangrijke plaats ingeruimd voor de samenwerking op energiegebied en vooral voor het streven naar een grotere mate van energie-efficiëntie. De samenwerking met de Golfstaten is eveneens een zwaar wegende factor bij het veiligstellen van de communautaire energievoorziening. De met derde landen in het Middellandse-Zeegebied ondertekende protocollen voorzien in maatregelen op energiegebied, waarbij overigens zij opgemerkt dat "energie" expliciet onderdeel vormt van de hervorming van de Besluiten 94/998/EEG en 94/1067/Euratom van de Raad van 15. 12. 1994 betreffende de voorlopige toepassing van het Verdrag inzake het Energiehandvest door de Europese Gemeenschap, PB nr. L 380 van 31. 12. 1994, blz. 1. 10 economische en sociale structuren in het kader van het Euro-mediterrane partnerschap. Tenslotte omvat het Verdrag van Lomé onder meer een hoofdstuk over de ontwikkeling van zowel de fossiele- als de duurzame energieproductie van de ACS-landen. Voor een continue energievoorziening is een uitbreiding van de energietransportinfrastructuren richting Europese Unie van doorslaggevende betekenis. In het kader van de maatregelen ter bevordering van de Trans-Europese energienetwerken12 zal de Commissie blijven uitkijken naar projecten die voor de Unie en de betrokken derde landen van wederzijds belang zijn (een en ander wordt voorgesteld in haar nieuwe mededeling over de externe dimensie van de Trans-Europese energienetwerken). • De diversifiëring van de energiebronnen Door de diversifiëring van de energiebronnen, met name dankzij het gebruik van nieuwe en hernieuwbare bronnen, zou het, via een vergroting van het aanbod, tot een betere waarborging van de communautaire energievoorziening moeten komen. Hetzelfde geldt voor het aandeel van kernenergie en voor hulpbronnen van Europese oorsprong, voor zover deze de concurrentie aankunnen. Energiebesparing en warmtekrachtkoppeling dragen eveneens bij tot het verminderen van de externe afhankelijkheid. De Europese Gemeenschap steunt het gebruik van nieuwe en hernieuwbare energiebronnen (waterkracht, zonne-energie, windenergie en geothermische bronnen) en bevordert het gebruik van biobrandstoffen. De programma's ALTENER13 en JQULE-THERMIE14 vormen de drijvende kracht op dit gebied. De betrekkelijk hoge exploitatiekosten van biomassa-energie mogen ons niet de ogen doen sluiten voor de voordelen van deze technologieën voor energiebeleid, werkgelegenheid, milieu èn landbouw. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid steunt de productie van grondstoffen voor andere doeleinden dan menselijke of dierlijke consumptie. Het grootste deel van die niet voor levensmiddelen bestemde productie wordt als biobrandstof gebruikt. De sector kernenergie neemt meer dan 30% van de elektriciteitsproductie in de Europese Unie voor zijn rekening en draagt aldus bij tot een minder grote energieafhankelijkheid. Bij de gebruikmaking van kernenergie wordt rekening gehouden met de vereisten van de non-proliferatieverdragen, de veiligheid van de installaties, en de vereisten in verband met -gezondheid en behandeling van kernafval. Via het Euratom-Verdrag spelen de communautaire instellingen een rol met betrekking tot de ontwikkeling van kernenergie, met name door de publicatie van de PINC15 (indicatieve programma's op het gebied van de kernenergie, welke richtsnoeren voor investeerders op dit terrein inhouden), door de toepassing van de bepalingen inzake de bevoorrading met kernenergie, de veiligheidsvoorzieningen ("safeguards") en de bescherming van werknemers en de bevolking tegen de risico's van ioniserende straling, en door het sluiten met derde landen van overeenkomsten inzake de handel in kernenergie. In dit verband zij herinnerd aan de maatregelen in het kader van de bestrijding van de clandestiene handel in kernmateriaal (hoofdzakelijk onttrokken aan militaire toepassingen), mede vanuit het oogpunt van de samenwerking op douane- en juridisch gebied. 12 Beschikking 1254/96/EG van het Europees Parlement en de Raad van 5. 6. 1996 tot opstelling van richtsnoeren voor Trans-Europese netwerken in de energiesector, PB m. L 161 van 29. 6. 1996, blz. 147. Beschikking 93/500/EEG van de Raad van 13 september 1993 inzake de bevordering van hernieuwbare energiebronnen in de Gemeenschap (ALTENER-programma), PB nr. L 235 van 18. 9. 1993, blz. 41. Voorstel voor een beschikking van de Raad betreffende een meerjarenprogramma voor de bevordering van hernieuwbare energiebronnen in de Gemeenschap. ALTENER II, COM(97) 87 van 12. 3. 1997. De presentatie van JOULE-THERMIE in zijn wettelijke context van het 4de OTO-kaderprogramma bevindt zich in hoofdstuk D. l. De op artikel 40 van het Euratom-Verdrag gebaseerde publicatie van het laatste PINC heeft in 1996 plaatsgehad (COM(96)339 def. van 25. 9. 1996). 2. Maatregelen met betrekking tot de vraagkant 11 Om de externe energieafhankelijkheid van de Unie te verminderen, is het nodig dat er ook ten aanzien van de vermindering van de vraag de nodige maatregelen worden getroffen. Via programma's als SAVE16 en JOULE-THERMIE en de plaatselijke bureaus voor energiebeheer tracht de Europese Unie burgers en bedrijfsleven tot energiebesparingen en een rationeel energieverbruik te bewegen. Technologisch hoogwaardige technieken moeten hierbij ook ten volle worden benut. In dit verband moet de nadruk worden gelegd op de bijdrage van JOULE en THERMIE aan de technologische ontwikkelings- en demonstratieprojecten op het vlak van energie-efficiëntie. 3. De bijstands» of samenwerkingsprogramma's Internationale samenwerking is een essentieel onderdeel van een coherent energiebeleid. Door de externe energieafhankelijkheid en het wereldomvattende karakter van de zich voltrekkende klimaatverandering lopen alle pogingen om op een geografisch beperkte wijze vat op de energieproblematiek te krijgen in feite op niets uit. • De programma's voor technische bijstand Met de belangrijkste programma's op dit gebied (PHARE, TACIS17 en MEDA18) wordt het met name mogelijk technische bijstandsmaatregelen te nemen, alsmede voor cofinanciering in de energiesector te zorgen. Het opbouwen van een doeltreffend energiebeleid is voor de economische ontwikkeling van de landen in kwestie1 een allereerste voorwaarde. Bij het ten aanzien van deze regio's gevoerde beleid wordt prioritair al het mogelijke gedaan om de bijdrage van deze programma's aan de totstandbrenging van doeltreffende energiestructuren en van de nodige hervormingen in deze landen te vergroten. Bij haar betrekkingen met de ontwikkelingslanden van Latijns-Amerika en Azië heeft de Gemeenschap een concretere structuur voor deze samenwerking opgezet19, welke, op energiegebied, gestalte heeft gekregen in een samenwerkingsstrategie tussen Europa en Azië20, en wat Latijns- Amerika aangaat, in de recente lancering van het ALURE-programma ter bevordering van een optimaal gebruik van de in deze regio voorkomende energiebronnen. 16 19 20 Beschikking 96/737/EG van de Raad van 16 december 1996 betreffende een meerjarenprogramma ter bevordering van de energie-efficiëntie in de Gemeenschap (SAVE II), PB nr. L 335 van 24. 12. 1996, blz. 50. De sluiting van Tsjernobyl zal met name via een Euratom-lening en TACIS-subsidies moeten worden gefinancierd. Verordening (EG) nr. 1488/96 van de Raad van 23. 7. 1996 inzake financiële en technische maatregelen ter ondersteuning van de hervorming van de economische en maatschappelijke structuren in het kader van het Euro-mediterrane partnerschap (MEDA), PB nr. L 189 van 30. 7. 1996, blz. 1. Verordening (EEG) nr. 443/92 van de Raad van 25. 2. 1992 inzake financiële en technische hulp en economische samenwerking met de ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en in Azië, PB nr. L 52 van 27. 2. 1992, blz. 1. Verordening (EG) nr. 213/96 van de Raad van 29. 1. 1996 betreffende de tenuitvoerlegging van het financieel instrument "EC Investment Partners", PB nr. L 28 van 6. 2. 1996, blz. 2. Mededeling van de Commissie over de strategie voor energiesamenwerking tussen Europa en Azië, COM(96)308 def. van 18. 7. 1996. 12 De betrekkingen met de ACS-landen worden geregeld in het kader van via de overeenkomsten van Lomé in het leven geroepen instrumenten, waaronder met name het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF). Op energiegebied zouden nieuwe initiatieven kunnen worden ontplooid, met name op het gebied van de hernieuwbare energiebronnen, om de problemen inzake watervoorziening en verwoestijning tegen te gaan, de externe druk op het gebied van energie-invoer te beperken en de levenskwaliteit van de plattelandsbevolking in die landen te verbeteren. • De Europese prioriteiten SYNERGY is het specifieke internationale-samenwerkingsinstrument in de energiesector, dat ten volle rekening houdt met de essentiële behoeften van de Europese energie-industrie op het externe vlak. Met dit programma wordt tegemoet gekomen aan een onmiskenbare specifieke behoefte aan internationale samenwerking in de energiesector. Het programma omvat de samenwerking met derde landen bij uitstippeling en tenuitvoerlegging van het energiebeleid. Het programma is van toepassing op de landen van Midden- en Oost-Europa, de republieken van het GOS, de landen in het Middellandse-Zeegebied en het Midden-Oosten, alsmede op de landen van Azië, Latijns-Amerika en Afrika. Een specifiek aspect van dit programma is dat er een prioritaire plaats aan de ontwikkelingsbehoeften van het Europese energiebeleid wordt toegekend. Tot de belangrijkste door SYNERGY op gang gebrachte samenwerkingsactiviteiten behoren de oprichting van het Euro-mediterraans forum21, de vorming van de Balkan-task-force, een soortgelijk initiatief voor de Oostzeelanden en de nieuwe groep China/Europese Gemeenschap. • De externe dimensie van het beleid op het vlak van OTO en milieu De internationale samenwerking op energiegebied stoelt ook op een specifiek extern beleids onderdeel dat enerzijds onder het OTO-beleid (INCO-programma en specifiek programma JOULE- THERMIE) valt en anderzijds deel uitmaakt van in het kader van het milieubeleid genomen energiemaatregelen. In het kader van het INCO-programma wordt een en ander gecoördineerd met het JOULE-THERMIE-programma, ten einde de partnerschaps- en samenwerkingsmogelijkheden met derde landen op het vlak van de energietechnologie zo goed mogelijk te benutten. Ook worden er gezamenlijke onderzoekprojecten op het gebied van energie uitgevoerd met de ontwikkelingslanden. • Dwarsverbanden tussen de verschillende programma's Geprobeerd wordt de programma's onderling complementair te maken. En dit geldt in het bijzonder voor de nieuwe opzet van SYNERGY. Bij dit programma wordt thans prioritair rekening gehouden met de Europese energiebelangen in de internationale sfeer, waarbij ook de - complementaire - maatregelen van de energie-industrie in aanmerking worden genomen, terwijl in het geval van PHARE/TACIS en de Overeenkomst van Lomé de te financieren acties door de Commissie worden vastgesteld op basis van aanvragen, zoals deze voortvloeien uit de door derde landen kenbaar gemaakte behoeften. Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad betreffende het Euro-mediterraan partnerschap in de energiesector, COM(96)149 def. van 3. 4. 1996. 4. De voorbereiding van de toetreding van nieuwe lidstaten 13 Tijdens de Europese Raad van Essen van december 1994 is de zogenoemde "pre-toetredings strategie"22 goedgekeurd, die politieke initiatieven omvat om de toetreding van de met de Europese Gemeenschap geassocieerde LMOE voor te bereiden. In dit verband kan in het kader van een gestructureerde politieke dialoog tussen" de Europese Gemeenschap en de kandidaat-lidstaten van gedachten worden gewisseld over vraagstukken van wederzijds belang, met name energiekwesties. Deze pre-toetredingsstrategie vertaalt zich op energiegebied in een harmonisatie van beleidsmaatregelen, een hervorming van de wetgevingen in overeenstemming met het acquis communautaire, en een herstructurering van de energiesectoren. 5. De samenwerking met internationale organisaties Energievraagstukken worden ook besproken binnen gespecialiseerde organisaties als het Internationaal Energieagentschap (DEA) - met name voor crisismaatregelen -, de Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA) - wat betreft alle toepassingen van kernenergie en met name de controle op het gebruik van splijtstof ("safeguards") en de steunverlening ten behoeve van de LMOE en de landen van het GOS - en het Agentschap van de OESO voor kernenergie. Energie vormt ook een belangrijk aspect van de activiteiten van de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBWO) en de Wereldbank, vooral waar het technische en financiële bijstand, alsmede maatregelen ter bevorde ng van een rationeel energieverbruik betreft. De Commissie hecht veel belang aan de samenwerking en de coördinatie met deze internationale organisaties, zulks met het oog op een grotere mate van convergentie van de energiedoelstellingen en de complementariteit van de aan te wenden middelen en instrumenten. 6. Crisismaatregelen Om eventuele moeilijkheden bij de energievoorziening te kunnen verlichten is met ingang van 196823 voor de lidstaten de verplichting van kracht geworden om een minimumvoorraad ruwe aardolie en/of aardolieproducten aan te houden. Sinds 197324 zijn aanvullende crisismaatregelen (gebruikmaking van voorraden, vermindering van het verbruik, verdeling tussen lidstaten) genomen. Rekening houdend met de dienaangaande binnen het DEA ontplooide initiatieven, dient men de huidige structuur van voorraden en crisismaatregelen aan te passen, zodat deze op alle componenten van de tot stand komende interne markt, alsmede op de evolutie van de wereldmarkt berekend is. 22 23 24 Witboek inzake de voorbereiding van de geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa op integratie in de interne markt van de Unie, COM(95)163 def. van 10. 5. 1995. Richtlijn 68/414/EEG van de Raad van 20. 12. 1968 (PB nr. L 308 van 23. 12. 1968, blz. 14) stelde deze voorraad vast op een hoeveelheid die overeenkomt met een gemiddeld gebruik gedurende 65 dagen, welke hoeveelheid met Richtlijn 72/425/EEG van 19. 12. 1972 (PB nr. L 291 van 28. 12. 1972, blz. 154, op 90 verbruiksdagen werd gebracht. Richtlijn 73/238/EEG van de Raad van 24. 7. 1973 betreffende de maatregelen ter vermindering van de gevolgen van moeilijkheden bij de bevoorrading met ruwe aardolie en aardolieproducten, PB nr. L 228 van 16. 8. 1973, blz. 1; Beschikking 77/706/EEG van de Raad van 7. 11. 1977 tot vaststelling van een communautaire doelstelling inzake een beperking van het verbruik van energie in geval van moeilijkheden bij de voorziening met ruwe aardolie en aardolieproducten, PB nr. L 292 van 16. 11. 1977, blz. 9. B. EEN INTEGRATIE VAN DE ENERGIEMARKTEN 14 De interne energiemarkt vormt een essentiële prioriteit voor de Europese Unie in het algemeen en voor het energiebeleid in het bijzonder; deze markt biedt grotere concurrentiemogelijkheden voor het bedrijfsleven en voor de Europese burger zicht op een verlaging van de prijzen. 1. De totstandbrenging van de interne energiemarkt Voor de totstandbrenging van een interne energiemarkt is een geheel van werkingsregels en middelen ter ontwikkeling van deze markt vereist. In tal van landen in de wereld en in verscheidene lidstaten voltrekt zich in de elektriciteitssector een proces van veranderingen; het betreft hier hoofdzakelijk een moderniserings- en liberaliseringsproces en de invoering van mededingingsstructuren. De overeenkomstig de samenwerkingsprocedure, eind 1996, goedgekeurde Richtlijn betreffende de interne elektriciteitsmarkt25, is erop gericht een echte concurrentie tussen de energieproducenten op gang te brengen en de energieconsument een aantal keuzemogelijkheden te geven. Deze richtlijn is voor de totstandbrenging van de interne markt van doorslaggevende betekenis. In de richtlijn, welke volledig aansluit op de zienswijze die de Commissie in haar mededeling over diensten van algemeen belang26 ventileert, worden de specifieke verplichtingen inzake openbare dienstverlening in de elektriciteitssector erkend. De besprekingen betreffende de voorschriften voor de interne gasmarkt21 gaan thans een beslissende fase in, terwijl het onderhandelingsklimaat zich gunstig laat aanzien. Met de richtlijn inzake de interne elektriciteitsmarkt, welke begin 1997 van kracht werd, wordt in zes jaar tijds ten minste een derde van de markt opengesteld, hetgeen neerkomt op een omzet van 45 miljard ecu. Met deze richtlijn wordt een aanzienlijke handreiking naar de concurrentie gedaan. Door een volledige tenuitvoerlegging van de interne markt en een stringente toepassing van de mededingingsregels kunnen voor de ontwikkeling van alle energiebronnen gelijkwaardige voorwaarden worden vastgesteld. Overheidshulp ten behoeve van bedrijven en andere organisaties in de energiesector vallen onder algemene bepalingen inzake staatssteun, behalve in het geval van de steenkoolindustrie, waar speciale voorschriften zijn gepland om met de achteruitgang van de sector en de bescherming van het milieu rekening te kunnen houden28. De energietransportnetwerken vormen een niet weg te denken infrastructuurelement van de interne markt. De onderlinge koppeling van deze netwerken is op nationaal en regionaal niveau voor een groot deel voltooid. Aan de koppeling op Trans-Europees niveau wordt nog gewerkt. Op alle niveaus zijn er echter nog ontbrekende verbindingen en onvoldoende capaciteiten. Bovendien is het noodzakelijk nieuwe pijpleidingen vanaf de gasvoorkomens te leggen om aan de groeiende vraag naar aardgas te kunnen voldoen. De in 1996 met betrekking tot Trans-Europese netwerken genomen 25 27 28 Richtlijn 96/92/EG van het Europees Parlement en de Raad van 19. 12. 1996 betreffende gemeenschappelijke voorschriften voor de interne elektriciteitsmarkt, PB nr. L 27 van 30. 1. 1997, blz. 20. Mededeling van de Commissie over de diensten van algemeen belangen Europa, COM(96)443 def. van 11. 9. 1996. Gewijzigd voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 7. 12. 1993 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor aardgas, PB nr. C 123 van 4. 5. 1994, blz. 26. Beschikking 3632/93/EGKS van de Commissie van 28. 12. 1993 tot vaststelling van een communautaire regeling voor de steunmaatregelen van de lidstaten ten behoeve van de kolenindustrie, PB nr. L 329 van 30. 12. 1993, blz. 12. 15 besluiten29 verschaffen een basisstructuur van richtsnoeren en middelen om deze hoeksteen van het handelsverkeer en de interne energiemarkt te realiseren. De belastingheffing op energieproducten is een belangrijke factor bij de totstandbrenging van de interne energiemarkt. Dank zij de richtlijnen betreffende de accijnstarieven voor minerale oliën30 en die met betrekking tot het verkeer van die producten31 kon met een harmonisatieproces een echte interne markt voor minerale oliën worden gecreëerd. Op 12 maart 1997 heeft de Commissie aan de Raad een voorstel voor een richtlijn toegestuurd om die eerste regeling aan te vullen en de interne markt van energieproducten aldus uit te vergroten32. Bij dit voorstel wordt het toepassingsgebied van het communautaire systeem van minimumtarieven tot alle energieproducten uitgebreid. Dank zij dit voorstel kan nu een einde worden gemaakt aan de huidige concurrentievervalsing op de energiemarkt, terwijl toch rekening wordt gehouden met het principe van fiscale neutraliteit. In dit voorstel wordt ook rekening gehouden met de noodzaak om door middel van belastingprikkels het gebruik van duurzame-energievormen en de internalisering van de milieukosten te bevorderen. Doorzichtigheid is een zeer belangrijke voorwaarde voor een goed functioneren van de energiemarkt en is bevorderlijk voor een gunstig investeringsklimaat. Dit geldt zowel voor het gevoerde energiebeleid, de toegepaste voorschriften, de hoeveelheden33, als voor energieprijzen en investeringen. Zo is het bijvoorbeeld veelzeggend dat in deze context een communautaire procedure voor doorzichtige prijzen ten behoeve van de industriële eindverbruiker van gas en elektriciteit34 tot stand werd gebracht. Normalisatie draagt bij tot de integratie Van de energiesector. Bij de normalisatiewerkzaamheden gaat het om de energieproducten zelf, alsmede om productie, vervoer en distributie ervan, en om de apparaten, machines en installaties die energie verbruiken. Vooral met de steun van SAVE en ALTENER worden normalisatienchtlijnen uitgewerkt inzake de energie-efficiëntie en het etiketteren van energieverbruikende apparatuur35. 29 30 32 33 35 Beschikking 96/39/EG van de Raad van 28. 3. 1996 inzake maatregelen om voor de ontwikkeling van de Trans-Europese netwerken in de energiesector een gunstiger klimaat te creëren, PB nr. L 161 van 29. 6. 1996, blz. 154. Beschikking 1254/96/EG van het Europees Parlement en de Raad van 5. 6. 1996 tot opstelling van richtsnoeren voor Trans-Europese netwerken in de energiesector, PB nr. L 161 van 29. 6. 1996, blz. 147. Richtlijn 92/8 l/EEG van de Raad van 19. 10. 1992 betreffende de harmonisatie van de structuur van de accijns op minerale oliën, PB nr. L 316 van 31. 10. 1992, blz. 12. Richtlijn 92/82/EEG van de Raad van 19. 10. 1992 betreffende de onderlinge aanpassing van de accijnstarieven voor minerale oliën, PB nr. L 316 van 31. 10. 1992, blz. 19, gewijzigd bij Richtlijn 94/74/EEG van de Raad van 22. 12. 1994, PB nr. L 365 van 31. 12. 1994, blz. 46. Richtlijn 92/12/EEG van de Raad van 25. 2. 1992 betreffende de algemene regeling voor accijnsproducten, het voorhanden hebben en het verkeer daarvan en de controles daarop, PB nr. L 76 van 23. 3. 1992, blz. 1. Voorstel voor een richtlijn betreffende de herstructurering van het communautaire kader voor de belastingheffing op energieproducten, COM(97) 30. Verordening (EG) nr. 2964/95 van de Raad van 20. 12. 1995 houdende instelling van een registratie in de Gemeenschap van de invoer en leveranties van ruwe aardolie, PB nr. L 310 van 22. 12. 1995, blz. 5. Richtlijn 90/377/EEG van de Raad van 29. 6. 1990 betreffende een communautaire procedure inzake de doorzichtigheid van de prijzen van gas en elektriciteit voor industriële eindverbruikers, PB nr. L 185 van 17. 7. 1990, blz. 16. Richtlijn 92/42/EEG van de Raad van 21. 5. 1992 betreffende de rendementseisen voor nieuwe olie- en gasgestookte centraleverwarmingsketels, PB nr. L 167 van 22. 6. 1996, blz. 17; Richtlijn 96/57/EG van het Europees Parlement en de Raad van 3. 9. 1996 betreffende normen voor de energie-efficiëntie van huishoudelijke elektrische koelkasten, diepvriezers en combinaties daarvan, PB nr. L 236 van 18. 9. 1996, blz. 36. 2. Energie en de sociaal-economische samenhang 16 Ook de communautaire actie op het vlak van de sociaal-economische samenhang is voor het energiebeleid relevant. De mogelijkheid om goedkoop over voldoende energie te kunnen beschikken is een belangrijke voorwaarde voor het concurrentievermogen van regio's met een ontwikkelingsachterstand. Ook een goede energiebalans, een rationeel energieverbruik en het stimuleren van het gebruik van duurzame-energievormen zijn belangrijke overwegingen bij de ruimtelijke ordening van Europa. De energieprogramma's sluiten deze cohesiedoelstelling in zich; aldus wordt bijvoorbeeld een derde van de THERMTJE-acties en bijna de helft van de plaatselijke en regionale bureaus voor energiebeheer opgezet in de regio's van Doelstelling 1 (ondersteuning van regio's met een ontwikkelingsachterstand) en meer dan 20% in de regio's van Doelstelling 2 (regio's waar de industrie achteruitgaat) en 5b (plattelandsgebieden). Wat de Structuurfondsen betreft, voorzien de communautaire bestekken bijna alle in een onderdeel "energie". Het bedrag voor energieprojecten in de begrotingstoewijzing voor Doelstelling 1 beloopt 2,5 miljard ecu. Sommige communautaire programma-initiatieven, zoals met name INTERREG II/REGEN (grensoverschrijdende samenwerking en energienetwerken) en REGIS II (integratie van aan de uiterste buitengrens van de Gemeenschap gelegen regio's) hebben rechtstreeks op energie betrekking. Het Cohesiefonds financiert zijnerzijds indirect met energie samenhangende milieuprojecten en vervoersinfrastructuurprojecten. 3. De financiering van energie-investeringen Naast de financiering door de Structuurfondsen of in het kader van de Trans-Europese netwerken kan de energiesector rekenen op de financiële steun van EIB, EIF en de bijstand en leningen van de EGKS en van EURATOM. In de tabel in bijlage 2 (de voornaamste financieringsbronnen voor de communautaire energiemaatregelen) wordt een totaaloverzicht van de voor energiemaatregelen toegewezen bedragen gegeven. De leningen van de Europese Investeringsbank (EIB) in de energiesector maken ongeveer 20% van de door de EIB verstrekte financieringen uit. Om voor financiering door de EIB in aanmerking te komen moet een project of programma met de doelstellingen van het energiebeleid van de Europese Gemeenschap in overeenstemming zijn. De totstandbrenging van de interne markt leidt er eveneens toe dat het accent op de onderlinge koppeling van de gas- en elektriciteitsnetwerken, zowel in de Europese Unie als daarbuiten, komt te liggen. De Europese Raad van Edinburgh heeft eind 1992 het Edinburgh-mechanisme ingevoerd, onder andere met het oog op de financiële ondersteuning van investeringen in Trans-Europese energienet werken, in apparatuur ten behoeve van de energieproductiesector, alsmede van investeringen waarmee de betrokken regio's gemakkelijker toegang tot de Trans-Europese energienetwerken krijgen (de toegewezen bedragen zijn verdisconteerd in de gegevens betreffende de EIB-leningen - zie bijlage 2). Het Europees Investeringsfonds (EIF) verleent in hoofdzaak financiële garanties aan banken ter ondersteuning van middellange- en langetermijninvesteringen in Trans-Europese netwerken. 36 Mededeling van de Commissie over energie en de economische en sociale samenhang, COM(93)645 def. van 14. 2. 1994. 17 De EGKS financiert acties betreffende met name de herscholing van werknemers, onderzoekspro gramma's in de sectoren kolen en staal en zorgt voor industriële-omschakelingsleningen met rentesubsidiëring. Bovendien verstrekt de EGKS leningen die hoofdzakelijk voor de steenkoolindus trie, thermische centrales en de communautaire ijzer- en staalsector bestemd zijn. C. MAATREGELEN TER BEVORDERING VAN EEN DUURZAME ONTWIKKELING OP ENERGIEGEBIED Een "duurzame" economische en sociale vooruitgang is pas haalbaar als er bij alle beleidsmaat regelen, en in de eerste plaats bij het energiebeleid, ten volle met de milieuoverwegingen rekening wordt gehouden. 1. Verenigbare energie- en milieudoelstellingen Wat de milieuproblematiek betreft, is er voor de energiesector een prominente rol weggelegd. Productie, transport en gebruik van energie hebben in de meeste gevallen een weerslag op ons milieu; deze gevolgen kunnen van lokale aard zijn wanneer het om de luchtkwaliteit in steden, om de dumping, of opslag van splijtstof, dan wel om geluidshinder gaat; de problemen kunnen zich echter tot meerdere regio's of landen uitstrekken en aldus continentale afmetingen aannemen in het geval van emissies die zich van regionale of landsgrenzen weinig aantrekken. Tenslotte vormt de uitstoot van broeikasgassen als CO2 voor de gehele wereld een bron van verontrusting, naar aanleiding waarvan het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering tot stand is gekomen. Alle acties die gericht zijn op het terugdringen van de emissies en de ontwikkeling van veiliger energietechnieken leveren voordelen op voor de gezondheid. Vanaf 1991 is de Raad het omlaag brengen van de C02-emissies als strategische doelstelling gaan beschouwen37 en deze problematiek zal dan ook het hoofdpunt vormen van de Topconferentie te Kyoto in december 1997. In zijn conclusies van 3 maart 1997 heeft de Raad zich tot doel gesteld de emissies van de belangrijkste broeikasgassen tegen het jaar 2010 met 15% te verminderen. In die context bereidt de Commissie een mededeling voor over de energiedimensie van de klimaatverandering. Naast de wetgeving zijn belastingen, vrijwillige overeenkomsten en OTO middelen om de energie- en milieudoelstellingen met elkaar in overeenstemming te brengen. De Commissie heeft met deze dimensie rekening gehouden in het voorstel voor een richtlijn betreffende de herstructurering van het communautaire kader voor de belastingheffing op energieproducten38, dat, naast de verdieping van de interne markt, de tenuitvoerlegging van aan de nationale omstandigheden aangepaste milieumaatregelen door de lidstaten beoogt. Verder onderhandelt de Commissie met de automobielindustrie over een akkoord om de gemiddelde C02-uitstoot voor nieuwe voertuigen sterk te verminderen. Bovendien kunnen de Commissie en de bedrijven in de energiesector samenwerken dankzij specifieke programma's, zoals het auto-olieprogramma, op basis waarvan de aardolie- en automobielsector gezamenlijk zoeken naar de beste economische methode om een aantal luchtkwaliteitdoelstellingen te realiseren, waarbij zij zich gelijktijdig met de verschillende aspecten van brandstoffen en motortechnologie kunnen bezighouden39. Tijdens zijn vergadering van 29. 10. 1990 heeft de Raad zich tot doel gesteld de totale C02-uitstoot tot het jaar 2000 in de gehele Gemeenschap op het niveau van 1990 te stabiliseren. Zie ook het gewijzigde voorstel voor een richtlijn van de Raad tot invoering van een heffing van de uitstoot van kooldioxide op energie, COM(95)172 def. van 10. 5. 1995. Voorstel voor een richtlijn betreffende de herstructurering van het communautaire kader voor de belastingheffing op energieproducten, COM(97) 30. In de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement betreffende een toekomstige strategie voor de vermindering van de emissies van het wegvervoer met inachtneming van de resultaten van 38 39 2. Een rationeel en doeltreffend gebruik van onze energiebronnen De communautaire milieudoelstellingen en een vermindering van onze energieafhankelijkheid zullen alleen dan haalbaar blijken, indien wij een rationeel en doeltreffend gebruik van onze energiebronnen gaan maken. Het programma SAVE vormt een globale benadering van de Europese Gemeenschap ter stimulering van energie-efficiëntiemaatregelen, ter bevordering van investeringen door industrie en consumenten om op energie te bezuinigen, alsmede om de noodzakelijke voorwaarde te creëren voor een minder energie-intensieve eindconsumptie. Daarnaast verleent JOULE-THERMIE financiële steun voor de invoering van schone en doeltreffende technologieën op dit terrein. Het energiebeheer op plaatselijk en stedelijk vlak vaart wel bij een verbetering van de vraagbe- heersing, bij de bevordering van de energie-efficiëntie en bij een beter gebruik van de regionale bronnen. In aansluiting op een aantal doorslaggevende proefprojecten ten behoeve van regio's, steden en eilanden is de Commissie zich gaan concentreren op de plaatselijke of regionale bureaus voor energiebeheer, waarvan de oprichting door SAVE wordt gesteund. In dit verband moet vooral worden gewezen op de meerwaarde die voortvloeit uit de voorbeeldfunctie van de hier op transnationaal niveau succesvol tot stand gebrachte samenwerking. Het potentiële aantal plaatselijke of regionale bureaus in de Europese Unie wordt op 1. 600 geraamd. 3. De bevordering van nieuwe en hernieuwbare energiebronnen Hernieuwbare energiebronnen brengen slechts weinig verontreiniging met zich mee, veroorzaken nagenoeg geen klimaatveranderingen, worden lokaal geproduceerd en zijn meestal gemakkelijk beschikbaar. Een groter aandeel van deze energiebronnen in de communautaire energiebalans zou bijdragen tot de bescherming van het milieu en de continuïteit van de energievoorziening, en ook nog andere voordelen hebben. Gezien de vooruitgang op het gebied van technologie en kosten moet worden verwacht dat deze energiebronnen zich in de toekomst verder zullen ontwikkelen. De Commissie heeft onlangs een Groenboek inzake hernieuwbare energiebronnen gepubliceerd, dat het uitgangspunt zal vormen voor een uitgebreide discussie tussen alle belanghebbende partijen40. Een van een actieplan vergezeld gaand Witboek zal vóór eind 1997 worden gepubliceerd. Het programma ALTENER is een bijzonder belangrijk instrument ter bevordering van hernieuwbare energiebronnen doordat het bijdraagt tot de marktpenetratie; het programma streeft naar een groter aandeel van hernieuwbare energiebronnen in de energievraag, alsmede naar een intensiever gebruik van biobrandstoffen in motorvoertuigen. JOULE-THERMEE èn FAIR41 nemen de technologische aspecten bij de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen voor hun rekening. 4. Dwarsverbanden tussen de verschillende programma's Met elk energieprogramma worden weer andere doelstellingen nagestreefd. Bij de formulering van de onlangs goedgekeurde programma's (SAVE II) of binnenkort goed te keuren programma's (ALTENER II) zorgt de Commissie ervoor dat overlappingen worden-vermeden. Er is (wordt) een aantal maatregelen getroffen om dubbel werk op het operationele vlak te voorkomen. Een voorbeeld 40 41 het auto-olieprogramma (COM(96)248 def. van 18. 6. 1996) wordt met resultaten van het auto-olieprogramma rekening gehouden. Mededeling van de Commissie - energie voor de toekomst: hernieuwbare energiebronnen - Groenboek voor een communautaire strategie, COM(96)576 van 20. 11. 1996. Beschikking 94/805/EG van de Raad van 23. 11. 1994 tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie op het gebied van de landbouw en de visserij (met inbegrip van de agro-industrie, de levensmiddelentechnologie, de bosbouw, de aquacultuur en de plattelandsontwikkeling) (1994-1998) 19 daarvan is de deelneming over en weer van de verschillende programmabeheerders - zowel bij de voorbereiding van de acties als binnen de beoordelings- en selectiecomités - waardoor men in de praktijk potentiële doublures op het spoor kan komen. Het gaat om een eerste fase die later misschien moet worden uitgebreid. De bij deze mededeling gevoegde tabellen zijn een middel voor een diepgaander analyse van de potentiële doublures en vormen de aanzet tot de nodige opeenvolgende stappen. D. BEVORDERING VAN ONDERZOEK EN TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING Onderzoek en technologische ontwikkeling, met inbegrip van demonstratie, zijn van wezenlijk belang bij de uitwerking van methode3 die een hoog energierendement bieden, alsmede van nieuwe technieken voor de exploitatie van fossiele brandstoffen, splijtstof of hernieuwbare energiebronnen. Het OTO-kaderprogramma omvat een gedeelte "onderzoek en ontwikkeling" (JOULE) en een industrieën, gedeelte "demonstratie" onderzoekcentra en universiteiten in de lidstaten aanzienlijke inspanningen worden geleverd op het gebied van nieuwe energietechnologieën. Ook wordt er een op het EURATOM-Verdrag gebaseerd OTO-programma op het gebied van nucleaire veiligheid en beheerste thermonucleaire fusie uitgevoerd. Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek is bij die inspanningen betrokken. In het kader daarvan kunnen door (THERMIE). 1. Niet-nucleaire energie Naast technologische ontwikkeling heeft het programma JOULE-THERMIE42 een betrouwbare energievoorziening (in ruime zin, d. w. z. met inachtneming van concurrentievermogen en duurzame groei), de bescherming van het miüeu (in het bijzonder wat de klimaatverandering betreft) en de samenhang tussen OTO en de energiemarkten tot doel. Het programma heeft drie prioriteiten: een rationeel energieverbruik, ontwikkeling en gebruik van hernieuwbare energiebronnen en het streven naar een beter gebruik van fossiele brandstoffen. Het programma v/ordt aangevuld met maatregelen ter ondersteuning van de OTO-strategie, met onder meer onderzoek op het gebied van modelontwikkeling. Wat een verbeterd gebruik van energie en de conversie van fossiele brandstoffen betreft, wordt in hoofdzaak gestreefd naar een vermindering van vervuilende emissies en een grotere energie- efficiëntie met een positief effect op het concurrentievermogen van de ondernemingen. Voorts financiert de Gemeenschap OTO-activiteiten op het vlak van vaste brandstoffen (steenkool, bruinkool en turf). De Commissie zal een mededeling publiceren over de roi van vaste brandstoffen bij het energiebeleid en hierbij rekening houden met de tec'mologische aspecten en een behoorlijk en efficiënt gebruik van deze brandstoffen, waarbij zij verder zal kijken dan de draagwijdte van het EGKS-Verdrag en eveneens de op handen zijnde uitbreiding in beschouwing zal nemen. In het geval van hernieuwbare energiebronnen omvatten de gefinancierde activiteiten verschillende energievormen (omzetting van biomassa, fotovoltai'sche elektriciteit, integratie van zonne-energie in gebouwen, nieuwe generaties windmolens, enz. ) en hebben zij ook betrekking op het effect dat de nieuwe energievormen in sociaal, economisch en ecologisch opzicht hebben. 42 Beschikking 94/806/EEG van de Raad van 23. 11. 1994 houdende aanneming van een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op het gebied van niet-nucleaire energie (1994-1998), PB nr. L 334 van 22. 12. 1994, blz. 87. 20' Er wordt getracht een coördinatie tussen de nationale en communautaire OTO-programma's tot stand te brengen. Die coördinatie wordt versterkt met gemeenschappelijke analyses van kostprijs en potentieel van nieuwe technologieën. Het is van belang deze activiteiten voort te zetten met inachtneming van een aantal nieuwe, innoverende projecten, met name die betreffende "de stad van morgen", waarvoor op de energie- efficiëntie toegespitste onderzoek- en demonstratieactiviteiten in het vooruitzicht worden gesteld, met name in de bouwsector. Een aantal andere specifieke programma's van het 4de OTO-kaderprogramma dragen onrechtstreeks bij tot een grotere efiiciëntie van het energiesysteem: de technologieën op het gebied van irîformatie (ESPRIT), industrie (IMT) en vervoer (IMT en "auto van morgen"). De activiteiten voor de productie van biomassa specifieke energieactiviteiten van JOULE-THERMIE. (FAIR) vormen een horizontale aanvulling op de Het voorstel voor een 5de kaderprogramma, voor de periode 1998-2002, is door de Commissie goedgekeurd. Eén van de belangrijkste acties die worden gepland ("geavanceerde energiesystemen en -diensten") zou tot doel hebben beter te voldoen aan de energiebehoeften van de Gemeenschap, terwijl men toch de C02-emissies zou verminderen en het concurrentievermogen zou verbeteren door, zowel bij productie als bij verbruik, via doelgerichte projecten het opzetten van efficiënte energiesystemen te bevorderen. 2. Kernenergie In de context van het 4de OTO-kaderprogramma worden onderzoeks- en technologische- ontwikkelingsactiviteiten inzake kernsplijting uitgevoerd met betrekking tot de veiligheid van reactoren, de veiligheid en betrouwbaarheid van de brandstofcyclus (met inbegrip van het afvalbeheer), de ontmanteling van installaties, de splijtstofbewaking, de non-proliferatie en de gevolgen van radioactieve besmetting voor mens en milieu. De studie van het effect van ioniserende straling resulteert in toepassingen op geneeskundig gebied. Het tweede aspect van het onderzoek op het gebied van kernenergie betreft beheerste thermonu- cleaire fusie, welke een interessante optie lijkt te zijn, temeer daar fusiereactoren als potentiële energiebron nagenoeg onuitputtelijk zijn43. 43 Na voltooiing van de proeven met JET (Joint European Torus) is de experimentele ITER (Internationale Thermonucleaire Experimentele Reactor) de gedetailleerde projectfase ingegaan; doel van deze opstelling is om de wetenschappelijke en technologische bruikbaarheid van fusie-energie voor vreedzame doeleinden aan te tonen. 21 CONCtUSïlS 1. Deze mededeling streeft ernaar het communautaire energiebeleid doorzichtiger te maken. Voor de eerste maal wordt hier een compleet overzicht gegeven van alle acties en maatregelen van de Europese Gemeenschap op energiegebied, waarbij zowel de samenwerking met de lidstaten als de eigen maatregelen van de Gemeenschap aan bod komen. Zij is een eerste stap naar een complete analyse van de verschillende componenten van het energiebeleid. Wat de dwarsverbanden betreft tussen de specifieke maatregelen van het energiebeleid en het communautaire beleid op andere terreinen, moet een diepgaander analyse worden uitgevoerd op basis van de specifieke aard van ieder programma, de wijze van uitvoering van deze programma's en de mate waarin lidstaten, regio's of derde landen hierbij betrokken zijn. Een en ander is van essentieel belang om een juist begrip te krijgen van de werking van de Structuurfondsen of van programma's als PHARE/TACIS/MEDA. 2. Naast het voordeel van een grotere doorzichtigheid biedt deze mededeling nog de gelegenheid om op de volgende twee punten de nodige kennis op te doen met betrekking tot het beleid dat in de toekomst zou kunnen worden gevolgd: De maatregelen op energiegebied zouden moeten worden geïntensiveerd om meer te kunnen doen aan de verwachte en significante toename van de externe afhankelijkheid en tegelijkertijd de concurrentie- en milieudoelstellingen in acht te kunnen nemen. De maatregelen hebben tot doel een betere samenwerking rond gemeenschappelijke energiedoelstellingen tussen de lidstaten te bevorderen. Ook zou men zich hierbij, op basis van deze prioritaire doelstellingen, meer moeten gaan toeleggen op de communautaire acties, zowel in het kader van het energiebeleid als vanuit andere communautaire beleidssectoren. Met de genomen maatregelen zou het communautair optreden doelmatiger moeten worden gemaakt en zou het gebruik van financiële middelen moeten worden geoptimaliseerd, een en ander door synergie te bevorderen en die gebieden te vinden waarop de energiepolitieke maatregelen moeten worden geïntensiveerd. • Om nog doelmatiger te kunnen werken en onverminderd de vraag of in het nieuwe Verdrag een nieuwe juridische grondslag inzake energie moet worden ingevoerd, zou men kunnen proberen de zaken te verduidelijken en te vereenvoudigen. Het communautaire energiebeleid heeft namelijk een coherente basisstructuur nodig uitgaande waarvan de prioritaire taken met voldoende middelen tot een goed einde kunnen worden gebracht. In dit verband vormen een continue energievoorziening, een concurrentieniveau dat rekening houdt met de legitieme rechten en verwachtingen van de consumenten, en een duurzame ontwikkeling immers niet alleen grote uitdagingen voor de Unie, maar zijn zij ook van aanzienlijk belang voor de Europese burgers, waarbij zowel aan hun levensomstandigheden als aan hun levensstandaard te denken valt. Daarom is het dringend noodzakelijk dat wij deze uitdagingen aanvaarden en dat wij de veranderingen die zich zowel binnen als buiten de Unie voltrekken onder ogen zien. BIJLAGE 1 ALGEMEEN OVERZICHT VAN BELEID EN MAATREGELEN OP ENERGIEGEBIED Doelxtellin§em en maatregelen Te»mihmerle§§ing/finaaderia§ • samenwerking met de lidstaten • samenwerking met belanghebbende partijen ', ;r'V"-^#^^ samenwerkingsstructuur Raadgevend Comité • diversifiëring van het energieaanbod - betrekkingen met leveringslanden - energiebronnen • maatregelen aan de vraagzijde • bijstands-en samenwerkingsprogramma's - programma's voor technische bijstand - rekening houden met Europese prioriteiten bij de internationale samenwerking op energiegebied • voorbereiding van de toetreding van nieuwe lidstaten • • samenwerking met de internationale organisaties crisismaatregelen • Europees Energiehandvest • bilaterale overeenkomsten • hernieuwbare energiebronnen, biobrandstoffen; splijt stof • SAVE/THERMDE • PHARE, TACIS, MEDA • Azië, Latijns-Amerika, (ALURE), EOF • SYNERGY, Euro-mediterraans forum + Balkan-task force, Groep China-EU • convergentie van het energiebeleid van de betrokkenen • extern aspect van de Trans-Europese netwerken • IEA, IAEA, EBWO, Wereldbank • aanpassing van de bestaande basisstructuur totstandbrenging van de interne energiemarkt bijdrage tot de economische en sociale samenhang financiering van energie-investeringen f* i *ir. r i t m i i i r i r ii <r Sr i i ii • interne elektriciteits- en gasmarkt • Trans-Europese energienetwerken • mededingingsbeleid • belasting op energie • doorzichtigheid van de energiemarkt • normalisering • Structuurfondsen en Cohesiefonds • EB, EIF, EGKS rationeel en doeltreffend gebruik van energiebronnen nieuwe en hernieuwbare energiebronnen verenigbaarheid energie- en milieudoelstellingen • SAVE, m. i. v. de regionale en lokale energiebureaus • hernieuwbare-energiestrategieën, ALTENER • klimaatsverandering/auto-olie • bevordering de demonstratie/verspreiding van knowhow op energie gebied onderzoek van het en • kernonderzoek mÊmÊmm JOULE/THERMIE/INCO EURATOM tfL BIJLAGE 2 VOORNAAMSTE FINANCIERINGSBRONNEN VOOR DE COMMUNAUTAIRE ENERGIEMAATREGELEN Û. Fimamderimg waa Je ataatregetea mit kooUe emergiekeleiJ iet 1. THERMIE (beheer en tenuitvoerlegging) 2. SAVEH 1 ALTENER 4. SYNERGY 5. Energieobservatorium 1995-1998 1996-2000 1993-1997 1997 1997 B. Fimamderimg wam Je Trams-lwroaese emergie metwrerkem 1995-1999 C. OTO om emergiegekieJ 1. JOULE 2. THERMIE 3. Veiligheid kernsplijting 4. Thermonucleaire fusie 5. Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek 6. INCO (extern gedeelte van OTO) 1995-1998 1995-1998 1995-1998 1995-1998 1995-1998 1995-1998 O. StrwctmmrfomJ%em 1. Communautaire bestekken 2. Communautaire initiatieven (INTERREG, REGIS 1994-1999 1994-1999 F. Fimamderimg wam Je imtermatiomale tamtemwrerkimg 1. PHARE (Midden- en Oost-Europa) 2. TACIS (GOS en Mongolië) 3. MEDA (Middellandse Zee) 4. Ontwikkelingslanden in Azië 5. Ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika ALURE) 6. Europees Ontwikkelingsfonds (ACS) 7. SYNERGY 8. Extern aspect van het milieubeleid (m. i. v. F. IfeiligkdJicomtrale waa FUtûTOM C. FQS-ttemm waar steemkool 1. Steun voor omscholing " 2. Steun voor onderzoek 3. Sociaal aspect "steenkcor H. Lemimgem wam Je Fmropese Imwexterimgskamk 1. Europese Unie 2. Derde landen /. FGS-iemimgem J. FUKÛTOM-lemimgem K. Caramtiei wam ket Ftrameei ImweiterimgxFamJi 1. Europese Unie 2. Derde landen 1994-1996 1994-1996 1995-1999 1994-1996 1994-1996 1995-1996 1997 1995-1996 1997 1994-1996 1994-1996 1994-1996 1996 1996 1996 1996 1996 1996 (zie punt C. 2 hieronder) 45 40 7 2 (a)(b) (a)(c) (e) 112 00 464 566 170,5 846 312,5 30 2500 534 158,7 415,4 p. m. 20 28,5 18,2 (zie punt A. 4 hierboven) 4,6 15,8 (a) (a) (a) (a) (a) (a) (0 (a) (d) (d) (g) (d) (d) (d) (d) 164,7 69,6 103,2 (d) (d) (d) 4975 702,4 97,3 p. m. 88 182 (a) (b) In het betrokken meerjarenprogramma vastgestelde referentiebedrag. In 1997 zal de Raad het financiële referentiebedrag'voor 1998-2000 opnieuw bekijken op basis van een voorstel van de Commissie. (c) De Commissie heeft een voorstel aangenomen voor het programma ALTENER II (1998-2002) met een begroting van 30 miljoen ecu voor 1998-1999. (d) Betalingsverplichtingen voor de hele periode op basis van de jaarlijkse acties. (e) In de Raad is een akkoord bereikt waardoor SYNERGY voor 1997 een juridische grondslag krijgt en een begroting van 6,9 miljoen ecu. Van 1993 tot 1996 werd een gecumuleerd bedrag van 38,8 miljoen ecu vastgelegd voor acties van dit type. (f) Bedrag dat voortvloeit uit in de communautaire bestekken vastgelegde acties voor de energiesector in de regio's van doelstelling 1. (g) Geen sectoriële verdeling; tot nu toe geen enkele verbintenis. (h) Indicatief bedrag dat voor de TEN voor energie is overeengekomen binnen het totale referentiebedrag van 2. 345 miljoen ecu dat voor de totaliteit van de TEN (vervoer, energie, telecommunicatie) is uitgetrokken. <u ISSN 0254-1513 COM(97) 167 def. DOCUMENTEN NL 12 Catalogusnummer : CB-CO-97-171-NL-C ISBN 92-78-18984-7 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg


title: QUESTION ECRITE no 1437/97 de Nikitas KAKLAMANIS à la Commission. Menace sur les écoles des minorités ethniques en Turquie

eurovoc_concepts:
Türkiye
educational institution
educational reform
ethnic group
exchange of information
organisation of teaching
right to education

formats: html print


title: 97/329/EF: Kommissionens Beslutning af 23. april 1997 om ændring af beslutningerne om godkendelse af fællesskabsstøtterammerne, de samlede programmeringsdokumenter og fællesskabsinitiativerne til fordel for Østrig (Kun den tyske udgave er autentisk)

eurovoc_concepts:
Austria
Community support framework
EU initiative
Structural Funds
financing policy

formats: html pdfa1b print


title: 97/321/CE: Decisione della Commissione del 23 aprile 1997 che modifica le decisioni di approvazione dei quadri comunitari di sostegno, dei documenti unici di programmazione e delle iniziative comunitarie prese nei confronti della Germania (Il testo in lingua tedesca è il solo facente fede)

eurovoc_concepts:
Community support framework
EU initiative
Germany
Structural Funds
financing policy


title: 97/318/CE: Decisión de la Comisión de 23 de abril de 1997 mediante la que se modifican las decisiones por las que se aprueban los marcos comunitarios de apoyo, los documentos únicos de programación y las iniciativas comunitarias adoptadas en relación con Luxemburgo (El texto en lengua francesa es el único auténtico)

eurovoc_concepts:
Community support framework
EU initiative
Luxembourg
Structural Funds
financing policy


title: RÈGLEMENT (CE) N° 720/97 DE LA COMMISSION du 23 avril 1997 portant suspension temporaire de la délivrance des certificats à l'exportation de certains produits laitiers et déterminant la mesure dans laquelle peuvent être attribuées les demandes de certificats d'exportation en instance

eurovoc_concepts:
cheese
export licence