title: Advies van de Commissie inzake het verzoek van de Tsjechië om toetreding tot de Europese Unie

eurovoc_concepts:
Czechia
EU relations
accession to the European Union
economic situation
political situation

text: •Hffttvuf f COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 15. 07. 1997 COM(97)2009 def. Advies van de Commissie inzake het verzoek van Tsjechië om toetreding tot de Europese Unie Inhoud A. INLEIDING a) Woord vooraf Toetredingsaanvraag Context van het advies Inhoud van het advies b) Betrekkingen tussen de Europese Unie en Tsjechië Historische en geopolitieke context Standpunt van Tsjechië inzake de Europese Unie Op overeenkomsten berustende betrekkingen Strategie ter voorbereiding van de toetreding Handelsbetrekkingen Algemene evaluatie B. CRITERIA VOOR HET LIDMAATSCHAP 1. Politieke criteria 1. 1 Democratie en rechtsstaat Organisatie van het Parlement en de wetgevende macht Functioneren van het Parlement Organisatie van de uitvoerende macht Functioneren van de uitvoerende macht Organisatie van de rechterlijke macht Functioneren van de rechterlijke macht 1. 2 Mensenrechten en bescherming van minderheden Burgerrechten en politieke rechten Economische, sociale en culturele rechten Rechten en bescherming van minderheden 1. 3 Algemene evaluatie 2. Economische criteria 2. 1 Economische situatie Achtergrond Liberalisering Stabilisatie van de economie Structurele verandering Financiële sector Economische en sociale ontwikkeling 2. 2 De economie in het licht van het lidmaatschap Inleiding Bestaan van een functionerende markteconomie Vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten het hoofd te bieden Vooruitzichten en prioriteiten 2. 3 Algemene evaluatie 3. Vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen 3. 1 Interne markt zonder grenzen De vier vrijheden - Algemeen kader - Vrij verkeer van goederen - Vrij verkeer van kapitaal - Vrij verkeer van diensten - Vrij verkeer van personen - Algemene evaluatie Mededinging 3. 2 Innovatie Informatiemaatschappij Onderwijs, opleiding en jeugdzaken Onderzoek en technologische ontwikkeling Telecommunicatie Audiovisuele sector 3. 3. Economische en fiscale aspecten Economische en Monetaire Unie Belastingen Statistiek 3. 4 Sectorieel beleid Industrie Landbouw Visserij Energie Vervoer Midden- en kleinbedrijf 3. 5. Economische en sociale cohesie Werkgelegenheid en sociale zaken Regionaal beleid en cohesie 3. 6 Levenskwaliteit en milieu Milieu Consumentenbescherming 3. 7 Justitie en Binnenlandse Zaken 3. 8 Extern beleid Handel en internationale economische betrekkingen Ontwikkeling Douane Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid 3. 9 Financiële aspecten Financiële controle Gevolgen voor de begroting 4. Administratieve mogelijkheden om het acquis toe te passen 4. 1 Administratieve structuren 4. 2 Mogelijkheden op administratief en gerechtelijk vlak 4. 3 Algemene evaluatie C. SAMENVATTING EN CONCLUSIE Bijlagen Samenstelling van het Parlement Interne markt : maatregelen op grond van het Witboek Statistieken A. INLEIDING a) Woord vooraf Toetredingsaanvraag Tsjechië diende zijn verzoek om toetreding tot de Europese Unie op 17 januari 1996 in en de Raad van Ministers besloot op 29 januari 1996 tot de tenuitvoerlegging van de in artikel 0 van het Verdrag vastgestelde procedure, die voorziet in raadpleging van de Commissie. Dat is het kader waarin de Commissie dit advies indient, aldus gehoor gevend aan het verzoek van de Europese Raad van Madrid van december 1995 om zo spoedig mogelijk na de afronding van de Intergouvernementele Conferentie, die in maart 1996 begon en in juni 1997 eindigde, een advies uit te brengen. Context van het advies Het Tsjechische verzoek om toetreding wordt tegelijk met de aanvragen van negen andere geassocieerde landen onderzocht. De toetreding van Tsjechië moet worden gezien als onderdeel van een historisch proces waarin de landen van Midden- en Oost-Europa de deling van het continent, die meer dan 40 jaar heeft geduurd, achter zich laten en toetreden tot het door de Unie tot stand gebrachte gebied waar vrede, stabiliteit en welvaart heersen. De conclusie van de Europese Raad van Kopenhagen van juni 1993 luidde dat : "De geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa, zo zij dat wensen, lid kunnen worden van de Europese Unie. De toetreding zal plaatsvinden, zodra een geassocieerd land in staat is om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen door te voldoen aan de vereiste economische en politieke voorwaarden. Het lidmaatschap vereist dat de kandidaat-lidstaat zover is gekomen dat : - hij beschikt over stabiele instellingen, die de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten en het respect voor en de bescherming van minderheden garanderen; - hij beschikt over een functionerende markteconomie alsook over het vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden; - hij in staat is om de verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen, hetgeen mede inhoudt dat hij de doelstellingen van een politieke, economische en monetaire unie onderschrijft. Het vermogen van de Unie om nieuwe leden op te nemen, met handhaving van de dynamiek van de Europese integratie, is ook een belangrijke overweging in het algemeen belang van zowel de Unie als de kandidaatlanden". In deze verklaring worden de politieke en economische criteria gegeven aan de hand waarvan de toetredingsaanvragen van de geassocieerde landen in Midden- en Oost- Europa zullen worden onderzocht. De Europese Raad van Madrid van december 1995 had het in het kader van de strategie ter voorbereiding van de toetreding over de noodzaak "van het scheppen van de voorwaarden de voor toetredingskandidaten, met name door : harmonische geleidelijke integratie van een en - de ontwikkeling van de markteconomie, - de aanpassing van hun administratieve structuren, - de schepping van een stabiel economisch en monetair klimaat". In haar advies beoordeelt de Commissie de Tsjechische aanvraag op haar verdiensten, maar aan de hand van dezelfde criteria op basis waarvan zij de andere aanvragen, waarover zij tegelijkertijd adviezen uitbrengt, beoordeelt. Deze werkwijze eerbiedigt de door de Europese Raad van Madrid uitgesproken wens dat erop moet worden toegezien dat de kandidaatlanden op gelijke voet worden behandeld. Los van de afzonderlijke adviezen legt de Commissie in het kader van haar mededeling "Agenda 2000" aan de Raad een algemene evaluatie van de toetredingsaanvragen voor en doet zij aanbevelingen voor een strategie ten einde de uitbreiding van de Unie goed te doen verlopen. Terzelfder tijd geeft zij een evaluatie van de gevolgen van de uitbreiding voor het beleid van de Unie. Inhoud van het advies In de structuur van het advies wordt rekening gehouden met de conclusies van de Europese Raad van Kopenhagen. Het advies : - beschrijft de betrekkingen tussen Tsjechië en de Unie tot dusver, met name in het kader van de associatieovereenkomst; - analyseert hoe het is gesteld met de door de Europese Raad vermelde politieke voorwaarden rechtsstaat, mensenrechten, bescherming van minderheden); (democratie, - evalueert de situatie en vooruitzichten van Tsjechië op het gebied van de door de Europese Raad vermelde voorwaarden (markteconomie, het vermogen om het hoofd te bieden aan de concurrentiedruk); - buigt zich over de vraag of Tsjechië in staat is de verplichtingen van het lidmaatschap, dat wil zeggen het acquis van de Unie, zoals vervat in het Verdrag, de afgeleide wetgeving en het sectorieel beleid van de Unie, op zich te nemen; - geeft tenslotte een algemene evaluatie van de situatie van Tsjechië en zijn kansen gezien de voorwaarden voor het lidmaatschap van de Unie, en doet een aanbeveling voor de toetredingsonderhandelingen. In de door de Commissie verrichte beoordeling van Tsjechië op basis van de economische criteria en het vermogen van het land om het acquis op zich te nemen, is eveneens een prognose vervat, waarin zij poogt de vooruitgang te ramen waarvan redelijkerwijs kan worden verwacht dat Tsjechië deze in de komende jaren vóór de toetreding zal maken, waarbij er rekening mee wordt gehouden dat het acquis zelf zich zal blijven ontwikkelen. Dat is de reden waarom het advies, zonder vooruit te willen lopen op de toetredingsdatum, is gebaseerd op een middellange termijn van ongeveer vijf jaar. Tijdens de opstelling van het advies kreeg de Commissie zeer veel gegevens over de situatie in Tsjechië van de Tsjechische autoriteiten en deed zij een beroep op vele andere organisaties. informatiebronnen, internationale zoals de en vele lidstaten b) Betrekkingen tussen de Europese Unie en de Tsjechische Republiek Historische en geopolitieke context De Tsjechische Republiek is een land zonder zeekust in het midden van Europa met laagland in het centrum en bergen langs de grenzen. De buurlanden zijn Oostenrijk, Duitsland. Polen en Slowakije. Het land heeft een oppervlakte van 79 000 km2 en telt 10,3 miljoen inwoners. In 1527, toen Ferdinand I van Habsburg tot Koning van Bohemen werd gekroond, werd het Tsjechische grondgebied een deel van het Oostenrijks-Hongaarse Rijk, en het zou dat bijna vier eeuwen lang blijven. De Tsjechische drang naar meer autonomie binnen het Rijk groeide in de negentiende eeuw. In oktober 1918 werd de Tsjechoslo waakse Republiek uitgeroepen. Het was een veelvolkerenstaat: 51 % Tsjechen, 23 % Duitsers, 14 % Slowaken en 5,5 % Hongaren, volgens een volkstelling van 1921. Het land erfde 60 à 70 % van de industrie van het Oostenrijks-Hongaarse Rijk over. In de jaren '30 leidde het onafhankelijkheidsstreven van de Sudeten-Duitsers tot toenemende spanningen. Op grond van het Verdrag van München werden in 1938 de in meerderheid door Duitsers bewoonde gebieden aan de grens met Duitsland aan dit land afgestaan en overeenkomstig de scheidsrechterlijke uitspraak van Wenen werd een kwart van de Slowaakse gebieden aan Hongarije afgestaan. In maart 1939 bezetten de Duitse troepen de andere Tsjechische gebieden. Na de oorlog werd de Tsjechoslowaakse Republiek in haar oorspronkelijke grenzen hersteld, maar zonder Roethenië, dat bij de Sovjet-Unie werd ingelijfd. Aan het eind van de oorlog vaardigde de regering een besluit uit waarbij de Sudeten-Duitsers hun bezittingen werden ontnomen en zij werden bijna allemaal verplicht het Tsjechoslowaakse grondgebied te verlaten. Tsjechoslowakije was één van de oprichters van de naoorlogse internationale economische instellingen (het IMF en de Wereldbank in 1945; de Gatt in 1948). Maar nadat in 1948 een regering was gevormd van uitsluitend communisten en gelijkgezinden, verwierf de Communistische Partij alsmaar meer macht. Op grond van de in het kader legde Tsjechoslowakije zich van de COMECON overeengekomen taakverdeling hoofdzakelijk toe op de ontwikkeling van zijn zware industrie. In de jaren '60 werd het dirigisme enigermate versoepeld. Het streven naar hervorming binnen de Communistische Partij leidde uiteindelijk in januari 1968 tot de verkiezing van Alexander Dubcek tot Eerste Secretaris. Aan de introductie van democratische elementen in het politieke en culturele leven, de Praagse Lente genoemd, kwam abrupt een einde toen op 21 augustus 1968 troepen van het Warschaupact het land binnenvielen, en onder Gustav Husak de sovjetorthodoxie werd hersteld. In hetzelfde jaar kreeg het land een federatieve structuur met een Tsjechische en een Slowaakse Republiek als afzonderlijke entiteiten. Een kleine dissidente beweging, het latere Charta '77, bleef zich roeren in de jaren '70 en '80. De politieke onrust in 1989 in vele landen van Midden- en Oost-Europa bracht ook in Tsjechoslowakije een protestbeweging op gang. Door de reactie van de bevolking op het harde politie-optreden van 17 november tegen een studentenbetoging in Praag en door demonstraties in Bratislava werd Husak tot ontslag gedwongen en een maand later werd Vaclav Havel, één van de leidende figuren van Charta '77, tot president verkozen. De verkiezingen van 1992 leverden een coalitieregering van centrumrechtse partijen op die snel economische hervormingen wilden doorvoeren. In 1996 kreeg deze coalitie net geen nieuwe meerderheid. Zij kon wel een nieuwe regering vormen, maar zij heeft de economische hervormingen moeten afremmen. Na 1989 heette het land officieel de Tsjechische en Slowaakse Federatieve Republiek. De meningsverschillen tussen de Tsjechische en de Slowaakse politici over de toekomstige federatieve structuur en over het economische beleid werden onoverbrugbaar. In oktober 1992 stelden de parlementen van beide republieken een gezamenlijke resolutie op waarbij de federatie op 1 januari 1993 zou worden ontbonden en vervangen door twee onafhankelijke successiestaten. Het standpunt van Tsjechië Regering ten aanzien van de Europese Unie Tijdens de politieke demonstraties van november 1989 was "Terug naar Europa" één-van de meest gehoorde slogans. De eerste regering van het postcommunistische tijdperk verklaarde formeel in zijn voorlopig programma van 1990 dat Tsjechoslowakije voor lidmaatschap van de Europese Gemeenschappen in aanmerking wenste te komen. De eerste Tsjechische regering, die in juli 1992 werd beëdigd, verklaarde dat lidmaatschap van de Europese Unie de eerste doelstelling moet zijn van een onafhankelijke Tsjechische Republiek. De Tsjechische Republiek diende haar toetredingsaanvraag in op 23 januari 1996. De tweede regering van minister-president Klaus, die in juli 1996 werd geïnstalleerd, verwoordde als volgt haarvast wil om lid te worden van de Unie: "de basisdoelstellingen van het Tsjechische buitenlandse beleid blijven dezelfde; de regering zal dus het buitenlands beleid van haar voorganger ongewijzigd voortzetten. De regering beschouwt het als haar voornaamste doel de Tsjechische Republiek zo snel mogelijk volledig lid te maken van de EU en van de NAVO. De regering het bereiekn van dit doel als het sluitstuk van de hervorming van het land op het vlak van het buitenlands beleid. " Op overeenkomsten berustende betrekkingen De Europese Gemeenschap en de Tsjechoslowaakse Republiek hebben in september 1988 diplomatieke betrekkingen aangeknoopt. De eerste overeenkomst tussen hen was de vierjarige Handelsovereenkomst inzake industriegoederen, die in april 1989 in werking trad. In 1990 werd een Handels- en samenwerkingsovereenkomst gesloten. Op 16 december 1991 werd tussen de Europese Gemeenschappen en Tsjechoslowakije een Associatie-overeenkomst gesloten, één van de zogenaamde Europa-Overeenkomsten. De bepalingen inzake de handel zijn in maart 1992 in werking getreden via een Interimovereenkomst, die in de plaats kwam voor de overeenkomst van 1989. De Interimovereenkomst vroegere handelsovereenkomsten, als in de gefaseerde en asymetrische totstandbrenging van een vrijhandelszone over een periode van 10 jaar. consolidatie voorzag zowel van de in Door de ontbinding van Tsjechoslowakije in de Republieken Tsjechië en Slowakije moest met de nieuwe staten over afzonderlijke Europa-overeenkomsten worden onderhandeld. De overeenkomst met de Tsjechische Republiek is in oktober 1993 ondertekend en op 1 februari 1995 in werking getreden. De Europa-overeenkomst is thans de juridische grondslag voor de betrekkingen tussen de Tsjechische Republiek en de Europese Unie. Het is de bedoeling de politieke dialoog van een wettelijk kader te voorzien, de uitbreiding van het handelsverkeer en de economische betrekkingen te bevorderen, te zorgen voor een basis voor de communautaire technische en financiële bijstand en te voorzien in een passend kader ter ondersteuning van de geleidelijke integratie van de Tsjechische Republiek in de Unie. Het institutionele kader omvat een mechanisme voor implementering, beheer en controle op alle terreinen van de wederzijdse betrekkingen. Subcommissies behandelen problemen op technisch niveau. in het ten gronde vindt plaats, op het niveau van hoge ambtenaren, Overleg Associatiecomité, dat vaak de problemen oplost die zich in het kader van de overeenkomst voordoen. De Associatieraad gaat over de algemene stand van zaken wat de betrekkingen tussen de Unie en de Tsjechische Republiek betreft en volgt de vorderingen van de Tsjechische Republiek bij de voorbereiding van de toetreding. Bij een regeringsbesluit van november 1994 is een regeringscommissie voor Europese integratie opgericht dat op dat vlak het hoogste beleidsorgaan is. Voorzitter van deze commissie is de minister-president. De ministers van financiën, industrie en handel, landbouw er permanent deel van uit. De regeringscommissie wordt bijgestaan door een werkcomité van ambtenaren onder voorzitterschap van de vice-minister van buitenlandse zaken. Dit comité kan steunen op 23 gespecialiseerde werkgroepen, waarvan één voor de harmonisatie van de wetgeving. en buitenlandse zaken maken Strategie ter voorbereiding van de toetreding Tenuitvoerlegging van de Europa-Overeenkomst en het Witboek Het institutionele kader van de Europa-Overeenkomst is volledig gerealiseerd. De Associatieraad en het Associatiecomité zijn elk driemaal bijeengekomen en het Gemengd Parlementair Associatiecomité heeft elk jaar tweemaal vergaderd. Het systeem van multidisciplinaire subcommissies, dat einde 1996 is goedgekeurd, bewijst thans zijn nut. Er is nauw en efficiënt met de Commissie samengewerkt op het vlak van staatssteun, industriële en commerciële eigendom, macro-economisch beleid, verlaging van douanerechten en andere gebieden. De meningsverschillen die zich op handelsgebied hebben voorgedaan, konden over het algemeen op bevredigende wijze worden opgelost in het kader van de bij de Overeenkomst vastgestelde procedures. Sinds begin 1997 wordt echter gemeld dat een beperkt aantal aan de EG-normen beantwoordende producten van oorsprong uit de Gemeenschap niet tot de Tsjechische markt wordt toegelaten. Bovendien heeft de Tsjechische regering in april 1997 een invoerdepositoregeling ingevoerd die niet met de Europa-Overeenkomst strookt. In het kader van de bij de Overeenkomst vastgestelde procedures wordt overleg gepleegd om deze kwesties op te lossen. Het Witboek van de Commissie van 1995 over de interne markt geeft aan welke wetgeving de kandidaatlanden moeten in hun wetgeving moeten omzetten en ten utivoer leggen om het "acquis communautaire" toe te passen, en het stelt de voor de totstandbrenging van de interne markt noodzakelijke maatregelen vast, waaraan bij voorrang aandacht moet worden geschonken (de zogeheten Fase I-maatregelen). De Tsjechische Republiek begon reeds in 1991 aan de systematische aanpassing van haar tijdschema voor de aanpassing wetgeving. Begin 1995 heeft de regering een 10 goedgekeurd. Er moet echter nog een lange weg worden afgelegd. Als antwoord op het Witboek heeft de regering in het voorjaar van 1996 zelf een document gepubliceerd: "Prioriteiten bij de tenuitvoerlegging van het Witboek in de Tsjechische Republiek". Daarin worden de voor de tenuitvoerlegging van het Witboek cruciale maatregelen aangegeven die vóór het jaar 2000 bij voorrang moeten worden toegepast. In het document wordt eveneens erkend dat bepaalde overheidsdiensten geherstructureerd en verbeterd moeten worden. Voor milieubeheer, directe en indirecte belastingen, bescherming van persoonsgegevens en sociaal beleid worden nieuwe administratieve structuren voorgesteld. Op dit ogenblik moeten deze voornemens nog worden gerealiseerd. De Europa-Overeenkomst wordt grotendeels uitgevoerd volgens de procedures en het tijdschema van de overeenkomst. Er zijn weinig problemen geweest op het vlak van de handel, maar onlangs hebben zich wel enkele ernstige handelsproblemen voorgedaan (met name in verband met de invoerdepositoregeling). De dialoog en de samenwerking zouden op dit punt kunnen worden geïntensiveerd om dergelijke problemen te voorkomen. Gestructureerde dialoog De Tsjechische Republiek neemt op alle niveau's aan de gestructureerde dialoog deel, maar zij meent dat de bijeenkomsten productiever moeten worden door een betere voorbereiding en een betere agenda, waarop er meer ruimte is voor dialoog met de Commissie. Het besluit van de Raad "Algemene Zaken" van februari 1996 om de voorbereidingen te verbeteren is een stap in de goede richting. Voor de Tsjechische Republiek zijn Justitie en Binnenlandse Zaken prioriteiten. Zij vindt namelijk dat er op dat vlak onvoldoende vooruitgang wordt geboekt. Tsjechië geeft de voorkeur aan een meer substantiële politieke dialoog met de Unie op bilateraal niveau in het kader van de Associatieraad. PHARE en het Tsjechisch-Oostenrijkse Tussen 1990 en 1993 is aan de Tsjechische Republiek in totaal 433 min ecu toegekend. De bijdrage voor 1996 bedroeg 54 min ecu. Daarbij is voorrang verleend aan de ontwikkeling van de particuliere sector, aan infrastructuur en milieu en aan de ontwikkeling van de menselijke hulpmiddelen. Sinds 1994 wordt in het Tsjechisch- Duitse een Programma voor Grensoverschrijdende Samenwerking uitgevoerd. Na aanvankelijke aarzeling zijn de Tsjechische autoriteiten Phare gaan beschouwen als een belangrijk instrument voor de omschakeling van hun economie en de voorbereiding van hun land op de toetreding. Er zijn echter problemen gerezen door vertragingen in de uitvoering van het programma en er doen zich complicaties voor ten aanzien van de gerichte besteding van de middelen voor prioritaire doelstellingen. grensgebied Deelname aan communautaire programma's Zoals bij de Europa-Overeenkomsten is bepaald, zijn besluiten genomen om de Tsjechische Republiek de kans te geven deel te nemen aan Leonardo, Socrates, Jeugd 11 voor Europa en andere programma's op het gebied van opleiding, cultuur, audiovisueel, sociaal en gezondheidsbeleid, onderzoek en ontwikkeling, energiebesparing en MKB. Handelsbetrekkingen Tussen 1989 en 1992 is de invoer in de Europese Gemeenschap uit Tsjechoslowakije van 2,6 mld ecu gestegen tot 5,5 mrd ecu (een stijging met 112 %), terwijl de uitvoer van de Europese Gemeenschap van 2,4 mrd ecu naar 6,3 mrd ecu steeg (+163 %). Tussen 1992 en 1996 heeft de Tsjechische Republiek het handelsverkeer met de Unie verder uitgebreid. De invoer in de Unie steeg van 4,9 mrd ecu tot 9,4 mrd ecu (+92 %) en de uitvoer uit de EU steeg van 6,1 mrd ecu tot 13,3 mrd ecu (+118 %). In 1996 ging ruim 60 % van de Tsjechische buitenlandse handel naar de Unie. De Tsjechische Republiek was goed voor 2,25 % van alle EU-uitvoer en 1,66 % van de EU-invoer. Deze wending in het handelsverkeer en het feit dat de Tsjechische uitvoer zich op nieuwe markten kon doorzetten, doen vermoeden dat de kwaliteit van de goederen toegenomen is. Hun concurrentievoordeel is echter voor een deel toe te schrijven aan het loonniveau, dat aanvankelijk laag lag maai' later sterk gestegen is. De Tsjechische uitvoer is sterk geconcentreerd, voornamelijk op machines en vervoeruitrusting, die 33 % van het totaal vertegenwoordigen, en op eindproducten (29 %). Deze beide categorieën hebben ook het grootste aandeel in de invoer (samen 57%). In 1996 is de invoer van eindproducten, voordien één van de groeisectoren, gedaald. De Tsjechische Republiek vormt met Slowakije een douane-unie en is één van de initiatiefnemers van de Midden-Europese Vrijhandelsovereenkomst. De handel met de CEFTA-partners is de voorbije jaren sterker geworden. Algemene evaluatie De Tsjechische Republiek heeft sinds haar oprichting voortdurend gestreefd naar sterke banden met de Europese Unie op alle terreinen. De Europa-Overeenkomst is in de meeste sectoren terdege uitgevoerd. Er hebben zich weinig handelsproblemen voorgedaan, waarbij het nog steeds niet opgeloste probleem van de invoerdepositoregeling één van de uitzonderingen is. Terwijl de Tsjechische Republiek erop vertrouwt dat zij gaandeweg aan alle voorwaarden voor het EU-lidmaatschap zal voldoen, lijkt zij soms enigszins moeilijk te kunnen erkennen dat er problemen zijn en te aarzelen om in onderling overleg zoeken. naar oplossingen te 12 B. CRITERIA VOOR HET LIDMAATSCHAP 1. Politieke criteria De F^uropese Raad van Kopenhagen heeft een aantal politieke criteria vastgelegd voor de toetreding van de kandidaat-lidstaten uit Midden- en Oost-Europa. Deze landen dienen te instellingen die de democratie, de rechtsorde, de beschikken over "stabiele mensenrechten en het respect voor en de bescherming van minderheden" garanderen. Voor het uitvoeren van de evaluatie waarmee zij in dit verband is belast, heeft de Europese Commissie zich gebaseerd op talrijke informatiebronnen: antwoorden van de Tsjechische autoriteiten op de vragenlijst die de Commissie in april 1996 heeft verzonden, follow-up van bilaterale bijeenkomsten, analyses door de ambassades van de lidstaten en de delegatie van de Commissie, evaluaties van internationale organisaties (in het bijzonder de Raad van Europa en de OVSE), rapporten van ni et-gouvernementele organisaties enz. De hier voorgestelde analyse bestaat uit een systematisch onderzoek, voor elk kandidaat- land, van de belangrijkste elementen van de organisatie en de werking van de overheidsinstanties en van de mechanismen voor de bescherming van de fundamentele rechten. De analyse blijft niet beperkt tot een formele beschrijving: er wordt integendeel naar gestreefd te evalueren hoe de democratie en de rechtsstaat werkelijk funtioneren. Deze evaluatie heeft betrekking op de situatie in juni 1997. Zij gaat niet in detail in op wijzigingen die zich eventueel in het verleden hebben voltrokken of die voor de toekomst worden aangekondigd, ook al wordt er meestal rekening gehouden met het voornemen om een bepaalde sector te hervormen. De toestand in de overheidsdiensten wordt hier slechts terloops vermeld en zal uitvoeriger worden besproken in hoofdstuk 4. 1. 1. Democratie en Rechtstaat Krachtens de in december 1992 door de Nationale Raad van de Tsjechische Republiek goedgekeurde grondwet en het daarin opgenomen Handvest van de fundamentele rechten is een parlementaire democratie ingesteld. De Tsjechische instellingen werken volgens de regels; de verschillende machten proberen de grenzen van hun bevoegdheden niet te overschrijden en samen te werken. Organisatie van het parlement en de wetgevende macht Het parlement bestaat uit twee kamers - de kamer van volksvertegenwoordigers en sinds november 1996 de senaat -, samengesteld uit respectievelijk 200 en 81 leden, die rechtstreeks via algemene verkiezingen zijn verkozen. De volksvertegenwoordigers worden voor vier jaar verkozen volgens het proportionele stelsel (om vertegenwoordigd te worden is minstens 5% van de stemmen vereist). De senatoren worden voor zes jaar verkozen volgens het meerderheidsstelsel met twee verkiezingsronden; om de twee jaar wordt een derde van de mandaten vernieuwd. Voor de minderheden zijn geen specifieke voorschriften die hun vertegenwoordiging in het parlement waarborgen. De kamer van 13 volksvertegenwoordigers heeft meer macht dan de senaat: bij de goedkeuring van de wetten heeft zij het laatste woord (artikel 47 van de grondwet). De regering is enkel verantwoording verschuldigd aan de kamer van volksvertegenwoordigers. De president kan de kamer var: volksvertegenwoordigers ontbinden als de regering het vertrouwen wordt ontzegd of als die kamer niet meer normaal kan functioneren (artikel 35 van de grondwet). De kamer van volksvertegenwoordigers kan niet worden ontbonden in de drie maanden die aan de verkiezingen van de kamer voorafgaan. De parlementsleden worden op grond van artikel 27 van de grondwet beschermd door een traditionele onschendbaarheidsregeling. In Tsjechië zijn de rol en de deelname van de oppositie aan de werking van de instellingen erkend. Dit blijkt met name uit de oprichting van parlementaire onderzoekscommissies in de kamer van volksvertegenwoordigers (artikel 30 van de grondwet), waar elke politieke groep wordt vertegenwoordigd in verhouding tot haar totale gewicht in de kamer. Deze commissies kunnen door de oppositie worden voorgezeten. Tsjechië kent een veelpartijenstelsel (54 ingeschreven politieke partijen, waarvan 20 aan de voorbije verkiezingen voor de kamer van volksvertegenwoordigers hebben deelgenomen). De in het parlement vertegenwoordigde politieke partijen worden door de overheid gefinancierd in verhouding tot het aantal verkozen parlementsleden. Het parlement heeft wetgevende macht. Het deelt zijn initiatiefrecht met de regering, die, na machtiging door de wetgever, ook regelgevende bevoegdheid heeft, maar alleen ten behoeve van de uitvoering van de wetten. Tsjechië kent geen referendum. Functioneren van het parlement De verkiezingen zijn vrij en eerlijk. In de verkiezingen van juni 1996 voor de kamer van volksvertegenwoordigers heeft de toen reeds aan de macht zijnde centrum-rechtse coalitie de overwinning behaald (zie bijlage). Het parlement werkt onder bevredigende omstandigheden: zijn bevoegdheden worden gerespecteerd en de oppositie neemt op normale wijze aan zijn werkzaamheden deel. Organisatie van de uitvoerende macht De president van de republiek wordt door het parlement verkozen voor vijfjaar; zijn mandaat kan eenmaal worden verlengd. Hij kan het parlement vragen om een tweede lezing van een pas goedgekeurde wet, maar de kamers kunnen met eenvoudige meerderheid van stemmen aan dat veto voorbijgaan. Hij heeft de traditionele bevoegdheden van een staatshoofd. De president benoemt de eerste minister en, op diens voorstel, de ministers. De regering, en elke minister afzonderlijk, is verantwoording verschuldigd aan de kamer van volksvertegenwoordigers. Zij kunnen strafrechtelijk aansprakelijk worden gesteld, ook 14 voor strafbare feiten tijdens de uitoefening van hun functie, behalve voor verklaringen die zij voor de kamers hebben afgelegd. Het land is administratief ingedeeld in 75 districten, geleid door districtshoofden die door de regering worden benoemd en rekenschap moeten geven aan de minister van Binnenlandse Zaken. Elk ministerie beschikt op districtsniveau over gedecentraliseerde diensten die verantwoordelijk zijn tegenover het centrale niveau. Het districtshoofd wordt bijgestaan door een assemblee, die uit gemeentelijke afgevaardigden bestaat; hij kan de besluiten van de assemblee opschorten en om bemiddeling van de centrale regering vragen. De Tsjechische grondwet voorziet in twee niveaus van plaatselijke overheden: gewesten en gemeenten. De gewesten zijn nog niet tot stand gebracht, maar de regering heeft zich ertoe verbonden ze vóór het jaar 2 000 op te richten. Momenteel worden besprekingen gevoerd over hun aantal (tussen 8 en 13). De 6233 gemeenten beschikken over gemeenteraden, die via algemene verkiezingen voor vier jaar worden verkozen en zelfde burgemeesters kiezen. Bij de overheidsdiensten doen zich sommige problemen voor omdat er geen ambtenarenstatuut is en de lonen relatief laag liggen, waardoor de meest bekwame personeelsleden naar de particuliere sector vertrekken. Dit alles draagt niet bij tot een efficiënte corruptiebestrijding. Overigens wordt de toegang tot bepaalde betrekkingen in overheidsdienst (administratie, leger, veiligheids- en politiediensten, justitie, radio en televisie, overheidsbedrijven) op grond van de "zuiveringswet", die is goedgekeurd en waarvan de geldigheidsduur in 1996 tot 2000 is verlengd (nadat de president deze tekst voor een nieuw onderzoek naar het parlement had teruggestuurd), geweigerd aan leden van of collaborateurs met de vroegere veiligheidsdiensten en aan personen die onder het vroegere communistische regime een actieve rol hebben gespeeld. in 1991 In dit systeem levert de administratie aan iedereen die erom verzoekt "getuigschriften" af op basis van het archief van de vroegere veiligheidsdiensten. Sinds 1996 kan elke belanghebbende die documenten opvragen, en niet langer alleen de rechtbanken tijdens een gerechtelijke procedure. Het leger, de geheime diensten en de politie staan onder burgerlijk gezag. Zij vallen onder de jurisdictie van de civiele rechtbanken. De geheime diensten moeten bij het parlement verslag uitbrengen over hun activiteiten. Functioneren van de uitvoerende macht De centrale instellingen van de staat werken naar behoren. De plaatseljke overheden ondervinden nog moeilijkheden om hun autonomie af te dwingen, met name op financieel gebied, waar zij voor ongeveer tweederde van hun budgettaire middelen van de staat afhangen. De toepassing van de "zuiveringswet" heeft de volgende resultaten opgeleverd: slechts 9 000 van de 300 000 gevraagde getuigschriften hebben tot uitsluiting geleid (d. i. 3 %). 580 van die 9 000 zijn aangevochten voor de rechtbank, die de helft daarvan heeft 15 geannuleerd. De regering heeft haar voornemen bekendgemaakt om deze regeling na het jaar 2000 niet te verlengen. De politie, die thans wordt gereorganiseerd, krijgt vaak als kritiek dat haar onderzoek traag verloopt en dat haar optrelen tegen de drugshandel en de uitbreiding van de georganiseerde misdaad niet altijd efficiënt is. De geheime diensten blijken bij hun werking de grondregels van de democratie in acht te nemen. Een parlementaire onderzoekscommissie, die in 1996 opdracht had gekregen onderzoek te verrichten naar eventuele illegale bewakingspraktijken tegen directieleden, politieke partijen en buitenlandse ambassades, heeft begin 1997 geconcludeerd dat dergelijke praktijken niet bestaan. Organisatie van de rechterlijke macht De onafhankelijkheid van het Tsjechische gerecht ten opzichte van de andere machten is gegarandeerd. De magistraten worden, op voorstel van de minister van Justitie en op verzoek van de voorzitters van de rechtbanken, voor het leven benoemd door de president. Zij kunnen niet tegen hun wil worden overgeplaatst. Ook kunnen zij slechts om strict in de wet vastgestelde redenen uit hun ambt worden ontzet of geschorst. De procureur-generaal wordt door de regering benoemd op voorstel van de minister van Justitie, die de overige leden van het parket benoemt. Zij vallen hiërarchisch onder het gezag van de minister. Voor controle op administratieve besluiten zijn de civiele rechtbanken bevoegd. Die laatste vallen, op grond van artikel 91 van de grondwet, onder de bevoegdheid van een Administratief Hooggerechtshof, dat nog niet is ingesteld. Tsjechië heeft geen ombudsman. Het Grondwettelijk Hof bestaat uit 15 rechters die, in overleg met de senaat, voor tien jaar door de president worden benoemd. Het controleert of de wetten en de overige regelgeving in overeenstemming zijn met de grondwet en de internationale verdragen. Het kan ook besluiten van staatsinstanties die de autonomie van de plaatselijke overheden te zeer zouden aantasten, annuleren. Het Grondwettelijk Hof verricht a priori controles op de wetten (na aanhangigmaking door de president, 41 volksvertegenwoordigers of 17 senatoren) en op de overige voorschriften (na aanhangigmaking door de regering, 25 volksvertegenwoordigers of 10 senatoren). Het kan ook a posteriori optreden op verzoek van hetzij een rechtbank naar aanleiding van een lopende gerechtelijke procedure, hetzij een privé-persoon die, nadat hij alle voorafgaande rechtsmiddelen heeft uitgeput, meent dat zijn fundamentele rechten zijn geschonden. Het Hof kan ook zelf een zaak tot zich trekken. Functioneren van de rechterlijke macht De toestand van de rechtbanken in Tsjechië vormt een belangrijke uitdaging voor de integratie van dit land in de Europese Unie. De rechtbanken zijn overbelast; in talrijke 16 zaken wordt geen uitspraak gedaan en bij de handelsrechtbanken bijvoorbeeld duren de procedures gemiddeld langer dan driejaar. Deze problemen zijn minder een gevolg van onderbezetting en onvoldoende uitrusting dan van gebrek aan ervaring en ontoereikende beroepsbekwaamheid bij de rechters, die vaak volledig nieuwe wetten moeten toepassen waarvoor meestal nog geen jurisprudentie bestaat. Het Grondwettelijk hof speelt een belangrijke en actieve rol in de werking van de Tsjechische instellingen. Sinds zijn oprichting zijn bijna 4 900 zaken aanhangig gemaakt, met een sterke toename van het aantal sinds 1995. Het heeft recht gesproken op ongeveer 200 beroepen. Uit zijn besluiten inzake nationaliteit en eigendomsrecht blijkt dat dit Hof een belangrijke rol speelt bij de naleving van de rechtsstaat. 1. 2. Mensenrechten en bescherming van minderheden Tsjechië heeft een aantal nationale bepalingen vastgesteld om de naleving van de mensenrechten en de rechten van minderheden te waarborgen. Die naleving kan ook worden gegarandeerd door de toepassing van bepaalde internationale verdragen, met op de eerste plaats het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de aanvullende protocollen. Op grond van artikel F van het Verdrag betreffende de Europese Unie vormt dat geheel een onderdeel van het acquis: ieder land dat tot de Europese Unie wenst toe te treden moet die teksten voorafhebben geratificeerd. Tsjechië, dat sinds 1993 lid is van de Raad van Europa, is sinds maart 1992, op grond van de ratificatie door het toenmalige Tsjechoslowakije, partij bij het Europese Verdrag voor de rechten van de mens en de aanvullende protocollen. Het land kent ook aan privé- personen de mogelijkheid toe een zaak bij het Europees Hof aanhangig te maken, wanneer zij van oordeel zijn dat de rechten waarover zij krachtens dat verdrag beschikken, zijn geschonden. Van de andere internationale verdragen tot bescherming van de rechten van de mens en van minderheden heeft Tsjechië het Verdrag ter voorkoming van foltering geratificeerd, en het Kaderverdrag betreffende nationale minderheden en het Europees Sociaal Handvest ondertekend, maar nog niet geratificeerd. Het heeft wel de belangrijkste verdragen geratificeerd die op het gebied van de mensenrechten in het kader van de Verenigde Naties zijn gesloten. In Tsjechië hebben de internationale verdragen betreffende de rechten van de mens krachtens artikel 10 van de grondwet voorrang op het binnenlandse recht en zijn zij rechtstreeks van toepassing. Burgerrechten en politieke rechten In Tsjechië wordt de toegang tot de rechtbanken in ruime mate gewaarborgd. Er bestaat een systeem van rechtshulp voor strafrechtelijke en in sommige gevallen voor civielrechtelijke aangelegenheden. 17 De doodstraf is onder alle omstandigheden afgeschaft in 1990 en is krachtens de grondwet verboden. Het recht om niet willekeurig gearresteerd te worden is gewaarborgd: niemand kan zonder bevel van de procureur worden gearresteerd en een gearresteerde moet binnen 24 uur voor een rechter verschijnen. In de daaropvolgende 24 uur beslist de rechter of hij de persoon vrijlaat dan wel hem beschuldigt. Daartegenover staat dat de duur van de voorlopige hechtenis de voorbije jaren over het algemeen is toegenomen (gemiddeld 89 dagen in 1989, 200 in 1995). Het kiesrecht is gewaarborgd voor alle burgers van meer dan 18 jaar. Het verenigingsrecht is in Tsjechië gewaarborgd, wat tot uiting komt in het dynamisme van het verenigingsleven (33 000 verenigingen en 4 700 stichtingen). Voor hun activiteiten kunnen deze verenigingen en stichtingen rekenen op een gunstige fiscale regeling (belastingvermindering van 30 %), maar niet op volledige vrijstelling. Het recht om te betogen kan slechts worden beperkt met het oog op de bescherming van de rechten en de vrijheden van anderen of in verband met openbare orde, moraliteit, gezondheid of staatsveiligheid. Ook betogingen die de "voorspoed van het land" in het gedrang kunnen brengen, kunnen krachtens de grondwet worden verboden. Tot dusver is deze bepaling evenwel nog niet toegepast. Het recht op vrije meningsuiting blijkt uit de pluriformiteit van de media, zowel bij de geschreven pers als in de audiovisuele sector (11 nationale kranten, 4 televisiezenders waarvan 2 openbare en 2 particuliere, bijna 60 radiostations, uitzending van verschillende buitenlandse kanalen via het kabelnet). Toch wordt de vrije meningsuiting beperkt door het wetboek van strafrecht, dat laster tegen de republiek en de president bestraft met straffen tot twee jaar gevangenis. Tot dusver heeft deze regeling geen al te nefaste gevolgen gehad aangezien de president de personen die erdoor werden getroffen, meestal gratie heeft verleend. Ook heeft het Grondwettelijk hof in 1994 geoordeeld dat deze regeling niet van toepassing is op laster tegen het parlement, de regering en het hof zelf. Een andere moeilijkheid houdt verband met de soms onaangepaste wetten in deze sector. Voor de geschreven pers geldt nog steeds een wet van 1966 en de wijzigingen die daarin tussen 1990 en 1992 zijn aangebracht, bieden weliswaar een betere bescherming voor de informatiebronnen van de journalisten, maar regelen niet afdoende de toegang van de journalisten tot administratieve documenten. In de audiovisuele sector zijn nog wetten van toepassing die zijn goedgekeurd in 1991, voordat de eerste particuliere zenders verschenen. Het eigendomsrecht is gegarandeerd en onteigening kan alleen in het algemeen belang en met een adequate vergoeding. Wat de restitutie van onteigende goederen betreft, komen alleen na 25 februari 1948 geconfisqueerde goederen in aanmerking en kunnen alleen Tsjechische burgers op restitutie aanspraak maken. De belanghebbende mag kiezen tussen teruggave van het goed of een financiële vergoeding die wordt berekend volgens criteria die bij wet zijn vastgesteld. Het Grondwettelijk hof heeft in zijn arrest van 1996 bepaald dat de belanghebbende niet langer in Tsjechië hoeft te wonen om voor de wet op de restitutie in aanmerking te komen. In verband met goederen die aan de katholieke kerk hebben toebehoord, zijn er nog betwistingen aan de gang over het aantal gebouwen en 18 hectaren bos dat moet worden teruggegeven. De Tsjechische autoriteiten zijn momenteel bezig met de informatisering en de bijwerking van het kadaster. Het respect voor de persoonlijke levenssfeer is gegarandeerd: voor huiszoekingen of het afluisteren van telefoons is een machtiging van een rechter nodig. De kwestie van de verwerving van het staatsburgerschap leverde in het verleden heel wat moeilijkheden op, in die zin dat Tsjechië op het ogenblik van de splitsing heeft geëist dat de op haar grondgebied verblijvende Slowaken, om genaturaliseerd te kunnen worden, gedurende de vijf laatste jaren een blanco strafblad hadden. Deze bepaling, waardoor een aantal zigeuners (Roma) van de Tsjechische nationaliteit zijn beroofd, was in tegenspraak met de gebruikelijke regeling bij de opvolging van een staat die inhoudt dat een dergelijke operatie geen staatlozen of buitenlanders mag maken van personen die permanent op het betrokken grondgebied leven. Deze wet is versoepeld via een wet van april 1996 op grond waarvan personen die op 31 december 1992 op Tsjechisch grondgebied verbleven, worden vrijgesteld van de verplichting om gedurende de 'vijf laatste jaren een blanco strafblad te hebben. De Tsjechische Republiek heeft de Conventie van Genève over de vluchtelingen geratificeerd en asielzoekers beschikken over de internationaal gewaarborgde rechten en bescherming. Er zijn geen onmenselijke of vernederende behandelingen gesignaleerd. Economische, sociale en culturele rechten Het recht op het bestaansminimum en het recht op sociale zekerheid zijn ingeschreven in het Handvest van de fundamentele rechten, dat deel uitmaakt van de grondwet. Het vakbondsrecht is in Tsjechië gegarandeerd. Er zijn bijna 57 vakbonden, waarvan de meeste in twee grote vakcentrales zijn verenigd. Ongeveer 60 % van de werknemers is bij een vakbond aangesloten. Het stakingsrecht is erkend, behalve voor magistraten en voor personeelsleden van de krijgsmacht en de veiligheidsdiensten. Vrijheid van onderwijs en godsdienst is gegarandeerd. Er zijn 21 godsdiensten geregistreerd, die door de staat financieel worden gesteund als zij ten minste 10 000 gelovigen tellen. De joodse gemeenschap heeft van deze regeling gebruik kunnen maken sinds 1989, vóór het minimumaantal van 10 000 gelovigen was vastgesteld. Een wet van 1992 voorziet in maatregelen tegen racisme, antisemitisme en aansporing tot rassenhaat. Deze maatregelen zijn in 1995 nog stringenter gemaakt door strengere straffen. 19 Rechten en bescherming van minderheden De minderheden in de Tsjechische Republiek maken ongeveer 7 % van de bevolking uit. Daarvan zijn de Slowaken (4 %) en de zigeuners (de Roma) (naar gelang van de raming 2 tot 3 %) veruit de grootste groepen. Internationale overeenkomsten waarborgen de bescherming van minderheden. Tsjechië heeft het Kaderverdrag betreffende nationale minderheden van de Raad van Europa niet geratificeerd. Overigens is aanbeveling 1201 van de assemblee van de Raad van Europa, die voorziet in de erkenning van de collectieve rechten van minderheden, juridisch niet dwingend. Het Handvest van de fundamentele rechten erkent het recht van de minderheden op behoud van hun identiteit, onderwijs in de eigen taal en gebruik van die taal in hun contacten met de administratie. Er zijn geen specifieke regels die de vertegenwoordiging van minderheden in het parlement waarborgen. Alle minderheden zijn vertegenwoordigd in de in 1992 opgerichte Raad van de minderheden, die door de regering wordt geraadpleegd over alle problemen die hun aangaan. Ook is er in elke kamer een permanente commissie voor de rechten van de mens en de minderheden. Sinds de splitsing ondervinden de Slowaken die ervoor gekozen hebben in Tsjechië te blijven, geen specifieke moeilijkheden. De situatie van de zigeuners (de Roma) daarentegen blijkt veel moeilijker. Zij ondergaan talrijke discriminaties in het leven van elke dag, zijn het slachtoffer van geweld, met name gepleegd door "skinheads", en worden onvoldoende door de autoriteiten en de politie beschermd. Vaak leven zij in moeilijke sociale omstandigheden, ook al spelen hier ook sociologische factoren een rol naast de discriminatie door de rest van de bevolking, met name wat de toegang tot werkgelegenheid of huisvesting betreft. Overigens hebben verschillende humanitaire organisaties kritiek geleverd op de uitdrijving van een aantal zigeuners bij de splitsing. Een betere kennis van de sociale situatie van de zigeuners (werkloosheid, sanitaire omstandigheden, onderwijsniveau, enz. ) zou positieve invloed hebben op de manier waarop met deze bevolkingsgroep rekening wordt gehouden. De inspanningen van de Tsjechische autoriteiten, die nu reeds aanzienlijk zijn op cultureel gebied (cursussen Tsjechisch voor zigeuners op de openbare radio en televisie, financiering van een reeks publicaties), moeten in de toekomst worden geïntensiveerd. 1. 3 Algemene evaluatie De politieke instellingen van de Tsjechische Republiek functioneren goed en in een stabiele omgeving. Zij respecteren de grenzen van hun bevoegdheden en werken met elkaar samen. De parlementsverkiezingen van 1992 en 1996 zijn vrij en eerlijk verlopen. De oppositie vervult haar normale rol in de werking van de instellingen. De inspanningen om de werking van het gerechtelijke apparaat te verbeteren en de corruptiebestrijding te intensiveren, moeten worden voortgezet. 20 Er zijn geen noemenswaardige problemen wat betreft de eerbiediging van de fundamentele rechten. Wel zijn er enkele lacunes in de wetgeving betreffende de persvrijheid. Ook de situatie ten aanzien van een wet die voormalige leden van de veiligheidsdiensten en voormalige actieve medewerkers van het communistische regime van een baan bij de overheid uitsluit, en de eventuele uitbreiding van het toepassingsgebied, zal nauwlettend in de gaten moeten worden gehouden. Er is een probleem van discriminatie dat voornamelijk de zigeunerbevolking treft, in het bijzonder via de toepassing de wet op het staatsburgerschap. De Tsjechische Republiek vertoont alle kenmerken van een democratie en beschikt over stabiele instellingen die de rechtsstaat, de mensenrechten en het respect voor en de garanderen. bescherming minderheden van 21 2. Economische criteria Bij de analyse van de economische situatie en vooruitzichten van de Tsjechische Republiek baseert de Commissie zich met name op de conclusies van de Europese Raad van Kopenhagen van juni 1993. Deze stellen dat het lidmaatschap van de Unie 'het bestaan vereist van een functionerende markteconomie, alsook het vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden'. Dit gedeelte van het advies bevat derhalve een beknopte schets van de economische situatie en achtergrond, gevolgd door een overzicht van de vooruitgang die de Tsjechische Republiek geboekt heeft op belangrijke onderdelen van de economische hervormingen (liberalisering prijzen en handel, stabilisatie van de economie, structurele verandering, hervorming van de financiële sector) en de economische en sociale ontwikkeling. Tot slot volgt een algemene evaluatie van Tsjechische Republiek in het licht van de door de Europese Raad genoemde criteria en een korte bespreking van de vooruitzichten en prioriteiten voor verdere hervormingen. 2. 1 Economische situatie Achtergrond De Tsjechische Republiek heeft 10,3 miljoen inwoners. Het bruto binnenlands product (BBP) bedraagt 94 miljard ecu (uitgedrukt in koopkrachtpariteit). Het inwonertal van de Tsjechische Republiek komt overeen met 3% van het aantal inwoners van de Unie, maar de economie maakt slechts circa 1,3% uit. Het BBP per hoofd van de bevolking bedraagt circa 55% van het EU-gemiddelde. Het gemiddelde maandloon is 290 ecu (oktober 1996). De Tsjechische Republiek behoort tot de oprichters van de WTO en CEFTA, en is sinds 1996 lid van de OESO. Vorderingen bij het economische hervormingsproces Tsjechoslowakije behoorde in 1938 tot de rijkere landen van Europa. De rijkdom was voornamelijk geconcentreerd in de huidige Tsjechische Republiek. De communistische machtsgreep in 1948 ging gepaard met de invoering van de centraal geleide planeconomie. Men bleef evenwel een voorzichtig macro-economisch beleid voeren, waarbij de in andere landen van Oost-Europa geconstateerde grote onevenwichtigheden werden vermeden: er werd weinig schuldenlast opgebouwd en de inflatie werd redelijk in bedwang gehouden. Desondanks was Tsjechoslowakije in 1989, ongeveer 50 jaar na de invoering van de planeconomie, teruggevallen tot onder het peil van de minst ontwikkelde lidstaten. Al vlug na de val van het communistische regime in 1989, gedurende de zogeheten "fluwelen revolutie", werd met het hervormingsproces begonnen. De basiselementen daarvan waren: liberalisering van de prijzen en de handel, minder subsidiëring van de ondernemingen, interne convertibiliteit van de munt, een restrictief monetair en fiscaal beleid, institutionele veranderingen en een programma van snelle en grootschalige 22 privatisering. De splitsing in een Tsjechische en een Slowaakse Republiek in 1993 zorgde weliswaar voor enig ongemak, doch de overgang naar een markteconomie ging in snel tempo door. Anders dan in vele andere overgangslanden, vond de privatisering van staatsondernemingen al vrij vroeg in het overgangsproces plaats. Grote delen van het staatsbezit werden op korte termijn verkocht of onder de bevolking verspreid in het kader van het grootschalige "voucher'-privatiseringsprogramma dat in 1992 van start ging en in 1994 werd voltooid. De verwachting was dat na de overgang in particuliere handen een herstructureringsproces ingrijpende zou privatiseringsprogramma is de rol van de privé-sector spectaculair toegenomen: deze sector was zo goed als onbestaande voor de hervorming en vertegenwoordigt nu naar schatting driekwart van de output. De staat behoudt evenwel een meerderheidsbelang of een significant belang in een aantal grote ondernemingen en met name in de vier grote banken. komen. Door gang dit op Belangrijkste economische indicatoren (gegevens over 1996, tenzij anders aangegeven) Bevolking BBP per capita als % van gemiddelde EU-15 miljoen KKS-ECU (1995) procent (1995) Aandeel van de landbouw in: bruto toegevoegde waarde werkgelegenheid procent (1995) procent (1995) Bruto buitenlandse schuld/BBP Export goederen & diensten/BBP Buitenlandse directe investeringen procent procent miljard ecu ecu per capita Bron: Commissie, nationale bronnen, EBRD Omgerekend per eind 1996, wisselkoers 1 ecu = $ 1,25299. Buitenlandse directe investeringen 10,3 9410 55 5,2 6,3 39 57 5,3 520 Er is door het buitenland fors direct in de Tsjechische Republiek geïnvesteerd, namelijk voor een geschat gecumuleerd bedrag van 5,3 miljard dollar in de periode 1989-1996 (bron: EBRD). De grootste investeerder was Duitsland, gevolgd door Nederland en de Verenigde Staten. De investering van een Nederlands-Zwitsers consortium in de telecommunicatiesector zorgde voor het bijzonder hoge bedrag in 1995. Voor 1996 werd het bedrag opgetekend van 0,96 miljard ecu oftewel 94 ecu per inwoner. Economische structuur 23 De Tsjechische Republiek vertoont de economische structuur van een geïndustrialiseerd land. De landbouw vertegenwoordigt 5,2% van de bruto toegevoegde waarde (1995) en circa 6,3% van de werkgelegenheid. Het privatiseringsproces is bijna voltooid. De neergaande lijn van de productie werd in 1995 omgebogen. De prijsondersteuning is beperkt, maar voor sommige producten worden uitvoersubsidies verstrekt. Tsjechië heeft sedert lang een belangrijke industriële sector, die met succes producten variërend van staal (op grote schaal) en vrij gesofisticeerde machines en werktuigen, tot hoogwaardig glas heeft voortgebracht. Onder het vorige regime had de industrie een groter dan vereiste personeelsbezetting. Uit de huidige cijfers - 43% van de werkgelegenheid tegenover 34% van de bruto toegevoegde waarde - blijkt dat dit in zekere mate nog steeds geldt. Er zijn relatief weinig arbeidsplaatsen geschrapt, maar in sommige sectoren, zoals de staalindustrie, loopt het aantal op. Het energieverbruik van de economie is bijzonder hoog, hetgeen de wenselijkheid van tariefaanpassingeri extra onderstreept. Alhoewel Tsjechië met succes zijn energiebronnen aan het diversifiëren is, zal Rusland in de komende jaren de belangrijkste leverancier van aardolie en gas blijven. De dienstensector geeft sedert enige jaren groei te zien, met name als gevolg van de ontwikkeling van nieuwe particuliere activiteiten, en heeft hierdoor een belangrijke aandeel in de output en in de werkgelegenheid verworven, namelijk 53%» van de bruto toegevoegde waarde en 50% van de werkgelegenheid in 1995. De grootste groeisector is het toerisme. Liberalisering Prijzen In 1991 is het gros van de consumentenprijzen vrijgemaakt. Tegen 1995 waren enkel nog de energietarieven (gas, elektriciteit, verwarming), de prijzen van sommige collectieve diensten (gezondheidszorg, vervoer, communicatie en watervoorziening) en de huurprijzen gereguleerd. De desbetreffende posten maken een vrij groot deel van de gezinsbestedingen uit, zodat de gereguleerde prijzen nog steeds aanzienlijk doorwegen in het indexcijfer van de gezinsconsumptie. De gereguleerde prijzen zijn bij het huidige peil niet geheel kostendekkend. De autoriteiten zijn zich ervan bewust dat aanpassingen nodig zijn. Voor 1997 zijn aanzienlijke verhogingen van de huren en de energieprijzen gepland (in verband met de verhoging van de BTW tot 22%). De subsidiëring is sinds 1989 wezenlijk teruggeschroefd en bedraagt nu nog slechts 2,5% van het BBP. Ook is het zo dat de steunmaatregelen over het algemeen non-discriminerend worden toegepast en zo zijn uitgewerkt dat ze de markteconomie en de vrije mededinging minimaal hinderen. Dit is met name het geval voor de landbouwsector. Handel is vanaf het begin liberaal De Tsjechische Republiek handelsregime geëvolueerd omdat zulks structurele veranderingen, concurrentie en een doelmatige middelenallocatie in de hand werkt. Vele van de oude handelsbelemmeringen werden opgeruimd en die welke overbleven werden doorzichtiger gemaakt, d. w. z. omgezet in tarieven. De invoertarieven bedragen momenteel gemiddeld ongeveer 5% van in snel tempo naar een 24 de gewogen waarde en variëren van 4% voor primaire goederen tot 10% voor eindproducten. De tarieven worden doorgaans op uniforme wijze toegepast. In april 1997 heeft de Tsjechische regering evenwel, onder andere maatregelen om het oplopende handelstekort aan te pakken, een invoerdepositoregeling ingesteld. Op grond hiervan moeten de importeurs van consumentenartikelen en levensmiddelen 20% van de waarde van de ingevoerde goederen gedurende 180 dagen bij een bank aanhouden. Hoewel de maatregel de kostprijs slechts beperkt verhoogt, kan zij in de praktijk ertoe leiden dat kleine importeurs die onvoldoende toegang tot de financiële markten hebben om het deposito te financieren, niets meer kunnen invoeren. Het exacte effect van de maatregel op het handelstekort is moeilijk precies te voorspellen. Niettemin is het duidelijk dat dit een stap terug betekent. Op grond van een wet van 1995 kunnen exportondersteunende en -bevorderende maatregelen worden genomen. Deze vorm van overheidssteun, hoofdzakelijk exportkredietgaranties, wordt beheerd door twee openbare instellingen, ni. de Tsjechische Export Bank en de Maatschappij voor Exportgarantie en -verzekerering. Voorts verleent de overheid subsidies aan informatiecentra, vakbeurzen e. d. Er wordt nog steeds met uitvoervergunningen gewerkt, maar voornamelijk voor controledoeleinden en niet als beperkende maatregel. Deviezenbeleid Sedert oktober 1995, toen de verplichtingen van IMF-artikel VIII formeel werden aanvaard, is er muntconvertibiliteit voor alle verrichtingen in rekening-courant. De desbetreffende voorschriften werden echter al jaren de facto toegepast. Terzelfder tijd werd het kapitaalverkeer, en met name de invoer, verregaand geliberaliseerd. De belangrijkste nog geldende beperkingen betreffen de kapitaaluitvoer. In 1991 werd de valuta als gevolg van een aantal herschikkingen met 75% gedevalueerd en de koers ervan gekoppeld aan die van een pakket van munteenheden. De samenstelling van dit pakket werd meerdere keren gewijzigd, doch de wisselkoers werd gedurende ruim 5 jaar effectief binnen een erg smalle band (+/- 0,5%) gehouden. De muntstabiliteit in die periode is met name opmerkelijk omdat de deviezenreserves aanvankelijk klein waren en de inflatie het concurrentievoordeel van de devaluatie van 1991 uitholde. Wat de muntstabiliteit in belangrijke mate in de hand heeft gewerkt, is het feit dat de Tsjechische Nationale Bank volledig en exclusief bevoegd is voor de wisselkoers. De jongste jaren heeft zich een enigszins paradoxale ontwikkeling voltrokken. Enerzijds werden door de gunstige economische ontwikkeling aanzienlijke hoeveelheden kapitaal van buitenaf - directe investeringen en kortlopende beleggingen, gelokt door de combinatie van hoge rente en grote koersstabiliteit - aangetrokken, hetgeen de munt sterker maakte. Anderzijds was er een groot tekort op de handelsbalans, zodat men misschien tot een devaluatie van de munt zou worden genoopt om de concurrentiepositie van de uitvoer te vrijwaren. De Nationale Bank besloot uiteindelijk om de bandbreedte voor koersschommelingen met ingang van februari 1996 te vergroten tot +/- 7,5%, waardoor een element van onzekerheid werd ingebouwd dat was bedoeld om speculatieve toevloeiing van kapitaal tegen te gaan en het monetaire beleid meer ruimte 25 te geven. De ingreep was in die zin geslaagd dat de korte verrichtingen scherp terugvielen. In 1996 en begin 1997 bleef de Tsjechische kroon sterk, ondanks het oplopende tekort op de lopende rekening dat niet langer geheel werd gedekt door kapitaaltoevloeiing. In april kwam de munt echter onder sterke devaluatiedruk te staan en half mei 1997 brak een monetaire crisis uit. De op de buitenlandse valutamarkten heersende algemene nervositeit ten aanzien van de nieuwe economieën met een groot tekort op de lopende rekening en de onzekere binnenlands politieke situatie leidden tot aanvallen tegen de munt. De Tsjechische Nationale Bank trachtte aanvankelijk de munt te ondersteunen maar werd op 27 mei gedwongen de fluctuatiemarge op te geven en de koers te laten zweven. Door het loslaten van de wisselkoers kon de munt aanzienlijk depreciëren: meer dan 20% ten opzichte van de dollar en ruim 7% tegenover de mark vergeleken met eind 1996. Het is nu afwachten op welk peil de koers zich stabiliseert vooraleer kan worden is evenwel beoordeeld hoe de economie op de sterke devaluatie reageert. Het waarschijnlijk dat de devaluatie de inflatie tijdelijk zal aanwakkeren en de ontwikkeling in de richting van de in de EU opgetekende inflatiecijfers ietwat zal vertragen. Te verwachten is voorts dat de export aantrekt, mits er voldoende capaciteit kan worden vrijgemaakt om aan de toename van de vraag te voldoen. Stabilisatie van de economie Interne aspecten De Tsjechische Republiek is erin geslaagd macro-economische stabiliteit tot stand te brengen en heeft aldus een solide basis gelegd voor stevige en duurzame groei. Van het begin af heeft de TSFR gekozen voor een restrictief beleid op monetair en fiscaal gebied. Dit ging gepaard met een belangrijke devaluatie, die de productie bijzonder concurrerend maakte in het buitenland. De economie, en met name de uitvoer, kreeg hierdoor een stimulans. De binnenlandse inflatie, die onvermijdelijk gedurende enige tijd relatief hoog bleef als gevolg van de prijsliberalisering en het schrappen van subsidies, was geen handicap voor exporteurs. Na de initiële devaluatie werd de wisselkoers vastgelegd om het importeren van nog meer inflatie te voorkomen. Deze beleidskeuzes werden rigoureus aangehouden, ook na het uiteenvallen van de federatie. Zij begonnen vruchten af te werpen in 1994, toen de economische groei weer aantrok als gevolg van de sterke uitvoer en het hoge investeringstempo, en de inflatie daalde tot 10%. Per eind 1995 verkeerde de economie in uitstekende gezondheid: de inflatie bedroeg minder dan 10%, de werkloosheid was klein, er was een overschot op de begroting, de gezinsinkomens stegen en er werd in hoog tempo geïnvesteerd. De economische activiteit nam gestadig toe: de landbouw leefde op en de industrie was bijzonder dynamisch. In 1996 begon het nog altijd behoorlijke groeitempo te vertragen, de werkloosheid steeg, de inflatoire druk hield aan, de begroting kwam in het rood en het tekort op de lopende rekening liep op tot 8% van het BBP. Deze verslechtering is toegeschreven aan ontoereikende herstructurering, een tekort aan geschoolde arbeidskrachten en niet altijd geheel doelmatig bedrijfsbeheer. In april 1997 kondigde de Tsjechische regering een pakket maatregelen aan om de economische groei aan te zwengelen en de oplopende begrotings- en handelstekorten aan 26 loonmatiging in de te pakken. Dit pakket omvat bezuinigingsmaatregelen, overheidssector, verlaging van de vennootschapsbelastingen, verhoging van sommige accijnzen en de instelling van een invoerdeposito. Op 28 mei 1997, nadat de Tsjechische Nationale Bank was gedwongen de wisselkoers los te laten, maakte de regering een tweede serie maatregelen bekend. Dit nieuwe pakket bevat naast een bevestiging van de regeringsmaatregelen van april, extra bezuinigingen op de overheidsuitgaven en een stop van uit de nationale begroting gefinancierde invoer. Het is nog te vroeg om te weten welke impact deze beide pakketten zullen hebben. De regering heeft aangekondigd nog restrictievere handelsmaatregelen, zoals de instelling van een extraheffing op invoer, te zullen overwegen indien de externe positie niet beduidend is verbeterd tegen het derde kwartaal van 1997. Externe aspecten De Tsjechische Republiek heeft een open economie waarin de goederenuitvoer 37%) van het BBP uitmaakt. De handel was gedurende jaren zeer levendig. Alhoewel de positie in het algemeen nog sterk is, zijn er manifeste onevenwichtigheden. Er is een toenemend handelstekort, dat in 1996 4,6 miljard ecu (11% van het BBP) en in het eerste kwartaal van 1997 1,3 miljard ecu bedroeg. Het feit dat in snel groeiende economieën zo'n tekort tot het normale verwachtingspatroon behoort, neemt niet weg dat het huidige peil bijzonder hoog is en dat er ondanks de hoge inkomsten uit toerisme grenzen zijn aan de dekkingscapaciteit van de economie. Het resultaat hiervan was in 1996 een tekort op de lopende rekening van 3,5 miljard ecu. Toen zich in 1995 voor het eerst een tekort van die omvang openbaarde, werd het volledig gedekt door grootschalige toevloeiing van kapitaal. Dat was in 1996 niet meer het geval, waardoor de deviezenreserves in dat jaar met 1,2 miljard ecu slonken. Begin 1997 bleven de reserves op een hoog peil en per einde maart bedroegen zij 10,2 miljard ecu, maar men schat dat de Tsjechische Nationale Bank daarvan 2,6 miljard ecu heeft opgebruikt om de munt in mei 1997 tegen de aanvallen te verdedigen. De Tsjechische Republiek heeft een matige buitenlandse schuldenlast van 40%) van het BBP. Het grootste deel daarvan is op middellange en lange termijn en de rentebetalingen bedragen minder dan 15% van de uitvoer van goederen en diensten. _ Belangrijkste economische trends 1994 1995 1996 Reële groei BBP procent 2,6 4,8 4,0 Consumentenprijzeninflatie gemiddelde op jaarbasis procent december t. o. v. december procent Werkloosheidscijfer procent ILO-definitie 10,0 9,7 3,8 9,1 7,9 3,6 8,8 8,6 3,4 Begrotingssaldo collectieve sector procent van het BBP 1,0 0,6 0,0 27 Saldo lopende rekening procent van het BBP Verhouding schuld/export procent Inkomende investeringen buitenlandse directe procent van het BBP -0,1 51,3 2,1 -2,9 59,1 5,5 -8,6 69,3 2,4 Bron: Commissie, nationale bronnen, EBRD Structurele verandering Buitenlandse handel Zoals in andere landen van de regio, heeft er een verlegging van de handel van Oost-Europa naar de EU plaatsgevonden. Sinds de Tsjechische Republiek begin 1993 een onafhankelijke staat werd, is de waarde van de handel met de EU substantieel toegenomen, zodanig dat de EU nu de belangrijkste handelspartner is en in 1996 59% van de Tsjechische uitvoer en 63% van de invoer voor zijn rekening nam. Er is een hoge mate van concentratie wat betreft de verhandelde goederen. Twee categorieën maken samen meer dan de helft van de totale uitvoer uit, nl. machines en vervoermiddelen (33%) en industrieproducten (29%). De uitvoer van industrieproducten - tot dan één van de belangrijkste groeisectoren - liep in 1996 echter terug. Als het hier niet om een tijdelijke inzinking van de vraag in de EU gaat, kan dit wijzen op, ofwel een verlies aan concurrentiekracht, ofwel een tekort aan productiecapaciteit. Ook wat de invoer betreft, staan deze categorieën bovenaan: machines met 38% en industrieproducten met 19%. Dranken vormden hier het belangrijkste groeisegment, op korte afstand gevolgd door brandstoffen. De verlegging van de handel en het vermogen van de Tsjechische export om nieuwe afzetmarkten te vinden, tonen aan dat de productkwaliteit is verbeterd. De toegevoegde waarde van de naar het Westen uitgevoerde goederen is echter vrij laag. De gunstige concurrentiepositie van de Tsjechische economie heeft ongetwijfeld te maken met de lage lonen en de aanwezigheid van hoog gekwalificeerde arbeidskrachten. Voor de recente muntdepreciatie was dit voordeel grotendeels uitgehold door de snelle stijging van de lonen. Vooruitgang op het gebied van productiviteit en kwaliteit zal steeds belangrijker worden als de Tsjechische Republiek haar afzetmarkten op middellange termijn wil behouden. Dat de economie open is, blijkt uit het feit dat uitvoer en invoer van goederen en diensten samen 107% van het BBP bedragen. De uitvoer is ondanks de appreciatie van de munt in reële termen en de stijgende arbeidskosten per eenheid product gestadig gegroeid. Het handelspatroon, de samenstelling en de omvang van de handel maken de Tsjechische Republiek evenwel erg kwetsbaar voor externe schokken. Wat energie betreft, met name aardolie, is men afhankelijk van invoer. Arbeidsmarkt Eén van de meest opmerkelijke feiten van het overgangsproces in de Tsjechische Republiek is dat het land, in tegenstelling tot alle andere in de regio, zo goed als niet met 28 werkloosheid te kampen heeft gehad. Na een initiële stijging als gevolg van de omschakeling, met een piek van 5%, bleef het cijfer rond 3% schommelen van begin 1995 tot eind 1996. Dit is voornamelijk te verklaren doordat vele nog actieve pensioengerechtigde werknemers uit het arbeidsproces stapten en de werkgelegenheid in de particuliere sector zich snel ontwikkelde. Ook het feit dat er nog steeds overbezetting is, met name in het resterende deel van de oude staatsondernemingen en in de openbare sector, met inbegrip van de spoorwegen, heeft ertoe bijgedragen de werkloosheid laag te houden. Het cijfer steeg begin 1997 tot boven 4% en zal waarschijnlijk nog oplopen als gevolg van het toenemende aantal ontslagen in sommige sectoren, waaronder de staalindustrie. Het blijft echter laag in vergelijking met de meeste andere landen van Europa. De arbeidsmarkt is bijzonder krap en er heerst naar verluidt een tekort aan geschoolde arbeidskrachten, zodat de loondruk hoog is. Tot juli 1995 werd er in overeenstemming met de vakbonden een expliciet loonbeleid gevoerd, d. w. z. een belasting geheven op bovenmatige lonen, waarbij het de bedoeling was de reële loonstijging te beperken" tot maximaal 5% meer dan de productiviteitsstijging. Deze maatregel pakte echter averechts uit - het maximum werd de norm - en werd bijgevolg ingetrokken. De looneisen namen hierna niet fors toe, hetgeen erop lijkt te wijzen dat de maatregel de verhogingen niet op een kunstmatige manier aan banden legde. Het feit dat de lonen sneller stijgen dan de productiviteit, waardoor de inflatoire druk toeneemt (hogere bedrijfskosten, grotere één van de belangrijkste bekommernissen van het consumptie vraag), macro-economische beleid. In 1996 namen de lonen reëel met 8,5% toe, de productiviteit met 4%. is Er is een minimumloon. Dit werd in januari 1996 vastgesteld op 2 500 kroon per maand (voor een 42,5-urige werkweek) of 27% van het toenmalige gemiddelde loon. Dit loon is doelbewust nominaal naar boven toe begrensd, zodat het reëel wordt uitgehold naarmate de inflatie voortschrijdt. De loonwig is nog altijd veel kleiner dan in de huidige lidstaten. ten loonbelasting, die De tijde van de planeconomie werd gebruikt om de werkloosheidsuitkeringen en pensioenen te financieren, werd in 1993 afgeschaft en in de vervangen door overheidsbegroting openbare werkgelegenheidsbeleid, de sociale bijstand en de ziekteverzekering gefinancierd. De gezondheidszorg valt buiten de algemene begroting en wordt beheerd als een gefinancierd verzekeringsstelsel en niet op pay-as-you-go-basis. sociale-zekerheidsbij dragen. Met deze bijdragen, die opgenomen, worden worden ook het De aanwezige werkgevers- en werknemersorganisaties lijken geen toonaangevende rol te spelen op macro-economisch relevante gebieden, bijvoorbeeld op dat van de loonvorming. Openbare financiën De afschaffing van de centrale planeconomie dwong de overheid in een geheel nieuwe rol, waarvoor een fundamentele hervorming van het publieke financiële en fiscale bestel noodzakelijk was. Aan de uitgavenzijde begon men hiermee in 1990 via een vermindering van de inkomensoverdrachten aan de ondernemingen en de gezinnen. Aan de inkomenskant vonden de belangrijkste veranderingen plaats in januari 1993, toen de 29 stelsels van BTW, inkomensbelasting en vennootschapsbelastingen werden ingevoerd en/of gestroomlijnd. De begroting is als gevolg van deze hervormingen zowel qua omvang als qua structuur indirecte belastingen hebben aan belang gewonnen en de veranderd. De overheidsuitgaven zijn in verhouding tot het BBP teruggeschroefd tot onder het niveau van de meeste EU-Iidstaten. De oogmerken van het begrotingsbeleid zijn, de begroting in evenwicht te hebben en de uitgaven in verhouding tot het BBP te reduceren. Dit betekent dat dit beleid niet als instrument voor actieve macro-economische sturing wordt gebruikt. Tot 1996 gaf de begroting van de Tsjechische Republiek overschotten te zien. Ontoereikende inkomsten zorgden in 1996 echter voor een zeer klein tekort, ondanks de investeringsbezuinigingen waartoe in de loop van het jaar in aller ijl werd besloten. Er worden afzonderlijke begrotingen gevoerd voor de centrale overheid, de plaatselijke overheden en de diverse sociale-zekerheidsfondsen. Om de uitgaven te beheersen, werd de algemene inkomenssteun voor de economisch actieve bevolking in 1993 afgeschaft en werden de werkloosheidsuitkeringen gekort. De sociale zekerheid wordt gefinancierd door middel van bijdragen van werkgevers en werknemers (resp. 26 en 8% van het brutoloon). Bedrijfsleven: privatisering en herstructurering ("vouchers") waarop de individuele burgers konden Omschakelen op een markteconomie gaat gepaard met privatiseren van staatsbedrijven en herstructureren van de productie. Het privatiseringsproces is in de Tsjechische Republiek snel verlopen en omvangrijk geweest. In de periode 1991-1992 zijn de kleine staatsbedrijven geprivatiseerd. Het overheidsbelang in de grote bedrijven is verkocht in het kader van het programma van massale privatiseringen dat in twee golven is uitgevoerd, een eerste in 1992-93 en een tweede in 1994-95. Het merendeel van de certificaten is vervolgens overgedragen aan beleggingsmaatschappijen, die uiteindelijk de aandelen opkochten. Dit heeft ertoe geleid dat de beleggingsmaatschappijen een belangrijke rol spelen in het bestuur van de ondernemingen. Vele van de ondernemingen waarvan de maatschappijen eigenaar zijn, hebben een onoverzichtelijke eigendomsstructuur, wat het herstructureren ervan negatief beïnvloedt. Dat de beleggingsmaatschappijen grotendeels door banken worden gecontroleerd, doet de vraag rijzen of de maatschappijen die ondernemingen wel op een objectieve basis kunnen leiden, gezien de belangenconflicten die zich kunnen voordoen wanneer banken zowel eigenaar als schuldeiser zijn. Bovendien leidt dit soort van bindingen gewoonlijk tot een snelle vermeerdering van het aantal ineenstortingen van banken en beleggingsfondsen in 1996 en begin 1997 is bevestigd. De belangrijkste nog te privatiseren staatsactiva zijn de grote banken en de nutsbedrijven. faillissementen, wat door een golf inschrijven, De industriële productie wordt sinds 1990 gediversifieerd, maar wordt nog steeds door de metaalsector gedomineerd. Niettegenstaande de kleine ondernemingen marktaandeel hebben gewonnen, zijn de grote nog oppermachtig: in 1995 was 81% van de productie afkomstig van grote ondernemingen (meer dan 100 werknemers) en 20% van zeer grote (meer dan 5 000 werknemers). De meest dynamische bedrijven zijn de zeer kleine en de zeer grote. De middelgrote bedrijven (100 tot 5 000 werknemers) presteren minder dan gemiddeld. Er zijn geen gegevens over de winstgevendheid van de ondernemingen bekend, doch de (enigszins verontrustende) idee is dat enkel ondernemingen waarin door 30 buitenlandse partijen wordt geparticipeerd, hebben geïnvesteerd. In 1995 gingen de meeste investeringen naar de telecommunicatie- en banksectoren, en niet naar de industrie. fors geïnvesteerd, maar hoofdzakelijk door de overheid en Een grotere productiviteit en herstructurering zijn essentieel om de productie doeltreffend en concurrerend te maken. De snelheid waarmee kan worden geherstructureerd, hangt voor een stuk af van de beschikbaarheid van nieuwe investeringsbronnen. De middelen om te investeren kunnen afkomstig zijn van niet-uitgekeerde winst, van binnenlandse leningen, van de verkoop van aandelen of van buitenlandse bronnen. Er is in het algemeen in infrastructuurprojecten, naar welke ook het merendeel van de buitenlandse directe investeringen is gegaan. Op het gebied van bedrijfsherstructurering moet er meer vooruitgang worden geboekt. Rekening houdende met de omvang van de investeringen in verhouding tot het BBP en met het lage werkloosheidspeil, is de productiviteit in een vrij traag tempo gegroeid. Ook het bestuur van de ondernemingen is nog onvoldoende sterk, voor een deel ten gevolge van de gebruikte privatiseringsmethode. Voorts is er sedert 1996 door werknemers, o. a. spoorweg- en ander overheidspersoneel, gestaakt en actie gevoerd tegen de herstructureringsplannen. Financiële sector De verantwoordelijke instantie voor het monetaire beleid is de Nationale Bank van Tsjechië, die is opgericht op 1 januari 1993 ter vervanging van haar federale voorganger. Zij kreeg als belangrijkste taak de stabiliteit van de valuta te waarborgen. De Bank is autonoom ten aanzien van de regering, maar moet verantwoording afleggen aan het parlement. De onafhankelijkheid is verankerd in de wet betreffende de Nationale Bank en in de Tsjechische grondwet. De Bank legt geen inflatiedoelstellingen vast, maar houdt wel een bepaalde groeimarge voor de geldhoeveelheid aan. Alhoewel de inflatie gedaald is en de valuta stabiel is gebleven, zijn de doelstellingen inzake geldhoeveelheid gewoonlijk niet gehaald. Het duale banksysteem, met een van het commerciële bankbedrijf gescheiden centrale bank, was tegen 1993 goed ontwikkeld. In de eerste fase werd het monetaire beleid voornamelijk gevoerd via kwantitatieve regulering van de bedragen die de banken konden uitlenen en ontlenen. Het gebruik van instrumenten, zoals openmarkttransacties (emissie van kortlopend schatkistpapier en bankpapier), en reguleringsinstrumenten (b. v. verplichte minimumreserves, disconto en Lombardtarief) om de geldhoeveelheid en de wisselkoers te beheersen, werd slechts na 1993 geleidelijk gemeengoed. indirecte De formele hervorming van de banksector is zo goed als voltooid, maar verdere - noodzakelijke - herstructurering is te verwachten. Eind 1995 was ongeveer 31,5%» van het kapitaal van de banken afkomstig van de staat; 91,5%) van de deposito's bevond zich bij binnenlandse banken en van de totale activa van banken was circa 70% in handen van financiële banken met een overheidsparticipatie. De banken vervullen hun intermediatiefunctie slechts in beperkte mate en worden momenteel met moeilijkheden geconfronteerd. In de eerste plaats zijn er te veel onrendabele en bijgevolg in de huidige vorm niet levensvatbare instellingen. Het tempo waarin banken in de problemen raakten, is in 1996 toegenomen. Bovendien zijn er heel wat kruiselingse participaties tussen banken onderling en tussen banken en beleggingsmaatschappijen. Tot slot is er het 31 probleem van de slechte leningen, dat weliswaar iets minder erg is geworden maar nog steeds aanwezig is. Er bestaan nog steeds grote marges tussen de op verstrekte kredieten berekende en de voor ontvangen deposito's betaalde rentetarieven. Derhalve kan de banksector vooralsnog niet voldoende efficiënt of concurrerend worden geacht; het systeem is evenwel stabiel: 80% van de bankbedrijvigheid is geconcentreerd bij de vier grote staatsbanken en deze zijn momenteel relatief gezond te noemen. De onrust in de sector heeft de regering ertoe gebracht haar aandacht toe te spitsen op het privatiseren - één voor één - van de vier grote banken. De kapitaalmarkten, en met name de beurs van Praag, hebben zich gedeeltelijk dankzij de massale privatiseringen ontwikkeld. De juridische en institutionele basisvoorzieningen zijn aanwezig. De Praagse beurs is de grootste in de regio, zowel qua aantal genoteerde aandelen als qua beurswaarde, maar de handel heeft geen snelle groei doorgemaakt, waarschijnlijk wegens de gebrekkige doorzichtigheid. De beurs is nog niet uitgegroeid tot een belangrijke financieringsbron voor ondernemingen. De kritiek van zowel waarnemers als insiders is, dat de kapitaalmarkten slecht gereguleerd en bijzonder complex zijn. Sommige beleggingsmaatschappijen zijn betrapt op het verrichten van illegale activiteiten. Bovendien bestaan momenteel naast elkaar diverse markten waar aandelen en effecten worden verhandeld, zodat voor één aandeel meerdere koersen kunnen gelden. Als reactie op deze kritiek, is het beursreglement in juli 1996 grondig aangepast om de belegger een betere bescherming te bieden en de markten doorzichtiger te maken. Voorts is het ministerie van Financiën voornemens een onafhankelijke Beurscommissie te installeren om het toezicht op en de regulering van de financiële markten te verscherpen, alsmede een clearingdienst waar de transacties op de verschillende markten worden gecentraliseerd. Het beursbestuur heeft, om de doorzichtigheidskwestie op te lossen, tevens voorgesteld om de verslaggeving inzake financiële resultaten uit te breiden en het aantal markten waar aandelen gelijktijdig kunnen worden genoteerd, te beperken. De verzekeringsmarkt is nog onderontwikkeld maar de concurrentie neemt toe. Economische en sociale ontwikkeling Sociale indicatoren De Tsjechische Republiek heeft een bevolking van 10,3 miljoen die zoals in vele andere landen vergrijst: het geboortecijfer is laag en de levensverwachting neemt toe. Ongeveer 60% van de bevolking is in de werkende leeftijd. Dit percentage zal op korte tot middellange termijn stijgen als gevolg van een verhoging van de pensioenleeftijd. Er is over het algemeen een ruime consensus geweest over de hervormingen en weinig sociale onrust. In 1996 en begin 1997 is er echter een paar keer gestaakt in de openbare sector. De arbeidskrachten zijn bekwaam en goed opgeleid: in 1995 had 32%) van de werkenden hoger middelbaar onderwijs, met inbegrip van beroepsopleiding, genoten. Bovendien kwam 40%) uit het leerlingenwezen en had 11 % een universitaire opleiding gehad. Het onderwijssysteem brengt procentueel veel afgestudeerden van wetenschappelijke en technische richtingen voort. Regionale en sectorale verschillen 32 De verschillende regio's in de Tsjechische Republiek waren vroeger betrekkelijk homogeen, maar vertonen sinds de "fluwelen revolutie" in toenemende mate verschillen wat betreft werkloosheid, lonen en inflatie. De regio Praag heeft zich sneller dan andere ontwikkeld en haar economie geeft tekenen van oververhitting te zien: er is weinig werkloosheid en de kosten, zowel lonen als huren, zijn hoog en stijgende. De situatie van andere regio's is grotendeels afhankelijk van het al dan niet aanwezig zijn van een industriële basis en van het vermogen om het toerisme uit te breiden en/of de ligging in de nabijheid van Duitsland, Oostenrijk en de hoofdstad te benutten. Onder het vorige regime was de industrie excessief geconcentreerd, zodat de ondernemingen bijzonder groot waren en de regio's, als gevolg van de specialisatie, zeer gevoelig voor de ontwikkelingen in de betrokken industrietak. Noord-Bohemen en Noord-Moravië vormen tezamen het industriële centrum. Op het gebied van de werkgelegenheid is er weinig veranderd, wat erop wijst dat er waarschijnlijk nog heel wat herstructurering moet plaatsvinden. Desondanks lieten beide regio's in november 1996 de hoogste werkloosheidscijfers noteren, resp. 7,2% en 6% (vergeleken met 0,4% voor Praag en het nationale gemiddelde van 3,3%). De zuidelijke, overwegend agrarische, regio's zijn erin geslaagd het toerisme significant te ontwikkelen en hebben de werkloosheid weten te beperken tot 2 à 3%. Het thans ontwikkelde regionale beleid zal ten doel hebben de onevenwichtigheden weg te werken, de ontwikkeling van de minder begunstigde regio's te stimuleren en de groei te bevorderen door overconcentratie van bepaalde activiteiten te voorkomen en aldus de congestie en vervuiling te beperken. 2. 2 De economie in het licht van het lidmaatschap Inleiding De Europese Raad van Kopenhagen heeft in 1993 de voorwaarden bepaald waaraan de geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa moeten voldoen om in aanmerking te komen voor toetreding. De economische criteria zijn: het bestaan van een functionerende markteconomie; het vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden. Deze criteria staan niet los van elkaar. Ten eerste is een functionerende markteconomie beter in staat om de concurrentiedruk het hoofd te bieden. Ten tweede is de functionerende markt, in de context van het lidmaatschap van de Unie, de interne markt. Zonder integratie in de interne markt verliest het lidmaatschap van de EU zijn economische betekenis, zowel voor de Tsjechische Republiek als voor haar partners. De overname van het acquis, en met name het acquis van de interne markt, is dan ook essentieel voor de kandidaat-lidstaat, die zich ertoe moet verbinden de economische verplichtingen van het lidmaatschap te allen tijde na te komen. Deze onherroepelijke 33 verbintenis is noodzakelijk om te garanderen dat elk deel van de uitgebreide EU-markt volgens gemeenschappelijke regels blijft opereren. Het vermogen om het acquis over te nemen heeft verschillende dimensies. Enerzijds dient de Tsjechische Republiek in staat te zijn de economische verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen, op een dusdanige wijze dat de interne markt soepel en eerlijk kan functioneren. Anderzijds moet in de Tsjechische Republiek, wil het land volledig kunnen profiteren van de concurrentiedruk op de interne markt, het economische klimaat fundamenteel gunstig zijn, en moet de Tsjechische economie over de nodige flexibiliteit name infrastructuurvoorzieningen, beschikken. Ontbreken deze, dan is de concurrentiedruk voor bepaalde segmenten van de samenleving waarschijnlijk te groot, en zal als gevolg daarvan de roep om beschermende maatregelen, die de interne markt zouden ondermijnen, sterker worden. voldoende menselijk kapitaal, met fysiek en en Het vermogen en de vastberadenheid van een kandidaat-lidstaat om het acquis over te nemen en ten uitvoer te leggen zijn van cruciale betekenis, aangezien de kosten en voordelen mogelijk niet gelijk gespreid worden in de tijd en over de verschillende economische sectoren en sociale groepen. Een brede consensus over welke veranderingen in het economisch beleid vereist zijn voor het lidmaatschap van de Unie, en een solide verleden wat betreft het doorvoeren van economische hervormingen ondanks de pressie van belangengroepen, verminderen het risico dat een land zijn engagement met betrekking tot de economische verplichtingen van het lidmaatschap niet kan waarmaken. Op het niveau van de overheid vereist het lidmaatschap van de Unie dat de bestuurlijke en juridische capaciteit aanwezig is voor het omzetten en implementeren van de vele technische voorschriften die noodzakelijk zijn om de obstakels voor vrij verkeer binnen de Unie op te heffen en het functioneren van de interne markt te waarborgen. Deze aspecten worden in volgende hoofdstukken besproken. Voor de afzonderlijke ondernemingen zal het effect van de overname van het acquis op het concurrentievermogen afhankelijk zijn van het vermogen om zich aan de nieuwe economische omstandigheden aan te passen. Bestaan van een functionerende markteconomie Een markteconomie veronderstelt dat een evenwicht tussen vraag en aanbod tot stand kan komen door de vrije werking van de marktkrachten. Een markteconomie kan maar functioneren wanneer er een bindend juridisch kader bestaat, dat onder andere de eigendomsrechten regelt. De goede werking van een markteconomie wordt vergemakkelijkt en bevorderd door macro-economische stabiliteit en een zekere mate van consensus over de hoofdlijnen van het economisch beleid. Een goed ontwikkelde financiële sector en de mogelijkheid om zonder noemenswaardige belemmeringen in en uit de markt te stappen dragen eveneens bij tot de efficiëntie van het economische proces. De randvoorwaarden voor een functionerende markteconomie zijn in de Tsjechische Republiek grotendeels vervuld. De marktmechanismen kunnen nagenoeg over de gehele linie spelen. Er zijn nog maar enkele prijzen die worden gereguleerd en de handel en het wisselkoersmechanisme zijn in ruime mate geliberaliseerd. Het particuliere bezit neemt toe en het privatiseringsproces is bijna voltooid; enkel de grote banken en ongeveer 60 34 strategische bedrijven zijn nog in handen van de staat. Ook de meeste juridische en institutionele instrumenten van een marktsysteem zijn geïnstalleerd: de eigendomsrechten zijn goed geregeld, er is een wetboek van koophandel en een verbintenissen- en consumentenwetgeving, er zijn geen administratieve belemmeringen van betekenis voor toegang tot de markt en de banksector is tot op zekere hoogte hervormd. Het is echter niet zeker of alle bij de marktwerking betrokken instituten al voldoende sterk of geheel operationeel zijn. Twee belangrijke voorbeelden zijn de financiële en kapitaalmarkten, die voor een moderne markteconomie van cruciaal belang zijn, en de openbare administratie. Deze moeten ongetwijfeld verder worden ontwikkeld. Het juridische kader voor de financiële markten, dat tot dusver ontoereikend is gebleken, wordt momenteel herzien. Meer in het bijzonder is te vermelden dat de banksector onvoldoende sterk is ontwikkeld en momenteel de structurele aanpassingen ondergaat die noodzakelijk zijn om de financiële bemiddelingsrol efficiënt te kunnen vervullen. De belastingadministratie is vrij zwak. Er zijn grote vorderingen gemaakt wat betreft het stabiliseren van de economie: de inflatie bedraagt minder dan 10%, de werkloosheid is buitengewoon laag en de openbare financiën zijn gezond. Dit stabiele macro-economische klimaat, waaraan de economische actoren behoefte hebben om met enige zekerheid toekomstplannen te kunnen maken, is bevorderlijk geweest voor de installatie van het marktsysteem. Er lijkt een stevige basis te zijn gelegd voor duurzame groei. Desondanks vertraagde de economische groei in 1996, liepen werkloosheid en inflatie op, verslechterde de situatie van de openbare financiën en name het tekort op de lopende rekening toe, en moest de vaste fluctuatiemarge voor de wisselkoers in mei 1997 worden opgegeven. Twee hieraan ten grondslag liggende factoren waren, de teruglopende uitvoer naar de Unie en het strakkere monetaire beleid. Uit de huidige situatie kunnen twee conclusies worden getrokken: ten eerste, dat macro-economische stabiliteit geen verworvenheid is en bovenal dat misschien zal moeten worden gegrepen naar middelen om de consumptie af te remmen, teneinde het handelstekort binnen de perken te houden, en ten tweede, dat voor stabiele groei op langere termijn verdere ingrijpende herstructurering op het niveau van de ondernemingen nodig is. Een indicatie voor het succes waarmee de Tsjechische Republiek in de eerste overgangsjaren haar economische ontwikkeling heeft aangepast en beheerd, is het feit dat het in 1996 als eerste land van Midden-Europa kon toetreden tot de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling. In de komende maanden zullen de stabiliserings- en hervormingsinspanningen onverminderd moeten worden voortgezet om de wezenlijke vooruitgang die de Tsjechische Republiek de afgelopen jaren heeft verwezenlijkt, te consolideren. Voorts kunnen ook behoorlijke vorderingen bij de tenuitvoerlegging van de Europa-Overeenkomst een betrekkelijk vlotte overgang naar het EU-lidmaatschap helpen waarborgen. Vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten het hoofd te bieden Het is moeilijk om, enkele jaren vóór de toetreding en nu de Tsjechische Republiek het grootste deel van de Gemeenschapswetgeving nog moet overnemen en implementeren, een definitief oordeel te vellen over het vermogen van het land om aan deze voorwaarde te voldoen. Toch kunnen enkele aspecten van de ontwikkeling van de Tsjechische 35 Republiek worden vermeld die licht werpen op het vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden. Dit vereist een stabiel macro-economisch kader waarbinnen de afzonderlijke redelijke mate van economische actoren besluiten kunnen nemen met een voorspelbaarheid. Voorts moet beschikt kunnen worden over voldoende menselijk en fysiek kapitaal, waaronder infrastructuurvoorzieningen, die de ondernemingen moeten ondersteunen bij hun aanpassing aan de grotere concurrentiedruk binnen de interne markt. De ondernemingen moeten investeren om hun efficiency te verbeteren, zodat zij zowel kunnen concurreren op de binnenlandse markt, als kunnen profiteren van de schaalvoordelen die voortvloeien uit de toegang tot de interne markt. Het vermogen tot aanpassing zal groter zijn naarmate ondernemingen gemakkelijker toegang hebben tot investeringskapitaal, beschikken over beter opgeleide arbeidskrachten en met succes weten te innoveren. Bovendien zal een economie beter op de verplichtingen van het lidmaatschap voorbereid zijn, wanneer reeds vóór de toetreding een grote mate van economische integratie in de Unie wordt bereikt. Hoe meer een land geïntegreerd is voordat het lidmaatschap van de Unie een feit is, hoe minder herstructurering achteraf noodzakelijk is. De mate van economische integratie hangt samen met de diversiteit en het volume van de handel met lidstaten. De directe voordelen van toegang tot de interne markt kunnen eveneens groter zijn in sectoren waarin veel kleine ondernemingen actief zijn, omdat deze relatief meer hinder ondervinden van handelsbelemmeringen. Eén van de graadmeters voor het concurrentievermogen van de Tsjechische Republiek is de mate van integratie met de EU op handelsgebied. Wat dit betreft is het zo dat de Tsjechische Republiek de handel heeft geheroriënteerd naar het Westen en de omzet spectaculair heeft vergroot, waardoor er nu een behoorlijke mate van economische integratie bestaat met de Unie, die 60% van de in- en uitvoer van de Tsjechische Republiek voor haar rekening neemt. Beide partijen voeren momenteel echter niet een gelijk assortiment goederen in en uit, hetgeen een nog duidelijker indicator zou zijn voor de Tsjechische concurrentiekracht op de markt van de EU. In dit verband kan worden verwezen naar de structuur van de handel tussen de Tsjechische Republiek en haar belangrijkste partner Duitsland, waaruit kan worden afgeleid dat er op het gebied van integratie nog enige weg af te leggen is. In het licht van de oplopende arbeidskosten zijn verdere en kwaliteitsverbeteringen nodig indien de Tsjechische ondernemingen met het Europese aanbod willen concurreren. aanpassingen, productiviteit structurele verhoging van de Een andere graadmeter voor de concurrentiekracht is het vermogen van ondernemingen om zich aan veranderende omstandigheden aan te passen en het vermogen van managers om bedrijven te herstructureren en internationaal aanvaarde normen en methoden toe te passen. Zo kan het bijvoorbeeld noodzakelijk zijn dat bedrijven geavanceerde technologieën introduceren om aan de communautaire technische normen te voldoen. De tot dusver indirect over het herstructureringsproces beschikbare gegevens zijn van heterogene aard. Een belangrijke negatieve factor voor de concurrentiekracht is de zwakte van het bedrijfsmanagement. Het aantal ontslagen is in het verleden vrij beperkt gebleven, wat erop kan wijzen dat de arbeidsmethoden niet zijn aangepast en dat er nog sprake is van overbezetting. Er zijn signalen, o. a. vanuit de staalindustrie, dat hierin verandering begint te komen, maar in andere sectoren zoals het spoorvervoer is de 36 weerstand tegen veranderingen groot. Bovendien is het vanwege de in vele gevallen ondoorzichtige eigendomsstructuur niet geheel duidelijk aan wie het management uiteindelijk verantwoording verschuldigd is, zodat de betrokkenen niet altijd worden geprikkeld om te herstructureren. Er lopen ook nogal wat eigendomslij nen over en weer tussen banken en beleggingsmaatschappijen, die aandeelhouder zijn van de bedrijven waaraan de banken krediet verstrekken. Dit heeft ertoe geleid dat bij de banken een aantal dubieuze bedrij fsleningen uitstaat dat niet is geannuleerd vanwege de relatie met beleggingsmaatschappijen. Andere factoren die het proces van bedrijfsherstructurering beïnvloeden zijn, de investeringsquote en de toegankelijkheid van financieringsbronnen. Het aandeel van de investeringen in het BBP is zeer hoog, er zijn vrij veel buitenlandse directe investeringen geweest en de uitgaven voor O&O in verhouding tot het BBP nemen sinds 1993 toe en bedroegen in 1995 1,14%. Er is tot nu toe hoofdzakelijk geïnvesteerd in infrastructuur en in de banksector, en relatief weinig in de industrie. Er zijn indirecte aanwijzingen dat hierin verandering komt: de kredietverlening van banken aan ondernemingen neemt' toe en de groei van de industriële productiviteit versnelt. Men mag aannemen dat een gemakkelijkere toegang tot financieringsbronnen de aanpassing van de Tsjechische ondernemingen aan de eisen van het acquis communautaire zal vergemakkelijken. De kosten van de aanpassing aan een concurrerender omgeving worden ten dele bepaald door de mate van concentratie van de productie en van de ondernemingen, en door de mobiliteit van de arbeidskrachten. De industriële productie is in de Tsjechische Republiek vrij sterk geconcentreerd rond de metaalsector, maar er wordt meer gediversifieerd en de concentratie van ondernemingen vermindert. De mobiliteit van de arbeidskrachten is daarentegen zeer gering vanwege de woningschaarste. De landbouwsector is qua BBP-aandeel betrekkelijk klein. Bij toetreding zou er evenwel ingrijpend moeten worden gemoderniseerd en zouden meer of minder aanzienlijke prijsaanpassingen noodzakelijk kunnen zijn, afhankelijk van de richting waarin een en ander zich ontwikkelt in het land en in de EU, en van het reële wisselkoersverloop. De banksector is voor het ogenblik niet concurrerend en niet sterk. De sector is hervormd, maar wordt gedomineerd door de vier grote banken die nog steeds gedeeltelijk in handen van de staat zijn. Er is een groot aantal niet levensvatbare kleine banken. In 1996 heeft een serie faillissementen de problemen van de banksector blootgelegd. De belangrijkste daarvan zijn de dubieuze leningen, de afwezigheid van concurrentie, de ondoorzichtigheid, en beleggingsmaatschappijen, en de onderkapitalisatie. Wellicht zal de overheid moeten interveniëren om het probleem van de slechte leningen voor sommige banken op te lossen. Als de sector zich wil ontwikkelen, zal het fundament moeten worden verstevigd en zal de kwaliteit van de kredietverlening moeten verbeteren. Vooruitgang op dit gebied is voor de Tsjechische economie van levensbelang voor het verwerven van de concurrentiekracht die op de Europese markt vereist is. participaties kruiselingse banken tussen de Vooruitzichten en prioriteiten De belangrijkste punten op de politieke agenda zijn momenteel het handelstekort, de inflatie, de wisselkoers, de herstructurering van het bedrijfsleven en de hervorming van 37 de banksector. Aan de basis daarvan liggen enkele fundamentele problemen die op middellange termijn zullen moeten worden aangepakt. Een tekort op de handelsbalans is een normaal fenomeen voor een zich snel ontwikkelende economie. Zolang de tekorten het gevolg zijn van productieve investeringen en er een toevloeiing van langlopend kapitaal tegenover staat, is er geen grond voor bezorgdheid. Grote en aanhoudende onevenwichtigheden in de verschillende onderdelen van de betalingsbalans wijzen evenwel op meer fundamentele problemen. De invoer bestaat nog altijd overwegend uit duurzame productiemiddelen, doch het aandeel van consumptiegoederen neemt sterk toe. De oorzaak moet daarom waarschijnlijk worden gezocht bij de - ondanks de forse groei van de lonen en van het inkomen uit andere bronnen - zeer lage binnenlandse spaarquote, met andere woorden bij de zeer sterke neiging om te consumeren in plaats van te sparen. De inflatie is gedaald tot onder 10%, maar in 1996 stokte het tempo. De twee oorzaken van inflatoire druk zijn de snelle stijging van de lonen en de sterke binnenlandse vraag. De recente depreciatie van de Tsjechische kroon zal waarschijnlijk een ongunstige invloed hebben op de situatie. Aangezien de prijzenliberalisering en de deregulering zullen worden voortgezet en dit de inflatie in de nabije toekomst zal opstuwen, moeten er krachtige maatregelen worden genomen om de factoren die de inflatoire druk veroorzaken, onder controle te houden. Er is duidelijk een krappe arbeidsmarkt. Dit kan gedeeltelijk te wijten zijn aan verborgen werkloosheid en aan het feit dat het bereiken van is, wegens het beperkte aantal de banenmarkt een dure aangelegenheid jobinformatiecentra. Anderzijds is de productiviteitsgroei niet zo sterk geweest als mocht worden verwacht bij zulke lage werkloosheid. Alle overtallige banen moeten worden geschrapt en er moet in arbeidsbesparende technologie worden geïnvesteerd. De kans dat dit gebeurt, zal toenemen wanneer de reële rentetarieven dalen en er voor de bancaire kredietverstrekking minder beperkingen gelden, hetgeen vereist dat de situatie op het gebied van zekerheden en risicobeoordeling verbetert. Daarvoor is dan weer noodzakelijk dat de kapitaalmarkten sterker en doorzichtiger worden, want zij zijn momenteel geen financieringsbron voor de ondernemingen, die zich genoodzaakt zien zich te financieren met bankkredieten. Privatiseren en hervormen van de banksector staan momenteel hoog op de agenda; de problemen van de jongste tijd zijn grotendeels toe te schrijven aan ontoereikende regelgeving en dito toezicht, slechte bedrijfsvoering en kruiselinge participaties tussen beleggingsmaatschappijen en banken. Het is van belang dat de banksector wordt gesaneerd. De monetaire en fiscale beleidsinstrumenten zijn meer in overeenstemming met een marktsysteem gebracht. Tot voor kort bereikten zij hun doelstellingen: een stabiele munt, een begroting in evenwicht en verlaging van de overheidsuitgaven in verhouding tot het BBP. De openbare financiën zijn naar westers model hervormd, waarbij b. v. de BTW en inkomensbelasting zijn ingevoerd. De inning van de belastingen kan evenwel worden verbeterd en bij de pensioen- en socialezekerheidsfondsen zijn er oplopende tekorten die op middellange termijn voor problemen zullen zorgen. Aan de economische beleidsmaatregelen van de Tsjechische Republiek lag tot dusver geen weloverwogen middellange termijn strategie ten grondslag. Wel gelden er bepaalde richtsnoeren voor het beleid. Het eerste betreft het nastreven van "muntstabiliteit", 38 waarbij de centrale bank verantwoordelijk is voor het laag houden van de inflatie en het verzekeren van een stabiele wisselkoers. Het tweede is het afslanken van "de overheid" en het opstellen van een evenwichtige begroting. Het derde is het tot stand brengen van een markteconomie door middel van privatisering van staatsactiva en liberalisering van de economie. Over het vermogen van de regering om haar plannen tot uitvoer te brengen en een consequente politieke koers aan te houden, bestaat nu minder zekerheid dan voor de verkiezingen van juni 1996, wat het tempo van de wetgevende werkzaamheden en de uitvoering ervan kan vertragen. Het economisch beleid moet nu grotere aandacht schenken aan bedrijfseconomische maatregeien. Het kan weliswaar langer duren voordat het effect daarvan zich openbaart, doch zij zijn van vitaal belang voor het handhaven van de stabiliteit en het vergroten van de concurrentiekracht. 2. 3 Algemene evaluatie De Tsjechische Republiek kan als een goed functionerende economie worden beschouwd. De marktmechanismen kunnen zich op grote schaal ontplooien en de rol van de staat in het economische systeem is compleet veranderd. Er zijn eervolle resultaten gehaald wat betreft het stabiliseren van de economie. De werkloosheid is één van de laagste van Europa. De macro-economische onevenwichtigheden die onlangs de kop hebben opgestoken, tonen evenwel aan dat in de komende jaren verdere vooruitgang zal moeten worden geboekt, met name inzake bedrijfsbeheer en het financiële systeem. De Tsjechische Republiek moet in staat worden geacht op middellange termijn aan de concurrentiedruk en de marktkrachten het hoofd te bieden, op voorwaarde dat de veranderingen in het bedrijfsleven zich in een sneller tempo voltrekken. Het land beschikt over geschoolde en bekwame arbeidskrachten en over een betrekkelijk goede infrastructuur. Er is de jongste jaren fors in de economie geïnvesteerd, ook door het buitenland. De handel is met succes op het Westen gericht. Hoewel de kwaliteit van de uitgevoerde producten aan het verbeteren is, is de toegevoegde waarde nog altijd laag. De banksector wordt gedomineerd door enkele instellingen, die gedeeltelijk eigendom van de staat zijn, en is niet erg concurrerend. De belangrijkste opdracht voor de Tsjechische Republiek bestaat erin door te gaan met de herstructurering van de ondernemingen, teneinde de economische prestaties op middellange termijn te verbeteren en de externe onevenwichtigheden weg te werken. 39 3. Vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen De Europese Raad van Kopenhagen vermeldde als criterium voor de toetreding onder meer "dat de kandidaten in staat zijn om de verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen, wat mede inhoudt dat zij de doelstellingen van een politieke, economische en monetaire unie onderschrijven". Door het lidmaatschap op basis van het Verdrag aan te vragen, heeft de Tsjechische Republiek de basisdoelstellingen, beleidslijnen en instrumenten van de Unie zonder enig voorbehoud aanvaard. In dit hoofdstuk wordt onderzocht in hoeverre de Tsjechische Republiek in staat is de verplichtingen van het lidmaatschap - d. w. z, het juridische en institutionele kader bekend als het acquis, met behulp waarvan de Unie haar doelstellingen verwezenlijkt - op zich te nemen. Naarmate de Unie zich ontwikkelde bracht het acquis geleidelijk meer verplichtingen met zich mee, zodat bij de komende toetredingen daaraan moeilijker is te voldoen dan in het verleden het geval was. De Tsjechische Republiek zal binnen de Unie alleen goed kunnen functioneren als zij in staat is het acquis toe te passen. In de hierna volgende tekst wordt voor elk hoofdgebied van de activiteiten van de Unie de situatie telkens een in de Tsjechische Republiek geëvalueerd en wordt toekomstprognose gemaakt. De beschrijving en analyse beginnen met een kort overzicht van het acquis, met vermelding van eventueel relevante bepalingen van de Europa- Overeenkomst en het Witboek. Tenslotte wordt voor elk gebied in een korte prognose aangegeven in hoeverre de Tsjechische Republiek in staat wordt geacht om op middellange termijn de verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen. 3. 1 Interne markt zonder grenzen De interne markt van de Unie wordt in artikel 7A van het Verdrag gedefinieerd als een ruimte zonder binnengrenzen waarin het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd. De interne markt, die een centrale rol speelt bij het communautaire eenwordingsproces, is gebaseerd op een openmarkteconomie waarin de mededinging en de economische en sociale cohesie zich optimaal moeten kunnen ontwikkelen. De feitelijke tenuitvoerlegging van de vrijheden die in het Verdrag zijn neergelegd, veronderstelt niet alleen dat belangrijke beginselen zoals non-disciminatie of de wederzijdse erkenning van nationale voorschriften worden nageleefd - overeenkomstig de wijze waarop deze beginselen door de jurisprudentie van het Hof van Justitie zijn uitgelegd - maar ook dat tegelijkertijd een geheel van specifieke gezamenlijke bepalingen doeltreffend wordt toegepast. Deze specifieke bepalingen beogen in het bijzonder een interne markt van hoge kwaliteit te waarborgen, in het bijzonder op het vlak van de en openbare consumentenbescherming, de instandhouding van het vertrouwen van het publiek in de dienstensector en het waarborgen van een passende opleiding van personen die bepaalde gespecialiseerde beroepen uitoefenen. Voorts beogen zij eventueel een aantal regelgevings- en controlemechanismen in te voeren of te coördineren; alle systematische milieubescherming volksgezondheid, veiligheid en 40 controles en verificaties die nodig zijn om ervoor te zorgen dat de regels correct worden toegepast, dienen op de interne markt en niet bij het overschrijden van de grenzen plaats te vinden. De communautaire wetgeving dient metterdaad in het nationale recht van de lidstaten te worden omgezet. Nog belangrijker evenwel is dat zij in de praktijk op de juiste wijze ten uitvoer wordt gelegd door de aangewezen administratieve en gerechtelijke diensten van de lidstaten en dat zij door het bedrijfsleven wordt nageleefd. Dit is een basisvoorwaarde voor de totstandbrenging van het wederzijds vertrouwen dat onmisbaar is voor de goede werking van de interne markt. Dit hoofdstuk dient te worden gelezen in samenhang met de hoofdstukken over het sociaal beleid, het milieu, de consumentenbescherming en het sectorieel beleid. De vier vrijheden De overneming van het acquis door de kandidaatlanden berust op een geleidelijke aanpak. - De Europa-Overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Tsjechische Republiek, anderzijds, in op 1 februari 1995 in werking getreden. Uit hoofde van de vier vrijheden en de onderlinge aanpassing van de wetgevingen voorziet de Overeenkomst met name in de onmiddellijke of geleidelijke toepassing van een aantal al dan niet wederzijdse verplichtingen, die in het bijzonder betrekking hebben op het intellectuele eigendomsrechten en overheidsopdrachten. recht van vestiging, nationale behandeling, vrijhandel, -In het Witboek COM(95)163 def, dat de Commissie in 1995 indiende om de kandidaatlanden te helpen bij hun voorbereiding op de integratie in de interne markt, worden de betrokken wetgevingen verder afgebakend; daartoe worden de onderwerpen en de "voornaamste maatregelen" vastgesteld die rechtstreeks van invloed zijn op het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal. Voorts worden de nodige voorwaarden voor de toepassing van deze maatregelen vastgesteld, met inbegrip van de gerechtelijke en organisatorische structuren. In het Witboek worden drieëntwintig communautaire beleidsterreinen onder de loep genomen, waarbij de betrokken maatregelen naar gelang van hun mate van prioriteit in twee fasen worden ingedeeld. Aldus wordt een werkprogramma vastgesteld voor de periode voorafgaande aan de toetreding. Het Bureau voor de uitwisseling van informatie over technische bijstand (TAIEX) werd opgericht met het oog op de verstrekking van aanvullende gerichte technische bijstand up de wetgevingsterreinen die door het Witboek worden bestreken. Het bureau heeft recentelijk een databank met wetgeving opgezet. - De toetreding tot de Europese Unie betekent voor de kandidaatlanden dat zij het volledique acquis moeten omzetten en ten uitvoer moeten leggen. In dit verband zij erop gewezen dat het actieplan voor de interne markt dat aan de Europese Raad van Amsterdam is voorgelegd, de nodige prioritaire acties bevat om de werking van de interne markt van het Europa van Vijftien te verbeteren, rekening houdend met de invoering van de gemeenschappelijke munt. Dit zal noodzakelijkerwijs een ontwikkeling van het acquis tot gevolg hebben. 41 Algemeen kader en de van bepalen. Naast bijgevolg de mededingingsregels Ondernemingen dienen hun activiteiten te kunnen verrichten op basis van gezamenlijke regels, ongeacht hun werkterrein. Deze gezamenlijke regels zijn belangrijk omdat zij het algemene economieën algemene werkkader mededingingsvoorwaarden (inzake overheidsbedrijven en staatssteun) en de fiscale bepalignen die in andere delen van dit advies worden behandeld, gaat het in dit verband om voorschriften met betrekking tot de openstelling van de aanbesteding van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten, de harmonisatie van de voorschriften inzake intellectuele-eigendomsrechten (met inbegrip van het Europees octrooi), de harmonisatie van de voorschriften inzake vennootschapsrecht van vennootschapsboekhouding, persoonsgegevens, alsook de overneming van strafvervolging en de wederzijdse erkenning van rechterlijke uitspraken (overeenkomsten krachtens artikel 220 van het Verdrag). bescherming de de en Situatieschets De overheidsopdrachten worden geregeld bij een wet van 1994 die in 1996 in werking is getreden. Een onafhankelijke dienst, het Bureau voor de Bescherming van de Mededinging, is belast met het toezicht op het beleid inzake overheidsopdrachten. Wat de bescherming van de intellectuele en industriële eigendomsrechten betreft, heeft de Tsjechische Republiek een nieuwe Octrooiwet aangenomen in 1990 en een Handelsmerkwet in 1995 en heeft ze in 1996 de Auteurswet licht gewijzigd. Het land is verdragsluitende partij bij alle in artikel 67 van de Europa-Overeenkomst bedoelde bedragen en heeft een aanvraag ingediend om toe te treden tot het Verdrag van München inzake van 1973. De Tsjechische Republiek handelsgerelateerde aspecten van intellectuele eigendom. lid van de Overeenkomst is Het vennootschapsrecht wordt grotendeels geregeld door het Wetboek van koophandel, dat voor het laatst is gewijzigd op 1 juli 1996, waardoor het meer in overeenstemming is gebracht met de eerste en de tweede richtlijn. De Tsjechische wetgeving erkent verschillende soorten ondernemingen, waaronder openbare en particuliere naamloze vennootschappen. Momenteel zijn ongeveer 115. 000 ondernemingen geregistreerd. Zij kunnen aandelen uitgeven en door recente wetgeving is de bescherming van de aandeelhouders verbeterd. De wet bevat ook voorschriften inzake het minimumkapitaal van de ondernemingen. Er geldt een minimumbescherming voor crediteuren. De rechtbanken houden een vennootschappenregister bij waarin alle relevante informatie over elke vennootschap wordt opgenomen en dat zonder beperkingen kan worden geraadpleegd. in Door de Boekhoudwet van 1996 zijn de Tsjechische boekhoudkundig voorschriften overeenstemming gebracht met de bepalingen van de vierde richtlijn. Er zijn geen boekhoudkundige normen, de procedures worden vastgesteld door het Ministerie van Financiën. Aanbevelingen met betrekking tot de te volgen methodes worden gegeven door de Unie van Accountants. De voorschriften inzake geconsolideerde rekeningen worden vastgesteld bij ministeriele nota's. Het recht op de bescherming van persoonsgegevens is opgenomen in het Charter van Fundamentele Rechten en Vrijheden en wordt gegarandeerd door Wet 256/1992 inzake 42 de bescherming van persoonsgegevens en door een aantal sectorale besluiten. Er bestaat geen onafhankelijke controle-instantie om de naleving van deze bepalingen te controleren. Evaluatie en prognose De Tsjechische wetgeving is reeds een heel eind inzake overheidsopdrachten opgeschoven in de richting van het acquis. De meeste van de richtlijnen van het Witboek zijn in de Tsjechische wetgeving opgenomen. De Tsjechische autoriteiten zelf geven echter toe dat hun wetgeving nog niet helemaal conform is. Dat is met name het geval op het terrein van de aanbestedingsprocedures in de sector openbare nutsvoorzieningen - waarvoor nog geen wetgeving bestaat - en het voortbestaan van preferenties en enkele andere discriminerende maatregelen ten opzichte van niet-ingezetenen. Er zijn aanzienlijke inspanningen geleverd om de wetgeving inzake overheidsopdrachten in overeenstemming te brengen met het acquis. Ofschoon de Tsjechische wetgeving in het algemeen genomen van goede kwaliteit is, blijft ze een aantal leemten vertonen. Zo zou met name de werkingssfeer van de wet moeten worden uitgebreid tot alle openbare nutsvoorzieningen (water, energie, vervoer en telecommunicatie). De Tsjechische Republiek handhaaft momenteel een systeem van nationale preferenties, dat door de Europa-Overeenkomst wordt gedoogd. In de EU gevestigde bedrijven zullen pas gelijke toegang krijgen na afloop van de overgangsperiode die in de Europa-Overeenkomst is bepaald. Het Bureau voor de Bescherming van de Economische Mededinging lijkt te voldoen aan de eis inzake de infrastructuur die nodig is voor een correcte toepassing van de wetgeving. Ofschoon het nog te vroeg is om zich een idee te vormen over de doeltreffendheid van de openbare-aanbestedingsprocedures in de praktijk, lijkt het systeem van rechtsmiddelen snel en doeltreffend te zijn en te beantwoorden aan de meeste eisen die bij de richtlijnen zijn gesteld. Verdere wijzigingen in de Wet inzake overheidsopdrachten zullen naar verwachting van toepassing worden tegen 1998-2000, zodat tegen het tijdstip van de toetreding de sector overheidsopdrachten zal zijn geharmoniseerd. Er is veel vooruitgang geboekt met de aanpassing van de wetgeving inzake industriële eigendomsrechten (octrooien, handelsmerken, ontwerpen). Op het gebied van de intellectuele-eigendomsrechten (auteursrechten en naburige rechten) moeten grote leemten worden gevuld (voor computerprogramma's, huur- en distributierechten en de duur van de bescherming van auteursrechten). De Octrooiwet zal worden herzien om ze volledig in overeenstemming te brengen met het Verdrag van München. De Tsjechische Republiek is voornemens om tevens een aanvullend beschermingscertificaat in te voeren voor farmaceutische producten. Tegen 1. 1. 1998 zal een controle aan de grens worden ingesteld. Piraterij blijft een belangrijk probleem. Er zijn aanzienlijke inspanningen geleverd om de correcte toepassing van de voorschriften inzake industriële eigendom te garanderen. Wat het vennootschapsrecht betreft is, overeenkomstig de door de Tsjechische Republiek verstrekte informatie, het Wetboek van Koophandel met ingang van 1 juli 1996 gewijzigd om het in overeenstemming te brengen met de voornaamste bepalingen van de eerste en de tweede richtlijn, hoewel nog bepaalde aanvullingen noodzakelijk zijn, met 43 name met betrekking tot de bescherming van crediteuren. De twaalfde richtlijn is weliswaar overgenomen in de Tsjechische wetgeving, maar er is nog geen volledige compatibiliteit met de derde en de elfde richtlijn. Wat de jaarrekeningen betreft, is de wet van 1991 reeds grotendeels in overeenstemming met de vierde richtlijn en verwacht wordt dat de aanpassingen in de wet die op 1. 1. 1999 in werking zullen treden, zullen leiden tot volledige overeenstemming. Wijzigingen in de Accountantswet met het oog op de uitvoering van de achtste richtlijn, zullen op 1. 1. 1998 van toepassing worden. Er zijn duidelijk nog een aantal overgangsproblemen in verband met de praktische tenuitvoerlegging van de nieuwe regels, met name een tekort aan gekwalificeerde accountants en registeraccountants, maar deze kunnen op middellange termijn worden opgelost. De Tsjechische autoriteiten erkennen dat de Tsjechische wetgeving nog niet voldoende in overeenstemming is met de Europese normen inzake gege vensbescherming. De Tsjechische Republiek heeft zich nog niet aangesloten bij Verdrag nr. 108 van de Raad van Europa. Er dient een onafhankelijke instantie te worden opgericht om toe te zien op de toepassing van de wet en er moeten sancties worden vastgesteld voor personen die onwettig gebruik maken van gegevens. Op civielrechtelijk vlak is de Tsjechische Republiek onlangs door de staten die verdragsluitende partij zijn bij het Verdrag van Lugano betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken uitgenodigd om tot dat Verdrag toe te treden. Deze uitnodiging is een goede indicatie van het vertrouwen in het rechtssysteem van de Tsjechische Republiek. Conclusie reeds de belangrijkste De Tsjechische Republiek heeft richtlijnen voor de bovenbeschreven sectoren overgenomen. De tenuitvoerlegging van de bepalingen van de Europa-Overeenkomst en het Witboek betreffende de hiervoren behandelde sectoren is over het algemeen goed geweest. Er dienen evenwel nog meer aanpassingen te worden uitgevoerd, met name op het gebied van overheidsopdrachten, bescherming van de intellectuele en uitvoeringsstructuren voor de bescherming van persoonsgegevens. Ook moeten minder omvangrijke aanpassingen worden uitgevoerd op het gebied van het vennootschapsrecht en van de jaarrekeningen, om de Tsjechische wetgeving volledig in overeenstemming te brengen met die van de Gemeenschap. Indien de huidige inspanningen voor de aanpassing van de wetgeving worden voortgezet, zouden er geen grote moeilijkheden mogen zijn om op middellange termijn volledige overeenstemming te bereiken. eigendom Vrij verkeer van goederen Het vrije verkeer van goederen veronderstelt de opheffing van alle maatregelen die het handelsverkeer belemmeren. Hierbij gaat het dus niet alleen om de douanerechten en de kwantitatieve beperkingen in het onderlinge handelsverkeer, maar ook om alle maatregelen van gelijke werking, dat wil zeggen de maatregelen die specifiek of zonder onderscheid van toepassing zijn op nationale of ingevoerde producten en die een protectionnistische werking hebben. Voor zover de technische vereisten niet worden geharmoniseerd, zijn de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning van de 44 nationale voorschriften en de aanvaarding van het beginsel dat de nationale eisen beperkt moeten blijven tot die eisen welke evenredig zijn aan de nagestreefde doelstellingen, van essentieel belang om het vrije verkeer van goederen te waarborgen, overeenkomstig de beginselen van de jurisprudentie zoals neergelegd in het arrest "Cassis de Dijon". Ten behoeve van de harmonisatie heeft de Europese Gemeenschap de "nieuwe aanpak" ontwikkeld, waarbij een zorgvuldig afgewogen taakverdeling tussen regeringsinstanties en particuliere zelfstandige organisaties wordt geïntroduceerd en waarin communautaire wetgeving en Europese normen een afzonderlijke, doch complementaire rol spelen. Dus in plaats van het opleggen van technische oplossingen wordt de communautaire wetgeving beperkt tot de vaststelling van de minimumvereisten waaraan producten moeten voldoen. Producten die in overeenstemming met de Europese normen zijn vervaardigd, worden geacht aan dergelijke minimumvoorschriften te voldoen, maar Europese normen zijn niet de enige mogelijkheid om een dergelijke conformiteit aan te tonen. De tenuitvoerlegging van de "nieuwe aanpak" wordt gecombineerd met de "globale aanpak" inzake productcertificatie, die de aanbrenging van het "EG-merkteken" op het product regelt. Voor andere producten, zoals farmaceutische en chemische producten, motorvoertuigen en voedingsmiddelen, volgen de EG-richtlijnen het traditionele reglementeringspatroon waarbij volledig uitgewerkte regels worden verstrekt. Het vrije verkeer van goederen berust dus tevens op de omzetting van een aantal communautaire harmonisatiemaatregelen. In dit verband dient bijzondere aandacht te worden besteed aan de toepassing van de harmonisatievoorschriften die voor de bescherming van de veiligheid en de gezondheid zijn vastgesteld en waarvoor passende mechanismen en organisaties moeten worden opgezet, zowel met betrekking tot de ondernemingen als ten aanzien van de overheidsinstellingen. Tot de "horizontale" richtlijnen die onmisbaar zijn voor de goede werking van de markt zonder grenzen, behoren met name de richtlijn inzake algemene productveiligheid en de richtlijn inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken. De bepalingen inzake in het deel voer de de consumentenbescherming. algemene productveiligheid worden behandeld De specifieke bepalingen voor landbouwproducten (naleving van veterinaire en fytosanitaire normen) komen gedetailleerd aan de orde in het deel over de landbouw. Situatieschets Het niveau van de tariefbescherming is laag en er zijn nog slechts betrekkelijk weinig discriminatoire maatregelen van kracht. Alle prijzen zijn vrijgemaakt, met uitzondering van die voor nutsvoorzieningen en de prijzen voor gas, water en electriciteit voor gezinnen en de huurprijzen. De invoering van een invoerdepositoregeling op 21 april 1997 en geplande beperkende maatregelen voor de invoer van landbouwproducten wijken af van de vrij handel saanpak die tot nog toe door de regering is gevolgd. Deze punten worden in andere delen van dit document uitvoeriger behandeld. Met de aanpassing van de technische wetgeving aan het communautaire acquis is goede vooruitgang geboekt. De geplande inwerkingtreding op 1 september 1997 van de "Wet inzake de technische eisen voor producten" zou de weg moeten vrijmaken voor de vaststelling van technische voorschriften, normen en procedures voor het beoordelen van 45 de conformiteit, die vrijwel volledig in overeenstemming zijn met de nieuwe aanpak van de EU inzake technische harmonisatie en de globale aanpak inzake de beoordeling van de conformiteit. In de belangrijkste sectoren lijkt de aanpassing van de regelgeving vrij goed op te schieten : er is onlangs nieuwe wetgeving voor levensmiddelen vastgesteld; er is een ontwerp voor wetgeving betreffende chemische producten dat grotendeels verenigbaar is met de EU-wetgeving; wat de sector motorvoertuigen betreft heeft de Tsjechische Republiek de UN-ECE Overeenkomst van 1958 ondertekend en past zij meer dan tweederde van de UN-ECE-regelingen toe. De ontwerpen voor wetgeving inzake farmaceutische producten zullen waarschijnlijk de vooruitgang weerspiegelen die is bereikt bij de inspanningen om de wetgeving in overeenstemming te brengen met die van de EU. De nieuwe wet noodzakelijke uitvoeringsbepalingen, zullen naar verwachting in overeenstemming zijn met het betreflende acquis communautaire. Er dient evenwel op te worden gewezen dat hoe dan ook vaak aanvullende wetgeving noodzakelijk is om de algemene kaderwetten ten uitvoer te leggen. inzake geneesmiddelen, en de De Tsjechische Dienst voor Normen, Métrologie en Tests (COSMT), een afdeling van het Ministerie voor Handel en Industrie, is verantwoordelijk voor normalisatie en certificering. Het naast elkaar bestaan van verschillende functies onder hetzelfde overkoepelend orgaan is een kenmerk van de overgang naar een nieuw systeem dat is gebaseerd op de nieuwe aanpak. Deze laatste schrijft evenwel onafhankelijke instanties voor het beoordelen van de conformiteit, een compatibel accrediteringssysteem en vrijwillige normalisatie voor. Meer dan 80 % van de EU-normen zijn in het Tsjechische nationale normensysteem overgenomen en tegen eind 1997 zou dit percentage 100 % moeten bereiken. De COSMT, die eerder dit jaar volwaardig lid van de Europese Commissie voor Normalisatie (CEN) is geworden en ook lid is van het Europees Comité voor Electrotechnische Normalisatie (CENELEC), zal waarschijnlijk ook in de nieuwe regeling de toezichthoudende technische instantie blijven. Tot voor kort waren er geen voorbeelden van technische handelsbelemmeringen. Eerder dit jaar zijn er evenwel enkele gevallen gemeld van producten van oorsprong uit de Gemeenschap die aan de communautaire normen voldeden, die niet tot de Tsjechische markt zijn toegelaten. Evaluatie en prognose De Tsjechische Republiek heeft aanzienlijke vorderingen gemaakt bij de toepassing van de communautaire voorschriften betreffende het vrije verkeer van goederen. De toegang tot de Tsjechische markt voor producten van oorsprong uit de Europese Unie die aan de normen van de EU voldoen, moet evenwel worden gegarandeerd. Op het vlak van de veiligheid van industriële producten is ook veel vooruitgang geboekt. Er wordt nog gewerkt aan de tenuitvoerlegging van de "Wet inzake de technische eisen voor producten" en de daarbij aansluitende uitvoering van de in nationaal recht omgezette richtlijnen in het kader van de Nieuwe Aanpak. 46 De Tsjechische Dienst voor Normen, Métrologie en Tests personeelsleden te beschikken die ook de nodige technische kennis bezitten. lijkt over voldoende Een ontwerp van "Wet inzake de Technische Eisen voor Producten" voorziet in de privatisering van de testinstellingen van de staat binnen eenjaar. De instellingen die tests van normen en technische voorschriften uitvoeren ressorteren momenteel onder diverse ministeries. Hetzelfde geldt voor de certificeringsinstellingen, waarvan de privatisering ook wordt overwogen. lijkt goed voorbereid om op Het Tsjechische normalisatie- en certificatiesysteem middellange termijn aan het acquis te voldoen, op voorwaarde dat de inspanningen worden voortgezet. Er blijven evenwel een aantal vragen in verband met de uitvoering van het markttoezicht (wettelijke en administratieve structuur; de verdeling tussen de regulerende, normaliserende en certificerende functies; de oplossing van het probleem betreffende het beroepsgeheim van de testlaboratoria en de juiste bedoelingen van ministeries met de privatisering van de certificerende instellingen). De ontwikkelingen moeten dan ook aandachtig worden gevolgd. Dit geldt eveneens voor de kwaliteit en de personeelsbezetting van de voor de tenuitvoerlegging van de relevante wetgeving bevoegde diensten en instellingen, hoewel de ontwikkelingen op dit gebied eveneens veelbelovend zijn. Wat de civiele verantwoordelijkheid uit hoofde van het product betreft, zal waarschijnlijk eerstdaags in het Parlement een wet worden ingediend die in januari 1998 in werking zou moeten treden. Op de terreinen die op nationaal niveau worden geregeld, maar die geen voorwerp zijn van een communautaire harmonisatie, ontbreekt het evenwel aan informatie over de mate waarin de Tsjechische Republiek de communautaire rechtsbeginselen die specifiek betrekking hebben op het vrije verkeer van goederen, werkelijk toepast. in het bijzonder om Richtlijn 83/189, die voorziet Deze situatie wordt met name veroorzaakt door het ontbreken van mechanismen voor transparantie, die aan de eigenlijke werking van de interne markt zijn verbonden en die dus niet als zodanig in een context voorafgaand aan de toetreding kunnen worden gebruikt; het gaat in een informatieprocedure op het gebied van nationale normen en technische voorschriften, om Beschikking 3052/95 tot vaststelling van een procedure voor uitwisseling van informatie over nationale maatregelen waarbij wordt afgeweken van het beginsel van het vrije verkeer van goederen binnen de Gemeenschap, om de procedures voor de indiening van een klacht bij de Commissie of zelfs om de mogelijkheid van een prejudicieel verzoek bij het Hof van Justitie, zoals voorzien in artikel 177 van het Verdrag. Ook voor de beoordeling van de vraag of de Tsjechische Republiek het beginsel van wederzijdse erkenning toepast, is gedetailleerde informatie nodig over de nationale reglementeringen en over de nationale administratieve praktijken die gevolgen kunnen hebben voor het in de handel brengen van de producten. Conclusie Er is goede vooruitgang geboekt. De Tsjechische Republiek heeft zeer aanzienlijke vorderingen gemaakt met de overneming van het acquis op het gebied van het vrije goederenverkeer en heeft reeds de belangrijkste richtlijnen overgenomen. De uitvoering 47 van de bepalingen van de Europa-Overeenkomst en van het Witboek was in het algemeen genomen goed. Er moet evenwel zekerheid komen dat de producten die aan EG-normen voldoen tot de Tsjechische markt worden toegelaten. Ook moeten de ontwikkelingen in verband met de veiligheid van industriële producten goed worden gevolgd, zowel wat de wetgeving als wat de met de uitvoering ervan belaste diensten betreft. Als de huidige inspanningen worden voortgezet moet vrij verkeer van goederen op middellange termijn mogelijk zijn. De Tsjechische autoriteiten moeten er ook op toezien dat hun nationale wetgeving op de gebieden die niet onder een communautaire harmonisatie vallen, het handelsverkeer niet kan belemmeren, met name door na te gaan of de geldende maatregelen wel in overeenstemming zijn met het doel dat ermee wordt beoogd. Vrij verkeer van kapitaal In de Europa-Overeenkomst is het beginsel van vrij verkeer van kapitaal tussen de Tsjechische Republiek en de EU neergelegd. Dit beginsel is voor wat de verplichtingen van de Tsjechische Republiek betreft vanaf de inwerkingtreding van de Europa- Overeenkomst van toepassing op directe investeringen voor bedrijven die al in de Tsjechische Republiek gevestigd zijn met filialen of agenschappen (en zelfstandigen), met dien verstande dat de bepalingen geleidelijk ingevoerd worden gedurende een overgangsperiode. De partijen plegen met elkaar overleg om het kapitaalverkeer tussen de Gemeenschap en de Tsjechische Republiek te vergemakkelijken en aldus de in de Overeenkomst bepaalde doelstellingen te kunnen verwezenlijken (artikel 61 van de EO). In het Witboek wordt de aandacht gevestigd op het verband tussen het vrije verkeer van kapitaal en het vrije verkeer van financiële diensten. Het Witboek bevat een reeks voorstellen voor de liberalisatie van het kapitaalverkeer, te beginnen met middellange- en langetermijnkapitaalbewegingen eindigend met kortetermij nkapitaal. handelstransacties, en en Situatieschets De Tsjechische Republiek is erin geslaagd sinds 1990 een grote hoeveelheid buitenlandse directe investeringen (PDI) aan te trekken. Het totale bedrag voor de periode 1990-1996 bedraagt 5,3 MECU. Deze PDI hebben een gunstige rol gespeeld in de herstructurering, privatisering en modernisering van de Tsjechische industrie. Daarnaast was er ook een aanzienlijke in de vorm van bankdeposito's en investeringen in waardepapieren. instroom van vreemd kapitaal Deze ontwikkelingen zijn ten dele toe te schrijven aan het liberale beleid van het land inzake kapitaalbewegingen. Door de Wet Buitenlands Betalingsverkeer, die sedert 1 oktober 1995 van kracht is, is de convertibiliteit voor de lopende rekeningen ingevoerd. Bij deze wet werd tevens een verregaande liberalisering van de kapitaalbewegingen ingevoerd, Door de vaststelling van deze maatregelen zijn de meeste kapitaalinstromen geliberaliseerd. De voornaamste beperkingen op de instroom van kapitaal hebben betrekking op de aankoop door niet-ingezetenen van vastgoed (voor andere doeleinden 48 dan directe investeringen) en de toelating van buitenlandse fondsen tot de nationale kapitaals- en geldmarkten. Het scala beperkingen op de uitstroom van kapitaal is, in tegenstelling tot de instroom, veel groter. Uitgaande kapitaalbewegingen die wel zijn geliberaliseerd zijn, met name, directe investeringen, de aankoop van vastgoed in het buitenland door Tsjechische inwoners, handelskredieten en persoonlijke kapitaalbewegingen. De Tsjechische Republiek heeft reeds meer kapitaalbewegingen geliberaliseerd dan die waartoe zij zich in de Europa-Overeenkomst had verbonden. Evaluatie en Prognose Volgens de Tsjechische autoriteiten zullen de resterende beperkingen geleidelijk worden afgebouwd en verwacht wordt dat dit zal gebeuren binnen een periode van drie tot vijf jaar. De Wet Buitenlands Betalingsverkeer, die reeds van kracht is, maakt het mogelijk om de liberalisering stapsgewijze uit te breiden door de vaststelling van regeringsbesluiten en verordeningen van de Minister van Financiën en van de Nationale Bank, zonder dat daartoe de wet hoeft te worden gewijzigd. Voor de aankoop van vastgoed in Tsjechië door niet-ingezetenen zal de wet echter moeten worden gewijzigd. Conclusie De liberalisering van de kapitaalbewegingen is reeds goed gevorderd, waarbij de liberalisering van inkomende kapitaalbewegingen veel sneller is gegaan dan die van uitgaande kapitaalbewegingen. Verwacht wordt dat de Tsjechische Republiek zonder grote moeilijkheden de resterende beperkingen op de kapitaalbewegingen op middellange termijn zal kunnen opheffen en het communautaire acqui op dit gebied volledig zal kunnen overnemen. Vrij verkeer van diensten Het vrije verkeer van diensten berust enerzijds op het verbod van discriminatie, in het bijzonder op grond van nationaliteit, en anderzijds op de regels voor de onderlinge aanpassing van de verschillende nationale regelgevingen. Deze regels hebben vaak betrekking, zowel op het recht van vestiging, dat onder het beginsel van het vrije verkeer van personen valt, als op het vrij verrichten van diensten. De tenuitvoerlegging van deze regels veronderstelt de opzet van administratieve structuren (commissies voor bancair toezicht, autoriteiten voor de controle van de audiovisuele sector, autoriteiten met regelgevende bevoegdheid) en een intensivering van de samenwerking tussen de lidstaten ten aanzien van de controles (stelsels voor wederzijdse erkenning). Een aanzienlijk gedeelte van de wetgeving die van toepassing is op het vrije verkeer van diensten, heeft betrekking op de financiële diensten. Andere onderwerpen die in de wetgeving worden aangesneden, betreffen de problemen in verband met de openstelling van de nationale markten in sectoren die traditioneel door monopolies worden beheerst, 49 zoals telecommunicatie en, ten dele, energie en vervoer. De laatstgenoemde onderwerpen worden behandeld in de specifieke rubrieken van dit advies die aan hen gewijd zijn. Situatieschets De banksector van de Tsjechische Republiek, die tot 1989 gebaseerd was op een mono banksysteem, kreeg tijdens de overgangsperiode naar de splitsing van de vroegere Tsjecho-Slowaakse Republiek in 1993 te maken met een grote vraag naar financiële diensten. Dat leidde tot de oprichting van meer dan 50 nieuwe banken. De daarop volgende 3 jaren waren een periode van consolidering van de banksector. In dit stadium moest vooral de stabiliteit van de inmiddels ontstane tweeledige banksector worden verbeterd en moesten prudentiële voorschriften en een systeem voor toezicht op de banken worden ingesteld. Het huidige stadium kan worden omschreven als een stadium van aanpassingen aan de EU-normen en verbetering van de efficiency en het concurrentievermogen van de banksector. Zeven banken zijn gedeeltelijk eigendom van de staat: vijf ervan worden door de staat gecontroleerd en het aandeel van deze banken in de totale bankmarkt bedraagt rond 70 %. Op dit ogenblik wordt de privatisering voorbereid van een van de banken die gedeeltelijk eigendom is van de staat. De voorwaarden waaronder buitenlandse banken op de Tsjechische markt mogen werken zijn meestal verenigbaar met de bepalingen van de eerste en de tweede bankrichtlijn. De eisen inzake solvabiliteitsratio's en grote risico's zijn ook in overeenstemming met het acqui. Er zijn verschillen met de communautaire wetgeving wat depositogarantiestelsels, solvabiliteit en geconsolideerd toezicht betreft. Moeilijkheden in de banksector in de voorbije jaren hebben geleid tot nieuwe initiatieven van de regering om de sector verder te consolideren door een striktere regulering en privatisering van de vier grootste banken, die eigendom zijn van de staat, onder meer door het vergroten van het aandeel van buitenlands kapitaal. Voor het toezicht op de banken is een gespecialiseerde afdeling van de Tsjechische Nationale Bank verantwoordelijk. Nieuwe wetgeving heeft de bepalingen tegen het witwassen van geld meer in overeenstemming gebracht met de eisen van de Unie, maar er blijven nog aanzienlijke leemten bestaan. De voor het beleid verantwoordelijke instantie is het Ministerie van Financiën. De Beurswet en de Wet 248/1992 inzake beleggingsmaatschappijen en -fondsen zijn ernstige pogingen om de Tsjechische wetgeving in overeenstemming te brengen met fase I maatregelen. Fase II maatregelen zijn gepland voor binnen drie à vier jaar. Beleggingsactiviteiten kunnen worden ondernomen door bedrijven die een vergunning van het Ministerie van Financiën hebben gekregen, maar ook door kredietinstellingen. Buitenlandse ondernemingen die beleggingsdiensten leveren krijgen dezelfde rechten als Tsjechische bedrijven. In het buitenland uitgegeven waardepapieren mogen op Tsjechische markten worden verhandeld op voorwaarde dat de buitenlandse markten waarop zij zijn geregistreerd door het Ministerie van Financiën zijn goedgekeurd. De financiële sector heeft een sleutelrol gespeeld in het privatiseringsprogramma. De grote betrokkenheid van de institutionele beleggers op dit gebied en het grote aantal transacties dat buiten de markt wordt 50 afgesloten, maken het dringend noodzakelijk om strikte voorschriften met betrekking tot manipulering van de markt vast te stellen. Bovendien leidt een ruime wederzijdse participatie tussen banken (met veel uitstaande leningen aan geprivatiseerde en privatiserende tot belangenconflicten, die zouden moeten worden geregeld door de rechten van minderheidsaandeelhouders te versterken en de eisen inzake de te verstrekken gegevens te verscherpen. ondernemingen) institutionele aanleiding beleggers en Een eerste stap in deze richting was de vaststelling van een wijziging van de Beurswet in april 1996 en het besluit begin 1997 om een nieuwe toezichtinstantie in te stellen. Het is nog geen onafhankelijke commissie, omdat ze nog ressorteert onder het Ministerie van Financiën en de Nationale Bank nog steeds een minder belangrijke rol speelt. Als gevolg van ernstige problemen met een aantal beleggingsfondsen begin 1997 lijken de autoriteiten zich beter bewust te zijn geworden van de noodzaak voor een striktere regulering. Het is nog niet duidelijk tot welke concrete resultaten dit inzicht zal leiden. De verzekeringssector wordt geregeld door een wet van 1991 die de Tsjechische wetgeving vrij dicht bij fase I compatibiliteit heeft gebracht. Belangrijke verschillen met het acquis, die nog moeten worden geregeld, zijn de depositovoorschriften, die veel strikter zijn dan die welke in de Unie worden toegepast, en het nog steeds voortdurende overwicht van het vroegere verzekeringsmonopolie van de staat en het monopolie voor de verzekering van motorvoertuigen. Het toezicht wordt uitgeoefend door het Ministerie van Financiën. Dat beschikt daarvoor over een gespecialiseerde afdeling. Evaluatie en Prognose De vorderingen die in de banksector zijn gerealiseerd om het acquis over te nemen, zijn bevredigend. De verschillen die nog moeten worden geregeld hebben betrekking op de depositogarantiestelsels, solvabiliteit en geconsolideerd toezicht. Men is voornemens deze resterende beperkingen op te heffen en fase I en Il-richtlijnen voor te stellen in 1997/1998. Volgens het wetgevingsprogramma van de regering zal de volledige overname van de communautaire wetten betreffende de banken en het banktoezicht worden gerealiseerd tegen het jaar 2000, met inbegrip van de bepalingen inzake samenwerking en uitwisseling van informatie met de Commissie en de andere lidstaten van de EU en de wederzijdse erkenning van het banktoezicht. De tenuitvoerlegging van het nieuwe beleid voor een striktere regulering, die gezien de ontwikkelingen in de voorbije jaren noodzakelijk is gebleken, zal zeer nauwlettend moeten worden gevolgd. Wat de effecten betreft, is het de bedoeling de richtlijnen inzake het prospectus dat moet worden gepubliceerd bij een openbare aanbieding van effecten, transacties met voorkennis, collectieve investeringen, diensten op het gebied van beleggingen en kapitaaltoereikendheid voor marktrisico's (voor andere beleggingsmaatschappijen dan banken) in de komende twee jaar in de nationale wetgeving op te nemen. De Wetten betreffende Effecten en Beleggingsfondsen lijken overeen te komen met fase I maatregelen voor effecten. Fase II maatregelen zullen naar verwachting op middellange 51 dat betekent de EU-normen vastgesteld. Dat termijn worden inzake vergunningsvoorwaarden en prudentiële voorschriften voor beleggingsondernemingen als voorwaarde voor de toekenning van het Europees paspoort, zullen moeten worden overgenomen. waaronder beleggingsondernemingen van de EU in de Tsjechische Republiek kunnen werken, veiliger worden. Een andere noodzakelijke aanpassing in de bestaande wetgeving betreft de vaststelling van striktere eisen voor beheerders en aandeelhouders van beleggingsondernemingen en emittenten die effecten aan het publiek aanbieden. voorwaarden Daardoor zullen ook de De onlangs in het kader van het Ministerie van Financiën opgerichte Commissie voor het Toezicht op Effecten moet nog ervaring opdoen op het gebied van het toezicht. het directe In de verzekeringssector is de tenuitvoerlegging van fase I- en fase Il-richtlijnen nog niet voltooid. Volgens plannen die de regering heeft bekendgemaakt zullen de voornaamste punten van de volgende richtlijnen worden opgenomen in de wijziging van de bestaande verzekeringswet, die op 31 december 1998 in werking zal treden: de eerste richtlijn de verzekeringsbedrijf, met betreffende levensverzekeringsbranche, de richtlijn inzake verzekeringstussenpersonen en de richtlijn in een nieuwe inzake hulpverlening op reis. De volgende richtlijnen zullen de verzekeringswet rechtsbijstandverzekering, de inzake andere verzekeringen dan levensverzekeringen, de tweede richtlijn inzake levensverzekeringen, de richtlijnen van de derde generatie; zij zullen in 2002 in werking treden. De diverse richtlijnen inzake de verplichte verzekering tegen de wettelijke aansprakelijkheid waartoe de deelneming aan het verkeer van motorrijtuigen aanleiding kan geven zullen worden opgenomen in een nieuwe specifieke wet die in het jaar 2000 in werking zal treden. opgenomen: tweede richtlijn uitzondering betreffende richtlijn worden van de Conclusie Hoewel de Tsjechische Republiek aanzienlijke vorderingen heeft gemaakt op andere economische gebieden, is de situatie in de financiële sector niet bevredigend. In de banksector doet het zeer grote marktaandeel van de door de staat beheerste banken twijfel rijzen over de transparantie en de vrije mededinging op de markt. De crisis waarmee dé belangrijkste geprivatiseerde banken te kampen hebben, geeft de indruk dat het toezicht op de banken moet worden verscherpt. In de effectensector hebben de recente schandalen en moeilijkheden om een onafhankelijke Effectencommissie op te richten aangetoond dat de voorwaarden voor een vrije, concurrerende markt met adequaat toezicht nog niet vervuld zijn. In de verzekeringssector heeft de vertraging in de tenuitvoerlegging van zelfs fase I- richtlijnen niet bijgedragen tot de ontwikkeling van een concurrerende en doeltreffende verzekeringsmarkt. Vrij verkeer van personen Het vrije verkeer van personen behelst twee concepten die niet tot dezelfde logica van het Verdrag behoren. Enerzijds ligt artikel 7A - dat in het eerste deel van het Verdrag is opgenomen, dat aan de "Beginselen" is gewijd - in de lijn van de totstandbrenging van de interne markt; het behelst de opheffing van de controles aan de binnengrenzen in de Unie. 52 Anderzijds kent artikel 8A - dat in het tweede deel van het Verdrag is opgenomen, dat aan het burgerschap van de Unie is gewijd - iedere burger van de Unie het recht toe om onder bepaalde voorwaarden vrij op het gebied van de lidstaten te reizen en te verblijven. De opheffing van de grenscontroles geldt voor elke persoon, ongeacht zijn nationaliteit, omdat anders de doeltreffende werking van artikel 7A in het geding komt. Terwijl de uit is de artikel 8A vorotvloeiende rechten tenuitvoerlegging van de aan artikel 7A verbonden rechten nog niet ten volle op het niveau van de Unie gerealiseerd. lidstatne van toepassing zijn, in alle a) Vrij verkeer van burgers van de Unie, vrijheid van vestiging en wederzijdse erkenning van diploma 's en beroepsopleidingen in de niet-discriminerende behandeling van De Europa-Overeenkomst voorziet werknemers die wettig op het grondgebied van een lidstaat zijn tewerkgesteld (alsook van hun wettig aldaar verblijvende gezinsleden). Zij bevat de mogelijkheid om sociale- zekerheidsrechten bijeen te tellen of over te maken, en moedigt de lidstaten aan bilaterale overeenkomsten met de Tsjechische Republiek te sluiten betreffende de toegang tot de arbeidsmarkt. Gedurende de tweede etappe van de overgangsperiode onderzoek de Associatieraad verdere mogelijkheden tot verbetering van het verkeer van werknemers. In het Witboek wordt aandacht besteed aan de wetgevingsvereisten om een harmonieuze ontwikkeling van de arbeidsmarkt te verwezenlijken, terwijl mededingingsdistorsies tegelijkertijd worden voorkomen. Het vrije verkeer van werknemers is een van de fundamentele vrijheden die in het Verdrag worden erkend; de toegang tot bepaalde beroepen (bijvoorbeeld in de juridische of de medische sector) kan evenwel aan bepaalde voorwaarden worden onderworpen, in het bijzonder ten aanzien van de vereiste opleiding. Deze voorwaarden worden ofwel gecoördineerd of onderworpen aan de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning. De vrijheid van vestiging wordt eveneens door het Verdrag gewaarborgd en bestrijkt tevens de economische activiteiten van personen anders dan in loondienst, en van vennootschappen. Voor de vrije keuze van woonplaats kan als voorwaarde worden gesteld dat de betrokken persoon, indien hij geen beroepsactiviteit in het betrokken land uitoefent, over voldoende inkomsten en een ziektekostenverzekering beschikt. Situatieschets In het algemeen moeten buitenlandse werknemers, om in Tsjechië te kunnen werken, een verblijfsvergunning en een werkvergunning hebben, die worden afgegeven op bepaalde voorwaarden. Voor Slowaakse burgers is geen werkvergunning nodig als gevolg van het verdrag inzake wederzijdse werkgelegenheid. Indien een openstaande betrekking door een Tsjechische burger kan worden ingevuld, zal de aanvraag van een vreemdeling voor deze betrekking worden afgewezen. Leden van het gezin van een buitenlandse werknemer krijgen een verblijfsvergunning op voorwaarde dat deze werknemer zorgt voor hun materiële veiligheid en huisvesting. 53 Indien het arbeidscontract van de buitenlandse werknemers wordt beëindigd, of indien hij werkloos wordt, vervalt ook de werkvergunning. De geldigheidsduur van de werkvergunning wordt niet automatisch verlengd in geval van ziekte, ongeval of andere belemmeringen. Buitenlanders die zijn tewerkgesteld op basis van een werkvergunning hebben geen recht om zich te laten registreren als werkzoekende, noch recht op een werkeloosheidsuitkering. De gezinsleden van de buitenlandse werknemer hebben toegang tot onderwijs, maar in veel gevallen zijn de kosten hiervoor aanzienlijk hoger dan voor Tsjechische burgers. Er zijn reeds vorderingen gemaakt met de overneming van het acquis op het gebied van de wederzijdse erkenning van diploma's en beroepsopleidingen. Verwacht wordt dat volledige overneming zal kunnen worden gerealiseerd op middellange termijn. Evaluatie en prognose Toepassing van het beginsel van gelijke behandeling zal vermoedelijk geen problemen opleveren voor de werknemers van de EU die reeds met een wettige vergunning in de Tsjechische Republiek verblijven. Wat de wederzijdse erkenning van diploma's en beroepsopleidingen betreft heeft de Tsjechische Republiek reeds vorderingen gemaakt. Er zijn evenwel nog bepaalde aanpassingen nodig. De Tsjechische Republiek zou op middellange acquis moeten kunnen overnemen. De huidige uitvoeringsstructuren lijken in staat om de toepassing van de wetgeving te garanderen. termijn het De opleiding, die voor zeven beroepen is geregeld bij richtlijnen, komt ongeveer overeen met het acquis, maar moet toch nog op een aantal punten worden aangepast. Wat de structuren betreft, bestaan er voor vele beroepen ministeries en overheidsinstanties (beroepsorganisaties, openbare instanties en diensten), maar deze zullen waarschijnlijk moeten worden versterkt. De integratie in EU-verenigingen vordert voor bepaalde beroepen, zoals bijvoorbeeld voor ingenieurdiploma's, die thans aan de Europese normen voldoen. Conclusie De noodzakelijke uitvoeringsstructuren in deze sector lijken aanwezig, maar het is niet altijd gemakkelijk het effect en de toepassing ervan in de praktijk te beoordelen. De Tsjechische Republiek weet welke belangrijke problemen in verband met het vrije verkeer van personen moeten worden opgelost. Uit technisch oogpunt zullen de regelingen op middellange termijn moeten worden aangepast. b) Opheffing van alle personencontroles aan de binnengrenzen Het vrije verkeer in de zin van artikel 7A van het EG-Verdrag, te weten de opheffing van alle personencontroles aan de binnengrenzen, ongeacht de nationaliteit van de betrokken persoon, is op het niveau van de Europese Unie nog niet volledig gerealiseerd. Voorwaarde voor de afschaffing van de personencontroles is namelijk de tenuitvoerlegging van talrijke flankeringsmaatregelen, waarvan er enkele nog niet door de lidstaten zijn goedgekeurd en ten uitvoer zijn gelegd (zie het deel over Justitie en Binnenlandse Zaken). Daarentegen heeft een beperkt aantal lidstaten deze doelstelling verwezenlijkt door middel van de Overeenkomst van Schengen (zeven lidstaten passen deze overeenkomst reeds toe; zes andere bereiden haar tenuitvoerlegging voor). 54 Het ontwerp-verdrag beoogt de verwezenlijking van deze doelstelling in het kader van de Unie te vergemakkelijken, in het bijzonder door de invoering van een hoofdstuk "een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid" en door de opneming van het Schengen-acquis in het kader van de EU. De Tsjechische Republiek heeft uiting gegeven aan haar wens en bereidheid om aan de bepalingen van het Schengen-acquis te voldoen. Te dien einde heeft zij om institutionele en technische bijstand verzocht, in het bijzonder in verband met de grenscontroles, voor de verbetering en modernisering waarvan aanzienlijke financiële middelen zijn uitgetrokken. Algemene evaluatie 1. De vorderingen van de Tsjechische Republiek bij de tenuitvoerlegging van de in het Witboek bedoelde wetgeving zijn samengevat in de bijlage. Uit die tabel blijkt dat de Tsjechische Republiek van oordeel is dat ze op 30 juni 1997 417 van de 899 richtlijnen of verordeningen die in het Witboek zijn vermeld, in haar nationale wetgeving heeft overgenomen. Deze gegevens hebben betrekking op wetgeving waarvan de Tsjechische Republiek oordeelt dat ze reeds zijn omgezet of waarvan zij de compatibiliteit met de communautaire regels heeft geverifieerd. Dat betekent niet noodzakelijk dat deze wetgeving ook werkelijk met de communautaire regels verenigbaar is, omdat de Commissie daarover in dit stadium geen uitspraak kan doen. 2. Op de meeste gebieden die verband houden met de interne markt, en inzonderheid op het gebied van het vennootschapsrecht en het boekhoudkundig recht en de technische voorschriften en normen, zijn de belangrijkste basisbesluiten van de communautaire wetgeving bijna alle in de nationale wetgeving opgenomen. Volgens de evaluatie van de Tsjechische autoriteiten zijn de meeste maatregelen geheel of gedeeltelijk omgezet, maar in dit stadium kan de Commissie zich er niet over uitspreken in hoeverre ze volledig verenigbaar zijn met het gemeenschapsrecht. Op sommige andere gebieden, en inzonderheid in de sector financiële dienstverlening, moeten nog aanzienlijke leemten worden gevuld. De Tsjechische Republiek zal nog de nodige wetgeving moeten vaststellen om het gehele communautaire acquis over te nemen. op gewezen dat niettegenstaande dat de wetgeving 3. Ondanks de gedane inspanningen dient de geboekte vooruitgang bij de omzetting van de zeer recentelijk goedgekeurde teksten nog te worden aangevuld door concrete uitvoeringsmaatregelen en door de opzet van een doeltreffende administratieve structuur. De Tsjechische Republiek beschikt over infrastructuur die behoorlijk werkt (b. v. er dient inzake bijvoorbeeld overheidsopdrachten slechts ten dele is aangepast, de rechtsmiddelen op dit terrein wel vrij goed lijken te werken). Wat de technische voorschriften en normen betreft, is de tenuitvoerlegging van de voor de toepassing van de "Nieuwe Aanpak" vereiste technische structuren reeds goed gevorderd. Er zijn echter nog grote inspanningen vereist op gebieden zoals financiële diensten, effecten, bescherming van de intellectuele eignedom en persoonsgegevens. In dit stadium kan de Commissie zich nog niet uitspreken over de vraag in hoeverre de ondernemingen, met name het midden- en kleinbedrijf, in staat zijn het acquis ten uitvoer te leggen. 55 4. Afgezien van de aspecten die specifiek verband houden met de landbouw, is de opheffing van de controles aan de binnengrenzen van de Unie pas mogelijk zodra een toereikende harmonisatiegraad van de wetgevingen is verwezenlijkt. Dit veronderstelt wederzijds vertrouwen, dat in het bijzonder berust op overheidsdiensten van goede kwaliteit (hierbij kan o. m. worden gedacht aan het belang van veiligheidscontroles die met betrekking tot bepaalde producten op de plaats van vertrek worden verricht). In dit verband zij erop gewezen dat voor het goederenverkeer de totstandbrenging van de ruimte zonder grenzen op 1 januari 1993 slechts mogelijk werd gemaakt door de afschaffing van alle formaliteiten en controles die door de lidstaten werden opgelegd en uitgevoerd bij de overschrijding van de territoriale grenzen tussen de lidstaten van de Unie. Het betrof met name technische controles (in het bijzonder met betrekking tot de veiligheid van de producten), veterinaire, sanitaire, fytosanitaire, economische en commerciële inspecties (bijvoorbeeld ter opsporing van namaakgoederen), en controles in verband met de veiligheid (wapens, enz. ) en het milieu (afvalstoffen, enz. ). In de meeste gevallen konden deze controles enkel worden afgeschaft door de vaststelling en tenuitvoerlegging van communautaire maatregelen waardoor de voorschriften voor het verkeer en het in de handel brengen van producten (vooral met betrekking tot de productveiligheid) konden worden geharmoniseerd en eventueel door de controles of formaliteiten naar het grondgebied of de markt van de lidstaten te verleggen (in het bijzonder met betrekking tot BTW en accijnzen, veterinaire en fytosanitaire controles, of het verzamelen van statistieken). Indien een deel van de huidige grenzen van de Tsjechische Republiek buitengrens vand e Unie wordt, zullen de grenscontroles moeten worden aangescherpt (zie het afzonderlijke deel van dit advies over de douane). Rekening houdend met de algemene balans die kan worden opgemaakt van de voortgang en het tempo van de werkzaamheden op de verschillende betrokken terreinen, is er thans onvoldoende grond om ervan uit te gaan dat de Tsjechische Republiek op de middellange temrijn niet in staat zou zijn om alle besluiten te nemen die nodig zijn voor de opheffing van de controles aan de binnengrenzen en voor het verleggen van deze controles naar de buitengrens van de Unie. 5. De Tsjechische Republiek heeft reeds belangrijke onderdelen van het acqui met betrekking tot de interne markt overgenomen; de Commissie kan in dit stadium echter nog geen uitspraak doen over elke maatregel waarvan de omzetting door de Tsjechische Republiek is gemeld. In vele gebieden moet de uitvoering worden verbeterd. Indien de huidige inspanningen worden voortgezet, kan worden verwacht dat de Tsjechische Republiek op middellange termijn de wetgeving zal hebben vastgesteld en ten uitvoer gelegd en dat ze nodige vooruitgang inzake de rechtshandhavingsmiddelen zal hebben geboekt om ten volle aan de interne markt te kunnen deelnemen. Mededinging Het mededingingsbeleid van de Europese Gemeenschap stoelt op artikel 3, onder g), van het Verdrag, bepalende dat in de Gemeenschap een regime zal bestaan waardoor wordt verzekerd dat de mededinging binnen de interne markt niet wordt vervalst. De Europa-Overeenkomst voorziet wat betreft de handelsrelatie tussen de Gemeenschap en de Tsjechische Republiek in een mededingingsregime dat is gebaseerd op de criteria welke voortvloeien uit de toepassing van de artikelen 85 en 86 (overeenkomsten tussen ondernemingen/misbruik van een machtspositie) en 92 (steunmaatregelen van de staten) 56 van het Verdrag, en bepaalt dat de desbetreffende uitvoeringsbepalingen binnen een termijn van drie jaar na de inwerkingtreding van de Overeenkomst worden vastgesteld. Voorts is bepaald dat de Tsjechische Republiek haar mededingingswetgeving in overeenstemming brengt met die van de Gemeenschap. Volgens het Witboek dienen de bovengenoemde bepalingen, die van de fusieverordening (nr. 4064/89) en die van de artikelen 37 en 90 van het Verdrag (monopolies en bijzondere rechten) stap voor stap te worden toegepast. Situatieschets De Tsjechische mededingingswetgeving stoelt op de Wet nr. 63/1991 tot bescherming van de economische mededinging en heeft de mededingingswetgeving van de EG als model. Zij bestrijkt alle economische sectoren en zowel de publiekrechtelijke als de privaatrechtelijke ondernemingen. De voor het mededingingsbeleid bevoegde autoriteit is het Bureau voor de bescherming van de economische mededinging. Het personeel van deze instelling beschikt over een goede algemene kennis van de beginselen van het mededingingsrecht en heeft ervaring met kartelzaken. Wat de traditioneel monopolistische sectoren betreft, heeft de Tsjechische Republiek een begin gemaakt met een beleid van liberalisering en openstelling voor concurrentie van sommige cruciale sectoren zoals telecommunicatie en postdiensten. Het ministerie van Financiën is belast met het toezicht inzake overheidssteun. Zoals het systeem nu is, beschikt de toezichthoudende autoriteit echter niet over de bevoegdheid om de verenigbaarheid met de steunregelgeving na te gaan van alle steun die is verleend door openbare instanties of door lichamen die door de overheid zijn aangesteld om de steun te beheren. Met name houdt de toezichthoudende autoriteit momenteel geen toezicht op steun die door de lokale overheden is verleend. Het meest recente, in 1997 verstrekte overzicht van de steunmaatregelen is een belangrijke stap in de richting van de vereiste transparantie van de steunverlening aan de ondernemingen. Dit overzicht geeft aan dat het gevoerde beleid grotendeels in overeenstemming is met de regels die door de EG worden toegepast. Het omvat evenwel uitsluitend steunmaatregelen die uit de nationale begroting worden gefinancierd en bevat geen gegevens over de steunverlening van regionale of lokale autoriteiten. Evaluatie en prognose De Tsjechische wet tot bescherming van de economische mededinging is een belangrijke stap in de richting van grotere harmonisatie met het EU-mededingingsrecht. Over een aantal hangende kwesties vindt momenteel overleg plaats tussen de Commissie en het Bureau voor de bescherming van de economische mededinging. Het Bureau voor de bescherming van de economische mededinging blijkt voldoende gekwalificeerd personeel te hebben om de regelgeving te handhaven en deze blijkt in de praktijk ook te worden toegepast. 57 Er dienen aanvullende inlichtingen te worden verstrekt over de liberaliseringsmaatregelen die voor de telecommunicatiediensten zijn genomen, teneinde de situatie in deze sector precies te kunnen beoordelen. Ook wat betreft de liberalisering op het gebied van de telecommunicatie-infrastructuur wordt nog vooruitgang verwacht. Voorts is er behoefte aan nadere informatie over de vergunningsprocedures voor diensten en infrastructuur. transparantie die voor een efficiënt De Tsjechische Republiek heeft wezenlijke vooruitgang geboekt wat betreft de totstandbrenging van de toezicht op de overheidssteun nodig is. Voor het in 1997 vastgestelde overzicht van de in 1995 toegekende steunmaatregelen is een methodologie gevolgd die voldoende overeenkomt met de communautaire. Dit overzicht bevat nagenoeg alle relevante informatie voor het verkrijgen van een goed beeld. Het overzicht moet in de toekomst echter alle maatregelen omvatten die zijn verleend door de centrale overheid, door de regionale of lokale besturen of uit openbare middelen. Het is niet geheel duidelijk of de toezichthoudende autoriteit over voldoende middelen en bevoegdheden beschikt om te verifiëren of alle steun die is verleend door openbare instanties of door lichamen die door de overheid zijn aangesteld om de steun te beheren, met de regels verenigbaar is. Er moeten wat dit betreft aanvullende inlichtingen worden verstrekt. De geloofwaardigheid van de handhaving van het mededingingsrecht hangt niet alleen af van de invoering van een regelgeving die voldoende nauw op die van de EG aansluit, maar ook van de aanwezigheid van goed functionerende lichamen die op de toepassing van de antitrust- en subsidiewetgevingen toezien. Bovendien moet bij het gerecht, bij de administratie en bij de betrokken economische actoren voldoende kennis van het mededingingsrecht en het mededingingsbeleid aanwezig zijn. Conclusie Wat betreft de aanpassing van de Aarte/wetgeving, is er aanzienlijke vooruitgang geboekt. Het Bureau voor de bescherming van de economische mededinging lijkt voldoende gekwalificeerd te zijn om de handhaving van de regelgeving te waarborgen, en de inspanningen die het Bureau tot dusver heeft geleverd, zijn een belangrijke stap op weg naar een geloofwaardige handhaving van de mededingingsregelgeving. Inzake overheidssteun is er wezenlijke vooruitgang geboekt wat betreft de transparantie van de steunverlening. Positief is bovendien het voornemen van de Tsjechische regering om de overheidssteun te beperken en een beleid van horizontale in plaats van sectorale steunverlening te voeren. Er moeten evenwel verduidelijkingen worden verstrekt wat betreft de bevoegdheden van de toezichthoudende autoriteit om alle steunmaatregelen aan de desbetreffende regels te toetsen en er moeten verbeteringen worden aangebracht. 3. 2 Innovatie Informatiemaatschappij Huidige situatie Door de ontwikkelingen in de informatietechnologie (IT) en de telecommunicatie zijn er grote mogelijkheden om op sociaal-economisch gebied veranderingen teweeg te brengen. 58 In de Tsjechische Republiek is vóór 1989 geen gebruik gemaakt van deze mogelijkheden, maar aan het onderwijs op die gebieden is over het algemeen wel aandacht besteed. Daardoor heeft de IT-markt zich de laatste tijd veel sterker ontwikkeld dan normaal op grond van het BBP per inwoner te verwachten was. Het bestaan van gastheercomputers op het Internet (4,0 per 1000 inwoners in januari 1997), een graadmeter voor de mate van ontwikkeling in de richting van de informatiemaatschappij, wijst erop dat dit land verder is gevorderd dan het gemiddelde EU-land twee jaar geleden. De huidige gebrekkige telecornmunicatie-infrastructuur is een rem op de ontwikkeling in de richting van een informatiemaatschappij, maar door het hoge tempo waarin de telecommunicatie wordt gemoderniseerd, zou dit probleem snel van de baan moeten zijn. Conclusie Gezien de positieve aanpak van de liberalisering van de telecomunicatiesector en het voortreffelijke onderwijssysteem kunnen wij ervan uitgaan dat de Tsjechische Republiek de mogelijkheden van de informatiemaatschappij sneller zal weten te benutten dan'het gemiddelde LMOE. Onderwijs. Opleiding en Jeugdzaken In de artikelen 126 en 127 van het EG-Verdrag is bepaald dat de Gemeenschap bijdraagt tot de ontwikkeling van onderwijs van hoog gehalte en inzake beroepsopleiding een beleid ten uitvoer legt waarmee de Europese dimensie in het onderwijs tot ontwikkeling wordt gebracht en het aanpassingsvermogen van de industrie en het reactievermogen van de arbeidsmarkt worden vergroot. De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking bij het verhogen van het niveau van het onderwijs en de beroepskwalificaties. Het Witboek bevat geen maatregelen op dit gebied. Situatieschets De onderwijsuitgaven van de Tsjechische Republiek bedragen 5,9 % van het BBP. Dit vertegenwoordigt 14,6 % van de nationale begroting. De Tsjechische Republiek telt 1. 900. 000 scholieren, 190. 000 studenten en 155. 000 docenten. Er zijn 23 erkende universiteiten die ressorteren onder het Ministerie van Onderwijs, en drie militaire scholen die ressorteren onder het Ministerie van Defensie. Het Tsjechische onderwijssysteem heeft snel gereageerd op de maatschappelijke veranderingen en de economische hervormingen. Kenmerkend voor de veranderingen in het Tsjechische onderwijs- en opleidingssysteem zijn : depolitisering, erkenning van het recht van jongeren en volwassenen om zelf hun opleiding te kiezen, opheffing van het staatsmonopolie, decentralisering van het bestuur, en hervorming van het financieringssysteem. De wet op de instellingen voor hoger onderwijs van 1990 heeft de faculteiten een grote onafhankelijkheid en autonomie gegeven. Toch vallen de universiteitsbegrotingen nog 59 steeds geheel onder de nationale begroting. De wet voorziet niet in de ontwikkeling van andere vormen van hoger onderwijs dan van de overheid. Sinds 1990 is er in het beroepsopleidingsbeleid veel veranderd. De algemene doelstellingen voor de komende jaren omvatten de ontwikkeling van een flexibel systeem, de communicatie, informatietechnologie), voortdurende aanpassing van de leerprogramma's aan de arbeidsmarktbehoeften, en aanpassing van het onderwijs om het op een peil te brengen dat vergelijkbaar is met het peil van het onderwijs in de lidstaten. invoering van nieuwe studierichtingen (talen, Het Tempus-Programma heeft bijgedragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van de hervorming in het hoger onderwijs, en heeft de basis gelegd voor samenwerking met instellingen voor hoger onderwijs in de EU. Het Ministerie van Onderwijs, Jeugdzaken en Sport voert, in samenwerking met andere ministeries, het programma ter ondersteuning en bescherming van kinderen en jongeren uit. Dit programma is het belangrijkste instrument om kinderen en jongeren te steunen, en hun rol binnen de samenleving te verbeteren. Evaluatie en prognose De depolitisering op het gebied van onderwijs en opleiding is een feit. Nu moet het wettelijk kader worden verstevigd en verfijnd. Enkele prioriteitsgebieden op het gebied van hoger onderwijs : diversifiëring van de financiering van instellingen voor hoger onderwijs; verbetering van de beheersstrategie van de universiteiten; diversifiëring van het hoger onderwijs (privé-onderwijs, permanente vorming, enz. ), ontwikkeling van de niet-universitaire sectoren; integratie van onderzoek en onderwijs; ontwikkeling van nieuwe leerprogramma's in belangrijke sectoren ter vergroting van de kennis over EU-aangelegenheden (b. v. Europese studies), aanpassing van leerprogramma's voor beroepen waarvoor EU-regelgeving geldt, accreditering en kwaliteitsbeoordeling. Het beroepsopleidingssysteem evolueert weliswaar in de goede richting, maar de democratisering en de aanpassing aan de EU-onderwijsnormen is vrij ongeordend verlopen. Er moet nog een meer strategische aanpak worden vastgesteld waaraan via wetsherzieningen gestalte wordt gegeven. Verwacht wordt dat het Tsjechische systeem voor hoger onderwijs en beroepsopleiding op middellange termijn aan de EU-normen zal beantwoorden. De deelname van de Tsjechische Republiek aan communautaire programma's zal een gunstig effect hebben en tevens een goede voorbereiding op de integratie vormen. Conclusie Voor de toetreding zijn op dit gebied geen grote problemen te verwachten. Onderzoek en technologische ontwikkeling De communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling waarin het Verdrag en het kaderprogramma voorzien, zijn erop gericht het concurrentievermogen van de Europese industrie en de kwaliteit van het leven te 60 verbeteren en duurzame ontwikkeling, milieubescherming en andere gemeenschappelijke beleidsdoelstellingen te ondersteunen. Het aanvullende protocol bij de Europa-overeenkomst voorziet in samenwerking op deze gebieden, met name via deelneming aan het kaderprogramma. Het Witboek omvat geen directe maatregelen op dit gebied. Situatieschets activiteiten en staatssteun voor wetenschappelijke De Raad voor onderzoek en ontwikkeling is in 1992 opgericht krachtens de wet betreffende technologische ontwikkeling (gewijzigd in 1995), en heeft tot taak de regering van advies te dienen. Begrotingssuggesties van de verschillende instanties worden via de Raad aan regering en parlement voorgelegd. De wet regelt de financiering van programma's in deze sector door de staat en omschrijft de rol van de particuliere onderzoekpartners en van de overheidsinstanties. Het subsidiebureau van Tsjechië is operationeel sinds 1993. Het selecteert via een vergelijkende "peer evaluation" de projecten die voor een subsidie in aanmerking komen. De Tsjechische Academie van wetenschappen is ingrijpend geherstructureerd. Het aantal personeelsleden is verminderd van 14 000 tot 5 000 en het aantal instellingen van 100 tot 59 plus zes dienstverlenende instellingen. De OTO-uitgaven bedroegen 1,14% van het BBf in 1995 en 1,21 % in 1996 (tegen 2,12% in 1991). Het OTO-aandeel in de overheidsuitgaven voor de universiteiten is aanzienlijk toegenomen (van 26 % in 1993 tot 35 % in 1996). Dit aandeel is nu even groot als dat van de Tsjechische Academie van wetenschappen. Naar schatting geven particuliere ondernemingen 0,75 % van het BBP uit aan OTO. De betrekkingen tussen onderzoek en industrie zijn nog steeds fragiel. De algemene prioriteiten van de regering op dit gebied zijn: intensivering van het onderzoek aan de universiteiten, internationale samenwerking en verbetering van de infrastructuur. Prioritaire OTO-thema's zijn: overdracht van productietechnologie aan het MKB, milieubescherming, kernenergie en vervoerinfrastructuur. Momenteel wordt gewerkt aan de verbetering van de infrastructuur (7,5 % van alle toegekende overheidsmiddelen moet aan de infrastructuur worden besteed). De samenwerking op regelmatige basis met de Europese Unie begon in 1992, met het derde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling. Tot dusver lag het zwaartepunt van de samenwerking bij COPERNICUS (specifiek programma voor samenwerking met de LMOE en de NOS), terwijl er in het kader van het vierde kaderprogramma weinig samenwerkingsactviteiten worden ontplooid. Tsjechië neemt deel aan COST (Europese samenwerking op het gebied van wetenschappelijk en technisch onderzoek) en EUREKA (Europees bureau voor coördinatie op het gebied van onderzoek). De statistieken op OTO-gebied voldoen sinds 1995 aan de OESO-normen. Evaluatie en prognose Tsjechië heeft, als een van de vroeg geïndustrialiseerde landen in Europa, een zeer lange traditie van onderzoek en technologische ontwikkeling, vooral wat toegepaste technologie (machinebouw) betreft. Het land heeft zware inspanningen geleverd om zijn 61 wetenschappelijke en technische instellingen en de uitgaven daarvoor te herstructureren. Het land zal deze sector nu moeten consolideren, zodat hij de industriële innovatie kan ondersteunen. Het probleem van de massale drop-out aan de universiteit (slechts 15 % van de ingeschreven studenten behalen een diploma) moet worden aangepakt en de laboratoriumuitrusting moet worden gemoderniseerd. Een ruimere deelname aan de communautaire programma's zou deze sector moeten helpen consolideren en zou meer mogelijkheden bieden om de industriële innovatie te ondersteunen. Conclusie Wat de toetreding betreft, worden op dit gebied geen grote problemen verwacht. Toetreding zou wederzijds voordeel opleveren. Telecommunicatie Het telecommunicatiebeleid van de EG is erop gericht belemmeringen voor een doeltreffende werking van de interne markt voor telecommunicatieapparatuur, -diensten en -netwerken uit de weg te ruimen, buitenlandse markten toegankelijk te maken voor bedrijven uit de EU, en de burgers en bedrijven in de Europese Unie universeel beschikbare moderne diensten te bieden. Deze doelstellingen moeten worden bereikt door de harmonisatie van de normen en voorwaarden voor de aangeboden diensten, de liberalisering van de markten voor eindapparatuur, diensten en netwerken, alsmede door de vaststelling van de vereiste regelgevingsinstrumenten. De hiervoor noodzakelijke richtlijnen en beleidslijnen zijn inmiddels vastgesteld maar de liberalisering van de openbare spraaktelefonie en van de exploitatie van de infrastructuur daarvan zal in een aantal lidstaten tot circa twee jaar na 1998 worden uitgesteld. De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking om de normen en praktijken op het gebied van telecommunicatie en post, standaardisatie, regelgeving en modernisering van de infrastructuur op het niveau van de EG te brengen. Het Witboek legt de nadruk op de onderlinge afstemming van de voorschriften, netwerken en diensten, gevolgd door nieuwe stappen om tot een geleidelijke liberalisering van de sector te komen. Situatieschets Het aantal telefoonaansluitingen in de Tsjechische Republiek was eind 1995 gestegen tot 25 aansluitingen per 100 inwoners. Het doel van de Tsjechische regering is dit aantal uit te breiden tot 45 aansluitingen per 100 inwoners tegen het einde van het jaar 2000. Na langdurige interne besprekingen stelde de Tsjechische regering in augustus 1994 een uitgebreid telecommunicatiebeleid vast. Dit beleid hield het volgende in : (i) gedeeltelijke pivatisering van de bestaande Tsjechische exploitatiemaatschappij (het staatsbedrijf SPT), in de vorm van een samenwerkingsverband met een strategische partner en een monopolie voor spraaktelefonie tegen het jaar 2000, (ii) licentie voor twee netwerken voor mobiele telefonie waarvoor gebruik wordt gemaakt van de paneuropese digitale norm (GSM), en (iii) licentie voor nieuwe plaatselijke exploitanten op 16 lokaties. De privatisering was zo opgezet dat de opbrengst geheel werd gebruikt om het aandelenkapitaal van de SPT uit te breiden. Daardoor kon het bedrijf zijn beheersstructuur en -praktijken hervormen en een uitgebreid investeringsprogramma ten 62 uitvoer leggen. De tweede GSM-licentie werd verleend ter bevordering van de concurrentie die voortvloeide uit de vroegere reorganisatie van de sector, waarbij deze sector werd gesplitst in afzonderlijke kabelexploitanten en radio-omroepbedrijven. De Telecommunicatiewet van 1964 werd in 1992 gewijzigd, om duidelijk onderscheid te maken tussen de regulerende rol van de regering en de exploiterende rol van de SPT. De functioneert goed regelgevingsinstantie beschikt over voldoende personeel en (Tsjechische instantie voor telecommunicatie), maar de bevoegde minister heeft eigendomsrechten ten aanzien van de hoofdexploitant. Volgens de Postwet van 1946 zijn de briefpost en (tijdelijk) de pakketpost en het betalingsverkeer universele dienstverleningsverplichtingen. Nieuwe diensten, zoals internationale koerierdiensten, worden in de Tsjechische Republiek nu door internationale particuliere exploitanten verleend. Evaluatie en prognose Mate van liberalisering Volgens de afspraken die bij de onderhandelingen met de Wereldhandelsorganisatie in 1997 zijn gemaakt, zal de regering de markt voor het vaste netwerk en de spraaktelefonie met ingang van 1 januari 2000 liberaliseren. De regering heeft in augustus 1994 een uitgebreid concurrentiebevorderend beleid voor de telecommunicatiesector gepubliceerd. Dit beleid houdt in : (i) de gedeeltelijke privatisering van de exploitatiemaatschappij SPT (staatsbedrijf), dat het monopolie heeft voor interlokaal en internationaal verkeer, in de vorm van een samenwerkingsverband met een strategische partner, (ii) licentie voor twee mobiele telefoonnetwerken waarvoor gebruik wordt gemaakt van de paneuropese digitale norm (GSM), en (iii) licentie voor nieuwe plaatselijke partners op 16 lokaties. De eerste twee items van dit beleidsprogramma zijn met succes ten uitvoer gelegd. De tweede GSM-licentie werd verleend ter bevordering van de concurrentie die voortvloeide uit de reeds lang bestaande onderverdeling van de sector in afzonderlijke kabelexploitanten en radio-omroepbedrijven. Aanpassing aan de EG-wetgeving De Telecommunicatiewet van 1964 werd in 1992 gewijzigd (door de vroegere federale regering), met de bedoeling een onderscheid te maken tussen regelgeving en exploitatie. De wijziging hield ook in dat wettelijke monopolies werden afgeschaft, privatisering mogelijk werd, licentievoorwaarden aan bestaande exploitanten werden opgelegd, en de regering werd gemachtigd een liberaliseringsbeleid vast te stellen. Het beleid van de regering is erop gericht de geplande systematische omzetting van EU-richtlijnen in nationale wetgeving tegen het einde van het jaar 2000 af te ronden. De regelgevingsinstantie is operationeel en de administratieve structuren zijn voldoende ontwikkeld om de omzetting van EG-wetgeving geheel te verwezenlijken. Er zal een doeltreffender scheiding nodig zijn tussen de regelgevings- en beleidsinstantie succes een en de exploitant, om de concurrentiebevorderend beleid te voeren. Aan de hervorming van de tarifering wordt gewerkt, hoewel het prijsbeleid door de verdeling van de bevoegdheden over twee ministeries ingewikkeld is. Het probleem van het verlenen van diensten in de minder stellen met regering staat in te 63 ontwikkelde regio's is door de regering erkend en heeft tot een aantal maatregelen geleid. Voor universele dienstverlening zullen ingrijpender maatregelen moeten worden getroffen. 64 Infrastructuur de het van doel belangrijkste regeringsbeleid was, Het openbare telecommunicatienetwerken uit te breiden en te moderniseren en de kwaliteit van de beschikbare diensten te verbeteren. De privatisering van SPT was zo opgezet dat het buitenlands kapitaal volledig werd gebruikt om het kapitaal van het bedrijf te vergroten. Er is een begin gemaakt met de hervorming van de beheersstructuren en -praktijken van het bedrijf. Er wordt gewerkt aan een uitgebreid investeringsprogramma, dat een nieuw nationaal digitaal backbone-netwerk bevat. Dit programma zal bijdragen tot de invoering van geavanceerde dienstverlening, met name in steden. Tussen 1991 en begin 1997 groeide het vaste netwerk van 16,6 naar 29 aansluitingen per 100 inwoners, tegenover gemiddeld 43,9 aansluitingen per 100 inwoners in Griekenland, Portugal en Ierland. De regering wil het aantal aansluitingen uitbreiden tot 45 aansluitingen per 100 inwoners tegen het eind van het jaar 2000. Zij heeft al in een vroeg stadium besloten dat alle nieuwe apparatuur digitaal zal zijn. Het netwerk was in januari 1997 voor ongeveer 38 % gedigitaliseerd; het is de bedoeling dit percentage tegen het jaar 2000 tot 60 % te verhogen (tegenover 62,4 % voor Griekenland, Portugal en Ierland), en tegen het jaar 2003 tot 100 %. In 1996 werden nieuwe GSM-diensten operationeel en het aantal gebruikers van cellulaire mobiele telefonie steeg in de loop van het jaar met meer dan 200 %, namelijk tot 183. 000, wat neerkomt op 1,78 per 100 inwoners. Er is concurrentie in zowel de gegevensdiensten als de satellietdiensten. Verder waren er in 1995 op 100 huishoudens 15,7 kabeltelevisieaansluitingen en 7,4 PC'S. Concurrentievermogen Begin 1997 waren er 8,6 personeelsleden per 1000 aansluitingen, tegenover gemiddeld 6,2 voor Griekenland, Portugal en Ierland. Zelfs bij het huidige hoge tempo waarin het netwerk wordt uitgebreid, zal het nog enkele jaren duren voor de basistelefoondiensten universeel beschikbaar zijn. De inkomsten per aansluiting (ongeveer 260 ecu in 1996), die weliswaar tot de hoogste in de regio behoren, zullen op peil moeten blijven om het netwerk verder te kunnen uitbreiden en de nieuwe exploitant met winst te kunnen laten werken. Op voorwaarde dat de herziening van de tarifering wordt voortgezet, zou de sector telecommunicatiediensten volledige liberalisering aan moeten kunnen. De SPT heeft van commerciële banken in de EU al langlopende leningen met een lagere rente dan die van de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling gekregen. De Nederlandse en Zwitserse exploitanten hebben gezamenlijk 1,24 miljard ecu betaald voor 27 % van de SPT, de grootste Tsjechische exploitant. De eerste mobiele exploitant is voor 51 % eigendom van SPT en voor 49 % van een consortium van de VS. De tweede exploitant is voor 51 % eigendom van Ceske Radiokomunikace en voor 49 % van STET en een Duits bedrijf tezamen. Conclusie De Tsjechische Republiek zou weinig moeite moeten hebben met de aanpassing aan het acquis op middellange termijn, op voorwaarde dat de huidige inspanningen op het gebied van de omzetting van EU-wetgeving in nationale wetgeving en de tenuitvoerlegging 65 daarvan worden voortgezet. De tarifering moet verder worden herzien zodat de openbare exploitant aan de concurrentie kan deelnemen. De audiovisuele sector Het acquis in de audiovisuele sector is, in de context van de interne markt, gericht op het vrije verkeer van audiovisuele diensten binnen de EU en wil de Europese programmaindustrie bevorderen. De richtlijn "Televisie zonder grenzen", die van toepassing is op alle omroepen, ongeacht de wijze van transmissie (terrestrisch, per satelliet of per kabel) of de particuliere dan wel publieke status ervan, bevat dit acquis en legt de basisregels voor grensoverschrijdende omroep vast. De hoofdpunten daarvan zijn : vrij verkeer van televisieomroep in alle lidstaten; bevordering van de productie en distributie van Europese audiovisuele werken (door het vaststellen van een minimumpercentage van de zendtijd voor Europese producties en voor werken van onafhankelijke producenten); vaststellen van basisnormen op het gebied van televisiereclame; bescherming van minderjarigen en recht van antwoord. De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking op het gebied van bevordering en modernisering van de audiovisuele industrie en de harmonisatie van bepaalde regelgevingsaspecten van het audiovisueel beleid. De richtlijn "Televisie zonder grenzen" is een Fase I-maatregel in het Witboek. Situatieschets Het wettelijk kader voor de audiovisuele sector is vastgelegd in de wet nr. 468/1991 die voorziet in een tweeledig omroepsysteem dat op democratische beginselen is gebaseerd. De twee belangrijkste terrestrische televisie-omroepen zijn de nationale openbare omroep (Tsjechische televisie) en de nationale commerciële omroep (TV Nova). In het begin van de jaren negentig werd de Tsjechische filmindustrie geprivatiseerd, en De werd de overheidssubsidie aan de filmproductiesector geheel stopgezet. filmdistributiesector is voornamelijk georiënteerd op Amerikaanse producties. Evaluatie en prognose Na de ingrijpende omwentelingen van de laatste jaren tracht de audiovisuele sector in Tsjechië zich te herstellen. De sector wordt gekenmerkt door snelle groei en voortdurende veranderingen. Om adequaat te kunnen voldoen aan het acquis, zullen de capaciteiten van de programmaindustrie moeten worden vergroot, zodat men de uitdagingen van een gewijzigd kader aankan. De Tsjechische audiovisuele wetgeving beantwoordt niet aan de EG-eisen. De punten waarom het gaat zijn de vrije ontvangstede bevordering van Europese producties en recent werk van onafhankelijke producenten, en van losse reclamespots. De afgelopen jaren heeft de Tsjechische Republiek geen vooruitgang geboekt bij haar aanpassing aan de EG-eisen in de audiovisuele sector. 66 Conclusie Als met grote inzet en op gecoördineerde wijze wordt gewerkt aan de aanpassing van de regelgeving en van de industriële structuur, zal de Tsjechische Republiek op middellange termijn aan de EG-eisen voor de audiovisuele sector kunnen voldoen. 3. 3. Economische en fiscale aspecten Economische en Monetaire Unie Bij de toetreding van de Tsjechische Republiek zal de derde fase van de EMU begonnen zijn. Deze fase houdt belangrijke veranderingen in voor alle lidstaten, ook die welke niet zullen deelnemen aan de euro-zone. Alle lidstaten, ook de nieuwe, zullen tenvolle aan de Economische en Monetaire Unie deelnemen. Hun economisch beleid wordt een gemeenschappelijke aangelegenheid en zij zullen worden betrokken bij de coördinatie algemene van de economische politiek economische richtlijnen, multilateraal toezicht, procedure van het buitensporige tekort). Zij moeten dan het stabiliteits- en groeipact respecteren, afzien van rechtstreekse financiering van het overheidstekort door de centrale bank, de bevoorrechte toegang van de overheid tot de financiële instellingen afschaffen en de liberalisatie van het kapitaalverkeer voltooien. (nationale convergentieprogramma's, Toetreding houdt nauwere monetaire samenwerking en samenwerking op het gebied van de wisselkoersen met de Europese Unie in. Dit zal een versterking van de structurele hervormingen op deze gebieden vereisen. Lidstaten die niet aan de euro-zone deelnemen zullen een zelfstandige monetaire politiek kunnen voeren en op beperkte basis aan het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB) deelnemen. Hun centrale bank moet zelfstandig zijn en prijsstabiliteit als primaire doelstelling nastreven. Het monetaire beleid moet met marktinstrumenten worden gevoerd en op "doeltreffende" wijze impulsen doorgeven aan de reële economie. Hervormingen zijn dus nodig om de factoren aan te pakken die een doeltreffende uitvoering van de monetaire politiek in de weg staan, zoals een gebrek aan concurrentie in de banksector, een gebrekkige ontwikkeling van de geld- en kapitaalmarkt en het probleem van de "dubieuze leningen" in de banksector. Tenslotte zullen alle lidstaten hun wisselkoersbeleid als een aangelegenheid van gemeenschappelijk belang moeten beschouwen en in staat moeten zijn hun wisselkoers te stabiliseren in het kader van een mechanisme dat nog moet worden vastgesteld. Daar lidmaatschap van de Europese Unie impliceert dat het doel van de EMU wordt aanvaard, zal de Tsjechische Republiek aan de convergentiecriteria moeten voldoen, zij het niet noodzakelijk onmiddellijk bij de toetreding. Naleving van de convergentiecriteria is geen voorwaarde voor het lidmaatschap van de EU, maar deze criteria blijven de referentiepunten voor een op stabiliteit gerichte macro-economische politiek en moeten uiteindelijk door de nieuwe lidstaten op bestendige wijze worden nageleefd. Een geslaagde afsluiting van de systeemhervorming en de marktgerichte structurele hervormingen is dus van essentieel belang. De economische situatie en de vorderingen van de Tsjechische Republiek zijn reeds onderzocht in de voorgaande hoofdstukken van dit advies. 67 Evaluatie en prognose De centrale bank is tot op grote hoogte onafhankelijk van de regering wat het bepalen van het monetaire beleid en de aanstelling van haar president betreft. Volgens de wet moet de Tsjechische Nationale Bank de stabiliteit van de nationale munt garanderen, maar dit is steeds geïnterpreteerd als een stabilisering van de prijzen. De bepalingen betreffende de mogelijkheid voor de centrale bank om het begrotingstekort te financieren voldoen momenteel nog niet aan de in het Verdrag bepaalde eis dat deze mogelijkheid uitdrukkelijk en volledig moet worden uitgesloten. Verwacht wordt dat de Tsjechische autoriteiten de centrale-bankwet zullen wijzigen om ze in overeenstemming te brengen met de eisen van het Verdrag. In werkelijkheid heeft de centrale bank nooit het begrotingstekort gefinancierd omdat de Tsjechische regering tot nog toe een adequaat fiscaal beleid heeft gevoerd. Het monetaire beleid in de Tsjechische Republiek heeft er zeker toe bijgedragen de inflatie aanzienlijk te verminderen. Naarmate de internationale markten meer gingen geloven in het welslagen van het overgangsproces, heeft het strakke monetaire beleid in combinatie met een vaste wisselkoers, geleid tot een massale instroom van kapitaal in 1994/1995. Deze instroom werd slechts gedeeltelijk gesteriliseerd en in 1995 was de geldvoorraad veel sterker toegenomen dan gepland, en de inflatie bleef op het peil van het jaar daarvóór. De verruiming van de fluctuatiemarges rond de spilkoers, in februari 1996, maakte de speculatieve kapitaalinstroom minder aantrekkelijk en sedert november 1996 is de inflatie dan ook opnieuw beginnen te dalen. De valutacrisis van medio mei 1997 heeft geleid tot een overschakeling van de regeling met een vaste koers op een regeling van gecontroleerd zwevende koersen. Er moet nog een oplossing gevonden worden voor een aantal problemen die de doeltreffende uitvoering van de monetaire politiek in de weg staan. De privatisering en de herstructurering van de banksector moeten worden voortgezet en de faillissementsprocedures moeten correct worden toegepast. Van mei 1993 tot mei 1997 was de wisselkoers gekoppeld aan een valutamandje bestaande uit de USD en de DM. Sedert mei 1997 staat de centrale bank toe dat de wisselkoers schommelt binnen een streefmarge voor de CZK-DM van 17-19,5 kroon/mark. In de eerste fase van de overgang is de wisselkoersregeling erin geslaagd het systeem een nominaal ankerpunt te verschaffen en de inflatieverwachtingen te doen afnemen. Toen het gunstige verloop van de overgangsregeling leidde tot een sterke toename van de speculatieve kapitaalinstroom (1994/1995), reageerden de autoriteiten hierop door de fluctuatiemarge rond de spilkoers te verruimen (februari 1996). Dit hielp om de kapitaalinstroom tot staan te brengen. De toename van het tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans, die weliswaar niet onmiddellijk gevaar oplevert voor de stabiliteit van de wisselkoers, heeft echter geleid tot een valutacrisis waarvan het effect op de Tsjechische economie nog niet geheel duidelijk is. Daarom zouden de belastingautoriteiten thans krachtig moeten ingrijpen om de inflatie verder terug te dringen door de overheidsuitgaven te verminderen en door de structurele hervormingen te versnellen. Conclusie Het valt nog niet te zeggen of de Tsjechische Republiek bij haar toetreding in staat zal zijn aan de euro-zone deel te nemen; dit is afhankelijk van het succes van het structurele 68 hervormingsproces dat het mogelijk moet maken aan de convergentiecriteria te voldoen en te blijven voldoen, hoewel dat geen voorwaarde voor toetreding is. Deelname van de Tsjechische Republiek aan de derde fase van de EMU als niet-lid van de euro-zone zal op middellange termijn geen moeilijkheden opleveren. Het is echter van belang dat de wetgeving inzake de centrale bank volledig in overeenstemming wordt gebracht met de EU-regels. De privatisering van en mededinging in de banksector en het toezicht op de geld- en de kapitaalmarkt moeten worden versterkt. Belastingen Het acquis op het gebied van de directe belastingen heeft in hoofdzaak betrekking op een aantal elementen van de vennootschapsbelasting en de kapitaalsbelasting. De vier vrijheden van het EG-Verdrag hebben verder strekkende gevolgen voor de nationale belastingstelsels. Het acquis in verband met de indirecte belastingen bestaat in hoofdzaak uit geharmoniseerde wetgeving op het gebied van de BTW en de accijnzen. Deze voorziet in de toepassing van een niet-cumulatieve algemene verbruiksbelasting (BTW) die in alle stadia van de productie en de distributie van goederen en diensten wordt geheven. Dit veronderstelt een gelijke fiscale behandeling van binnenlandse en niet-binnenlandse (invoer)transacties. Het acquis op het gebied van de BTW omvat bovendien overgangsregelingen voor de belastingheffing van transacties tussen belastingplichtigen binnen de Europese Unie. Op het gebied van de accijnzen omvat het acquis geharmoniseerde belastingstructuren en minimumtarieven, evenals gemeenschappelijke regels betreffende het voorhanden hebben en het vervoer van goederen waarvoor de accijns geharmoniseerd is (met inbegrip van het gebruik van belastingentrepots). In het kader van de interne markt werden in januari 1993 alle fiscale controles aan de binnengrenzen van de Gemeenschap afgeschaft. De wederzijdse bijstand tussen de belastinginstanties van de lidstaten is een belangrijk element van de administratieve samenwerking in het kader van de interne markt. De desbetreffende richtlijn heeft zowel betrekking op de directe als op de indirecte belastingen. De Europa-Overeenkomst bevat een aantal bepalingen betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen op het gebied van de indirecte belastingen. De maatregelen waarin Fase I van het Witboek voorziet, omvatten de belangrijkste eisen van het acquis in verband met de indirecte belastingen (in wezen zijn dit de maatregelen die tot 1993 in de Gemeenschap van toepassing waren), terwijl de Fase II-maatregelen aanvullende voorschriften zijn voor de toepassing van het volledige acquis op het gebied van de indirecte belastingen. Situatieschets Directe Belastingen De twee richtlijnen betreffende de vennootschapsbelasting en de overeenkomst inzake geschillenbeslechting voorzien in een mechanisme dat op wederkerigheid gebaseerd is. 69 De desbetreffende bepalingen kunnen derhalve uiteraard niet voor de toetreding worden vastgesteld. Indirecte Belastingen Het aandeel van de inkomsten uit BTW en accijnzen in de staatsbegroting van de Tsjechische Republiek bedroeg in 1995 respectievelijk 22% en 13%. Recentere statistische gegevens waaruit een tendens kan worden afgeleid zijn op dit moment niet beschikbaar. Belasting over de Toegevoegde Waarde Het huidige Tsjechische BTW-stelsel is op 1 januari 1993 in de plaats gekomen van de eerdere in één stadium geheven omzetbelasting. Voor de BTW gelden in de Tsjechische Republiek twee tarieven : het standaard BTW-tarief van 22 % en een verlaagd BTW- tarief van 5 %. Het standaardtarief geldt in principe voor alle goederen en bepaalde specifieke diensten; het verlaagde percentage geldt evenwel voor de meeste diensten en bepaalde specifieke goederen. Op enkele uitzonderingen na moet op ingevoerde goederen hetzelfde BTW-percentage worden betaald als op goederen uit de Tsjechische Republiek. Op "ingevoerde" diensten hoeft daarentegen geen BTW te worden betaald. en verzekeringen, onroerend goed, Bepaalde activiteiten zijn vrijgesteld van BTW zonder recht op aftrek van voorbelasting. Deze vrijstellingen betreffen hoofdzakelijk activiteiten van openbaar nut, financiële diensten en dergelijke. De belastingplichtigen kunnen in principe op alle voor zakelijke doeleinden aangekochte goederen en diensten de BTW aftrekken. De Tsjechische BTW-wetgeving bevat geen enkele bepaling die in terugbetaling van belastingen aan niet in het land gevestigde belastingplichtigen dergelijk in verband met terugbetalingsstelsel worden internationaal vervoer, tentoonstellingen en handelsbeurzen. ingevoerd voor de bevoorrading voorziet. Per 1 januari 1998 loterijen echter een zal Accijnzen Het huidige Tsjechische accijnsstelsel is tegelijk met het BTW-stelsel ingevoerd. Accijnzen zijn verschuldigd op minerale oliën, alcohol, alcoholhoudende dranken en tabaksproducten. Voor elke productcategorie geldt een specifiek recht. Wederzijdse Bijstand De belastingadministratie heeft nog geen maatregelen getroffen voor de wederzijdse bijstand tussen de belastinginstanties van de lidstaten aangezien de wederzijdse bijstand pas na de toetreding van toepassing wordt. Evaluatie en prognose Belasting over de Toegevoegde Waarde Het huidige Tsjechische BTW-stelsel is gebaseerd op dezelfde algemene beginselen als dat van de Gemeenschap. Dat is een goede start voor de verdere aanpassing aan het 70 acquis op het gebied van de BTW. Het Tsjechische stelsel wordt echter gekenmerkt door een betrekkelijk korte en algemene toepassing. Buitenlandse handelaren die geen permanente vestiging in de Tsjechische Republiek hebben en niet in het handelsregister zijn opgenomen kunnen in de Tsjechische Republiek geen BTW-register openen. Aangezien de Tsjechische Republiek geen regeling heeft voor de terugbetaling van de BTW aan niet-geregistreerde buitenlandse handelaars betekent de BTW voor deze handelaars een extra kostenpost. De toepassing van het verlaagde BTW-percentage wordt op veel ruimere schaal toegepast dan in de Gemeenschap. Ais de Tsjechische Republiek lid wordt van de Europese Unie moet zij haar BTW- wetgeving aanpassen aan de vereisten van het communautaire acquis. Dit geldt met name voor het in een gemeenschap zonder controle aan de binnengrenzen noodzakelijke belastingstelsel. Het is de bedoeling dat het nationale Tsjechische plan voor de uitvoering van de aanbevelingen uit het Witboek prioriteit krijgt boven het wegwerken van de verschillen in reikwijdte van de BTW. Het gaat hier om een meer beperkte toepassing van het verlaagde BTW-percentage, verlaging van de registratiedrempel, de mogelijkheid tot terugbetaling van de BTW aan niet in de Tsjechische Republiek gevestigde buitenlandse belastingplichtigen en een terugbetalingsregeling voor toeristen. Deze veranderingen zullen tussen 1998 en het jaar 2000 geleidelijk worden uitgevoerd. Accijnzen Er bestaan aanzienlijke verschillen tussen het Tsjechische accijnsstelsel en dat van de EU. In de eerste plaats bestaat er geen stelsel voor de opschorting van de accijns waarbij goederen zonder betaling van accijns tussen erkende belastingentrepots kunnen worden vervoerd. In de tweede plaats zouden de verschillen tussen de in De Tsjechische Republiek op vergelijkbare producten geheven accijnzen de concurrentie tussen deze producten ietwat kunnen scheeftrekken. Om de communautaire accijnswetgeving correct te kunnen toepassen is het van essentieel belang dat de Tsjechische Republiek zo spoedig mogelijk een opslagstelsel invoert dat gebaseerd is op het communautaire model en zijn accijnzen qua structuur en model op zodanige wijze aanpast dat zij voldoen aan het communautaire beginsel van niet- discriminatie tussen nationale en uit andere lidstaten afkomstige producten. Het nationale Tsjechische plan voor de uitvoering van de aanbevelingen van het Witboek bevat geen duidelijk en gedetailleerd tijdschema voor de toekomstige aanpassingen van de Tsjechische accijns wetgeving. Op korte termijn wordt ernaar gestreefd de Tsjechische accijns wetgeving geleidelijk aan te passen aan die van de Gemeenschap. Voor de komende drie tot vijfjaar is echter geen volledige harmonisatie van de accijnswetgeving en -tarieven gepland. 71 Wederzijdse Bijstand Voorts dienen bij de toetreding passende regelingen te worden getroffen voor de administratieve samenwerking en de wederzijdse bijstand tussen de lidstaten. Dit is van essentieel belang voor de werking van de interne markt. Conclusie Het acquis op het gebied van directe belastingen zal geen grote moeilijkheden opleveren. Wat de indirecte belastingen betreft zal de Tsjechische Republiek, als zij zich blijft inspannen, waarschijnlijk op middellange termijn kunnen voldoen aan het acquis op het gebied van BTW en accijnzen. Naarmate de belastingadministratie een grotere bedrevenheid krijgt op dit gebied, zal zij geleidelijk aan de wederzijdse bijstand kunnen deelnemen. Statistiek in hoofdzaak betrekking op de neutraliteit, Het acquis communautaire heeft betrouwbaarheid, en verspreiding van de officiële statistieken. Tevens omvat het beginselen en praktische regels voor het gebruik van Europese en internationale indelingssystemen, stelsels van nationale rekeningen, ondernemingenregisters en verschillende categorieën statistieken. transparantie, vertrouwelijkheid (van persoonsgegevens) De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking om doelmatige en betrouwbare statistieken te ontwikkelen die in overeenstemming zijn met de internationale normen en indelingssystemen. Het Witboek bevat geen bepalingen op dit gebied. Situatieschets Het Tsjechische Bureau voor de Statistiek (CSO) is het centrale orgaan belast met de coördinatie van de werkzaamheden inzake de officiële statistieken van de Tsjechische Republiek. De rechtsgrond voor de officiële statistieken van Tsjechië is de Statistiekwet van 1995. Evaluatie en prognose De Tsjechische wetgeving is, op enkele uitzonderingen na, in overeenstemming met de normen die binnen de Europese Unie worden aangehouden. Sommige punten ter zake van transparantie en vertrouwelijkheid moeten van naderbij in sommige sectoren, zoals het worden bekeken en er zijn landbouwstatistieken. ondernemingenregister, en de tekortkomingen regionale, financiële en 72 Conclusie Mits er gestage vooruitgang wordt geboekt, moet de Tsjechische Republiek in staat worden geacht om in de komende jaren aan de eisen van de EU inzake officiële statistieken te voldoen. 3. 4 Sectorieel beleid Industrie Het industriebeleid van de EG is erop gericht het concurrentievermogen te verbeteren, hetgeen moet leiden tot een hogere levensstandaard en meer werkgelegenheid. Dit beleid wil zorgen voor een snellere aanpassing aan structurele veranderingen en een omgeving stimuleren die gunstig is voor het ontplooien van initiatieven, voor het ontwikkelen van ondernemingen in heel de Gemeenschap en voor industriële samenwerking, en wil tevens een betere benutting bevorderen van het industriële potentieel van beleidsinitiatieven inzake innovatie en onderzoek en technologische ontwikkeling. Het industriebeleid van de EU is van nature horizontaal. In sectorale mededelingen worden horizontale concepten op specifieke sectoren toegepast. Het industriebeleid van de EU bestaat in het gecoördineerd inzetten van de instrumenten van een aantal andere communautaire beleidslijnen; het omvat zowel instrumenten met betrekking tot het functioneren van markten staatssteun en mededingingsbeleid) als maatregelen die zijn gericht op het verhogen van het potentieel van de industrie om zich aan veranderingen aan te passen (een stabiele macro- economische omgeving, technologie, opleiding enz. ). en markttoegang, handelsbeleid, (productspecificaties Om te zijn opgewassen tegen de concurrentiedruk en de marktkrachten in de Unie, moet de industrie van de kandidaat-landen reeds op het tijdstip van toetreding een bepaald concurrentievermogen hebben bereikt. Verder moet duidelijk blijken dat die landen een beleid nastreven dat is gericht op open en aan concurrentie onderworpen markten, volgens de lijnen. Samenwerking tussen de EG en de kandidaat-landen op het gebied van industriële samenwerking, investeringen, industriële normalisatie en conformiteitsbeoordeling, zoals voorzien in de Europa-Overeenkomst, is ook een belangrijke indicator voor een ontwikkeling in de goede richting. in artikel 130 ("Industrie") van het Verdrag uiteengezette Situatieschets De Tsjechische Republiek heeft een lange industriële traditie. Voor de oorlog had zij een van de meest geperfectioneerde industriestructuren van Europa. Vóór de omschakeling van 1990 behoorde de Tsjechische Republiek tot de verst doorgevoerde geleide economieën. Haar economie werd overheerst door de industrie (met name de machinebouw) en had een uitzonderlijk starre structuur. De omschakeling van 1990 ging gepaard met een sterke daling van de industriële productie. Tegen 1995 was de industriële productie uitgedrukt in BBP van het opmerkelijk hoge cijfer van 58 % gedaald tot 41 % en bedroeg toen circa 15 miljard ecu is met de industriële productie van Griekenland. De totale wat vergelijkbaar 73 werkgelegenheid in de industrie bedraagt nog maar circa 2 miljoen arbeidsplaatsen. De industriebedrij ven bestaan voor 98 % uit kleine firma's die slechts 2,5 % van de werkgelegenheid in de industrie leveren terwijl de rest, die bestaat uit middelgrote en grote bedrijven, het grootste aandeel in de werkgelegenheid levert. 74 Tsjechische industrie, Voornaamste Productiesectoren in 1995 Sector Industriële productie in Werkgelegenheid % de industrie in % (toegevoegde waarde) in electrische Verwerking grondstoffen (inclusief metaalbewerking, cement, glas, keramiek, papier en hout) Metaal-, mechanische & producten Agro-voedingsmiddelen Bouw Chemische producten Automobielindustrie Informatietechnologie Textiel, kleding en leder Drukapparatuur, medische & metrologische apparatuur Farmaceutica Totaal van bovenstaande rubrieken Andere industrieën Totaal industrie pm: Industriële productie (excl. de bouwsector) in % van het BBP 21 15 12 12 12 6 4,5 3,5 2,5 2 90,5 9,5 100 34 22 20 8 16 5 6,5 2 10 2,5 0,5 92,5 7,5 100 Machines en apparatuur. Deze sector produceert van oudsher middelzware en lichte standaardmachines. Het industriële productiesector, die nauwe banden onderhoudt met Duitse en Oostenrijkse producenten. Voornamelijk dankzij de lage loonkosten kan meer dan de helft van de productie worden uitgevoerd, vooral naar de EU (hoofdzakelijk Duitsland). is een zeer gespecialiseerde en belangrijke Agro-voedingsmiddelenindustrie: Deze sector is, op enkele grote firma's na, volledig investeringen aangetrokken, die geprivatiseerd en heeft rechtstreekse buitenlandse voornamelijk uit de EU afkomstig zijn. De staalsector bestaat in hoofdzaak uit drie grote firma's. Ondanks een positief begin stopte de privatisering en is een groot percentage van de aandelen nog steeds in staatseigendom. Aangezien de regering heeft besloten geen verdere stappen tot herstructurering te ondernemen voordat de privatisering volledig is afgerond, laat de noodzakelijke fundamentele herstructurering reeds lang op zich wachten. De industrie is veel te groot in verhouding tot het binnenlandse verbruik en het is goed mogelijk dat de vraag naar overheidssteun of afstoting van productiecapaciteit zal toenemen. In de veel kleinere sector non-ferrometalen wordt grotendeels aan de binnenlandse vraag voldaan door invoer. 75 De chemische sector is betrekkelijk groot. De herstructurering is in volle gang: 80 % van de productie is nu afkomstig uit de particuliere sector. De automobielindustrie komt qua productie, in Midden- en Oost-Europa op de tweede plaats, na Polen. Op de markt voor passagiersauto's wordt de voornaamste plaats ingenomen door één enkele onderneming waarin een Duitse fabrikant een meerderheidsbelang heeft. Dankzij rechtstreekse buitenlandse investeringen is de kwaliteit van het product verbeterd en zijn de leveranciers uit de EU bezig hun productie te verplaatsen teneinde te profiteren van de lage productie- en loonkosten. In 1995 zijn 200. 000 auto's geproduceerd waarvan bijna de helft is uitgevoerd, hoofdzakelijk naar de EU. Naar verwachting zal de gedeeltelijk op de markten van de EU gerichte productie na 1997 verdubbelen. De metaalbewerking is gespecialiseerd in hoogwaardige producten en werkt met geschoold personeel. Voor economische schaalvergroting hebben de meeste firma's behoefte aan uitvoer. Ondanks het lage productiepeil kan de industrie dankzij de lage loonkosten meer dan de helft van haar goedkope productie uitvoeren naar de EU. De invoer komt ook hoofdzakelijk uit de EU waaruit wel blijkt hoe nauw de banden met de industrie van de EU zijn. De sectoren textiel, kleding en leder zijn zwaar getroffen door de schok van de hervorming en hun productie is sterk gedaald. De privatisering van grote bedrijven in de textiel/kledingsector is voltooid en de buitenlandse investeringen worden aangewend voor modernisering. De relatief lage loonkosten maken handel met de Unie mogelijk waarbij circa de helft van de geproduceerde en verhandelde textiel en kleding rechtstreeks voor verdere verwerking naar (passief veredelingsverkeer of PVV). Wanneer de loonkosten eenmaal stijgen, zullen verdere structurele aanpassingen noodzakelijk zijn. in de EU gaat firma's De mijnbouwindustrie is netto exporteur en wordt als concurrerend beschouwd. De privatisering is bijna voltooid en heeft een aanzienlijke deelneming van een aantal firma's uit de EU aangetrokken met name uit de cementsector. De farmaceutische industrie die klein maar betrekkelijk sterk en modern is, heeft weliswaar gedurende de transformatie druk ondervonden van de liberalisatie van die sector en van de invoer, maar is desondanks niet achteruitgegaan. De privatisering vordert goed en de industrie is erin geslaagd buitenlands kapitaal aan te trekken. Uit de vele licentie-overeenkomsten met westerse fabrikanten en de succesvolle O&O programma's blijkt hoe hoog de nonnen en de technische bekwaamheid zijn. De betrekkelijk lage investeringen in basis-O&O zullen echter waarschijnlijk niet veel opleveren. Bijgevolg steunt de farmaceutische industrie op de productie van algemeen verkrijgbare (merk) geneesmiddelen. De sector papier en hout is van bescheiden omvang en berust op kleine maar goed gesitueerde bossen. Dankzij de buitenlandse vraag is de grafische en drukkerij sector de drijvende kracht; ook heeft de sector buitenlandse investeringen aangetrokken. Multinationale ondernemingen sector informatietechnologie die zich concentreert op een klein gamma producten en electronische onderdelen. De Tsjechische Republiek wordt beschouwd als een van de zijn vertegenwoordigd in de kleine 76 meest dynamische markten voor informatietechnologie van Midden- en Oost-Europa. De productie groeit veel minder snel dan de binnenlandse vraag maar zal naar verwachting aanzienlijk toenemen. Dankzij goed geschoolde arbeidskrachten en een gunstige ligging midden in Europa biedt het grootste gedeelte van de Tsjechische industrie blijkbaar relatieve voordelen waarbij het te lage productiepeil wordt gecompenseerd door lage loonkosten en op die manier het huidige aantrekkelijke prijspeil wordt bereikt. Rechtstreekse buitenlandse investeringen hebben bijgedragen tot de herstructruring die varieerde naargelang van de sectoren. Kenmerkend is dat het concurrentievermogen verzekerd lijkt te zijn zolang de bestaande lage loon- en andere productiekosten blijven bestaan in zeer arbeidsintensieve sectoren in een hele reeks minder geavanceerde takken van de industriële technologie : dit zijn b. v. machines en apparatuur, non-ferrometalen, metaalproducten, bouwmaterialen, mijnbouw, chemicaliën, farmaceutica, personenauto's, spoorwegapparatuur, textiel en kleding, zoals drukapparatuur, informatietechnologie en medische apparatuur berusten voornamelijk op invoer. De zware industrieën zoals bijvoorbeeld de staalindustrie blijven staatseigendom, zijn veelal niet geherstructureerd, verkeren duidelijk te groot productievermogen omdat zij al lang hadden moeten herstructureren. in crisis en hebben een high-tech-sectoren drukkerij. De papier, hout en Evaluatie en Prognose Volgens de meeste indicatoren is de Tsjechische Republiek niet langer in de overgangsfase. industrie De Tsjechische factoren. Er zijn weinig telt een aantal positieve handelsbelemmeringen. De uitvoer neemt een belangrijke plaats in in de economie (meer dan 50 %) en een groot gedeelte van de industriële productie wordt uitgevoerd. Voorts is de investering uitgedrukt in BBP (30 %) even groot als die van sommige van de meest geduchte ASEAN landen. De infrastructuur zal dus snel verbeteren. Het acquis is met een bevredigende snelheid overgenomen en de vooruitzichten voor de daadwerkelijke uitvoering zijn relatief goed. Als deze voordelen niet verminderen door een stijging van de loon- en andere productiekosten zal de Tsjechische industrie in deze veelbelovende omgeving snel kunnen groeien en haar concurrentievermogen kunnen vergroten. In de komende vijfjaar kan de Tsjechische industrie een niveau bereiken dat vergelijkbaar is met dat van Portugal. De voornaamste problemen betreffen het besturen van de bedrijven. Banken komen in belangenconflict doordat zij eigenaar zijn van de investeringsfondsen die grote delen van de industrie bezitten en schuldeiser zijn van bedrijven waarin zij vaak ook een meerderheidsbelang hebben. Dit heeft de herstructurering beperkt en kan misschien het huidige lage aantal werklozen en faillissementen verklaren. Gezien de zwakke j, ircijlers van vele banken is het bovendien niet waarschijnlijk dat zij de aanpassing zullen financieren. Dit alles vermindert het vermogen van de Tsjechische industrie c. f e veranderen en zich aan te passen aan de twee voornaamste moeilijke taken: overnemi van het acquis en concurreren met de lage-loonlanden als de Tsjechische lonen stijgt- 77 Een andere handicap voor de industrie is de dominerende rol van de grote ondernemingen en hun grote energieverbruik. De komende tien jaar zullen veel van de energie-intensieve ondernemingen in de zware industrie radicale aanpassingen moeten ondergaan. Conclusie over het Concurrentievermogen van de Industrie Als de herstructurering en modernisatie worden voortgezet - en versterkt in het geval van de zware industrie - zullen de meeste sectoren van de Tsjechische industrie geen grote problemen hebben om op middellange termijn in de uitgebreide EU-markt te integreren. Op lange termijn dient er echter naar te worden gestreefd de marktpositie minder op het prijsaspect te baseren en de productiviteit van de Tsjechische industrie op te voeren om met het oog op de waarschijnlijke stijging van het concurrentievermogen de loon- en productiekosten te handhaven. Een evaluatie van het acquis met betrekking tot het vrije verkeer van industrieproducten, is opgenomen in het afzonderlijke gedeelte over de interne markt. Landbouw Het gemeenschappelijk landbouwbeleid heeft ten doel een moderne landbouw te ontwikkelen of in stand te houden die de agrarische gemeenschap een billijke levensstandaard en de consument de levering van landbouwproducten tegen redelijke prijzen garandeert, met, binnen de EG, vrij verkeer van landbouwproducten. Daarbij wordt speciaal aandacht geschonken aan milieu en plattelandsontwikkeling. Instrumenten voor het beheer van het GLB zijn de gemeenschappelijke marktordeningen, aangevuld met wetgeving op veterinair en fytosanitair gebied en met voorschriften inzake diervoeding en levensmiddelenhygiëne. Er zijn ook structuurmaatregelen vastgesteld, die aanvankelijk vooral gericht waren op modernisering en schaalvergroting, maar die nu steeds meer de nadruk leggen op milieu en een regionaal gedifferentieerde aanpak. Sinds de hervorming van 1992 wordt een steeds groter deel van de steun voor de landbouw toegekend in de vorm van toeslagen ter compensatie van de verlaging van de interventieprij zen. De Europa-Overeenkomst vormt de basis voor de handel in landbouwproducten tussen de Tsjechische Republiek en de Gemeenschap en heeft ten doel de samenwerking te bevorderen op het gebied van de modernisering, de herstructurering en de privatisering van zowel de landbouw als de agro-industrie in de Tsjechische Republiek, en de aanpassing van de fytosanitaire voorschriften. Het Witboek heeft betrekking op de veterinaire en fytosanitaire controles, de controle op diervoeding en de afzetvoorschriften voor bepaalde producten. Deze regelgeving heeft ten doel de consument, de volksgezondheid en de gezondheid van dieren en planten te beschermen. Situatieschets Situatie in de landbouw De productiewaarde van de landbouw bedroeg in 1995 ongeveer 1,79 % van die van de Unie. In 1995 was de landbouw goed voor 6,3 % van de totale werkgelegenheid en 5,2 % van het BBP. Het land heeft een oppervlakte van 7,9 min ha, waarvan 4,3 min ha 78 landbouwgrond (3,1 min ha akkerland) is, en 2,6 min ha bos. Op ongeveer de helft van het akkerland (in 1995 ongeveer 1,6 min ha) wordt graan geteeld, hoofdzakelijk tarwe en gerst. In de laatste jaren is evenwel meer graan geteeld en is het aandeel van de oliehoudende zaden in de landbouwproductie verdubbeld. Sinds 1989 is de totale landbouwproductie met ongeveer 28 % gedaald. De veehouderij is in de overgangsperiode het hardst achteruitgegaan: de productie daalde met meer dan 30 % (rundvee -40 %; schapen -50 %). De productie van akkerbouwgewassen is met ongeveer 20 % gedaald. In 1995 was er evenwel een kentering in de landbouw. Sinds 1989 was de productie gestadig gedaald, maar in 1995 steeg de brutoproductie met 4,2 % tot ongeveer 85 % van het volume van 1989. Inzake grondbezit waren de belangrijkste pijlers van de hervormingen in de periode 1991-1994 de wederinvoering van de particuliere eigendom in de landbouw via teruggave van grond, de omvorming van agrarische coöperaties en de wet op het grondbezit. Eind 1995 was een regeling getroffen voor 98,8 % van de eigendomsaanspraken. (10. 000) konden worden Ongeveer een derde van de landbouwgrond wordt geëxploiteerd door particuliere landbouwbedrijven. In 1994 hadden de meeste particuliere landbouwbedrijven (40. 000 van de 50. 000) een oppervlakte van minder dan 10 ha en produceerden zij uitsluitend voor eigen verbruik of voor de plaatselijke markt. De overige particuliere landbouwbedrijven professionele landbouwbedrijven, waarvan de grootste (meer dan 100 ha) vooral gepachte grond bebouwen met machines die op jaarbasis van de Staat worden gehuurd. De (meer dan 1. 300) omgevormde coöperaties (met een areaal van gemiddeld 1. 600 ha) beheerden nog steeds de helft van alle landbouwgrond. Er zijn diverse redenen waarom vele vroegere collectieve boerderijen zijn voortgezet in de vorm van coöperaties (de versnippering van eigendom in de overgangsperiode, het tekort aan bekwame ondernemers en het gebrek aan financiële middelen). Een aantal grotere landbouwondernemingen (ongeveer 1. 300, met een oppervlakte van gemiddeld 600 ha) exploiteerden ongeveer 15 % van de landbouwgrond. in kleine percelen, het algemene gevoel van onzekerheid beschouwd als In 1995 werd in de Tsjechische Republiek 6,6 min ton graan geproduceerd, 1,3 min ton aardappelen, 662. 000 ton oliehoudende zaden, en 550. 000 ton groenten, en in 1994 3,2 min ton melk, 184. 000 ton rundvlees, 465. 000 ton varkensvlees en 121. 000 ton slachtpluimvee. In de levensmiddelensector is de eigendomsstructuur veranderd; de sector wordt momenteel geherstructureerd om de overcapaciteit weg te werken. is netto-importeur van levensmiddelen en agrarische De Tsjechische Republiek producten; in 1995 is voor 1. 213 min ecu uitgevoerd (voor 264 min ecu naar d EU; en voor 1. 690 min ecu ingevoerd (voor 753 min ecu uit de EU). De belangrijkste afzetmarkten voor landbouwproducten (1996) zijn de EU (36,4%) en de Slov : j Republiek (27,3 %). Voorts wordt 14,9% uitgevoerd naar de Nieuwe Onafhank, ir Staten (NOS), 0,8 % naar de EVA en 9,7 % naar andere LMOE. De belangr. c exportproducten zijn zuivel, drank, bier, vee, hop, mout, vlees en vleesproducten. 79 De ingevoerde voedingsmiddelen komen hoofdzakelijk uit de EU (54,3 % van de totale invoer in 1996) en de Slowaakse Republiek (8,9 %). De invoer uit de EVA was goed voor 1,3 %, die uit andere LMOE voor 6,9 % en die uit de NOS voor 0,3 %. Ingevoerd worden onder meer fruit, koffie, thee, cacao, groenten, sojakoeken en graan. Landbouwbeleid In 1995 bedroeg het door de OESO berekende producentensubsidie-equivalent (PSE) 14 %, tegenover 49 % in de EU. Het landbouwbeleid van de Tsjechische Republiek rust op vier pijlers: (i) prijsstabiliteit, (ii) gegarandeerde voedselvoorziening, (iii) kwaliteit van het milieu en (iv) toegang tot buitenlandse markten. In 1996 stegen de totale begrotingsuitgaven voor de landbouw met 12 % ten opzichte van het jaar daarvóór (in 1995 bedroegen de netto-uitgaven van de Staat ter ondersteuning van de landbouw 8,9 miljard CZK). De Tsjechische Republiek voert een vrij liberaal landbouwbeleid en voor slechts een paar belangrijke producten (tarwe, zuivelproducten) zijn marktregulerende maatregelen vastgesteld. Deze maatregelen omvatten interventie-aankopen en vooral uitvoersubsidies. De prijzen zijn over het algemeen aanzienlijk lager dan die in de EG. Voor de belangrijkste akkerbouwgewassen liggen de producentenprijzen 15 tot 20% lager, en voor die producten is het verschil kleiner dan voor de belangrijkste veehouderij producten, melk en rundvlees, waarvoor het op 30 % wordt geschat (voor een deel toe te schrijven aan verschillen in kwaliteit). Voor de graanveredelingsproducten, varkensvlees en slachtpluimvee, is er helemaal geen prijsverschil of is het prijsverschil veel kleiner dan op grond van het prijsverschil voor granen zou kunnen worden verwacht. Plattelandsontwikkeling en milieu krijgen steeds meer aandacht als beleidsfactor, en de laatste jaren worden ruimere kredieten uitgetrokken voor plattelandsontwikkelings- en in het kader waarvan steun wordt verleend aan structuurverbeteringprogramma's landbouwers in probleemgebieden, werkgelegenheid buiten de landbouwbedrijven wordt gecreëerd en milieuvriendelijke landbouwmethoden worden bevorderd. De Tsjechische Republiek heeft in het kader van de GATT-Overeenkomst verplichtingen aangegaan inzake binnenlandse steunverlening, markttoegang en exportsubsidies. Daarvoor zijn maximumbedragen vastgesteld in nationale valuta. In 1995 zijn voor en 27 productgroepen, zuivelproducten, minimumcontingenten vastgesteld. De exportsubsidies (die vooral voor vlees en zuivelproducten worden verleend) mogen in het jaar 2000 niet meer bedragen dan 4,34 min CZK (105 min ecu). rundvlees, varkensvlees, slachtpluimvee onder meer Sinds 1994 geldt in het kader van de Europa-Overeenkomst een handelsregeling met wederzijdse tariefpreferenties voor de invoer van landbouwproducten. De Tsjechische Republiek heeft ook diverse bilaterale en regionale overeenkomsten gesloten om de handel te stimuleren: de Tsjechisch-Slowaakse Douane-unie sinds 1993; de Centraaleuropese Vrijhandelsovereenkomst (CEFTA) met de Slowaakse Republiek, Polen, Hongarije en Slovenië, die voorziet in de geleidelijke liberalisering van de handel in landbouwproducten. Er zijn ook vrijhandelsovereenkomsten gesloten met de landen van de EVA, Roemenië, Bulgarije, Estland, Letland, en, sinds 1 januari 1997, met 80 Litouwen en Israël. Er worden onderhandelingen gevoerd met Turkije en er zal worden onderhandeld over een Vrijhandelsovereenkomst met Kroatië, Marokko, Tunesië, Malta en Cyprus. De Tsjechische Republiek past momenteel haar wetgeving aan overeenkomstig de aanbevelingen in het Witboek. De Tsjechische Republiek beschikt over een administratief apparaat dat bestaat uit een aantal diensten die verantwoordelijk zijn voor de verschillende aspecten van het landbouwbeleid en dat onder toezicht staat van het Ministerie van Landbouw. De meeste landbouworganisaties en organisaties van de voedingsmiddelenindustrie en -distributie zijn aangesloten bij de Nationale Kamer van Landbouw, een in 1993 bij wet opgerichte bedrijfsorganisatie die financiële steun ontvangt van de overheid. Evaluatie en prognose Gezien de vrij beperkte betekenis van de landbouw voor de totale economie, is de landbouwsector geen prioriteit voor het beleid van de regering. Verwacht wordt dat de landbouwproductie op langere termijn (5-10 jaar) het niveau van vóór de economische hervorming zal bereiken en dat dan de productie in belangrijke sectoren zoals granen, oliehoudende zaden, zuivel en vleesproducten groter zal zijn dan het verbruik. De grootste problemen lijken nog altijd de lage opbrengst, de mindere kwaliteit van de producten, de geringe inefficiënte agro- voedingsmiddelenindustrie die een herstructureringsproces doormaakt dat wordt geremd door ernstige financiële problemen en overcapaciteit, ontoereikende maatregelen inzake milieubescherming en een gebrek aan adequate marktinformatie in sommige stadia van het afzetcircuit. rendabiliteit, de In het algemeen kan men stellen dat er van de belangrijkste instrumenten van het landbouwbeleid in de EG, zoals de quotaregelingen (zuivelproducten, suiker), de regeling voor akkerbouwgewassen (basisareaal, compensaties voor braaklegging), de premies in de veehouderij, de telersverenigingen in de sector groenten en fruit en sommige structuurmaatregelen en programma's voor plattelandsontwikkeling geen tegenhangers bestaan in de Tsjechische Republiek. Het beheer van en het toezicht op deze regelingen vereist een vrij geavanceerd administratief apparaat, onder meer een adequaat grondkadaster en een degelijk systeem voor de identificatie en de registratie van rundvee. Een algemene opmerking is dat vanzelfsprekend de administratie zal moeten worden verbeterd als deze maatregelen in de Tsjechische Republiek van kracht worden. Voor het marktbeheer zou ook een marktprijsnoteringssysteem moeten worden ingevoerd. In dit stadium valt moeilijk te voorspellen hoe de ondersteuningsprijzen voer de landbouwproducten zich in de Tsjechische Republiek zullen ontwikkelen in de periode vóór de toetreding. Dit is namelijk afhankelijk van een aantal factoren zoa e binnenlandse economie, de situatie op de exportmarkten en het niveau van prijsondersteuning in de EU. 81 Hoewel vooruitgang plattelandsbeleid, lijken een aantal maatregelen niet te sporen met het beleid van de EG. inzake de aanpassing van het structuur- en is gemaakt Er zijn besprekingen aan de gang om een oplossing te vinden voor de moeilijkheden met de toepassing van de bepalingen van de Europa-Overeenkomst betreffende het handelsverkeer. De Tsjechische Republiek maakt vorderingen bij de invoering van de in het Witboek vermelde regelgeving. Op veterinair en fytosanitair gebied bestaan er evenwel nog verschillen met het acquis. Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan een overeenkomst met de Tsjechische Republiek inzake de erkenning van de gelijkwaardigheid van de veterinaire en fytosanitaire voorzieningen. In de bijlagen bij de overeenkomst wordt aangegeven op welke punten overeenstemming kan worden bereikt inzake gelijkwaardigheid en over welke punten nog verder moet worden onderhandeld. Op veterinair gebied zijn de aanpassing aan en de uitvoering van het acquis afhankelijk van de voortgang bij de goedkeuring en de tenuitvoerlegging van de nieuwe Veterinaire Wet, die naar verwachting tegen december 1997 van kracht zal worden. De eerste voorbereidselen voor de invoering van het afgeleide recht zijn reeds getroffen. De Tsjechische Republiek beschikt over een goede infrastructuur voor veterinaire controles en keuringen, zowel aan de grenzen als in het binnenland. De voorzieningen in de inspectieposten aan de grens en de testlaboratoria lijken geschikt voor het uitvoeren van adequate controles en tests overeenkomstig de eisen van de interne markt. De procedures, de frequentie en de resultaten van de aan de landsgrenzen uitgevoerde veterinaire controles komen ongeveer overeen met die van de EG-lidstaten. De test- en keuringsvoorzieningen moeten worden gemoderniseerd. Hoewel de op stapel staande wetgeving in grote mate lijkt aan te sluiten op het acquis, moet zij op een aantal punten nog worden aangepast, in het bijzonder met betrekking tot de identificatie en de registratie van dieren, het afgeven van vergunningen, de invoering van de HACCP (Hazard Analysis Critical Control Panel) en interne controle, en de veterinaire controles. Bovendien zijn sommige grondbeginselen van de interne markt zoals het concept van vrijwaringsmaatregelen en invoervoorschriften niet volledig opgenomen in de huidige basiswetgeving. In de levensmiddelenindustrie moet een aantal inrichtingen worden gemoderniseerd, vooral voor de binnenlandse markt, moeten aanvaardbare veterinaire audit- en certificeringsprocedures worden opgezet en moet een adequaat gestructureerd veterinair apparaat worden gehandhaafd dat over voldoende middelen en voldoende goed opgeleid personeel beschikt. Het moet mogelijk zijn het acquis in de periode vóór de toetreding uit te voeren als daarvoor uit de staatsbegroting voldoende middelen beschikbaar worden gesteld. Op fytosanitair gebied is de situatie als volgt: voor zaaizaad, pootgoed en teeltmateriaal blijken de wetgeving en de administratieve maatregelen verenigbaar met de EG- wetgeving. Er worden geen grote problemen verwacht, vooral omdat het land reeds lid is van de OESO en, op grond van de zaaizaadwetgeving, voor zaaizaad van de meeste EU- 82 soorten reeds gelijkwaardigheid met die van de Gemeenschap is toegekend. Op 1 januari 1997 is op fytosanitair gebied de raamwet om de regelgeving aan te passen aan de EG-wetgeving van kracht geworden. Wat de gewasbeschermingsmiddelen betreft, is men voornemens om vanaf 1997 de wetgeving in overeenstemming te brengen met de communautaire voorschriften. In hoeverre de wetgeving op het gebied van diervoeding, bestrijdingsmiddelenresiduen communautaire voorschriften beantwoorden, valt momenteel moeilijk te zeggen. De Tsjechische Republiek moet ervoor zorgen dat deze EG-wetgeving in nationale wetgeving wordt omgezet. en biologische landbouw aan de Conclusie De wetgeving moet nog verder op het acquis communautaire worden afgestemd, maar op het gebied van de vaststelling van de in het Witboek vermelde maatregelen is reeds aanzienlijke vooruitgang geboekt. Een bijzondere inspanning is vereist op het gebied van: de implementering van de voorschriften op veterinair en fytosanitair gebied en het toezicht op de naleving ervan, en de modernisering van de inrichtingen om aan de EG-normen te voldoen; de versterking van het administratief apparaat om te bereiken dat de instrumenten van het GLB kunnen worden toegepast en dat toezicht kan worden gehouden op de naleving van de voorschriften; een verdere herstructurering van de agrovoeding, om het concurrentievermogen van deze sector te verbeteren. Indien een en ander wordt verwezenlijkt, zal bij toetreding op middellange termijn het gemeenschappelijk landbouwbeleid zonder al te grote problemen kunnen worden toegepast. Visserij Het gemeenschappelijk visserijbeleid omvat gemeenschappelijke marktordeningen, een structuurbeleid, overeenkomsten met derde landen, beheer en instandhouding van de visbestanden en ondersteunend wetenschappelijk onderzoek. De Europa-Overeenkomst bevat bepalingen betreffende het handelsverkeer van visserijproducten tussen de Gemeenschap en Tsjechië. In het Witboek zijn geen maatregelen betreffende dit gebied opgenomen. Situatieschets In de Tsjechische Republiek wordt uitsluitend de binnenvisserij beoefend. De totale vangst, overwegend karper, bedroeg in 1994 22 600 ton. Er zijn geen gegevens verstrek? over de visverwerking. Als handelspartner van de Gemeenschap vertegenwoordigt de Tsjechische Republiek 0,17% van de totale EG-invoer van visserijproducten (ongeacht de herkomst) en 6,8% 83 van die invoer (qua waarde) wanneer alleen de kandidaat-lidstaten in beschouwing worden genomen. Omgekeerd ontvangt de Tsjechische Republiek 1,31% van de totale EG-uitvoer van visserijproducten en 15,8% van die uitvoer (qua waarde) naar de kandidaat-lidstaten alleen. Evaluatie en prognose De Tsjechische Republiek is, ten opzichte van de EU, inzake productie en buitenlandse handel vrij onbeduidend en zal op dit gebied dan ook geen wezenlijke impact hebben op de Gemeenschap als geheel. De Tsjechische Republiek zal het nodige moeten doen wat betreft de naleving van de gezondheids-, hygiëne- en milieuvoorschriften. Conclusie Deze sector mag geen probleem vormen voor de toetreding. Energie De hoofddoelstellingen van de EU op het gebied van het energiebeleid, zoals aangegeven in het Witboek van de Commissie "Een energiebeleid voor de Europese Unie", zijn vergroting van de concurrentiekracht, een betrouwbare energievoorziening en milieuzorg. De kernelementen van het acquis op energiegebied omvatten verdragsbepalingen en afgeleid recht, met name met betrekking tot mededinging en steunmaatregelen van de staten, de interne energiemarkt (met inbegrip van richtlijnen inzake elektriciteit, doorzichtigheid van de prijzen, doorvoer van gas en elektriciteit, koolwaterstoffen, verlening van vergunningen, voorzorgsmaatregelen voor noodsituaties waaronder het verplicht aanleggen van buffervoorraden, enz. ), kernenergie, alsook energie-efficiëntie en milieuvoorschriften. Andere belangrijke onderdelen van het energiebeleid zijn de ontwikkeling van transeuropese energienetwerken en de ondersteuning van O & O op energiegebied. Nog aan de gang zijnde ontwikkelingen zijn onder andere de liberalisering van de gassector, de overname van het acquis inzake energie-efficiëntie en de uitvoering van het programma "Auto oil". Op kernenergiegebied heeft het communautaire acquis zich ontwikkeld van het oorspronkelijke EGA-Verdrag tot een breed kader van juridische en politieke instrumenten, waaronder internationale overeenkomsten. Tot het toepassingsgebied daarvan behoren thans vraagstukken met betrekking tot veiligheid en gezondheid, inclusief stralingsbescherming, veiligheid van kerninstallaties, beheer van radioactief afval, instrumenten van EURATOM, bevordering van onderzoek, de gemeenschappelijke markt voor kernenergie, voorziening, veiligheidscontrole en internationale betrekkingen. investeringen, onder andere via financiële De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking met het oog op een geleidelijke integratie van de energiemarkten in Europa en bevat bepalingen inzake het verlenen van steun op de desbetreffende beleidsterreinen. In het Witboek over de voorbereiding van de LMOE op de interne energiemarkt wordt benadrukt dat de basisrichtlijnen met betrekking tot de interne markt integraal moeten worden toegepast in combinatie met de EG-wetgeving inzake mededinging. Wat de kernenergiesector betreft, worden in het 84 Witboek voorzienings- en veiligheidscontroleaspecten en transport van kernafval vermeld. Situatieschets Tsjechië voorziet in zijn energiebehoeften, momenteel en ook in de toekomst, overwegend met inheemse vaste brandstoffen (steenkool en bruinkool), die 60% van de energiebalans uitmaken en ernstige milieuschade veroorzaken, met name in het noorden (b. v. in de "Zwarte Driehoek"). Voor de olie- en gasvoorziening (resp. 17,5 en 14% van de energiebehoeften) is het land afhankelijk van externe bronnen, in het bijzonder Rusland. De uranium winning (600tU/jaar) gaat door tot het jaar 2001. Als gevolg van mijnsluitingen is de steenkoolproductie gedaald van 22 miljoen ton in 1990 tot 16 miljoen ton in 1995. De bruinkoolproductie is in de periode 1989-1995 afgenomen van 90 tot 56 miljoen ton. Het aantal arbeidsplaatsen is tussen 1989 en 1994 met ruim 50% teruggelopen en bedraagt thans 82 000. De Tsjechische Republiek brengt met het oog op diversificatie in toenemende mate netkoppelingen met de Europese Unie tot stand. Te vermelden zijn de sedert 1995 bestaande synchrone koppeling, bij wijze van test, met het Westeuropese UCPTE-elektriciteitsnet en de verbinding van de Tsjechische raffinaderijen met Duitsland. Het rendement van de energiesector is twee tot drie keer kleiner dan het EU-gemiddelde als gevolg onder meer van het in het verleden gevoerde, op aanbod gerichte beleid en de lage tarieven. Tsjechië heeft in Dukovany vier VVER213-kernreactoren van Russische makelij (waarvoor een moderniseringsprogramma loopt), die qua veiligheid zo goed als aan de in de EU algemeen aanvaarde normen zullen voldoen wanneer de aanpassingsprogramma's zijn uitgevoerd. In Temelin worden twee VVER 1000-reactoren (waarin Amerikaanse technologie is verwerkt) gebouwd. Tegen het jaar 2000 kan het aandeel van kernenergie in de elektriciteitsproductie toenemen van 22 tot 40%. Er zijn eveneens drie testreactoren in gebruik, waarvoor splijtstof wordt gebruikt die in Rusland is vervaardigd. Evaluatie en prognose Het Tsjechische energiebeleid is ten aanzien van doelstellingen zoals het verzekeren van de energievoorziening en diversificatie, invoering van vrijemarktbeginselen, bescherming van het milieu en vergroting van de energie-efficiëntie in overeenstemming met het EG-beleid. Het regelgevingskader voor de concurrentie in de energiesector wordt geleidelijk geharmoniseerd met de combinatie van richtlijnen betreffende de interne energiemarkt en EU-wetgeving inzake mededinging. De basiswetgeving op het gebied van de mededinging is van toepassing op de energiesector en in de Energiewet van 1994, die het kader vormt voor de regelgeving ten aanzien van de sector, wordt de rol van de overheid in de diverse branches van de energiesector gedefinieerd. Alhoewel in verschillende branches wordt geprivatiseerd, behoudt de overheid een monopolie of een dominante positie in de elektriciteitsproductie en -distributie, in de 85 uraniumproductie en in het transport van olie en gas via pijpleidingen. Het aandeel van onafhankelijke producenten en ondernemingen met een eigen productie in de totale elektriciteitsproductie neemt geleidelijk toe. De particuliere tarieven voor gas, elektriciteit en verwarming worden ondanks aanzienlijke verhogingen nog steeds door de industrie gesubsidieerd en dekken de kosten niet. De regering zal naar verwachting in de zomer van 1997 een besluit nemen over een beleid om tegen het jaar 2000 tot volledige kostendekking te komen. De huidige buffervoorraden van aardolie worden geschat op veertig dagen verbruik - een stuk minder dan het EG-streefcijfer van negentig dagen. Wanneer de vereiste wetgeving snel wordt aangenomen (zomer 1997), zal men naar verwachting over zes tot acht jaar volledig in overeenstemming zijn met het acquis van de EG. De herstructurering van de mijnbouw (vaste brandstoffen en uranium) zal doorgaan tot na 2000. De gevolgen op sociaal gebied en voor de betrokken regio's moeten worden opgevangen, waarbij de steunmaatregelen van de overheid moeten worden getoetst aan de desbetreffende regels van de EG en de EGKS. Tsjechië is begonnen met de uitwerking van een efficiëntiewetgeving naar het model van die van de Gemeenschap (b. v. keurmerken voor toestellen, minimumefficiëntienormen) en van milieunormen (b. v. kwaliteitsnormen voor brandstoffen). Er is echter nog veel te doen. De Energiebesparingswet, die voor de zomer van 1997 wordt verwacht, zal als basis dienen voor de toekomstige overname van het acquis op het gebied van efficiëntie. Er zij op gewezen dat de aanpassing van de raffinaderijen aan de EG-normen aanzienlijke investeringen zal vereisen en dat deze raffinaderijen op een verzadigde Europese markt zullen moeten concurreren. is principieel Inzake uranium geldt voor de nationale elektriciteitsmaatschappij een verplichting om bij invoer van splijtstof uit het buitenland een gelijke hoeveelheid in het binnenland te in strijd met de regels van de betrekken. Deze verplichting gemeenschappelijke markt voor kernenergie, doch zal tegen 2000 geleidelijk worden opgeheven. Voor de uraniumvoorziening (uit andere dan binnenlandse bronnen) en de diensten op het gebied van het verrijken en produceren van splijtstof zijn met gesloten. Het verschillende ter waarborging van de nucleaire voorziening door gemeenschappelijke beleid diversificatie van de bronnen zou bij toepassing zijn op de voorzieningscontracten die na de toetreding worden gesloten. Het ware wenselijk dat Tsjechië de verwezenlijking van zijn plannen om de bronnen te diversifiëren voortzet. toetreding van ondernemingen in diverse contracten landen De afgewerkte splijtstof wordt momenteel ter plaatse opgeslagen. De ingebruikneming van een installatie voor langdurigere opslag van materiaal van zowel Dukovany als Temelin is gepland voor 2005. Over de vraag of afgewerkte splijtstof moet worden opgewerkt dan wel opgeslagen, wordt geen besluit voor 2015 verwacht. De Tsjechische Republiek zou bij toetreding moeten voldoen aan de bepalingen van het Euratom-Verdrag, in het bijzonder die welke betrekking hebben op de nucleaire voorziening, de gemeenschappelijke markt voor kernenergie, de veiligheidscontrole, veiligheid en gezondheid en internationale overeenkomsten. Aangezien Tsjechië reeds partij is bij alle internationale regelingen inzake kernenergie en een allesomvattende 86 overeenkomst inzake splijtstofbewaking met de IAEA heeft gesloten, worden geen toepassing van de noemenswaardige problemen verwacht wat betreft de Gemeenschapswetgeving op deze en de bovenvermelde gebieden. Bijzondere aandacht dient te worden geschonken aan het op tijd uitvoeren van de programma's inzake nucleaire veiligheid. Er moet worden aangedrongen op de instelling van een orgaan dat op de nucleaire veiligheid toeziet. Conclusie Indien de huidige inspanningen worden voortgezet, moet de Tsjechische Republiek in staat worden geacht om in de komende jaren aan de meeste EG-bepalingen inzake energie te voldoen. De ontwikkeling van zaken zoals de aanpassing van de monopolies, onder meer inzake import en export, de toegang tot de netwerken, de energietarieven, de voorzorgsmaatregelen voor noodsituaties aanleggen van buffervoorraden aardolie), de overheidssteun in de sectoren vaste brandstoffen en uranium en de uitwerking van normen inzake energie-efficiëntie en kwaliteit van brandstoffen moet evenwel van nabij worden gevolgd. (o. a. het verplicht Inzake de naleving van de Euratom-bepalingen worden geen wezenlijke problemen verwacht. De nucleaire veiligheidsnormen moeten zo worden aangepast dat alle kerncentrales op dit gebied het vereiste peil halen en voor de afvalverwijdering moeten langetermijnoplossingen worden uitgewerkt. Vervoer Het vervoerbeleid van de Gemeenschap omvat beleidsmaatregelen en initiatieven op drie hoofdgebieden: kwaliteitsverbetering door de ontwikkeling van geïntegreerde en concurrerende vervoersystemen op basis van geavanceerde technologieën die ook bijdragen tot het realiseren van milieu- en veiligheidsdoelstellingen; verbetering van het functioneren van de interne markt ter bevordering van de efficiency van, keuzemogelijkheden voor en een gebruikersvriendelijk aanbod van vervoersdiensten, met inachtneming van de sociale normen; verruiming van de externe dimensie door verbetering van vervoersverbindingen met derde landen en bevordering van de toegang van ondernemers uit de EU tot andere vervoersmarkten (Het gemeenschappelijk vervoerbeleid - Actieprogramma 1995-2000). De Europa-Overeenkomst voorziet in aanpassing van de wetgeving aan die van de Gemeenschap en in samenwerking met het doel de vervoerssector te herstructureren en te moderniseren, de toegang tot de vervoersmarkt te verbeteren, het transitvervoer te vergemakkelijken en de exploitatie op een niveau te brengen dat vergelijkbaar is met dat in de Gemeenschap. Het Witboek is toegespitst op maatregelen om de vervoerssector te laten functioneren volgens de voor de interne markt geldende voorwaarden, onder andere wat concurrentie, harmonisatie van de wetgeving en normalisatie betreft. Situatieschets 87 transitland tussen de huidige Doordat de Tsjechische Republiek aan het grondgebied van de Unie in haar huidige samenstelling grenst en op het kruispunt van de assen Noord-Zuid en Oost-West ligt, is zij een lidstaten en de kandidaat-lidstaten. Twee pan-Europese vervoerscorridors doorkruisen het land. De politieke ontwikkeling van het begin van de jaren '90 heeft dan ook een overeenkomstige ontwikkeling van de verkeersstromen, met inbegrip van het transitverkeer, tot gevolg gehad. Alhoewel het wegennet in het algemeen vrij goed ontwikkeld is, kan het de vraag inzake wegvervoer, die tussen 1990 en 1995 nagenoeg verdubbeld is, nog niet aan. De verhouding tussen de verschillende vervoerswijzen is met name ten nadele van het spoorvervoer en de binnenvaart geëvolueerd. Het collectief reizigersvervoer over de weg is aanzienlijk teruggelopen als gevolg van de snelle toename van het autobezit en -gebruik. Het luchtvervoer neemt daarentegen in snel tempo toe (20% per jaar voor de luchthaven van Praag). Evaluatie en prognose Wat de totstandbrenging van de interne markt betreft, staat de Tsjechische Republiek vrij ver inzake de overname van het acquis. In de Tsjechische sector van het internationaal vervoer worden reeds grotendeels regels toegepast die vergelijkbaar zijn met die van de lucht- en zeevervoer, de binnenvaart, het Gemeenschap, met name voor het gecombineerd vervoer en het reizigersvervoer over de weg. Bij het spoorvervoer zal het in praktijk brengen van het acquis op het gebied van openbare dienstverlening en normalisatie van de boekhouding in de komende jaren moeten worden gevolgd. In de sector van het goederenvervoer over de weg wordt het grootste deel van het acquis reeds toegepast voor het internationaal vervoer, maar is er ten aanzien van de werking van de binnenlandse tak meer voorzichtigheid geboden. Dit aspect zal in de Unie zonder binnengrenzen van de toekomst van bijzonder belang zijn wanneer de wegcabotage voor goederen volkomen geliberaliseerd is. De Tsjechische Republiek zal zich eveneens op de Gemeenschap moeten afstemmen inzake technische keuring van wegvoertuigen en verkeersbelasting. is een De ontwikkeling van een geïntegreerd en concurrerend vervoerssysteem doelstelling die door de Tsjechische autoriteiten wordt onderschreven; de twee belangrijkste randvoorwaarden zullen waarschijnlijk zijn dat het vervoer op een behoorlijk veiligheidsniveau moet worden gebracht en dat het vervoerssysteem optimaal moet worden gebruikt. Wat veiligheid betreft, heeft Tsjechië bevredigende vooruitgang geboekt. Inzake de totstandbrenging van een evenwichtig vervoerssysteem blijkt de te bereiken. De Tsjechische Republiek zal doelstelling daarentegen moeilijker waarschijnlijk geconfronteerd worden met een voortdurend naar uitbreiding tenderend wegvervoer en zal haar inspanningen moeten concentreren op het spoorvervoer en de binnenvaart. Wat de verbetering van de verbindingen met de lidstaten van de Unie en de buurlanden aangaat, is Tsjechië voornemens om tussen 1995 en 1999 ongeveer 2,7 miljard ecu uit de eigen begroting te investeren in infrastructuur voor het internationaal vervoer, met name de pan-Europese corridors. Dit bedrag komt overeen met een redelijke 1,2% van het BNP, hetgeen misschien niet zal volstaan om in de behoeften te voorzien. Een verlaging van dit bedrag bij gebrek aan begrotingsmiddelen zou deze relatief krappe situatie nog kunnen verergeren. Conclusie De Tsjechische Republiek heeft aanzienlijke vooruitgang geboekt bij de overname van het acquis inzake vervoer. Op voorwaarde dat inspanningen worden geleverd inzake de werking van de binnenlandse markt voor goederenvervoer over de weg (in het bijzonder wat toegang tot de markt, veiligheid en verkeersbelasting betreft) en dat inzake financiële doorzichtigheid in het spoorvervoer vooruitgang wordt geboekt - hetgeen haalbaar lijkt, zal de vervoerssector geen onoverkomelijke problemen opwerpen voor de overname van het acquis inzake de interne markt. Er zal daarentegen moeten worden op toegezien dat de nodige middelen beschikbaar worden gesteld voor de totstandbrenging van de basis van het toekomstige tot de nieuwe lidstaten uitgebreide Trans-Europese vervoersnetwerk. Ook dienen de Tsjechische administratieve structuren, inclusief de controle-instanties, zoals die welke bevoegd zijn voor de veiligheid, snel te worden versterkt. Midden- en kleinbedrijf Het ondernemingsbeleid van de EU is erop gericht een klimaat dat gunstig is voor de ontwikkeling van het MKB in de hele EU te stimuleren, zijn concurrentievermogen te vergroten en zijn europeanisering en internationalisering te bevorderen. Het beleid wordt gekenmerkt door een hoge mate van subsidiariteit. De complementaire rol van de Gemeenschap wordt omschreven en ten uitvoer gelegd door middel van een meerjarenprogramma voor het MKB in de EU. Dit programma bevat de juridische en budgettaire grondslag voor de specifieke beleidsmaatregelen van de Gemeenschap voor het MKB. Het acquis is tot dusverre beperkt gebleven tot aanbevelingen op specifieke gebieden, maar de wetgeving in andere sectoren (b. v. mededinging, milieu, vennootschapsrecht) is ook van invloed op het MKB. De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking om het MKB te ontwikkelen en te versterken, in het bijzonder in de particuliere sector, onder meer door via voorlichting en bijstand inzake juridische, administratieve en fiscale aangelegenheden. Het Witboek bevat geen specifieke maatregelen. Situatieschets Volgens de huidige Tsjechische definitie omvat het MKB alle ondernemingen met 500 werknemers of minder. De grote meerderheid van de ondernemingen zijn MKB en 87 % daarvan is zeer klein. In de industriesector hebben 98,5 % van de bedrijven minder dan 50 werknemers in dienst. De sectoren met het grootste aantal ondernemingen zijn de groot- en kleinhandel ( ^ 30 %) en de dienstensector (-$- 30 %), gevolgd door de industrie (-$• 15 %) en de bouw (-£ 15%). De structuur van de werkgelegenheid heeft belangrijke wijzigingen ondergaan, met name het opnemen van een deel van de overtollige arbeidskrachten uit de landbouwsector en grote staatsbedrijven door middelgrote en kleine bedrijven, vooral in de dienstensector. Evaluatie en prognose 89 Sinds 1991 heeft de steun voor het MKB, als onderdeel van het beleid voor de ontwikkeling van de particuliere sector, een belangrijke bijdrage geleverd aan de groei van de economie en de werkgelegenheid in de Tsjechische Republiek. Alle algemene voorschriften voor de oprichting en de exploitatie van bedrijven zijn op de MKB integraal van toepassing, en er is dus wat dit betreft geen onderscheid naar de grootte van de onderneming. Er is nu een uitgebreid netwerk van regionale advies- en informatiecentra opgericht om de ontwikkeling van middelgrote en kleine bedrijven te ondersteunen. Het netwerk bestrijkt het gehele grondgebied van de Tsjechische Republiek. Er zijn twee regelingen voor de financiering van leningen en zekerheden ten behoeve van het MKB vastgesteld. De voornaamste wettelijke bepalingen en steunregelingen zijn reeds vastgesteld, maar het MKB-beleid moet verder worden verfijnd en moet ook coherenter worden. De inspanningen die momenteel worden geleverd om het MKB in de periode vóór de toetreding te versterken, moeten bijgevolg worden voortgezet. Conclusie Toetreding zou op dit gebied geen specifieke problemen geven voor de Tsjechische Republiek. 3. 5 Economische en sociale cohesie Werkgelegenheid en sociale zaken Het sociale beleid van de Gemeenschap heeft vaste vorm gekregen via diverse instrumenten zoals wettelijke bepalingen, het Europees Sociaal Fonds en specifieke maatregelen met betrekking tot, onder andere, volksgezondheid, armoede en gehandicapten. Er is een juridisch acquis op de gebieden veiligheid en gezondheid op het werk, arbeidsrecht en arbeidsvoorwaarden, gelijke kansen voor mannen en vrouwen, sociale zekerheid van migrerende werknemers en tabaksproducten. Kenmerkend voor de sociale wetgeving in de Unie is de vaststelling van minimumvoorschriften. Voorts is het zo dat in het EU-Verdrag (artikel 118 B) een bepaling is opgenomen inzake de dialoog tussen de sociale partners op Europees niveau en wordt in het Protocol betreffende de sociale politiek verwezen naar de raadpleging van de sociale partners en maatregelen om de sociale dialoog te vergemakkelijken. De Europa-Overeenkomst voorziet in aanpassing van de wetgeving en in samenwerking voor de verbetering van het peil van de bescherming van gezondheid en veiligheid van de werknemers, en in samenwerking op het gebied van beleidsmaatregelen voor de arbeidsmarkt en op dat van de modernisering van het stelsel van sociale zekerheid. Tevens is bepaald dat werknemers die onderdaan zijn van een lidstaat en die wettig in de Tsjechische Republiek zijn tewerkgesteld, wat betreft de arbeidsvoorwaarden vrij van discriminatie op grond van de nationaliteit dienen te worden behandeld. Het Witboek omvat maatregelen met het oog op convergentie op alle deelgebieden van het acquis. Situatieschets 90 Wat de sociale dialoog betreft, is het bestaan van een aantal werknemersorganisaties te vermelden. De meest representatieve is de Tsjechische en Moravische Kamer van Vakverenigingen, die lid is van het Europees Verbond van Vakverenigingen (EVV). De belangrijkste organisatie aan werkgeverszijde is de Federatie van werkgevers, die tot de Unie van Industriefederaties der Europese Gemeenschap (UNICE) is toegetreden. In het algemeen kan worden opgemerkt dat het overheidsbeleid geen prikkel aan de werkgevers heeft gegeven om de sociale dialoog aan te gaan en te onderhandelen. De kritiek van de vakverenigingen is, dat de regering geen rekening houdt met de mening van de sociale partners, behalve in de ondernemingen. De sociale dialoog staat nog in de kinderschoenen. loonaangelegenheden en arbeidsomstandigheden inzake Er is in de Tsjechische Republiek sinds 1993 weinig werkloosheid. Deze bedroeg in 1996, berekend volgens de IAO-methode, 3,4%. In regio's met mono-activiteit ligt dit percentage hoger. Er bestaat twijfel over of de statistieken de werkelijke werkgelegenheidssituatie weergeven. De krappe arbeidsmarkt is tot dusverre één van de opmerkelijke feiten van het overgangsproces in Tsjechië. De verwachting is echter dat de vereiste herstructurering van de economie tot hogere werkloosheid zal leiden. Om de beleidsmaatregelen voor de arbeidsmarkt ten uitvoer te leggen, is een netwerk van regionale en plaatselijke arbeidsbureaus opgezet. Tsjechië voert met succes een beleid dat gericht is op het flexibeler maken van de arbeidsmarkten en het installeren van mechanismen die de goede werking ervan moeten garanderen. De efficiënte allocatie van arbeidskrachten en het vermogen om zich voortdurend aan de structurele ontwikkelingen lijken verzekerd als dit beleid, aangevuld met de passende aan arbeidsmarktmaatregelen, wordt voortgezet. te passen is, de van patroon behalve Het het sociale-zekerheidsuitgaven werkgelegenheidsbeleid (aandeel in het totaal: 0,2% van het BBP), vergelijkbaar met dat van de EU-lidstaten: de pensioenen maken het grootste deel uit (8,8% van het BBP), gevolgd door de gezondheidszorg (8,1% van het BBP - cijfers voor 1995). Dat Tsjechië zich hiermee in de buurt van het OESO-gemiddelde bevindt, is het gevolg van de snelle groei van de gezondheidsuitgaven in verhouding tot het BBP tussen 1991 (5,4%) en 1995 (8,1%)). Deze ontwikkeling ging gepaard met meer welzijn voor de bevolking. De inspanningen om de sociale bescherming verder uit te bouwen, moeten worden voortgezet. voor De Tsjechische gezondheidszorg is voor verbetering vatbaar. Evaluatie en prognose De Tsjechische Republiek heeft een aantal algemene beginselen inzake de bescherming van de gezondheid en veiligheid van werknemers onderschreven. Er is evenwel nog wat weg af te leggen wat betreft de onderlinge afstemming van de wetgevingen inzake die bescherming op specifieke terreinen. In overeenstemming met IAO-Verdrag nr. 81 beschikt Tsjechië over onafhankelijke inspectiestructuren. De middelen waarover de arbeidsinspectie beschikt, zijn wellicht toereikend om een effectief toezicht op de gezondheids- en veiligheidssituatie van de werknemers te garanderen. Alhoewel de fundamentele beginselen van het Europese arbeidsrecht reeds geïntegreerd zijn in de Tsjechische wetgeving, behoeft deze op sommige gebieden nog enige 91 aanpassing. Er wordt gewerkt aan een nieuwe arbeidswet die volledige overeenstemming met het acquis tot stand moet brengen wat betreft de bescherming van werknemers bij faillissement van de werkgever en bij collectief ontslag. Beperkte aanpassingen zijn nodig inzake de overgang van ondernemingen, de aan de werknemers te verstrekken inlichtingen over de voorwaarden van het dienstverband en de arbeidstijd. De bij een aantal Europese richtlijnen voorgeschreven procedures inzake informatieverstrekking aan en raadpleging van de werknemers moeten verder worden ontwikkeld. Inzake gelijke kansen voor mannen en vrouwen is aan de basisbepalingen van de EG-wetgeving voldaan. Wat betreft het recht op vrij verkeer van werknemers, lijken er geen obstakels te zijn voor de Tsjechische Republiek om het acquis op dit gebied toe te passen. De invoering van het recht op vrij verkeer voor werknemers zal echter gepaard gaan met aanpassing van de nationale wetgeving, met name wat betreft de toegang tot het arbeidsproces en de gelijke behandeling, ongeacht de nationaliteit. Op het gebied van de sociale zekerheid van migrerende werknemers zal de toetreding in beginsel geen wezenlijke problemen opleveren. Wel zullen bepaalde technische aanpassingen nodig zijn. Van groter belang is het vermogen van de administratie om bij samenwerking met andere landen de gedetailleerde coördinatieprocedures toe te passen. De Tsjechische Republiek blijkt te beschikken over het merendeel van de administratieve structuren die voor het vervullen van de desbetreffende taken vereist zijn, al zullen voor de toetreding verdere voorbereidselen moeten worden getroffen en opleidingen moeten worden verstrekt. De twee Europese richtlijnen inzake de op sigarettenverpakkingen aan te brengen waarschuwing en het maximale teergehalte zijn nog niet in de nationale wetgeving omgezet. Een wijziging om een bestaande wet van de Tsjechische Nationale Raad in overeenstemming te brengen met de EG-voorschriften, is momenteel in behandeling. 92 Conclusie Indien de inspanningen om het acquis van de EG over te nemen en toe te passen worden voortgezet, is het aannemelijk dat de Tsjechische Republiek op middellange termijn kan voldoen aan de verplichtingen die op sociaal gebied uit het EG-lidmaatschap voortvloeien. Regionaal Beleid en Cohesie Op grond van titel XIV van het Verdrag steunt de Gemeenschap de versterking van de cohesie, met name via de Structuurfondsen. De Tsjechische Republiek zal deze instrumenten op doeltreffende wijze ten uitvoer moeten leggen en daarbij de beginselen, doelstellingen en procedures die op het tijdstip van toetreding van kracht zullen zijn, in acht moeten nemen. De Europa-Overeenkomst bevat bepalingen inzake samenwerking op het gebied van regionale ontwikkeling en ruimtelijke ordening, met name via de uitwisseling van informatie tussen plaatselijke, regionale en nationale autoriteiten en de uitwisseling van ambtenaren en deskundigen. Het Witboek bevat geen specifieke bepalingen. Situatieschets In 1995 bedroeg het Tsjechische BBP per hoofd van de bevolking 55 % van het EU- gemiddelde. Het werkloosheidspercentage bedroeg 3 à 4 %. Naar verwachting zal de werkloosheid de komende jaren licht stijgen in verband met de nodige herstructurering van grote geprivatiseerde bedrijven. De regionale werkloosheidspercentages blijken weliswaar in alle delen van de Tsjechische Republiek vrij laag te liggen, maar tussen de regio met de hoogste werkloosheid (Most - Noord-Bohemen : 7,2 %) en de regio met de laagste werkloosheid (Praag : 0,4 %) zijn de verschillen groot. Momenteel bestaat er in de Tsjechische Republiek geen regionaal beleid. Regionale ontwikkelingsinitiatieven worden via sectorale beleidsmaatregelen op nationaal niveau ten uitvoer gelegd. Er worden jaarlijks economisch zwakke regio's geselecteerd, voornamelijk op basis van de werkloosheidscijfers. In 1996 bijvoorbeeld kwam het aldus geselecteerde gebied overeen met 18,4% van de bevolking van de Tsjechische Republiek. Onlangs is een Ministerie voor Regionale Ontwikkeling ingesteld. Er bestaat geen bestuurslaag tussen nationale overheid en gemeenten, hoewel in de grondwet bepalingen zijn opgenomen over de oprichting van zogenaamde territoriale eenheden met zelfbestuur. De autoriteiten op het niveau van de districten (77 eenheden) zijn overheidsbesturen met algemene bevoegdheden (geen autonomie). 6. 233 autonome gemeenten zijn bevoegd voor de territoriale ontwikkeling (planning op het gebied van stads- en plattelandsontwikkeling en niet zozeer plaatselijk economisch beleid). De financiële instrumenten die in de Tsjechische Republiek beschikbaar zijn voor initiatieven voor regionale ontwikkeling zijn beperkt. Het aandeel van de totale 93 *» ontwikkelingsuitgaven dat een mogelijke tegenhanger voor de financiële bijstand in het kader van het structuurbeleid van de EG zou kunnen vormen, valt nog niet te bepalen. Het is dan ook niet mogelijk om nu al met voldoende zekerheid iets te zeggen over de medefinancieringscapaciteit van de Tsjechische Republiek. Evaluatie en prognose In de Tsjechische Republiek bestaat geen onafhankelijk beleid voor regionale ontwikkeling. Zoals gezegd worden regionale ontwikkelingsinitiatieven via het algemene ontwikkelingsbeleid van het land ten uitvoer gelegd. Sedert medio 1996 wordt er actiever aan regionale ontwikkeling gewerkt. Mede dankzij het pas ingestelde Ministerie van Regionale Ontwikkeling zal duidelijker kunnen worden bepaald waarin de verantwoordelijkheden van de overheid bestaan, en zal de interministeriële coördinatie mogelijk kunnen worden verbeterd. Dit neemt niet weg dat de Tsjechische autoriteiten nog belangrijke hervormingen ten uitvoer moeten leggen om hun beleid in overeenstemming te brengen met het structuurbeleid van de EG. Zo moet het Ministerie van Regionale Ontwikkeling zorgen voor goede coördinatiemechanismen op nationaal niveau. De financiële middelen voor regionale beleidsmaatregelen moeten worden verhoogd, en er moeten efficiënte instrumenten worden ontwikkeld. Ten slotte moeten de Tsjechische autoriteiten de toekomstige rechtsgrondslag voor een Tsjechisch regionaal beleid vaststellen, zodat er een passende wettelijke structuur tot stand wordt gebracht voor de acties in het kader van de aanpak van de regionale dispariteiten en voor de financiering van de uitgaven van het structuurbeleid. Conclusie Met het oog op de toetreding zal de Tsjechische Republiek nog voorzieningen moeten treffen om een wettelijk, bestuurlijk en budgettair kader voor een geïntegreerd regionaal beleid tot stand te brengen, en zal het haar beleid in overeenstemming moeten brengen met de EU-regelgeving. Gezien de capaciteiten op bestuurlijk niveau in de Tsjechische Republiek zou dit met de nodige politieke inzet binnen een redelijke termijn moeten kunnen worden verwezenlijkt. Daarom kan worden geconcludeerd dat de Tsjechische Republiek, na invoering van de nodige hervormingen, op middellange termijn in staat zou moeten zijn de communautaire voorschriften toe te passen en de financiële bijstand in het kader van het structuurbeleid van de EU op doeltreffende wijze te kanaliseren. 3. 6. Levenskwaliteit en milieu Milieu Het van het Verdrag afgeleide milieubeleid van de Gemeenschap is gericht op duurzaamheid, gebaseerd op de opneming van de milieubescherming in het beleid van de EU in de verschillende sectoren, preventief optreden, het beginsel "de-vervuiler-betaalt", het voorkomen van milieuschade aan de bron en gedeelde verantwoordelijkheid. Het acquis omvat circa 200 wetten en besluiten m. b. t. zeer uiteenlopende zaken, waaronder water- en luchtverontreiniging, beheer van afvalstoffen en chemicaliën, biotechnologie, bescherming tegen straling en natuurbescherming. De lidstaten dienen erop toe te zien dat 94 milieueffectrapportage plaatsvindt alvorens zij toestemming geven voor bepaalde openbare en particuliere projecten. In de Europa-Overeenkomst is bepaald dat het Tsjechische ontwikkelingsbeleid moet verlopen volgens het beginsel van duurzame ontwikkeling en dat de milieuoverwegingen volledig in dat beleid verdisconteerd moeten worden. De overeenkomst noemt het milieubeleid ook als een prioriteit voor de bilaterale samenwerking en een gebied waarop de wetgeving van de Tsjechische Republiek moet worden aangepast aan die van de Gemeenschap. Het Witboek betreft slechts een klein gedeelte van het acquis op milieugebied, namelijk de productgebonden wetgeving, die rechtstreeks verband houdt met het vrije verkeer van goederen. Situatieschets Wat tegenwoordig de Tsjechische Republiek heet, was in 1989 een van de meest vervuilde gebieden van Midden-Europa. Sindsdien is de situatie echter dankzij grote milieu-investeringen en herstructurering van de industrie aanzienlijk verbeterd. Het voornaamste milieuprobleem in de Tsjechische Republiek is de luchtvervuiling. Hoewel aanzienlijke vooruitgang is geboekt (in de periode van 1989 tot en met 1994 zijn de emissies van respectievelijk zwaveldioxide, stikstofoxyde en deeltjes met respectievelijk 36, 60 en 49 % gedaald) blijven de emissies van zwaveldioxide en stikstofoxyde hoog en zijn derhalve verdere maatregelen in industrie, vervoer en energieproductie vereist. Dat zonder enige controle gevaarlijke en vaste afvalstoffen zijn gestort is een ander belangrijk probleem, een erfenis van het verleden. De problemen met de waterkwaliteit zijn minder dringend maar vereisen niettemin dure oplossingen. Een aantal industriegebieden met verminderde activiteit, en met name de Zwarte Driehoek en Ostrava, is het zwaarst getroffen door milieuproblemen. De Tsjechische milieuwetgeving omvat een kaderwet voor milieubescherming van 1992 en talrijke sectorale verordeningen die ten dele uit de communistische tijd stammen. De beleidsprioriteiten zijn uiteengezet in het in 1995 goedgekeurde staatsmilieubeleid dat prioiteiten op korte, middellange en lange termijn omvat. De Tsjechische Republiek maakt op grote schaal gebruik van fiscale en economische instrumenten. In percentage van het BBP geeft de overheid meer uit voor milieuverbetering dan de meeste lidstaten van de EU. Hoewel een aantal essentiële milieu-initiatieven worden toegepast, zijn de zwakke punten van het Tsjechische milieustelsel de onvoldoende handhaving, de ondoeltreffendheid van de economische instrumenten doordat de boetes laag zijn, de leemten in de sectorale en uitvoeringsvoorschriften en het gebrek aan milieubesef en bereidheid tot medewerking bij de bevolking. Evaluatie en prognose Officieel is de afgelopen jaren in toenemende mate voldaan aan het acquis van de EG. De voornaamste kaderwetgeving bestaat maar er zijn leemten in de sectorale wetgeving en in de uitvoeringsbepalingen met betrekking tot de economische instrumenten, de uitvoering en de handhaving. Bijzondere aandacht dient te worden besteed aan de snelle 95 omzetting van de kaderrichtlijnen inzake lucht, afval en water en de richtlijn geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging (IPPC), en aan het uitstippelen van strategieën voor de financiering i. v. m. de wetgeving in de sectoren water, lucht en afval waarvoor aanzienlijke investeringen zijn vereist. Als de verwachte wetten (met betrekking tot bijvoorbeeld afval, chemische stoffen en genetisch gemodificeerde organismen) volgens plan worden goedgekeurd, zal de komende jaren in aanzienlijk grotere mate worden voldaan aan het acquis van de EG. De Tsjechische Republiek heeft voor de meeste kritieke gebieden van het Witboek wetgeving goedgekeurd of in voorbereiding. Aan afvalverwerking is tot dusver weinig aandacht besteed maar de voorgestelde wetgeving is erop gericht deze leemte op te vullen. In bepaalde gebieden wordt nog slechts in kleine mate werkelijk voldaan aan het acquis van de EG; de Tsjechische Republiek zal dan ook moeten streven naar de doeltreffende uitvoering en handhaving van het acquis inclusief de doeltreffende werking vart de economische instrumenten. Er zullen aanzienlijke investeringen nodig zijn zowel van de overheidssector als van het bedrijfsleven. Dat moet gepaard gaan met de invoering of verbetering van licentiestelsels of overheidsdeelneming. Tevens moeten de instellingen die zich bezighouden met de handhaving en tenuitvoerlegging worden versterkt. De Tsjechische milieustrategie met het oog op de toetreding moet tijdschema's omvatten voor de tenuitvoerlegging van maatregelen om te voldoen aan het milieuacquis van de EG waarbij onder andere begonnen dient te worden met de tenuitvoerlegging van de bovengenoemde kader- en IPPC-richtlijnen. Conclusie Als de huidige inzet en investeringen gehandhaafd blijven, en als de geplande wetgeving en de gehele op de toetreding gerichte milieustrategie worden goedgekeurd en ten uitvoer gelegd, zal op middellange termijn het gehele milieuacquis in nationaal recht zijn omgezet en daadwerkelijk worden voldaan aan belangrijke elementen daarvan (b. v. aspecten van de wetgeving inzake luchtkwaliteit, milieueffectrapportage, industriële gevaren en chemicaliën). Anderzijds kan slechts op lange termijn daadwerkelijk worden voldaan aan een aantal wetsbepalingen waarvoor lange tijd hoge investeringen en aanzienlijke administratieve inspanningen zijn vereist (zoals b. v. de zuivering van stedelijk afvalwater, de drinkwatervoorziening, bepaalde aspecten van afvalstoffenbeheer en luchtvervuiling). Consumentenbescherming Het acquis communautaire omvat de bescherming van de economische belangen van consumenten (o. a. wat betreft misleidende reclame, prijsaanduiding, consumentenkrediet, oneerlijke contractvoorwaarden, televerkoop, pakketreizen, verkoop buiten normale verkoopruimten en timesharing), alsmeden de algemene veiligheid van producten en de specifieke sectoren cosmetica, textieletikketen en speelgoed. De Europa-Overeenkomst voorziet in harmonisatie van de wetgeving met die van de Gemeenschap en in samenwerking met het oog op het tot stand brengen van volledige overeenstemming tussen de systemen voor consumentenbescherming in de Tsjechische Republiek en de Gemeenschap. Fase-I-maatregelen van het Witboek richten zich op 96 verbetering van de productveiligheid, o. a. wat betreft cosmetica, textieletiketten en speelgoed, en op de bescherming van de economische belangen van de consument, vooral op het gebied van misleidende reclame, consumentenkrediet, oneerlijke contractvoorwaarden en prijsaanduiding. Fase-II-maatregelen houden verband met pakketreizen, verkoop buiten normale verkoopruimten en timesharing. Ook moet rekening worden gehouden met nieuwe EG-wetgeving die onlangs is vastgesteld (televerkoop) of binnenkort zal worden vastgesteld reclame, prijsaanduiding). (vergelijkende Situatieschets In 1992 is een consumentenbeschermingswet goedgekeurd die in 1993 en in 1995 is geamendeerd. Er bestaat geen afzonderlijke is voor consumentenzaken en er lijken ook geen plannen te zijn om er een op te richten. Consumentenzaken ressorteren als zodanig onder het ministerie van Handel en Industrie, al spelen andere ministeries of instellingen eveneens een belangrijke rol, zij het indirect, bij aangelegenheden die de consumentenbescherming betreffen. instantie die bevoegd consumentenbewustzijn Het te noemen. De consumentenbeweging ontwikkelt zich traag en er is geen nationale Tsjechische organisatie die alle consumenten vertegenwoordigt. Er zijn wel drie actieve regionale en lokale consumentengroepen. algemeen klein in het is Evaluatie en prognose Vanuit het oogpunt van bescherming van de consumentenbelangen is de Tsjechische wetgeving inzake prijsaanduiding vergelijkbaar met die van de EG. Er is een ontwerp-wet inzake het consumentenkrediet in behandeling. De aanpassing van de bepalingen inzake misleidende reclame is evenwel zeer onvolledig vergeleken met de EU-bepalingen. De bestaande wetgeving inzake oneerlijke contractvoorwaarden dient substantieel te worden aangepast om de belangrijkste onderwerpen van de desbetreffende EG-richtlijn te bestrijken. Er bestaat geen wetgeving met betrekking tot een aantal voor de consument relevante aangelegenheden, zoals verkoop buiten de normale verkoopruimten, televerkoop, pakketreizen en timesharing. inzake Het merendeel van de essentiële Europese concepten en bepalingen productveiligheid en gevaarlijke imitaties is in de Tsjechische wetgeving opgenomen. Hier en daar biedt deze wetgeving een betere bescherming dan de EU-normen, maar elders ontbreken belangrijke elementen. Wat de afzonderlijke sectoren betreft, is te vermelden dat er een wet bestaat betreffende de textieletiketten en dat het eerste werkvoorstel voor een verordening tot uitvoering van de richtlijn inzake de veiligheid van speelgoed in behandeling is. De wetgeving inzake cosmetica is nog niet in overeenstemming met de bepalingen van de EG, maar er wordt aan een nieuw besluit gewerkt. Het is wenselijk dat de overname van het acquis gepaard gaat met de ontwikkeling van een sterke, onafhankelijke, door de overheid gesteunde consumentenbeweging. 97 Conclusie Aanzienlijke aanpassing van de Tsjechische wetgeving is nodig om deze op middellange termijn in overeenstemming te brengen met het acquis van de EG. Op prioritaire gebieden zoals productveiligheid, prijsaanduiding en textieletiketten is er een goede mate van compatibiliteit met de EU-normen, maar voor andere sectoren is er geen wetgeving. Ook moeten de taken en functies van de verschillende bij de consumentenbescherming betrokken instanties worden gecoördineerd en georganiseerd, en moet erop worden toegezien dat de wetgeving wordt toegepast. 3. 7. Justitie en binnenlandse zaken (JBZ) Huidige bepalingen Het acquis betreffende justitie en binnenlandse zaken (JBZ) steunt hoofdzakelijk op het kader voor samenwerking omschreven in Titel VI (artikel K) van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) (de "derde pijler"), ofschoon het eveneens aansluit bij een aantal voorschriften en wettelijke bepalingen van de "eerste pijler" (het EG-Verdrag). Het JBZ-kader van de EU heeft hoofdzakelijk betrekking op asiel, controle aan de buitengrenzen en immigratie, douanesamenwerking en politiële samenwerking ter bestrijding van zware criminaliteit met inbegrip van de illegale drugshandel, en justitiële samenwerking in burgerlijke zaken en strafzaken. In het VEU wordt aangegeven van welke basisbeginselen voor die samenwerking wordt uitgegaan, te weten de beginselen vervat in het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en het Verdrag van Genève van 1951 betreffende de status van vluchtelingen. Impliciet wordt eveneens uitgegaan van een aantal internationale overeenkomsten op de genoemde gebieden, met name die van de Raad van Europa, van de Verenigde Naties en van de Conferentie van Den Haag. De wetgevingsaspecten van het acquis van de derde pijler verschillen van die van de eerste pijler. Het acquis van de derde pijler bestaat namelijk uit overeenkomsten, gemeenschappelijke optredens, gemeenschappelijke standpunten en resoluties (waaronder eveneens de reeds goedgekeurde gedeelten van ontwerp-besluiten waarover nog wordt onderhandeld). Een aantal EU-overeenkomsten (met inbegrip van de Overeenkomst van Dublin van 1990 en overeenkomsten inzake uitlevering, fraude en EUROPOL) zijn door de Raad goedgekeurd en worden thans in het kader van de bekrachtigingsprocedures behandeld door de nationale parlementen. Verschillende andere overeenkomsten, met inbegrip van een overeenkomst betreffende de buitengrenzen, bevinden zich in diverse onderhandelingsstadia bij de Raad. Het SBZ-acquis impliceert zowel een hoge graad van praktische samenwerking als wetgeving en de daarmee verband houdende effectieve tenuitvoerlegging. Het nieuwe Verdrag Voor verschillende van de bovenvermelde materies zal, bij het in werking treden van het uit de Intergouvernementele Conferentie van Amsterdam voortgekomen Verdrag, het huidige samenwerkingskader ver zijn voorbijgestreefd. In het nieuwe Verdrag worden namelijk, via de bevestiging van het streven naar de ontwikkeling van de Unie als "een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid", 98 bedoelde materies, en met name het vrije verkeer van personen, asiel en immigratie, in de communautaire sfeer geplaatst. Met betrekking tot het vrije verkeer van personen in het bijzonder voorziet het nieuwe Verdrag in de opneming van het Schengen-acquis in het kader van de Europese Unie, alsook in de volledige overname van dat acquis door elke kandidaat voor het EU- lidmaatschap. Met betrekking tot de materies welke in de samenwerkingssfeer blijven, te weten de politiële en strafrechtelijke aangelegenheden, voorziet het nieuwe Verdrag in een versterking van het samenwerkingssysteem. De Europa-Overeenkomst en het Witboek De Europa-Overeenkomst voorziet eveneens in samenwerking met betrekking tot de bestrijding van drugsmisbruik en het witwassen van geld. t In het Witboek worden geen derde-pijler thema's expliciet behandeld maar wordt verwezen naar eerste-pijler materies, zoals het witwassen van geld en het vrije verkeer van personen, welke nauw verband houden met de belangrijke onderwerpen op het gebied van justitie en binnenlandse zaken. Het bevat eveneens verwijzingen naar de overeenkomsten van Brussel en Rome. Situatieschets Eerste vereisten voor de JBZ-samenwerking De Tsjechische Republiek is in 1993 toegetreden tot de Raad van Europa en heeft de belangrijkste akten op het gebied van de mensenrechten ondertekend en geratificeerd. De grondwet voorziet in een rechterlijke macht welke, in overeenstemming met de beginselen van de rechtsstaat, onafhankelijk is. De bij de hervorming van de JBZ-instellingen gemaakte vorderingen zijn bevredigend. De bescherming van persoonsgegevens is grondwettelijk gewaarborgd, doch de Tsjechische wetgeving zal moeten worden gewijzigd om ze geheel in overeenstemming te brengen met de communautaire voorschriften (zie eveneens het afzonderlijk punt "Interne markt"). Asiel De Tsjechische Republiek heeft het Verdrag van Geneve en het protocol van New York van 1997 geratificeerd. Het recht op asiel wordt gegarandeerd krachtens het handvest van grondrechten en vrijheden. De van de Tsjechoslowaakse Republiek overgeërfde en van 1990 daterende voorschriften en beleidsmaatregelen worden momenteel aangepast om deze in overeenstemming te brengen met de EU-normen, inclusief de beginselen inzake "veilig derde land van oorsprong" en "veilig derde land". De asielaanvragen worden afgehandeld door het Directoraat Vreemdelingenzaken en de Dienst Grenspolitie van het Politiepresidium. In 1996 waren er 2 100 asielzoekers en ongeveer 1 200 vluchtelingen uit het voormalige Joegoslavië. In de nieuwe vreemdelingenwet, die in voorbereiding is, zijn wettelijke voorschriften voor het verlenen van tijdelijke bescherming opgenomen. 99 Immigratie/Grenscontrole Sedert 1989 is het aantal vreemdelingen dat in de Tsjechische Republiek verblijft sterk toegenomen (nu ongeveer 200 000). Voor het ogenblik is de beheersing van deze migratiestromen een van de hoofdprioriteiten van de Tsjechische regering. Migranten moeten in het bezit zijn van een verblijfs- en arbeidsvergunning om aan de slag te kunnen, maar voor Slowaken gelden bijzondere regels wegens hun nauwe banden met de Tsjechische Republiek ten aanzien van familie en verblijf. De Tsjechische autoriteiten bereiden een nieuwe vreemdelingenwetgeving voor waarin onder andere bepaald is dat alle visa in het buitenland afgegeven moeten worden en bepalingen zijn opgenomen met betrekking tot de registratie van ingezetenen van vreemde nationaliteit. De Tsjechische Republiek probeert de uitzetting van illegale immigranten gestructureerd aan te pakken, waarbij zij onder andere streeft naar samenwerking met de IOM. (De Tsjechische Republiek heeft met de aangrenzende landen, alsmede met Hongarije, Roemenië, Canada en en grensbewakingssystemen worden afgestemd op de EU-normen, maar de omschakeling wordt gehinderd doordat er geen apparatuur voorhanden is om machineleesbare documenten te controleren en door het feit dat het interne communicatiesysteem niet in overeenstemming is met internationale normen. overname-overeenkomsten gesloten. De grenscontrole- Frankrijk Politiële samenwerking In de Tsjechische Republiek zijn georganiseerde misdaadbenden actief op de volgende gebieden : smokkel van wapens, springstof en kernmateriaal, vrouwenhandel, prostitutie, witwassen van geld, belastingfraude en smokkel van gestolen voertuigen. Geweld en afpersing zijn daarbij gangbare praktijken. Om hiertegen doeltreffender te kunnen optreden, zijn binnen het politieapparaat speciale eenheden opgericht die tot taak hebben de drugshandel en de georganiseerde misdaad te bestrijden. De wetgeving om de georganiseerde misdaad aan te pakken wordt aangepast en verscherpt. De Tsjechische Republiek heeft het Verdrag inzake het witwassen van geld bekrachtigd en terzake nationale uitvoeringsvoorschriften vastgesteld (zie ook onder "Interne markt"). De Tsjechische Republiek wordt niet specifiek door terrorisme bedreigd, maar de regering heeft toch preventieve maatregelen getroffen om vermoedelijk internationale terroristen buiten het land te houden of anders op te sluiten. Drugs De Tsjechische Republiek is een doorvoerland voor drugs. Er is echter ook een beduidende binnenlandse vraag. In de laatste jaren zijn hoeveelheden heroïne, cocaïne en amfetaminen in beslag genomen. De Tsjechische Republiek heeft de belangrijkste internationale verdragen inzake verdovende middelen geratificeerd. De antidrugswetgeving is zeer uitgebreid en momenteel wordt âan een nieuwe wet betreffende grondstoffen voor drugs gewerkt (vervaardiging, invoer en verkoop van drugs zijn drugsbestrijdingseenheden opgericht, die reeds een aantal successen geboekt hebben. Sedert 1993 worden in het raam van het nationale antidrugsbeleid alle betrokkenen uit de overheids- en particuliere sector samengebracht om het drugsmisbruik en de drugshandel in het land aan te pakken. De maatregelen worden gecoördineerd door de Nationale Drugscommissie. douanediensten feiten). Bij strafbare politie zijn de en 100 Justitiële samenwerking Het rechtsbedrijf wordt afgestemd op de toetreding tot de EU. In het algemeen zijn de ervaring en de doeltreffendheid van de rechtbanken nogal gering. Er wordt gepoogd hierin verbetering te brengen, maar op dat vlak moeten nog grote vorderingen worden gemaakt. De Tsjechische Republiek heeft de belangrijkste internationale strafrechtelijke verdragen op het gebied van wederzijdse rechtshulp ondertekend of bekrachtigd en stelt momenteel maatregelen op om deze verdragen ten uitvoer te leggen. Op civielrechtelijk vlak werd slechts een gering aantal verdragen geratificeerd (onderhoudsplicht en verkrijgen van bewijs). De Tsjechische Republiek is voornemens toe te treden tot het Verdrag van Lugano. Evaluatie en prognose De wetgeving van de Tsjechische Republiek vertoont nog een aantal belangrijke leemten, maar het merendeel van de voorschriften is reeds van kracht of in voorbereiding. In de toekomst moet vooral worden gezorgd voor een verbetering van de nabije communicatiesystemen in het kader van de grensbewaking en moeten de migratiestromen onder controle worden gebracht. Ook moeten de maatregelen voor een doeltreffende bestrijding van de georganiseerde misdaad gehandhaafd en uitgebreid worden. Op het institutionele vlak worden de grootste problemen veroorzaakt door de beperkte hulpmiddelen, het ontbreken van ervaring met de nieuwe wetgeving bij politie en rechtbanken en de gevolgen van corruptie in de betrokken instellingen. De regering heeft metterdaad maatregelen getroffen om de instellingen voor te bereiden op inpassing in de JBZ-regelingen. De Tsjechische Republiek beschikt over een kleine kern van ambtenaren die reeds enige ervaring hebben op het gebied van samenwerking met collega's in EU- landen en verwacht wordt dat de mogelijkheid hiertoe in de komende jaren verder zal toenemen. Conclusie De Tsjechische Republiek zal, wanneer zij in het huidige tempo vorderingen blijft maken, in de eerstvolgende jaren aan het huidige en toekomstige acquis inzake justitie en binnenlandse zaken voldoen. Justitie en politie vragen bijzondere aandacht, alsook de verdere aanpak van de Tsjechische Republiek om de drugshandel en de georganiseerde misdaad te bestrijden. 3. 8 Extern beleid Handel en internationale economische betrekkingen Het acquis op dit gebied bestaat hoofdzakelijk uit de multilaterale en bilaterale verplichtingen inzake handelsbeleid en de autonomie protectie-instrumenten van de Gemeenschap. De Europa-Overeenkomst bevat bepalingen op verschillende terreinen die de partijen verplichten om zich te houden aan de beginselen van de WTO/GATT of andere relevante internationale verbintenissen. 101 Het Witboek bevat geen bepalingen op dit gebied. Situatieschets De Tsjechische Republiek is een open handelseconomie geworden en is lid van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Bij toetreding zal het de verplichtingen moeten naleven van de multilaterale WTO-overeenkomsten waarbij de Gemeenschap partijj is. Momenteel past de Tsjechische Republiek geen kwantitatieve beperkingen toe op de invoer van textiel en kleding. Bij de toetreding zal het textielbeleid van de Gemeenschap tot de Tsjechische Republiek worden uitgebreid; de communautaire beperkingen die dan nog gelden, zullen moeten worden aangepast om rekening te houden met de toetreding van dit land. Evaluatie en prognose Bij toetreding zal de Tsjechische Republiek het gemeenschappelijk douanetarief moeten toepassen, en ook de bepalingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid die de bedraagt het gewogen buitenlandse handel betreffen. Sinds de Uruguay-ronde gemiddelde van de douanetarieven die de Tsjechische Republiek toepast op industrieproducten uit de meest begunstigde naties 3,8%). Voor de Gemeenschap is dat 3,6%. In de betrekkingen met internationale organisaties zal de Tsjechische Republiek ervoor moeten waken dat zijn optreden en verbintenissen in overeenstemming zijn met de Europa-Overeenkomst en harmonisch aansluiten bij de toekomstige verplichtingen als lid van de Gemeenschap. Als lidstaat wordt de Tsjechische Republiek partij bij de verschillende preferentiële overeenkomsten van de Gemeenschap. De preferentiële overeenkomsten tussen de Tsjechische Republiek en derde landen daarentegen, zullen in de regel moeten worden beëindigd. Wat betreft de handel in diensten en de vestigingsvoorwaarden heeft de Tsjechische Republiek goede vooruitgang geboekt en moet het mogelijk zijn oplossingen te vinden voor nog resterende belangrijke verschillen tussen de verbintenissen van de Tsjechische Republiek en die van de Gemeenschap. In april 1997 heeft de Tsjechische Republiek een invoerdeposito ingesteld voor een groot aantal consumentenproducten. Deze regeling is niet in overeenstemming met de Europa-Overeenkomst en moet worden ingetrokken. Bij toetreding zal de Tsjechische Republiek zijn nationale wetgeving op het gebied van handelsbescherming moeten intrekken en de EG-wetgeving moeten toepassen. Bij vroegere toetredingen is gebleken dat een automatische uitbreiding van de bestaande antidumpingmaatregelen tot de nieuwe lidstaten, bij derde landen vragen doet rijzen over de verenigbaarheid van deze aanpak met de desbetreffende WTO-voorschriften. Voorts is gebleken dat de toetreding mogelijkheden schept voor omzeiling van beschermende maatregelen van de Gemeenschap. Dat gebeurt wanneer vóór de toetreding grote hoeveelheden van de producten waarvoor die maatregelen gelden naar het grondgebied 102 van de toekomstige lidstaat worden uitgevoerd en die producten dan, na de toetreding, automatisch worden vrijgegeven voor het vrije verkeer in het uitgebreide douanegebied. Deze twee problemen moeten in de pré-toetredingsfase voor de Tsjechische Republiek worden aangepakt. De Tsjechische Republiek is partij bij drie van de vier non-proliferatieregelingen voor massavernietigingswapens en is voornemens partij te worden bij de vierde. De Tsjechische lijst van goederen en technieken voor dubbelgebruik wordt, wegens de chemische stoffen die onder het toepassingsgebied van het Verdrag inzake chemische wapens vallen, momenteel aangepast en zal naar verwachting overeenkomen met de controlelijst van de Gemeenschap. De uitvoer van wapens wordt ook gecontroleerd. Er lijken voor de Tsjechische Republiek geen problemen te bestaan om de EG-wetgeving op dit gebied toe te passen. Conclusie De Tsjechische Republiek staat er goed voor om op middellange termijn aan de relevante eisen van de Gemeenschap te voldoen. Voorwaarde is wel dat de bestaande handelsbelemmeringen met meer ijver worden opgeruimd, zodat het handelsregime meer in overeenstemming is met dat van de Gemeenschap. Ontwikkeling Het acquis in de ontwikkelingssector bestaat hoofdzakelijk uit de Overeenkomst van Lomé, die begin 2000 afloopt. In de Europa-Overeenkomst en het Witboek zijn geen bepalingen over dit onderwerp opgenomen. Situatieschets Tsjechië heeft geen preferentiële handelsovereenkomsten met ACS-landen. Toch geeft dit land, krachtens zijn SAP-regeling, aan een aantal ACS-landen een preferentiële behandeling in de vorm van verlaagde rechten, en geeft de ACS-landen die als minst ontwikkelde landen worden beschouwd, met vrijstelling van rechten toegang tot zijn markt. Tsjechië heeft een beperkt, maar solide systeem voor ontwikkelingshulp, dat zowel de De ontwikkelingshulp ontwikkelingshulp wordt zowel bilateraal (20,25 miljoen US-dollar in 1996) als multilateraal verstrekt (vrijwillige bijdragen aan de VN-instellingen, de Wereldbank, met inbegrip van de Internationale Ontwikkelingsassociatie, en het IMF). in eigenlijke zin als de humanitaire hulp omvat. Evaluatie en prognose Als Tsjechië toetreedt, moet het zijn preferentiële handelsregeling ook voor de ACS- Staten toepassen en, samen met de andere lidstaten, deelnemen aan de financiering van het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF), dat financiële hulp verleent krachtens de Overeenkomst van Lomé. 103 Wellicht zal de toepassing van de Lomé-handelsregeling over het algemeen voor Tsjechië geen moeilijkheden opleveren. Normaal treden nieuwe lidstaten tot de Overeenkomst van Lomé toe door middel van een aan die overeenkomst te hechten protocol, dat van kracht wordt op de datum van hun toetreding tot de EU. Conclusie Tsjechië verkeert in een goede positie om in de komende jaren aan de EU-vereisten op dit gebied te voldoen. Douane Het acquis in deze sector bestaat uit het Communautair Douanewetboek en de uitvoeringsbepalingen van dit wetboek; de gecombineerde nomenclatuur van de EG;, het tarieven, gemeenschappelijk tariefcontingenten en geschorste douanerechten; en andere wetgeving op douanegebied buiten het toepassingsgebied van het douanewetboek. douanetarief met preferentiële inbegrip van De Europa-Overeenkomst voorziet in de totstandbrenging van een vrijhandelszone met de Gemeenschap en de geleidelijke afschaffing van de douanerechten op een groot aantal producten, volgens duidelijke aanvangen op de dag van inwerkingtreding van de overeenkomst. tijdschema's die Volgens het WTitboek worden in fase I maatregelen genomen om het bij de Europa- Overeenkomst tot stand gebrachte vrijhandelsverkeer te consolideren en te stroomlijnen, met inbegrip van wetgeving die in overeenstemming is met het Douanewetboek, de gecombineerde nomenclatuur enz. In fase II dient de gehele EU-wetgeving te worden overgenomen, zodat het land bij toetreding deel van de Douane-unie kan uitmaken. Situatieschets Bij toetreding dienen de douaneautoriteiten van de Tsjechische Republiek alle verantwoordelijkheid op zich te nemen voor de bescherming van en het toezicht op hun deel van de buitengrens van de EU. (Of de Tsjechische Republiek verantwoordelijk zal zijn voor de buitengrens van de EU zal ervan afhangen welke andere landen tegelijk met zullen de Tsjechische Republiek het verantwoordelijk gemeenschappelijke het gemeenschappelijke visserijbeleid enz. aan de buitengrens van de Gemeenschap. Daarnaast dienen ze de voorschriften inzake indirecte belastingen toe te passen. toetreden. ) Deze douaneautoriteiten en handelsbeleid, het gemeenschappelijk van landbouwbeleid, tenuitvoerlegging zullen de handhaving voor zijn Om het acquis volledig te kunnen toepassen, dient de Tsjechische Republiek in staat te zijn de EU-wetgeving over te nemen en ten uitvoer te leggen en dient het land over een toereikende infrastructuur en voldoende uitrusting te beschikken (met name computers en opsporingsmiddelen) en over een efficiënte douane-organisatie met voldoende personeel dat zowel gekwalificeerd als gemotiveerd is en een hoge mate van integriteit bezit. 104 Dankzij de technische bijstand van de douaneprogramma's heeft de Tsjechische Republiek haar douanewetgeving bijna volledig kunnen aanpassen aan het communautaire douanewetboek. De Tsjechische Republiek heeft haar nationale goederennomenclatuur per 1 januari 1996 aangepast aan de gecombineerde nomenclatuur van de Gemeenschap. Bovendien heeft de Tsjechische Republiek reeds een geïntegreerd douanetarief. Dit zal de vergelijking tussen de Tsjechische invoerrechten en die van het gemeenschappelijk douanetarief aanzienlijk vereenvoudigen. De Tsjechische Republiek past ook een systeem van bindende tariefinlichtingen toe dat vergelijkbaar is met dat van de Gemeenschap. De Tsjechische Republiek is per 1 januari 1997 overgegaan op het nieuwe stelsel van de cumulatie van de oorsprong tussen Europese landen. De Tsjechische Republiek is op 1 juli 1996 toegetreden tot de EG/EVA-Overeenkomst inzake Douanevervoer en tot de Overeenkomst inzake het Enig Document. Evaluatie en prognose De Tsjechische Republiek zal haar nationale procedures moeten aanpassen aan de EU-wetgeving inzake schorsende en economische douaneregelingen. Op het ogenblik van toetreding zullen enkele technische overgangsregelingen nodig zijn met name voor transacties waarmee is begonnen vóór de datum van toetreding maar die pas na die datum worden beëindigd. Het door de Tsjechische Republiek toegepaste stelsel van borgstelling bij invoer is een maatregel met gelijke werking als een kwantitatieve beperking. Bijgevolg moet dit stelsel zo spoedig mogelijk worden opgeheven. Sedert 1991 zijn in de Tsjechische Republiek tax-free shops aan landgrenzen toegestaan. Er bestaan momenteel zes tax-free shops aan de grens met Duitsland en tien aan de grens met Oostenrijk. Dergelijke shops zijn niet toegestaan aan landgrenzen binnen het grondgebied van de EG en daarom zal de afschaffing ervan voorwaarde zijn voor de toetreding. De Tsjechische autoriteiten dienen de opheffing van deze shops zoveel mogelijk te bespoedigen. Het is van belang dat de Tsjechische douaneautoriteiten leren omgaan met de verschillende computersystemen die in het kader van de Douane-unie/interne markt nodig zijn voor de toepassing van de voorschriften inzake douane en indirecte belastingen en met de computersystemen voor de wederzijdse administratieve bijstand op het gebied van douane, landbouw en indirecte belastingen. De Tsjechische Republiek zal bij de toetreding de douanecontroles aan de grenzen met de lidstaten van de EU en de andere toetredende landen moeten afschaffen. Bij de beleidsplanning dient het rekening te houden met de middelen die nodig zullen zijn voor de versterking van de grensposten aan de grenzen tussen de Tsjechische Republiek en staten die geen lid zijn van de EU. Ten slotte kan de Douane-unie tussen de Tsjechische Republiek en Slowakije problemen opleveren indien deze twee landen niet gelijktijdig toetreden tot de Gemeenschap. 105 Conclusie De Tsjechische Republiek stelt alles in het werk om haar organisatie en personeel voor te bereiden op de taken die een moderne douaneadministratie moet uitvoeren. Indien de Tsjechische Republiek haar inspanningen, met name met betrekking tot projectmanagement op het gebied van automatisering, vergroot, zal zij binnen de eerstkomende jaren de taken van een douaneadministratie van de EG kunnen vervullem Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid Vanaf 1989 is het buitenlands en veiligheidsbeleid van de Tsjechische Republiek (voor 1993 in het kader van de TSFR) georiënteerd op Europese en Euro-Atlantische integratie. Slowakijke heeft actief deelgenomen aan de dialoog als onderdeel van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de Unie en heeft, als dat is gevraagd, EU-acties in dat verband ondersteund. De Tsjechische Republiek is lid van de VN, de OVSE, de Raad van Europa en vele andere internationale organisaties. Het land is een geassocieerd lid van de WEU, het neemt deel aan de Noordatlantische Samenwerkingsraad, het Partnerschap voor Vrede en het heeft duidelijk gemaakt dat het lid van de WEU en de NAVO wil worden, zodra dat mogelijk is. Het land is uitgenodigd om onderhandelingen aan te knopen met het oog op lidmaatschap van de NAVO. Flet heeft troepen geleverd voor IFOR/SFOR. De Tsjechische Republiek is ook partij bij een aantal regionale organisaties, waaronder CEFTA en het Midden-Europees Initiatief, maar is geen voorstander van verdere institutionalisering van de regionale samenwerking. Er zijn geen territoriale geschillen tussen de Tsjechische Republiek en lidstaten van de Unie, noch met aangrenzende geassocieerde landen. De Tsjechische Republiek heeft, hoofdzakelijk in het kader van het Stabiliteitspact, met alle buurlanden nieuwe grensverdragen getekend of onderhandeld over de opvolging van bestaande verdragen. Er moeten nog enkele kleinere geschilpunten worden geregeld met de Slowaakse Republiek. De Tsjechische Republiek heeft een grote diplomatieke dienst, zodat deze staat een significante lid van de Unie zou kunnen vervullen. Er zijn 89 vertegenwoordigingen in het buitenland met 785 diplomatieke medewerkers. rol als De Tsjechische Republiek steunt het non-proliferatiebeleid inzake nucleaire, biologische en chemische wapens en heeft alle relevante internationale overeenkomsten ondertekend. Het voert een nauwgezette controle uit met betrekking tot het dubbel gebruik van technieken, aangezien het partij of kandidaat-partij is bij alle belangrijke regelingen voor de controle van de uitvoer. De Tsjechische strijdkrachten, die onder democratische controle staan, worden gereorganiseerd teneinde aan de eisen van de NAVO te voldoen. De defensie-industrie heeft te maken met een aantal grote problemen en wordt eveneens gereorganiseerd. De Tsjechische regering heeft aan de Commissie verklaard dat het land bereid en in staat is om volledig en actief deel te nemen aan het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. 106 Gezien het buitenlands en veiligheidsbeleid dat Tsjechië tot nu toe heeft gevoerd, mag worden verwacht dat het land op dit vlak zijn verplichtingen als lidstaat zou kunnen nakomen. 3. 9. Financiële aspecten Financiële controle Voor de uitvoering van het Gemeenschapsbeleid voor met name de landbouw en de is een doeltreffend beheers- en controlesysteem voor de Structuurfondsen overheidsuitgaven vereist; dit moet voorzieningen voor fraudebestrijding omvatten. Om het stelsel van de "eigen middelen" te kunnen invoeren, moet bovendien de wetgeving worden aangepast aan die van de Unie, en moeten deugdelijke maatregelen worden getroffen voor de financiële administratie. De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking op het gebied van audit- en financiële controle en, zonodig, technische bijstand van de Gemeenschap. Het Witboek bevat geen maatregelen op dit gebied. Situatieschets De in 1993 opgerichte Hoge Controle-instantie (HCI) is een onafhankelijke externe controle-instelling die alleen verantwoording verschuldigd is aan het Parlement (dat de voorzitter en de vice-voorzitter benoemt). De HCI controleert het beheer van de staatsmiddelen en de begroting. Zij geeft advies over de door de regering aan het Parlement voorgelegde ontweip-j aarrekening en over de kwartaalverslagen over de uitvoering van de begroting. Het in de Tsjechische Republiek gebruikte controlemodel is gebaseerd op de beginselen van de door de Internationale Organisatie van Rekenkamers goedgekeurde verklaring van Lima. De controleverslagen worden bekendgemaakt in het mededelingenblad van de HCI en toegestuurd aan Parlement, regering (die zo nodig maatregelen neemt) en, op verzoek, aan de doorgelichte ministeries. De HCI kan corrigerende maatregelen verlangen, maar heeft niet de bevoegdheid om sancties op te leggen (met uitzondering van boetes wegens gebrek aan medewerking tijdens de audit). Wat de toekomstige controle op de communautaire middelen betreft, is het de bedoeling het nodige personeel aan te trekken en de nodige opleiding te geven om doeltreffende alle externe Gemeenschapsprogramma's te garanderen. Ook zal naar verwachting de controle inzake regelmatigheid, wettigheid en goed financieel beheer onder de bevoegdheid van de controle-instanties vallen. controle door de HCI op de uitgaven in verband met Het Ministerie van Financiën is de centrale overheidsinstantie die verantwoordelijk is voor de interne controles op de begroting, belastingen, retributies en douanerechten, financiële controle, valutakwesties en prijzen. Het ministerie bereidt zich voor op een uitbreiding van zijn uitgavencontrolecapaciteit. De financiële controle namens de centrale overheid wordt verricht door regionale financiële instanties (financiële diensten en directoraten) die ressorteren onder het Ministerie van Financiën. Zij oefenen financiële controles uit op uit nationale 107 begrotingsmiddelen verstrekte subsidies, innen specifieke belastingen en verrichten controleactiviteiten. Elke minister en elke beheerder van een begrotingshoofdstuk is verantwoordelijk voor het beheer van en de controle op de inkomsten en uitgaven die onder hen ressorteren ook de toetsing van de voorschriften. De Tsjechische Republiek heeft geen centrale instantie voor fraudebestrijding. De Tsjechische douaneautoriteiten zijn echter bevoegd om op alle niveaus fraude te bestrijden (in strafzaken hebben zij de status van een politiedienst). De Politiedienst voor het Opsporen van Corruptie en Ernstige Economische Delicten is verantwoordelijk voor de bestrijding van financiële fraude, zowel op nationaal als op internationaal niveau. De activiteiten van deze dienst beslaan drie hoofdgebieden : i) corruptie bij regering en plaatselijke overheid; ii) witwassen van geld; iii) ernstige economische delicten (met name oneigenlijk gebruik van financiële middelen). Evaluatie en prognose Belangrijke delen van het Tsjechische financiële controlestelsel bestaan nog maar sinds kort - zo is de HCI bijvoorbeeld in 1993 opgericht. De financiële controle moet verder worden ontwikkeld. Het huidige Tsjechische systeem van interne financiële controle beantwoordt niet aan de door de EG voor elke lidstaat vastgestelde bepalingen. De regering heeft echter het voornemen meegedeeld haar budgettaire controle te zullen verbeteren. De externe controle - vooral verricht door de HCI - lijkt goed te werken. Artikel 84 van de Europa-Overeenkomst, waarin is bepaald dat binnen elke organisatie een interne controledienst moet worden ingesteld, is nog onvoldoende ten uitvoer gelegd. Er is in de Tsjechische Republiek nog geen speciale verordening uitgevaardigd om te voorzien in onafhankelijke controle vooraf. Wat de "eigen middelen" betreft lijkt de toepassing van Verordening nr. 2913/92 geen problemen op te leveren. Met betrekking tot de verenigbaarheid van de Tsjechische bepalingen met Verordening nr. 1552/89 zal verdere samenwerking met de Commissie noodzakelijk zijn. Op het punt van fraude moet worden gezorgd voor voldoende personeel en voor een uniform stelsel voor de uitwisseling van informatie. Conclusie Het Tsjechische stelsel van financiële controle staat nog in de kinderschoenen. Belangrijke elementen voor de controle op de toewijzing en de aanwending van overheidsmiddelen ontbreken vooralsnog. Indien evenwel de nodige middelen worden ingezet zal de Tsjechische Republiek op middellange termijn kunnen voldoen aan de eisen van de EG. 108 Gevolgen voor de begroting De mededeling "Agenda 2000" bevat het algemene financiële kader waarin de begrotingsconsequenties van de uitbreidingen op middellange termijn zouden moeten passen om de samenhang met de voorgestelde krachtlijnen van het communautaire beleid binnen redelijke budgettaire perken te kunnen waarborgen. In het huidige stadium zou het moeilijk en zeker voorbarig zijn een nauwkeurige raming toetreding van elke te willen maken van de budgettaire gevolgen van de kandidaat-lidstaat afzonderlijk. Die gevolgen zullen immers grotendeels afhangen van diverse factoren: - de datum waarop de kandidaat-lidstaat toetreedt; - de ontwikkeling van het communautaire beleid in de tussenliggende periode, in het bijzonder de besluiten over de verdere hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de nieuwe beleidslijnen inzake structuurmaatregelen; - de vooruitgang die de kandidaat-lidstaten zullen boeken concurrentievermogen, productiviteit en vermogen om het acquis over te nemen; - de overgangsmaatregelen die uit de onderhandelingen zullen voortvloeien. inzake groei, Louter ter illustratie kunnen globale cijfers voor enkele begrotingscategorieën worden gegeven alsmede een globale raming. Uitgaven Als het gemeenschappelijk landbouwbeleid wordt hervormd volgens de door de Commissie uitgestippelde krachtlijnen, zou de toetreding van Tsjechië in een jaar waarin deze hervorming volledig wordt toegepast, alleen al voor de marktinterventiemaatregelen een meeruitgave met zich brengen van 1 tot 2 % van de te verwachten overeenkomstige uitgaven voor de huidige vijftien lidstaten. De subsidies voor structurele maatregelen voor Tsjechië zouden, na een geleidelijke verhoging van de bedragen, maximaal ongeveer 4 % van het BNP van dat land bedragen. De toepassing van het overige interne communautaire beleid op de nieuwe lidstaten zou een extra uitgave meebrengen die waarschijnlijk hoger ligt dan hun relatieve gewicht in het BNP van de Unie, aangezien de extra kosten van de uitvoering van het beleid op sommige terreinen ook ten dele afhangen van de betrokken doelbevolking, de geografische uitgestrektheid en het aantal lidstaten waarmee coördinatie- en harmonisatie-acties worden gevoerd. Ter illustratie zij vermeld dat het BNP van Tsjechië momenteel 0,7 % bedraagt van dat van de hele Unie. De toetreding van Tsjechië zal daarentegen waarschijnlijk geen aanzienlijke extra uitgaven meebrengen wat de externe maatregelen van de Unie betreft. Ten slotte moet er rekening mee worden gehouden dat door de toetreding van de kandidaat-lidstaten uitgaven uit de communautaire begroting in het kader van de aan de toetreding voorafgaande programma's, bijvoorbeeld het Phare-programma, zullen wegvallen. 109 Rekening houdend met het voorgaande kunnen de uitgaven voor de toetreding van Tsjechië op de drie genoemde gebieden worden geraamd op in totaal 2,6 tot 3. 3 miljard ecu per jaar in 2005-2006 (in constante prijzen van 1997). Ontvangsten Het aandeel in de communautaire begroting dat van de nieuwe lidstaten mag worden verwacht, zou, bij volledige toepassing van het stelsel van eigen middelen, wat de BNP- en de BTW-middeien samen betreft (voor de laatste rekening houdend met de aftoppingsregels), waarschijnlijk dicht liggen bij hun aandeel in het BNP van de Unie (voor Tsjechië ca. 0,7 %). Het aandeel van Tsjechië in de traditionele eigen middelen zal afhangen van het patroon van zijn handelsstromen op het ogenblik van de toetreding. Om te garanderen dat de traditionele eigen middelen volgens de communautaire voorscliriften worden vastgesteld, gecontroleerd en ter beschikking gesteld, zal het huidige Tsjechische douanestelsel moeten worden aangepast. Voorts zal de juiste berekening van de BNP-middelen belangrijke verbeteringen vereisen op het gebied van betrouwbaarheid, homogeniteit en volledigheid van de nationale rekeningen. Deze statistische verbeteringen zijn ook noodzakelijk voor het vaststellen van de grondslag van de BTWT-eigen-middelen en daarvoor moet ook het Tsjechische BTW-stelsel volledig in richtlijnen. overeenstemming worden gebracht met communautaire de 110 4. Administratieve mogelijkheden om het acquis toe te passen Op de in december 1995 te Madrid gehouden Europese Raad kwam men tot de conclusie dat het voor een harmonieuze integratie in de EG van de landen uit Midden- en Oost-Europa die kandidaat zijn voor toetreding, met name nodig zou zijn dat hun administratieve structuren worden aangepast. In dit hoofdstuk wordt de stand van zaken bij de overheidsadministratie in Slowakije onderzocht, met inbegrip van de relevante aspecten van het gerechtelijk apparaat, en worden de huidige en toekomstige mogelijkheden geëvalueerd die deze administratie heeft om de taken uit te voeren die van haar in een moderne democratische staat worden verwacht, met bijzondere nadruk op de noodzaak om de aangelegenheden te beheren die met het acquis in verband staan. 4. 1 Administratieve structuren in de Tsjechische Republiek, hun Een omschrijving van de bestuursstructuren bevoegdheden en verantwoordelijkheden, met inbegrip van die van de overheden op regionaal en lokaal vlak, is te vinden in hoofdstuk 1. Op centraal niveau zijn er 14 ministeries en 8 administratieve diensten die onder de regering ressorteren (zoals het Bureau voor de Statistiek, deTsjechische Nationale Bank, enz. ). De Regeringscommissie voor Europese integratie, voorgezeten door de minister president, is het centrale coördinerende orgaan voor aangelegenheden met betrekking tot de toetreding. Tussen 1992 en 1995 is gewerkt aan een wetsontwerp voor de ambtenarij, dat in het parlement is besproken. Omdat de belangrijkste partijen het echter niet eens kunnen worden, is deze wet nog niet goedgekeurd. Er zijn geen vaste regels voor aanwerving of bevordering. Algemeen beschouwd is het ambtenarenapparaat politiek onafhankelijk. De post van vice-minister, eigenlijk het hoogste ambtelijke niveau, wordt meestal ingenomen door een persoon met partij binding. Het aantal personeelsleden in alle overheidsdiensten wordt geschat op ongeveer 250 000, waarvan 40 000 bij de politie en 30 000 in het leger. Het pakket economische maatregelen van april en mei 1997 voorziet in de overheidsuitgaven. Verwacht wordt dat dit gevolgen zal hebben voor de omvang van het personeelsbestand bij de overheid. In de particuliere sector liggen de lonen gemiddeld drie keer hoger dan in de overheidssector. in flinke besnoeiingen Sinds 1990 wordt door de opeenvolgende Tsjechoslowaakse en vervolgens Tsjechische regeringen weinig werk gemaakt van de noodzakelijke hervormingen in de overheidsadministratie en de modernisering ervan. Niets wijst erop dat daarin verandering komt. In 1994 is een regeringscommissie voor Europese integratie opgericht. In het kader van die commissie is in elk ministerie een eenheid gevormd voor EG-aangelegenheden (zie m ook het deel van de inleiding over de betrekkingen tussen de Europese Unie en de Tsjechische Republiek). 4. 2 Mogelijkheden op administratief en gerechtelijk vlak Gedurende de communistische periode werd Tsjechoslowakije volgens een centraal plan bestuurd. Het communistische regime verwierp het primaat van de rechtsstaat, en wet en bestuur werden ondergeschikt gemaakt aan het partijbeleid. Tegen deze achtergrond is de bevolking de overheid en de rechtsstaat zelf in toenemende mate gaan beschouwen als instrumenten voor politieke controle. De structuur van de overheidsadministratie is echter over het geheel genomen vergelijkbaar met die van veel lidstaten van de EG. Er zijn enkele belangrijke structurele tekorten, zoals met name het ontbreken van een centrale dienst die een algemeen toezicht op het ambtenarenapparaat houdt (het Bureau voor Wetgeving en ambtenarenzaken is na de vorige verkiezingen in de Tsjechische Republiek opgeheven): ondoeltreffendheid, gebrek aan eenvormigheid oï aan degelijke strategieën, bijvoorbeeld voor opleiding, kunnen daarvan de gevolgen zijn. Ondanks een aantal problemen die dringend moeten worden aangepakt, functioneert het bestuur van het land meestal goed. De kwaliteit van hoge ambtenaren is aanzienlijk toegenomen. In de meeste ministeries zijn de eenheden voor juridische zaken echter onderbemand. Er zijn ook te weinig geschikte en ervaren personeelsleden voor gebieden zoals banktoezicht en kapitaalmarkten, terwijl de structuren voor de toepassing en de handhaving van, bijvoorbeeld, de milieuwetgeving moeten verder worden ontwikkeld. De politieke onafhankelijkheid van de ambtenaren is nog niet zo sterk ingeburgerd als men wel zou wensen, maar is wel groot genoeg om te mogen aannemen dat de taken in de overheidsadministratie op een onpartijdige manier worden vervuld (zie ook de opmerkingen over de zuiveringswet in hoofdstuk 1). Het ontbreken van een passende juridische grondslag voor de ambtenarij is echter een ernstig probleem dat snel moet worden verholpen, wil men de goede werking van het ambtenarenapparaat verzekeren. Enkele belangrijke ministeries, zoals het ministerie van buitenlandse zaken, blijken over te weinig personeel te beschikken. Aangezien de salarissen in de particuliere sector hoger liggen, verlaten vele bekwame krachten de overheidsdiensten. Op de lagere echelons van de overheidsadministratie is dit niet zozeer het geval, zodat de totaalcijfers over het personeelsverloop niet zo hoog liggen. Niettemin brengt het vertrek van bekwaam personeel de efficiënte werking van de overheidsadministratie in het gedrang. Het vertrouwen van de bevolking in de ambtenarij is door de ervaringen van het verleden niet zeer groot, omdat een belangrijk deel van de ambtenaren ook onder het communistische bestuur heeft gewerkt. Eventueel ambtsmisbruik is geen belangrijke oorzaak van het beperkte vertrouwen dat het publiek in de ambtenarij heeft. Corruptie is in het systeem aanwezig en kan toenemen. enig substantieel de Dat overheidsadministratie ontbreekt, is op dit vlak veruit de grootste bekommernis. De maatregelen die tot nog toe zijn genomen, zijn absoluut onvoldoende om de grote problemen die zijn gerezen, op te lossen. Behalve op de reeds aangegeven punten, dient coherent plan voor de modernisering van of 112 er ook op te worden gewezen dat een verstrekkende en duurzame hervorming nodig is, wil de Tsjechische Republiek een ambtenarenapparaat installeren dat aan de algemene kwaliteitsnormen en aan de eisen qua opleiding, motivatie en flexibiliteit voldoet, wat noodzakelijk is met het oog op een verdere economische en sociale ontwikkeling en op EG-lidmaatschap. Wat EU-aangelegenheden betreft, is het voor de Tsjechische Republiek zeer belangrijk een degelijke centrale coördinerende structuur te ontwikkelen zodat efficiënt kan worden voldaan aan de eisen die in de periode vóór de toetreding en daarna worden gesteld. Voornaamste gebieder? waarop het acquis ten uiftoer moet worden gelegd De uniforme toepassing van de EG-wetgeving: bij een daadwerkelijke toepassing van het acquis wordt verondersteld dat de gerechtelijke autoriteiten in de lidstaten in staat zijn om de bepalingen van het Verdrag toe te passen welke betrekking hebben op het waarborgen van de eenheid en de toepassing van het acquis, en om de goede werking van de interne markt en het communautaire beleid in het algemeen te garanderen. Een efficiënt, goed opgeleid en goed toegerust gerechtelijk apparaat is noodzakelijk voor de toepassing door de rechtbanken van de EG-wetgeving, met inbegrip van zaken waarbij het om de rechtstreekse werking van het Gemeenschapsrecht gaat, en van zaken die uit hoofde van artikel 177 van het EG-Verdrag voor een prejudiciële beslissing aan het Europees Hof van Justitie worden voorgelegd. Het gerechtelijk apparaat in de Tsjechische Republiek vertoont tekortkomingen wat deskundigheid en, in zekere mate, wat beschikbare middelen betreft. Wil het gerechtelijk apparaat het acquis op middellange termijn effectief kunnen toepassen, dan moet dringend een specifieke krachtsinspanning worden geleverd. Interne markt: De mogelijkheden welke Slowakije heeft om de correcte toepassing van de communautaire voorschriften in de interne markt, met name met betrekking tot het vrije verkeer van goederen en diensten, te garanderen vooronderstelt het bestaan van een goed ontwikkelde en efficiënt werkende overheid op het gebied van regelgeving, normalisering, certificering en het houden van toezicht die in staat is om volledig in overeenstemming met de EG-regels te handelen. Een analyse van deze punten is gemaakt in hoofdstuk 3. 1 (zie "De Vier Vrijheden"). Met betrekking tot de administratieve mogelijkheden om een vrij verkeer van goederen te garanderen is de situatie in de Tsjechische Republiek grotendeels bevredigend. Het Tsjechische Instituut voor Normalisatie, Métrologie en Keuring beschikt over 60 technisch degelijk opgeleide medewerkers, wat voldoende lijkt te zijn. Er bestaat echter nog onzekerheid wat het toezicht op de markt en betreffende een degelijke scheiding tussen regelgeven, normaliseren en certificeren betreft. Wat het vrije verkeer van diensten is de situatie nog niet bevredigend. De Tsjechische nationale bank is betreft, verantwoordelijk voor het toezicht op de banken; zij heeft 86 personeelsleden in dienst. De recente ontwikkelingen in de banksector duiden er echter op dat efficiënter toezicht nodig is. De technische deskundigheid van de semi-onafhankelijke Beurscommissie behoeft heel wat verbetering. Er werken 65 personen van wie slechts enkelen over de vereiste kennis en vaardigheden beschikken. De technische uitrusting is echter van goede telt instantie kwaliteit. De de verzekeringssector toezichthoudende voor 113 16 personeelsleden die voor de haast onmogelijke taak staan hun opdracht in de huidige verzekeringsmarkt te vervullen. Om aan de vereisten van de EG op dit vlak te voldoen, moeten nog een aantal belangrijke verbeteringen worden doorgevoerd. Mededinging: Zoals in hoofdstuk 3. 1 (onder het hoofd "Mededinging") is uitgelegd, vereist de naleving van de mededingingsregels de oprichting van instanties die toezicht houden op de antitrustwetgeving en de staatssteun, terwijl bovendien vereist is dat het gerechtelijk apparaat, de overheidsdiensten en de desbetreffende economische subjecten de wetten en het beleid op het gebied van de mededinging in voldoende mate begrijpen. De bevoegde centrale overheidsdienst in de Tsjechische Republiek is de Dienst Bescherming Economische Mededinging, die met 90 medewerkers voldoende sterk is. Het niveau van deskundigheid is goed. De administratieve structuren om aan de EG- vereisten op dit vlak te voldoen, zijn reeds voorhanden. Telecommunicatie: Om de talrijke in het acquis opgenomen verordeningen die de liberalisering op dit gebied ten doel hebben te kunnen formuleren en ten uitvoer te kunnen leggen dient men de beschikking te hebben over een regelgevende en beleidsbepalende instantie dat geen echte banden heeft met een van de maatschappijen die zich met de exploitatie bezig houden. In de Tsjechische Republiek is deze instantie de Tsjechische Dienst Telecommunicatie, die van het Ministerie voor Vervoer moet worden gescheiden. De dienst beschikt over voldoende personeel en functioneert goed, hoewel de regelgevende afdeling versterkt moet worden. Indirecte belasting: Een efficiënt beheer van het acquis op het gebied van de indirecte belasting veronderstelt structuren waarmee uitvoering kan worden gegeven aan de EG- wetgeving betreffende de harmonisering van de belasting op de toegevoegde waarde en de accijnzen, waarbij in ogenschouw moet worden genomen dat de fiscale controles aan de interne grenzen van de EG zijn afgeschaft; het stelsel van accijnzen is gebaseerd op de belasting-entrepots, waarbij de rechten tegen het plaatselijke tarief moeten worden betaald in de lidstaat op het moment waarop de goederen worden verbruikt. Dit vereist een goed ontwikkelde, goed opgeleide en goed toegeruste dienst, die een grote mate aan integriteit aan de dag weet te leggen. De desbetreffende autoriteit in de Tsjechische Republiek is het Ministerie van Financiën. In totaal werken er 14 000 personeelsleden (voor de financiële en fiscale administratie, douane daarin begrepen). Vanwege het grote personeelsverloop, gedeeltelijk te wijten aan het feit dat personeel met een bepaalde opleiding door de particuliere sector wordt aangeworven, is het moeilijk te beoordelen wat de mogelijkheden zijn van het personeel waarover men thans beschikt. Om een efficiënt beheer van het acquis op dit gebied te garanderen moeten de eisen waaraan het personeel moet voldoen, worden vastgelegd en verbeterd; hiertoe behoren onder andere maatregelen om het personeel op te leiden, terwijl ook de salarissen moeten worden verhoogd. Landbouw: De administratieve eisen op het gebied van de landbouw hebben in de eerste plaats betrekking op veterinaire en fytosanitaire controle, om de volksgezondheid te 114 beschermen en het vrij verkeer van landbouwproducten te verzekeren; verder dient ook te worden nagegaan of men in staat is de mechanismen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid te beheren en aan de voorwaarden daarvan te voldoen, hetgeen onder meer het verrichten van een hoogwaardige financiële controle inhoudt en het opmaken van officiële statistieken. Deze punten worden behandeld in hoofdstuk 3. 4 (onder het hoofd "Landbouw"); de algemene normen op statistisch gebied komen verder aan bod in hoofdstuk 3. 3 (onder het hoofd "Statistieken"). De situatie betreffende de administratieve mogelijkheden om veterinaire en fytosanitaire controles uit te voeren, is in de Tsjechische Republiek grotendeels bevredigend. Het land besch'kt over een degelijke infrastructuur voor veterinaire controles en inspecties. Maar de voorzieningen voor tests en inspecties moeten worden aangepast. Voor de Landbouw- en Voedingsinspectie werken 412 personeelsleden, maar er worden moeilijkheden ondervonden bij de aanwerving van nieuwe krachten. De Veterinaire Staatsinspectie beschikt over 1 700 medewerkers. Voor het algemene beheer van het gemeenschappelijk landbouwbeleid moeten de nodige administratieve structuren verder worden ontwikkeld. Om aan de door de EG gestelde eisen op dit gebied te kunnen voldoen, zijn nog enkele verbeteringen vereist, maar er is reeds veel vooruitgang geboekt. Vervoer: De toepassing van de vereisten die op het gebied van de interne markt de mededinging in de EG aan de vervoerssector worden gesteld, de ontwikkeling van relevante infrastructuurproducten en een aantal andere aspecten van het acquis op het gebied van het vervoer vormen uit administratief oogpunt een uitdaging voor de nieuwe lidstaten. De verantwoordelijke regeringsautoriteit in de Tsjechische Republiek is het Ministerie van Vervoer en Verkeer. Op dit ogenblik beschikt de Commissie niet over gegevens betreffende het aantal personeelsleden. Hoewel in de administratie maatregelen genomen zijn om de werking te verbeteren, kampt men nog steeds met problemen als gevolg van een gebrek aan gekwalificeerd personeel. Dat is geeft aanleiding tot bezorgdheid wat de veiligheidscontroles betreft. Werkgelegenheid en sociaal beleid: Een belangrijk administratief vereiste ten aanzien van het acquis op dit gebied is dat er voldoende inspectiecapaciteit beschikbaar dient te zijn, met name betreffende gezondheid en veiligheid op de werkvloer. In de Tsjechische Republiek moet het personeelsbestand en de deskundigheid bij de arbeidsinspectie sterk worden opgevoerd. Regionaal beleid en cohesie: De voornaamste administratieve vereisten op dit gebied zijn het bestaan van passende en efficiënte administratieve instanties op regionaal niveau, waarbij met name bij het beheer van de middelen van de Gemeenschap een hoge mate van competentie en integriteit wordt gevraagd. In de Tsjechische Republiek is het belangrijkste bestuursorgaan het Ministerie voor Regionale Ontwikkeling. De omvang van het personeelsbestand is de Commissie op dit ogenblik niet bekend. De oprichting van dit ministerie heeft voor een betere coördinatie helpen zorgen. De situatie betreffende de financiële controle is nog niet bevredigend, maar er worden redelijk goede vorderingen gemaakt (zie het hoofdstuk hierna met 115 betrekking tot de "financiële controle"). Voor een efficiënt beheer van het acquis op dit gebied moet de institutionele en administratieve structuur verder worden ontwikkeld. Milieu: Omdat het milieubeleid van de EG de integratie van de milieubescherming in het sectoriële beleid van de EG met zich brengt kunnen de administratieve eisen hier zeer ver gaan, waardoor er tal van instanties bij betrokken worden die zich normaal niet met milieubescherming bezighouden. De voornaamste verantwoordelijkheid ligt evenwel bij de Ministeries van Milieu en de verschillende daarvan afhangende instanties. In de Tsjechische Republiek werken er bij het Ministerie voor Milieu 460 personeelsleden. De milieubewaking wordt uitgevoerd door sectoriële autoriteiten, en het toezicht op de handhaving van de wetgeving door de ministeries en 9 regionale inspectiediensten. Deze structuur functioneert echter nog niet optimaal. Voor een efficiënt beheer van het acquis op dit gebied, moeten deze instanties worden versterkt. Consumentenbescherming: Op dit gebied vereist een efficiënt beheer van het acquis dat de algehele verantwoordelijkheid wordt toevertrouwd aan een specifiek staatsorgaan dat zich bezig kan houden met het formuleren, het ten uitvoer leggen en het doen naleven van de wetgeving inzake het consumentenbeleid en de consumentenbescherming. In de Tsjechische Republiek beschikt het Ministerie van Handel en Industrie over de bevoegdheid om het beleid inzake consumentenbescherming te ontwikkelen en uit te voeren. Niet-gouvernementele consumentenorganisaties zijn nog te zwak in de Tsjechische Republiek. Er is nog altijd verwarring over de exacte draagwijdte en de doelstellingen van het consumentenbeleid. Dit verklaart voor een gedeelte de problemen bij het daadwerkelijk doen naleven van de consumentenwetgeving; andere knelpunten die ook moeten worden aangepakt zijn onder meer een gebrek aan deskundigheid en is voor organisatievermogen, consumentenvraagstukken. terwijl het gerechtelijk apparaat weinig gevoelig Justitie en binnenlandse zaken: De bevoegdheid voor vraagstukken van justitie en binnenlandse zaken berust bij de desbetreffende ministeries. De administratieve structuren moeten op een efficiënte manier kunnen omgaan met asiel- en migratievraagstukken, grensbewaking, samenwerking op het vlak van politie en gerecht. Er is een grote behoefte aan personeel dat goed is opgeleid en een hoge mate aan integriteit bezit. In de Tsjechische Republiek beschikken de Ministeries voor Justitie en Binnenlandse Zaken niet in alle afdelingen over voldoende geschikt personeel. De mogelijkheden om asiel- en migratievraagstukken te behandelen zijn nog niet toereikend bij het Directoraat Vreemdelingen- en Grenspolitie, maar worden in overeenstemming gebracht met de EG- normen. De grensbewakingssystemen worden eveneens op de EG-normen afgestemd, maar dit wordt bemoeilijkt door procedureproblemen en gebrekkige uitrusting. Gespecialiseerde politie-eenheden om de georganiseerde misdaad te bestrijden zijn opgericht, en de samenwerking met andere landen wordt verbeterd. Het gerechtelijk apparaat mist echter deskundigheid en doeltreffendheid, hoewel de gerechtelijke samenwerking over het algemeen goed is. Voor een efficiënt beheer van het acquis op dit gebied moet de communicatie met betrekking tot de grensbewaking worden verbeterd en moeten meer financiële en personele middelen ter beschikking worden gesteld (waarbij 116 met name gespecialiseerde nodig is). Ook moeten maatregelen worden genomen om de corruptie aan te pakken. Douane: Toepassing van het acquis vereist een adequaat niveau van infrastructuur en uitrusting, waaronder de invoering van computers en de nodige middelen voor de opsporingsdiensten, terwijl er een efficiënte douane-organisatie op touw moet worden gezet met een voldoende aantal gekwalificeerde en gemotiveerde personeelsleden die een hoge mate van integriteit bezitten. In de Tsjechische Republiek zijn bij de douanediensten 8 400 man personeel in dienst. Vanwege het grote personeelsverloop is het moeilijk om te schatten hoe doeltreffend gewerkt wordt en is het dus ook moeilijk om te beoordelen of de verschillende niveaus voldoende bemand zijn. Voor een efficiënt beheer van het acquis op dit gebied moet de technische uitrusting worden verbeterd en moet ervaren en gekwalificeerd personeel in dienst worden gehouden. en magistraten) (opsporingsambtenaren, Financiële controle: Om de financiële belangen van de Gemeenschap te beschermen moeten anti-fraudediensten worden opgericht, moet gespecialiseerd personeel worden opgeleid specifieke samenwerkingsstructuren worden opgezet. De toepassing van het beleid van de Gemeenschap, met name op het gebied van de landbouw en de structuurfondsen, vereist een efficiënt beheer en vraagt dat systemen worden ontwikkeld voor de controle op overheidsuitgaven, waarbij wordt voorzien in bepalingen ter bestrijding van fraude. Voor het beheer is het van essentieel belang dat een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen interne en externe controle. Politie en gerechtelijke autoriteiten moeten in staat zijn complexe internationale financiële misdaad aan te pakken (met inbegrip van fraude, corruptie en witwasoperaties) die de financiële belangen van de Gemeenschap kan schaden. moeten Het belangrijkste externe controle-orgaan in de Tsjechische Republiek is de Rekenkamer, die 490 personeelsleden telt. Een efficiënt beheer van het acquis op dit gebied vereist dat de bestaande systemen veel verder worden ontwikkeld, maar dat is mogelijk als de benodigde middelen worden vrijgemaakt. 4. 3 Algemene evaluatie De administratieve structuren van de Tsjechische Republiek moeten in belangrijke mate en via een volgehouden krachtsinspanning worden hervormd, als men op middellange termijn wil beschikken over de nodige capaciteit om het acquis op efficiënte wijze te beheren. De mogelijkheden van het gerechtelijk apparaat in de Tsjechische Republiek om de communautaire wetgeving op efficiënte wijze toe te passen, kunnen in dit stadium moeilijk definitief worden geëvalueerd, hoewel duidelijk is dat hervormingen moeten doorgevoerd. worden 117 C. SAMENVATTING EN CONCLUSIE Op 17 januari 1996 heeft de Tsjechische Republiek een verzoek om toetreding tot de Europese Unie ingediend. Die toetreding maakt deel uit van de gebeurtenissen die een einde hebben gemaakt aan de verdeling van Europa en geeft aan dat de democratie in dat land vaste voet heeft gekregen. Krachtens artikel O van het Verdrag heeft de Commissie, op verzoek van de Raad, een advies opgesteld over het verzoek om toetreding van de Tsjechische Republiek. Bij de voorbereiding van de Tsjechische Republiek op de toetreding is uitgegaan van de De Europa-Overeenkomst, die op 1 februari 1995 tenuitvoerlegging van het Witboek van mei 1995 betreffende de interne markt, een ander belangrijk element van de toetredingsstrategie, krijgt verder haar beslag op basis van. het door de regering in het voorjaar van 1996 goedgekeurde plan. De regering heeft voorts ook de nodige structuren in het leven geroepen voor de nationale coördinatie van de tenuitvoerlegging van het Europees integratiebeleid. is getreden. in werking Het toetredingsverzoek is geëvalueerd op basis van de door de Europese Raad van Kopenhagen in juni 1993 vastgestelde criteria. Volgens de conclusies van die Europese Raad kunnen de kandidaat-lidstaten uit Midden- en Oost-Europa lid worden van de Europese Unie indien zij aan de volgende voorwaarden voldoen : stabiele instellingen hebben die de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten en het respect voor en de bescherming van minderheden garanderen; een levensvatbare markteconomie hebben en de middelen om het hoofd te bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie; kunnen voldoen aan de aan de toetreding verbonden verplichtingen, en met name instemmen met de doelstellingen van de politieke, economische en monetaire unie. Bij de toetsing aan de drie bovenstaande groepen criteria - politieke, economische, mogelijkheid tot overneming van het acquis - is mede in aanmerking genomen in welke mate het bestuursapparaat en de justitie aan de principes van de democratie en van de markteconomie gestalte kunnen geven en het acquis communautaire in de praktijk kunnen toepassen en doen naleven. 118 Voor de beoordeling is een methode gevolgd waarbij een middellange-termijnprognose van de situatie in elke kandidaat-lidstaat is gemaakt, rekening houdend met de reeds gemaakte vooruitgang en de reeds gerealiseerde hervormingen. Met betrekking tot de politieke criteria heeft de Commissie de bestaande situatie beoordeeld, niet louter op basis van een formele beschrijving van de instellingen, maar wel aan de hand van een evaluatie van de reële werking van de democratie. 1 ) Politieke criteria De Tsjechische instellingen zijn stabiel en functioneren goed; zij respecteren de grenzen van hun bevoegdheden en werken met elkaar samen. De verkiezingen van 1992 en 1996 zijn vrij en eerlijk verlopen. De oppositie vervult haar normale rol in de werking van de instellingen. De werking van het gerechtelijke apparaat moet nog verder worden verbeterd en de corruptie moet nog efficiënter worden bestreden. Wat de fundamentele rechten betreft zijn er geen ernstige problemen. Wel vertoont de wetgeving inzake de pers een aantal lacunes. De situatie ten aanzien van een eventuele verlenging van de geldigheidsduur van de wet die voormalige leden van de veiligheidsdiensten en voormalige actieve medewerkers van het communistische regime van een betrekking in overheidsdienst uitsluit, is een aangelegenheid die bijzonder nauwlettend moet worden gevolgd. De Roma (zigeuners) worden op bepaalde punten gediscrimineerd, met name door de toepassing van de wet op het staatsburgerschap. De Tsjechische Republiek vertoont alle kenmerken van een democratie en beschikt over stabiele instellingen die de rechtsstaat, de mensenrechten en het respect voor en de bescherming van minderheden garanderen. T\ Economische criteria Na een onderbreking ten gevolge van de splitsing in een Tsjechische en een Slowaakse Republiek in 1993, was er vanaf 1994 weer een economische groei, die nog steeds voortduurt, zij het dat het groeitempo in 1996 is teruggelopen (4,0 %). De Tsjechische Republiek heeft steeds een strak fiscaal beleid gevoerd, maar zowel op de handelsbalans als op de lopende rekening zijn de tekorten in 1996 toegenomen. De inflatie is de laatste jaren geleidelijk gedaald tot 8,8 % in 1996. Het BNP per inwoner komt overeen met 55 % van het gemiddelde voor de Europese Unie, voor een bevolking van 10,3 miljoen inwoners. In 1995 was 6% van de beroepsbevolking werkzaam in de landbouw, die goed was voor 5 % van de toegevoegde waarde. Het aandeel van de Europese Unie in de Tsjechische buitenlandse handel is toegenomen, namelijk van 27 % in 1989 (voor geheel Tsjechoslowakije) tot 55 % nu. De situatie in de Tsjechische Republiek ten aanzien van de economische criteria die door de Europese Raad van Kopenhagen zijn geformuleerd, is als volgt. 119 De Tsjechische Republiek kan worden beschouwd als een land met een levensvatbare markteconomie. De economie functioneert in zeer ruime mate volgens de marktmechanismen en de rol van de Staat in het economisch bestel is compleet veranderd. Bij de stabilisatie van de economie zijn uitstekende resultaten behaald. Het werkloosheidscijfer behoort tot de laagste in Europa. Op macro-economisch vlak is evenwel recentelijk op bepaalde punten een onevenwicht ontstaan en dat wijst erop dat in de komende jaren verdere vooruitgang zal moeten worden geboekt, met name inzake bedrijfsbeheer en financiering. De Tsjechische Republiek moet in staat worden geacht om op middellange termijn het hoofd te bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie, op voorwaarde dat het veranderingsproces op het vlak van de ondernemingen aanhoudt. Het land beschikt over goed opgeleide en bekwame arbeidskrachten en over een vrij deugdelijke infrastructuur. De afgelopen jaren is fors geïnvesteerd, ook door buitenlandse investeerders. De oriëntering van de handel op het Westen is geslaagd. De kwaliteit van de uitgevoerde producten gaat erop vooruit maar de toegevoegde waarde is nog altijd laag. De banksector wordt gedomineerd door een aantal staatsbanken en het concurrentievermogen is beperkt. De belangrijkste uitdaging voor de Tsjechische Republiek is de voortzetting van de herstructurering van de ondernemingen, om op middellange termijn haar economische prestatie te verbeteren en haar externe tekorten weg te werken. 3) Vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen De overname van het acquis is geëvalueerd aan de hand van diverse indicatoren : de Europa-Overeenkomst, die met name voorziet in verplichtingen inzake vestigingsrecht, nationale behandeling, vrij verkeer, intellectuele eigendom en overheidsopdrachten; de tenuitvoerlegging van de in het Witboek aangegeven essentiële maatregelen voor de totstandbrenging van de interne markt; de geleidelijke omzetting van de overige delen van het acquis. De Tsjechische Republiek heeft reeds een goed deel van de Europa-Overeenkomst aangenomen en heeft het in die overeenkomst vastgestelde tijdschema in acht genomen. Op het bilaterale vlak hebben zich weinig ernstige problemen voorgedaan, ondanks de instelling door Tsjechië, in april 1997, van een invoerdepositoregeling die strijdig is met de Europa-Overeenkomst. De Tsjechische Republiek heeft al een redelijk deel van de in het Witboek genoemde verordeningen en richtlijnen in nationaal recht omgezet, maar op het gebied van de harmonisatie van de wetgeving is nog een lange weg te gaan. Voor de meeste sectoren die onder de interne markt vallen, is de wetgeving bijna compleet. Op sommige gebieden, bijvoorbeeld de financiële dienstensector en het belastingstelsel zijn nog extra inspanningen vereist. Er is reeds veel werk geleverd, maar echte vooruitgang bij de omzetting van de regelgeving moet gepaard gaan met concrete uitvoeringsmaatregelen en met de totstandbrenging van efficiënt functionerende bestuurlijke structuren. In vele gevallen 120 waren die structuren reeds aanwezig of zijn ze recentelijk gecreëerd, en functioneren zij normaal. Toch is ook op dit gebied nog een aanzienlijke inspanning vereist. Wat de overige delen van het acquis betreft, zou de Tsjechische Republiek, indien zij volop doorgaat met de voorbereiding van de toetreding, normaliter geen bijzondere problemen mogen ondervinden om het acquis op middellange termijn toe te passen, met name op de volgende gebieden : onderwijs, jeugd en beroepsopleiding, onderzoek en technologische ontwikkeling, telecommunicatie, statistiek, consumentenbescherming, midden- en kleinbedrijf, buitenlandse handel en ontwikkeling. Daarentegen heeft de Tsjechische Republiek nog een lange weg af te leggen in de audiovisuele sector en op douanegebied (hoewel hieraan hard wordt gewerkt). Indien de reeds eerder uitgevoerde en de thans aan de gang zijnde herstructurering en modernisering worden voortgezet en geïntensiveerd, met name wat de zware industrie betreft, zou het grootste deel van de Tsjechische industrie zich op middellange termijn zonder al te veel moeilijkheden in de interne markt moeten kunnen integreren. Wat het milieu betreft is nog een aanzienlijke inspanning vereist in de vorm van massale investeringen en ruimere middelen voor de overheid om de wetgeving effectief toe te passen. De gedeeltelijke overneming van het acquis is mogelijk op middellange termijn. Volledige overneming zou een zaak voor de lange termijn zijn. In de vervoersector heeft de Tsjechische regering reeds grote vooruitgang gemaakt bij de toepassing van het acquis. Voor het goederenvervoer over de weg moet in dezelfde richting worden verdergewerkt. De toepassing van het acquis betreffende de interne markt zou evenwel geen problemen mogen opleveren. Investeringen zijn vereist om het TEN naar Tsjechië door te trekken en zodoende een goede werking van de interne markt te garanderen. Voor de toepassing van het acquis inzake werkgelegenheid en sociale zaken op middellange in de sectoren gezondheidszorg en sociale zekerheid van de werknemers. termijn moet de wetgeving worden aangepast Op het gebied van het regionale beleid en het cohesiebeleid zou de Tsjechische Republiek, als wordt gezorgd voor het noodzakelijke administratieve kader en als de nodige fundamentele wijzigingen op het vlak van de financiële controle worden aangebracht, op middellange termijn in staat moeten zijn de middelen van het Regionaal Fonds en de andere Structuurfondsen van de Unie aan te wenden ter stimulering van haar ontwikkeling. Op landbouwgebied moet bijzondere aandacht worden besteed aan de toepassing van de veterinaire en fytosanitaire voorschriften en moet worden voorzien in de nodige administratieve structuren voor de tenuitvoerlegging van de instrumenten van het GLB. Indien deze doelstellingen kunnen worden bereikt, zou de toetreding op middellange termijn geen al te grote problemen mogen meebrengen met betrekking tot de adequate toepassing van het GLB. Wat de energiesector betreft, beschikt de Tsjechische Republiek over een omvangrijk nucleair programma dat nog verder moet worden ontwikkeld. Binnen zeven tot tien jaar moet de vereiste modernisering van de centrales van Dukovny en Temelin voltooid zijn, 121 zodat zij voldoen aan de internationaal aanvaarde veiligheidsnormen. De Tsjechische Republiek moet ook op middellange termijn de rest van het acquis kunnen overnemen indien zij haar inspanningen voortzet op het gebied van de prijszetting, de overheidsinterventie in de sector vaste brandstoffen en de aansluiting op de netwerken. Op grond van de evaluatie voor alle betrokken gebieden, lijkt de Tsjechische Republiek bij machte om op middellange termijn de voor de afschaffing van de controles aan de binnengrenzen vereiste maatregelen vast te stellen en uit te voeren. Indien een deel van de huidige grenzen buitengrens van de Unie wordt, moeten de controles daar worden verscherpt. De Tsjechische Republiek moet bovendien normaliter bij machte zijn om te zijner tijd deel te nemen aan de derde fase van de Economische en Monetaire Unie, met name aan de coördinatie van het economisch beleid en de volledige liberalisering van het kapitaalverkeer. Daarentegen kan vooralsnog niet worden uitgemaakt of Tsjechië op de datum van toetreding ook deel zal kunnen uitmaken van de Eurozone : of al dan niet -aan de convergentiecriteria kan worden voldaan, zal afhangen van de resultaten van de aan de gang zijnde structuurhervormingen; dit is evenwel geen voorwaarde voor toetreding. De Tsjechische Republiek zou in de komende jaren eveneens het acquis inzake interne aangelegenheden en justitie moeten kunnen overnemen, indien de reeds gemaakte vooruitgang, met name inzake de strijd tegen de drugshandel en tegen de georganiseerde misdaad, kan worden gecontinueerd. De Tsjechische Republiek moet eveneens in staat worden geacht om zich zonder problemen te conformeren aan de verplichtingen op het gebied van buitenlands beleid en gemeenschappelijke veiligheid. Bovendien heeft de Tsjechische Republiek geen enkel grensgeschil met lidstaten of kandidaat-lidstaten. Alle grenzen liggen vast in en worden gegarandeerd door verdragen. Alleen met Slowakije dient voor een aantal detailpunten nog een regeling te worden getroffen. 4) Mogelijkheden op administratief en gerechtelijk vlak De Tsjechische Republiek dient een aanzienlijke en volgehouden inspanning te leveren om op middellange termijn te voorzien in de nodige bestuurlijke structuren voor de adequate tenuitvoerlegging en toepassing van het acquis. De vraag of justitie een uniforme toepassing van het communautaire recht kan garanderen, is zeer belangrijk, met name uit het oogpunt van de totstandbrenging van de interne markt. In dit stadium is dit moeilijk te beoordelen, ook al is het duidelijk dat hervormingen noodzakelijk zijn. 122 Conclusie Op grond van haar analyse komt de Commissie tot de volgende conclusie : de Tsjechische Republiek vertoont alle kenmerken van een democratie en beschikt over stabiele instellingen die de rechtsstaat, de mensenrechten en het respect voor de bescherming van minderheden garanderen; de Tsjechische Republiek kan worden beschouwd als een land met een levensvatbare markteconomie en moet in staat worden geacht om op middellange termijn het hoofd te bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie; indien de Tsjechische Republiek doorgaat met de omzetting van het acquis en zich nog meer dan tot nu toe toelegt op de concrete toepassing daarvan, kan zij, met name wat de interne markt betreft, het acquis op middellange termijn overnemen. Voor de problemen rond de invoerdepositoregeling zou een oplossing van de overeenkomstig moeten worden Europa-Overeenkomst. Bovendien moet, met name op het vlak van de investeringen, een bijzondere inspanning worden geleverd om het acquis voor de sectoren landbouw, milieu en energie onverkort toe te passen; in het algemeen moet de bestuurlijke reorganisatie beslist worden voortgezet, opdat het land de beschikking krijgt over adequate structuren om het acquis volledig toe te passen en te doen naleven. de bepalingen gevonden Bijgevolg beveelt de Commissie aan toetredingsonderhandelingen met de Tsjechische Republiek te beginnen. Met een verbeterde pretoetredingsstrategie, waarbij met name extra aandacht wordt besteed aan de in het advies genoemde zwakke punten, zal de Tsjechische Republiek zich sneller kunnen voorbereiden op de toetreding. Uiterlijk eind 1998 zal de Commissie een verslag indienen over de door de Tsjechische Republiek gemaakte vorderingen. 123 BIJLAGEN HUIDIGE SAMENSTELLING VAN HET TSJECHISCHE PARLEMENT Kamer Senaat Politieke partij Democratische burgerpartij Democratische burgeralliantie ODS ODA Christen-democratische partij KDU- CSL Zetels 68 13 18 Sociaal-democratische partij CSSD 61 Republikeinse partij SPR-RSC 18 Communistische van Moravië Bohemen partij en KSCM 22 Democratische Unie DEU Onafhankelijken % 33 7 9 31 11 9 Zetels % 32 7 13 25 39,5 8,6 16 30,8 2 2,5 1,2 1,2 200 81 124 Interne markt : Maatregelen op grond van het Witboek Deze tabel is gebaseerd op de door de Tsjechische autoriteiten meegedeelde en door hen bevestigde gegevens betreffende de situatie per eind juni 1997. De Commissie is het niet noodzakelijk met deze gegevens eens. De tabel bevat verwijzingen naar de in het Witboek genoemde richtlijnen en verordeningen (899 in totaal). Bij de indeling is uitgegaan van de in het Witboek aangehouden indeling op basis van de beleidssectoren. Uit de tabel kan telkens worden afgelezen voor hoeveel maatregelen de Tsjechische autoriteiten wetgeving hebben gemeld die in zekere mate verenigbaar is met de overeenkomstige in het Witboek aangegeven maatregelen. Hoofdstukken in het Witboek Richt ijnen Verorde ningen Totaal Fasel Fase II/III Fase I Fase II/III 1. V r ij v e r k e er v an k a p i t a al Tsjechische Republiek Aantal Witboek maatregelen 0 3 1 1 2. V r ij v e r k e er en v e i l i g h e id v an Tsjechische Republiek 34 24 i n d u s t r i e p r o d u c t en Aantal Witboek maatregelen 56 104 3. C o n c u r r e n t i e b e l e id Tsjechische Republiek 4. S o c i a al b e l e id Tsjechische Republiek Aantal Witboek maatregelen Aantal Witboek maatregelen 3 3 11 11 0 0 10 15 5. L a n d b O UW Tsjechische Republiek 28 24 6 V e r v o er Tsjechische Republiek 13 6 Aantal Witboek maatregelen 93 46 Aantal Witboek maatregelen 19 15 7. A u d i o v i s u e le Sector Tsjechische Republiek Aantal Witboek maatregelen o ]VTjl j en Tsjechische Republiek 9. T e l e c o m m u n i c a t ie Tsjechische Republiek Aantal Witboek maatregelen Aantal Witboek maatregelen 125 1 1 5 11 3 9 0 0 7 0 7 0 0 2 4 0 1 ü 0 5 62 4 8 ü 0 2 7 0 0 0 •o 0 1 0 0 1 2 0 2 4 12 0 0 1 0 0 0 1 4 165 3 4 22 29 57 203 27 55 1 1 IA 45 2 J6 10. D i r e c te b e l a s t i n g en Tsjechische Republiek Aantal Witboek maatregelen 1 1. V r ij v e r k e er Van g o e d e r en Tsjechische Republiek 12. O v e r h e i d s o p d r a c h t en Tsjechische Republiek Aantal Witboek maatregelen 13. F i n a n c i ë le d i e n s t en Tsjechische Republiek Aantal Witboek maatregelen 14. B e s c h e r m i ng Van persoonsgegevens Aantal Witboek maatregelen Tsjechische Republiek Aantal Witboek maatregelen 15. V e n n o o t s c h a p s r e c ht Tsjechische Republiek Aantal Witboek maatregelen 16. A c c o u n t a n t s c o n t r o le Tsjechische Republiek \j C i v i el r e c ht Tsjechische Republiek Aantal Witboek maatregelen 1 8. W e d e r z i j d se e r k e n n i ng v an beroepskwalificaties. Aantal Witboek maatregelen Tsjechische Republiek Aantal Witboek maatregelen 19. I n t e l l e c t u e le e i g e n d om Tsjechische Republiek 20 Enerffie Tsjechische Republiek Aantal Witboek maatregelen 2| D o u a ne Tsjechische Republiek Aantal Witboek maatregelen Aantal Witboek maatregelen 126 1 2 0 Q 0 5 8 0 0 2 2 2 3 1 1 2 2 5 5 1 lü 1 2 1 2 fi 0 5 l 2 8 1 a 2 3 1 2 o 1 fi 16 2 3 1 2 1 I 0 0 0 0 A 0 0 0 0 0 0 0 0 0 fi 0 Û 0 Û 0 0 3 2 4 fi 0 5 6 11 21 1 2 4 6 2 1 2 2 is 7 il 2 0 0 0 0 0 0 A 0 0 0 0 1 0 0 fi 0 fi 0 fi 3 fi 0 22 152 182 IA 184 201 22. Indirecte belastingen Tsjechische Republiek 23. Consumentenbescherming Tsjechische Republiek Aantal Witboek maatregelen Aantal Witboek maatregelen 0 15 5 8 4 54 1 3 fi 0 fi 0 fi 6 A 0 4 25 6 11 T o t a al \ Tsjechische Republiek 126 92 26 163 417 Aantal Witboek maatregelen 295 293 22 212 899 127 STATISTISCHE BIJLAGE Indien niet uitdrukkelijk anderszins wordt vermeld, zijn de gegevens in deze bijlage verzameld bij het "Bureau voor de statistiek van Estland (EESTI STATISTIKAAMET)", waarmee Eurostat en de bureaus voor de statistiek van de lidstaten in het kader van het Phare-programma al een aantal jaar samenwerken. In het kader van deze samenwerking worden regelmatig gegevens verzameld en verspreid teneinde de wetgeving en de praktijken van de EU op statistisch gebied te kunnen toepassen. Een volledige compatibiliteit met de statistische standaarden van de EU en dus ook de vergelijkbaarheid met EU-cijfers kunnen nog niet worden gegarandeerd. Indien informatie beschikbaar is, worden in methodologische aantekeningen de inhoud van en bijzonderheden over- de statistische gegevens in deze bijlage beschreven. BASISGEGEVENS Totale oppervlakte Bevolking (eind van de periode) - oppervlakte land - Vrouwen - Mannen 1990 1992 1993 1994 1995 1000 ha 7886 7887 7887 x 1000 10326 10334 10333 10321 5311. 7 5311. 2 5305 5022. 3 5021. 8 5016 per km2 Bevolkingsdichtheid 131 131 131 131 Stadsbevolking 128 % van totale bevolking 69. 6 67. 5 74. 7 74. 7 pet 1000 personen Sterftecijfer Geboortecijfer Inkomen en BBP per hoofd van de bevolking Gemiddeld maaiulloon per werknemer BBP per hoofd van de bevolking 11. 7 11. 8 11. 5 11. 7 ecu , 11. 4 10. 3 11. 4 9. 3 235 3491 5. 2 34. 1 7. 3 53. 4 Structure of production: Aandeel van sector in bruto toegevoegde «aarde in 1995 % van totale bruto toegevoegde waarde landbouw industrie bouwnijverheid diensten 7. 5 50. 0 8. 3 34. 2 share of branch GVA in 1990 share of branch GVA in 1995. 0. 0 • o. o m 34. 2 D8. 3 g H rj -agriculture -industry -construction r^ -services • -Others. 53. 4 50. 0 134. 1 g g Q m • -agriculture -industry -construction -services -Others 129 NATIONALE REKENINGEN 1990 1991 1992 1993 1994 1995 min. nationale valuta Bruto binnenlands product (lopende prijzen) 567300 716600 791000 1096807 1139221 1252100 Bruto binnenlands product (lopende prijzen) 32. 1 33. 3 36. 1 koopkrachtstandaard per hoofd van de bevolking Bruto binnenlands product 8749. 0 9698. 0 9410. 0 verandering in % to v. het voorgaande jaar Bruto binnenlands product -1. 2 -14. 2 -9. 0 -3. 1 -6. 4 8. 9 15. 1 8. 9 6. 8 22. 0 -0. 9 2. 0 2. 9 -0. 1 -7. 7 7. 5 10. 4 % van het bruto binnenlands product 71. 3 50. 9 20. 4 28. 2 53. 4 54. 1 69. 8 48. 1 21. 7 27. 5 51. 5 50. 2 ^2. 8 -28. 5 -17. 7 63. 3 44. 8 18. 5 29. 9 57. 5 50. 7 2. 6 3. 0 5. 4 -2. 6 17. 3 0. 2 7. 8 67. 6 46. 4 21. 2 27. 5 51. 4 52. 8 4. 8 3. 4 6. 1 -3. 7 16. 1 7. 9 19. 2 76. 7 57. 3 19. 4 31. 0 59. 3 63. 8 Consumptieve bestedingen van huishoudens en van IZW's t. b. v huishoudens van de overheid Investeringen in vaste activa (bruto) Uitvoer van goederen en diensten Invoer van goederen en diensten Consumptieve bestedingen van huishoudens en van IZW's tb. v huishoudens van de overheid Investeringen in vaste activa (bruto) Uitvoer van goederen en diensten Invoer van goederen en diensten 4. 9 6. 7 0. 9 -2. 1 69. 9 50. 6 19. 4 28. 6 130 GDP (% Change over the previous year) 1992 1993 1994 1995 — _ _ _ _ _ __ i990 -5. L •10 •15 Consumptieve bestedingen Consumptieve bestedingen of households and Non Profit Institution Saving van huishoudens en van IZW's t. b. v. huishoudens) in 1990-1991 exclude NPISH. Consumptieve bestedingen of van de overheid in 1990-1991 include NPISH. 131 BELANGRIJKSTE ECONOMISCHE INDICATOREN 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 verandering in % to v. het voorgaande jaar Inflatiecijfer 9. 7 56. 5 11. 1 20. 8 10 9. 1 8. 8 voorgaand jaar - 100 Volume-indexcijfers van de industriële productie: 94. 7 102. 1 109. 2 106. 8 Volume-indexcijfers van de bruto landbouwproductie 97. 7 94. 0 105. 0 Werkloosheidscijfer (ILO-methode) % van de arbeidskrachten - oppervlakte land tot 25 jaar 25 jaar en ouder Bruto buitenlandse schuld Betalingsbalans Uitvoer van goederen Invoer van goederen Handelsbalans Diensten (netto) Inkomen (netto) 3. 9 3. 8 7. 7 3 3. 6 6. 8 2. 9 3. 4 6. 1 2. 9 4. 548 5. 838 12997. 2 14016. 4 21462. 4 21702. 5 -13308. 9 -14905. 3 -25140. 3 -27674. 3 -311. 8 -888. 8 -3677. 8 -5971. 8 1010. 7 733. 0 1842. 0 1785. 1 -117. 4 -20. 2 -105. 7 -679. 9 Lopende rekening van de betalingsbalans 669. 2 -49. 7 -1369. 1 -4476. 4 Kapitaalrekening en financiële rekening (excl 2470. 0 3371. 1 8232. 6 4072. 3 reserves) Reserves -3029. 3 -2371. 6 -7458. 1 828. 0 Inflatiecijfer: Procentuele verandering van het jaarlijks gemiddelde ten opzichte van het voorgaande jaar - algemeen prijsindexcijfer (de gegevens zijn gebaseerd op nationale ICP's die niet volledig vergelijkbaar zijn). 132 Volume-indexcijfers van de industriële productie: De industriële productie bestrijkt de winning van delfstoffen, de industrie en de productie en distributie van elektriciteit, gas en water (secties C, D en E van de NACE-classificatie). In 1993-94 the index of Totaal industrial production is based on exhaustive surveying in enterprises with 25 or more employees, since 1995 with 100 or more employees; and on estimates proceeding from quarterly sample surveys for enterprises up to 24 (or 99) employees and for natural persons - tradesmen not registered in the Business Register. Indices for branches, however, cover only enterprises with 25 or more employees up to the end of 1994 and since 1995 with 100 or more. Volume-indexcijfers van de brutolandbouwproductie: Indices based on evaluation of all individual products of gross agricultural production. Constant prices refer to 1989. Werkloosheidscijfer (ILO-mcthode) Aandeel van de werklozen in de arbeidskrachten. Ontleend aan de arbeidskrachtenenquête waarbij de volgende ILO-definities en -aanbevelingen in acht zijn genomen: where werkzame personen en werklozen in de zin van onderstaande ILO-definities: alie personen van 15 jaar en onder die gedurende de referentieperiode ten minste 1 uur hebben gewerkt voor loon of een andere beloning, als werknemer, ondernemer, lid van een coöperatie of medewerkend gezinslid. Leden van de strijdkrachten en vrouwen met verlof voor kinderverzorging zijn inbegrepen. The Werklozen: all persons aged 15+, who concurrently meet all three conditions of the ILO definition for being classified as the Werklozen:: (i) have no work, (ii) are actively seeking a job and (iii) are ready to take up a job within a fortnight. The persons on compulsory military diensten are excluded from the Werkzame personen: but women on additional child-care leave are included. Bruto buitenlandse schuld: De schuld is ontleend aan de desbetreffende statistiek van de OESO (External Debt Statistics). Betalingsbalans: De gegevens zijn ontleend aan de gegevensbank van het IMF. Vergelijkbaarheid met de respectieve EU- statistieken is niet gegarandeerd, maar de betalingsbalans is grotendeels overeenkomstig de standaarden van het IMF opgesteld. De balans van het goederenverkeer is in overeenstemming met de beginselen van de betalingsbalans. In- en uitvoer zijn beide investeringen, uit Het netto-inkomen omvat beleggingsportefeuilles en uit andere beleggingen, alsmede de beloning van werknemers. De lopende rekening van de betalingsbalans is in overeenstemming met de definitie van het 5e Handboek van het IMF; kapitaaloverdrachten worden niet in aanmerking genomen. Reserves: dit betreft veranderingen in de reserves gedurende het jaar; (+) betekent een toename en (-) betekent een athame van de reserves. inkomsten uit directe in fob-waarden. 133 BUITENLANDSE HANDEL In- en uitvoer (lopende prijzen) - Invoer - Uitvoer Handelsbalans 1992 1993 1994 1995 12860 14971 25265 13206 14255 21657 346 -716 -3608 Volume-indexcijfers van de buitenlandse handel voorgaand jaar = 100 - Invoer - Uitvoer 106. 7 114. 2 123. 7 119. 1 102. 6 105. 7 Structuur van de invoer volgens de SITC (lopende prijzen) % van totale invoer - (0+1) voedingswaren en levende dieren, dranken en tabak - 2 niet-eetbare grondstoffen - 3 minerale brandstoffen en smeermiddelen - 4 dierlijke en plantaardige oliën en vetten - 5 chemische producten - 6 fabrikaten, hoofdzakelijk naar grondstof ingedeeld - 7 machines en vervoermaterieel - 8 diverse fabrikaten - 9 goods not elsewhere classified structuur van de buitenlandse handel volgens de SITC (lopende prijzen): - (0+1 ) voedingswaren en levende dieren, dranken en tabak - 2 niet-eetbare grondstoffen - 3 minerale brandstoffen en smeermiddelen - 4 dierlijke en plantaardige oliën en vetten - 5 chemische producten - 6 fabrikaten, hoofdzakelijk naar grondstof ingedeeld - 7 machines en vervoermaterieel 134 7. 5 5. 8 15. 5 0. 3 9. 8 10. 3 41. 5 9. 3 0 8. 8 6. 5 5. 7 0. 1 9. 2 32. 3 25. 4 8. 2 4. 9 10 0. 4 13. 1 16. 5 35 11. 9 7. 3 5 11. 1 0. 4 12. 1 15. 9 36. 1 11. 7 0. 4 % van totale uitvoer 7. 8 6. 1 6. 2 0. 2 9. 5 29. 9 27. 6 6. 5 6. 8 5. 7 0. 3 10 30. 5 25. 9 6. 3 4. 5 7. 8 0. 3 11. 8 20. 3 37. 1 11. 9 5. 6 5. 2 4. 3 0. 2 9. 3 32. 2 30. 4 - 8 diverse fabrikaten 12 12. 7 14. 3 12. 8 14. 9 - 9 goods not elsewhere classified Prijsindexcijfers van de buitenlandse handel voorgaand jaar - 100 - Invoer - Uitvoer M. 98. 8 100. 6 104 102. 8 102. 3 103. 9 104. 6 103. 5 In- en uitvoer (lopende prijzen)), Volume-indexcijfers van de buitenlandse handel and structuur van de buitenlandse handel volgens de SITC (lopende prijzen):): De handelsgegevens omvatten niet de rechtstreekse wederuitvoer, de handel in diensten en de handel met vrije zones en evenmin de handel in licenties, knowhow en octrooien. De gegevens hebben betrekking op de speciale handel en worden regelmatig bijgewerkt. For 1994: data uses the methodology in use up to the end of 1995. From year 1995 on: data uses the methodology in use just since January 1, 1996. : Handelsclassificaties: Estland gebruikt de Gecombineerde Nomenclatuur als goederenclassificatie. De uitvoer wordt op lob-basis opgetekend en geregistreerd op de dag dat de douaneaangifte door de douane wordt geaccepteerd. De uitvoer wordt op fob-basis opgetekend en geregistreerd op de dag dat de douaneaangifte door de douane wordt geaccepteerd. De douanestatistiek wordt gebruikt voor het toezicht op de gegevens over de buitenlandse handel. Eurostat heeft de nationale valuta omgerekend in US-dollars aan de hand van de jaarlijkse gemiddelde wisselkoersen van het Internationaal Monetair Fonds. Prijsindexcijfers van de buitenlandse handel: Voor de berekening van de prijsindexcijfers is de "unit value"-methodc toegepast. 135 BUITENLANDSE HANDEL Structuur van de invoer naar belangrijkste handelspartners (lopende prijzen) % van totale invoer 1992 1993 1994 1995 1996 Ie handelspartne r 2e handelspartne r 3e handelspartne 4e handelspartne 5e handelspartne overige DE 26. 3 DE 25. 4 DE 25. 5 DE 25. 8 DE 29. 8 RU 20. 2 SK 17. 4 SK 14. 2 SK 13. 1 SK 9. 6 AT 9. 1 RU 9. 8 RU 8. 4 RU 8. 9 RU 7. 4 US 5. 4 AT 7. 8 AT AT 6. 9 IT 5. 9 IT/FR 4. 7 IT 4. 7 IT 5. 1 IT 5. 8 AT 5. 7 29. 6 34. 9 38. 7 39. 5 41. 6 Structuur van de uitvoer naar belangrijkste handelspartners (lopende prijzen) % van totale uitvoer Ie handelspartne 2e handelspartne r 3e handelspartne 4e handelspartne r 5e handelspartne overige DE 33. 3 DE 26 DE 29. 4 DE 31. 8 DE 35. 9 RU 8. 5 SK 21. 5 SK 16. 4 SK 16. 2 SK 14. 3 AT 7. 4 AT AT 7. 1 AT 6. 5 AT 6. 5 IT 5. 7 IT IT 4. 4 PL 5. 4 PL 5. 6 PL RU 4. 5 RU 3. 9 IT IT 3. 3 40. 1 37 38. 8 36. 1 34. 4 136 Structure of export by main partners in 1996 Structure of import by main partners in 1996 34. 4% 41. 6% 5. 9% 7. 4% AT DE FR IT Austria Duitsland France Italy PL RU SK US Poland Russische Federatie Slovakia Verenigd Koninkrijk 137 SOCIALE INDICATOREN Bevolking op 1 januari 1991 1992 1993 1994 1995 10304. 61 10312. 55 10325. 7 10334 10333 Indeling van de bevolking naar leeftijd (1 januari 1995) % van totale bevolking 0-14 jaar 15-24 jaar 25-44 jaar 45-64 jaar 65 jaar en ouder Levendgeborenen Overledenen Zuigelingensterfte Tot 1 jaar Doodgeborenen Huwelijken Echtscheidingen Brutohuwelijkscijfer Bruto-echtscheidingscijfer Natuurlijke groei Nettomigratie Totale bevolkingsgroei Totale vruchtbaarheid Zuigelingensterfte Doodgeborenen (late fase zwangerschap) Levensverwachting - Mannen 138 18. 9 16. 5 27. 9 23. 6 13. 1 129354 121705 121025 106618 124290 120337 118185 117497 1343 496 1204 1020 437 445 847 336 71973 74060 66033 58440 29366 28572 30227 30939 per 1000 personen 7. 2 2. 8 0. 1 1. 2 1. 3 1. 70 9. 89 3. 58 6. 4 2. 9 0. 3 0. 5 0. 8 1. 70 8. 40 3. 66 2. 9 0. 5 0. 3 0. 8 1. 86 10. 38 3. 82 5. 7 5. 3 3. 0 3. 0 -1. 1 1 -0. 1 1. 40 7. 90 3. 14 7. 7 bij de geboorte 68. 7 69. 3 69. 5 70 -Vrouwen Levensverwachting - Mannen - Vrouwen 76. 6 76. 4 76. 6 76. 9 met 65 jaar 12. 7 16. 2 Zuigelingensterfte Data for the year 1994: Children born in 1993 and 1994 deceased before the age of 1 year in 1994. Zuigelingensterfte Data for the year 1994: Children born in 1993 and 1994 deceased before the age of 1 year in 1994. 139 ARBEIDSMARKT Beroepsbevolking (ILO-methode) % van de bevolking van 15 jaar en ouder 1993 1994 1995 1996 Gemiddeld aantal werkzame personen x 1000 Werkloosheidscijfer (ILO-methode) % van de arbeidskrachten 3420 3369 3123 3030 63. 3 63. 3 62. 8 62. 6 - oppervlakte land tot 25 jaar 25 jaar en ouder 3. 9 3. 8 7. 7 3 3. 6 6. 8 2. 9 3. 4 6. 1 2. 9 Ingeschreven werklozen (eind van de periode) % van de beroepsbevolking 3. 5 3. 2 2. 9 3. 5 1993 1994 1995 1996 Indexcijfers van het gemiddeld aantal werkzame personen in loondienst naar NACE-klasse voorgaand jaar = 100 Landbouw, jacht, bosbouw en visserij (Nace A+B) - Winning van delfstoffen - Industrie Productie en distributie van elektriciteit, gas en water - bouwnijverheid Vervoer, opslag en communicatie Indexcijfers van de maandlonen by NACE classes 82. 5 91. 1 87. 4 90. 1 95. 3 102. 7 80. 2 89. 5 88. 7 97. 5 104. 5 100. 2 96. 6 98. 7 95. 3 92. 3 96. 4 98. 2 98. 7 98. 9 Landbouw, jacht, bosbouw en visserij (Nace A+B) 119. 6 115 117. 3 113. 9 - Winning van delfstoffen - Industrie 117 113. 2 114. 8 115. 8 123. 8 117. 3 118. 4 117. 5 Productie en distributie van elektriciteit, gas en water 121. 5 117. 3 118. 8 119. 1 - bouwnijverheid Vervoer, opslag en communicatie Indexcijfers van de maandlonen 130 116. 7 115. 9 114 123. 3 120 121. 1 118. 8 140 nominaal reëel 125. 3 118. 5 118. 5 118 103. 7 107. 7 108. 6 108. 5 Beroepsbevolking (ILO-methode) Aandeel van de arbeidskrachten in de totale bevolking van 15 jaar en ouder. Ontleend aan de arbeidskrachtenenquête waarbij de volgende ILO-definities en -aanbevelingen in acht zijn genomen: where: werkzame personen en werklozen in de zin van onderstaande ILO-definities: alle personen van 15 jaar en ouder die gedurende de referentieperiode ten minste 1 uur hebben gewerkt voor loon of een andere beloning, als werknemer, ondernemer, lid van een coöperatie of medewerkend gezinslid. Leden van de strijdkrachten en vrouwen met verlof voor kinderverzorging zijn inbegrepen. The Werklozen: all persons aged 15+, who concurrently meet all three conditions of the ILO definition for being classified as the Werklozen:: (i) have no work, (ii) are actively seeking a job and (iii) are ready to take up a job within a fortnight. Werkloosheidscijfer (ILO-methode) Percentage of the Werklozen: % van de arbeidskrachten This Ontleend aan de arbeidskrachtenenquête waarbij de volgende ILO-definities en -aanbevelingen in acht zijn genomen: (See ILO definitions above) The persons on compulsory military diensten are excluded from the Werkzame personen: but women on additional child-care leave are included. Gemiddeld aantal werkzame personen en indexcijfers van het gemiddeld aantal werkzame personen in loondienst naar NACE-klasse: The data for entrepreneurial sphere cover organizations with 25 or more employees, since 1st quarter 1995 in industrie, trade, catering and accommodation with 100 or more employees. De gegevens hebben ook betrekking op gesubsidieerde overheids- en semi-overheidsinstellingen en op personen met een tweede werkkring. De strijdkrachten, leerlingen en werknemers met verlof of extra verlof voor kinderverzorging blijven buiten beschouwing. Ingeschreven werklozen (eind van de periode): Aandeel van de ingeschreven werklozen in de civiele beroepsbevolking, gebaseerd op de steekproefenquête naar de arbeidskrachten. Up to the 1st quarter 1994 % van de beroepsbevolking based on administrative records (excl. armed forces); since the 2nd Quarter 1994 % van de beroepsbevolking includes persons in employment (incl. armed forces) based on LFSS, and registered Werklozen: persons. Indexcijfers van de maandlonen Monthly real wages and salaries indices are derived from gross nominaal wages and salaries indices divided by consumer price indices. The data for entrepreneurial sphere cover organizations with 25 or more employees, since 1st quarter 1995 in industrie, trade, catering and accommodation with 100 or more employees. De gegevens hebben ook betrekking op gesubsidieerde overheids- en semi-overheidsinstellingen en op personen met een tweede werkkring. De strijdkrachten, leerlingen en werknemers met verlof of extra verlof voor kinderverzorging blijven buiten beschouwing. 141 OPENBARE FINANCIEN Overheidsbegroting min. nationale valuta 1990 1991 1992 1993 1994 1995 Overheidsbegroting: -Bijdragen -Geconsolideerde uitgaven van de centrale overheid -Geconsolideerde uitgaven van de overheid -Geconsolideerd tekort/overschot van de centrale overheid 385. 03 425. 63 486. 50 383. 32 441. 21 499. 36 445. 12 521. 27 596. 35 1. 71 -15. 58 -12. 86 -Tekort/overschot van de overheid 3. 97 -14. 38 -15. 77 Overheidsbegroting ) van het bruto binnenlands product -Geconsolideerde uitgaven van de centrale overheid -Geconsolideerde uitgaven van de overheid -Geconsolideerd tekort/overschot van de centrale overheid 42. 1 48. 9 0. 2 42. 5 50. 2 -1. 5 41. 2 49. 2 -1. 1 -Tekort/overschot van de overheid 0. 4 -1. 4 -1. 3 Overheidsbegroting: Deze gegevens hebben betrekking op de centrale overheid en de overheid in het algemeen, als gepubliceerd in het Government Finance Statistics Yearbook (1996) (GFSY) van het IMF; inbegrepen is ook de presentatie van het land in het GFSY. Omdat het GFSY geen statistieken voor de overheid in hel algemeen geeft, maar alleen voor de verschillende niveaus van de overheid afzonderlijk, zijn de hier gepresenteerde geconsolideerde reeksen berekend op basis van gegevens voor de centrale en de lokale overheid en gecorrigeerd voor geïdentificeerde overdrachten binnen de overheid. Ook al komen de statistieken overeen met de in het GFSY gepubliceerde gegevens over de centrale en lokale overheid, toch is de dekking wellicht niet volledig als bepaalde eenheden van de centrale of lokale overheid niet in deze dekking zijn begrepen. De volledigheid van de dekking kan worden gemeten door in het GFSY de voetnoot over de dekking van de gegevens voor elk van de landen te vergelijken met de lijst van eenheden van de centrale en lokale overheid waarvoor gegevens worden verstrekt. Opgemerkt zij dat het tekort/overschot in deze publicatie gelijk is aan inkomsten en bijdragen minus uitgaven, en dat geen rekening wordt gehouden met leningen minus terugbetalingen (zie hieronder). De saldering van overdrachten binnen de overheid in de bijgevoegde tabellen is beperkt tot de inkomens- en kapitaaloverdrachten die bestaan uit geïdentificeerde bijdragen en vermogens- en kapitaalsubsidies tussen de verschillende niveaus van de overheid. Andere soorten transacties tussen deze niveaus, zoals de betaling van belastingen en sociale premies ten laste van werkgevers of de aankopen van goederen en diensten bij elkaar, worden gewoonlijk niet als overdrachten binnen de overheid geclassificeerd en zijn er bij de consolidatie dan ook niet uitgefilterd. Of het ontbreken van gegevens over vermogens- en kapitaaloverdrachten moet worden toegeschreven aan het ontbreken van overdrachten of aan het gebrek aan gegevens is onduidelijk; in alle gevallen is bij het ontbreken van informatie over overdrachten gehandeld alsof er geen overdrachten waren. 142 a. Overheidsuitgaven bestaan uit lopende en investeringsuitgaven van de overheid in geld, rentebetalingen en inkomens- en kapitaaloverdrachten: overdrachten die niet in geld luiden, blijven buiten beschouwing. in geld, minus de uitgaven b. Het tekort/overschot is gelijk aan de inkomsten in geld en de bijdragen in geld minus de uitgaven in geld. Deze meting van het tekort/overschot wijkt af van die van het GFSY, waar het gelijk is aan de inkomsten in geld en de bijdragen in geld. minus het vorderingenoverschot. Deze uitsluiting van het vorderingenoverschot (die in de GFSY-methodologic bestaat in transacties in vorderingen en schulden voor specifieke beleidsdoeleinden en niet met het oog op de liquiditeit) zorgt ervoor dat deze meting van het tekort/overschot dichter bij het begrip vorderingenoverschot (+) c. q. -tekort (-) uit de nationale rekeningen ligt. Als gevolg van deze uitsluiting blijven de ontvangsten uit de privatisering (in de GFSY-methodologie geclassificeerd als terugbetalingen) bij de vaststelling van het tekort/overschot in de bijgevoegde tabellen buiten beschouwing (en verminderen het tekort dus niet). 143 FINANCIËLE SECTOR Monetaire aggregaten - Monetair aggregaat M1 - Quasi-geld 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 mld. US-dollars 12. 01 15. 04 17. 04 17. 3? 12. 03 15. 99 22. 04 23. 6 i Totale reserves (cxcl. goud, eind van de periode) nln US-dollars 3789 6145 13843 12297 Gemiddelde korte rente % per jaar op leningen op deposito's 14. 07 13. 12 12. 8 12. 54 7. 03 7. 07 6. 96 6. 75 Officieel disconto (eind van de periode) 8. 5 9. 5 10. 6" Wisselkoersen met USD 1 USD-. EEK Gemiddelde voor de periode 29. 153 28. 785 26. 541 27. 145" Eind van de periode Wisselkoersen met ECU Gemiddelde voor de periode Eind van de periode 29. 955 28. 049 26. 602 27. 33? 1 ECU-. EEK 34. 138 34. 240 34. 716 34. 715 33. 420 34. 501 34. 961 34. 24? Monetaire aggregaten Geld (Ml): omvat zichtdeposito's en" chartaal geld buiten banken. - Quasi-geld termijn - en spaardeposito's en deposito's in vreemde valuta. Eurostat heeft de nationale valuta omgerekend in US-dollars door hierop de wisselkoersen aan het eind van het jaar van het IMF toe te passen. Totale reserves (excl. goud, eind van de periode): De statistieken over de reserves in vreemde valuta zijn ontleend aan het maandblad International Financial Statistics (IFS) van het IMF. De totale reserves (excl. goud) worden gedefinieerd als de som van het bezit van de centrale bank aan vreemde valuta en andere (bruto) vorderingen op niet-ingezetenen; in deze definitie blijven vorderingen op ingezetenen in vreemde valuta buiten beschouwing. Overeenkomstig de definitie worden de reserves in vreemde valuta berekend tegen de marktwisselkoersen en -prijzen die van kracht zijn op het eind van de betrokken periode. De in 1FS gepubliceerde totale reserves (excl. goud) kunnen verschillen van de door de nationale autoriteiten gepubliceerde cijfers. Factoren die aan eventuele verschillen bijdragen, zijn de waardering van de reservepositie in het fonds en een andere behandeling van vorderingen in niet-convertibele valuta's. Wisselkoersen met USD: Wisselkoersen van het Internationaal Monetair Fonds, opgenomen in de publicatie: "International Financial Statistics". "Statistiques Financières Internationales". Gemiddelde korte rente: De gegevens zijn ontleend aan het maandblad International Financial Statistics (IFS) van het IMF. De gemiddelde rente voor kortlopende leningen of deposito's is het gemiddelde voor de betrokken periode. De rente op leningen 144 betreft in het algemeen de gemiddelde rente voor door de meldende banken verstrekte leningen. De rente op deposito's betreft de gemiddelde rente voor zicht- en termijndeposito's of de gemiddelde rente voor termijndeposito's. De rente is niet altijd volledig van land tot land vergelijkbaar omdat de representatieve waarde van de meldende banken en de weggingsschema's kunnen uiteenlopen. 145 INFLATIE (ontwikkeling over 12 maanden) Verandering in % van het ICP tussen de desbetreffende maand en dezelfde maand eenjaar eerder (t/t-12) jan feb mrt apr mei jun ju' aug sep okt nov dec 21. 2 21. 9 21. 8 22. 0 21. 7 21. 8 21. 2 21. 5 20. 9 20. 0 18. 0 18. 3 11. 0 9. 7 9. 4 9. 1 9. 3 9. 6 9. 7 10. 2 10. 5 10. 7 10. 6 10. 1 8. 9 9. 4 9. 5 10. 1 10. 2 10. 0 9. 6 8. 9 8. 6 8. 1 8. 1 7. 8 8. 9 8. 6 8. 9 8. 6 8. 7 8. 4 9. 4 9. 6 8. 8 8. 6 8. 6 8. 6 1993 1994 1995 1996 146 Inflation (% change of CPI) Inflatie (ontwikkeling over 12 maanden): Bij het inflatiecijfer (ontwikkeling over 12 maanden) gaat het om de verandering in % van het ICP tussen de desbetreffende maand en dezelfde maand een jaar eerder. De inflatiecijfers zijn gebaseerd op nationale ICP's die niet altijd volkomen vergelijkbaar zijn tussen de kandidaat-landen onderling of met de GICP's van de EU (verschillende methoden, begrippen en praktijken bij de berekening van de ICP's). 147 INDUSTRIE Structuur van het BBP naar economische activiteit (NACE, lopende prijzen) % van het bruto binnenlands product 1993 1994 1995 1996 - Winning van delfstoffen - Industrie Productie en distributie van elektriciteit, gas en water Volume-indexcijfers van de industriële productie naar NACE-klasse - oppervlakte land - Winning van delfstoffen - Industrie Productie en distributie van elektriciteit, gas en water 3. 7 26. 7 6. 6 94. 7 92. 9 92. 3 95. 2 2. 8 26. 3 5. 7 2. 4 26. 6 5. 1 2. 2 26. 6 5 voorgaand jaar = 100 102. 1 109. 2 106. 8 100. 6 98. 6 105 100. 1 108. 2 97. 2 103. 4 105. 5 102. 5 1993Q1 1993Q2 1993Q3 1993Q4 1994Q1 1994Q2 1994Q3 1994Q4 Volume-indexcijfers van de industriële productie naar NACE- klasse corresponding period of the voorgaand jaar = 100 - oppervlakte land - Winning van delfstoffen - Industrie Productie en distributie van elektriciteit, gas en water 96 92 94 95 93 93 90 97 95 96 91 99 99 101. 6 106. 2 102. 6 98 97. 6 106. 4 101. 3 98 100. 6 102. 9 99. 3 88 96. 3 94. 8 110. 6 1995Q1 1995Q2 1995Q3 1995Q4 1996Q1 1996Q2 1996Q3 1996Q4 corresponding period of the voorgaand jaar = 100 108. 2 107. 4 107. 6 113. 2 109. 7 106. 6 109. 1 102. 6 97. 1 95. 6 100. 5 101. 0 110. 1 102. 4 114 95. 5 106. 4 105. 8 106. 7 113. 7 107. 4 105 108. 9 101. 3 102. 9 104. 3 101. 8 104. 3 109. 8 97. 9 105. 9 96. 9 148 Structuur van het BBP naar economische activiteit (NACE, lopende prijzen) is calculated at factor costs. Volume-indexcijfers van de industriële productie naar NACE-klasse: De industriële productie bestrijkt de winning van delfstoffen, de industrie en de productie en distributie van elektriciteit, gas en water (secties C, D en E van de NACE- classificatie). In 1993-94 the index of Totaal industrial production is based on exhaustive surveying in enterprises with 25 or more employees, since 1995 with 100 or more employees; and on estimates proceeding from quarterly sample surveys for enteiprises up to 24 (or 99) employees and for natural persons - tradesmen not registered in the Business Register. Indices for branches, however, cover only enterprises with 25 or more employees up to the end of 1994 and since 1995 with 100 or more. INFRASTRUCTUUR Spoorwegnet Spoorwegnet - freight transport - passengers transport 1991 1992 1993 1994 1995 km per 1000 km2 119. 9 119. 7 119. 8 119 120 in million ton or passengers-km 25579 24401 25459 8548 8481 8023 per 1000 personen Number of telephone subscribers 303 314 324 342 360 inwoners Aantal inwoners per personenauto 4. 2 4. 1 3. 5 3. 5 3. 3 149 LANDBOUW Bodcmgcbruik 1000 ha 1992 1993 1994 1995 1996 - oppervlakte land - landbouwgrond - bos - bouwland 7886 7887 7887 7887 7887 4283 4282 4281 4280 2629 2629 2630 2630 3175 3173 3158 3143 - blijvend grasland 872 873 886 902 Landbouwgrond naar wettelijke status % van de landbouwgrond - staatsonderneming - coöperatieven - others 14 4. 5 49. 6 41. 9 36. 4 53. 6 1992 1993 1994 1995 1996 Aandeel in BBP % van het bruto binnenlands product Landbouw, jacht, bosbouw en visserij (Nace A+B) 6. 5 5. 8 5. 2 voorgaand jaar = 100 Volume-indexcijfers van de bruto landbouwproductie 97. 7 94 105 99. 8 Belangrijkste teelten, oppervlakte Granen -ofwhich: wheat Aardappelen Suikerbieten Voederhakvruchten 1589 1607 1660 1580 1583. 1 759 783 812 832 799 111 105 125 107 77 91 78 85 94 104 10 12 12 12 Belangrijkste gewassen, opbrengst 100 kg/ha Granen -ofwhich: wheat Aardappelen Suikerbieten 41. 3 40. 3 40. 8 41. 8 42. 0 45. 0 42. 2 45. 7 46. 0 46. 7 177. 4 228. 2 159. 9 170. 5 211. 8 309. 7 402. 6 356. 0 394. 9 415 150 Voederhak vruchten 339. 0 445. 8 353. 5 374. 9 377. 3 Verkoop of aankoop van slachtdieren 1000 ton levend gewicht 1992 1993 1994 1995 1996 varkens rundvee gevogelte 536. 1 582. 2 515 565. 8 607. 402. 8 390. 3 313. 3 322. 9 310. 4 153. 2 113. 3 109. 9 140 132. 1 Veebezetting (eind van de periode) stuks per 1000 ha landbouwgrond rundvee - of which: cows schapen varkens 523 474 465 445 200 179 178 168 50 45 29 26 stuks per 1000 ha bouwland 1287 1220 1210 1290 - of which: sows 93 92 97 Aandeel in BBP is calculated at factor costs. Volume-indexcijfers van de brutolandbouwproductie: production. Constant prices refer to 1989. Indices based on evaluation of all individual products of gross agricultural Verkoop of aankoop van slachtdieren: The data refer to the sales of principal products of landbouw. 151 Czech Republic 1993 A/ Country boundary A/ Main railway line Ferry connection A/ Motorway A/ National road, Double lane V National road Principal road A/ Main navigable waterway Selected major settlements: (1 000 inhabitants) o • • • 200-250 250 - 500 500-1000 > 1 000 General information about the country: Age groups (in years): <15 15- 65 >65 Living standard (In 1993): ECU 2 625 (QDPparoaptta) Area: 78 864 km2 Administrative regions: 8 Population: 10 333 800 6ourca: Czaoh Staütücal Offloa Cartography and geographic Information managamant: QISOO eurostat Czech Republic 1993 Legend: A/ Country boundary A/ Region boundary COUNTRY NAME REGION NAME C1TYNAME Selected major settlements: (1 000 inhabitants) 200 - 250 O • • • 250 - 500 5 0 0 -1 000 > 1 000 General information about the country: Age groups (in years): C = <15 >65 Uving standard (in 1993): ECU 2 625 (GOP par capita) 15 - 65 Area: 78 864 km2 Administrative regions: 8 Population: 10 333 800 8ouroa: Czach 8t«HaHowl Offloa Cartography and gaographie Information managamant: QISCO ISSN 0254-1513 COM(97) 2009 def. DOCUMENTEN NL il oi 06 Catalogusnummer : CB-CO-97-377-NL-C ISBN 92-78-22898-2 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg