eurovoc_concepts:
EU relations
Slovenia
accession to the European Union
economic situation
political situation

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN it ir it it ie ir Brussel, 15. 07. 1997 COM(97)2010 def. Advies van de Commissie inzake het verzoek van Slovenië om toetreding tot de Europese Unie Inhoud A. INLEIDING a) Woord vooraf Toetredingsaanvraag Context van het advies Inhoud van het advies b) Betrekkingen tussen de Europese Unie en Slovenië Historische en geopolitieke context Standpunt van Slovenië inzake de Europese Unie Op overeenkomsten berustende betrekkingen Strategie ter voorbereiding van de toetreding Handelsbetrekkingen Algemene evaluatie B. CRITERIA VOOR HET LIDMAATSCHAP 1. Politieke criteria 1. 1 Democratie en rechtsstaat Organisatie van het Parlement en de wetgevende macht Functioneren van het Parlement Organisatie van de uitvoerende macht Functioneren van de uitvoerende macht Organisatie van de rechterlijke macht Functioneren van de rechterlijke macht 1. 2 Mensenrechten en bescherming van minderheden Burgerrechten en politieke rechten Economische, sociale en culturele rechten Rechten en bescherming van minderheden 1. 3 Algemene evaluatie 2. Economische criteria 2. 1 Economische situatie Achtergrond Liberalisering Stabilisatie van de economie Structurele verandering Financiële sector Economische en sociale ontwikkeling 2. 2 De economie in het licht van het lidmaatschap Inleiding Bestaan van een functionerende markteconomie Vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten het hoofd te bieden Vooruitzichten en prioriteiten 2. 3 Algemene evaluatie 3. Vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen 3. 1 Interne markt zonder grenzen De vier vrijheden - Algemeen kader - Vrij verkeer van goederen - Vrij verkeer van kapitaal - Vrij verkeer van diensten - Vrij verkeer van personen - Algemene evaluatie Mededinging 3. 2 Innovatie Informatiemaatschappij Onderwijs, opleiding en jeugdzaken Onderzoek en technologische ontwikkeling Telecommunicatie Audiovisuele sector 3. 3. Economische en fiscale aspecten Economische en Monetaire Unie Belastingen Statistiek 3. 4 Sectorieel beleid Industrie Landbouw Visserij Energie Vervoer Midden- en kleinbedrijf 3. 5. Economische en sociale cohesie Werkgelegenheid en sociale zaken Regionaal beleid en cohesie 3. 6 Levenskwaliteit en milieu Milieu Consumentenbescherming 3. 7 Justitie en Binnenlandse Zaken 3. 8 Extern beleid Handel en internationale economische betrekkingen Ontwikkeling Douane Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid 3. 9 Financiële aspecten Financiële controle Gevolgen voor de begroting 4. Administratieve mogelijkheden om het acquis toe te passen 4. 1 Administratieve structuren 4. 2 Mogelijkheden op administratief en gerechtelijk vlak 4. 3 Algemene evaluatie C. SAMENVATTING EN CONCLUSIE Bijlagen Samenstelling van het Parlement Interne markt : maatregelen op grond van het Witboek Statistieken A. INLEIDING a) Woord vooraf Toetredingsaanvraag Slovenië diende zijn verzoek om toetreding tot de Europese Unie op 10 juni 1996 in en de Raad van Ministers besloot op 15 juli 1996 tot de tenuitvoerlegging van de in artikel 0 van het Verdrag vastgestelde procedure, die voorziet in raadpleging van de Commissie. Dat is het kader waarin de Commissie dit advies indient, aldus gehoor gevend aan het verzoek van de Europese Raad van Madrid van december 1995 om zo spoedig mogelijk na de afronding van de Intergouvernementele Conferentie, die in maart 1996 begon en in juni 1997 eindigde, een advies uit te brengen. Context van het advies Het Sloveense verzoek om toetreding wordt tegelijk met de aanvragen van negen andere geassocieerde landen onderzocht. De toetreding van Slovenië moet worden gezien als onderdeel van een historisch proces waarin de landen van Midden- en Oost-Europa de deling van het continent, die meer dan 40 jaar heeft geduurd, achter zich laten en toetreden tot het door de Unie tot stand gebrachte gebisd waar vrede, stabiliteit en welvaart heersen. De conclusie van de Europese Raad van Kopenhagen van juni 1993 luidde dat : "De geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa, zo zij dat wensen, lid kunnen worden van de Europese Unie. De toetreding zal plaatsvinden, zodra een geassocieerd land in staat is om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen door te voldoen aan de vereiste economische en politieke voorwaarden. Het lidmaatschap vereist dat de kandidaat-lidstaat zover is gekomen dat : - hij beschikt over stabiele instellingen, die de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten en het respect voor en de bescherming van minderheden garanderen; - hij beschikt over een functionerende markteconomie alsook over het vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden; - hij in staat is om de verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen, hetgeen mede inhoudt dat hij de doelstellingen van een politieke, economische en monetaire unie onderschrijft. Het vermogen van de Unie om nieuwe leden op te nemen, met handhaving van de dynamiek van de Europese integratie, is ook een belangrijke overweging in het algemeen belang van zowel de Unie als de kandidaatlanden". In deze verklaring worden de politieke en economische criteria gegeven aan de hand waarvan de toetredingsaanvragen van de geassocieerde landen in Midden- en Oost- Europa zullen worden onderzocht. A De Europese Raad van Madrid van december 1995 had het in het kader van de strategie ter voorbereiding van de toetreding over de noodzaak "van het scheppen van de voorwaarden de voor toetredingskandidaten, met name door : harmonische geleidelijke integratie van een en - de ontwikkeling van de markteconomie, - de aanpassing van hun administratieve structuren, - de schepping van een stabiel economisch en monetair klimaat". In haar advies beoordeelt de Commissie de Sloveense aanvraag op haar verdiensten, maar aan de hand van dezelfde criteria op basis waarvan zij de andere aanvragen, waarover zij tegelijkertijd adviezen uitbrengt, beoordeelt. Deze werkwijze eerbiedigt de door de Europese Raad van Madrid uitgesproken wens dat erop moet worden toegezien dat de kandidaatlanden op gelijke voet worden behandeld. Los van de afzonderlijke adviezen legt de Commissie in het kader van haar mededeling "Agenda 2000" aan de Raad een algemene evaluatie van de toetredingsaanvragen voor en doet zij aanbevelingen voor een strategie ten einde de uitbreiding van de Unie goed te doen verlopen. Terzelfder tijd geeft zij een evaluatie van de gevolgen van de uitbreiding voor het sectorieel beleid van de Unie. Inhoud van het advies In de structuur van het advies wordt rekening gehouden met de conclusies van de Europese Raad van Kopenhagen. Het advies : - beschrijft de betrekkingen tussen Slovenië en de Unie tot dusver, met name in het kader van de associatieovereenkomst; - analyseert hoe het is gesteld met de door de Europese Raad vermelde politieke voorwaarden rechtsstaat, mensenrechten, bescherming van minderheden); (democratie, - evalueert de situatie en vooruitzichten van Slovenië op het gebied van de door de Europese Raad vermelde voorwaarden (markteconomie, het vermogen om het hoofd te bieden aan de concurrentiedruk); - buigt zich over de vraag of Slovenië in staat is de verplichtingen van het lidmaatschap, dat wil zeggen het acquis van de Unie, zoals vervat in het Verdrag, de afgeleide wetgeving en het sectorieel beleid van de Unie, op zich te nemen; - geeft tenslotte een algemene evaluatie van de situatie van Slovenië en zijn kansen gezien de voorwaarden voor het lidmaatschap van de Unie, en doet een aanbeveling voor de toetredingsonderhandelingen. In de door de Commissie verrichte beoordeling van Slovenië op basis van de economische criteria en het vermogen van het land om het acquis op zich te nemen, is eveneens een prognose vervat, waarin zij poogt de vooruitgang te ramen waarvan redelijkerwijs kan worden verwacht dat Slovenië deze in de komende jaren vóór de toetreding zal maken, waarbij er rekening mee wordt gehouden dat het acquis zelf zich zal blijven ontwikkelen. Dat is de reden waarom het advies, zonder vooruit te willen lopen op de toetredingsdatum, is gebaseerd op een middellange termijn van ongeveer vijf jaar. Tijdens de opstelling van het advies kreeg de Commissie zeer veel gegevens over de situatie in Slovenië van de Sloveense autoriteiten en deed zij een beroep op vele andere informatiebronnen, zoals de lidstaten en vele internationale organisaties. b) Betrekkingen tussen de Europese Unie en Slovenië Historische en geopolitieke context Slovenië ligt aan de Adriatische Zee tussen Midden-, Zuid- en Zuidoost-Europa en grenst aan vier landen (Italië, Oostenrijk, Hongarije en Kroatië). De oppervlakte bedraagt 20. 250 km2 en de bevolking 2 miljoen. Het grondgebied van Slovenië wordt sinds de zesde eeuw grotendeels bewoond door Slaven. In de dertiende eeuw kwam de macht in handen van de Habsburgers. Na de eerste wereldoorlog en de ineenstorting van het Oostenrijks-Hongaarse keizerrijk sloot Slovenië zich aan bij het Koninkrijk der Serviërs, Kroaten en Slovenen (het latere Joegoslavië). Tijdens de tweede wereldoorlog werd Slovenië door Duitsland en Italië bezet. In 1945 werd Slovenië deel van de Socialistische Federatieve Republiek Joegoslavië, hoewel de kust en het achterland tot 1954 onder internationaal bestuur stonden. Na een periode waarin het orthodox-communistische onteigenings- en collectiviseringsbeleid hoogtij vierde, werd met de grondwetswijziging van 1953 de grondslag gelegd voor het op zelfbestuur gebaseerde Joegoslavische socialisme. De grondwet van 1963 voorzag in zelfstandigheid op alle niveaus van het economische, sociale en culturele leven, dat echter in werkelijkheid grotendeels door de communistische partij werd beheerst. Eind jaren zestig trad een verzwakking van het federale gezag op en werden bevoegdheden aan de republieken afgestaan, maar de politieke onrust van 1972 leidde tot een hernieuwde centralisatiepolitiek. Na de dood van Tito in mei 1980 trad een periode van politiek en economisch verval in. Toenemende inflatie, groeiende tekorten op de betalingsbalans en een snelle stijging van het aantal leningen deden de roep om regionale autonomie en invoering van de parlementaire democratie ontstaan. Omdat het overheersing door Servië vreesde, wijzigde het Sloveense parlement in 1989 de grondwet om de weg vrij te maken voor een soevereine Sloveense staat. De eerste vrije verkiezingen in Slovenië vonden plaats in april 1990. Bij het referendum van 23 december 1990 stemde 88% van de kiezers vóór onafhankelijkheid. Op 25 juni 1991 werd het "Constitutionele handvest inzake de onafhankelijkheid en soevereiniteit van Slovenië" aangenomen en een dag later werd de onafhankelijkheid uitgeroepen. De status van Slovenië als onafhankelijke staat werd bevestigd door de overwinning in de tiendaagse de Joegoslavische onafhankelijkheidsverklaring. Op 15 januari 1992 werd Slovenië door de Europese Gemeenschap erkend. Na de presidents- en parlementsverkiezingen in december 1992 werd een brede coalitieregering gevormd. Na nieuwe parlementsverkiezingen in 1996 kon gedurende verscheidene maanden geen meerderheid worden gevormd. volgde oorlog tegen leger die het op Standpunt van Slovenië inzake de Europese Unie Sinds de onafhankelijkheid heeft de Sloveense regering steeds benadrukt dat in haar buitenlands beleid toetreding tot de Europese Unie prioriteit heeft. Al in februari 1992 werd om een Europa-Overeenkomst en om steun voor de herstructurering en consolidering van de Sloveense economie verzocht. Zodra de Samenwerkingsovereenkomst met de EU in 1993 in werking was getreden, gaf de Sloveense regering de EU kennis van haar wens om onderhandelingen over een Europa-Overeenkomst te beginnen. Op 10 juni 1996, de dag waarop de Europa- Overeenkomst werd ondertekend, vroeg de regering formeel het EU-lidmaatschap aan. Twee maanden eerder had het parlement een verklaring aangenomen waarin dit opnieuw tot doel werd verklaard en waarin de bereidheid werd geuit om de onroerendgoedmarkt te liberaliseren op basis van de door de Europese Raad van Madrid vastgelegde beginselen. In mei 1997 publiceerde Slovenië een document over zijn strategie inzake toetreding tot de EU, waarin het zijn ambitie bevestigt om volwaardig lid te worden van de EU, en verklaart dat het "niet alleen in staat en bereid is de uit het volwaardige lidmaatschap voortvloeiende verplichtingen op zich te nemen, maar ook bereid is bepaalde beperkingen te aanvaarden die de uitvoering van deze verplichtingen voor de soevereiniteit van de Sloveense staat zouden meebrengen. " Op overeenkomsten berustende betrekkingen een heeft Joegoslavië Socialistische Federatieve Republiek De aantal handelsovereenkomsten met de EG gesloten, de eerste in 1970. In 1980 werd 'een Samenwerkingsovereenkomst ondertekend die de eerste in haar soort was, en tegelijkertijd werd een Samenwerkingsraad opgericht. Toen al was 96% van de door Joegoslavië naar de EU uitgevoerde industrieproducten vrijgesteld van belasting, terwijl 28%o van de landbouwproducten een preferentiële behandeling kreeg. Na het uitbreken van de burgeroorlog in Joegoslavië zegde de EG deze overeenkomst in november 1991 op. Sindsdien hebben autonome preferentiële handelsregelingen die ieder jaar werden verlengd voor continuïteit in de handelsbetrekkingen gezorgd, totdat in januari 1997 een Interimovereenkomst in werking trad (zie hieronder). Op 13 april 1992 gingen de EU en Slovenië diplomatieke betrekkingen aan. Op 1 september 1993 trad een Samenwerkingsovereenkomst in werking, die hoofdzakelijk was gebaseerd op die welke in 1980 met Joegoslavië was gesloten, en die vergezeld ging van aanvullende regelingen met name op het gebied van vervoer, textiel en financiële samenwerking. Na één bijeenkomst in 1993 kreeg de in deze overeenkomst bedoelde politieke dialoog geen vervolg, omdat werd verwacht dat de Samenwerkingsovereenkomst spoedig zou worden vervangen door een Europa-Overeenkomst. De ondertekening hiervan werd echter vertraagd door meningsverschillen over de vraag of de Sloveense onroerendgoedwetgeving moest worden aangepast om het EU-onderdanen mogelijk te maken eigenaar te zijn van onroerend goed. Een aan de Europa-Overeenkomst gehechte briefwisseling maakte uiteindelijk de weg vrij voor de ondertekening ervan op 10 juni 1996. Krachtens deze briefwisseling zou de Sloveense onroerendgoedmarkt vier jaar na de inwerkingtreding van de Europa-Overeenkomst voor alle EU-onderdanen worden opengesteld, maar voor de EU-onderdanen die reeds gedurende ten minste 3 jaar op het grondgebied van Slovenië wonen, zou de liberalisering reeds vanaf de inwerkingtreding gelden. In afwachting van de ratificatie van de Europa-Overeenkomst trad op 1 januari 1997 een Interimovereenkomst in werking die betrekking heeft op alle handelsaangelegenheden en aanverwante zaken die onder de Europa-Overeenkomst vallen, en die op deze gebieden de Samenwerkingsovereenkomst en de jaarlijkse autonome handelsmaatregelen vervangt. De economische samenwerking in het kader van de Samenwerkingsovereenkomst wordt voortgezet. Zodra zij in werking treedt zal de Europa-Overeenkomst de. juridische grondslag vormen voor de betrekkingen tussen Slovenië en de Europese Unie. Het doel ervan is een raamwerk voor de politieke dialoog te verschaffen, de uitbreiding, van de handelsbetrekkingen en economische betrekkingen tussen de partijen te bevorderen, een basis voor de technische en finunciële bijstand van de Gemeenschap te leggen, alsmede een raamwerk voor de geleidelijke integratie van Slovenië in de Unie tot stand te brengen. Het institutionele kader van de Europa-Overeenkomst voorziet voor alle aspecten van de betrekkingen in een mechanisme voor tenuitvoerlegging, beheer en niveau. Het toezicht. Associatiecomité, bestaande uit hoge ambtenaren, bespreekt vraagstukken en vindt vaak oplossingen voor problemen die zich in het kader van de Europa-Overeenkomst voordoen. De Associatieraad onderzoekt de algemene stand van zaken en de vooruitzichten op het gebied van de betrekkingen en biedt de gelegenheid de vooruitgang te beoordelen die Slovenië bij de voorbereiding van de toetreding heeft geboekt. vraagstukken onderzoeken Subcomités technisch op Op 5 juni 1997 oordeelde het Constitutioneel Hof dat de grondwet eerst moet worden gewijzigd voordat de Europa-Overeenkomst kan worden geratificeerd. De Sloveense regering heeft te bewerkstelligen om de overeenkomst zo spoedig mogelijk te kunnen ratificeren. Zolang Slovenië dit achterwege laat, zijn onderhandelingen over de toetreding voor de Unie niet aan de orde. ertoe verplicht de noodzakelijke grondwetswijziging zich Omdat zij de noodzaak van een doeltreffend beheer van het Europese integratieproces inzag, heeft de Sloveense regering op 25 oktober 1996 besloten de coördinatie van en het toezicht op het beleid ter voorbereiding van de toetreding te delegeren aan het Bureau voor Europese zaken, dat onder het ministerie van buitenlandse zaken ressorteert. Het beheer van het Phare-programma werd eveneens aan dit Bureau overgedragen. Strategie ter voorbereiding van de toetreding Tenuitvoerlegging van de Interimovereenkomst, de Samenwerkingsovereenkomst en het Witboek De handelsbepalingen van de Interimovereenkomst zijn volgens schema ten uitvoer gelegd. Het eerste formele overleg in het gemengde comité/samenwerkingscomité vond plaats op 20/21 maart 1997. Er zijn negen subcomités opgericht en sindsdien is bij de samenwerking op dit niveau goede vooruitgang geboekt. Als belangrijkste aangelegenheden worden momenteel besproken: verdere versterking van de Sloveense toetredingsstrategie; aanpassing van de wetgeving; bestuurlijke hervormingen; macro-economische stabiliteit en structurele hervormingen; financiële diensten en liberalisatie van het kapitaalverkeer; de overeenkomst betreffende wijn en gedistilleerde dranken; protocol fytosanitaire/veterinaire equivalentie; een Europese conformiteitsbeoordelingsovereenkomst; vraagstukken op het gebied van certificering en normalisatie; een aantal specifieke handelsvraagstukken; openstelling van en voorbereiding op deelneming aan communautaire programma's; samenwerking op het gebied van de derde pijler. inzake De meeste handelsvraagstukken die tot dusver aan het licht zijn gekomen, zijn van ondergeschikt belang. Dankzij de uitgestelde inwerkingtreding van de Europa- Overeenkomst is er tijd om reeds vóór de in de overeenkomsten genoemde termijnen nieuwe beleidsmaatregelen en mechanismen in te voeren, bijvoorbeeld met betrekking tot normen, mededinging en staatssteun. Het beleid heeft zich niet altijd ontwikkeld in overeenstemming met de geest van de Europa-Overeenkomst, bijvoorbeeld wat betreft bepaalde aspecten van openbare aanbestedingen en het kapitaalverkeer, maar in deze gevallen herziet de regering haar aanpak in de context van de toetredingsstrategie. In het Witboek van de Commissie van 1995 wordt de wetgeving beschreven die de kandidaat-lidstaten moeten omzetten en ten uitvoer leggen om aan het acquis te voldoen, en worden de elementen vermeld die absoluut noodzakelijk zijn voor de tenuitvoerlegging van de interne markt (zogenaamde fase I-maatregelen) en waaraan bij voorrang aandacht moet worden besteed. Slovenië hecht groot belang aan deze werkzaamheden. Het Bureau voor Europese zaken houdt toezicht op de tenuitvoerlegging van het Witboek. Daarnaast is het Bureau voor Wetgeving verantwoordelijk voor de coördinatie van en het toezicht op de werkgroepen in de ministeries die aan de tenuitvoerlegging van het Witboek werken. De regering, die de tenuitvoerlegging van het Witboek als strategische doelstelling voor de middellange termijn beschouwt, heeft in mei 1996 een driejarenplan voor de aanpassing van de primaire wetgeving ingediend. Het is de bedoeling dit document nog verder uit te werken tot een strategie voor de tenuitvoerlegging van het Witboek, voornamelijk door er technische normen en afgeleid recht in op te nemen. Deze strategie zal naar verwachting vóór eind 1997 worden goedgekeurd. Op het gebied van het bankwezen, de intellectuele en industriële eigendom, het witwassen van geld, consumentenbescherming, persoonsgegevens en douane is aanzienlijke vooruitgang geboekt bij de aanpassing van de wetgeving. Aan de volgende gebieden moet bijzondere aandacht worden besteed: vrij verkeer van kapitaal, indirecte belastingen, verzekeringen, nonnen, mededinging en staatssteun, energie en telecommunicatie. Over het geheel genomen functioneert de Interimovereenkomst tussen de EG en Slovenië goed. Bij de tenuitvoerlegging doen zich momenteel geen grote problemen voor. De eerste ervaringen met het bilaterale overlegmechanisme wijzen erop dat Slovenië vastbesloten is het goed te gebruiken. Gestructureerde dialooe Sinds juni 1996 neemt Slovenië deel aan de gestructureerde dialoog. Het acht de dialoog belangrijk en heeft een bijzondere bijdrage geleverd op het gebied van economische en financiële zaken, interne markt en energie. De Sloveense autoriteiten hebben hun tevredenheid geuit over de onlangs ingevoerde langetermijnplanning van vergaderingen en over de betere kwaliteit van de bijdragen die te danken is aan de langere voorbereiding. Phare In het kader van het Phare-programma heeft Slovenië tussen 1992 en 1996 94 miljoen ecu aan steun ontvangen voor zijn inspanningen op het gebied van omschakeling en voorbereiding van de toetreding. In 1997 is voor deze steun 22 miljoen ecu uitgetrokken. Er zijn tevens grensoverschrijdende samenwerkingsprogramma's met Italië (10 miljoen ecu) en Oostenrijk (6 miljoen ecu), die met name gericht zijn op samenwerking op het gebied van economie, milieu en infrastructuur. Gedurende de eerste jaren werd Phare voornamelijk gebruikt ter ondersteuning van de privatisering en de herstructurering van ondernemingen, hervormingen van het bankwezen en de versterking van het Sloveense onderzoeks- en ontwikkelingspotentieel. Later werden hieraan andere doelstellingen toegevoegd: aanpassing van de wetgeving, bestuurlijke hervormingen en andere gebieden die verband houden met de omzetting van het acquis en de bevordering van een concurrerend bedrijfsleven. Slovenië heeft de Phare-middelen goed besteed. De regering heeft met name een groot deel van de technische bijstand gebruikt voor het oplossen van specifieke technische problemen in verband met beleidshervorming, omschakeling, de omzetting van het acquis en het verkrijgen van kennis waarover het land zelf niet beschikt. De uitbetalingspercentages zijn hoog. Deelneming aan communautaire programma 's Zolang de Europa-Overeenkomst nog niet is geratificeerd, kan Slovenië niet deelnemen aan de communautaire programma's waarvoor de oprichting van een Associatieraad is vereist. Handelsbetrekkingen Tussen 1992 en 1996 is de handel tussen de EU en Slovenië aanzienlijk toegenomen. De invoer van de EU uit Slovenië steeg van 1,6 tot 4,2 miljard ecu, terwijl de uitvoer van de EU naar Slovenië toenam van 1,4 tot 5,3 miljard ecu. De handelsbalans ontwikkelde zich van een klein overschot in 1992 tot een tekort voor Slovenië. Het tekort steeg in 1995 voornamelijk als gevolg van de toetreding van Oostenrijk, Finland en Zweden tot de EU en de noodzaak om de Sloveense economie van nieuwe uitrusting te voorzien. Terwijl de Sloveense uitvoer ongeveer 60% van het BBP vertegenwoordigt, vond in 1996 66%» van de buitenlandse handel met de Europese Unie plaats. De belangrijkste in- en uitgevoerde goederen waren elektrische apparaten, vervoermiddelen en textiel. De belangrijkste handelspartner van Slovenië is Duitsland. Duitsland nam in 1996 25,9%> van de Sloveense buitenlandse handel voor zijn rekening en werd gevolgd door Italië, Frankrijk, Kroatië en Oostenrijk. Sinds de onafhankelijkheid neemt Slovenië deel aan regionale organisaties die politieke stabiliteit en economische samenwerking ten doel hebben. Slovenië is lid van zowel het Initiatief voor Midden-Europa (IME) als de Centraal-Europese Vrijhandelsovereenkomst (CEFTA). Algemene evaluatie De bilaterale betrekkingen zijn over het algemeen constructief en probleemloos. De problemen op het gebied van de wetgeving en de grondwet die de ratificatie door Slovenië van de Europa-Overeenkomst hebben vertraagd, hebben echter de ontwikkeling van de betrekkingen afgeremd, ondanks het feit dat Slovenië bereid is om op vele gebieden reeds vóór de inwerkingtreding van de Europa-Overeenkomst over te gaan tot de nauwere samenwerking waarin deze overeenkomst voorziet. B. CRITERIA VOOR HET LIDMAATSCHAP 1. Politieke criteria De Europese Raad van Kopenhagen heeft een aantal "politieke" criteria vastgelegd voor de toetreding van de kandidaat-lidstaten in Midden- en Oost-Europa : beschikken over "stabiele instellingen die de democratie, de voorrang van het recht, de mensenrechten en het respect voor en de bescherming van de minderheden" garanderen. Voor het uitvoeren van de evaluatie waarmee zij in dit verband is belast heeft de Europese Commissie zich gebaseerd op diverse informatiebronnen : antwoorden van de Sloveense autoriteiten op een vragenlijst die de diensten van de Commissie in april 1996 zijn toegezonden, follow-up van bilaterale bijeenkomsten, analyses door de ambassades van de lidstaten en de delegatie van de Commissie, evaluaties van internationale organisaties (in het bijzonder de Raad van Europa en de OVSE), rapporten van niet-gouvernementele organisaties, enz. De onderhavige analyse houdt in dat een systematisch onderzoek wordt verricht van de belangrijkste aspecten van de organisatie en de werking van de overheidsinstanties en van de mechanismen voor de bescherming van de fundamentele rechten. De analyse blijft niet beperkt tot een formele beschrijving; er wordt integendeel naar gestreefd te evalueren hoe de democratie en de rechtsstaat werkelijk functioneren. Deze evaluatie heeft betrekking op de in juni 1997 bestaande situatie. Wijzigingen die eventueel sedert de val van het communistische regime zijn opgetreden of voor de toekomst zijn aangekondigd worden niet in detail behandeld, ook al is er in deze evaluatie rekening gehouden met het voornemen om een gegeven sector te hervonnen. De toestand in de overheidsdiensten wordt hier slechts terloops vermeld en zal uitvoeriger worden besproken in hoofdstuk 4. 1. 1. Democratie en rechtsstaat De onafhankelijkheidsverklaring van Slovenië in juni 1991 is gepaard gegaan met het aannemen van een nieuwe grondwet door het Sloveense parlement waarbij een parlementaire democratie werd ingevoerd. Deze grondwet is in december 1991 van kracht geworden na te zijn goedgekeurd door de verschillende instellingen van Slovenië. Deze instellingen functioneren normaal. Elk van de machten in de staat neemt de grenzen van haar bevoegdheden in acht en streeft naar samenwerking met de andere. Organisatie van het parlement en de wetgevende macht Het parlement bestaat uit één kamer - de Nationale Vergadering. Deze omvat 90 leden, die voor 4 jaar worden verkozen volgens een kiesstelsel dat zowel elementen van evenredige vertegenwoordiging als van het meerderheidsstelsel bevat. De Italiaanse en de Hongaarse minderheden beschikken ieder over één zetel. Slovenië beschikt eveneens over een Nationale Raad die belast is met de behartiging van de belangen van de groeperingen in het maatschappelijke en bedrijfsleven, vakorganisaties en lokale gemeenschappen. Deze Raad bestaat uit 40 leden, die voor 5 jaar worden verkozen. Zij brengen advies uit over de bij de Nationale Vergadering in behandeling zijnde wetsontwerpen, kunnen het parlement verzoeken opnieuw over een wetstekst te 9 beraadslagen voordat deze wordt uitgevaardigd (de Nationale Vergadering moet de tekst dan opnieuw goedkeuren bij meerderheid van haar leden) en kunnen om instelling van een parlementaire enquêtecommissie verzoeken. De President van de Republiek roet de Nationale Vergadering ontbinden indien deze in de onmogelijkheid verkeert om een premier aan te wijzen. De parlementsleden vallen onder een traditioneel stelsel van immuniteiten. De rol van de oppositie in het institutionele leven en haar deelneming daaraan worden in Slovenië erkend. Dit komt vooral tot uiting in de oprichting van parlementaire enquêtecommissies (die in het leven worden geroepen bij besluit van een derde van de leden van de Nationale Vergadering); deze beschikken over dezelfde onderzoeksbevoegdheden als de rechterlijke instanties. Er bestaan op het ogenblik zes van dergelijke commissies. De doelmatigheid ervan schijnt tot op heden echter, gezien de verslagen die zij hebben uitgebracht, twijfelachtig te zijn. De Nationale Vergadering telt voorts 39 vaste commissies. Een plan om het aantal vaste commissies tot 15 te verminderen is thans in behandeling. Slovenië kent een meerpartijenstelsel, en er zijn 30 geregistreerde partijen, die alle kandidaten voor de laatste parlementsverkiezingen van 1996 hebben geleverd. De oprichting van politieke partijen worden geen hindernissen in de weg gelegd, en zij worden gefinancierd door de centrale overheid naar verhouding van het aantal stemmen dat zij bij de laatste verkiezingen hebben behaald. Het parlement oefent de wetgevende macht uit. Het deelt zijn initiatiefrecht met de regering, ten minste 5. 000 kiezers en de Nationale Raad. Het wetgevingsproces in Slovenië is betrekkelijk omslachtig, omdat nadat een wetsvoorstel door de bevoegde vaste parlementaire commissie en door de Nationale Raad, is behandeld, er nog drie lezingen nodig zijn bij de Nationale Vergadering voordat deze de wet definitief kan goedkeuren. De regering beschikt over een zelfstandige verordenende bevoegdheid, op grond waarvan zij voorschriften kan uitvaardigen zonder voorafgaande wettelijke machtiging. Zij kan uit hoofde daarvan echter alleen de rechten van natuurlijke of rechtspersonen reglementeren indien haar wetgevende bevoegdheden zijn gedelegeerd. Het Constitutionele Hof ziet er streng op toe dat de delegatie door het Parlement wel degelijk uitdrukkelijk is toegestaan en dat de door de regelgevende autoriteit uitgevaardigde wetten daadwerkelijk beantwoorden aan de bedoelingen van de wetgever. De president kan wetgevende handelingen verrichten met kracht van wet ingeval van oorlog, indien de noodtoestand is afgekondigd of indien het Parlement niet kan bijeenkomen (artikel 108 van de Grondwet); voorwaarde is dat deze bevoegdheid zo spoedig mogelijk weer aan het Parlement wordt overgedragen. De Nationale Vergadering kan besluiten tot een referendum over ieder onderwerp dat hiervoor naar haar mening in aanmerking komt, en wel op verzoek van hetzij een derde van de afgevaardigden, hetzij de Nationale Raad, hetzij 40. 000 kiezers. Slovenië heeft in november 1996 een referendum gehouden over de hervorming van het stelsel van de parlementaire verkiezingen, waarbij echter geen van de drie voorstellen tot wijziging de vereiste meerderheid heeft behaald. 10 Functioneren van het parlement De verkiezingen van 1992 en 1996 zijn vrij en eerlijk verlopen; op grond van de uitslagen ervan zijn beide keren coalitieregeringen gevonnd (vgl. in bijlage de uitslagen van de parlementsverkiezingen van 1996). Het parlement functioneert op bevredigende wijze : zijn bevoegdheden worden geëerbiedigd en de oppositie neemt normaal deel aan zijn activiteiten. Niettemin zou de wetgevingsprocedure moeten worden versneld, terwijl in het algemeen de technische en personele middelen van de Nationale Vergadering zouden moeten worden uitgebreid om deze in staat te stellen haar wetgevende functie, met name in verband met de Europese integratie, beter te vervullen. Organisatie van de uitvoerende macht De President wordt bij rechtstreekse algemene verkiezingen verkozen voor. een ambtstermijn van 5 jaar, die éénmaal kan worden verlengd. Hij beschikt over de traditionele bevoegdheden die een staatshoofd toekomen. Indien hij in strijd met de grondwet of andere wetten handelt kan de Nationale Vergadering het Constitutionele Hof verzoeken hem uit zijn ambt te ontzetten; hiervoor is een beslissing nodig die met een meerderheid van twee derde van de rechters van dit Hof moet worden genomen. De premier wordt door het Parlement verkozen op voordracht van de President. Ook de ministers worden door de Nationale Vergadering verkozen op voordracht van de premier. De regering is, evenals elke minister afzonderlijk, verantwoording verschuldigd aan de Nationale Vergadering. De territoriale organisatie van het bestuur berust op 58 plaatselijke overheden, aan het hoofd waarvan functionarissen staan die door de regering worden benoemd op voordracht van de minister van Binnenlandse zaken. Deze plaatselijke overheidsorganen voeren de maatregelen uit waartoe de centrale overheid heeft besloten en oefenen toezicht uit op het werk van de lokale gemeenschappen. De hoofden daarvan zijn verantwoording verschuldigd aan de minister van Binnenlandse zaken. Er is in Slovenië slechts één categorie lokale gemeenschappen, namelijk de gemeenten, wier aantal in 1994 van 62 tot 147 is verhoogd (men is op het ogenblik voornemens nog eens 20 andere op te richten). Zij zorgen voor het beheer van het merendeel van de plaatselijke openbare diensten. Zij worden bestuurd door een burgemeester, die bij algemene rechtstreekse verkiezingen wordt verkozen, en door een gemeenteraad, eveneens met een ambtstermijn van 4 jaar. De subsidies van de staat vormen nog steeds een belangrijk deel van de inkomsten van de gemeenten, en er bestaan op het ogenblik diverse plannen om hun financiële zelfstandigheid te vergroten. Voor de overheidsadministratie gelden twee wetten : één voor het personeel van de regering en het parlement en één voor de personeelsleden van de overheidsinstellingen, waarvoor regels gelden die grote overeenkomst vertonen met die welke in het Wetboek van Arbeid zijn opgenomen. Er is op het ogenblik in Slovenië geen wet die de doorzichtigheid van het optreden van de overheid verzekert, hoewel deze wel in de grondwet is voorgeschreven. De strijdkrachten, de geheime dienst en de politie ressorteren onder de burgerlijke autoriteiten. In 1996 is met het oog op een grotere efficiëntie een aanvang gemaakt met 11 de reorganisatie van de politie op plaatselijk niveau. De strijdkrachten worden gecontroleerd door het Parlement en de uitvoerende macht. De premier is rechtstreeks verantwoordelijk voor de activiteiten van de geheime dienst. Functioneren van de uitvoeren Ie macht De centrale instellingen van de staat functioneren normaal. Gezien de recente onafhankelijkheid van Slovenië is de plaatselijke autonomie een proces dat nog in ontwikkeling is. Het programma ter hervorming van de overheidsadministratie voorziet in de overdracht van nieuwe bevoegdheden op de gemeenten. Er is op het ogenblik een wet tot hervorming van de lokale gemeenschappen in behandeling bij het parlement. Om haar bestuur doelmatiger te maken is de regering voornemens een omvattend programma ter modernisering van de overheidsadministratie op te zetten, dat. de juridische, administratieve, financiële en organisatorische aspecten ervan omvat en tevens verbetering van de opleiding van het personeel beoogt. Tot de doelstellingen van het regeringsoptreden behoort voorts corruptiebestrijding. De parlementscommissie die belast is met de controle op de activiteiten van de politie ondervindt bepaalde moeilijkheden bij de vervulling van haar taak, met name als gevolg van een soms moeilijke samenwerking met het ministerie van Binnenlandse zaken. Niettemin zijn de controle op de activiteiten van de politie en de mogelijkheden om deze ter verantwoording te roepen bevredigend. Organisatie van de rechterlijke macht De onafhankelijkheid van de Sloveense justitie ten opzichte van de andere machten in de staat is verzekerd. De rechters worden door de Nationale Vergadering voor het leven benoemd op voordracht van de "Gerechtelijke Raad", een beheersorgaan van de Sloveense magistratuur dat bestaat uit 11 leden, waarvan er 5 door het parlement op voordracht van de President, en de 6 andere uit de magistraten in functie worden verkozen. De rechters kunnen alleen uit hun functie worden ontheven door de Nationale Vergadering op voorstel van de Gerechtelijke Raad, en enkel indien zij een misdaad hebben begaan tot een gevangenisstraf van meer dan 6 maanden. De magistraten genieten immuniteit en zij kunnen niet worden gedetineerd zonder dat het Parlement daarvoor tevoren machtiging heeft gegeven. De magistraten genieten, evenals de officieren van justitie, vrijheid van meningsuiting en vrijheid van vereniging. in de uitoefening van hun ambt of zijn veroordeeld Het openbaar ministerie is onafhankelijk van zowel de wetgevende als de uitvoerende macht. De procureur-generaal wordt voor 6jaar door het Parlement benoemd op voordracht van de regering. Ook hij kan door de Nationale Vergadering uit zijn functie worden ontzet bij een stemming met gewone meerderheid. Het recht om het optreden van de overheid te betwisten is neergelegd in artikel 25 van de grondwet. In de praktijk is echter het enige orgaan voor beroep tegen handelingen van de overheid de gespecialiseerde kamer van het hooggerechtshof, die op het ogenblik een achterstand heeft als gevolg van het grote aantal bij haar aanhangig gemaakte gevallen, vooral sedert de opkomst van de plaatselijke autonomie. Bovendien is de procedure voor het hooggerechtshof volledig schriftelijk en worden zaken niet berecht in openbare 12 zitting. Om deze redenen heeft de regering besloten een specifieke administratieve rechtspraak in het leven te roepen, welke vier rechtbanken omvat, waarvan de uitspraken, die na openbare terechtzittingen worden gegeven, vatbaar zouden zijn voor beroep bij het hooggerechtshof. Dit plan is nog steeds in onderzoek bij het parlement. Slovenië heeft in september 1994 een ombudsman aangesteld, die is verkozen door de Nationale Vergadering en is belast met het onderzoek van klachten die hem worden voorgelegd. Zijn aandacht is tot op heden vooral opgeëist door gevangenen en personen die zich in detentiecentra bevinden. Het Constitutionele Hof bestaat uit 9 rechters die door het parlement op voordracht van de President voor een niet-verlengbare termijn van 9 jaar worden benoemd. Het ziet erop toe dat de wetten, de decreten en de regelgevende besluiten van de plaatselijke overheidsorganen in overeenstemming zijn met de grondwet, de internationale verdragen en de algemene beginselen van het internationaal recht. Het spreekt zich eveneens uit over beroepen van verzoekers die menen dat hun fundamentele in de grondwet vastgelegde rechten zijn geschonden. Ingevolge artikel 162 van de grondwet kan een ieder die kan aantonen belanghebbende te zijn een zaak bij het Hof aanhangig maken. Voorts kan de President, de regering of een derde van de leden van de Nationale Vergadering het Constitutionele Hol verzoeken zich uit te spreken over de conformiteit van een te ratificeren internationaal verdrag met de grondwet. Functioneren van de rechterlijke macht De voornaamste euvels waaronder de Sloveense justitie gebukt gaat houden verband met de vertraging waarmee haar vonnissen worden uitgesproken en haar gebrek aan doeltreffendheid. Zo kan het voorkomen dat men bijna 5 jaar moet wachten alvorens een burgerlijke zaak in behandeling komt. Slovenië heeft te kampen met een gebrek aan rechters, voornamelijk als gevolg van het betrekkelijk lage niveau van hun bezoldigingen en de in hun rechtspositieregeling voorgeschreven leeftijdsgrens (men moet ouder dan 30 jaar zijn om in Slovenië magistraat te kunnen worden). Het programma tot uitrusting van de rechterlijke tot hervorming van de gerechtelijke procedures zouden reeds verbetering in de toestand moeten kunnen brengen. instanties met informaticamateriaal en het wetsontwerp Het Constitutionele Hof speelt een belangrijke rol bij de institutionele gang van zaken en het democratische proces in Slovenië. Zijn rechtspraak heeft tot op heden de fundering instanties bepaalde van de rechtsstaat verstevigd door de andere gerechtelijke richtsnoeren te geven voor de toepassing van talrijke nieuwe rechtsvoorschriften. Sedert zijn oprichting is het Hof verzocht om een uitspraak in bijna 1. 500 zaken, waarvan 80 % door particulieren aanhangig zijn gemaakt en in 5 % waarvan een positief vonnis is gegeven. 1. 2. Mensenrechten en bescherming van minderheden Slovenië heeft een aantal binnenlandse normen vastgesteld om de eerbiediging van de mensenrechten en de rechten van minderheden te waarborgen. Die naleving kan ook worden verzekerd door de toepassing van bepaalde internationale verdragen, met op de eerste plaats het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de voornaamste aanvullende protocollen daarbij. Op grond van artikel F van het Verdrag betreffende de Europese Unie vormt dit geheel een onderdeel van het acquis : iedere staat 13 die tot de Europese Unie wenst toe te treden moet die teksten tevoren hebben geratificeerd. Slovenië, dat sinds mei 1993 lid is van de Raad van Europa, heeft het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de aanvullende protocollen in juni 1994 geratificeerd. Het land kent ook aan particulieren het recht toe een zaak bij het Europees Hof aanhangig te maken, wanneer zij van oordeel zijn dat de rechten waarover zij krachtens genoemd verdrag beschikken zijn geschonden. Van de andere internationale verdragen tot bescherming van de rechten van de mens en van minderheden heeft Slovenië het Europees verdrag ter voorkoming van foltering wel, maar het Kaderverdrag betreffende minderheden nog niet geratificeerd. Ook heeft Slovenië het Europees Sociaal Handvest niet ondertekend. Wel heeft het de belangrijkste verdragen op het gebied van de mensenrechten geratificeerd die in het kader van de Verenigde Naties zijn gesloten. Artikel 8 van de Sloveense grondwet bepaalt dat de nationale wetten in overeenstemming moeten zijn met de internationale verdragen die rechtstreeks in het interne recht van toepassing zijn. Burgerrechten en politieke rechten De toegang tot de rechter is in Slovenië in grote lijnen gewaarborgd. Er geldt een stelsel van rechtsbijstand in strafzaken. Alleen de lange tijd die verloopt voordat een vonnis wordt uitgesproken vormt een belemmering voor de rechtszekerheid van de burgers. De doodstraf bestaat niet meer in Slovenië, dat in juni 1994 Protocol nr. 6 van het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens heeft geratificeerd. De bescherming tegen willekeurige arrestatie is vervat in artikel 20 van de grondwet, dat bepaalt dat voor iedere arrestatie tevoren een rechterlijke beslissing nodig is. Gearresteerden hebben het recht om binnen 24 uur na hun arrestatie in kennis te worden gesteld van de redenen voor hun aanhouding. Het voorarrest mag ten hoogste 3 maanden duren. Artikel 30 van de grondwet bepaalt dat een ieder die ten onrechte wordt aangehouden recht heeft op een schadeloosstelling. Kiesrecht heeft iedere burger boven de 18 jaar. De vrijheid van vereniging en de vrijheid om te betogen zijn in Slovenië gewaarborgd. De vitaliteit van de sector van de particuliere organisaties, die ook voor 1991 reeds legaal waren, blijkt uit het bestaan van ongeveer 2. 000 NGO's in Slovenië. De vrijheid van meningsuiting is verzekerd in Slovenië. De pers is geprivatiseerd en de journalisten ondervinden geen bijzondere hindernissen in de uitoefening van hun beroep. In de audiovisuele sector worden de openbare zenders (3 radio- en 2 televisiezenders) sterk beconcurreerd door de particuliere sector (3 nationale televisiekanalen en een groot aantal radiozenders, zowel op nationaal als op plaatselijk niveau). Bovendien heeft het merendeel van de gezinnen tot buitenlandse radio- en televisiezenders. Tijdens de verkiezingscampagnes hebben alle politieke partijen over dezelfde zendtijd op radio en televisie kunnen beschikken om hun programma's uiteen te zetten. in Slovenië toegang 14 Het eigendomsrecht wordt door de grondwet erkend. Voor buitenlanders gelden echter nog steeds beperkingen in dit opzicht, met name inzake grondeigendom, dat slechts door erfenis kan worden verworven en alleen voor zover er sprake is van wederkerigheid ten gunste van Sloveense onderdanen in het land van herkomst van de betrokken buitenlandse onderdaan (artikel 68 van de grondwet). Bij zijn advies van 5 juni 1997 heeft het Constitutionele Hof bevestigd dat, voordat de Europa-Overeenkomst kan worden geratificeerd, een wijziging van artikel 68 van de grondwet en van de thans geldende wetgevingsregeling nodig is. De regering heeft toegezegd zo spoedig mogelijk tot deze herziening over te gaan. Voorts schijnt het proces van teruggave van de door het communistische regime ontnomen goederen bijzonder langzaam te verlopen, aangezien slechts 50 % van de geschillen is beslecht en tot op heden 10 % van de onroerende goederen is teruggegeven. Het Constitutionele Hof heeft het in december 1995 vastgestelde moratorium op de teruggave van grondeigendommen van meer dan 200 ha nietig verklaard. Om te vermijden dat er zich nieuwe moeilijkheden voordoen bij de uitvoering van de betrokken wetgeving en om eventueel nog bestaande onzekerheden ten opzichte van de eigendomsrechten uit de wereld te helpen moet het parlement de nodige regels vaststellen, terwijl de lopende procedures moeten worden versneld. Dit zal worden vergemakkelijkt door de bijwerking en de informatisering van het kadaster, die in 1998 moeten plaatsvinden. Het geschil met Italië over de teruggave van bepaalde aan het eind van de Tweede Wereldoorlog geconfisqueerde goederen zal worden geregeld aan de hand van het bepaalde in bijlage XIII van de Europa-Overeenkomst, die meer in het algemeen betrekking heeft op het vraagstuk van de verwerving van grondeigendom in Slovenië door onderdanen van de lidstaten van de Europese Unie. De eerbiediging van de particuliere levenssfeer wordt verzekerd door de bepaling dat er verlof van een rechter nodig is alvorens men kan overgaan tot huiszoeking of het afluisteren van telefoons. Artikel 36, lid 4, van de grondwet staat de autoriteiten toe van deze regel af te wijken in geval van absolutie noodzaak. Deze bijzondere procedure heeft tot op heden niet tot misbruik door de politie geleid. Slovenië heeft het Verdrag van Genève betreffende de vluchtelingen geratificeerd en bereidt een aanpassing van de nationale wetgeving voor om deze in overeenstemming te brengen met de regels van de EU. Op het ogenblik vallen ongeveer 8. 700 vluchtelingen uit het voormalige Joegoslavië onder tijdelijke beschermingsmaatregelen. Er zijn geen gevallen van onmenselijke en vernederende behandeling gemeld. De Sloveense autoriteiten hebben de nationaliteitsvraagstukken die zijn voortgevloeid uit de statenopvolging nog steeds niet opgelost. Personen die blijvend op het Sloveense grondgebied woonachtig waren en de Sloveense nationaliteit wensten te verwerven konden dit tot 25 december 1991 doen. Meer dan 98 % van de aanvragers heeft deze nationaliteit verworven. Sedert genoemde datum zijn er 16. 000 nieuwe aanvragen ingediend; aan 6. 000 ervan is voldaan en 900 zijn afgewezen. Hangende is thans nog een kwestie betreffende een groep van ongeveer 5. 000 staatlozen die om diverse redenen 15 noch de Sloveense nationaliteit, noch de status van vluchteling hebben aangevraagd. De regering zal de nodige maatregelen moeten nemen om dit probleem op te lossen. Economische, sociale en culturele rechten Het recht op sociale zekerheid wordt erkend door de grondwet (artikel 50 en artikel 52 voor minderbedeelden). De vakbondsvrijheid wordt gewaarborgd door artikel 76 van de grondwet. Vier vakverbonden omvatten het grootste deel van de georganiseerde werknemers. De organisatiegraad zou bij de 50 % liggen. Het stakingsrecht wordt erkend door artikel 77 van de grondwet. Dit recht kan echter wettelijk worden ingeperkt indien zulks in het openbaar belang is gezien de activiteiten van de betrokken sector. De vrijheid van onderwijs en de godsdienstvrijheid zijn neergelegd in de grondwet. Er heeft zich een geschil voorgedaan tussen de Sloveense regering en de rooms-katholieke kerk over het vraagstuk van de teruggave van de door het communistische regime geconfisqueerde goederen. De bovengenoemde uitspraak van het Constitutionele Hof zou dit vraagstuk moeten oplossen. Rechten en bescherming van minderheden De minderheden in Slovenië vertegenwoordigen ongeveer 8 % van de bevolking (2,8 % Kroaten, 2,4 % Serviërs, 1,4 % Bosniërs, 0,43 % Hongaren en 0,16 % Italianen). Alleen de Hongaren en de Italianen worden als minderheid erkend, omdat de andere bevolkingsgroepen niet blijvend in Slovenië gevestigd zijn. De Sloveense grondwet erkent echter hun rechten. Elk van deze bevolkingsgroepen beschikt over een afgevaardigde in de Nationale Vergadering, die de goedkeuring van wetten betreffende de uitoefening van de specifieke rechten waarover deze gemeenschappen beschikken of hun rechtspositie kan tegenhouden. De minderheden hebben het recht hun eigen autonome instellingen op plaatselijk niveau in het leven te roepen ter uitoefening van de rechten waarover zij op onderwijs-, cultureel en voorlichtingsgebied beschikken. De Italiaanse en Hongaarse gemeenschappen hebben voorts het recht hun betrekkingen met Italië en Hongarije te cultiveren. In artikel 62 van de grondwet wordt het recht van een ieder erkend om zijn eigen taal te gebruiken in zijn betrekkingen met de overheid. Artikel 65 van de grondwet erkent voorts het eigen karakter van de zigeunergemeenschap (Roma) van Slovenië (op het ogenblik ongeveer 7. 000 à 10. 000 personen). Er is thans een specifieke wet ter bescherming van de zigeuners (Roma) in behandeling bij de Nationale Vergadering, en de Sloveense regering voert sedert 1995 een programma uit om hun sociale en politieke rechten op ruimere schaal toe te passen. Zo beschikken de zigeuners (Roma) over een specifieke vertegenwoordiging in de gemeenteraden van de steden waar zij wonen. 1. 3. Algemene beoordeling De Sloveense instellingen functioneren soepel, terwijl de verschillende instanties zich bewust zijn van de grenzen van hun bevoegdheden en van de noodzaak tot 16 samenwerking. De verkiezingen van 1992 en 1996 waren vrij en eerlijk. De oppositie speelt in het functioneren van de instellingen een normale rol. Bij de eerbiediging van de grondrechten doen zich in Slovenië geen belangrijke problemen voor. De rechten van minderheden wordt gewaarborgd en beschermd. In de werking van het gerechtelijk apparaat moeten enkele verbeteringen worden aangebracht. Dit geldt ook voor de teruggave van door het communistisch systeem onteigend goed aan de oorspronkelijke eigenaren. Corruptie moet doeltreffender worden bestreden. Slovenië is een democratie met stabiele instellingen die een waarborg bieden voor de rechtsstaat, de mensenrechten en de eerbiediging en bescherming van minderheden. 17 2. Economische criteria Bij de analyse van de economische situatie en vooruitzichten van Slovenië baseert de Commissie zich met name op de conclusies van de Europese Raad van Kopenhagen van juni 1993. Deze stellen dat het lidmaatschap van de Unie 'het bestaan vereist van een functionerende markteconomie, alsook het vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden'. Dit gedeelte van het advies bevat derhalve een beknopte schets van de economische situatie en achtergrond, gevolgd door een overzicht van de vooruitgang die Slovenië heeft geboekt op belangrijke onderdelen van de economische hervormingen (liberalisering van prijzen en handel, stabilisatie van de economie, structurele veranderingen, hervonning van de financiële sector) en de economische en sociale ontwikkeling. Tot slot volgt een algemene evaluatie van Slovenië in het licht van de door de Europese Raad genoemde criteria en een korte bespreking van de vooruitzichten en prioriteiten voor verdere hervormingen. 2. 1. Economische situatie Achtergrond Slovenië heeft 2 miljoen inwoners. Het bruto binnenlands product (BBP) bedraagt 20 miljard ecu (uitgedrukt in koopkrachtpariteit). Het inwonertal van Slovenië komt overeen met 0,5 % van het aantal inwoners van de Unie, maar zijn economie bedraagt slechts circa 0,3 % van het EU-totaal. Het BBP per hoofd van de bevolking bedraagt circa 59 % van het EU-gemiddelde. Het gemiddelde netto maandloon is ongeveer 475 ecu. Slovenië was een stichtend lid van de WTO in 1995 en werd lid van de CEFTA in 1996. Vorderingen bij het economisch veranderingsproces Slovenië begon zich reeds tot een industrieland te ontwikkelen toen het nog deel uitmaakte van het keizerrijk van de Habsburgers (tot 1918). Daarna werd het een deel van Joegoslavië, dat in 1945 communistisch werd. Het land nam een socialistisch systeem aan met zelfbeheer en collectieve eigendom naast centrale planning en staatseigendom. In de jaren '80 kwamen de onevenwichtigheden van het systeem aan het licht : de inkomens daalden en de inflatie steeg. De oplopende schulden konden door Slovenië niet gemakkelijk worden beheerd wegens gebrek aan toegang tot nieuwe buitenlandse leningen, en bovendien vonden belangrijke overdrachten plaats aan andere republieken. Er werden hervormingspogingen ondernomen vóór de onafhankelijkheid in 1991, maar de vooruitgang bleef beperkt. Slovenië is steeds de rijkste en meest open republiek van ex-Joegoslavië geweest, mede dankzij zijn gunstige geografische ligging en zijn welvarende verleden. In 1990 was het met slechts 9 % van de Joegoslavische bevolking goed voor ongeveer 16 % van de productie en 27 % van de buitenlandse handel. In 1991 werd Slovenië onafhankelijk en begon het zijn economie te hervormen. Omdat het nooit aan de typische centrale planning onderworpen was geweest, was de graad van centralisatie in Slovenië lager dan waar ook in Midden-Europa. Ook was Slovenië minder afhankelijk van de Sovjet-Unie. Evenals in andere transitie-economieën waren er echter een aantal verstorende elementen : beperkingen op het eigendomsrecht en het gebruik van kapitaal, te sterke nadruk op de zware industrie, de dominante rol van de grote bedrijven en het grote aandeel van het handelsverkeer, met de communistische landen. Aan het begin van het overgangsproces werd de klemtoon meer op stabilisatie dan op hervormingen gelegd. De handel en bepaalde prijzen werden vanaf het begin geliberaliseerd, maar de fiscale hervormingen, de privatisering en de herstructurering kwamen later en zijn nog lang niet voltooid. De wetten van Joegoslavië lieten particuliere activiteiten op kleine schaal toe en de staatseigendom was relatief beperkt. De voornaamste vorm van eigendom was de "sociale" eigendom, waarbij het beheer betrekkelijk onafhankelijk was, in plaats van centraal te worden gecontroleerd, en de werknemers sterk bij de leiding van het bedrijf betrokken waren. Bepaalde scheeftrekkingen die het gevolg waren van de geleide economie waren echter duidelijk : een gebrek aan financiële discipline, die leidde tot lage kwaliteit en minder efficiënte productie, en krapte op de arbeidsmarkt. Arbeid was gegarandeerd en afstoting van werknemers verboden. De rol van de particuliere sector is groter geworden door de privatisering en de oprichting van nieuwe bedrijven. De privatisering betrof vooral de collectieve bedrijven, terwijl zij bij de staatsbedrijven nog moet plaatsvinden. Buitenlandse directe investeringen De buitenlandse directe investeringen zijn in Slovenië laag gebleven in verhouding tot de omvang van de economie : de jaarlijkse invoer is nooit meer geweest dan één percent van het BBP (bron : EBRD). De voornaamste oorzaken zijn de geringe omvang van de markt, de preferentiële behandeling van de binnenlandse investeerders in de loop van het privatiseringsproces en het onvolledige wetgevende kader. In de laatste jaren hebben weinig volledig nieuwe investeringen vanuit het buitenland plaatsgevonden en gingen de buitenlandse directe investeringen vooral naar bedrijven die reeds buitenlandse partners hadden. Economische structuur De betekenis van de landbouw in de totale productie is te vergelijken met die in de EU : de landbouw is goed voor ongeveer 4 % van de toegevoegde waarde. Voor de werkgelegenheid is de landbouw echter belangrijker : ongeveer 7 %. Afgezien van concurrerende landgoederen in het noordoosten van het land is het rendement in de landbouw laag en zijn de structuren versnipperd. De meeste landbouwgronden waren in de tijd van het communisme in particuliere handen gebleven, zodat zich bij de overgang weinig problemen hebben voorgedaan. Slovenië is een netto-importeur van voedingsmiddelen en landbouwproducten. De subsidies zijn er belangrijk, vooral die aan de bergstreken. De structuur van de economie is veranderd als gevolg van de instorting van Joegoslavië en de COMECON, alsmede door het stabilisatieprogramma : het aandeel van de industrie in de werkgelegenheid en de productie daalde tot respectievelijk 35 en 33 % in 1993. De industriële productie is sedertdien in ongelijke mate gegroeid; in 1996 stagneerde zij vrijwel. De industrie was in 1995 goed voor 32 % van het BBP (de be- en verwerkende industrie : 28 % ). De voornaamste sector is die van de metaalproducten. De industriële structuur is echter 19 vrij eenvormig : er is minder specialisatie dan in een kleine open economie mag worden verwacht. De meest dynamische sectoren waren in 1995 vervoermaterieel en elektrische apparatuur, in 1996 textiel en voedingsmiddelen. Het aandeel van de dienstensector is toegenomen, niet alleen omdat de industrie achteruitging, maar ook als gevolg van het toerisme. Dit is een belangrijke groeisector. teken Er zijn bewijzen van het bestaan van een belangrijke verborgen economie in Slovenië. Het duidelijkste is de omvang van de niet-aangegeven werkgelegenheid : de geregistreerde werkloosheid bedraagt meer dan 14 %, maar volgens de arbeidsmarktenquête (volgens de ILO-methode) is de werkelijke werkloosheid slechts ongeveer 7 %. De aanmerkelijke toename van de niet-aangegeven werkgelegenheid in tijdelijke of contractuele banen of als gezinsmedewerkers is vooral aan de grote loonwig te wijten. Belangrijkste economische indicatoren (gegevens over 1996, tenzij anders aangegeven) Bevolking BBP per capita als % van gemiddelde EU-15 miljoen KKS-ECU(1995) % (1995) Aandeel van de landbouw in: bruto toegevoegde waarde werkgelegenheid % (1995) % (1995) Bruto buitenlandse schuld/BBP Export goederen & diensten/BBP Buitenlandse directe investeringen(l) miljard ecu ecu per capita Bron: Commissie, nationale bronnen, EBRD (1) Tegen wisselkoers ultimo 1996 : 1 ecu : 1,25299 USD 2,0 10100 59 5 7,1 22 55 0,6 290 20 Liberalisering Prijzen De prijzen zijn voor het grootste deel geliberaliseerd, maar voor bepaalde essentiële goederen, zoals energie, telecommunicatie en vervoer, worden zij nog steeds opgelegd. Deze vonnen een belangrijk bestanddeel van het gezinsverbruik, namelijk ongeveer 26 % van de goederen en diensten uit de prijsindexmand. Bij het huidige peil dekken deze opgelegde prijzen niet steeds de productiekosten; de aanpassing ervan in de komende jaren zal tot de inflatie bijdragen. De rechtstreekse begrotingssubsidies zijn zeer beperkt en zij worden slechts toegestaan voor bepaalde voedingsmiddelen en openbaren diensten. In totaal bedragen zijn ongeveer 3 % van de begroting. Bovendien ontvangen enkele grote ondernemingen steun van het Ontwikkelingsfonds, dat oorspronkelijk werd opgericht voor noodfmanciering om bedrijven te stabiliseren die nog te redden waren of om stopzettingsprocedüres in te leiden voor bedrijven die geen reële overlevingskansen hadden. Handel De handel werd vanaf het begin geliberaliseerd. De meeste kwantitatieve beperkingen werden opgeheven. Er zijn nog enkele niet-tarifaire belemmeringen, maar de regering zal deze opheffen in sectoren zoals telecommunicatie en elektrische apparatuur. Het gewogen gemiddelde douanetarief voor de meestbegunstigde naties bedroeg in 1996 10,7 %. De meeste internationale handelstransacties worden niet in de eigen valuta, maar in DM of USD gefactureerd. Wisselkoersen De tolar werd ingevoerd in 1991. De regering heeft de verplichtingen van artikel VIII van het IMF in 1995 aanvaard, hoewel de valuta vanaf begin 1992 de facto convertibel is voor de lopende rekening. In het begin was de tolar een vrij zwevende valuta en deprecieerde hij sterk. Toen hij zich begon te stabiliseren en de inflatie afnam, ging de Bank van Slovenië over tot een gecontroleerd zwevende valuta. Doel was de reële wisselkoers stabiel te houden en de inflatie terug te dringen om het concurrentievermogen te verbeteren en de productie te stimuleren. Dit systeem werd ook gekozen omdat Slovenië een kleine monetaire basis heeft en dus zeer gevoelig is voor veranderingen van de kapitaalinvoer. Vanaf midden 1992 nam de kapitaalinvoer toe als gevolg van de overschotten op de lopende rekening. Deze invoer werd geneutraliseerd tegen hoge kosten om de groei van de geldhoeveelheid en dus de inflatoire druk te beperken. Dit beleid schijnt goede resultaten te hebben opgeleverd. Door de kosten van de neutralisering moest de Bank van Slovenië de kapitaalinvoer echter geleidelijk beperken om haar beleidsdoelstellingen te kunnen halen. het De liberalisatie van het kapitaalverkeer is maar traag gevorderd : kapitaaluitvoer is de over kapitaalinvoerregeling onlangs meer restrictief is geworden. Een bijzonder onzeker gebied is dat van de effectentransacties. een machtiging, onderworpen algemeen terwijl aan 21 Stabilisatie van de economie Binnenland Evenals in de andere transitie-economieën daalde de productie als gevolg van de instorting van de COMECON (Joegoslavië was geen volwaardig lid, maar de COMECON vertegenwoordigde nog steeds een groot deel van het handelsverkeer), de opdeling van Joegoslavië en het transformatieproces. Bovendien leidden de prijzenliberalisatie en het vrijkomen van de onder het oude regime geaccumuleerde gedwongen besparingen aanvankelijk tot een snelle inflatie en breidde de werkloosheid zich uit door de werkgelegenheidsverliezen in de industrie. De gevolgen van deze achteruitgang waren echter minder dramatisch dan in andere landen, omdat Slovenië sinds lang toegang had tot de westerse markten en de heroriëntering van het handelsverkeer dus minder ingrijpend was; bovendien lag het vertrekpunt van de productie iets hoger. Het herstel begon in 1993 en werd gestimuleerd door de gunstige economische ontwikkelingen op de Europese exportmarkten. Achter de snelle groei van het BBP gingen echter zwakke punten schuil, zoals grote loonstijgingen en vertragingen bij de structurele hervormingen. Toen in 1995 de economische groei in Europa afnam, kwam dit dan ook onmiddellijk tot uiting in een lagere economische groei en een uitbreiding van de werkloosheid in Slovenië. Deze ontwikkeling werd nog versterkt door een gelijktijdige appreciatie van de tolar. Sedert het midden van 1996 is de situatie weer verbeterd. De toename van de binnenlandse vraag, de verbetering van de concurrentiepositie en de eerste tekenen van economisch herstel in de EU leidden tot betere groeiresultaten in de tweede helft van het jaar. Toch was de groei in 1996 (3,1 %) lager dan in 1995. Deze positieve groeifactoren zullen in de nabije toekomst blijven bestaan, zodat een versnelling van de groei tot 4 à 5 % mag worden verwacht. Op budgettair vlak heeft Slovenië voordeel gehad bij de opdeling van Joegoslavië, omdat het een nettobijdrage in de federale begroting leverde. Terwijl de belastingopbrengsten stabiel bleven, namen de overdrachten aan de andere republieken af, zodat de begroting tot dusver steeds ongeveer in evenwicht is geweest. De tekorten in de pensioenregeling, de hogere socialezekerheidsuitgaven, de lagere douaneopbrengsten als gevolg van de Europese integratie en de opgelopen lonen van het overheidspersoneel kunnen in de nabije toekomst echter een onguns. tiger begrotingssaldo doen ontstaan indien de hervormingen niet ten uitvoer worden gelegd. Gezien de krappe basis van de monetaire politiek zou een belangrijk overheidstekort particuliere investeringen kunnen verdringen. 22 Belangrijkste economische gegevens 1994 1995 1996 Reële groei BBP Inflatie gemiddelde op jaarbasis december t. o. v. december Werkloosheid, jaarultimo % % % % ILO-definitie Begrotingssaldo % van het BBP Saldo lopende rekening % van het BBP Verhouding schuld/export % Buitenlandse directe investeringen % van het BBP Bron: Commissie, nationale bronnen, EBRD 5,3 3,9 19,8 19,5 9 12,6 8,9 7,4 -0,2 0,0 3,1 9,7 9,1 7,3 0,1 3,7 -0,2 0,3 • 26,5 29,0 0,9 0,9 38,2 0,8 Buitenland In juni 1995 werd het vraagstuk van de verdeling van de buitenlandse schuld van ex-Joegoslavië opgelost en nam Slovenië een gedeelte van die schuld over. Zelfs met deze extraschuld blijft de totale schuld beperkt : eind 1996 bedroeg de brutoschuld 3,2 miljard ecu, hetgeen volledig werd gedekt door de brutoreserves van 3,3 miljard ecu. De economische ontwikkeling van Slovenië is nauw verbonden met zijn externe resultaten, die op hun beurt afhankelijk zijn van de concurrentiepositie. De uitvoer van goederen en diensten bedraagt ongeveer 55 % van het BBP en hoewel er een tekort op de handelsbalans is, houden de ontvangsten uit het toerisme de lopende rekening positief, behalve in 1995, jaar dat met een klein tekort werd afgesloten. Daardoor zijn de deviezemeserves van het land, die aan het begin van het overgangsproces onbestaande waren, steeds verder toegenomen. Structurele verandering Buitenlandse handel Het handelsverkeer met de EU is steeds vrij belangrijk geweest en is sinds de onafhankelijkheid nog toegenomen : bijna 65 % van alle transacties werd in 1996 met de EU gesloten. De belangrijkste handelspartners zijn Duitsland, Italië en Frankrijk. Na een scherpe daling in de eerste transitiejaren begint de handel met de andere landen van ex-Joegoslavië weer uitbreiding te nemen als gevolg van de stabilisatie in de regio. Het aandeel van de CEFTA-landen in de handel van Slovenië is ook gestegen toen Slovenië lid werd, terwijl het aandeel van Rusland en de rest 23 van de voormalige Sovjet-Unie handelsverkeer is dus grotendeels een feit. is afgenomen. De heroriëntering van het De goederensamenstelling van de uit- en invoer is nauwelijks veranderd als gevolg van de transitie. Consumptiegoederen vormen de grootste categorie bij de uitvoer, terwijl bij de invoer de investeringsgoederen en halffabricaten overwegen. De handel in goederen is zeer geconcentreerd : 83 % van de uitvoer en 67 % van de invoer bestaat uit industrieproducten of machines. Machines en Vervoermiddelen alleen zijn goed voor een derde van de totale uitvoer. Concurrentievoordelen van Slovenië zijn zijn lage lonen in vergelijking met de EU en zijn hooggeschoolde werknemers. Gezien de stijgende lonen worden kwaliteits- en productiviteitsverbeteringen steeds belangrijker voor het concurrentievermogen. Meer buitenlandse directe investeringen zijn nodig om de vereiste financiële middelen en knowhow te leveren. Arbeidsmarkt In Slovenië zijn de arbeidskosten vrij hoog voor een transitie-economie en is de arbeidsmarkt zeer star. De voornaamste oorzaken hiervan zijn dat (i) de lonen de belangrijkste bron van belastingopbrengsten zijn, zodat de arbeid in verhouding tot de winsten en de consumptie een onevenredig groot aandeel in de fiscale lasten draagt; (ii) het systeem van collectieve en sociale overeenkomsten niet soepel is; (iii) de afvloeiingspremies zeer hoog liggen; (iv) de sterke banden tussen de werknemers en de bedrijfsleiding - die al onder het oude regime bestonden en nu ook sinds de management/werknemerbuyouts tijdens de privatisering - aanpassingen op de arbeidsmarkt bemoeilijken door snelle loonstijgingen en het voortbestaan van overbezetting op bepaalde gebieden. Onder het vroegere regime waren ontslagen in feite verboden. In 1988-1989 werd een wet goedgekeurd die afvloeiingen mogelijk maakte. De kosten van de verplichte vergoeding die aan de ontslagen werknemers moest worden betaald, waren echter prohibitief. De regering heeft getracht ze te verlagen, maar op dit gebied moet nog veel worden gedaan. De socialezekerheidsbij dragen zijn ook verlaagd, maar de totale arbeidskosten blijven 50 tot 60 % hoger dan het gemiddelde brutoloon. Volgens de statistieken is de werkgelegenheid in collectieve bedrijven in het begin van de jaren '90 sterk teruggelopen, maar een groot aantal werknemers is overgestapt naar particuliere dochtermaatschappijen, zodat de werkmethoden wellicht niet zo sterk veranderd zijn. Ondanks de achteruitgang in het bedrijfsleven en het toegenomen belang van kleinere bedrijven wordt de werkgelegenheid nog steeds gedomineerd door de grootschalige zware industrie. De vlakke loonverdeling in Slovenië heeft te maken met de egalitaire traditie en de lange geschiedenis van medebeheer. Dit heeft geleid tot relatief hoge lonen - die ook nog geïndexeerd zijn - ten koste van de winsten, en tot een hoge werkgelegenheid. Ondanks de daling van het BBP zijn de reële lonen in 1992 en 1993 gestegen; dit veroorzaakte een zware druk op het concurrentievermogen en dwong tot loonaftoppingen. De eerste sociale overeenkomst tussen de werkgevers, de regering en de vakbonden om de stijging van de lonen te beperken werd ondertekend in 1994. Omdat de druk op de lonen sterk bleef, werden vervolgovereenkomsten 24 getekend in 1995 en 1996. De sociale overeenkomsten hebben slechts een beperkt effect gehad : de reële stijging van de lonen bedroeg in 1996 nog 5 %, terwijl in de overeenkomst als streefcijfer 1,5 % was gesteld. Het minimumloon ligt vrij hoog en bij de huidige regels zal dat zo blijven omdat het ieder kwartaal aan de inflatie wordt aangepast : in juni 1996 bedroeg het 53,500 tolar (42 % van het gemiddelde loon in de commerciële sector). Overheidsfinanciën Omdat de overdrachten van Slovenië aan de andere republieken van Joegoslavië aanzienlijk waren, is de budgettaire situatie sinds de onafhankelijkheid in 1991 sterk verbeterd. Toch waren belangrijke hervormingen nodig om de nieuwe rol van de regering in de markteconomie die op de onafhankelijkheid volgde, te ondersteunen. De meeste hervormingen zijn al uitgevoerd. In 1993 werden belastingen op de persoonlijke inkomens en de bedrijfswinsten ingevoerd. Slovenië heeft echter nog geen BTW : de invoering daarvan is gepland voor 1999. In de jongste tijd is de belastingdruk op de arbeid verlicht door een verlaging van de socialezekerheidsbij dragen van de werkgevers. Deze verlaging is echter nog niet volledig door andere maatregelen gecompenseerd, zodat voor 1997 een aanzienlijk begrotingstekort wordt verwacht. Aan de uitgavenzijde is het aandeel van de overdrachten aan bedrijven en gezinnen afgenomen. Inmiddels is de sociale zekerheid hervormd om een sociaal vangnet te creëren. De pensioen- en werkloosheidsfondsen worden echter steeds meer deficitair en moeten uit de overheidsbegroting worden gefinancierd. Er zijn dus verdere hervormingen nodig om ze financieel onafhankelijk te maken. Naast de bestedingen van de centrale en lagere overheden bestaan er enkele fondsen die geen deel uitmaken van de begroting. De belangrijkste zijn de gezondheids- en pensioenfondsen, maar het aantal kleinere fondsen neemt toe. Momenteel functioneren zij niet in een eengemaakt wettelijk kader, hetgeen de doorzichtigheid vermindert en risico's inhoudt voor de algemene begroting. Bedrijfsleven : privatisering en herstructurering Sinds 1988 mogen particuliere ondernemingen worden opgericht. De toegang tot het marktmechanisme werd niet uitsluitend door de staat opgelegd en op tal van terreinen veel privatiseringsmaatregelen en maatregelen om het midden- en kleinbedrijf te stimuleren nodig. Momenteel is de particuliere sector goed voor slechts 50-55 % van de productie en de werkgelegenheid. waren marktprijzen Er waren courant. echter Onder het vroegere regime met zijn systeem van collectieve eigendom en medebeheer was er geen duidelijk onderscheid tussen eigenaars, bedrijfsleiders en werknemers. In de meeste bedrijven werden de bedrijfsleiders door de werknemers aangesteld. In de grotere bedrijven werden zij benoemd door de overheid. Eigenbelang leidde tot escalerende lonen, overbezetting en onderinvestering. Verlieslatende bedrijven overleefden niet zozeer omdat de overheid hen subsidies gaf, maar omdat zij achterstallige betalingen aan andere bedrijven opstapelden en 25 gemakkelijk toegang hadden tot bankleningen, hetgeen op zijn beurt funest was voor de banksector. Sedert midden 1993 geeft de overheid prioriteit aan de financiële herstructurering van de collectieve bedrijven. Dit werd vooral gedaan via het Ontwikkelingsfonds, dat als opdracht heeft bedrijven die niet konden worden geprivatiseerd te herstructureren, te verkopen of te sluiten. Dit fonds geeft de laatste tijd steun aan enkele grotere bedrijven die nog steeds verlieslatend zijn. Het grootste probleem voor het fonds is dat het slechts over weinig financiële middelen kan beschikken. Een andere prioriteit van de overheid was het stimuleren van de ontwikkeling van de particuliere sector door wettelijke hervormingen en de invoering van een aan de markteconomie aangepast regelgevend kader. De privatisering van de collectieve bedrijven verliep vrij traag tot eind 1994, maar verwacht wordt dat zij eind 1997 voltooid zal zijn. Alle burgers van Slovenië hebben in 1994 kosteloos niet-overdraagbare certificaten ontvangen (voor 40 % van het totale kapitaal van alle bedrijven) waarmee zij aandelen in ondernemingen of beleggingsmaatschappijen In haar pogingen om het privatiseringsproces te bespoedigen heeft de regering het Privatiseringsbureau de controle gegeven over de privatisering van elk bedrijf dat nog niet aan een privatiseringsprogramma is begonnen. Een probleem dat nog moet worden opgelost is de "privatiseringskloof ' : de waarde van de uitgegeven vouchers ligt ongeveer een derde boven die van te privatiseren activa. Er is nog geen beslissing genomen over de overheidsactiva die tegen vouchers zullen worden geprivatiseerd om dit verschil goed te maken. kunnen kopen. De staatsbedrijven (nutsbedrijven en andere monopolies) blijven een belangrijk onderdeel van het bedrijfsleven. In 1995 vertegenwoordigden zij ruim 30 % van de activa van alle grotere bedrijven (met meer dan tien werknemers en een bepaald bedrag aan activa en inkomsten). De wettelijke voorschriften blijven onduidelijk en het ontbreekt aan doeltreffende toezicht- en controlestructuren. De samenstelling van het bedrijfsleven heeft zich sedert de onafhankelijkheid nauwelijks ontwikkeld. Het systeem wórdt nog altijd gedomineerd door enkele grote bedrijven. In 1995 waren de kleine bedrijven (0-50 werknemers) goed voor 8 % van de industrieproductie en de grote bedrijven (251 werknemers of meer) voor 69 %. Deze laatste domineren dan ook de uitvoer : in 1995 76 % van de uitvoer van industrieproducten. De buitenlandse investeringen hebben zich in Slovenië in vergelijking met de omvang van economie traag ontwikkeld. Dit heeft vooral met twee factoren te maken. In de eerste plaats is het privatiseringsproces traag verlopen en in de tweede plaats waren management/werknemersbuyouts zodat buitenstaanders moeilijker toegang kregen tot aandelen : eind 1995 bezaten de werknemers in 78 % van de bedrijven die volledig geprivatiseerd waren 60 % of meer van de aandelen. Dit zijn de kleine bedrijven. De werknemers konden het zich niet veroorloven de grotere firma's op te kopen, zodat hierin meer wordt geparticipeerd door het buitenland. Waar sprake is van buitenlandse investeringen is de rentabiliteit over het algemeen verbeterd. een gewone zaak, 26 Verdere herstructureringen van bedrijven zijn nodig om de druk op de openbare middelen, met inbegrip van het Ontwikkelingsfonds, te verlichten en verdringing van winstgevende bedrijven te voorkomen. Veranderingen komen traag tot stand wegens de banden tussen de banken en de mogelijkheid dat de achterstallige betalingen tussen de bedrijven oplopen. Bovendien zijn de nieuwe investeringen beperkt gebleven door de hoge rentevoeten die de kapitaalopbrengsten laag houden. Financiële sector De Bank van Slovenië is verantwoordelijk voor de monetaire politiek en het wisselkoersbeleid. Zij werd in 1991 opgericht als een onafhankelijke instantie met als opdracht de nationale munt stabiel te houden. Zij controleert de geldhoeveelheid door gebruik te maken van indirecte instrumenten, zoals openmarktverrichtingen, reservevereisten en herfinanciering. Zij heeft relatief goede resultaten geboekt op het gebied van de prijsstabiliteit. Haar taak wordt echter bemoeilijkt door de mate waarin de economie geïndexeerd is, vooral de lonen en de rentevoeten. De banksector was onder het vroegere regime vrij sterk gedecentraliseerd en de dubieuze leningen vormden een groot probleem. Aanvankelijk, in het begin van de jaren '90, deed zich als gevolg van zwakke bedrijfsresultaten een verslechtering van de leningsportefeuilles voor, die tot een verlies van bankactiva leidde. Hoewel het banksaneringsprogramma vrijwel afgerond is, is er nog geen concurrentie en hebben de banken nog steeds hoge bedrijfskosten. De meeste banken in Slovenië zijn klein en moeten volgens de voorschriften van de centrale bank grote reserves aanhouden. De twee grootste banken zijn eigendom van de staat. Bovendien is er een renteovereenkomst tussen de banken die de maximumtarieven op deposito's bepaalt. Dit kartel is door de Bank van Slovenië en het antimonopoliebureau goedgekeurd. Het is echter niet verenigbaar met het financieel stelsel in een markteconomie. Afschaffing van het rentekartel in combinatie met privatisering van de nog bestaande staatsbanken en een grotere participatie van het buitenland in deze sector zouden de banken tot herstructurering dwingen en hun concurrentiepositie verbeteren. Alle banken voldoen aan de internationale kapitaaltoereikendheidseis en in de laatste jaren zijn de resultaten van de banken verbeterd. De rentabiliteit van deze sector is gestegen door de toename van de inkomsten en beheersing van de kosten. Doordat de banken te klein zijn blijven hun kosten bij internationale vergelijking echter hoog. De ontwikkeling van de financiële sector, b. v. de geld- en kapitaalmarkt, heeft eveneens te lijden van het anachronistische betalingssysteem dat geërfd werd van de voormalige Joegoslavische Republiek. Hoewel de gepaste wetgeving is vastgesteld, worden de markten gedomineerd door de grote banken en is slechts een klein aantal financieringsinstrumenten beschikbaar, zodat de sector zich niet heeft versterkt. De beurs is modern toegerust, maar zij is klein en draagt niet veel bij aan de financiële markten. De trage start van de privatisering is hierbij van invloed geweest. De recente invoering van restricties op de invoer van effecten heeft het handelsvolume op de beurs sterk doen afnemen. 27 De interbancaire markt is het enige deel van de geldmarkt dat georganiseerd is. Deelnemers staatsfondsen, verzekeringsmaatschappijen en de overheid. handelsbanken, bedrijven, sommige zijn Economische en sociale ontwikkeling Sociale indicatoren Slovenië is een klein land met 2 miljoen inwoners. De bevolking is in het laatste decennium vrij stabiel gebleven. De beroepsbevolking is geschoold en heeft een vrij hoge opleiding, vooral de jongere generaties. In 1995 had 60% van de werknemers secundair onderwijs genoten, hetgeen een hoog percentage is. Bovendien wordt veel opleiding gegeven, zowel in het bedrijf als daarbuiten : de overheid schat dat ongeveer 30 % van de werknemers een opleiding volgt. De levensverwachting, die door de transitie was verlaagd, ligt thans slechts weinig onder het EU-gemiddelde en neemt weer toe : in 1994 bedroeg zij 77,4 jaar voor vrouwen en 69,6 jaar voor mannen. Regionale en sectoriële verschillen In de laatste jaren is de verstedelijking toegenomen samen met de industrialisatie, maar zij is nog relatief laag : in 1995 woonde 50 % van de bevolking in steden. 2. 2. De economie in het licht van het lidmaatschap Inleiding De Europese Raad van Kopenhagen bereikte in 1993 overeenstemming over de voorwaarden waaraan de geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa moeten voldoen, willen zij in aanmerking komen voor toetreding. De economische criteria zijn: • het bestaan van een functionerende markteconomie; • het vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden. Deze criteria staan niet los van elkaar. Ten eerste is een functionerende markteconomie beter in staat om de concurrentiedruk het hoofd te bieden. Ten tweede is de functionerende markt, in de context van het lidmaatschap van de Unie, de interne markt. Zonder integratie in de interne markt verliest het lidmaatschap van de EU zijn economische betekenis, zowel voor Slovenië als voor zijn partners. De overname van het acquis, en met name het acquis van de interne markt, is dan ook essentieel voor de aspirant-lidstaat, die er zich permanent toe moet verbinden de te komen. Deze economische verplichtingen van het onherroepelijke verbintenis is noodzakelijk om te garanderen dat elk deel van de zo ontstane, grote EU-markt volgens gemeenschappelijke regels blijft opereren. lidmaatschap na 28 Het vermogen om het acquis over te nemen heeft verschillende dimensies. Enerzijds dient Slovenië in staat te zijn de economische verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen, op een dusdanige wijze dat de interne markt soepel en eerlijk kan functioneren. Wil Slovenië anderzijds volledig kunnen profiteren van de concurrentiedruk van de interne markt, dan moet het daaraan ten grondslag liggende economische klimaat gunstig zijn en moet de Sloveense economie over de nodige name flexibiliteit infrastructuurvoorzieningen, de concurrentiedruk voor bepaalde segmenten van de samenleving waarschijnlijk te groot en zal als gevolg daarvan de roep om beschermende maatregelen sterker worden, hetgeen de interne markt zou ondermijnen. fysiek beschikken. Ontbreken kapitaal, met deze, voldoende menselijk dan en en is Het vermogen en de wil van een aspirant-lidstaat om het acquis over te nemen en ten uitvoer te leggen zijn cruciaal, aangezien de kosten en voordelen daarvan mogelijk ongelijk gespreid zijn in de tijd en over de verschillende economische sectoren en sociale groepen. Een brede consensus over welke veranderingen in het economisch beleid vereist zijn voor het lidmaatschap van de Unie en een constant tempo (ondanks de pressie van belangengroepen) bij de implementatie van de economische hervormingen verminderen het risico dat een land zijn beloften met betrekking tot de economische verplichtingen van het lidmaatschap niet kan nakomen. juridische vermogen aanwezig Op het niveau van de overheid vereist het lidmaatschap van de Unie dat het bestuurlijke en is voor het omzetten en implementeren van de vele technische voorschriften die noodzakelijk zijn om de obstakels voor vrij verkeer binnen de Unie op te heffen en aldus te zorgen voor het functioneren van de interne markt. Deze aspecten worden in de volgende hoofdstukken besproken. Voor het bedrijfsleven is het effect van de overname van het acquis op het concurrentievermogen afhankelijk van het vermogen om zich aan de nieuwe economische omstandigheden aan te passen. Bestaan van een functionerende markteconomie functioneert wanneer het Het bestaan van een markteconomie vereist dat het evenwicht tussen vraag en aanbod tot stand komt door de vrije wisselwerking van de marktkrachten. Een rechtsstelsel, waaronder ook de markteconomie regelgeving op het gebied van de eigendomsrechten, naar behoren functioneert. De werking van een markteconomie wordt vergemakkelijkt en verbeterd door macro-economische stabiliteit en overeenstemming over de essentiële onderdelen van de economische politiek. Als de financiële sector goed ontwikkeld is en er geen noemenswaardige belemmeringen voor de markttoegang zijn, zal een economie efficiënter functioneren. Slovenië is aan het transitieproces begonnen vanuit een gunstige situatie. Het was een relatief welvarend land met goede infrastructuur, een geschiedenis van gedecentraliseerde besluitvorming en goede relaties met het Westen. Het was een industrieland vóór het communistisch werd en het is nooit een geleide economie geweest : het particuliere bezit ontwikkelde zich al vóór de onafhankelijkheid. Het kader voor een markteconomie is grotendeels aanwezig. De macro-economische stabilisatie is voor het grootste deel voltooid : de inflatie bedraagt minder dan 10 %, 29 de begroting en de lopende rekening zijn vrijwel in evenwicht, de valuta is stabiel en de economische groei heeft zich in 1993 hersteld. De handel, de meeste prijzen en het wisselkoersstelsel zijn geliberaliseerd, het particuliere bezit heeft uitbreiding genomen, de voor een markteconomie nodige wetgeving wordt thans vastgesteld en de eigendomsrechten zijn verzekerd. Een vlotte tenuitvoerlegging van de Europa- Overeenkomst zal bijdragen tot een goede werking van de markteconomie. Verbetering is echter nog nodig wat betreft de omvang van de concurrentie en de mate waarin de marktmechanismen functioneren : zo zijn de ontslagprocedures nog zeer formeel, zijn de faillissementsprocedures traag en is in de banksector sprake van een kartel. De hoge graad van indexering van de economie maakt het systeem ook in aanzienlijke mate inert. De openbare financiën moeten verder worden hervormd. Zo moet de BTW worden ingevoerd en de fiscale druk op de arbeid verlicht. De sociale transfers en de lonen van het overheidspersoneel vormen een in • de overheidsuitgaven en moeten worden verlaagd. Het belangrijkste en moeilijkste probleem zijn de pensioenen. De overheidsuitgaven voor pensioenen leggen een steeds groter beslag op het BBP en worden in toenemende mate uit de centrale begroting gefinancierd. Maatregelen om het systeem op korte termijn in stand te kumien houden, zullen vergezeld moeten gaan van meer structurele hervormingen. steeds groter aandeel Een sterke, stabiele financiële sector is een essentieel element van een goed functionerende markteconomie. Hoewel het banksysteem een lange traditie van decentralisatie kent en de regulering doelmatig schijnt te zijn, is het systeem nog altijd onderontwikkeld en moet het tot rijping worden gebracht. De rentespreiding, dit is het verschil tussen de rente op leningen en die op deposito's, is groot omdat veel banken te klein zijn en de werkingskosten hoog liggen. In het algemeen ondervindt de sector weinig druk om tot meer concurrentie te komen. Daardoor is de banksector niet in staat zijn rol van financiële tussenpersoon te spelen : de besparingen worden niet op een efficiënte wijze naar productieve investeringen geleid. Toch is de financiële sector ongetwijfeld voldoende ontwikkeld om de goede werking van de economie niet te belemmeren. Vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten het hoofd te bieden Het is moeilijk om, enkele jaren vóór de toetreding en nu Slovenië het grootste deel van de Gemeenschapswetgeving nog moet overnemen en implementeren, een definitief oordeel te vellen over zijn vermogen om aan deze voorwaarde te voldoen. Toch kunnen enkele aspecten van de ontwikkeling van Slovenië worden vermeld die licht werpen op zijn vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden. Dit vereist een stabiel macro-economisch kader waarbinnen de afzonderlijke redelijke mate van marktdeelnemers besluiten kunnen nemen met een voorspelbaarheid. Voorts moet beschikt kunnen worden over voldoende menselijk en fysiek kapitaal, waaronder infrastructuurvoorzieningen, die de ondernemingen moeten ondersteunen bij hun aanpassing aan de grotere concurrentiedruk binnen de interne markt. De ondernemingen moeten investeren om hun efficiëntie te verbeteren, zodat zij zowel kunnen concurreren op de binnenlandse markt, als kunnen profiteren van de schaalvergroting die voortvloeit uit de toegang tot de 30 interne markt. Het vermogen tot aanpassing wordt groter naarmate de ondernemingen toegang krijgen tot investeringskapitaal, beschikken over beter opgeleide arbeidskrachten en naarmate zij met succes innoveren. Voorts is een economie beter voorbereid op de verplichtingen van het lidmaatschap, wanneer reeds vóór de toetreding een grote mate van integratie in de Unie wordt bereikt. Hoe meer een land geïntegreerd is voordat het lidmaatschap van de Unie een feit is, hoe minder herstructurering achteraf noodzakelijk is. Het niveau van economische integratie houdt verband met de aard en het volume van de handel met de lidstaten. De directe voordelen van toegang tot de interne markt zijn groter in sectoren waarin veel kleine ondernemingen actief zijn, omdat deze relatief meer hinder ondervinden van handelsbelemmeringen. Slovenië heeft de mogelijkheden om aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden. De stabilisatie van de macro-economische voorwaarden is goed gevorderd, de infrastructuur van het land is ontwikkeld en er zijn belangrijke vorderingen gemaakt bij het heroriënteren van onderwijs en opleiding om het concurrentievermogen te ondersteunen. Hoewel het land steeds relatief hoge arbeidskosten heeft gehad, was de economie in staat met succes uit te voeren, omdat de productie van relatief goede kwaliteit was. De arbeidskosten per eenheid product lagen trouwens nog altijd lager dan in de EU. Door de snelle loonstijgingen en de reële appreciatie van de valuta is het concurrentievermogen echter verminderd. De concurrentie van andere transitie-economieën, waar de arbeidskosten zelfs nog lager liggen, neemt toe. Hoewel productiviteitswinsten zijn gemaakt, wordt de expansie van de economische bedrijvigheid gehinderd door de trage verbetering van het concurrentievermogen. De hoge mate van integratie in de Unie - ongeveer twee derde van de totale uitvoer en invoer - wijst erop dat het concurrentievermogen vrij groot blijft. Voorts blijkt bij een meer gedetailleerde verdeling van de goederenuitvoer dat, hoewel 25 % van de uitvoer bestaat uit vervoermiddelen en elektrische apparatuur, Slovenië met succes een vrij breed gamma van producten uitvoert, hetgeen wijst op het algemene vermogen van de Sloveense economie om op de gemeenschappelijke markt te concurreren. Bovendien is de economie dank zij haar uitgebreide handelsrelaties met de EU minder kwetsbaar voor volledige integratie in de interne markt en de overname van het acquis. Zelfs als bepaalde sectoren na de toetreding niet in staat mochten zijn om op de interne markt te concurreren, zal de economie dank zij de diversificatie van de uitvoer relatief weinig schade ondervinden. Een ander element van het vermogen van de economie om de concurrentiedruk het hoofd te bieden heeft betrekking op de structuur van productie en eigendom. Hier zijn er echter negatieve en positieve punten. Momenteel is het bedrijfsleven niet zeer geconcentreerd en produceert Slovenië sommige hoogtechnologische goederen, hetgeen erop wijst dat de aanpassing soepel kan verlopen. Bovendien is het aantal particuliere en kleinere bedrijven toegenomen. De productie en de werkgelegenheid worden echter nog steeds gedomineerd door bedrijven waar geen verandering is gekomen in de managementpraktijken. Een groot aantal middelgrote bedrijven is eigendom van de bedrijfsleiding en de werknemers, die weinig stimulansen tot herstructurering geven, in het bijzonder door wijziging van de arbeidsmethoden. Bovendien is in dergelijke bedrijven de toegang tot nieuw kapitaal en technologie, waarmee de herstructurering kan worden vergemakkelijkt, relatief beperkt in 31 vergelijking met bedrijven die in buitenlandse handen zijn. Een groot aandeel van de productie komt nog steeds van staatsbedrijven. Het gebrek aan doeltreffende toezicht- en controlevoorzieningen is voor de herstructurering van deze bedrijven uiterst nadelig. in (telecommunicatie- infrastructuurwerken De investeringen zijn in % van het BBP relatief gering en hebben tot dusver vooral plaatsgevonden en is naar vervoerverbindingen) en de energiesector. Een groot deel ervan "niet-productieve" activa (zoals terreinen en gebouwen) gegaan. Dit heeft uiteraard niet onmiddellijk tot productiviteitsverbeteringen geleid, maar het is de basis voor toekomstige vooruitgang. Hoewel het fundamenteel onderzoek een hoog peil heeft bereikt, wordt niet voldoende geïnvesteerd in toegepast onderzoek en onderzoek in de bedrijven zelf. Momenteel wordt slechts ongeveer 25 % van de investeringen uitgevoerd door de particuliere sector. De buitenlandse directe investeringen zijn over het algemeen laag in verhouding tot de omvang van de economie. Dit kan een rem betekenen voor het herstructureringsproces, vooral omdat ondernemingen met buitenlandse investeerders de beste resultaten boeken op het gebied van uitvoer, winsten en arbeidskosten. De banden tussen de bedrijven en de banken zijn vaak sterk, zodat de laatste moeilijk voldoende financiële discipline aan de eerste kunnen opleggen. De landbouw wordt gekenmerkt door kleine, verspreide bedrijven. Het gebruik van technologie, de productiviteit en de rendementen zijn laag, zodat er nog grote behoefte bestaat aan aanpassingen, hetgeen inkrimping van de werkgelegenheid in deze sector kan leiden. tot een De overheid is er zich van bewust dat het rechtsstelsel nog meer moet worden aangepast en de EU-normen moeten worden overgenomen, wil Slovenië de concurrentie in de Unie het hoofd kunnen bieden. Dit vergt een belangrijke inbreng van de overheidsdiensten, die moeten worden versterkt wat betreft coördinatie en tenuitvoerlegging. Bovendien heeft de overheid ingezien dat een scheiding tot stand moet worden gebracht tussen de wetgevende en de uitvoerende macht, om de regering een duidelijkere rol te geven en de uitvoering van het beleid te vergemakkelijken. De banksector is relatief goed ontwikkeld, maar niet concurrerend. De werkingskosten zijn hoog en er is geen concurrentie bij de vaststelling van de rentevoeten omdat er een kartelovereenkomst bestaat. Het aantal banken is te groot bij de omvang en de economische behoeften van het land, zodat de sector tot fusies zal moeten overgaan. De Sloveense overheid besteedt veel middelen aan de ontwikkeling van een samenhangend macro- en micro-economisch kader voor de middellange termijn om ter voorbereiding van het EU-lidmaatschap de economische hervormingen gemakkelijker te kunnen identificeren en uit te voeren. 32 Vooruitzichten en prioriteiten De Sloveense overheid heeft twee strategieën voor de middellange termijn vastgesteld : de ene voor de economische politiek als geheel, de andere voor de internationale politiek. De problemen waarmee de economie te kampen heeft zijn in de overheidsstrategie voor de middellange termijn duidelijk aangegeven, maar de strategie is nog niet ten uitvoer gelegd. Het zwaartepunt is verschoven van macro-economische stabilisatie naar micro-economische en structurele aanpassing. Doel ervan is het concurrentievermogen te stimuleren en de economie nieuw leven in te blazen. De bijzonderheden, zoals financiering en timing, worden thans uitgewerkt. De sterke en zwakke punten van Slovenië hebben vooral te maken met het feit dat het een kleine, open en relatief welvarende economie is met een sterke traditie van consensus. Slovenië heeft grote vorderingen gemaakt bij de totstandbrenging van macro-economische stabiliteit: de inflatie bedraagt minder dan 10%, het begrotingstekort is gering, de munt is stabiel en de groei is in 1993 weer toegenomen. Bij de structurele hervormingen zijn echter minder snelle vorderingen gemaakt. Het ontbreekt het systeem aan dynamisme en de resultaten op het gebied van herstructureringen en investeringen zijn beperkt. Daardoor blijft de groei relatief laag en is er nog inflatoire druk. De expansie zal op korte termijn waarschijnlijk enigszins worden afgeremd door de behoefte aan verdere hervormingen van de openbare het groei concurrentievermogen en de uitvoerresultaten verbeteren. versnellen, moeten financiën. Opdat zou de Het structurele veranderingsproces is relatief traag verlopen omdat de roep om hervormingen minder sterk was dan elders. In de eerste plaats was de economie vrij welvarend, en zij is dat nog. In de tweede plaats ging de industrie er na de onafhankelijkheid minder op achteruit dan in andere landen. De herstructureringen bleven beperkt, mede als gevolg van de methode en de snelheid van de privatisering, die geen nieuw kapitaal of nieuw management meebracht. Dit verklaart mede waarom de investeringen in technologie en onderzoek en ontwikkeling op bedrijfsniveau beperkt zijn gebleven. Een andere factor zijn de hoge rentevoeten die de investeringen ontmoedigen. De inflatoire druk is groot. De vereiste verdere liberalisatie van de prijzen van enkele basisproducten zal een opwaartse druk op de prijzen blijven uitoefenen. Bovendien wordt de inflatie gevoed door de indexering van de lonen en de rentevoeten. Om de inflatie onder controle te houden zou de indexeringsgraad moeten worden verminderd. Het concurrentievermogen is aangetast door het gebrek aan investeringen in moderne technologie, uitblijvende herstructureringen en stijgende arbeidskosten per eenheid product. De toegepaste privatiseringsmethode, die in het voordeel is van de huidige managers en werknemers, moedigt de buitenlandse investeerders niet aan en brengt niet veel nieuw kapitaal in. In veel gevallen heeft zij zelfs niet tot nieuwe werkmethoden of herstructureringen geleid. De binnenlandse investeringen zijn sterker geweest in de collectieve sector dan in de particuliere sector, waar zij relatief beperkt bleven wegens de hoge reële rentevoeten en de moeilijke toegang tot 33 leningen. Wat de lonen betreft, gingen de arbeidsovereenkomsten van 1994-1996 enigszins in de richting van loonmatiging, maar zij hadden slechts weinig succes, want de reële groei van de lonen bleef hoger dan de productiviteitsstijgingen en de in de overeenkomsten vastgestelde streefcijfers. De behoefte aan loonmatiging neemt toe, maar er zijn geen gezamenlijke inspanningen geleverd om het hoofdprobleem, nl. de graad van indexering, aan te pakken. De regering heeft het niet-loonbestanddeel van de arbeidskosten verlaagd, maar de arbeidskosten blijven hoog en de budgettaire beperkingen maken verdere verlagingen wellicht moeilijker. Slovenië moet zijn openbare financiën nog verder hervormen. De druk van de socialezekerheidsbij dragen op de arbeid is veel te groot en er is geen BTW. Deze twee aangelegenheden zullen moeten worden geregeld. De BTW wordt nu verwacht voor 1999, hetgeen veel later is dan aanvankelijk was gepland. Een andere uitdaging is de hervorming van de pensioen- en werkloosheidsfondsen. Tot onlangs konden deze zichzelf financieren. Nu hebben zij echter een tekort als gevolg van de verlaging van de sociale bijdragen en de demografische veranderingen, die eerder zullen verergeren dan verbeteren. De tekorten worden uit de overheidsbegroting gefinancierd, maar deze toestand kan niet lang blijven bestaan. De overheidsdiensten zijn in hoge mate hervormd, maar de overheid voelt nog steeds terecht behoefte aan verbetering van beleidsvorming en -uitvoering. Het ontbreekt aan coördinatie op gebieden waarbij meer dan een ministerie betrokken is. 34 2. 3. Algemene evaluatie Slovenië kan worden beschouwd als een land met een goed werkende markteconomie. Er is aanzienlijke vooruitgang geboekt op het gebied van liberalisatie en privatisering en de economie heeft zich zeer goed kunnen stabiliseren. Toch is er in sommige sectoren een gebrek aan concurrentie, met name in de financiële sector; de marktmechanismen functioneren nog niet naar behoren en de noodzakelijke hervormingen op het gebied van belastingen en sociale zekerheidsregelingen zijn nog niet voltooid. Op middellange termijn zou Slovenië in staat moeten zijn zich aan te passen aan de concurrentiedruk en de marktwerking binnen de Unie, op voorwaarde dat de economie minder star wordt. De export is gediversifieerd, het arbeidspotentieel is geschoold en hooggekwalificeerd en de infrastructuur is vrij goed. De herstructurering van de bedrijven komt evenwel traag op gang, doordat de economische besluitvorming op consensus moet berusten en werknemers en leidinggevend personeel ertoe worden aangezet het status quo te behouden. Een snelle stijging van de lonen en een geringe productiviteitsgroei staan een verbetering van het concurrentievermogen in de weg. Deze structurele problemen, welke tot uiting komen in het geringe niveau van de directe buitenlandse investeringen, moeten dringend worden aangepakt. 35 3. Vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen De Europese Raad van Kopenhagen nam bij de criteria voor toetreding het vermogen op om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen, inclusief het onderschrijven van de doelstellingen van de politieke, economische en monetaire unie. Bij zijn verzoek om toetreding op grond van het Verdrag heeft Slovenië zonder voorbehoud de gronddoelstellingen van de Unie aanvaard, inclusief haar beleid en instrumenten. In dit hoofdstuk wordt nagegaan of Slovenië is om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen - het gaat hierbij om het juridisch en institutioneel raamwerk, het zogeheten acquis, door middel waarvan de Unie haar doelstellingen verwezenlijkt. in staat Iegelijk met de ontwikkeling van de Unie is het acquis geleidelijk belastender geworden, en vormt het een grotere uitdaging voor toekomstige toetredingen dan in het verleden het geval was. Het vermogen van Slovenië om het acquis uit te voeren, zal bepalend zijn voor een succesvol functioneren binnen de Unie. In de volgende delen wordt, voor elk hoofdterrein van de werkzaamheden van de Unie, de huidige en verwachte situatie van Slovenië onderzocht. Het startpunt van de beschrijving en analyse is een korte samenvatting van het acquis, met vermelding van de bepalingen van de Europa-Overeenkomst en het Witboek waar deze van toepassing zijn. Tenslotte wordt voor elk werkterrein in het kort beoordeeld of Slovenië in staat is om de verplichtingen van een lidmaatschap op middellange termijn na te komen. 3. 1. Interne markt zonder grenzen De interne markt van de Unie wordt in artikel 7 A van het Verdrag gedefinieerd als een ruimte zonder binnengrenzen waarin het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd. De interne markt, die een centrale rol speelt bij het communautaire eenwordingsproces, is gebaseerd op een openmarkteconomie waarin de mededinging en de economische en sociale cohesie zich optimaal moeten kunnen onwikkelen. De feitelijke tenuitvoerlegging van de vrijheden die in het Verdrag zijn neergelegd, veronderstelt niet alleen dat belangrijke beginselen zoals non-discriminatie of de wederzijdse erkenning van nationale voorschriften worden nageleefd - overeenkomstig de wijze waarop deze beginselen door de jurisprudentie van het Hof van Justitie zijn uitgelegd - maar ook dat tegelijkertijd een geheel van specifieke gezamenlijke beginselen doeltreffend wordt toegepast. Deze specifieke beginselen beogen in het bijzonder de openbare veiligheid en volksgezondheid, de milieu- en consumentenbescherming, alsook de instandhouding van het vertrouwen van het publiek in de dienstensector te waarborgen en ervoor te zorgen dat personen die bepaalde gespecialiseerde beroepen uitoefenen, over passende kwalificaties beschikken. Voorts beogen zij eventueel een aantal regelgevings- en controlemechanismen in te voeren of te coördineren; alle systematische controles en verificaties die nodig zijn om ervoor te zorgen dat de regels correct worden toegepast, dienen op de interne markt en niet bij het overschrijden van de grenzen plaats te vinden. De communautaire wetgeving dient metterdaad in het nationale recht van de lidstaten te worden omgezet. Nog belangrijker evenwel is dat zij in de praktijk op de juiste wijze ten uitvoer wordt gelegd door de aangewezen administratieve en gerechtelijke diensten van 36 de lidstaten en dat zij door het bedrijfsleven wordt nageleefd. Dit is een basisvoorwaarde voor de totstandbrenging van het wederzijds vertrouwen dat onmisbaar is voor de goede werking van de interne markt. Dit hoofdstuk dient te worden gelezen in samenhang met de hoofdstukken over het sociaal beleid, het milieu, de consumentenbescherming en het sectorieel beleid. De vier vrijheden De overneming van het acquis door de kandidaatlanden berust op een geleidelijke aanpak: De in 1996 ondertekende Europa-Overeenkomst tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en de Republiek Slovenië, anderzijds, is in afwachting van bekrachtiging. Uit hoofde van de vier vrijheden en de onderlinge aanpassing van de wetgevingen voorziet de Overeenkomst met name in de onmiddellijke of geleidelijke toepassing van een aantal al dan niet wederzijdse verplichtingen, die in het bijzonder betrekking hebben op het recht van vestiging, nationale behandeling, vrijhandel, intellectuele-eigendomsrechten en overheidsopdrachten. Voorafgaand aan de inwerkingtreding van de Europa-Overeenkomst voorziet de Interimovereenkomst in de voorlopige toepassing van de bepalingen van de Europa- Overeenkomst die betrekking hebben op de handel en aanverwante zaken, met ingang van 1 januari 1997. In het Witboek COM (95) 163 def, dat bedoeld is om de kandidaatlanden te helpen bij hun voorbereiding op de integratie in de interne markt, worden de betrokken wetgevingen verder afgebakend; daartoe worden de onderwerpen en de "voornaamste maatregelen" vastgesteld die rechtstreeks van invloed zijn op het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal. Voorts worden de nodige voorwaarden voor de toepassing van deze maatregelen vastgesteld, met inbegrip van de gerechtelijke en organisatorische structuren. In het Witboek worden drieëntwintig communautaire beleidsterreinen onder de loep genomen, waarbij de betrokken maatregelen naar gelang van hun mate van prioriteit in twee fasen worden ingedeeld. Aldus wordt een werkprogramma vastgesteld voor de periode voorafgaande aan de toetreding. Het Bureau voor de uitwisseling van informatie over technische bijstand (TAIEX) werd opgericht met het oog op de verstrekking van aanvullende gerichte technische bijstand op de wetgevingsterreinen die door het Witboek worden bestreken. Het bureau heeft recentelijk een databank met wetgeving opgezet. De toetreding tot de Europese Unie betekent voor de kandidaatlanden dat zij het volledige acquis moeten omzetten en ten uitvoer moeten leggen. In dit verband zij erop gewezen dat het actieplan voor de interne markt dat aan de Europese Raad van Amsterdam is voorgelegd, de nodige prioritaire acties bevat om de werking van de interne markt van het Europa van Vijftien te verbeteren, rekening houdend met de invoering van de gemeenschappelijke munt. Dit zal noodzakelijkerwijs een ontwikkeling van het acquis tot gevolg hebben. Algemeen kader Ondernemingen dienen hun activiteiten te kunnen verrichten op basis van gezamenlijke regels, ongeacht hun werkterrein. Deze gezamenlijke regels zijn belangrijk omdat zij het 37 de en de van economieën vaststellen. Naast bijgevolg de mededingingsregels algemene algemene werkkader mededingingsvoorwaarden (inzake overheidsbedrijven en staatssteun) en de fiscale bepalingen die in andere delen van dit advies worden behandeld, gaat het in dit verband om voorschriften met betrekking tot de openstelling van de aanbesteding van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten, de harmonisatie van de voorschriften inzake intellectuele-eigendomsrechten (met inbegrip van het Europees octrooi), de harmonisatie van de voorschriften inzake vennootschapsrecht van vennootschapsboekhouding, persoonsgegevens, alsook de overneming van strafvervolging en de wederzijdse erkenning van rechterlijke uitspraken (overeenkomsten krachtens artikel 220). bescherming de en Situatieschets De aanbesteding van overheidsopdrachten wordt geregeld door een kaderwet uit 1997, die ten doel heeft om in een eerste stadium aan een deel van de EG-vereisten te voldoen. De regering staat op het punt om uitvoeringsbesluiten goed te keuren. Een onder het ministerie van Financiën ressorterende dienst Overheidsopdrachten is verantwoordelijk voor de controle van het openbare-aanbestedingssysteem, de voorbereiding van nieuwe wetgeving en de uitvaardiging van instructies. Overeenkomstig de bovenbedoelde kaderwet zal het Parlement een onafhankelijk Toezichtscomité benoemen dat beslist over alle verzoeken om onderzoek naar bepaalde beslissingen. Slovenië beschikt over een goed ontwikkelde wetgeving inzake intellectuele- en industriële-eigendomsrechten. die Industriële- Eigendomsrechten (1992-93) en de Wet inzake Intellectuele-Eigendomsrechten (1992- 1993). Het bureau Intellectuele-Eigendomsrechten is belast met het toezicht op de industriële-eigendomsrechten, alsook met de wetgeving coördinatie van de handhaving in samenwerking met de douane, de politie en de handelsinspectie. De TRIPS-overeenkomst is van toepassing op Slovenië. is gebaseerd op de Wet intellectuele- en inzake inzake zijn 48. 000 sectoren ondernemingen uit verschillende Het vennootschapsrecht wordt geregeld door de Wet Handelsondernemingen uit 1993. Thans geregistreerd. Ondernemingen kunnen aandelen uitgeven om kapitaal te verwerven; de aandeelhouders worden in dit geval beschermd. Bij de wet zijn vereisten inzake de minimumhoeveelheid kapitaal vastgelegd. Er zijn vrijwaringsclausules voor de bescherming van maatschappelijk kapitaal. Voor de bescherming van schuldeisers bestaan verschillende verplichtingen, die afhankelijk zijn van het type onderneming. Ondernemingen zijn verplicht informatie te publiceren over belangrijke besluiten die hen raken. Slovenië kent een ondernemingsregister waarin alle essentiële informatie over elke onderneming wordt bewaard. Artikel 246, lid 5, en artikel 449, lid 6, van de Wet Handelsondernemingen bepalen dat de meerderheid van de directeuren van vennootschappen op aandelen en van besloten vennootschappen burgers van Slovenië moeten zijn. Voorts bestaan er bepalingen op grond waarvan de mogelijkheden voor buitenlandse firma's om door middel van filialen activitieten in Slovenië te ontplooien, aan banden worden gelegd. Hierdoor wordt het recht van vestiging beperkt (artt. 561 t/m 568). De boekhoudkundige aspecten worden geregeld door hoofdstuk 7 van de Wet Handelsondernemingen (1993). Er bestaat een Wet op Accountantsonderzoek (1993). Het Sloveense Verbond van Accountants financiële verslaglegging vast te stellen en certificaten aan accountants uit te reiken. is bevoegd normen voor de 38 Artikel 38 van de Sloveense grondwet regelt in de bescherming van persoonsgegevens. Bij de wet van 7 maart 1990, die op dit artikel teruggaat, wordt het institutionele kader voor de bescherming van gegevens geschapen en wordt tevens een toezichthoudende autoriteit in het leven geroepen. Slovenië trad in mei 1994 toe tot Verdrag nr. 108 van de Raad van Europa tot bescherming van personen ter zake van de geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens. Evaluatie en prognose De nieuwe Sloveense wetgeving inzake overheidsopdrachten bestrijkt slechts een deel van de werkingssfeer van de EG-richtlijnen. De bepalingen met betrekking tot de selectie- en gunningscriteria behoeven niet te worden verduidelijkt. Het stelsel van rechtsmiddelen is niet volledig verenigbaar met de communautaire vereisten. Bovendien lijkt de werkingssfeer van de Sloveense wetgeving niet van toepassing te zijn op openbare nutsbedrijven. Op dit moment krijgen Sloveense vennootschappen, inclusief dochterondernemingen van in Slovenië gevestigde communautaire vennootschappen, een preferentiële behandeling contracten voor de uitvoering van overheidsopdrachten. Dit bij de gunning van preferentiële stelsel zou uiterlijk mogen worden gehandhaafd tot aan het einde van de overgangsperiode waarin de Europa-Overeenkomst voorziet (d. w. z. 6 jaar na de inwerkingtreding van deze Overeenkomst). De volledige harmonisatie ter zake van overheidsopdrachten zal naar verwachting eind 1999 zijn voltooid. De Sloveense autoriteiten erkennen dat de ontwerpwet hoogstwaarschijnlijk moet worden gewijzigd om aan de EG-vereisten te voldoen. Enkele kleine uitzonderingen buiten beschouwing gelaten, strookt de wetgeving inzake intellectuele- en industriële-eigendomsrechten met het acquis communautaire. De nog te harmoniseren aspecten hebben onder meer betrekking op de duur van de bescherming aanvullende op van beschermingscertificaten. Met betrekking tot de tenuitvoerlegging van de wetgeving, in het bijzonder in de farmaceutische sector, dient nog steeds een oplossing te worden gevonden voor de uitputting van de aan handelsmerken gebonden rechten. audiovisuele producties invoering van de en Voorts wordt beoogd de voorlopige maatregelen en het veiligstellen van het bewijsmateriaal in het kader van inbreukprocedures en grensbeschermingsmaatregelen aan te pakken door een wijziging van de bestaande wetgeving in 1999. In de praktijk zijn de administratieve diensten onvoldoende toegerust - in het bijzonder met betrekking tot het aantal personeelsleden en het opleidingsniveau van dit personeel - om de naleving van de wetgeving metterdaad te kunnen afdwingen. Volgens de door Slovenië verstrekte informatie inzake het vennootschapsrecht is zijn wetgeving reeds in overeenstemming met de Eerste, Derde, Elfde en Twaalfde Richtlijn. Naar verluidt zal de enige resterende afwijking van de Tweede Richtlijn waarschijnlijk in 1997 worden opgeheven, evenals de beperkingen ten aanzien van buitenlandse directeuren en buitenlandse vennootschappen. Met betrekking tot de boekhouding blijkt dat aan bijna alle vereisten van de Vierde, Zevende en Achtste Richtlijn is voldaan. Er bestaan plannen voor een wijziging in de Wet op het Accountantsonderzoek, om het mogelijk te maken dat een accountantsonderzoek niet alleen door een accountantskantoor, maar ook door een -39 zelfstandige accountant kan worden uitgevoerd. Enkele overgangsproblemen hebben vanzelfsprekend betrekking op de praktische tenuitvoerlegging van de nieuwe bepalingen, hetgeen onder meer is terug te voeren op een gebrek aan gekwalificeerde accountants. Deze problemen kunnen evenwel op de middellange termijn worden opgelost. Uit de toetreding van Slovenië tot Verdrag nr. 108 van de Raad van Europa blijkt dat de Sloveense wetgeving inzake gegevensbescherming in overeenstemming is met de is reeds een Europese normen zoals neergelegd toezichthoudende autoriteit in het leven geroepen om de tenuitvoerlegging van de wetgeving te controleren. De bevoegdheden van deze autoriteit zijn duidelijk in de wet neergelegd. Desondanks strookt de Sloveense wetgeving nog niet volledig met de EG- kaderrichtlijn. Er is een nieuwe wet op komst. Voorts dienen de tenuitvoerlegging en de handhaving te worden verbeterd. in dat Verdrag. Bovendien Op het terrein van het burgerlijk recht zij erop gewezen dat Slovenië thans niet in aanmerking komt voor toetreding tot het Verdrag van Lugano betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken. Daartoe zal het eerst aanzienlijke vooruitgang moeten boeken bij de bescherming van de burgerlijke rechten, zulks ter beoordeling van de Staten die reeds partij zijn bij het Verdrag van Lugano. Conclusie Slovenië heeft de belangrijkste richtlijnen in de bovengenoemde sectoren reeds grotendeels overgenomen. De tenuitvoerlegging van de bepalingen van de Europa- Overeenkomst en van de aanbevelingen in het Witboek die betrekking hebben op de onderzochte sectoren, was in het algemeen bevredigend. teneinde ingrijpend moeten wijzigen Desondanks moeten nog aanvullende inspanningen worden gedaan met betrekking tot het terrein van de overheidsopdrachten. Op dit terrein zal Slovenië zijn recentelijk geïntroduceerde wetgeving volledige overeenstemming met de betrokken EG-richtlijnen te bereiken. Met betrekking tot de intellectuele-eigendomsrechten zijn er vooruitzichten op verdere verbetering van de tenuitvoerleggingsprocedures en de handhaving van de wetgeving. Op de terreinen vennootschapsrecht en vennootschapsboekhouding worden geen problemen verwacht, mits het geplande tijdschema voor de wetgeving, inclusief de intrekking van de bovenvermelde discriminerende bepalingen in de vennootschapswet, wordt aangehouden. Met betrekking tot de gegevensbescherming zijn aanvullende inspanningen nodig om de wetgeving volledig met de EG-kaderrichtlijn in overeenstemming te brengen. De tenuitvoerleggings- en handhavingsmogelijkheden moeten worden versterkt. Dit zou op de middellange termijn realiseerbaar moeten zijn. Vrij verkeer van goederen Het vrije verkeer van goederen veronderstelt de opheffing van alle maatregelen die het handelsverkeer belemmeren. Hierbij gaat het dus het niet alleen om de douanerechten en de kwantitatieve beperkingen in het onderlinge handelsverkeer, maar ook om alle maatregelen van gelijke werking, dat wil zeggen de maatregelen die specifiek of zonder onderscheid van toepassing zijn op nationale of ingevoerde producten en die een protectionistische werking hebben. Voor zover de technische vereisten niet worden 40 geharmoniseerd, zijn de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning van de nationale voorschriften en de aanvaarding van het beginsel dat de nationale eisen beperkt moeten blijven tot die eisen welke evenredig zijn aan de nagestreefde doelstellingen, van essentieel belang om het vrije verkeer van goederen te waarborgen, overeenkomstig de beginselen van de jurisprudentie zoals neergelegd in het arrest "Cassis de Dijon". Ten behoeve van de harmonisatie heeft de Europese Gemeenschap de "nieuwe aanpak" ontwikkeld, waarbij een zorgvuldig afgewogen taakverdeling tussen regeringsinstanties en particuliere zelfstandige organisaties wordt geïntroduceerd en waarin communautaire wetgeving en Europese normen een afzonderlijke, doch complementaire rol spelen. Dus in plaats van het opleggen van technische oplossingen wordt de communautaire wetgeving beperkt tot de vaststelling van de minimumvereisten waaraan producten moeten voldoen. Producten die in overeenstemming met de Europese normen zijn vervaardigd, worden geacht aan dergelijke minimumvoorschriften te voldoen, maar Europese nonnen zijn niet de enige mogelijkheid om een dergelijke conformiteit aan te tonen. De tenuitvoerlegging van de "nieuwe aanpak" wordt gecombineerd met" de "globale aanpak" inzake productcertificatie, die de aanbrenging van het "EG-merkteken" op het product regelt. Voor andere producten, zoals farmaceutische en chemische producten, motorvoertuigen en voedingsmiddelen, volgen de EG-richtlijnen het traditionele reglementeringspatroon waarbij volledig uitgewerkte regels worden verstrekt. Het vrije verkeer van goederen berust dus tevens op de omzetting van een aantal communautaire harmonisatiemaatregelen. In dit verband dient bijzondere aandacht te worden besteed aan de toepassing van de harmonisatievoorschriften die voor de bescherming van de veiligheid en de gezondheid zijn vastgesteld en waarvoor passende mechanismen en organisaties moeten worden opgezet, zowel met betrekking tot de ondernemingen als ten aanzien van de overheidsinstellingen. Tot de "horizontale" richtlijnen die onmisbaar zijn voor de goede werking van de markt zonder grenzen, behoren met name de richtlijn inzake algemene productveiligheid en de richtlijn inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken. De bepalingen inzake in het deel over de de consumentenbescherming. algemene productveiligheid worden behandeld De specifieke bepalingen voor landbouwproducten (naleving van veterinaire en fytosanitaire normen) komen gedetailleerd aan de orde in het deel over de landbouw. Situatieschets Sedert de inwerkingtreding van de Interimovereenkomst op 1 januari 1997 beijvert Slovenië zich de voorwaarden te scheppen die nodig zijn voor het vrije verkeer van goederen. Alle prijzen zijn geliberaliseerd, met uitzondering van die voor openbare nutsvoorzieningen, levensmiddelen en landbouwproducten. Met betrekking tot de technische handelsbelemmeringen verloopt het aanpassingsproces tamelijk traag. Op bepaalde terreinen gebruikt Slovenië nog steeds federale regelingen van de voormalige Socialistische Federatieve Republiek Joegoslavië als nationale regelingen. 41 Met betrekking tot de aanpassing van de wetgeving heeft Slovenië enige vooruitgang geboekt, na een periode van stagnatie in de tweede helft van 1996. Het in mei 1997 gepresenteerde programma voor aanpassing van de wetgeving is echter tamelijk zwak, zowel met betrekking tot de werkingssfeer als de inhoud. Het Sloveens Instituut voor Normen en Métrologie (SINM), een aan de overheid gelieerde instantie, is belast met zowel normalisatie- als erkenningstaken. De laatste taak behoort van oudsher tot de openbare sector. Over het algemeen verlopen de normalisatiewerkzaamheden voorspoedig. In juni 1997 had het SNIM, dat een geaffilieerd lid is van de Europese Commissie voor normalisatie (CEN) en het Europees Comité voor elektrotechnische normalisatie (CENELEC), meer dan 1. 200 normen uitgevaardigd, waarvan het overgrote deel dient tot omzetting van Europese normen of van nonnen van de Internationale Organisatie voor normalisatie (ISO) en de Internationale Electrotechnische Commissie (CEI). Er zijn echter nog steeds talrijke voorschriften uit het voormalige Joegoslavië dwingend van kracht; een groot aantal van deze voorschriften dient op verschillende wijzen door een erkende instantie te worden gecertificeerd. Evaluatie en prognose Slovenië heeft zijn handelsstelsel geleidelijk geliberaliseerd. Desondanks zijn aanvullende inspanningen nodig om het acquis volledig over te nemen en ten uitvoer te leggen. Er resteert een aantal restrictieve maatregelen met betrekking tot de buitenlandse handel, waaronder het stelsel van invoervergunningen. Voor circa drie procent van de invoer zijn speciale overheidsvergunningen nodig of gelden kwantitatieve beperkingen. De nieuwe reeks paneuropese regels van oorsprong, die Slovenië vanaf 1 januari 1997 toepast, zullen de handel en het vrije verkeer verder stimuleren. In enkele gevallen worden technische handelsbelemmeringen opgeworpen door de verplichte normen en certificatievereisten die Slovenië heeft vastgesteld. De bijkomende opheffing van deze technische barrières voor de handel zal worden voltooid zodra Slovenië de technische wetgeving van de EU heeft goedgekeurd en de communautaire concepten heeft overgenomen. Met de aanpassing van de wetgeving is pas in het begin van 1997 een aanvang gemaakt, na een zekere periode van stagnatie. Het in mei 1997 gepresenteerde programma voor aanpassing van de wetgeving bestrijkt een breed terrein, maar is tamelijk zwak, zowel met betrekking tot de werkingssfeer als de inhoud. In het programma zijn geen "nieuwe- aanpak-richtlijnen" opgenomen en er bestaat onduidelijkheid over de aanpassing in de sectoren chemische producten en levensmiddelen. Op enkele terreinen blijkt de aanpassing van de wetgeving echter voorspoedig te verlopen; dit geldt bijvoorbeeld voor farmaceutische producten en de automobielsector. De verlate goedkeuring van de Wet inzake Normen, die voor 1999 is gepland, zal een gunstige uitwerking hebben op de voortgang bij de onderhandelingen over de Europese overeenkomst inzake conformiteitsbeoordeling. Volgens de Sloveense autoriteiten zouden de belangrijkste wetgevende besluiten vóór het jaar 2000 moeten zijn omgezet. In elk geval mag niet uit het oog worden verloren dat 42 vaak afgeleide wetgeving nodig is om het algemene wetgevingskader ten uitvoer te leggen. Het feit dat Slovenië slechts in beperkte mate over menselijke hulpbronnen en technische deskundigheid beschikt, zou echter een belemmering kunnen vormen voor een soepel aanpassingsproces en voor de opzet van relevante tenuitvoerleggingstructuren, waardoor het hei-vormingsproces wordt bemoeilijkt. Bovendien zouden de bevoegde overheidsdiensten voor de controle achteraf van de productveiligheid de beschikking moeten krijgen over doeltreffende structuren en personele middelen voor markttoezicht. Met betrekking tot de nodige structuren voor de tenuitvoerlegging van het acquis dient Slovenië nog de vereiste scheiding aan te brengen tussen de verschillende taken op het vlak van regelgeving, normalisatie en productcertificatie. Bij de laatste twee gebieden zou de particuliere sector meer moeten worden betrokken. De huidige Sloveense wetgeving inzake civiele aansprakelijkheid voor producten met gebreken is nog niet volledig in overeenstemming met de EG-vereisten op dat terrein. In dit verband zijn echter reeds wijzigingen gepland. Op de terreinen die op nationaal niveau worden geregeld, maar die geen voorwerp zijn van een communautaire harmonisatie, is echter onvoldoende informatie beschikbaar om te kunnen beoordelen of Slovenië de communautaire rechtsbeginselen die specifiek betrekking hebben op het vrije verkeer van goederen, correct toepast. Dit komt met name door het ontbreken van informatieprocedures, die aan de eigenlijke werking van de interne markt zijn verbonden en die dus niet als zodanig in de periode voorafgaande aan de toetreding kunnen worden gebruikt; het gaat in het bijzonder om Richtlijn 83/189, die voorziet in een informatieprocedure op het gebied van nationale normen en technische voorschriften, om Beschikking nr. 3052/95 tot vaststelling van een procedure voor uitwisseling van informatie over nationale maatregelen waarbij wordt afgeweken van het beginsel van het vrije verkeer van goederen binnen de Gemeenschap, om de procedures voor de indiening van een klacht bij de Commissie of zelfs om de mogelijkheid van een verzoek om een prejudiciële beslissing van het Hof van Justitie, zoals bedoeld in artikel 177 van het Verdrag. Ook voor de beoordeling van de vraag of Slovenië het beginsel van wederzijdse erkenning toepast, is gedetailleerdere informatie nodig over de nationale reglementeringen en over de nationale administratieve praktijken die gevolgen kunnen hebben voor het in de handel brengen van de producten. Conclusie Daar slechts beperkte vooruitgang is geboekt bij de overneming van het acquis met betrekking tot het vrije verkeer van goederen, moet nog veel extra werk worden verzet. In dit verband zal de tenuitvoerlegging van de bepalingen van de Interim- en de Europa- Overeenkomst ertoe bijdragen dat in de komende jaren vooruitgang wordt geboekt. Er zullen meer inspanningen moeten worden gedaan om de technische wetgeving aan te passen, met inbegrip van de "nieuwe-aanpak-richtlijnen". Voorts dient het normalisatie- en conformiteitsbeoordelingssysteem te worden verbeterd. Een spoedige goedkeuring van de Wet betreffende Normen zou in dit verband een nuttige bijdrage kunnen leveren. De menselijke hulpbronnen, de vaardigheden en de opzet van een institutionele structuur dienen in gelijke mate te worden verbeterd. Op voorwaarde dat de huidige inspanningen worden geïntensiveerd, zou het vrije verkeer van goederen op de middellange termijn kunnen worden voltooid. De Sloveense autoriteiten dienen zich er tevens van te 43 vergewissen dat hun nationale wetgevingen op de terreinen die niet door een communautaire harmonisatie worden bestreken, geen belemmeringen opwerpen voor het handelsverkeer, in het bijzonder door erop toe te zien dat de van kracht zijnde maatregelen evenredig zijn aan de doelstellingen die zij beogen. Vrij verkeer van kapitaal In de Europa-Overeenkomst is het beginsel van vrij verkeer van kapitaal tussen Slovenië en de EIJ neergelegd. Dit beginsel is vanaf de inwerkingtreding van de Europa- Overeenkomst van toepassing op directe investeringen door vennootschappen die reeds in Slovenië zijn gevestigd, en wordt tijdens de overgangsperiode geleidelijk ook van toepassing verklaard op filialen en agentschappen van communautaire vennootschappen (alsook op EU-onderdanen die als zelfstandige in Slovenië werkzaam zijn). Voorts mogen vanaf beperkingen op de valutatransacties worden ingesteld. de inwerkingtreding van de Overeenkomst geen nieuwe In het Witboek wordt de aandacht gevestigd op het verband tussen het vrije verkeer van kapitaal en het vrije verkeer van financiële diensten. Het Witboek bevat een reeks voorstellen voor de te beginnen met langetermijnkapitaal en handelstransacties, en eindigend met kortetermijnkapitaal. liberalisatie van het kapitaalverkeer, Situatieschets Tussen 1990-1996 bedroegen de buitenlandse directe investeringen (BDI) 600 miljoen ecu. Aan het einde van 1996 bedroeg het aandeel van de BDI in het BBP 10,8%. Rekening houdend met de omvang van het BBP in Slovenië, zijn de buitenlandse directe investeringen bescheiden. Een gedeeltelijke verklaring hiervoor is de geringe omvang van de markt. Daarnaast zijn de buitenlandse directe investeringen echter onderworpen aan beperkingen. Deze hebben grotendeels betrekking op de wijze waarop de privatisering van de collectieve bedrijven is uitgevoerd (hoofdzakelijk door middel van voor combinatie met management portefeuillebeleggingen door buitenlanders), op in het algemeen verscherpte controles op de instroom van buitenlands kapitaal en op diverse sectorspecifieke restricties. restrictieve bepalingen outs, buy in Zowel de regering als de particuliere sector heeft toegang tot internationale financiële markten. Daarentegen zijn de rentevrije deposito's in Tolar voor ni et-gouvernementele leningnemers met 40% verhoogd voor leningen met een looptijd van maximaal zeven jaar (en met 10% voor leningen op langere termijn). Tot de overige maatregelen die de Bank van Slovenië heeft genomen, behoren onder meer de invoering van bewaarrekeningen voor buitenlandse investeerders, verhogingen van de verplichte bankreserves voor buitenlandse leningen en maxima voor de overmakingen vanaf rekeningen van ingezetenen. In september 1995 aanvaarde Slovenië officieel de verplichtingen van artikel VIII van het IMF en voerde dus officieel de volledige inwisselbaarheid van de Tolar in voor betaalverrichtingen op de lopende rekening. In de praktijk waren deze verrichtingen reeds enkele jaren eerder vrijgegeven. Kapitaaluitvoer is in het algemeen onderworpen aan een vergunning, terwijl de regeling die van toepassing is op kapitaal, recentelijk eveneens is aangescherpt. Tot de geliberaliseerde kapitaalbewegingen behoren buitenlandse directe investeringen in 44 Slovenië (behoudens uitzonderingen), investeringen in het buitenland (onder bepaalde voorwaarden), handelskredieten, kapitaalverkeer van persoonlijke aard (met uitzondering (met van uitzonderingen/beperkingen). leningsoperaties) financiële kredieten leningen en en Evaluatie en prognose Een opmerkelijk kenmerk van het wettelijk kader met betrekking tot kapitaalbewegingen is dat er geen bepalingen bestaan voor de tenuitvoerlegging van effectentransacties. Dit betekent voor de aan- en verkoop van effecten of voor andere effectentransacties dat de bepalingen voor directe investeringen, of voor opgenomen en verstrekte leningen, analoog worden toegepast. Teneinde de rechtsgrond voor de verdere liberalisering van kapitaaltransacties vast te stellen en de "schemerzones" in de bestaande wetgeving te verduidelijken, in het bijzonder met betrekking tot effectentransacties, zal begin 1998 een nieuwe Deviezenwet worden goedgekeurd. Het is de bedoeling dat het verbod inzake de vestiging van filialen en de verstrekking van grensoverschrijdende diensten door middel van EU-investeringen wordt opgeheven met de invoering van de Deviezenwet begin 1998. Voor het beheer van de pensioenfondsen dient doeltreffende wetgeving te worden ingevoerd. De aanpassing van de wetgeving met betrekking tot de kapitaalmarkt strookt in het algemeen met de verplichtingen die in het kader van de Europa-Overeenkomst zijn aangegaan. Enkele besluiten die de Bank van Slovenië heeft goedgekeurd, zijn echter niet in overeenstemming met deze Overeenkomst. De volgende specifieke kwesties verdienen bijzondere aandacht: de verwerving van onroerend goed door niet-ingezetenen in Slovenië; a) b) volgens de bepalingen in de vennootschapswetgeving van Slovenië, dient de meerderheid van de leden van de Raad van Bestuur de Sloveense nationaliteit te hebben. Deze bepaling is restrictief en belemmert niet-ingezetenen. bij het verwerven van meerderheidsparticipaties in Sloveense ondernemingen. De regering is zich van dit probleem bewust en is voornemens deze bepalingen in te trekken voor zover het banken en verzekeringsmaatschappijen betreft. Dit zal geschieden door middel van de nieuwe wetten voor het bankwezen en de verzekeringsbranche. Op dit moment wordt echter geen verandering van deze bepalingen overwogen voor de overige sectoren; c) vormen een belangrijke beperking voor het vrije verkeer van kapitaal; d) registratieprocedures, op basis van de verplichte opening van bewaarrekeningen, en hoge transactiekosten in verband met de grote deviezenreserves die de banken moeten opbouwen, hebben een negatieve uitwerking op buitenlandse investeringen en leningen. hoge renteloze deposito's in Tolar voor niet-gouvernementele leningnemers strenge De werkingssfeer en de rechtvaardiging van de maatregelen die de Bank van Slovenië heeft getroffen, moeten nauwkeuriger worden onderzocht. In het algemeen kan worden gesteld dat de begin 1997 ingevoerde beperkingen het toezicht op valutatransacties verder aanscherpen, buitenlandse investeringen en leningen ongunstig beïnvloeden en derhalve geleidelijk zouden moeten worden opgeheven. 45 Conclusie in het algemeen verloopt de liberalisering van het kapitaalverkeer traag. Ondanks de aanzienlijke vooruitgang die is geboekt bij de aanpassing van de wetgeving, waarin zowel de in het Witboek genoemde voorwaarden als de voorwaarden van de Europa- Overeenkomst tot uitdrukking komen, hebben de recente maatregelen van de Bank van Slovenië tot een terugval van de liberaliseringsinspanningen geleid. De regering is zich van deze problemen bewust en is voornemens door middel van een nieuwe Deviezenwet enkele maatregelen voor de liberalisering van het kapitaalverkeer te treffen, waaronder de mogelijkheid voor buitenlandse banken om filialen in Slovenië te openen. In de context van het huidige monetair beleid en deviezenbeleid is er evenwel maar weinig kans op een belangrijke stap voorwaarts op de weg naar verdere liberalisering van het kapitaalverkeer. Daarom zou het macro-economisch beleid ten aanzien van de buitenlandse investeringen moeten worden herzien teneinde het op het verder geliberaliseerde kapitaalverkeer af te stemmen en buitenlandse directe investeringen te stimuleren. Vrij verkeer van diensten De grondslag voor het vrije verkeer van diensten wordt gevormd door het verbod van discriminatie, in het bijzonder op grond van nationaliteit, en door de regels voor de harmonisatie van de verschillende nationale regelgevingen. Deze regels hebben vaak betrekking op het recht van vestiging, dat onder het beginsel van het vrije verkeer van personen valt, alsook op het vrij verrichten van diensten. De tenuitvoerlegging van deze regels veronderstelt de opzet van administratieve structuren (commissies voor bancair toezicht, autoriteiten voor de controle van de audiovisuele sector, autoriteiten met regelgevende bevoegheid) en een intensivering van de samenwerking tussen de lidstaten op het niveau van de controles (overeenkomsten voor wederzijdse erkenning). Een aanzienlijk gedeelte van de wetgeving die van toepassing is op het vrije verkeer van diensten, heeft betrekking op de financiële diensten. Andere onderwerpen die in de wetgeving op dit terrein worden behandeld, betreffen de problemen in verband met de openstelling van de nationale markten in sectoren die van oudsher door monopolies worden beheerst, zoals telecommunicatie en, ten dele, energie en vervoer. De laatstgenoemde onderwerpen worden behandeld in de specifieke rubrieken van dit advies. Situatieschets Drie belangrijke uitzonderingen daargelaten, zijn alle banken thans particulier eigendom. Filialen van buitenlandse banken zijn niet toegestaan. Het balanstotaal is gestaag gegroeid, zowel in absolute termen als uitgedrukt in een percentage van het BBP. De drie grootste banken hebben meer dan de helft van de markt in handen. De van 1991 daterende Wet inzake Banken en Spaarinstellingen regelt de oprichting, het beheer en de controle van banken en spaarinstellingen. Omdat het financiële stelsel nog allesbehalve is voltooid, bevat de wet tevens enkele bepalingen waardoor het binnenlandse bankwezen kon worden aangepast aan de internationale financiële omgeving. 46 Het toezicht op de banken en spaarinstellingen berust bij de afdeling Banktoezicht van de centrale bank. Er is een uitgebreid stelsel van wetten en regelingen voor het bankwezen van kracht en de centrale bank ziet streng toe op de naleving ervan. Het probleem van de povere kwaliteit van de activa is aan de orde gesteld nadat de centrale bank decreten had uitgevaardigd waarin regels en voorschriften worden gegeven voor de berekening van reserves die als waarborg moeten dienen voor mogelijke verliezen. Buitenlandse banken mogen in Slovenië dochterondernemingen oprichten, die een nationale behandeling genieten, of een vertegenwoordiging. Zij mogen echter geen filialen openen, maar de nieuwe wetgeving voor het bankwezen, die thans in het parlement wordt behandeld, bepaalt dat deze beperking wordt afgeschaft. Alle banken voldoen aan de internationale kapitaaltoereikendheidseis van 8%, en overtreffen dit percentage zelfs ruimschoots. Om voor een volledige vergunning in aanmerking te komen, moet een bank over minimaal 4. 080 miljoen SIT beschikken - of circa 25 miljoen ecu tegen de wisselkoers van eind 1996 - en zich tevens bezighouden met retailbanking in Slovenië. De goedkeuring van een nieuwe Bankwet is gepland vóór eind 1997. In deze wet wordt behalve met de normen van Bazel tevens rekening gehouden met alle relevante EU- richtlijnen. De wet beoogt in het bijzonder de Sloveense banksector aan te passen aan internationale criteria en normen. Er is slechts één gereguleerde markt, te weten de effectenbeurs van Ljubljana, waartoe ook kredietinstellingen toegang hebben. De beurs is een zelfregulerende organisatie wier bevoegdheden onder meer betrekking hebben op de goedkeuring van bepalingen inzake toegang tot de markt, noteringsvereisten, "real-time" bekendmaking van marktinformatie via radio-uitzendingen en de verstrekking van gegevens aan de autoriteit. De Internationale Organisatie van lid van de effectenbeurs van Ljubljana Effectentoezichthouders (IOSCO) en het Comité groeimarkten. Niet meer dan 24% van het kapitaal van de makelaarshuizen mag in buitenlandse handen zijn. is - met betrekking De effectenmarkt wordt geregeld door de van 1994 daterende Wet betreffende de Effectenmarkt, en tot de oprichting en het beheer van beleggingsmaatschappijen en gemeenschappelijke beleggingsfondsen - door de eveneens van 1994 daterende Wet betreffende Beleggingsfondsen en Beheermaatschappijen. Bij de opzet van het onafhankelijke Bureau Effecten en Deviezen, dat verantwoordelijk is voor de regulering en de controle van de effectenmarkt, werd de Amerikaanse Effecten- en Deviezencommissie als model gebruikt. Er bestaat een gecentraliseerd effectenregister. Vijf verzekeringsmaatschappijen hebben een collectieve-eigendomsstructuur (collectief, doch geen staatseigendom). In twee van deze maatschappijen ligt het collectieve- eigendomspercentage boven de 50. De grootste verzekeringsmaatschappij bestrijkt 56% van de markt en bezit 80% van de totale eigen middelen. Er is één door de staat gecontroleerde exportkredietverzekeraar. Het wettelijk kader voor verzekeringsmaatschappijen wordt verschaft door de Wet op de Verzekeringsmaatschappijen, die in 1994 en 1995 is gepubliceerd. Er wordt thans gewerkt aan de regulering en controle van de markt, terwijl verdere maatregelen worden overwogen. Op grond van de Wet op de Verzekeringsmaatschappijen mogen buitenlandse vestigingen alleen worden opgericht door middel van participaties van 47 maximaal 15% in het vermogen. Bovendien is voorafgaande goedkeuring van de Toezichthoudende Autoriteit voor de Verzekeringsbranche vereist. Buitenlandse investeerders kunnen extra aandelen van Sloveense verzekeringsmaatschappijen kopen, waarvoor wederom voorafgaande goedkeuring van de Toezichthoudende Autoriteit vereist is. De rechtsgrond voor de oprichting van de Toezichthoudende Autoriteit voor de Verzekeringsbranche wordt verschaft door de bovengenoemde Wet op de V erzekeringsinaatschappij en. Sedert 1995 berust de verantwoordelijkheid voor het toezicht bij de Toezichthoudende Autoriteit voor de Verzekeringsbranche, een onder het ministerie van Financiën ressorterend orgaan. De verbetering van de kapitaalstructuur in de verzekeringsbranche zal waarschijnlijk tot 1999 duren. Investeringen in het buitenland zijn niet toegestaan. In het geval van herverzekering is er beperkte toegang tot de lokale markt. Evaluatie en prognose Ten aanzien van het bankwezen zijn de wetten en de regelingen die na de onafhankelijkheid van Slovenië zijn goedgekeurd, vergelijkbaar met die betreffende de EU, in het bijzonder met de fase 1-maatregelen. Bovendien worden zij in de nieuwe wetgeving die vóór het einde van 1997 moet worden aangenomen, verder gehannoniseerd met de Europese richtlijnen. Dit zal verder bijdragen tot de grotere efficiency van het bankwezen wanneer dit deel gaat uitmaken van de Europese en mondiale banksector. De recente invoering van bewaarrekeningen voor buitenlandse investeerders in Slovenië, die gepaard gaat met een restrictief vergunningen- en deviezenreservebeleid, beperkt het aantal banken dat buitenlandse kapitaaltransacties mag uitvoeren. Bovendien worden buitenlandse banken die geen retaildiensten in Slovenië verrichten, eveneens uitgesloten, omdat zij niet in aanmerking komen voor een volledige vergunning. Enkel een volledige vergunning geeft een bank het recht om bewaarrekeningen te openen en dus de bovengenoemde transacties te verrichten. De aanpassing aan de in het Witboek opgenomen fase 1-maatregelen werd verwezenlijkt door de goedkeuring van de Wet Effectenmarkt in 1994. Het Bureau voor de Effectenmarkt ontbeert de nodige bevoegdheden om zijn toezichthoudende taken doeltreffend uit te voeren. De omzetting van de beginselen die in de richtlijnen inzake beleggingsdiensten en kapitaaltoereikendheid zijn neergelegd, wordt thans nauwkeurig door de regering onderzocht. Kredietinstellingen, die van de Bank van Slovenië (na voorafgaand advies van de hoofdcontroleur effectenhandel) toestemming kunnen krijgen om beleggingsdiensten te verstrekken, mogen niet meer dan één dochteronderneming hebben die als effectenfirma optreedt. De oprichting van filialen en de verstrekking van grensoverschrijdende diensten vanuit derde landen is niet toegestaan. Voor het belang van niet-ingezetenen in effectenfirma's is een maximum van 24% vastgesteld. Beleggingsmaatschappijen uit de EU mogen echter meerderheidsbelangen aanhouden in lokale kredietinstellingen die toestemming van de Bank van Slovenië hebben gekregen om beleggingsdiensten te verstrekken. 48 Het is de bedoeling dat het verbod inzake de oprichting van filialen en de verrichting van grensoverschrijdende diensten door EU-beleggingsmaatschappijen wordt opgeheven met de invoering van de Deviezenwet begin 1998. Op het terrein van de verzekeringen dient de Sloveense wetgeving nog steeds enigszins aan de EU-wetgeving te worden aangepast in verband met het toezichtsstelsel, de reserves voor buitenlandse investeringen en het gebrek aan transparantie bij de tenuitvoerlegging van regelingen. Er moeten nog altijd problemen in verband met de privatisering worden opgelost. De beperkingen met betrekking tot de oprichting van filialen in Slovenië moeten worden opgeheven. De uitoefening van toezicht op de sector staat nog steeds in de kinderschoenen. De Toezichthoudende Autoriteit voor de Verzekeringsbranche werd in maart 1996 als onderdeel van het ministerie van Financiën opgericht, maar dient nog te worden versterkt. Conclusie Er is wezenlijke vooruitgang geboekt. Het acquis op dit terrein is reeds in aanzienlijke mate overgenomen, maar er dienen nog steeds belangrijke bepalingen te worden goedgekeurd. Het volledig vrije recht van vestiging in de banksector, de effectenhandel en de verzekeringsbranche, in het bijzonder met betrekking tot de oprichting van filialen door buitenlandse in de betrokken instellingen, dient nog steeds afdoende wetgevingskaders voor deze sectoren te worden ingevoerd. Op dit moment worden buitenlandse banken in de praktijk uitgesloten van buitenlandse kapitaaltransacties, omdat deze zijn voorbehouden aan banken met een volledige vergunning. Voorwaarden voor de toekenning van een dergelijke vergunning zijn een bijzonder hoge kapitaalstroom en de verstrekking van een volledig pakket diensten in Slovenië (inclusief retaildiensten). Voor de verzekeringsbranche geldt dat de privatisering moet worden versneld en dat de verzekerings- en herverzekeringssector moeten worden opengesteld voor EU- ondernemers en voor buitenlands kapitaal. De uitoefening van toezicht in deze sector zal naar verwachting worden versterkt door de nieuwe wetgeving die in voorbereiding is. Mits de harmonisatie naar plan verloopt, worden echter geen grote problemen verwacht en zal Slovenië op de middellange termijn volledig aan de regels met betrekking tot het vrije verkeer van financiële diensten kunnen voldoen. Vrij verkeer van personen Het vrije verkeer van personen behelst twee concepten die niet tot dezelfde logica van het Verdrag behoren. Enerzijds houdt artikel 7 A - dat in het eerste deel van het Verdrag is opgenomen, dat aan de "Beginselen" is gewijd - verband met de totstandbrenging van de interne markt; het behelst de opheffing van de controles aan de binnengrenzen in de Unie. Anderzijds kent artikel 8 A - dat in het tweede deel van het Verdrag is opgenomen, dat aan het burgerschap van de Unie is gewijd - iedere burger van de Unie het recht toe om 49 onder bepaalde voorwaarden vrij op het grondgebied van de lidstaten te reizen en te verblijven. De opheffing van de grenscontroles geldt voor eenieder, ongeacht zijn nationaliteit, omdat anders de doeltreffende werking van artikel 7 A in het geding komt. Terwijl de uit artikel 8 A voortvloeiende rechten in alle lidstaten van toepassing zijn, is de tenuitvoerlegging van de aan artikel 7 A vérbonden rechten nog niet ten volle op het niveau van de Unie gerealiseerd. Vrij verkeer van burgers van de Unie, vrijheid van vestiging en wederzijdse dl erkenning van diploma's en kwalificaties De Europa-Overeenkomst bepaalt dat werknemers die wettig op het grondgebied van een lidstaat zijn tewerkgesteld (alsook hun wettig aldaar verblijvende gezinsleden), niet mogen worden gediscrimineerd. Voorts voorziet zij in de mogelijkheid om sociale- zekerheidsrechten bijeen te tellen of over te dragen, en moedigt de lidstaten aan bilaterale overeenkomsten met Slovenië te sluiten betreffende de toegang tot de arbeidsmarkt. Gedurende de tweede etappe van de overgangsperiode onderzoekt de Associatieraad verdere mogelijkheden tot verbetering van het verkeer van werknemers. In het Witboek wordt aandacht besteed aan de wetgevingsvereisten om een harmonieuze ontwikkeling dienen de mededingingsdistorsies te worden voorkomen. te verwezenlijken. Tegelijkertijd arbeidsmarkt van Het vrije verkeer van werknemers is één van de fundamentele vrijheden die in het Verdrag worden erkend; de toegang tot bepaalde beroepen (bijvoorbeeld in de juridische of de medische sector) kan evenwel aan bepaalde voorwaarden worden onderworpen, in het bijzonder ten aanzien van de benodigde kwalificaties. Afhankelijk van het geval worden deze voorwaarden gecoördineerd of onderworpen aan de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning. De vrijheid van vestiging wordt eveneens door het Verdrag gewaarborgd en omvat voor natuurlijke personen de toegang tot werkzaamheden anders dan in loondienst en de uitoefening daarvan, alsmede de oprichting en het beheer van ondernemingen, met name van vennootschappen. Voor de vrije keuze van woonplaats kan als voorwaarde worden gesteld dat de betrokken persoon, indien hij geen beroepsactiviteit in het betrokken land uitoefent, over voldoende inkomsten en een ziektekostenverzekering beschikt. Situatieschets Op grond van de huidige wetgeving hebben buitenlanders in beginsel gelijke rechten met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden en de sociale-zekerheidsregelingen, behoudens enkele uitzondering die verbonden zijn aan de status van permanent ingezetene. De verstrekking van een werkvergunning is onderworpen aan de voorwaarde dat geen geschikte lokale werknemer kan worden gevonden. Werkvergunningen worden gewoonlijk slechts voor één jaar afgegeven en uitsluitend voor werk bij één werkgever. Ingeval de werknemer zijn baan verliest, moet hij het land verlaten. De gezinsleden van buitenlandse werknemers krijgen niet het recht om te gaan werken. Er moeten aanvullende initiatieven worden ontplooid voor de economische en sociale integratie van buitenlanders. Slovenië is thans echter bezig met de voorbereiding van nieuwe immigratiewetgeving op basis van Europese normen en beginselen, waardoor deze kwesties zullen worden aangepakt. 50 Met betrekking tot de opleiding heeft de Sloveense regering zich grote inspanningen getroost om aan de EG-richtlijnen te voldoen. Slovenië heeft het acquis grotendeels overgenomen. Voor talrijke beroepen zijn structuren (ministeries en overheidsorganen) opgezet, maar deze moeten worden versterkt. Evaluatie en prognose Slovenië heeft aanzienlijke inspanningen gedaan om zijn sociale wetgeving aan de EU- normen aan te passen. Behoudens kleine uitzonderingen, wordt in de Sloveense wetgeving reeds het beginsel van non-discriminatie erkend tussen onderdanen en buitenlanders die legaal in het land verblijven. Bijgevolg zou de toepassing van het beginsel van gelijke behandeling op de EU-werknemers die reeds legaal in Slovenië verblijven, geen problemen moeten opleveren. De huidige restricties met betrekking tot de indienstneming van buitenlandse werknemers voor leidinggevende topfuncties, zouden moeten worden opgeheven in het kader van de nieuwe vennootschapswetgeving die volgens plan vóór het einde van 1997 moet worden goedgekeurd. Het acquis met betrekking tot de wederzijdse erkenning van diploma's en kwalificaties is reeds grotendeels overgenomen. Er zijn echter nog steeds belangrijke terreinen waarop de inspanningen moeten worden voortgezet. Naar verwachting zal de volledige aanpassing op de middellange termijn worden voltooid. is de Voor zeven beroepen die door middel van richtlijnen worden gecoördineerd, opleiding over het algemeen in overeenstemming met het acquis, ofschoon enige aanpassing nog steeds noodzakelijk is. Voor talrijke beroepen zijn professionele structuren (zoals beroepsorganisaties of -verenigingen) opgezet, maar deze zullen in de toekomst waarschijnlijk nog verder moeten worden ontwikkeld. De integratie met beroepsverenigingen in de EU verloopt naar wens (ingenieursdiploma's voldoen bijvoorbeeld reeds aan de Europese minimumnormen). Conclusie Op het vlak van immigratie en de verstrekking van werkvergunningen wordt een restrictief beleid gevoerd, maar er zijn wetswijzigingen in de maak. Ten aanzien van de wederzijdse erkenning van diploma's dienen enkele terreinen nog te worden aangepast. Slovenië is zich bewust van de nog openstaande kwesties die moeten worden opgelost met het oog op het vrije verkeer van personen. In technisch opzicht zullen aanpassingen van de voorschriften op de middellange termijn onvermijdelijk zijn. b) Opheffing van alle personencontroles aan de binnengrenzen Het vrije verkeer in de zin van artikel 7 A van het EG-Verdrag, te weten de opheffing van alle personencontroles aan de binnengrenzen, ongeacht de nationaliteit van de betrokken persoon, is op het niveau van de Europese Unie nog niet volledig gerealiseerd. is namelijk de Voorwaarde voor de afschaffing van de personencontroles 51 tenuitvoerlegging van een groot aantal flankeringsmaatregelen, waarvan er enkele nog niet door de lidstaten zijn goedgekeurd en ten uitvoer zijn gelegd (zie het deel over Justitie en Binnenlandse Zaken). Daarentegen heeft een beperkt aantal lidstaten deze doelstelling verwezenlijkt door middel van het Akkoord van Schengen (zeven lidstaten passen dit Akkoord reeds toe; zes andere bereiden zijn tenuitvoerlegging voor). Het ontwerp-Verdrag beoogt de verwezenlijking van deze doelstelling in het kader van de Unie te vergemakkelijken, in het bijzonder door de invoering van een hoofdstuk dat is gewijd aan "vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid" en door de opneming van het Schengen-acquis in de EU. Slovenië heeft verklaard dat het aan de bepalingen van het Schengen-acquis wenst te voldoen. Te dien einde heeft het voorbereidingsmaatregelen getroffen en de lidstaten om bijstand op dit vlak verzocht, in het bijzonder bij de versterking van de grenscontroles. Het driejarige wetgevingsprogramma van de regering voorziet reeds in de nodige amendementen op de Wet inzake Grensbewaking en de Vreemdelingenwet. Algemene evaluatie De voortgang die Slovenië heeft geboekt bij de tenuitvoerlegging van de in het 1. Witboek besproken wetgeving, wordt samengevat in de bijlage. Uit de tabel blijkt dat Slovenië van oordeel is dat het op 30 juni 1997 415 van de 899 in het Witboek opgenomen richtlijnen of verordeningen in zijn nationale wetgeving zal hebben overgenomen. Dit getal heeft betrekking op wetgeving die Slovenië reeds had omgezet of waarvan het de verenigbaarheid met de communautaire voorschriften had gecontroleerd. In hoeverre de betrokken teksten werkelijk in overeenstemming zijn met de communautaire voorschriften, kan de Commissie in dit stadium nog niet beoordelen. intellectuele-eigendomsrechten, 2. Voor het geheel van de terreinen die verband houden met de interne markt en in het bijzonder met de boekhoudkundige aspecten, de wederzijdse erkenning van is de communautaire beroepskwalificaties en de basiswetgeving nagenoeg volledig ingevoerd. De meeste maatregelen zijn gedeeltelijk of volledig omgezet op basis van de interpretatie die de Sloveense autoriteiten aan de communautaire teksten hebben gegeven. De Commissie kan in dit stadium niet beoordelen in hoeverre deze maatregelen volledig in overeenstemming zijn met het Gemeenschapsrecht. Slovenië zal nog aanvullende inspanningen op wetgevend terrein moeten ontplooien met het oog op de volledige overneming van het acquis. Voorts moeten de coördinatie en de tenuitvoerlegging van de nationale strategie voor de aanpassing van de wetgeving worden versterkt. 3. Ofschoon is vastgesteld dat werkelijk vooruitgang is geboekt bij de omzetting van de zeer recentelijk goedgekeurde teksten, dienen de reeds geleverde inspanningen nog te worden aangevuld door concrete uitvoeringsmaatregelen en door de opzet van een doeltreffende administratieve structuur. Er zijn echter nog grote inspanningen vereist op het vlak van overheidsopdrachten, verzekeringen, vrij verkeer van kapitaal, productconformiteit en normalisatie, en indirecte belastingen. De tenuitvoerlegging en de handhaving moeten worden. beschouwd als een integrerend bestanddeel van de Sloveense preadhesiestrategie, waarin niet alleen aandacht dient te worden besteed aan primaire wetgeving, maar in het kader waarvan ook technische normen moeten worden opgesteld. 52 In dit stadium mag niet uit het oog worden verloren dat de Commissie zich nog niet kan uitspreken over de vraag in hoeverre de ondernemingen, met name het midden- en kleinbedrijf, in staat zijn het acquis ten uitvoer te leggen. 4. Afgezien van de aspecten die specifiek verband houden met de landbouw, is de opheffing van de controles aan de binnengrenzen van de Unie pas mogelijk zodra een toereikende harmonisatiegraad van de wetgevingen is verwezenlijkt. Dit veronderstelt wederzijds vertrouwen, waarbij in het bijzonder kan worden gesteund op overheidsdiensten van goede kwaliteit (hierbij kan o. m. worden gedacht aan het belang van veiligheidscontroles die met betrekking tot bepaalde producten op de plaats van vertrek worden verricht). In dit verband zij erop gewezen dat voor het goederenverkeer de totstandbrenging van de ruimte zonder grenzen op 1 januari 1993 slechts mogelijk was door de afschaffing van alle formaliteiten en controles die door de lidstaten werden opgelegd en uitgevoerd bij de overschrijding van de territoriale grenzen tussen de lidstaten van de Unie. Het betrof met name technische inspecties (in het bijzonder met betrekking tot de productveiligheid), veterinaire, sanitaire, fytosanitaire, economische en commerciële controles (bijvoorbeeld ter opsporing van namaakgoederen), en controles in verband met de veiligheid (wapens, enz. ) en het milieu (afvalstoffen, enz. ). In de meeste gevallen konden deze controles enkel worden afgeschaft dank zij de vaststelling en tenuitvoerlegging van communautaire maatregelen waardoor de voorschriften voor het verkeer en het in de handel brengen van producten (vooral met betrekking tot de productveiligheid) konden worden geharmoniseerd en de controles of formaliteiten naar het grondgebied of de markt van de lidstaten konden worden verlegd (dit gold in het bijzonder voor BTW en accijnzen, veterinaire en fytosanitaire controles, of het verzamelen van statistieken). Een deel van de huidige grenzen van Slovenië wordt buitengrens van de Unie. Dit betekent dat de grenscontroles moeten worden aangescherpt (zie het gedeelte over de douane). Rekening houdend met de algemene balans die kan worden opgemaakt van de voortgang en het tempo van de werkzaamheden op de verschillende betrokken terreinen, is er thans onvoldoende grond om ervan uit te gaan dat Slovenië op de middellange termijn niet in staat zou zijn om alle besluiten te nemen en ten uitvoer te leggen die nodig zijn voor de opheffing van de controles aan de binnengrenzen en voor het verleggen van deze controles naar de buitengrens van de Unie. 5. Slovenië he. i belangrijke gedeelten van het acquis met betrekking tot de interne markt reeds overgenomen. De Commissie kan echter nog geen standpunt innemen over elke maatregel waarvan Slovenië de omzetting heeft meegedeeld. In ieder geval is de vooruitgang op enkele belangrijke terreinen beperkt: dit geldt in het bijzonder voor de liberalisering van kapitaalverrichtingen, indirecte belastingen en technische voorschriften en normen. Op de meeste tereinen moet de handhaving worden verbeterd. Op voorwaarde dat de huidige inspanningen worden voortgezet, dan wel worden geïntensiveerd op de terreinen waar de voortgang te wensen overlaat, mag ervan worden gegaan dat Slovenië de interne-marktwetgeving op de middellange termijn zal hebben overgenomen en ten uitvoer zal leggen, en tevens de nodige vooruitgang zal hebben geboekt met betrekking 53 ' tot de opzet van handhavingsmechanismen, zodat het ten volle aan de interne markt kan deelnemen. 54 Mededinging Het mededingingsbeleid van de Europese Gemeenschap is gegrond op artikel 3, onder g, van het Verdrag, waarin wordt vastgesteld dat de Gemeenschap dient te beschikken over een regime waardoor wordt verzekerd dat de mededinging binnen de interne markt niet wordt ver-valst. De belangrijkste toepassingsgebieden zijn staatssteun en bestrijding van trustvorming. In de Europa-Overeenkomst is voorzien in de toepassing van een mededingingsstelsel voor de handelsbetrekkingen tussen de Gemeenschap en Slovenië op grond van de in de artikelen 85 en 86 (overeenkomsten tussen ondernemingen/misbruik van machtspositie) en in de artikelen 92 (steunmaatregelen van de staten) van het Verdrag vastgestelde criteria evenals in de naleving van de regels in deze sectoren, die uiterlijk drie jaar na de inwerkingtreding van de Overeenkomst dienen te worden goedgekeurd. Bovendien is hierin bepaald dat Slovenië zijn wetgeving op het gebied van" de mededinging in overeenstemming zal brengen met die van de Gemeenschap. Het Witboek refereert aan de geleidelijke toepassing van de hierboven vermelde bepalingen evenals van die van de Verordening betreffende concentraties van ondernemingen (4064/89) en van de artikelen 37 en 90 (monopolies en bijzondere rechten). Situatieschets De mededinging wordt momenteel geregeld door de "Wet betreffende de bescherming van de mededinging" (Staatsblad RS nr. 18/1993 van 9 april 1993). Het Bureau voor de bescherming van de mededinging is de enige autoriteit die belast is met de tenuitvoerlegging van deze wet. Het werd officieel opgericht in oktober 1994 en ressorteert onder het Ministerie voor economische betrekkingen en ontwikkeling. Wat betreft de sectoren die beheerst worden door een monopolie of een machtspositie, zoals telecommunicatie, vervoer, postdiensten en energie, werden de nodige maatregelen om aan te sluiten bij de huidige en te voorziene toestand in de EU reeds genomen, ofwel worden zij voorbereid. Uit de beschikbare informatie blijkt dat in Slovenië geen staatsmonopolie van commerciële aard bestaat. Er is nog geen autoriteit belast met het toezicht op staatssteun, maar de nodige wetgeving voor de aanstelling van deze autoriteit en voor het toezicht op staatssteun in Slovenië wordt voorbereid. Momenteel bestaat geen betrouwbare inventaris van steunmaatregelen. Evaluatie en prognose Een reeks amendementen op de Wet betreffende de bescherming van de mededinging is nodig om deze in overeenstemming te brengen met de regels van de EG betreffende de mededinging. Deze amendementen hebben vooral betrekking op het toepassingsgebied (sectoren als vervoer, opslag, diensten vallen hier buiten), de instelling van een verbod op beperkende overeenkomsten en de definitie van machtspositie en misbruik van machtspositie. Voorts zijn verduidelijkingen nodig betreffende joint ventures en procedures voor de controle op concentraties van ondernemingen. Bepalingen met betrekking tot onderzoek, bedrijfsgeheimen en recht van verdediging moeten nog worden 55. ontwikkeld. Indien de nieuwe ontwerp-wet betreffende de mededinging wordt goedgekeurd, zal hij grotendeels tegemoetkomen aan deze bedenkingen. Blijkbaar is Slovenië begonnen met zijn beleid tot liberalisering en openstelling voor mededinging van bepaalde traditionele sectoren waar een monopolie geldt, zoals telecommunicatie en postdiensten. Om een evaluatie te kunnen maken van de toestand in de andere sectoren dient verdere informatie te worden verstrekt. Er is geen toezicht op de steunmaatregelen van de staat en bijgevolg is hierover nog geen betrouwbare informatie beschikbaar. Het opstellen van een inventaris en de instelling van een toezichthoudende autoriteit verdienen prioriteit. Deze inventaris zou alle steunmaatregelen moeten omvatten die worden toegekend door de staat, regionale of plaatselijke autoriteiten of via staatsinstellingen. Het is tevens van doorslaggevend belang dat voldoende personeel en technische faciliteiten ter beschikking worden gesteld om een geloofwaardige controle op de steunmaatregelen uit te oefenen. De afschaffing van de steunmaatregelen voor de export is positief, maar sommige maatregelen behelzen productiesteun, die slechts onder bijzonder strikte voorwaarden is toegestaan. Wegens het gebrek aan doorzichtigheid is het niet duidelijk of aan deze voorwaarden is voldaan. Op vrij korte tijd zijn aanzienlijke inspanningen gedaan om een inventaris van de bestaande steunmaatregelen voor te bereiden. De regering is ook begonnen met het opstellen en goedkeuren van de nodige regels om controle op de staatssteun in te stellen en is bezig met een procedure tot aanstelling van een toezichthoudende autoriteit. Naast de goedkeuring van wetgeving die nauw genoeg bij die van de EU aansluit, is het voor een geloofwaardige afdwinging van mededingingswetten noodzakelijk goed toezichthoudende autoriteiten voor de antitrustwetgeving en de functionerende staatssteun in te stellen. Verder dienen het rechtssysteem, de overheidsinstellingen en de belanghebbende marktdeelnemers voldoende vertrouwd te zijn met wetgeving en beleid inzake mededinging. Conclusie Het huidige niveau van hannonisering van de antitrustwetgeving is niet bevredigend. Indien de nieuwe ontwerp-wet betreffende mededinging wordt goedgekeurd zal het harmonisatieproces evenwel nagenoeg voltooid zijn. Het Bureau voor de bescherming van de mededinging dient te worden versterkt ten einde de afdwingbaarheid van de wet geloofwaardig te maken. Op het gebied van de staatssteun is nog niet voldaan aan de eisen inzake doorzichtigheid en toezicht op staatssteun. Slovenië zal aanzienlijke inspanningen moeten doen om op middellange termijn aan deze eisen te voldoen. Wegens het huidige gebrek aan praktische ervaring zal nauwe samenwerking met de Commissie in de nabije toekomst noodzakelijk zijn. In bepaalde sectoren blijken bovendien exclusieve of bijzondere rechten te bestaan die wellicht niet in overeenstemming zijn met het acquis communautaire. Deze problemen moeten binnenkort worden aangepakt. 56 3. 2. Innovatie Informatiemaatschappij Huidige stand van zaken De combinatie van de informatietechnologie en de telecommunicatie heeft tot aanzienlijke mogelijkheden op economisch en sociaal gebied geleid. Vóór 1989 werden deze mogelijkheden in Slovenië onbenut gelaten, hoewel er in het onderwijs wel aandacht werd aan besteed. Dit heeft ertoe geleid dat de vraag naar computers veel sneller is gestegen dan op grond van het BBP per hoofd kon worden verwacht. Uit het aantal hostcomputers op Internet (7,4 per 1. 000 inwoners), dat als maatstaf kan worden beschouwd voor de ontwikkeling van de informatiemaatschappij, blijkt dat Slovenië inmiddels het EG~gemiddelde heeft bereikt. Als de Internetaansluitingen in dezelfde mate blijven toenemen, zal de telecommumcatiestructuur (die momenteel ongeveer 9jaar achterloopt op het EG-gemiddelde) een belemmering blijven vormen voor • de ontwikkeling van de informatiemaatschappij. De aan de staat toebehorende Internetaanbieder ARNES is uitgegroeid tot een commerciële dienstverlener, waarop universiteiten, scholen, onderzoekinstellingen en andere bibliotheken Internetaanbieders, waaronder Telekom Slovenije. telt Slovenië diverse aangesloten. Sedert 1996 zijn Conclusie Gezien de hoog geavanceerde infrastructuur en het uitstekende onderwijssysteem kan worden verwacht dat de potentiële mogelijkheden die de informatiemaatschappij biedt in Slovenië eerder tot stand zullen komen dan in de andere landen van Midden- en Oost-Europa. 57 Onderwijs, opleiding en jeugd In de artikelen 126 en 127 van het EG-Verdrag is bepaald dat de Gemeenschap tot de ontwikkeling van onderwijs van hoog gehalte bijdraagt en inzake beroepsopleiding een beleid ten uitvoer legt dat erop is gericht de Europese dimensie in het onderwijs te bevorderen en de aanpassing aan veranderingen in het bedrijfsleven, alsmede de toegang tot de arbeidsmarkt, te vergemakkelijken. De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking om het niveau van het onderwijs en de beroepsbekwaamheden te verhogen. Het Witboek bevat geen maatregelen op dit gebied. Situatieschets De Sloveense uitgaven voor onderwijs bedragen 5,8% van het BBP. Aan onderwijs wordt 12,6%) van de staatsbegroting besteed. Er zijn 820 scholen, 305. 000 scholieren, 40. 000 studenten en 23. 000 leraren in Slovenië. Na 1990 zijn de prioriteiten van het beleid geleidelijk bijgesteld om te voorzien in de behoeften van een vrije markteconomie, voornamelijk door de banden tussen onderwijs en opleiding enerzijds en de arbeidsmarkt anderzijds te verstevigen. Het in 1996 verschenen Witboek inzake onderwijs in de Republiek Slovenië verschaft een raamwerk voor een volledige hervorming van de wetgeving op het gebied van het nationale onderwijs- en opleidingssysteem. Op basis hiervan zijn zes wetten aangenomen inzake (1) organisatie en financiering van het onderwijs, (2) kleuteronderwijs, (3) lager (6) onderwijs, volwassenenonderwijs. In 1993 is een wet op het hoger onderwijs aangenomen die is gericht op de herstructurering van de universiteiten en de ontwikkeling van niet- universitaire instellingen voor hoger beroepsonderwijs en hogere beroepsopleiding. beroepsonderwijs gymnasia, -opleiding (4) (5) en en Het Tempus-programma heeft eraan bijgedragen de doelstellingen van de hervorming van het hoger onderwijs te verwezenlijken en de grondslag gelegd voor samenwerking met de instellingen voor hoger onderwijs in de EU. Ongeveer 15% van de totale bevolking van Slovenië is tussen 15 en 25 jaar oud (de doelgroep van het programma Jeugd voor Europa). In de afgelopen jaren zijn op het gebied van jeugd verschillende maatregelen genomen om de rol van de jeugdorganisaties in de samenleving te versterken en ruimte beschikbaar te stellen voor jeugdactiviteiten. Er is een nationaal voorlichtings- en begeleidingscentrum voor de jeugd opgericht dat over een netwerk op plaatselijk niveau beschikt, en de mobiliteit van de jeugd en het vrijwilligerswerk worden ondersteund. Waarschijnlijk zal Slovenië in 1998 voor het eerst deelnemen aan het programma Jeugd voor Europa. Evaluatie en prognose De Sloveense regering heeft aanzienlijke vooruitgang geboekt bij de omvorming van het onderwijs- en opleidingssysteem tot een intrument voor de ontwikkeling van het arbeidspotentieel dat geschikt is voor een kleine open markteconomie die ernaar streeft in 58 internationaal verband te kunnen concurreren. Wat betreft de tenuitvoerlegging van het beleid zijn verdere inspanningen nodig. De voor het onderwijs bestemde begrotingsmiddelen moeten nu in overeenstemming met de nieuwe prioriteiten worden besteed. Daarnaast is er nog ruimte om de banden met onderzoek en ontwikkeling te intensiveren en de marktgerichtheid te versterken. In 1998 zal Slovenië voor het eerst deelnemen aan het programma Jeugd voor Europa, mits de Europa-Overeenkomst wordt geratificeerd. De voor Jeugd voor Europa verantwoordelijke nationale instantie is nog niet aangewezen. Conclusie In de context van de toetreding worden op deze gebieden geen grote problemen verwacht. 59 Onderzoek en technologische ontwikkeling De communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling waarin het Verdrag en het kaderprogramma voorzien, zijn erop gericht het concurrentievermogen van de Europese industrie en de kwaliteit van het leven te verbeteren en duurzame ontwikkeling, milieubescherming en andere gemeenschappelijke beleidsdoelstellingen te ondersteunen. De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking op deze gebieden, met name via deelneming aan het kaderprogramma. Het Witboek omvat geen directe maatregelen op dit gebied. Situatieschets Het nationale beleid op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling is vastgelegd in het in januari 1995 goedgekeurde nationale onderzoeksprogramma. Basiswetgeving in deze sector is de in 1991 vastgestelde wet op onderzoeksactiviteiten, die zal worden vervangen door een nieuwe wet op de financiering en de organisaties op het gebied van wetenschap en technologie, welke momenteel door het ministerie van wetenschap en technologie wordt voorbereid. De uitgaven op het gebied van wetenschap bedroegen in 1995 1,77% van het BBP (tegen 1,46%) in 1993), waarvan 0,75% door particuliere ondernemingen. De doelstelling van de Sloveense regering om dit percentage in 2000 op 2,5 te brengen, zal aanzienlijke investeringen door zowel de overheid als de particuliere sector vergen. Twee universiteiten en meer dan 40 onderzoeksinstellingen strijden om de beperkte financiële middelen. Tegelijkertijd is er een algemene tendens om de overheidssteun te verlagen. Daarnaast zijn er ongeveer 20 particuliere stichtingen die algemene steun en beurzen voor de ontwikkeling van deze sector verstrekken. De academie voor wetenschap en kunst en de nationale raad voor onderzoek en ontwikkeling hebben als taak beleidsadviezen te geven. is een programma opgezet dat prioriteiten stelt voor het wetenschaps- en Er ter aanmoediging van banden met het technologiebeleid en maatregelen omvat bedrijfsleven. De grootste prioriteiten zijn verbetering van de besteding van financiële steun, meer particuliere internationale aan financiering, onderzoeksprogramma's, besteding van meer begrotingsmiddelen aan op het toegepast onderzoek en verbetering van de overdracht van bedrijfsleven gericht knowhow. grotere deelneming Samenwerking op regelmatige basis met de Europese Gemeenschap begon in 1992 met het derde 'kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling. Tot dusver lag het zwaartepunt van de samenwerking bij COPERNICUS (specifiek programma voor samenwerking met de LMOE en de NOS), terwijl er voor deelname aan het vierde kaderprogramma weinig samenwerkingsactiviteiten worden ontwikkeld. Slovenië is lid van COST (Europese samenwerking op het gebied van het wetenschappelijk en technisch onderzoek) en EUREKA (European Research Coordination Agency). De statistieken met betrekking tot dit gebied voldoen sinds 1993 aan de OESO-normen. 60 Evaluatie en prognose De algemene reorganisatie van de ingewikkelde structuren voor onderzoek en technologische ontwikkeling vordert en heeft als doel nauwere banden met de economische en industriële ontwikkeling tot stand te brengen. Er moeten echter nog aanzienlijke inspanningen worden geleverd om de technologische ontwikkeling in de industrie nieuwe impulsen te geven en de mogelijkheden van het nationale onderzoek voor van onderzoeksinstellingen wordt ondersteund. Er worden aanvullende financiële middelen ter beschikking gesteld voor onderzoeks- en netwerkinfrastructuur, garanties en investeringen in de vorm van startkapitaal of risicodragend kapitaal. Dit heeft nog niet tot de beoogde resultaten geleid, maar er zijn redelijke vooruitzichten op een verandering ten goede, te benutten. De privatisering ontwikkeling economische de Slovenië heeft verklaard volledig aan het vijfde kaderprogramma te willen deelnemen. Conclusie Wat de toetreding betreft, worden op dit gebied geen' grote problemen verwacht. Toetreding zou in beider belang zijn. 61 Telecommunicatie Het telecommunicatiebeleid van de EG is erop gericht belemmeringen voor een doeltreffende werking van de interne markt voor telecommunicatieapparatuur, -diensten en -netwerken uit de weg te ruimen, buitenlandse markten toegankelijk te maken voor universeel bedrijven uit de EU en de burgers en bedrijven in de Europese Unie beschikbare moderne diensten te bieden. Deze doelstellingen moeten worden bereikt dooi de harmonisatie van de nonnen en voorwaarden voor de aangeboden diensten, de liberalisering van de markten voor eindapparatuur, diensten en netwerken, alsmede door de vaststelling van de vereiste regelgevingsinstrumenten. De hiervoor noodzakelijke richtlijnen en beleidslijnen zijn inmiddels vastgesteld maar de liberalisering van de openbare spraaktelefonie en van de exploitatie van de infrastructuur daarvoor zal in een aantal lidstaten tot circa twee jaar na 1998 worden uitgesteld. De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking om de nonnen en praktijken op het gebied van telecommunicatie en post, standaardisatie, regelgeving en modernisering van de infrastructuur op het niveau van de Europese Gemeenschap te brengen. Het Witboek legt de nadruk op de onderlinge afstemming van de voorschriften, netwerken en diensten, gevolgd door nieuwe stappen om tot een geleidelijke liberalisering van de sector te komen. Situatieschets Slovenië werd onafhankelijk met een intact telecommunicatienetwerk. Het aantal telefoonlijnen nam toe van 24,1 per 100 inwoners in 1991 tot 33,3 nu. De digitalisering van het netwerk is ver gevorderd en bereikte midden 1995 een percentage van 66 % van de transmissiecapaciteit en 46 % van de schakelcapaciteit. De huidige wetgeving en regelgevende instrumenten zijn de voormalige Joegoslavische wet betreffende telecommunicatienetwerken van 1988, een nieuwe wet betreffende telecommunicatie van mei 1997 en het besluit van 1995 betreffende typegoedkeuring, certificatie en keuring van eindapparatuur. De overheidsondememing Telekom Slovenije beschikt tot 2000 over een monopolie voor spraaktelefonie. Het heeft tevens een dochteronderneming die de twee netwerken voor mobiele telefonie met analoge en digitale normen beheert. Andere diensten zijn geliberaliseerd. De staat bezit 76 % van Telekom Slovenije, maar dit aandeel zal verder worden gereduceerd tot ongeveer één derde om de organisatie flexibeler en commerciëler te maken. Evaluatie en prognose Mate van liberalisering is geboekt met de liberalisering, wijzen Hoewel er weinig vooruitgang recente verklaringen van de regering erop dat de markt versneld wordt opengesteld, wat een grote uitdaging zal betekenen voor Telekom Slovenije. De overheidsondememing heeft uitsluitende rechten voor het vaste netwerk en spraaktelefonie tot 1 januari 2001. Een dochteronderneming beheert de twee netwerken voor mobiele telefonie met analoge en digitale normen. De markten voor diensten met toegevoegde waarde worden geliberaliseerd. De regering is van plan einde 1997 een openbare aanbesteding voor een tweede GSM-netwerk voor mobiele telefonie te publiceren. 62 Aanpassing aan de E G-wet geving Op 28 mei 1997 keurde het Parlement een nieuwe telecommunicatiewet goed. Er wordt nagegaan of de definitieve wettekst waarover het. Parlement heeft gestemd in overeenstemming is met de wetgeving van de EU. In 1995 werd een besluit betreffende typegoedkeuring, certificatie en keuring van eindapparatuur uitgevaardigd. Na de goedkeuring van de uitvoeringsbesluiten van de telecommunicatiewet en de ontwerp besluiten over de toewijzing van frequenties, kan worden voorzien dat het land de rest \an zijn regelgeving tegen 2000 in overeenstemming zal brengen met het acquis. De administratieve capaciteit moet verder worden opgevoerd ten einde te kunnen beantwoorden aan de eisen die deze harmonisering stelt. lokale verbindingen In juni 1997 begon de regering de onevenwichtige tariefstructuur aan te passen door het tarief voor (+ 9 %) en die voor andere te verhogen telefoongesprekken te verlagen (- 18 %). De prijs voor een lokaal gesprek is een van de laagste van de regio, maar er zijn zeer hoge aansluitingskosten voor nieuwe klanten. Een • universele dienstverlening moet nog worden bereikt, en wanneer de mededinging toeneemt en het netwerk uitbreidt naar minder ontwikkelde gebieden, zullen de bestaande verplichtingen van ondernemers om universele diensten te verlenen, ongetwijfeld centraal staan in de regelgevende maatregelen. Infrastructuur Het aantal telefoonaansluitingen nam toe van 24,1 per 100 inwoners in 1991 tot 33,3 in 1997 (het gemiddelde van Ierland, Portugal en Griekenland is ongeveer 43,9 per 100) en in 1997 bedroeg de digitaliseringsgraad 66 % (het gemiddelde van Ierland, Portugal en Griekenland is ongeveer 62,4). Sinds 1995 zijn in twee grote steden ISDN-diensten ingevoerd. Tegen einde 2000 wordt gepland dat 40 % van de bevolking aangesloten zal zijn op het telefoonnet. De volledige digitalisering van het transmissienetwerk zal wellicht niet voltooid zijn vóór 2010. Er zijn ongeveer 220 000 kabeltelevisie-abonnees, wat overeenkomt met 90 % van de aangesloten gezimien (100 netwerkexploitanten). toe zijn er weinig Tot nog in de telecommunicatiesector. De enige exploitant van mobiele telefonie, Mobitel, is voor 100%) een dochteronderneming van Telekom Slovenije en de semafonie-exploitant Teleray is een particuliere Sloveense onderneming. In 1996 ontving Telekom Slovenije van een consortium van buitenlandse banken een lening ten bedrage van 35 miljoen ecu. rechtstreekse buitenlandse investeringen Concurrentievermogen In 1995 waren er 5 werknemers per 1000 lijnen (het gemiddelde van Ierland, Portugal en Griekenland is ongeveer 6,2) en was de gemiddelde wachttijd voor een telefoonlijn 1,8 jaar. De prijs van een standaardtelefoonlijn voor zakengesprekken (283 ecu) ligt ongeveer op het normale niveau van de regio. De opbrengst per lijn (ongeveer 344 ecu in 1995) is het hoogste van de regio. Dit zou moeten volstaan om Telekom Slovenije te beheren als een maatschappij die voldoende winstgevend is om verder te investeren. De sector zal evenwel slechts de volledig vrije mededinging aankunnen indien meer inspanningen worden gedaan om de tarieven af te stemmen op de kosten. 63 Conclusie Op telecommunicatiegebied beschikt Slovenië over een moderne infrastructuur en geavanceerde dienstverlening en zal het op middellange termijn een niveau bereiken dat kan worden vergeleken met dat van sommige EU-lidstaten. De tenuitvoerlegging van het acquis zal mogelijk zijn op middellange termijn, maar zal vereisen dat snel mededinging op alle gebieden wordt ingevoerd. De exploitant van het openbare net zou de volledig vrije mededinging aankumien tariefherschikking wordt doorgevoerd. indien vóór 2000 een 64 De audiovisuele sector Het acquis in de audiovisuele sector is er, in de context van de interne markt, op gericht de te levering en het vrije verkeer van audiovisuele diensten binnen de EU bewerkstelligen en de Europese programmaindustrie te bevorderen. De richtlijn "Televisie zonder grenzen", die van toepassing is op alle omroepen, ongeacht de wijze van transmissie (terrestrisch, per satelliet of per kabel) of de particuliere dan wel openbare aard ervan, betreft dit acquis en legt de basisregels voor grensoverschrijdende omroep vast. De hoofdpunten daarvan zijn : het vrije verkeer van televisieomroep in alle lidstaten garanderen; de productie en distributie van Europese audiovisuele werken bevorderen (door het vastleggen van een minimum aan omroeptijd gedurende welke Europese werken en werken van onafhankelijke producenten moeten worden in de uitgezonden); basisnormen op het gebied van televisiereclame vaststellen; bescherming van minderjarigen en het recht van antwoord voorzien. De Europa-overeenkomst voorziet in samenwerking voor de bevordering en- de modernisering van de audiovisuele industrie en in de harmonisatie van de wettelijke aspecten van het audiovisueel beleid. De richtlijn "Televisie zonder grenzen" is een Fase I-maatregel in het Witboek. Situatieschets Het wettelijk kader voor de audiovisuele sector wordt gevormd door de wet betreffende de openbare media en de wet van 1994 betreffende Radio en Televisie Slovenië. De belangrijkste televisieomroep is de openbare dienst RTV Slovenië, hoewel ook een aantal andere televisieorganisaties op de markt werkzaam zijn. Er wordt financiële steun verleend voor producties die tot stand worden gebracht in het kader van een speciaal systeem van cofinanciering, Begrotingssteun wordt verleend om investeringen in onafhankelijke producties, Europese werken en nationale producties, zowel film als video, aan te moedigen. Er is geen gedetailleerde informatie beschikbaar over de distributie van films. Evaluatie en prognose Na een aantal belangrijke omwentelingen in het recente verleden tracht de audiovisuele sector in Slovenië thans een wederopleving te bewerkstelligen en de sector kenmerkt zich door snelle groei en continue veranderingen. Om op adequate wijze te kunnen voldoen aan het acquis zal de capaciteit van de programmamakende industrie moeten worden uitgebreid, zodat zij Je grote uitdagingen van een aangepast regelgevend kader aankan. De Sloveense audiovisuele wetgeving is ten dele in overeenstemming met de in de EU geldende voorschriften. Zij vertoont nog een aantal tekortkomingen op een aantal gebieden, met name wat betreft de vrijheid van omroepontvangst, het aanmoedigen van recente werken, geïsoleerde Europese werken, onafhankelijke producenten en reclamespots, de bescherming van minderjarigen en reclamevoorschriften. De Sloveense regering heeft te kennen gegeven dat zij voornemens is in 1998 wetten goed te keuren, waardoor de Sloveense wetgeving op één lijn zou worden gebracht met de voorschriften in de EU. 65 Conclusie Indien de nodige wettelijke maatregelen worden genomen binnen het vastgestelde tijdsbestek en deze vergezeld gaan van de vereiste stmcturele aanpassing van de sector, zou Slovenië in staat moeten zijn op middellange termijn te voldoen aan de voorwaarden die in de EG aan de audiovisuele sector worden opgelegd. 66 3. 3. Economische en fiscale aspecten Economische en Monetaire Unie Bij de toetreding van Slovenië zal de derde fase van de EMU begonnen zijn. Deze fase houdt belangrijke veranderingen in voor alle lidstaten, ook die welke niet zullen deelnemen aan de euro-zone. Alle lidstaten, ook de nieuwe, zullen tenvolle aan de Economische en Monetaire Unie deelnemen. Hun economisch beleid wordt een gemeenschappelijke aangelegenheid en zij zullen worden betrokken bij de coördinatie van de economische politiek algemene economische richtlijnen, multilateraal toezicht, procedure van het buitensporige tekort). Zij moeten dan het stabiliteits- en groeipact respecteren, afzien van rechtstreekse financiering van het overheidstekort door de centrale bank, de bevoorrechte toegang van de overheid tot de financiële instellingen afschaffen en de liberalisatie van het kapitaalverkeer voltooien. (nationale convergentieprogramma's, Toetreding houdt nauwere monetaire samenwerking en samenwerking op het gebied van de wisselkoersen met de Europese Unie in. Dit zal een versterking van de stmcturele hervormingen op deze gebieden vereisen. Lidstaten die niet aan de euro-zone deelnemen zullen een zelfstandige monetaire politiek mogen voeren en op beperkte basis aan het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB) deelnemen. Hun centrale bank moet zelfstandig zijn en prijsstabiliteit als primaire doelstelling nastreven. Het monetaire beleid moet met marktinstrumenten worden gevoerd en op "doeltreffende" wijze impulsen doorgeven aan de reële economie. Hervormingen zijn dus nodig om de factoren aan te pakken die de doelmatigheid van de monetaire politiek verminderen, zoals een gebrek aan concurrentie in de banksector, een gebrekkige ontwikkeling van de geld- en kapitaalmarkt en het probleem van de "dubieuze leningen" in de banksector. Tenslotte zullen alle lidstaten hun wisselkoersbeleid als een aangelegenheid van gezamenlijk belang moeten beschouwen en in staat moeten zijn hun wisselkoers te stabiliseren in het kader van een mechanisme dat nog moet worden vastgesteld. Daar lidmaatschap van de Europese Unie impliceert dat het doel van de EMU moet worden aanvaard, zal Slovenië aan de convergentiecriteria moeten voldoen, zij het niet noodzakelijk onmiddellijk bij de toetreding. Naleving van de convergentiecriteria is geen eerste vereiste voor het lidmaatschap van de EU, maar deze criteria blijven de referentiepunten voor een op stabiliteit gerichte macro-economische politiek en moeten uiteindelijk door de nieuwe lidstaten op bestendige wijze worden nageleefd. Een geslaagde afsluiting van de systeemhervorming en de marktgerichte stmcturele hervonningen is dus van essentieel belang. De economische situatie en de vorderingen van Slovenië zijn reeds onderzocht in de voorafgaande hoofdstukken van dit advies. Evaluatie en prognose De Centrale Bank van Slovenië is in hoge mate onafhankelijk van de overheid. Haar president wordt benoemd door het parlement, en de Bank is de enige instelling die verantwoordelijk is voor de monetaire politiek. Formele doelstelling van de Centrale Bank is stabiliteit van de valuta en derhalve prijsstabiliteit. De wet op de Centrale Bank is niet volledig verenigbaar met de Verdragsbepaling die begrotingsdeficitfinanciering door de Centrale Bank verbiedt, maar dankzij de goede budgettaire resultaten is daar tot dusver geen behoefte aan geweest. 67 De monetaire politiek van Slovenië is zeer doeltreffend geweest bij de bestrijding van de inflatie. In 1996 lag de inflatie onder de 10 %. De resultaten van de monetaire politiek worden echter verkleind door verschillende factoren. De privatisering van de staatsbanken en de herstructurering van de banksector zijn eerst relatief traag geweest maar verlopen nu sneller. De dubieuze leningen zijn venninderd, maar zij blijven een probleem. Het gebrek aan overheidspapier, dat te danken is aan de goede budgettaire resultaten, verhindert de Centrale Bank gebmik te maken van indirecte instmmenten om de geldhoeveelheid onder controle te houden. Bovendien blijven door het beleid van behoud van een hoge graad van indexering van de economie de rentevoeten hoog, hetgeen nadelige gevolgen heeft voor de activiteit van de financiële tussenpersonen en het vennogen van de monetaire politiek om de reële economie te beïnvloeden. De hoge graad van indexering is ook de oorzaak van de massale speculatieve kapitaalinvoer. Deze kapitaalinvoer brengt het vermogen van de Centrale Bank om de monetaire aggregaten te controleren in gevaar. Hij heeft ook een remmende invloed op het anti-inflatieproces. Bovendien is hij, als hij wordt geneutraliseerd, een bron van bijkomende begrotingsuitgaven. Tenslotte kan zich op dit gebied altijd een omslag voordoen waardoor de valuta van het land onder zware dmk komt te staan. Begin 1996 heeft de Sloveense overheid controles te beperken. Deze maatregelen, die in strijd zijn met de Europa-Overeenkomst, zijn nog steeds van toepassing. ingesteld om dit verschijnsel Slovenië heeft sedert midden 1992 een gecontroleerd zwevende wisselkoers. In de praktijk volgt de Sloveense tolar de Duitse mark. Het wisselkoersbeleid, in combinatie met een positief inflatieverschil en een uiterst geïndexeerde economie, heeft in de periode 1992-1994 tot een massale speculatieve kapitaalinvoer geleid. In 1995 heeft de Sloveense overheid het wisselkoersbeleid versoepeld en na een aanvankelijke appreciatie is de wisselkoers langzaam gedaald. De lopende rekening van de betalingsbalans is vrijwel in evenwicht. Conclusie Het valt nog niet te zeggen of Slovenië bij zijn toetreding in staat zal zijn aan de euro zone deel is afhankelijk van het succes van zijn stmcturele hervormingsproces en of het de convergentiecriteria zal bereiken en duurzaam naleven, hoewel dit geen voorwaarde voor toetreding is. te nemen; dit Deelname van Slovenië aan de derde fase van de EMU als niet-lid van de euro-zone zal op middellange termijn geen moeilijkheden opleveren. Het is echter van belang dat de centralebankwetgeving volledig in overeenstemming met de EU-regels wordt gebracht en dat de banksector wordt geherstmctureerd. Tenslotte is een monetaire politiek nodig die de speculatieve kapitaalinvoer kan ombuigen zonder stelselmatig naar kapitaalcontroles te moeten grijpen. 68 Belastingen Het acquis op het gebied van de directe belastingen heeft in hoofdzaak betrekking op een aantal elementen van de vennootschapsbelasting en de kapitaalsbelasting. De vier vrijheden van het EG-Verdrag hebben verder strekkende gevolgen voor de nationale belastingstelsels. Het acquis in verband met de indirecte belastingen bestaat in hoofdzaak uit gehannoniseerde wetgeving op het gebied van de BTW en de accijnzen. Deze voorziet in de toepassing van een niet-cumulatieve algemene verbruiksbelasting (BTW) die in alle stadia van de productie en de distributie van goederen en diensten wordt geheven. Dit veronderstelt een gelijke fiscale behandeling van binnenlandse en niet-binnenlandse (invoer) transacties. Het acquis op het gebied van de BTW omvat bovendien overgangsregelingen voor de belastingheffing van transacties tussen belastingplichtigen binnen de Europese Unie. Op het gebied van de accijnzen omvat het acquis gehannoniseerde belastingstructuren en minimumtarieven, evenals gemeenschappelijke regels betreffende het voorhanden hebben en het vervoer van goederen waarvoor de accijns geharmoniseerd is (met inbegrip van het gebmik van belastingentrepots). In het kader van de interne markt werden in januari 1993 alle fiscale controles aan de binnengrenzen van de Gemeenschap afgeschaft. De wederzijdse bijstand tussen de belastinginstanties van de lidstaten is een belangrijk element van de administratieve samenwerking in het kader van de interne markt. De desbetreffende richtlijn heeft zowel betrekking op de directe als op de indirecte belastingen. De Europa-Overeenkomst bevat een aantal bepalingen betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen op het gebied van de indirecte belastingen. De maatregelen waarin Fase I van het Witboek voorziet, omvatten de belangrijkste eisen van het acquis in verband met de indirecte belastingen (in wezen zijn dit de maatregelen die tot 1993 in de Gemeenschap van toepassing waren), terwijl de fase II-maatregelen aanvullende voorschriften zijn voor de toepassing van het volledige acquis op het gebied van de indirecte belastingen. Situatieschets Directe belastingen De twee richtlijnen betreffende vennootschapsbelasting en de overeenkomst inzake geschillenbeslechting voorzien in een mechanisme dat op wederkerigheid gebaseerd is. De desbetreffende bepalingen kunnen derhalve uiteraard niet voor de toetreding worden vastgesteld. Indirecte belastingen Tijdens de voorbije vier jaar was nagenoeg 70 % van de belastinginkomsten afkomstig van indirecte belastingen (verkooptaksen en douanerechten). De verwachting is dat dit percentage nog verder zal stijgen. Belasting over de toegevoegde waarde 69 Momenteel past Slovenië geen BTW-stelsel toe. In plaats daarvan past het een systeem van eenmalige taksen bij de verkoop aan de eindverbmiker toe dat weinig gelijkenis vertoont met het BTW-stelsel dat in de Gemeenschap wordt toegepast. Accijnzen Slovenië heeft nog geen accijnsregeling. In plaats daarvan worden rechten ad valorem geheven op minerale oliën, alcoholhoudende dranken en tabaksfabrikaten behalve sigaretten. Wederzijdse bijstand De belastingadministratie heeft tot op heden nog geen instmmenten voor wederzijdse bijstand tussen de lidstaten moeten ontwikkelen omdat deze pas na de toetreding van toepassing wordt. Evaluatie en prognose Belasting over de toegevoegde waarde Om lid te worden van de Europese Unie zal Slovenië een BTW-stelsel moeten invoeren dat gebaseerd is op dat van de Gemeenschap. Het huidige Sloveense ontwerp voor een BTW-wet werd gebaseerd op de belangrijkste beginselen van het BTW-stelsel van de Gemeenschap, maar er zijn nog enkele extra aanpassingen nodig om de BTW-wetgeving in overeenstemming te brengen met de vereisten van het communautaire acquis. In het Sloveense nationale beleidsplan tot tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van het Witboek in verband met de BTW wordt voorzien in de invoering van een BTW- stelsel. Een voorstel tot invoering van een BTW-stelsel werd de Sloveense Nationale Vergadering ter goedkeuring voorgelegd. Er wordt voorzien dat de BTW-wet op 1 januari 1999 in werking treedt. Accijnzen Het huidige accijnzenstelsel is niet in overeenstemming met de communautaire vereisten en het discrimineert bepaalde ingevoerde artikelen ten gunste van in eigen land vervaardigde producten. Een ontwerp-wet betreffende accijnzen werd voorbereid en zal na behandeling door de Sloveense Nationale Vergadering vervroegd in werking treden, op 1 januari 1999. Het deel waarin strekking, werkingssfeer en vrijstellingen worden behandeld, is volledig en in overeenstemming met de EG-Richtlijnen betreffende de harmonisatie van de. stmctüür van accijnzen. Het deel waarin de procedures worden behandeld, is minder goed uitgewerkt. Daarin wordt voorzien in de invoering van een verplaatsing tussen depots zonder heffingen en in een stelsel van begeleidende documenten die in overeenstemming zijn met de documenten die in de communautaire accijnswetgeving worden verlangd. Het zal belangrijk zijn ervoor te zorgen dat de hervorming van de accijnzen volledig ten uitvoer wordt gelegd en daadwerkelijk wordt toegepast op een wijze die overeenstemt met de communautaire bepalingen betreffende de opslag en het vervoer van goederen. 70 Wederzijdse bijstand Voorts dienen bij toetreding passende regelingen voor de administratieve samenwerking en de wederzijdse bijstand tussen lidstaten te worden vastgesteld. Deze zijn onontbeerlijk voor het functioneren van de interne markt. Conclusie Het acquis op het gebied van de directe belastingen zal naar verwachting geen grote moeilijkheden opleveren. Hoewel wetgeving terzake wordt voorbereid, blijft het, wegens het huidige gebrek aan een BTW- en een accijnzenstelsel, onzeker of Slovenië op middellange termijn zal kunnen voldoen aan het acquis. Het verdient aanbeveling dat de belastingdiensten geleidelijk aan de wederzijdse bijstand deelnemen naarmate zij meer deskundigheid verwerven op dit gebied. 71 Statistieken in hoofdzaak betrekking op de neutraliteit, Het acquis communautaire heeft betrouwbaarheid, en verspreiding van de officiële statistieken. Tevens omvat het beginselen en praktische regels voor het gebmik van Europese en internationale indelingssystemen, de nationale rekeningen, ondernemingenregisters en verschillende categorieën statistieken. transparantie, vertrouwelijkheid (van persoonsgegevens) De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking om doelmatige en betrouwbare statistieken te ontwikkelen die in overeenstemming zijn met de internationale normen en indelingssystemen. Het Witboek bevat geen bepalingen op dit gebied. Situatieschets Het Bureau voor de Statistiek van Slovenië is het centrale orgaan dat belast is met de opstelling en verspreiding van officiële statistieken in Slovenië. De rechtsgrond voor de officiële statistieken van Slovenië is de Wet betreffende nationale statistieken van 1995. Evaluatie en prognose Op zeer weinige uitzonderingen na is de Sloveense wetgeving in overeenstemming met de huidige normen die in de Europese Unie worden toegepast. Enkele kwesties in verband met vertrouwelijkheid dienen te worden verduidelijkt en er zijn tekortkomingen in sectoren zoals financiële rekeningen, landbouwstatistieken en statistieken van de buitenlandse handel. Conclusie Slovenië zou binnen de eerstkomende jaren kunnen voldoen aan de eisen van de EU op het gebied van officiële statistieken. 72 3. 4. Sectorieel beleid Industrie Het industriebeleid van de EG is erop gericht het concurrentievermogen te verbeteren, hetgeen moet leiden tot een hogere levensstandaard en meer werkgelegenheid. Dit beleid wil zorgen voor een snellere aanpassing aan stmcturele veranderingen en een omgeving stimuleren die gunstig is voor het ontplooien van initiatieven, voor het ontwikkelen van ondernemingen in heel de Gemeenschap en voor industriële samenwerking, en wil tevens een betere benutting bevorderen van het industriële potentieel van beleidsinitiatieven inzake innovatie en onderzoek en technologische ontwikkeling. Het industriebeleid van de EU is van nature horizontaal. In sectoriële mededelingen worden horizontale concepten op specifieke sectoren toegepast. Het industriebeleid van de EG bestaat in het gecoördineerd inzetten van de instrumenten van een aantal andere communautaire beleidslijnen; het omvat zowel instrumenten met betrekking tot het functioneren van markten staatssteun ' en mededingingsbeleid) als maatregelen die zijn gericht op het verhogen van het potentieel (een stabiele industrie om zich aan veranderingen aan van de macro-economische omgeving, technologie, opleiding, enz. ). en markttoegang, handelsbeleid, (productspecificaties te passen Om te zijn opgewassen tegen de concurrentiedruk en de marktkrachten in de Unie, moet de industrie van de kandidaat-landen reeds op het tijdstip van toetreding een bepaald concurrentievermogen hebben bereikt. Verder moet duidelijk blijken dat die landen een beleid nastreven dat is gericht op open en aan concurrentie onderworpen markten, lijnen. volgens de Samenwerking tussen de EG en de kandidaat-landen op het gebied van industriële samenwerking, investeringen, industriële normalisatie en conformiteitsbeoordeling, zoals voorzien in de Europa-Overeenkomst is ook een belangrijke indicator voor een ontwikkeling in de goede richting. in artikel 130 ("Industrie") van het Verdrag uiteengezette Situatieschets Slovenië heeft een bescheiden industriële sector, in overeenstemming met de omvang van het land. De totale productie van de Sloveense industrie ligt momenteel in de orde van grootte van 5,3 miljard ecu of minder dan twee keer de industriële productie van Luxemburg en het aandeel van deze sector in het BBP is afgenomen van 37 % in 1990 tot 32 % in 1995. De productiesector omvat iets meer dan 8000 ondernemingen, waarvan meer dan 90 % particuliere eigendom is; enkele honderden ondernemingen behoren nog steeds tot het "maatschappelijk bezit". Tot nu toe zijn geen wettelijke voorschriften vastgesteld voor overheidsbedrijven, die ongeveer 30 % van de Sloveense economie uitmaken. De graad van concentratie ligt hoog, aangezien 570 ondernemingen 80 % van de werkgelegenheid in de industrie, de productie en de uitvoer verschaffen. De belangrijkste sectoren zijn de chemische industrie, de werktuigbouwkundige en de elektrotechnische industrie, autoproducten, textiel en kleding, papier en houtproducten. Slovenië is erin geslaagd voort te bouwen op zijn positie uit het verleden als het meest ontwikkelde productiecentmm van het voormalige Joegoslavië met een industrie die gespecialiseerd was in de be- en verwerking van grondstoffen en halffabrikaten uit de zuidelijke republieken. Het herstel na de onafhankelijkheid is tot nu toe in mime mate een succesverhaal geweest, aangezien Slovenië het verlies van de meeste van zijn vroegere Joegoslavische markten goed te boven is gekomen. De industrie is zich meer op 73 de uitvoer gaan richten en het invoerstelsel is liberaal. De regering streeft naar verdere liberalisering en afschaffing van de niet-tarifaire handelsbelemmeringen. Horizontale ten behoeve van middelgrote en kleine steunmaatregelen, ondernemingen, research en regionale ontwikkeling ontwikkeling bevinden zich nog in de eerste ontwikkelingsfase. en bedrij fsgeoriënteerde in het bijzonder In 1995 en 1996 vertraagde de industriële productie evenwel, onder meer wegens de zwakke vraag op een aantal belangrijke exportmarkten, de hoge koers van de tolar en het verminderde concurrentievermogen als gevolg van de arbeidskosten. Andere factoren die tot deze vertraging hebben bijgedragen, zijn de hoge rentevoeten, de beperkingen op buitenlands kapitaal en de traagheid waarmee de wetgeving wordt aangepast. Het investeringsniveau en de modernisering van de industrie hebben daaronder geleden. Sectoren die bijzonder werden getroffen zijn de papiersector, textiel en kleding, de ledersector, de levensmiddelensector, ijzer en staal en de grafische industrie; andere sectoren zoals de elektrotechnische industrie, de verwerking van non-ferrometalen, de chemische industrie en de sector van de houtproducten doen het evenwel vrij goed. De privatisering van de Sloveense industrie gaat met een aantal moeilijkheden gepaard, hoewel vele ondernemingen goed worden beheerd en vrij goed uitgerust zijn. Deze problemen vloeien hoofdzakelijk voort uit de complexe toestand die het gevolg is van het samengaan van een voucher-systeem met mogelijkheden tot overname van aandelen door directieleden en andere methoden. De openbare nutsvoorzieningen zijn tot nog toe niet geprivatiseerd. Het niveau van de directe buitenlandse investeringen is vrij laag (1 % van het BBP), hoewel het politieke risico zeer gering wordt geacht. Sloveense industrie, belangrijkste productiesectoren in 1995 Aandeel in % in de industriële BMTW li Aantal onderne mingen Aandeel in % inde werkgelegenheid in de industrie 924 17,5 15,5 9 7 5 6 5,5 2,5 100 32 1027 624 280 1 468 12 332 20 14 6 5 5 2 2,5 100 Verwerking van grondstoffen (staal, metallurgie, cement, glas, keramiek, papier, hout) Werktuigbouwkundige en elektronische industrie Textiel, kleding, leder/schoenen Levensmiddelen Autoproducten Chemische producten Farmaceutische producten Informatietechnologieën Totaal Industriële productie in percent van het BBP. In vergelijking met andere LMQE is de productiviteit in de basissectoren (metallurgie, staal, glas, keramiek, papier, cement) vrij hoog. De industriële structuur in deze sectoren wordt gekenmerkt door het belangrijke aandeel van middelgrote en kleine ondernemingen. Er is geen grote overcapaciteit. In de meeste van deze sectoren is de privatisering vergevorderd. 74 De staalindustrie neemt een zeer bescheiden plaats in en de privatisering verloopt traag. Slovenië kent een vrij hoge graad van specialisatie en beschikt over een grote exportcapaciteit in de sector van de non-ferrometalen (in het bijzonder aluminium), maar ook in de banden- en in de papiersector. Slovenië heeft als voordeel dat het over een modernere bosbouwindustrie beschikt dan zijn buurlanden van Midden- en Oost-Europa en dat het niveau van de buitenlandse investeringen, in het bijzonder van ondernemingen uit de EU, er overeenkomstig hoger ligt. De sector heeft een geringe omvang, maar de kwaliteit ligt vaak op hetzelfde niveau als in de EU (in het bijzonder voor pulp, papier en in de sector van de grafische toepassingen). Zoals blijkt uit de belangrijke uitvoercijfers, kan Slovenië op sommige niche-markten in de papiersector derhalve worden beschouwd als een groeiende concurrent voor producenten uit de EU. De hoge graad van privatisering is een belangrijke factor geweest bij deze positieve ontwikkeling. Textiel en kleding : de meeste ondernemingen in deze industriesector zijn middelgrote en kleine bedrijven, maar de productie is geconcentreerd bij een klein aantal belangrijke ondernemingen. De netto-investeringen in de kledingindustrie liggen op hetzelfde niveau als de desinvestering in de subsector van de textiel, hetgeen wijst op specialisatie in de latere fasen van het productieproces. De loonkosten behoren tot de hoogste in de LMOE (hoewel zij nog steeds lager zijn dan in de EU). De directe buitenlandse investeringen zijn vooral toegespitst op nieuwe technologieën en de modernisering van de installaties. De textiel/kledingindustrie is reeds in de Europese productieketen geïntegreerd, in het bijzonder door het algemeen verspreide passieve veredelingsverkeer (PVV), dat aan de basis ligt van driekwart van de totale uitvoer van kleding. Levensmiddelenindustrie : in vergelijking met de omvang van de markt is deze sector weinig ontwikkeld, zeer versnipperd en zwak. De enige producent van betekenis van autoproducten is een dochteronderneming van een Franse autoproducent. Chemische producten : deze sector is weinig omvangrijk en Slovenië beschikt niet over enige belangrijke petrochemische activiteit. Er is echter wel een belangrijke onderneming waar banden worden geproduceerd, die is opgezet als een joint venture met een Duits/Oostenrijkse producent, en die gebmik maakt van de modernste technologie en een belangrijke exporteur is. De farmaceutische industrie is is in hoge mate een van de belangrijkste van Midden-Europa. De productie geconcentreerd bij drie ondernemingen en ongeveer 75 % ervan wordt uitgevoerd, hoofdzakelijk naar de LMOE. Sloveense firma's zijn ook begonnen in de EU een aantal generieke geneesmiddelen op de markt te brengen. De sector is volledig in overeenstemming met de geldende communautaire wetgeving en octrooibescherming is ingevoerd. De praktische toepassing daarvan blijft echter een probleem. De sector van de informatietechnologie (IT) is weinig omvangrijk, maar doet het goed. Deze sector is gegroeid uit het programma van ex-Joegoslavië voor technologische ontwikkeling op lange termijn, in het kader waarvan de elektronica als een prioritaire doelstelling van de nationale economische ontwikkeling werd beschouwd. Slovenië heeft een opmerkelijke traditie op het gebied van elektrische en elektronische consumentenproducten (zowel bruin- als witgoed) en voert in belangrijke mate uit naar 75 de EU. De productie multinationale ondernemingen. is hoofdzakelijk gebaseerd op licenties van belangrijke De voomitzichten wat de vraag naar IT-producten betreft, zijn optimistisch. De leidende onderneming op het gebied van de productie van telecom-apparatuur kan vermoedelijk verder deelnemen aan de mondiale groei, aangezien zij componenten en geassembleerde onderdelen levert aan belangrijke mondiale ondernemingen. Evaluatie en prognose De productiviteit van de Sloveense industrie lag al veel hoger dan in de andere kandidaat-landen en is vermoedelijk reeds nu vergelijkbaar met die van een aantal lidstaten. De voorbije paar jaar werd echter slechts langzaam vooruitgang geboekt, omdat slechts in beperkte mate wordt geïnvesteerd en de privatisering langzaam verloopt. Door de beperking van de landeigendom, kapitaalcontroles en het trage verloop van de privatisering werd tot nu toe slechts ongeveer 5 % van alle investeringen door directe buitenlandse investeringen gefinancierd, een van de laagste percentages van alle kandidaat-landen. Hoewel bij de eigendomshervorming in de meeste tot het "maatschappelijk bezit behorende" ondernemingen voomitgang is geboekt, moet de herstmcturering in de meeste gevallen nog plaatshebben. Deze wordt bemoeilijkt door de onderkapitalisatie van de ondernemingen als gevolg van het wijdverbreide systeem van overname van aandelen door de directieleden en de hoge reële rentevoeten, die ten doel hebben belangrijke lopende-rekeningtekorten te voorkomen en de inflatie onder controle te houden, maar die de investeringen door de ondernemingen afremmen. De nationale autoriteiten zullen ook een doeltreffende strategie voor het toekomstige beheer of de privatisering van staatsondernemingen en openbare nutsvoorzieningen moeten uitwerken. Doeltreffende regelgevende systemen moeten worden ontwikkeld. De kwaliteit en de doeltreffendheid van de dienstverlening aan de openbare en de particuliere sector moeten worden verbeterd. De voortzetting van de liberalisering van de prijzen zou verder bijdragen tot de investeringen kunnen een doelmatige verdeling van de middelen. Buitenlandse belangrijke rol spelen bij het verbeteren van het concurrentievermogen en van de doeltreffendheid. Begin 1997 lichtte de Sloveense regering haar nieuwe, op de verbetering van het concurrentievermogen van de Sloveense industrie gerichte beleid toe, in het kader waarvan een hele reeks maatregelen werden voorgesteld die in overeenstemming zijn met de beleidslijnen in artikel 130 van het Verdrag. Onlangs is met de tenuitvoerlegging daarvan begonnen, zij het dat de maatregelen ten dele onverenigbaar zijn met communautaire voorschriften, zoals die inzake toezicht op overheidssteun. De verdere verbetering van het concurrentievermogen van de industrie hangt af van de tenuitvoerlegging van het beleid zowel door de industrie zelf als door de Sloveense. regering. Conclusie betreffende het concurrentievermogen van de industrie Gezien het huidige niveau en de verwachte ontwikkeling van het concurrentievermogen van het grootste deel van de Sloveense industrie kunnen de voomitzichten aangaande haar vermogen om het hoofd te bieden aan de concurrentiedmk en de marktkrachten binnen de Unie op middellange termijn gunstig worden geacht. Er kunnen zich echter 76 problemen voordoen als gevolg van een gebrek aan flexibiliteit van de arbeidsmarkt, en in die sectoren en ondernemingen die nog niet zijn geherstmctureerd. Een evaluatie van het acquis op het gebied van het vrij verkeer van industriële goederen wordt gegeven in het onderdeel over de interne markt. Landbouw Het gemeenschappelijk landbouwbeleid heeft ten doel een moderne landbouw te ontwikkelen of in stand te houden, die de agrarische gemeenschap een billijke levensstandaard en de consument de levering van landbouwproducten tegen redelijke prijzen garandeert en binnen de EG vrij verkeer van landbouwproducten verzekert. Daarbij wordt speciaal aandacht geschonken aan milieu en plattelandsontwikkeling. Instrumenten voor het beheer van het GLB zijn de gemeenschappelijke marktordeningen, aangevuld met wetgeving op veterinair en fytosanitair gebied en met voorschriften inzake diervoeding en levensmiddelenhygiëne. Er zijn ook structuurmaatregelen vastgesteld; die aanvankelijk vooral gericht waren op modernisering en schaalvergroting, maar die nu steeds meer de nadmk leggen op milieu en een regionaal gedifferentieerde aanpak. Sinds de hervorming van 1992 wordt een steeds groter deel van de steun voor de landbouw toegekend in de vorm van toeslagen ter compensatie van de verlaging van de interventieprij zen. Met de Europa-Overeenkomst wordt de basis gelegd voor de handel in landbouwproducten tussen Slovenië en de Gemeenschap en wordt de bevordering van de samenwerking beoogd met het oog op de modernisering en de herstructurering van de landbouw, de agro-industriële sector en fytosanitaire normen. Alvorens deze overeenkomst wordt geratificeerd is een interim-overeenkomst van toepassing waarmee de preferentiële handel in landbouwproducten wordt geregeld. Het Witboek heeft betrekking op de veterinaire en fytosanitaire controles, de controle op diervoeding en de afzetvoorschriften voor bepaalde producten. Deze regelgeving heeft ten doel de consument, de volksgezondheid en de gezondheid van dieren en planten te beschermen. Situatieschets De situatie in de landbouw In 1995 bedroeg de productiewaarde van de landbouw ongeveer 0,56 % van die van de Unie. Landbouw neemt in Slovenië een bescheiden plaats in wat betreft BBP, werkgelegenheid en exportopbrengsten. Als economische en sociale stabilisator speelt de landbouw evenwel een belangrijke rol. De sector vertegenwoordigt 4,3 % van het BBP en ongeveer 7 % van de werkgelegenheid; Ongeveer 92 % van de landbouwgrond is in particulier bezit; de overige 8 % is staatseigendom. Er zijn 156. 000 bedrijven in Slovenië, waarvan 82 % minder dan 10 ha beslaan. Ongeveer 46. 000 van deze bedrijven zijn gezinsbedrijven. De behoefte aan stmcturele aanpassing is dan ook bijzonder groot in de Sloveense landbouw, in het bijzonder in die sectoren waarvoor in de EG geen prijsondersteunende maatregelen gelden (productie van varkens, pluimvee en eieren). 77 Ongeveer 50 % van het totale grondgebied van 2 miljoen ha bestaat uit bossen en ongeveer 39 % is landbouwgrond. Ongeveer 70 % van de landbouwgrond is gelegen in minder begunstigde bergstreken en wordt voornamelijk als blijvend weiland gebmikt. Slechts 30 % van het landbouwareaal (250. 000 ha) is bouwland. De belangrijkste landbouwgewassen zijn granen (45 % van het landbouwareaal), voedergewassen (30 %) en aardappelen (10 %). De landbouwproductie is ongeveer gelijk verdeeld over gewassen (52 %) en veehouderij (48 %). Slovenië is netto importeur van landbouwproducten en levensmiddelen (zelfvoorziening : 84 %). In 1995 werden in dat land 535. 000 ton granen geproduceerd, 449. 000 ton aardappelen, 65. 000 ton suiker (inclusief voor verwerking ingevoerde mwe suiker), 700. 000 hl wijn, 590. 000 ton melk, 36. 000 ton rundvlees, 58. 000 ton varkensvlees en 56. 000 ton pluimvee. De belangrijkste sectoren waar een overschot voor de uitvoer wordt geproduceerd zijn wijn, hop, pluimvee en zuivel. De buitenlandse handel in landbouwproducten speelt slechts een beperkte rol in de algemene handelsbalans (4 % van de uitvoer, 8,2 % van de invoer). De totale invoer van landbouwproducten beloopt 612 miljoen ecu, de uitvoer 262 miljoen ecu). Hoewel de EG als handelspartner in de landbouwsector steeds belangrijker wordt (EU-15 : 55 % van de invoer, 30% van de uitvoer), blijft het voormalige Joegoslavië de grootste exportmarkt voor Slovenië (53 % van de uitvoer in 1996). Hoewel de levensmiddelenindustrie vrij goed gestructureerd is en er grotendeels dezelfde technologische methoden worden gebmikt als in de EG, wordt de sector geconfronteerd met een lage capaciteitsbenutting en is een aanpassing aan de EU-kwaliteitsnormen noodzakelijk. Het privatiseringsproces is echter nog niet voltooid. Zo'n 10 % van de sector, waartoe de belangrijkste bedrijven behoren, is nog niet geprivatiseerd. Landbouwbeleid Slovenië is in 1991 begonnen met de tenuitvoerlegging van een eigen landbouwbeleid. Dit beleid werd bekrachtigd met de vaststelling in 1993 van de "Strategie voor de Landbouwontwikkeling in Slovenië", waarbij bijzonder aandacht werd besteed aan een duurzame landbouw- en plattelandsontwikkeling, met inachtneming van de ecologische en sociale aspecten. Het ondersteuningsbeleid omvat de volgende belangrijke elementen : (i) prijzencontrole voor melk, suiker, tarwe en meel; (ii) productiesubsidies, kredietverleningen en investeringssteun; (iii) bescherming van de buitengrenzen en exportsubsidies. De landbouwprijzen liggen in Slovenië over het algemeen hoger dan in andere Midden-Europese landen en in vele gevallen ook hoger dan de laagste prijzen die op EU-markten. worden genoteerd De tarweprijzen liggen aanzienlijk hoger dan in de EG ingevolge de hogere ondersteuningsprijzen voor broodtarwe in Slovenië. De belangrijkste beleidsmaatregelen in sectoren met marktordening zijn vergelijkbaar met het beleid in de EG. In een aantal sectoren bestaan, behalve de bescherming van de buitenlandse De plattelandsontwikkeling is een essentieel onderdeel van het Sloveense landbouwbeleid en een aantal van de maatregelen zijn erop gericht de productie-omstandigheden voor de marktinterventiemechanismen. handel, haast geen 78 landbouwers in bergstreken te verbeteren en economische activiteiten buiten de landbouw te bevorderen, zoals het vervaardigen van gespecialiseerde producten met een hogere toegevoegde waarde, toerisme, enz. Slovenië is thans bezig met een herziening van zijn landbouwbeleid ten einde het beter te doen aansluiten bij het GLB. De geleidelijke invoering van toeslagen wordt overwogen, zoals inkomenssteun voor landbouwers, vergezeld van beleidsmaatregelen voor regionale en plattelandsontwikkeling. In 1996 werden de prijsondersteuningsmaatregelen voor melk gewijzigd. Toeslagen zullen vermoedelijk in 1997 in de plaats komen van het prijsondersteuningsbeleid voor de melkproductie in bergstreken. De kredieten die voor landbouw zijn toegewezen bedragen ongeveer 2 % van de overheidsbegroting. De nieuwe regering overweegt de landbouwuitgaven te verhogen in samenhang met de tenuitvoerlegging van beleidsmaatregelen die vergelijkbaar zijn met het GLB (toeslagen, plattelandsontwikkeling). De handel vormt een belangrijk aspect van het Sloveense beleid inzake landbouw en levensmiddelen. In 1993 werd in Slovenië een systeem van drempelprijzen en variabele invoerheffingen ingesteld. Toen Slovenië lid werd van de wereldhandelsorganisatie werd dit systeem gewijzigd overeenkomstig de bepalingen van GATT-overeenkomst. Slovenië heeft de verbintenissen in het kader van de GATT onderschreven betreffende interne steunmaatregelen, markttoegang en uitvoersubsidies en gaat zijn verplichtingen aan in ecu. De beperkte uitvoersubsidies die tot dan toe werden verstrekt, zullen worden gebmikt voor activiteiten ter bevordering van de uitvoer. De Europese overeenkomst met Slovenië werd in 1996 ondertekend. Slovenië is lid van de CEFTA (Centraal-Europese Vrijhandelsovereenkomst). De landbouwmarkt zal in het kader van de CEFTA geleidelijk worden geliberaliseerd ten einde tegen 1999 tot een volledige marktintegratie tussen de overeenkomstsluitende partijen te komen. Het handelsbeleid van Slovenië is er tevens op gericht zijn afzetgebieden in de voormalige Joegoslavische republieken te handhaven en ter herstellen. In dat verband werd een vrijhandelsovereenkomst ondertekend met de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië. De wetgeving die in het Witboek is aangegeven, wordt momenteel in Slovenië vastgesteld. Evaluatie en prognose in de Een van de belangrijke aandachtspunten voor de Sloveense regering is de behoefte aan in bergstreken en stmcturele aanpassingen probleemgebieden. Voor zover Slovenië erin slaagt zijn beleid in de belangrijkste sectoren dichter bij het GLB te doen aansluiten, zou de aanpassing aan het EG-beleid voor Slovenië geen noemenswaardige problemen mogen opleveren. Gezien de beperkte budgettaire en personele •middelen zou het harmonisatieproces evenwel vertraging kunnen oplopen. landbouwsector, met name • -: ;_ ^ • Een aantal marktordeningen moeten nog worden aangepast, (i) De staatsmonopolies "in de. sectoren granen, oliehoudende zaden en suiker moeten verdwijnen; (ii) voor de suikersector moet het beleid worden aangepast aan het EG-beleid; (ii)-in de sectoren 79 een nieuwe ontwerpwet,. waarbij varkensvlees, pluimvee en eieren wordt een beleid gevoerd dat vergelijkbaar is met dat van de EG; deze sectoren zullen dan ook geen belemmering vormen voor de toetreding, en openbare tenzij interventie-aankopen in de sector varkensvlees is voorzien, door het Parlement zou worden goedgekeurd; (iv) voor de sectoren zuivel en rundvlees verschilt het beleid op essentiële punten van dat van de EG (zuivelquota, systemen voor marktprijsnotering, enz. ). interventieprijzen in De belangrijkste beleidsinstmmenten voor marktbeheer die in de EG worden toegepast bestaan niet in Slovenië. Het gaat hierbij om uiterst belangrijke instmmenten als zuivelquota, instmmenten in het kader van het programma voor akkerbouwgewassen (basisareaal, braakligging, compensatiebedragen), premies voor de veehouderij en programma's voor stmcturele en plattelandsontwikkeling. Om deze maatregelen te beheren en te controleren zijn vrij ingewikkelde administratieve systemen noodzakelijk, waaronder een aangepast grondregister en systemen voor de identificatie en de registratie van de runderen. In dit stadium is het moeilijk te voorspellen hoe de ondersteuningsprijzen in de landbouwsector zich in de periode vóór de toetreding zullen ontwikkelen; deze ontwikkeling is afhankelijk van een aantal factoren waaronder de binnenlandse economie, de toestand op de exportmarkten en de ontwikkeling van het niveau van prijsondersteuning in de Unie. De Sloveense regering heeft echter haar voornemen te kennen gegeven om de prijsondersteuning af te bouwen en geleidelijk over te schakelen naar meer gerichte directe inkomenssteun. Een belangrijk aspect van het landbouwbeleid in Slovenië vormen de steun ter verlaging van de productiekosten en de in probleemgebieden. Sommige inkomenssteun maatregelen, in het bijzonder de directe invoersubsidies, zijn in strijd met het acquis, terwijl andere (kredietverlening en investeringssteun) aansluiten bij het EG-beleid inzake de ontwikkeling van de landbouwstructuur. De toetreding zal het meest van invloed zijn in de voedselverwerkende industrie. Het is van essentieel belang dat tijdens de periode die aan de toetreding voorafgaat passende maatregelen worden genomen om de kwaliteitsnormen en de productiviteit te verhogen. Regionale handelsakkoorden en de daaruit voortvloeiende liberalisering van de handel zullen door een verbetering van het concurrentievermogen leiden tot een bespoediging van het aanpassingsproces. Slovenië heeft aanzienlijke vorderingen gemaakt wat betreft de tenuitvoerlegging van de belangrijkste maatregelen van het Witboek. Indien deze voomitgang zich doorzet zullen de meest essentiële onderdelen van de maatregelen op het gebied van de interne markt tegen het einde van dit decennium van kracht zijn. Op dit ogenblik is het echter moeilijk te beoordelen in hoeverre deze maatregelen het acquis benaderen en hoeverre de nodige voorzieningen inzake inspectie en controle aanwezig zijn of zullen zijn om de wetgeving op passende wijze te doen naleven. Op veterinair gebied is de aanpassing aan en de tenuitvoerlegging van het acquis voor een stuk bereikt. Het opgegeven tijdschema voor de vaststelling en de tenuitvoerlegging van de secundaire wetgeving in de verschillende sectoren bestrijkt de periode van 1997 80 tot 2000. Het valt te betwijfelen of het wettelijk kader toereikend is om de EG-wetgeving op doeltreffende wijze aan te passen/ten uitvoer te leggen. interne toezicht- controles, de regionalisering), de Voorts is nog enige aanpassing vereist op het gebied van het HACCP-systeem (Hazard Analysis Critical Control Point), de en bewakingsprogramma's, de uitroeiing van ziekten, de controle op de interne markt (vrijwaringsmaatregelen, certificeringsregelingen, veterinaire controles, bijkomende garanties, landen, erkende inrichtingen) en de systemen voor de identificatie en registratie van dieren (vooral de zeer kleine gezinsbedrijven). De voorzieningen aan de inspectieposten aan de grens en de veterinaire laboratoria moeten worden gemoderniseerd en het personeel moet meer ervaring opdoen. De computersystemen, de systemen voor identificatie en registratie van dieren en de destructi e-infrastructuur moeten worden gemoderniseerd. Er worden nog steeds vaccinaties tegen de klassieke varkenspest uitgevoerd; het is absoluut noodzakelijk dat daarvan wordt afgezien, hoewel zulks technische problemen met zich zal brengen. (erkende derde invoerregeling Op het gebied van plantgoed, zaaizaad en vermeerderingsmateriaal, fytosanitaire en voorschriften diervoeding wordt de wetgeving geleidelijk aangepast. De Commissie zal echter moeten nagaan of deze wetgeving naar behoren ten uitvoer wordt gelegd. en gewasbeschermingsmiddelen, bestrijdingsmiddelenresiduen Voor groenten en fruit moeten EG-handelsnormen worden ingevoerd. Er wordt aan een wetgeving gewerkt die erop gericht is de afzetvoorschriften in de wijnsector te harmoniseren. Slovenië is lid van de OIV (Office International de la vigne et du Vin) en zijn wetgeving is aangepast aan de resoluties van deze organisatie. De overheid heeft weinig ervaring met management en beschikt niet over de nodige administratieve stmcturen om het acquis op adequate wijze ten uitvoer te leggen en toe te zien op de naleving ervan. Conclusie De wetgeving moet nog verder op het acquis worden afgestemd, maar op het gebied van de in het Witboek vermelde maatregelen is reeds aanzienlijke voomitgang geboekt. Een bijzondere inspanning is vereist op het gebied van : - de versterking van het stmctuurbeleid en de plattelandsontwikkeling; - de implementering van de voorschriften of veterinair en fytosanitair gebied en het toezicht op de naleving ervan, en de modernisering van de inrichtingen om de EG-normen te voldoen:. dit is vooral belangrijk met het oog op de keuring en controles in het kader van de bescherming aan de buitengrenzen van de EU; - dit is vooral belangrijk met het oog op de keuring en controles in het kader van de bescherming aan de buitengrenzen van de EU; - de versterking van het administratief apparaat ten einde de instmmenten van het geheel beter te kunnen toepassen en toezicht te houden op de naleving van de voorschriften; 81 - een verdere herstmcturering van de agro-voeding om het concurrentievermogen van deze sector te verbeteren. Indien een en ander wordt verwezenlijkt, zal bij toetreding op middellange termijn het gemeenschappelijk landbouwbeleid zonder al te grote problemen kunnen worden toegepast. 82 Visserij Het gemeenschappelijk visserijbeleid behelst gemeenschappelijke marktordeningen, structuurbeleid, overeenkomsten met derde landen, beheer en instandhouding van de visbestanden en wetenschappelijk onderzoek ter ondersteuning van deze activiteiten. De Europa-Overeenkomst bevat bepalingen betreffende de handel in visserijproducten met de Gemeenschap. Het Witboek bevat geen maatregelen op dit gebied. Situatieschets De visserijsector speelt geen belangrijke rol in de nationale economie. Langs de Adriatische kust heeft hij plaatselijke betekenis, doch de beperkte visserijmogelijkheden die door de Adriatische Zee worden geboden, brengen mee dat de visserijsector kleinschalig zal blijven. In 1995 vingen 105 boten 1,911 ton (vooral sardienen, ansjovis, sprot). Hierbij waren slechts 183 vissers betrokken. Als handelspartner van de Gemeenschap vertegenwoordigt Slovenië 0,05 % van de totale EU-invoer (ongeacht de oorsprong) van visserijproducten, en 2,0 % van de EU-invoer van visserijproducten uit de kandidaat-landen alleen (in waarde). Wat de EU-uitvoer betreft, ontvangt Slovenië 0,52 % van onze totale uitvoer van visserijproducten en 6,2 % van onze uitvoer van deze producten naar de kandidaat-landen (in waarde). In de verwerkende industrie (met 300 werknemers) beliep de productie 2,285 ton in 1995. Het hoofdproduct is ingeblikte ansjovis. Evaluatie en prognose De Sloveense cijfers inzake productie en buitenlandse handel zijn, in vergelijking met de overeenkomstige EG-cijfers, nogal laag, en kunnen derhalve geen groot effect op de Gemeenschap als geheel hebben. Het zal voor Slovenië noodzakelijk zijn een visserij administratie op te richten die in staat is het gemeenschappelijk visserijbeleid uit te voeren - in het bijzonder het beheer van de bestanden, het bijhouden van een vissersvlootregister, de toepassing van het stmctuurbeleid voor de sector, het beheer van de marktordening en de verzameling van alle statistische gegevens - alsook het EG-beleid inzake gezondheid, hygiëne en milieu. Conclusie Deze sector zal hoogstwaarschijnlijk geen probleem voor toetreding opleveren. 83 Energie De hoofddoelstellingen van de EU op het gebied van het energiebeleid, zoals aangegeven in het Witboek van de Commissie "Een energiebeleid voor de Europese Unie", zijn vergroting van de concurrentiekracht, een betrouwbare energievoorziening en milieuzorg. De kernelementen van het acquis op energiegebied omvatten Verdragsbepalingen en afgeleid recht, met name met betrekking tot mededinging en steunmaatregelen van de staten, de interne energiemarkt (met inbegrip van de richtlijnen inzake elektriciteit, doorzichtigheid van de prijzen, doorvoer van gas en elektriciteit, koolwaterstoffen, verlening van vergunningen, voorzorgsmaatregelen voor noodsituaties waaronder het verplicht aanleggen van buffervoorraden, enz. ), kernenergie, alsook energie-efficiëntie en milieuvoorschriften. Andere belangrijke onderdelen van het energiebeleid zijn de ontwikkeling van Trans-Europese energienetwerken en de ondersteuning van O & O op energiegebied. Nog aan de gang zijnde ontwikkelingen zijn onder andere de liberalisering van de gassector, de overname van het acquis inzake energie-efficiëntie en de uitvoering vanhet programma "Auto-oil". Op kernenergiegebied heeft het communautaire acquis zich ontwikkeld van het oorspronkelijke EGA-Verdrag tot een breed kader van juridische en politieke instmmenten, waaronder internationale overeenkomsten. Tot het toepassingsgebied daarvan behoren thans vraagstukken met betrekking tot veiligheid en gezondheid, inclusief stralingsbescherming, veiligheid van keminstallaties, beheer van radioactief afval, instmmenten van EURATOM, bevordering van onderzoek, de gemeenschappelijke markt voor kernenergie, voorziening, veiligheidscontrole en internationale betrekkingen. investeringen, onder andere via financiële De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking met het oog op een geleidelijke integratie van de energiemarkten in Europa en bevat bepalingen inzake het verlenen van steun op de desbetreffende beleidsterreinen. In het Witboek over de voorbereiding van de LMOE op de interne energiemarkt wordt benadrukt dat de basisrichtlijnen met betrekking tot de interne markt integraal moeten worden toegepast in combinatie met de EG-wetgeving inzake mededinging. Wat de kemergiesector betreft, worden in het Witboek voorzienings- en veiligheidscontroleaspecten vermeld, alsmede het vervoer van nucleair afval. Situatieschets Slovenië is voor meer dan 70% afhankelijk van externe energiebronnen. Met name olie en gas (30% resp. 10% van de energiebalans), maar ook vaste brandstoffen en kernbrandstof worden ingevoerd. De inheemse brandstoffen, voornamelijk bruinkool (die ernstige milieuvervuiling kool, vertegenwoordigen 20% van de energiebalans, en voorts wordt op enige schaal gebmik gemaakt van waterkracht, biobrandstoffen en uranium (de winning werd in 1990 stopgezet en de ontmanteling van de mijn is gaande). laagwaardige veroorzaakt) halfvette en De winning van vaste brandstoffen zal in de toekomst om strategische redenen worden voortgezet, maar de productie is in de laatste jaren reeds sterk afgenomen (bruinkool van 5,1 tot 3,9 megaton in de periode 1985-1995 en halfvette kool van 2,6 tot 1 megaton in de periode 1989-1995). 84 De afhankelijkheid van het buitenland levert geen problemen op dank zij een dediversifieerde geografische oorsprong van de invoer en goede netwerkverbindingen. Het elektriciteitsnet is sinds 1974 aangesloten op het West-Europese UCPTE-net. Olie en gas worden uit Rusland, maar ook uit andere landen ingevoerd. De energie-efficiëntie bedraagt slechts de helft van het EU-gemiddelde door de last van het verleden: lage prijzen, verouderde en inefficiënte technologieën en een ontoereikend beleid op het gebied van energie-efficiëntie. Een Amerikaanse drukwaterreactor in Krsko voorziet in 20% van de Sloveense energiebehoefte en voert 50% van zijn elektriciteit naar Kroatië uit. Deze kerncentrale, waarvan Slovenië en Kroatië gezamenlijk eigenaar zijn, staat onder toezicht van de Sloveense dienst voor nucleaire veiligheid, die onder het ministerie van milieubeheer en ruimtelijke ordening valt. Hoewel dit volgens het acquis niet vereist is, zou een onafhankelijk toezichthoudend orgaan wenselijk zijn. Slovenië moet dit beginsel, dat is opgenomen in het onlangs geratificeerde Verdrag inzake nucleaire veiligheid, ten uitvoer leggen. Er is geïnvesteerd om ervoor te zorgen dat de nucleaire veiligheid op eèn hoog niveau blijft. Omdat deze kerncentrale op een breuklijn is gebouwd, is in de omgeving verder seismologisch onderzoek gedaan. In Ljubljana is een onderzoeksreactor in bedrijf. Evaluatie en prognose De in 1996 opgestelde "Strategie voor efficiënt energiegebruik en efficiënte energievoorziening in Slovenië" is in overeenstemming met het energiebeleid van de EG en is toegespitst op: marktgerichtheid, betrouwbaarheid van de energievoorziening, milieubescherming en verbetering van de energie-efficiëntie. Het huidige regelgevingskader voor de concurrentie in de energiesector voldoet nog niet aan de combinatie van richtlijnen betreffende de interne energiemarkt en EU-wetgeving inzake mededinging. Er moet in een hoger tempo specifieke energiewetgeving worden aangenomen. De energieprijzen zijn aanzienlijk gestegen, maar sommige prijzen worden om sociale of andere redenen nog steeds (uit andere bronnen) gesubsidieerd en zijn niet kostendekkend. Het beleid van de regering is erop gericht de reële prijzen met 7% per jaar te verhogen, zodat deze in het jaar 2000 ±80% van de gemiddelde prijzen in de EU zullen bedragen. De energiebedrijven zijn over het algemeen staatsmonopolies, maar er zijn enkele kleine onafhankelijke energieproducenten. Voor het beheer van de openbare nutsbedrijven in deze sector moet wetgeving worden opgesteld om te zorgen voor een doelmatig beheer van te voorkomen. Om het concurrentievermogen van de bedrijven in de toekomst te waarborgen, moeten de reële prijzen overeenkomstig de doelstellingen van de regering worden verhoogd. en om concurrentievervalsing staatsbedrijven De huidige olievoorraad (het verbmik van dertig dagen) voldoet niet aan het communautaire acquis inzake voorzorgsmaatregelen voor noodsituaties, die onder meer voorziet in het verplicht aanhouden van een olievoorraad die overeenkomt met het verbmik van negentig dagen. Wanneer spoedig wetgeving wordt aangenomen, kan de EG-doelstelling op middellange termijn worden gehaald. 85 De herstmcturering van de sector vaste brandstoffen wordt voortgezet. De sociale en regionale consequenties hiervan moeten worden opgevangen en de o verheidinterventies moeten aan de EU-regels inzake staatssteun worden getoetst. (b. v. Slovenië heeft een begin gemaakt met de opstelling van wetgeving op het gebied van energie-efficiëntie apparaten, minimumefficiëntienormen) en milieuzorg (b. v. normen voor brandstofkwaliteit) die aan de communautaire eisen voldoet, maar er moet nog meer worden gedaan. Er moet bijvoorbeeld in de Levandra-raffinaderij worden geïnvesteerd om deze een kans te geven op de reeds verzadigde Europese markt te concurreren. huishoudelijke etikettering van Uit Sloveens uranium werd splijtstof vervaardigd in de VS, waar ook de verrijking grotendeels plaatsvond. De afgewerkte splijtstof van de reactoren zal naar de VS worden teruggestuurd. Het op een betrouwbare voorziening door diversifiëring van de bronnen gerichte beleid inzake kernmateriaal zal voor Slovenië van toepassing zijn op na de toetreding gesloten leveringscontracten. Vanuit het oogpunt van de voorziening op lange termijn in een uitgebreide EU is het wenselijk dat Slovenië ten minste in een gedeelte van zijn uraniumbehoefte zou voorzien via langlopende contracten. De afgewerkte splijtstof van de reactor in Krsko wordt ter plaatse opgeslagen in een bassin, waarvan de capaciteit wellicht wordt uitgebreid. Tijdelijke droge opslag kan ook worden overwogen. In dat geval zouden de vaten gedeeltelijk kunnen worden opgeslagen in Kroatië, dat van de in Krsko geproduceerde elektriciteit profiteert. Voor de opslag van afgewerkte splijtstof op lange termijn is echter nog geen definitieve oplossing gevonden; verdere analyse is nodig. De regering is begonnen middelen bijeen te brengen voor de ontmanteling van de reactor in Krsko aan het einde van zijn levenscyclus. Bij toetreding zou Slovenië moeten voldoen aan de bepalingen van het Euratom-Verdrag, met name die welke betrekking hebben op de levering van kernmateriaal, de gemeenschappelijke markt voor kernenergie, veiligheidscontrole, gezondheid en veiligheid en internationale overeenkomsten. Slovenië is nog geen partij bij alle internationale regelingen die op deze gebieden gelden (onder meer: richtsnoeren van de nucleaire leveranciers, uitvoerige rapportering aan de IAEA en lidmaatschap van het Agentschap voor kernenergie van de OESO) of heeft deze nog niet volledig ten uitvoer gelegd, maar het heeft wel een alle aspecten bestrijkende overeenkomst inzake veiligheidscontrole met de IAEA gesloten. Bij de toepassing van de communautaire wetgeving op deze gebieden worden echter geen grote problemen verwacht. Bijzondere aandacht moet worden besteed aan de bedrijfsveiligheid van de Sloveense kerncentrale. De onafhankelijkheid van de veiligheidsinstantie moet worden ondersteund. Conclusie Mits de huidige inspanningen energiek worden voortgezet, moet Slovenië in staat worden geacht in de komende jaren te voldoen aan het grootste deel van de energiewetgeving van de EG. Aan de volgende aspecten moet echter de nodige aandacht worden besteed: herziening van monopolies, ook op het gebied van import en export; toegang tot netwerken; energietarieven; overheidsinterventies in de sector vaste brandstoffen; 86 voorzorgsmaatregelen voor noodsituaties, olievoorraden; ontwikkeling van nonnen voor energie-efficiëntie en brandstolkwaliteit. inclusief het verplicht aanleggen van Naar verwachting zal Slovenië zonder grote problemen aan de bepalingen van het Euratom-Verdrag kunnen voldoen, maar het land moet partij worden bij bepaalde internationale kemenergieregelingen dan wel deze volledig ten uitvoer leggen. Op het gebied van nucleaire veiligheidsnormen moeten passende maatregelen worden getroffen en voor het kernafval moeten oplossingen op langere termijn worden gevonden. 87 Vervoer Het vervoerbeleid van de Gemeenschap omvat beleidsmaatregelen en initiatieven op drie hoofdgebieden: kwaliteitsverbetering door de ontwikkeling van geïntegreerde en concurrerende vervoerssystemen op basis van geavanceerde technologieën die ook bijdragen tot het realiseren van milieu- en veiligheidsdoelstellingen; verbetering van het functioneren van de interne markt ter bevordering van de efficiency van, keuzemogelijkheden voor en een gebruikers vriendelijk aanbod van vervoersdiensten, met inachtneming van de sociale nomien; verruiming van de externe dimensie door verbetering van vervoersverbindingen met derde landen en bevordering van de toegang van ondernemers uit de EU tot andere vervoersmarkten (Het gemeenschappelijk vervoerbeleid - Actieprogramma 1995-2000). in samenwerking met het doel de vervoerssector De Europa-Overeenkomst voorziet in de harmonisering van de wetgeving met het te Gemeenschapsrecht en herstructureren en te moderniseren, de toegang tot de vervoersmarkt te verbeteren, het transitvervoer te vergemakkelijken en de exploitatie op een niveau te brengen dat vergelijkbaar is met dat in de Gemeenschap. Het Witboek is toegespitst op maatregelen om de vervoerssector te laten functioneren volgens de voor de interne markt geldende voorwaarden, onder andere wat concurrentie, harmonisatie van de wetgeving en normalisatie betreft. Situatieschets Slovenië is een traditionele transitroute voor verkeer naar Griekenland en Klein-Azië; de infrastructuur werd dienovereenkomstig ontwikkeld. De politieke veranderingen aan het eind van de jaren '80 en de oorlog in ex-Joegoslavië leidden tot een ingrijpende verlegging van de verkeersstromen, waarbij het verkeer van noordwest naar zuidoost sterk afnam en dat van zuidwest naar noordoost geleidelijk toenam, hoewel de wegeninfrastmctuur op die route niet is berekend voor verkeer van een dergelijke omvang. Door het herstel van de vrede zou Slovenië temg de rol kunnen opnemen van transitroute tussen Griekenland en de rest van de Unie en kan de infrastructuur opnieuw onder druk komen. Slovenië is bezig met een grootschalig investeringsprogramma voor verbeteringen aan het wegennet, in deze fase vooral in de richting zuidwest-noordoost; het moet tevens. 'de grensinfrastraçtuur verbeteren om het hoofd te kunnen bieden aan de groeiende vraag naar verkeer van en naar Kroatië. Aangezien het een transitland is, kan het feit dat de land- en zeegrenzen met Kroatië nog niet volledig zijn afgebakend uiteindelijk problemen veroorzaken. Evaluatie en prognose Wat de totstandkoming van de interne markt betreft, heeft Slovenië zeer grote vorderingen gemaakt met betrekking tot de overname van het acquis, hoewel het het laatste land was dat een associatie-overeenkomst met de Europese Gemeenschap heeft gesloten. In de Sloveense sector van het internationaal vervoer, in het bijzonder de luchtvaart, de zeevaart, het gecombineerd vervoer en het wegvervoer van reizigers en goederen, worden reeds hoofdzakelijk regels toegepast die vergelijkbaar zijn met die van de Unie, of zullen deze binnenkort van toepassing worden. Het gebrek aan wetgeving betreffende het statuut van overheidsbedrijven belet dat de markt op doorzichtige wijze wordt georganiseerd. Wat de spoorwegen betreft, zal de daadwerkelijke toepassing van het acquis communautaire inzake openbare dienstverlening en normalisatie van de rekeningen gedurende de volgende jaren in het oog moeten worden gehouden. Indien de Sloveense wegenbelasting in overeenstemming wordt gebracht met de desbetreffende bepalingen van het acquis en de markt voor goederenvervoer over de weg wordt opengesteld, zou Slovenië snel in aanmerking moeten komen voor opname in de interne vervoersmarkt. De ontwikkeling van een geïntegreerd en concurrerend vervoerssysteem is een doelstelling die door de Sloveense autoriteiten wordt onderschreven; de twee belangrijkste randvoorwaarden zullen waarschijnlijk zijn dat het vervoer op een behoorlijk veiligheidsniveau moet worden gebracht en dat het vervoerssysteem optimaal moet worden gebmikt. Wat veiligheid betreft, heeft Slovenië bevredigende voomitgang geboekt. De beoogde samenhang van het vervoersysteem lijkt echter moeilijker te bereiken; Slovenië zal waarschijnlijk te maken krijgen met een permanent stijgende tendens van het wegvervoer, die het reeds tracht op te vangen door inspanningen ten gunste van het gebruik van de spoorwegen. Wat de verbetering van de verbindingen met de lidstaten van de Unie en de buurlanden aangaat, is Slovenië voornemens om tussen 1995 en 1999 ongeveer 2,2 miljard ecu uit de eigen begroting te investeren in infrastructuur voor het internationaal vervoer, hoofdzakelijk de pan-Europese corridors. Dit bedrag komt overeen met nagenoeg 2,9 % van het BNP, hetgeen voldoende lijkt. Conclusie Slovenië heeft voldoende en snelle voomitgang geboekt bij de overname van het acquis inzake vervoer. Mits enkele maatregelen die binnen zijn bereik liggen, met name extra inspanningen voor het goederenvervoer over de weg (in het bijzonder de toegang tot de markt en de belastingen) en vorderingen inzake financiële doorzichtigheid in de spoorwegsector, zullen er in de vervoersector wellicht geen problemen zijn bij de overname van het acquis inzake de interne markt. Toch zal erop moeten worden toegezien dat de nodige middelen beschikbaar blijven voor de totstandbrenging van de basis van het toekomstige tot de nieuwe lidstaten uitgebreide Trans-Europese vervoersnetwerk. 89 Midden- en kleinbedrijf en het Het ondernemingsbeleid van de EU beoogt het stimuleren van een klimaat dat gunstig is voor de ontwikkeling van het MKB in de hele EU, het vergroten van zijn concurrentievermogen en aanmoedigen internationalisering. Het wordt gekenmerkt door een hoge graad van subsidiariteit. De aanvullende rol van de Gemeenschap wordt omschreven en ten uitvoer gelegd door middel van een meerjarenprogramma voor het MKB in de EU. Dit programma bevat de juridische en budgettaire grondslag voor de specifieke beleidsmaatregelen van de Gemeenschap voor het MKB. Het acquis bleef tot dusverre beperkt tot aanbevelingen op specifieke gebieden, hoewel wetgeving in andere sectoren ook van invloed is op het MKB (b. v. mededinging, milieu, vennootschapsrecht). europeanisering zijn van De Europa-Overeenkomst behelst samenwerking voor het ontwikkelen en versterken van het MKB, in het bijzonder in de particuliere sector, onder meer door middel van voorlichting en bijstand in verband met de juridische, administratieve en fiscale voorwaarden. Het Witboek bevat geen specifieke maatregelen. Situatieschets De kleine en middelgrote bedrijven vormen de grote meerderheid binnen de Sloveense ondememingssector. Sinds 1988 is het individuele personen toegestaan hun eigen particuliere vennootschap op te richten (wet inzake ondernemingen en wet inzake ambachten). Het privatiseringsproces, dat zich thans in zijn eindfase bevindt, heeft geleid tot de splitsing van een aantal grotere industriële vennootschappen in middelgrote ondernemingen. Het Ministerie van Economische Zaken heeft een strategie voorgelegd die onder meer voorziet in de decentralisatie van de MKB-ontwikkeling naar het lokale vlak toe. De Kamer van Economie en de Kamer van Ambachten, waarbij men verplicht aangesloten is, zijn ook aanwezig op het plaatselijk vlak. De voornaamste beleidsmaatregelen zijn lagere winstbelasting voor nieuwe bedrijven en kleine bedrijven gedurende de eerste vier jaar, en lagere heffingen voor de invoer van buitenlandse machines en grondstoffen (in het bijzonder voor op uitvoer gerichte vennootschappen). Kredietgaranties worden verleend via een fonds voor het MKB, en plaatselijk door gemeentefondsen. Verder zijn er opleidingen en steun voor internationale verkoop vordering, en banden met verenigingen van kleine bedrijven in naburige landen. Deze maatregelen zijn gericht op vennootschappen met minder dan 50 werknemers omdat deze vennootschappen in Slovenië zijn ingedeeld bij het MKB. Evaluatie en prognose De regering geeft toe dat het ontwikkelingsbeleid voor het MKB enkele zwakke punten vertoont, vooral op het gebied van de samenhang en de coördinatie tussen de verschillende actieprogramma's. In deze situatie moet in de komende jaren verbetering worden gebracht. Kleine en middelgrote bedrijven vormen een belangrijk innovatie- en uitvoerpotentieel in Slovenië. Met het oog op de ontwikkeling van een concurrerende ondememingssector die Slovenië in staat stelt bij de econornische ontwikkeling in de EU aan te sluiten, verdienen deze troeven steun. 90 De huidige inspanningen om het MKB te ondersteunen in de aan de toetreding voorafgaande periode, moeten derhalve worden voortgezet. Conclusie Er worden geen specifieke problemen verwacht wat de toekomstige deelneming van Slovenië in deze sector betreft. 91 3. 5. Economische en sociale cohesie Werkgelegenheid en sociale zaken Het sociale beleid van de Gemeenschap heeft vaste vorm gekregen via diverse instmmenten, zoals wettelijke bepalingen, het Europees Sociaal Fonds en specifieke maatregelen met betrekking tot, onder andere, volksgezondheid, armoede en gehandicapten. Er is een juridisch acquis op de gebieden veiligheid en gezondheid op het werk, arbeidsrecht en arbeidsvoorwaarden, gelijke kansen voor mannen en vrouwen, sociale zekerheid van migrerende werknemers en tabaksproducten. Kenmerkend voor de sociale wetgeving in de Unie is de vaststelling van minimumvoorschriften. Voorts is het zo dat in het EU-Verdrag (Artikel 118 B) een bepaling is opgenomen inzake de dialoog tussen de sociale partners op Europees niveau en wordt in het Protocol betreffende de sociale politiek verwezen naar de raadpleging van de sociale partners en maatregelen om de sociale dialoog te vergemakkelijken. De Europa-Overeenkomst voorziet in de aanpassing van de wetgeving aan het Gemeenschapsrecht en samenwerking voor de verbetering van het peil van de bescherming van gezondheid en veiligheid van de werknemers, en in samenwerking op het gebied van beleidsmaatregelen voor de arbeidsmarkt en dat van de modernisering van het stelsel van sociale zekerheid. In het Witboek worden maatregelen vermeld met het oog op convergentie op alle deelgebieden van het acquis. Situatieschets In Slovenië bestaan verscheidene vakbonden, waaronder vier grote. De werkgevers worden voornamelijk vertegenwoordigd door vier organisaties. Op nationaal niveau functioneert de sociale dialoog tussen de drie partijen goed. De verdere ontwikkeling van de sociale dialoog zal worden begunstigd door de voorgenomen goedkeuring van een nieuwe kaderwet inzake arbeidsverhoudingen. Volgens de IAO-methode bedroeg de werkloosheid in 1996 7,3%. De door Slovenië opgegeven geregistreerde werkloosheidscijfers zijn hoger, maar plegen te hoog uit te vallen. Slovenië heeft de arbeidsbemiddeling arbeidsmarktbeleid te kunnen voeren. regionaal georganiseerd om een actief Slovenië ondervindt hetzelfde soort problemen op het gebied van de financiering van de sociale zekerheid als de meeste andere Europese landen. Het gedeelte van het BBP dat in 1994 aan de sociale zekerheid werd besteed, namelijk 25%, was vergelijkbaar met dat van veel lidstaten. Tenzij het sociale verzekeringssysteem wordt hervormd, zal de nationale begroting in de nabije toekomst steeds zwaarder worden belast door een toenemend tekort. Sommige wijzigingen van het systeem zouden er echter toe kunnen leiden dat bepaalde bevolkingsgroepen door het sociale vangnet vallen. De sociale bijstand, het laatste redmiddel, is tamelijk slecht ontwikkeld. Er zijn voortdurende inspanningen nodig om ervoor te zorgen dat sociale beschermingsmaatregelen worden getroffen. De Sloveense gezondheidszorg is over het algemeen vergelijkbaar met die in de EU. 92 Evaluatie en prognose De aanpassing van de wetgeving op het gebied van gezondheid en veiligheid bevindt zich nog in de beginfase. Hoewel Slovenië geen tijdschema heeft medegedeeld, is een aanvang gemaakt met het proces van aanpassing aan het communautair acquis. In overeenstemming met IAO-Verdrag nr. 81 moet de onafhankelijkheid van de bestaande arbeidsinspectie worden gewaarborgd. De belangrijkste beginselen van het Europese arbeidsrecht zijn reeds in de Sloveense rechtsorde geïntegreerd. Er zijn nog enkele aanpassingen nodig met betrekking tot de bescherming van werknemers bij de overgang van ondernemingen en er moet een waarborgfonds worden opgericht om werknemers te beschermen in geval van insolventie van hun werkgever. Beperkte aanpassingen zijn nodig met betrekking tot collectief ontslag, de aan de werknemers te verstrekken inlichtingen over de voorwaarden van het dienstverband en de arbeidstijd. Hoewel reeds een systeem van ondernemingsraden bestaat, moet de sociale dialoog op het niveau van de onderneming worden ontwikkeld. Er wordt een nieuwe arbeidswet voorbereid, teneinde volledig aan het acquis te voldoen. In het algemeen moet de voortzetting van het beleid ter modernisering van de arbeidsmarkt worden aangemoedigd. Inzake gelijke kansen voor mannen en vrouwen is aan de basisbepalingen van de EG- wetgeving voldaan. De regels inzake ouderschapsverlof moeten worden aangepast. Wat betreft het recht op vrij verkeer voor werknemers, zullen er waarschijnlijk geen belemmeringen zijn die het Slovenië beletten de bepalingen van het acquis ten uitvoer te leggen. De invoering van het recht op vrij verkeer voor werknemers zal aanpassing van de nationale wetgeving vergen, met name wat betreft de toegang tot het arbeidsproces en de gelijke behandeling, ongeacht de nationaliteit. Op het gebied van de sociale zekerheid van migrerende werknemers zal de toetreding in beginsel geen wezenlijke problemen scheppen. Wel zullen bepaalde technische aanpassingen nodig zijn. Van groter belang is het vermogen van de administratie om bij samenwerking met andere landen de gedetailleerde coördinatieprocedures toe te passen. Slovenië blijkt te beschikken over het merendeel van de administratieve procedures die voor het vervullen van de desbetreffende taken vereist zijn, al zullen voor de toetreding verdere voorbereidselen moeten worden getroffen en opleidingen moeten worden verstrekt. De richtlijnen inzake de op sigarettenverpakkingen aan te brengen waarschuwing en het maximale teergehalte zijn nog niet in de Sloveense wetgeving omgezet. Conclusie Op het gebied van het sociale beleid heeft Slovenië reeds een aantal belangrijke stappen gezet ter voorbereiding op zijn toekomstige EU-lidmaatschap. De sociale hervormingen moeten worden voortgezet en de sociale dialoog moet worden ontwikkeld. Indien Slovenië zijn inspanningen voortzet, kan het waarschijnlijk op middellange termijn voldoen aan de verplichtingen die uit het EU-lidmaatschap voortvloeien. 93 Regionaal beleid en cohesie Overeenkomstig titel XIV van het Verdrag ondersteunt de Gemeenschap de versterking van de samenhang, met name via de Stmctuurfondsen. Slovenië moet deze instmmenten op doeltreffende wijze ten uitvoer leggen en de ten tijde van zijn toetreding geldende beginselen, doelstellingen en procedures in acht nemen. De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking op het gebied van regionale ontwikkeling en mimtelijke ordening, met name via de uitwisseling van informatie tussen lokale, regionale en nationale instanties en de uitwisseling van ambtenaren en deskundigen. In het Witboek worden op dit gebied geen specifieke maatregelen vermeld. Situatieschets De groei van het BBP van Slovenië is sinds 1993 positief en bedroeg in 1995 59% van het EU-gemiddelde. Nadat de werkloosheid in de periode 1990-1995 jaarlijks met gemiddeld bijna 6% toenam, laten de cijfers thans een dalende tendens te zien. Momenteel bedraagt de werkloosheid ongeveer 7%. De huidige juridische grondslag voor de Sloveense initiatieven voor regionale ontwikkeling is de eind 1990 aangenomen wet op de "stimulering van de ontwikkeling in demografisch kwetsbare gebieden", die betrekking heeft op 61% van het grondgebied en 24,6%o van de bevolking. Krachtens deze wet verstrekt de staat medefinanciering voor plaatselijke infrastmctuurontwikkelingsprojecten, onder meer in de vorm van openbare diensten, en zachte leningen voor economische activiteiten (MKB). Onlangs werd bij het nationale parlement een wetsvoorstel inzake de bevordering van de regionale ontwikkeling ingediend, die in overeenstemming met het huidige EU-beleid drie soorten probleemgebieden aanwijst (1, 2 en 5b), alsmede een grensgebied dat binnen een afstand van 10 km van de grens ligt (om aan de programma's Interreg en Phare deel te nemen). In deze wet wordt tevens voorgesteld regionale ontwikkelingsraden op te richten en een breed informatiesysteem tot stand te brengen. De mimtelijke ordening wordt vastgelegd in plannen voor de lange en de middellange termijn, die onder de verantwoordelijkheid van de lokale overheden vallen. Het ministerie van economische betrekkingen en ontwikkeling is belast met regionale ontwikkeling, terwijl het ministerie van milieubeheer en mimtelijke ordening zich bezighoudt met mimtelijke ordening. Er werden twaalf officiële planregio's gecreëerd, die echter niet beschikken over gekozen vertegenwoordigingen of vaste besturen. Sinds 1995 wordt het plaatselijke bestuur georganiseerd op basis van 147 lokale overheden. In de wet op het openbaar bestuur zijn de bevoegdheden van deze lokale instanties vastgelegd. Slovenië beschikt voor zijn regionale ontwikkelingsinitiatieven slechts over een beperkt aantal financiële instmmenten. Het gedeelte van de ontwikkelingsuitgaven dat als aanvulling voor de stmcturele maatregelen van de EG zou kunnen dienen, kan echter nog niet worden vastgesteld. Een voldoende betrouwbare evaluatie van de medefinancieringscapaciteit van Slovenië is dus niet mogelijk. Evaluatie en prognose 94 Momenteel wordt een nieuwe wet op de regionale ontwikkeling voorbereid, en in november 1996 heeft de regering besloten een interministeriële task force op te richten die op dit gebied een nationaal beleid moet uitstippelen. De ministeriële bevoegdheden voor het regionale ontwikkelingsbeleid en de mimtelijke ordening moeten echter worden uitgebreid. Daarnaast is het institutioneel bestel nog onderontwikkeld en is er weinig interministeriële samenwerking. Desondanks lijkt de Sloveense politiek zich er terdege van bewust te zijn dat een regionaal beleid noodzakelijk is, evenals de invoering van administratieve en budgettaire procedures om de middelen uit de Stmctuurfondsen van de EU te kanaliseren. Conclusie Slovenië stippelt momenteel een regionaal ontwikkelingsbeleid uit dat is toegesneden op de verschillen tussen zijn regio's. Omdat Slovenië een klein land is, moet zijn regionaal beleid worden geformuleerd in het kader van zijn nationale ontwikkelingsstrategie. Hoewel enkele bepalingen nog ten uitvoer moeten worden gelegd, lijkt het Sloveense bestuur regionale ontwikkelingsprogramma's ten uitvoer te leggen. Mits deze noodzakelijke wijzigingen worden aangebracht, moet Slovenië in staat worden geacht op middellange termijn de communautaire regels toe te passen en de middelen uit de Stmctuurfondsen van de EG doeltreffend te besteden. doeltreffende wijze geïntegreerde staat om op in 95 3. 6 Levenskwaliteit en milieu Milieu Het van het Verdrag afgeleide milieubeleid van de Gemeenschap beoogt een duurzame ontwikkeling op grond van de opname van milieubescherming in het sectoraal beleid van de EU, preventief handelen, het'beginsel dat de vervuiler betaalt, bestrijding van milieuaantastingen aan de bron en gedeelde verantwoordelijkheid. Het acquis communautaire bevat ongeveer 200 documenten die een groot aantal onderwerpen luchtvervuiling, beheer van afval en chemicaliën, bestrijken, zoals water- en biotechnologie, bescherming tegen straling en natuurbescherming. Van de lidstaten wordt verwacht dat zij ervoor zorgen dat een milieu-effectbeoordeling wordt uitgevoerd alvorens vergunning wordt verleend voor het uitvoeren van bepaalde openbare en particuliere projecten. In de Europa-Overeenkomst is bepaald dat het Sloveense ontwikkelingsbeleid nioet worden afgestemd op het beginsel van duurzame ontwikkeling en ten volle rekening dient te houden met milieuoverwegingen. Er is tevens in vastgesteld dat milieu een gebied is dat in aanmerking komt voor zowel bilaterale samenwerking als harmonisatie van de nationale wetgeving met de communautaire wetgeving. In het Witboek wordt slechts een klein deel van het acquis communautaire op milieugebied behandeld, met name product-gerelateerde wetgeving, die rechtstreeks verband houdt met het vrij verkeer van goederen. Situatieschets Er zijn geen bijzondere knelpunten op milieugebied in Slovenië. Er zijn evenwel aanzienlijke en in sommige gevallen groeiende problemen, vooral in verband met waterkwaliteit en afvalbeheer, maar ook met lucht- en bodemvervuiling. Gedurende de laatste jaren is de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater erop achtemitgegaan vanwege afvalwater afkomstig van landbouw, de lozing van ongezuiverd stedelijk en industrieel afvalwater en lekken van stortplaatsen voor industrieel en stedelijk afval. Het drinkwater is van lage kwaliteit en het afvalwater wordt nauwelijks gezuiverd, doch Slovenië overweegt een actie om de situatie te verbeteren. Het afvalbeheer geeft aanleiding tot groeiende bezorgdheid; de problemen op dit gebied zijn het gevolg van de snel toenemende hoeveelheden ongezuiverd industrieel en stedelijk afval en lekken van niet-reglementaire stortplaatsen. Energiecentrales en steeds meer het stadsverkeer zijn de belangrijkste oorzaken van de luchtvervuiling, die vooral in de streek rond Ljubljana zorgwekkend is. Sinds kort is zure regen een belangrijk probleem geworden. Grootschalig gebmik van kunstmest en pesticiden in de landbouw draagt bij tot bodemvervuiling. Slovenië beschikt over een uitzonderlijk rijke biodiversiteit, maar de aantasting ervan is verontrustend. Slovenië heeft een kaderwetgeving betreffende milieu (Milieubeschermingswet van 1993), waarvan de doelstellingen en beginselen gericht zijn op duurzame ontwikkeling. Met betrekking tot lucht- en watervervuiling is een wettelijke regeling van kracht, maar er is geen wetgeving betreffende afvalbeheer, hoewel de regering onlangs een grootschalig beleidsplan op dit gebied heeft goedgekeurd. In het algemeen is er een achterstand van de secundaire wetgeving betreffende tenuitvoerlegging en toezicht. 96 De beperkte financiële middelen die aan de milieusector worden toegewezen, liggen ver onder het EU-gemiddelde en onder het investeringsniveau dat de Sloveense overheid nodig acht om haar Nationaal Milieu-actieplan ten uitvoer te leggen. Economische instmmenten zijn onder meer het ecologisch ontwikkelingsfonds en een stelsel van boetes en vergunningen. Evaluatie en prognose Slovenië is begonnen zijn milieuwetgeving in overeenstemming te brengen met die van de EU, maar er blijven lacunes bestaan in de sectorale en uitvoeringswetgeving en er is onvoldoende informatie over de graad van overeenstemming van de recente wetgeving. Bovendien blijkt Slovenië niet te beschikken over stmcturen die de compatibiliteit van milieuwetgeving en -beleid met wetgeving en beleid van de Unie waarborgen. Om vorderingen te maken bij het bereiken van een formele overeenstemming met het acquis communautaire zal in alle milieusectoren aanvullende uitvoeringswetgeving moeten worden goedgekeurd die volledig compatibel is met de bestaande kaderwetten. Wat de in het Witboek vermelde milieumaatregelen betreft (zowel van fase I als van fase II), is de Sloveense wetgeving op de meeste gebieden gedeeltelijk compatibel, maar er zijn lacunes inzake wetgeving betreffende afvalbeheer, chemicaliën en geluidsemissie. Het huidige niveau van overeenstemming ligt nog onder de EG-normen in cmciale sectoren - industrie en energie, stedelijk afval en gevaarlijk afval. De concentratie op de waterkwaliteit heeft ertoe geleid dat Slovenië relatief nalatig is geweest bij de aanpassing aan andere delen van het acquis communautaire, waaronder de richtlijnen betreffende producten en afval. In de landbouwsector moet rekening worden gehouden met milieuoverwegingen. Bijzondere aandacht moet worden geschonken aan de snelle omzetting van de kaderrichtlijnen betreffende lucht, afval en water en de richtlijn over geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging, evenals aan de instelling van een financieringsbeleid voor wetgeving in de sectoren water, lucht en afval waarvoor aanzienlijke investeringen nodig zijn. Om het werkelijk niveau van overeenstemming aanzienlijk te verhogen zijn bepaalde maatregelen onontbeerlijk, zoals grote aandacht voor het verbeteren van het toezicht, het opvoeren van het overheidsbudget voor milieu-investeringen, een vlottere totstandkoming van nieuwe wetgeving in overheidsinstellingen en parlement, en de verdere ontwikkeling van economische instmmenten. Het Sloveense toetredingsbeleid op milieugebied dient in overeenstemming brengen met het desbetreffende acquis communautaire, waarbij onder meer moet worden begonnen met de tenuitvoerlegging van de vermelde kaderrichtlijnen en de richtlijn over geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging. te omvatten voor het daadwerkelijk tijdsschema's Conclusie Indien de huidige plannen voor nieuwe kaderwetten en secundaire uitvoeringswetten worden verwezenlijkt en indien het Nationale milieu-actieprogramma en het toetredingsbeleid op milieugebied snel worden goedgekeurd, kan in Slovenië op middellange termijn een volledige omzetting van het acquis communautaire op milieugebied worden verwacht. Werkelijke naleving van een aantal wetten (bijv. inzake zuivering van stedelijk afvalwater, drinkwater, aspecten van wetgeving afvalbeheer en luchtvervuiling) kan evenwel slechts op lange termijn worden bereikt en 97 vereist een aanzienlijke verhoging van de milieu-investeringen, evenals zware inspanningen om de bekwaamheid van de overheidsinstellingen te verhogen. 98 Consumentenbescherming Het communautaire acquis omvat de bescherming van de economische belangen van consumenten (o. a. wat betreft misleidende reclame, prijsaanduiding, consumentenkrediet, oneerlijke contractvoorwaarden, televerkoop, pakketreizen, verkoop buiten normale verkoopruimten en timesharing), evenals de algemene veiligheid van producten en de specifieke sectoren cosmetica, textieletiketten en speelgoed. De Europa-Overeenkomst voorziet in aanpassing van de wetgeving aan het Gemeenschapsrecht en samenwerking met het oog op het tot stand brengen van volledige overeenstemming tussen de systemen voor consumentenbescherming in Slovenië en de Gemeenschap. Fase I-maatregelen van het Witboek richten zich op verbetering van de productveiligheid, o. a. wat betreft cosmetica, textieletiketten en speelgoed, en op de bescherming van de economische belangen van de consument, vooral op het gebied van misleidende en prijsaanduiding. Fase II-maatregelen houden verband met pakketreizen, verkoop buiten normale verkoopruimten en timesharing. Ook moet rekening worden gehouden met nieuwe EG-wetgeving die onlangs is vastgesteld (televerkoop) of binnenkort zal worden vastgesteld (vergelijkende reclame, prijsaanduiding). contractvoorwaarden consumentenkrediet, oneerlijke reclame, Situatieschets Hoewel Slovenië nog geen wet op de consumentenbescherming heeft, discussieert het parlement al verschillende jaren over een wetsvoorstel. In september 1996 heeft de regering een bureau voor consumentenbescherming opgericht, dat echter tot nog toe de nodige middelen schijnt te ontberen. Het ministerie van economische betrekkingen en ontwikkeling draagt de algemene verantwoordelijkheid voor de coördinatie van het consumentenbeleid. Samen met de Sloveense consumentenbond stelt het ministerie het jaarprogramma inzake consumentenbescherming op, dat door de Sloveense regering moet worden goedgekeurd. De consumenten worden vertegenwoordigd door de Sloveense consumentenbond, die in juni 1990 werd opgericht als onafhankelijke particuliere organisatie zonder winstoogmerk. Door zijn sterke positie is het voor andere consumentenorganisaties moeilijk om zich te ontwikkelen. Evaluatie en prognose Het ziet ernaar uit dat het wetsvoorstel inzake consumentenbescherming spoedig zal worden aangenomen. Er zijn echter nog meer amendementen of nieuwe bepalingen nodig om ervoor te zorgen dat de Sloveense wetgeving volledig voldoet aan de EG-normen inzake consumentenbeleid. Wat betreft de bescherming van de economische belangen van de consument, ziet het ernaar uit dat de aanduiding van de prijs van producten en misleidende reclame slechts ten dele zullen worden geregeld door het Sloveense wetsvoorstel inzake consumentenbescherming. Hoewel de bepalingen inzake "speciale soorten verkoop" de consument meer bescherming bieden dan op grond van de EG-richtlijn is vereist, moeten de voorschriften inzake oneerlijke contractvoorwaarden duidelijker worden gemaakt. Er zijn aanzienlijke leemten op het gebied van consumentenkrediet, pakketreizen en timesharing; op deze gebieden worden weinig wetsvoorstellen gedaan of ontbreekt wetgeving geheel. 99 De Sloveense wet op de productveiligheid heeft een geringer bereik dan de EG-regels, en het is onwaarschijnlijk dat het wetsvoorstel inzake consumentenbescherming nieuwe of meeromvattende bepalingen bevat ter bescherming van de consumenten op dit gebied. Het voornaamste probleem met de verwachte nieuwe voorschriften voor cosmetica houdt verband met de definitie van het product. Voor textieletiketten en de veiligheid van speelgoed worden nieuwe voorschriften verwacht die in overeenstemming zijn met de EG-richtlijnen. De overname van het acquis moet gepaard gaan met de ontwikkeling van een sterke en onafhankelijke consumentenorganisatie, die door de overheid wordt ondersteund. Conclusie Ondanks de ontoereikendheid van de huidige wetgeving zijn er goede voomitzichten om de wetgeving op middellange termijn in overeenstemming te brengen met het communautaire acquis, mits de werkzaamheden worden voortgezet. Hiertoe moeten echter de nodige inspanningen worden verricht. Slovenië moet spoedig het wetsvoorstel inzake consumentenbescherming aannemen, evenals een aantal amendementen ter versterking van de consumentenbescherming, met name inzake productveiligheid. 100 3. 7. Justitie en Binnenlandse Zaken Huidige bepalingen Het acquis betreffende justitie en binnenlandse zaken (JBZ) steunt hoofdzakelijk op het kader voor samenwerking omschreven in Titel VI (artikel K) van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) (de "derde pijler"), ofschoon het eveneens aansluit bij een aantal voorschriften en wettelijke bepalingen van de "eerste pijler" (het EG-Verdrag). Het JBZ-kader van de EU heeft hoofdzakelijk betrekking op asiel, controle aan de buitengrenzen en immigratie, douanesamenwerking en politiële samenwerking ter bestrijding van zware criminaliteit met inbegrip van de illegale dmgshandel, en justitiële samenwerking in burgerlijke zaken en strafzaken. In het VEU wordt aangegeven van welke basisbeginselen voor die samenwerking wordt uitgegaan, te weten de beginselen vervat in het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en het Verdrag van Genève van 1951 betreffende de status van vluchtelingen. Impliciet wordt eveneens uitgegaan van een aantal internationale overeenkomsten op de genoemde gebieden, met name die van de Raad van Europa, van de Verenigde Naties en van de Conferentie van Den Haag. De wetgevingsaspecten van het acquis van de derde pijler verschillen van die van de eerste pijler. Het acquis van de derde pijler bestaat namelijk uit overeenkomsten, gemeenschappelijke optredens, gemeenschappelijke standpunten en resoluties (waaronder eveneens de reeds goedgekeurde gedeelten van ontwerp-besluiten waarover nog wordt onderhandeld). Een aantal EU-overeenkomsten (met inbegrip van de Overeenkomst van Dublin van 1990 en overeenkomsten inzake uitlevering, fraude en EUROPOL) zijn door de Raad goedgekeurd en worden thans in het kader van de bekrachtigingsprocedures behandeld door de nationale parlementen. Verschillende andere overeenkomsten, met inbegrip van een overeenkomst betreffende de buitengrenzen, bevinden zich in diverse onderhandelingsstadia bij de Raad. Het JBZ-acquis impliceert zowel een hoge graad van praktische samenwerking als wetgeving en de daarmee verband houdende effectieve tenuitvoerlegging. Het nieuwe Verdrag Voor verschillende van de bovenvermelde materies zal de inwerkingtreding van het Verdrag waarover op de Intergouvernementele Conferentie van Amsterdam overeenstemming werd bereikt, het einde van het huidige samenwerkingskader markeren. In het nieuwe Verdrag worden namelijk, via de bevestiging van het streven naar de ontwikkeling van de Unie als "een mimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid", bedoelde materies, en met name het vrije verkeer van personen, asiel en immigratie, in de communautaire sfeer geplaatst. Met betrekking tot het vrije verkeer van personen in het bijzonder voorziet het nieuwe Verdrag in de opneming van het Schengen-ac^wis in het kader van de Europese Unie, en verplicht het elke kandidaat voor het EU-lidmaatschap dat acquis volledig over te nemen. Met betrekking tot de materies waarop het samenwerkingskader van toepassing blijft, te weten de politiële en strafrechtelijke aangelegenheden, voorziet het nieuwe Verdrag in een versterking van het samenwerkingssysteem. 101 De Europa-Overeenkomst en het Witboek De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking met betrekking tot de bestrijding van drugsmisbmik en het witwassen van geld. In het Witboek worden geen derde-pijler thema's expliciet behandeld, maar wordt verwezen naar eerste-pijler materies, zoals het witwassen van geld en het vrije verkeer van personen, welke nauw verband houden met de belangrijke onderwerpen op het gebied van justitie en binnenlandse zaken. Het bevat eveneens verwijzingen naar de overeenkomsten van Bmssel en Rome. Situatieschets Eerste vereisten voor de JBZ-samenwerking Slovenië is in 1993 toegetreden tot de Raad van Europa en heeft de belangrijkste akten op het gebied van de mensenrechten ondertekend en geratificeerd. De grondwet voorziet in een rechterlijke macht welke, in overeenstemming met de beginselen van de rechtsstaat, onafhankelijk is. De institutionele hervorming van de JBZ-instellingen is in volle gang, ofschoon enige twijfels bestaan over de efficiënte en doeltreffende werking van de rechterlijke macht. De grondwet waarborgt de bescherming van gegevens, overeenkomstig de EU-vereisten, en Slovenië heeft het Verdrag van 1990 inzake de bescherming van persoonsgegevens bekrachtigd. Er is een nieuwe wet in de maak, teneinde het systeem voor de , gegevensbescherming te verbeteren (zie ook het deel over de interne markt). Asielbeleid Slovenië is partij bij het Verdrag van Genève en het Protocol van 1967. Thans wordt het asielbeleid geregeld door de algemene Vreemdelingenwet, maar men is bezig met de voorbereiding van een nieuwe asielwet, die in overeenstemming is met de EU-vereisten en die tevens sociale bijstand en aanvraagprocedures bestrijkt. Het aantal ingediende asielverzoeken is bijzonder gering. In Slovenië verblijven echter wel 8. 000 tijdelijke vluchtelingen uit het voormalige Joegoslavië, aan wie tijdelijke bescherming is verleend. In april 1997 hechtte het Sloveense parlement zijn goedkeuring aan een wet inzake de tij delij ke-vluchtelingenstatus. Immigratiebeleid/grensbewaking In 1995 vonden circa 190 miljoen grensoverschrijdingen plaats; daarvan bleken er ongeveer 4. 200 illegaal te zijn. De migranten zijn afkomstig uit Roemenië, Sri Lanka, Turkije en China. Slovenië houdt zich aan de lijst van derde landen waarvoor visa vereist zijn, en gebmikt het het uniforme visummodel van de EU. De vraagstukken in verband met het verblijf en de immigratie van vreemdelingen worden geregeld door de Vreemdelingenwet van 1991. Er zijn overname-overeenkomsten van kracht met Oostenrijk, de Benelux-landen, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Kroatië, Zwitserland, de Slovaakse Republiek, Roemenië en Canada. De grensbewaking is grondig en doeltreffend. 102 Politiële samenwerking In Slovenië is de georganiseerde misdaad actief op de terreinen wapensmokkel, vrouwenhandel, prostitutie, het witwassen van geld, autodiefstal en drugsmokkel. De wetgeving is aangescherpt om de georganiseerde misdaad doeltreffender te kunnen bestrijden. Voorts zijn gespecialiseerde eenheden opgericht, die wellicht niet op bijzonder veel ervaring kunnen bogen, maar die wel steeds doeltreffender opereren. Slovenië heeft het van 1990 daterende Verdrag inzake het witwassen, de opsporing, de inbeslagneming en de confiscatie van opbrengsten van misdrijven ondertekend (zie ook het deel over de interne markt). Aan het eind van de onafhankelijkheidsoorlog werd Slovenië geconfronteerd met op zichzelf staande gevallen van politiek terrorisme, maar recentelijk hebben zich geen incidenten meer voorgedaan. Slovenië is bezorgd over het feit dat internationale terroristen gebmik maken van zijn grondgebied. Het is geen partij bij de belangrijkste internationale overeenkomsten ter bestrijding van terrorisme, maar het nationale strafrecht bestrijkt terroristische activiteiten. Dmgs Slovenië is een belangrijk doorvoerland voor drugsmokkel. In de afgelopen jaren zijn grote hoeveelheden heroïne in beslag genomen. De binnenlandse vraag stijgt. Slovenië is toegetreden tot de belangrijkste intemationele verdragen ter bestrijding van dmgs. Er zijn nationale wettelijke maatregelen ingevoerd om de opsporing van dmgs in goede banen te leiden en er zijn speciale drugs-eenheden opgezet bij de instanties die belast zijn met de handhaving. Justitiële samenwerking Slovenië heeft de belangrijkste verdragen op strafrechtelijk gebied geratificeerd en heeft nationale wettelijke procedures voor de samenwerking in strafzaken ingevoerd. Het is partij bij een aantal overeenkomsten van de Conferentie van Den Haag en beijvert zich tevens om zijn tenuitvoerleggingsmogelijkheden in burgerlijke zaken te verbeteren. In het algemeen zijn de rechterlijke macht en meer in het algemeen diegenen die verantwoordelijk zijn voor de rechtsorde in Slovenië, onervaren en inefficiënt. Derhalve zijn hervormingen noodzakelijk en moeten de menselijke hulpbronnen worden ontwikkeld teneinde de werking van het apparaat te verbeteren. Evaluatie en prognose Er dienen nog steeds enkele hiaten in de Sloveense wetgeving te worden opgevuld, maar voor het overige is de benodigde wetgeving grotendeels in voorbereiding of reeds ingevoerd. De prioriteiten voor de nabije toekomst bestaan in het opvullen \an de resterende lacunes met betrekking tot internationale verdragen, in het bijzonder op strafrechtelijk gebied, alsook in de ontwikkeling van het gerechtelijk apparaat en Ie instanties die zich bezighouden met de georganiseerde misdaad. Met betrekking tot A migratie is het van belang dat de nieuwe asielwet zo wordt ontwikkeld en ten uitvoer gelegd dat het communautaire acquis volledig wordt nageleefd. 103 Conclusie Op de meeste terreinen heeft Slovenië aangetoond dat het in staat is voomitgang te boeken bij belangrijke JBZ-kwesties, in het bijzonder immigratie en grensbewaking. Ervan uitgaande dat ook resultaat wordt geboekt bij de andere vraagstukken, met name ten aanzien van de rechterlijke macht en de volledige overneming van het acquis inzake asiel vraagstukken, en dat de systemen voor de bestrijding van de georganiseerde misdaad verder worden ontwikkeld, zou Slovenië in staat moeten zijn in de komende jaren te voldoen aan het (huidige en toekomstige) acquis inzake justitie en binnenlandse zaken. 104 3. 8. Extern beleid Handel en internationale economische betrekkingen Het acquis op dit gebied bestaat uit de multilaterale en bilaterale verplichtingen inzake handelsbeleid en de autonome protectie-instmmenten van de Gemeenschap. De Europa-Overeenkomst bevat bepalingen op verschillende terreinen die de partijen verplichten in overeenstemming met de beginselen van de WTO/GATT of andere relevante internationale verplichtingen te handelen. Het Witboek bevat geen bepalingen op dit gebied. Situatieschets Slovenië heeft lid van de een open handelseconomie ontwikkeld en Wereldhandelsorganisatie (WTO). Bij toetreding zal het de verplichtingen moeten naleven van de plurilaterale WTO-overeenkomsten waarbij de Gemeenschap partij is. is Momenteel past Slovenië nog kwantitatieve restricties toe op de invoer van textiel en kleding. Na de toetreding zal het de communautaire quota op de kwantitatieve beperkingen moeten toepassen. De Sloveense overheid heeft toegezegd deze beperkingen geleidelijk af te schaffen tegen het jaar 2005. Bij de toetreding zal het textielbeleid van de Gemeenschap tot Slovenië worden uitgebreid; de communautaire beperkingen die dan nog gelden zullen moeten worden aangepast om rekening te houden met de toetreding van Slovenië. Evaluatie en prognose Bij zijn toetreding zal Slovenië het gemeenschappelijk douanetarief moeten toepassen, alsook de buitenlandsehandelsbepalingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Het gewogen gemiddelde van de douanetarieven op industrieproducten voor de meest begunstigde naties van na de Uruguay-Ronde bedraagt 10,9 % voor Slovenië en 3,6 %, voor de Gemeenschap. In zijn betrekkingen met internationale organisaties zoals de WTO zal Slovenië erop toe moeten zien dat zijn handelingen en verbintenissen in overeenstemming zijn met de Europa-Overeenkomst en harmonisch aansluiten bij zijn toekomstige verplichtingen als lid van de Gemeenschap. Als lidstaat wordt Slovenië partij bij de verschillende preferentiële overeenkomsten van de Gemeenschap. De preferentiële overeenkomsten tussen Slovenië en derde landen daarentegen zullen als regel moeten worden beëindigd. Op het gebied van de handel in diensten en de vestigingsvoorwaarden heeft Slovenië de Gemeenschap geraadpleegd om ervoor te zorgen dat zijn multilaterale verbintenissen in het kader van de GATS in overeenstemming blijven met die van de Gemeenschap; Slovenië is bereid alle belangrijke onverenigbaarheden die toch nog aan het lich. mochten komen, te verhelpen. 105 Bij de handelsbescherming moeten intrekken en de EG-wetgeving toepassen. toetreding zal Slovenië zijn nationale wetgeving op het gebied van Bij vroegere toetredingen is gebleken dat een automatische uitbreiding van de bestaande antidumpingmaatregelen tot de nieuwe lidstaten bij derde landen vragen doet rijzen over de verenigbaarheid van deze aanpak met de desbetreffende WTO-voorschriften. Voorts is gebleken dat de toetreding mogelijkheden schept om maatregelen die de Gemeenschap inzake handelsbescherming heeft genomen, te omzeilen. Dit doet zich voor wanneer vóór de toetreding grote hoeveelheden van aan deze maatregelen onderworpen producten naar het grondgebied van de toekomstige lidstaat worden uitgevoerd en dan na de toetreding automatisch worden vrijgegeven voor het vrije verkeer in het uitgebreide douanegebied. Deze twee problemen moeten in de pre-toetredingsfase worden aangepakt. Slovenië is partij bij één van de vier bestaande regelingen inzake niet-verspreiding van massavernietigingswapens en zal binnenkort een tweede ratificeren. Producten voor dubbel gebmik zijn volgens de Sloveense wetgeving nog niet aan exportcontroles onderworpen. De uitvoer van wapens wordt wel gecontroleerd. De vraag is of Slovenië de EG-wetgeving onmiddellijk kan overnemen, want de invoering van doelmatige controles vergt tijd. Slovenië dient dit vraagstuk dringend te onderzoeken. Conclusie Slovenië bevindt zich in een goede positie om aan de eisen van de Gemeenschap op dit gebied binnen enkele jaren te voldoen, mits vooral het vraagstuk van de exportcontroles snel wordt opgelost. 106 Ontwikkeling Het acquis in de ontwikkelingssector bestaat hoofdzakelijk uit de Overeenkomst van Lomé, die tot begin 2000 loopt. Noch de Europa-Overeenkomst, noch het Witboek behelst bepalingen op dit gebied. Situatieschets Slovenië heeft geen preferentiële handelsovereenkomsten met ACS-landen en er gelden geen S AP-regelingen. Er wordt geen toegang met vrijdom van douanerechten verleend in Slovenië. Slovenië heeft geen budget voor ontwikkelingshulp, hoewel het financieel heeft bijgedragen aan de wederopbouw van Bosnië en Herzegovina. Evaluatie en prognose Mocht Slovenië toetreden, dan zou het zijn preferentiële handelsregeling ook op de ACS- landen moeten toepassen, en, samen met de andere lidstaten, moeten deelnemen aan de financiering van het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF), dat financiële hulp verleent krachtens de Overeenkomst van Lomé. Slovenië zou er enige moeite mee kunnen hebben om de huidige Lomé-handelsregeling vanaf de datum van zijn toetreding volledig toe te passen. Normalerwijze treden nieuwe lidstaten op de datum van hun toetreding tot de EU ook, door middel van een Protocol, tot de Overeenkomst van Lomé toe. Conclusie Slovenië zal aanzienlijke voomitgang moeten boeken wil het binnen enkele jaren aan de EU-vereisten op dit gebied voldoen. 107 Douane Het acquis in deze sector bestaat uit het communautair Douanewetboek en de uitvoeringsbepalingen van dit wetboek; de gecombineerde nomenclatuur van de EU; het tarieven, gemeenschappelijk tariefcontingenten en geschorste douanerechten; en andere wetgeving op douanegebied buiten het toepassingsgebied van het douanewetboek. douanetarief met preferentiële inbegrip van De Europa-Overeenkomst voorziet in de totstandbrenging van een vrijhandelszone met de Gemeenschap en de geleidelijke afschaffing van de douanerechten op een groot aantal producten, volgens duidelijke tijdschema's die aanvangen op de dag van de inwerkingtreding van de overeenkomst. Volgens het Witboek worden in fase I maatregelen genomen om het bij de Europa- Overeenkomst tot stand gebrachte vrij handelsverkeer te consolideren en te stroomlijnen, met inbegrip van wetgeving die in overeenstemming is met het Douanewetboek; de gecombineerde nomenclatuur enz. In fase II dient de gehele EU-wetgeving te worden overgenomen, zodat het land bij toetreding deel van de douane-unie kan uitmaken. Situatieschets Bij toetreding dienen de douaneautoriteiten van Slovenië alle verantwoordelijkheid op zich te nemen voor de bescherming van en het toezicht op hun deel van de buitengrens van de EU. Deze douaneautoriteiten zullen verantwoordelijk zijn voor de tenuitvoerlegging en handhaving van het gemeenschappelijk handelsbeleid, het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het gemeenschappelijk visserijbeleid enz. aan de buitengrens van de Gemeenschap. Daarnaast dienen ze de voorschriften inzake indirecte belastingen toe te passen. Om het acquis volledig te kunnen toepassen, dient Slovenië in staat te zijn de EU- wetgeving over te nemen en ten uitvoer te leggen en dient het land over een toereikende infrastmctuur en voldoende uitmsting te beschikken (met name computers en opsporingsmiddelen) en over een efficiënte douane-organisatie met voldoende personeel dat zowel gekwalificeerd als gemotiveerd is en een hoge mate van integriteit bezit. Met de technische bijstand in het kader van de douaneprogramma's heeft Slovenië op 1 januari 1996 de goedkeuring en inwerkingtreding voltooid van een douanewetboek dat compatibel is met dat van de Gemeenschap en van de uitvoeringswetten hierbij. De wetgeving betreffende douanevrijstellingen is in hoge mate compatibel met het gemeenschapsrecht, maar inzake nagemaakte en ongeoorloofd gekopieerde goederen is er een grote achterstand. is bezig met Slovenië nationale goederennomenclatuur aan de gecombineerde nomenclatuur van de Gemeenschap. Er is reeds een Sloveens geïntegreerd tarief. Dit zal de vergelijking van de Sloveense douanetarieven met die van de Gemeenschap aanzienlijk vereenvoudigen. de geleidelijke aanpassing zijn van Slovenië heeft op 1 januari 1997 het nieuwe systeem van de cumulatie van de oorsprong tussen Europese landen aangenomen. Slovenië heeft gevraagd te mogen toetreden tot de EG/EVA-Overeenkomst inzake Gemeenschappelijk Douanevervoer en de Overeenkomst inzake het Enig Document. Het 108 heeft tevens gevraagd te mogen deelnemen aan een van de douane-gegevensbanken (TARIC). Evaluatie en prognose De Sloveense nationale wetgeving laat tax-free shops toe aan de landgrenzen, maar de Sloveense overheid is van plan om ten laatste op 1 juli 1998 de aanbeveling van de Internationale Douaneraad van 16 juni 1960 op te volgen. Overeenkomstig de aanbeveling zijn deze tax-free shops niet toegestaan aan landgrenzen of op het grondgebied van de EG; derhalve is de afschaffing van dergelijke winkels een voorwaarde voor de toetreding. De Sloveense autoriteiten zouden de opheffing van deze winkels zo snel mogelijk moeten doorvoeren. Het is van groot belang dat de douaneautoriteiten van Slovenië leren met de verschillende computersystemen om te gaan die in het kader van de douane-uni e/interne markt nodig zijn voor de toepassing van de voorschriften inzake douane en indirecte belastingen, en met de computersystemen voor de wederzijdse administratieve bijstand op het gebied van douane, landbouw en indirecte belastingen. De automatisering bevindt zich in Slovenië nog in een beginstadium en zal moeten worden gestimuleerd. Bij toetreding zou Slovenië de douanecontroles aan de grenzen met de lidstaten van de EU en de andere toetredende landen moeten afschaffen. Bij het bepalen van de douanestrategie moet rekening worden gehouden met de middelen die nodig zijn voor de versterking van de grensposten aan de grenzen met andere staten dan de lidstaten van de EU. Conclusie Indien Slovenië grote inspanningen blijft leveren om zijn organisatie en personeel voor te bereiden op de taken die een moderne douaneadministratie moet uitvoeren, zou het in de loop van de volgende jaren in staat moeten zijn aan de EU-eisen te voldoen. 109 Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid Sinds de onafhankelijkheidsverklaring op 25 juni 1991 heeft Slovenië zijn buitenlands en veiligheidsbeleid afgestemd op de EU en de NAVO. Nadat het begon deel te nemen aan de politieke dialoog tussen de EU en de geassocieerde landen, is Slovenië actief betrokken geweest bij de regelingen die werden getroffen in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de Unie, en heeft het de EU-optredens in dat verband gesteund wanneer het daartoe was uitgenodigd. Slovenië is lid van de VN, OVSE, Raad van Europa en vele andere internationale organisaties. Het is een geassocieerde partner van de WEU, neemt deel in NACC, het PfP, en heeft dè wens te kennen gegeven zo spoedig mogelijk lid van de WEU en de NAVO te worden. Het heeft ook transitfaciliteiten verleend voor internationale strijdmachten die op doortocht waren voor vredehandhavende operaties in het voormalige Joegoslavië; hoewel het geen troepen voor deelneming aan IFOR zond, stelde het helikopters en medische apparatuur ter beschikking. Slovenië is ook lid van een aantal regionale organisaties zoals CEFTA (Centraal-Europese Vrijhandelsovereenkomst) en CEI (Initiatief voor Midden-Europa). Er zijn geen territoriale geschillen tussen Slovenië en een lid of een geassocieerd land van de Unie. Tussen Slovenië en Kroatië blijven echter nog enige problemen bestaan, waarvan het moeilijkste het geschil is over de maritieme grens in de Baai van Tiran. Andere geschillen betreffen het minder controversiële verloop van landgrenzen, eigendomsrecht, beheer van de kerncentrale van Krsko en banktegoeden. Met Kroatië moet ook nog een aantal kwesties inzake economische samenwerking worden opgelost. Slovenië wil dat de Sloveense minderheden in Italië en Oostenrijk worden beschermd. Slovenië heeft een nieuwe en kleine diplomatieke staf met beperkte ervaring en middelen. Te zijner tijd moet het niettemin in staat zijn zijn rol van lid van de Unie ten volle te spelen. Het heeft 36 vertegenwoordigingen in het buitenland en heeft 108 personen in diplomatieke dienst. formeel deel Slovenië neemt niet in de controleregelingen voor massa vernietigingswapens, doch heeft met de betrokken organisaties contacten tot stand gebracht en heeft verklaard voornemens te zijn zich aan te sluiten bij alle internationale verdragen inzake wapenbeheersing. De kleine Sloveense strijdkrachten, die onder democratische controle staan, worden georganiseerd om aan de NAVO-vereisten te voldoen. De defensie-industrie is er weinig ontwikkeld. Slovenië bestudeert momenteel de EU-voorschriften betreffende de controle op de uitvoer van technologie die voor een dubbel doel kan worden gebmikt, ten einde de noodzakelijke wetgeving in te voeren. In haar verklaring die haar verzoek om toetreding tot de Unie begeleidde, bevestigde de Sloveense regering dat zij bereid en in staat is ten volle en actief aan het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid mee te werken. Uit de beoordeling van het Sloveens buitenlands en veiligheidsbeleid kan worden geconcludeerd dat Slovenië als lid van de Unie zijn verplichtingen op dit gebied volledig zou kunnen nakomen. 110 3. 9. Financiële aspecten Financiële controle De tenuitvoerlegging van het communautair beleid, met name op het gebied van de landbouw en de Stmctuurfondsen, vergt efficiënte beheer- en controlesystemen voor de overheidsuitgaven, inclusief bepalingen inzake fraudebestrijding. Voorts is aanpassing van de wetgeving nodig om het stelsel van "eigen middelen" te kunnen invoeren, waarbij passende boekhoudkundige bepalingen moeten worden opgenomen. De Europa-Overeenkomst bevat geen specifieke bepalingen inzake financiële controle, maar voorziet wel in samenwerking op het gebied van audit, inclusief technische bijstand van de Commissie waar nodig. Het Witboek voorziet niet in maatregelen op dit gebied. Situatieschets Toen Slovenië onafhankelijk werd, werden de audit en controle van de economische sector uitgevoerd door een zelfstandig orgaan, namelijk het Bureau voor betalingen en controle (SDK), dat uit het Joegoslavische systeem was voortgekomen. In het Joegoslavische economische systeem vervulde het SDK zijn taken op doeltreffende wijze. Na de onafhankelijkheid moest Slovenië geleidelijk bevoegdheden van het SDK overhevelen naar instellingen die op de vrije markt zijn georiënteerd. Op het gebied van de externe controle is de Nationale Rekenkamer, die in juli 1994 werd opgericht en haar werkzaamheden in januari 1995 aanving, de hoogste toezichthoudende instantie van de staat, die controle uitoefent op de overheidsrekeningen, de staatsbegroting en de voor overheidsbestedingen. De Rekenkamer ziet toe op de inning van de overheidsinkomsten en controleert de transacties van publiekrechtelijke en privaatrechtelijke instellingen en ondernemingen voor zover zij middelen uit de staatsbegroting ontvangen, alsmede van andere instellingen waarin de staat een belang heeft. Haar onafhankelijkheid is in de grondwet verankerd. De rapportering geschiedt over het algemeen overeenkomstig de internationale auditnormen. In de jaarverslagen wordt beknopte informatie verstrekt over de bevindingen, de overtredingen en de balans van het gebmik van de middelen en kunnen aanbevelingen worden gedaan voor strafrechtelijke vervolging of onderzoek. Een speciale parlementaire commissie voor toezicht op de financiën en de begroting oefent politieke controle uit op het financieel beheer van de regering. Op het gebied van de interne controle verifieert de onder het ministerie van financiën ressorterende Dienst Begrotingsinspectie volgens een door de regering opgesteld jaarlijks auditprogramma het financiële, materiële en boekhoudkundige beheer van de verschillende gebmikers van begrotingsmiddelen. Er wordt gelet op regelmatigheid, rechtmatigheid en doelmatigheid. Voorts wordt door de Dienst Overheidsboei houding een preventieve begrotingscontrole verricht bij het ministerie van financiën, en tot op zekere hoogte bij elk ministerie. Voor de samenwerking met andere landen op het gebied van de fraudebestrijding ?ijn, afhankelijk van de aard van het geval, drie organen verantwoordelijk: op het gebied van misdrijven de Strafrechtelijke Opsporingsdienst van het ministerie van binnenlandse zaken (in het kader van Interpol), op het gebied van overtredingen van douaneregelingen m het directoraat Douane van het ministerie van financiën, en op het gebied van financiële transacties de Witwaspreventiedienst. De controle op de staatsontvangsten wordt verricht door de belastingdiensten. Evaluatie en prognose Na de onafhankelijkheid werden de internationale normen voor beheer en controle van de financiën ingevoerd die in de lidstaten van de EU worden gehanteerd. Verschillende EG- verordeningen die gericht zijn op goed beheer en op de bescherming van de belangen van de Gemeenschap door middel van een goede besteding van de communautaire middelen, zijn van toepassing. Hoewel de wetgeving die op het gebied van financiële controle is aangenomen - of waarvan het aannemingsproces gaande is - over het algemeen in overeenstemming is met het acquis, moeten tenuitvoerleggingsstmcturen worden ontwikkeld en versterkt. Er is geen centrale instantie die verantwoordelijk is voor de fraudebestrijding, en-een dergelijk orgaan is ook niet voorzien. De interne- en exteme-controleorganen hebben nog niet het efficiëntieniveau bereikt dat vereist is om aan de praktijk en de normen in de EU te voldoen. De interne controle van de douane is niet specifiek bedoeld voor de "eigen middelen", en er is nog verdere samenwerking met de Commissie nodig om vast te stellen of de boekhoudkundige procedures volledig voldoen aan de vereisten van Verordening 1552/89. De huidige rapporterings- en follow-up-procedures lijden onder een onbevredigende omschrijving van de taken van de Rekenkamer enerzijds en buitensporige formalisering anderzijds. De huidige situatie is voor een groot deel te wijten aan het ontbreken van een duidelijk controleconcept en een gebrek aan goed opgeleid personeel. De Nationale Rekenkamer moet worden versterkt zodat doelmatigheids- en projectcontroles kunnen worden uitgevoerd en het rapporteringssysteem kan worden herzien. Het ministerie van financiën heeft eveneens extra middelen nodig om zijn taken doeltreffend te vervullen. Op landbouwgebied moet een onderscheid worden gemaakt tussen controles vooraf en controles achteraf. Er moet duidelijkheid worden verschaft over de boekhoudkundige in geval van procedures, de controlecriteria en de administratieve sancties onregelmatigheden. Gezien het ontbreken van een regionaal beleid dat vergelijkbaar is met dat van de lidstaten van de EU, is het moeilijk een beoordeling te geven van de financiële controle instrumenten op het gebied van regionale ontwikkeling. Op dit gebied en andere gebieden die in aanmerking komen voor financiering uit de Stmctuurfondsen, moet worden gezorgd voor efficiënte toezicht-, controle- en auditstmcturen. Conclusie De inspanningen ter versterking van de financiële controle en audit moeten worden voortgezet. 112 Gevolgen voor de begroting De mededeling "Agenda 2000" bevat het gehele financiële kader waarbinnen de gevolgen voor de begroting van toekomstige uitbreidingen in de loop van de komende middellange-termijnf eriode zouden moeten worden gekanaliseerd, zodat de samenhang ervan met de voorgestelde krachtlijnen van het communautair beleid binnen redelijke begrotingsgrenzen wordt gewaarborgd. In het huidige stadium zou het moeilijk en zeker voorbarig zijn te willen overgaan tot een nauwkeurige raming van de gevolgen voor de begroting van de toetreding van elk kandidaat-land afzonderlijk. Een en ander zal immers grotendeels afhangen van een geheel van factoren : - de datum waarop de toetreding van elk kandidaat-land plaatsvindt; - de ontwikkeling tot dan van het communautair beleid, in het bijzonder van de besluiten die zullen worden genomen inzake de voortzetting van de hervorming van het gemeenschappelijk inzake stmcturele landbouwbeleid en de nieuwe beleidslijnen maatregelen; - de voomitgang die door de kandidaat-landen zal worden geboekt op het gebied van groei, verhoging van hun concurrentievermogen en hun productiviteit, vermogen om het acquis over te nemen; - de overgangsmaatregelen die uit de onderhandelingen zullen kunnen voortkomen. Slechts enkele ordes van grootte, voor enkele begrotingscategorieën, en een globale raming kunnen louter ter illustratie worden gegeven. Uitgaven Bij een hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid volgens de door de Commissie uitgestippelde krachtlijnen zou de toetreding van Slovenië, in een jaar van volledige toepassing van deze hervorming en uitsluitend voor de interventiemaatregelen voor de markten, slechts marginale extra uitgaven meebrengen ten opzichte van de vermoedelijke uitgaven voor de huidige vijftien lidstaten. De toepassing van het overige interne communautaire beleid op de pas toegetreden landen zou een extra uitgave moeten meebrengen die waarschijnlijk hoger ligt dan hun relatieve gewicht binnen het BNP van de Unie, aangezien, voor een aantal van de betrokken beleidsterreinen, de extra kosten in verband met de tenuitvoerlegging ten dele ook afhangen van de beoogde bevolking, de geografische uitgestrektheid en het aantal lidstaten waarmee coördinatie- en harmonisatie-acties worden gevoerd. Het BNP van Slovenië beloopt momenteel 0,3 % van het totale BNP van de Unie. De toetreding van Slovenië zou daarentegen geen aanzienlijke extra uitgaven mogen meebrengen wat de externe optredens van de Unie betreft. Tenslotte moet men rekening houden met het feit dat de toetreding van elk kandidaat-land zal leiden tot het wegvallen van de uitgaven voor elk kandidaat-land uit de communautaire begroting uit hoofde van de aan de toetreding voorafgaande programma's, bijvoorbeeld het PHARE-programma. 113 Rekening houdend met wat voorafgaat, kunnen de uitgaven die op de drie genoemde gebieden met de toetreding van Slovenië samenhangen, worden geraamd op een jaarlijks bedrag van 1,0 tot 1,3 miljard ecu tegen de jaren 2005-2006 (tegen constante prijzen van 1997). Ontvangsten In geval van volledige toepassing van het stelsel van de eigen middelen zouden de bijdragen van de nieuwe leden aan de communautaire begroting, wat het geheel van de BNP- en de BTW-middelen betreft - voor deze laatste rekening houdend met de aftoppingsregels -, dicht moeten liggen bij hun aandeel in het BNP van de Unie (voor Slovenië 0,3 %). Het aandeel van Slovenië binnen de traditionele eigen middelen zal afhangen van de stmctuur van zijn handelsstromen op het ogenblik van de toetreding. Om te garanderen dat de traditionele eigen middelen volgens de communautaire voorschriften worden vastgesteld, gecontroleerd en ter beschikking gesteld, zak het huidige douanestelsel van Slovenië grondig moeten worden gecontroleerd. Voorts zal de juiste berekening van de BNP-middelenbron belangrijke verbeteringen vereisen op het gebied van betrouwbaarheid, homogeniteit en volledigheid van de nationale rekeningen. De statistische verbeteringen zullen ook noodzakelijk zijn voor het vaststellen van de grondslag van de eigen-middelenbron BTW, waarvoor de volledige aansluiting van het BTW-stelsel van Slovenië op de communautaire richtlijnen nodig zal zijn. 114 4. Administratieve mogelijkheden om het acquis toe te passen De Europese Raad van Madrid van december 1995 heeft geconcludeerd dat de harmonische integratie in de EU van de kandidaat-lidstaten in Midden- en Oost-Europa vooral aanpassing val hun administratieve stmcturen zou vereisen. In dit hoofdstuk wordt de huidige bestand van de overheidsadministratie in Slovenië onderzocht, met inbegrip van de desbetreffende aspecten van het gerechtelijk apparaat, en wordt het thans bestaande en in de toekomst te verwachten vermogen geëvalueerd om de van de overheid te verwachten functies in een moderne en democratische staat uit te oefenen, waarbij bijzondere aandacht wordt besteed aan de noodzaak om aangelegenheden in verband met het acquis te beheren. 4. 1. Administratieve structuren Een beschrijving van de Sloveense grondwettelijke stmcturen, hun bevoegdheden en verantwoordelijkheden, met inbegrip van die van de plaatselijke overheid, wordt gegeven in hoofdstuk 1. Op centraal niveau zijn er 15 ministeries, naast het kabinet van de minister-president en een aantal ministers zonder portefeuille. Ter behandeling van specifieke aangelegenheden kunnen interdepartementale commissies worden opgericht op het niveau van ministers of staatssecretarissen. Tot op heden is er nog geen volledige wettelijke basis voor een ambtenarenapparaat, evenmin als een -duidelijk omschreven geheel van beginselen betreffende de rol van de overheidsdienst. In plaats daarvan wordt het werk van de overheidsdienst geregeld door rechtsvoorschriften betreffende administratieve procedures. Een wet betreffend^ <:!? overheidsdienst is in voorbereiding. Het ambtenarenapparaat is politiek onafhankelijk. Ambtenaren die niet in vaste dienst zijn kunnen worden benoemd als staatssecretaris. Leidinggevende leden van politieke partijen mogen geen betrekkingen in overheidsdienst vervullen. Er zijn ongeveer 25. 000 ambtenaren in de Sloveense overheidsdienst. Over het geheel genomen is het bezoldigingsniveau in de overheidsdienst, afgezien van gespecialiseerde functies, weliswaar lager dan dat in de particuliere sector, maar kan het daarmee redelijk concurreren. Ingevolge de wet betreffende de ministeries is het ministerie van Binnenlandse zaken belast met de overheidsadministratie en de hervorming daarvan. Er is in juni 1997 een hervormingsprogramma aan de Sloveense regering voorgelegd, dat naar verwacht voor eind 1997 door de regering in het kader van het nationale beleid ter voorbereiding op de toetreding zal worden goedgekeurd. De hervorming is gebaseerd op een diepgaande analyse van de Sloveense situatie en behelst de goedkeuring van een nieuwe wet betreffende de overheidsdienst in 1998. Het is de bedoeling dat deze hervorming voer eind 1999 word voltooid. Er is een staatssecretaris voor overheidszaken benoemd bij 1 ministerie van Binnenlandse zaken om de coördinatie, controle en tenuitvoerlegging -^ de hervorming krachtiger ter hand te nemen. 115 Het Bureau voor Europese zaken ziet toe op de tenuitvoerlegging van het Witboek (zie ook het gedeelte van de Inleiding betreffende de betrekkingen tussen de Europese Unie en Slovenië). 4. 2. Mogelijkheden op administratief en gerechtelijk vlak Een zwaarwegende erfenis van het verleden is voor de overheidsdiensten van Slovenië geweest dat na de onafhankelijkheid in 1991 de regionale administratie van Slovenië moest worden omgevormd tot een apparaat dat de functies van een centrale regering kan vervullen. Hoewel er continuïteit ten aanzien van personeel en is geweest bestuurspraktijk was de administratie over het algemeen niet voldoende toegemst om alle bijkomende functies te vervullen. De stmcturen van de overheidsadministratie zijn redelijk in staat om de nodige taken op doeltreffende wijze te vervullen. Om ervoor te zorgen dat de positieve ontwikkeling van de overheidsdienst van de afgelopen jaren doorzet en een stijgende lijn vertoont, zalhet van belang zijn aandacht te besteden aan de noodzaak van meer communicatie en samenwerking binnen en tussen de ministeries. De uitvoerings- en handhavingsorganen bevinden zich in een vroeg stadium van ontwikkeling en zullen belangrijke bijkomende inspanningen vereisen. Er is een personeelstekort bij de Sloveense overheidsdienst, met name het op het gebied van de toepassing en handhaving van de wetgeving. Dit geldt ook voor de justitie. Ten einde een degelijke grondslag te leggen voor de toekomstige positieve ontwikkeling van de overheidsdienst in zijn specifieke rol zal het van belang zijn dat er zo spoedig mogelijk een stevige wettelijke basis tot stand wordt gebracht. De huidige regelingen dragen hier reeds ten dele toe bij maar zijn op zichzelf onvoldoende. De overheidsdienst is in een aantal van de belangrijkste departementen onderbezet. Hoewel het ambtenarenapparaat reeds is uitgebreid en nog steeds in uitbreiding is, is de aanwerving van afgestudeerden beperkt tot een kleine term; er zijn ernstige tekorten op het niveau van het middenkader en de hogere leidinggevende functies. Deze problemen zullen belangrijke negatieve gevolgen hebben voor het vermogen van de overheidsdienst om doeltreffend te functioneren, tenzij hiervoor in de nabije toekomst een afdoende oplossing wordt gevonden. Het vertrouwen van het publiek in de overheidsdienst is wisselend. Er zijn geen aanwijzingen voor noemenswaardige corruptie. Hoewel de efficiëntie van de overheidsdiensten nog vatbaar is voor verbetering is er niettemin sprake van een toenemende coördinatie en samenwerking in de administratieve praktijk, met name gezien het Sloveense streven om beleid en wetgeving van de EU over te nemen. Het professionele niveau is vaak goed, maar om een degelijke basis voor verdergaande Europese integratie te leggen zal het van belang zijn de administratieve vaardigheden verder te ontwikkelen. De kwalificaties op het gebied van het algemene en financiële beheer en op dat van de analyse, de controle en de evaluatie van het beleid dienen nog verbeterd te worden. Er zijn vorderingen gemaakt in de opleiding van ambtenaren en er bestaan plannen voor de oprichting van een bestuursacademie. Het Algemeen plan voor de uitvoering van de hervorming van de overheidsdiensten in Slovenië (1997-1999) behelst een omvattend hervormingsprogramma, waarvoor de regering heeft toegezegd de nodige financiële middelen beschikbaar te stellen. Het zal 116 van belang zijn decentraliseringsinitiatieven uit te voeren. Gezien het ingewikkelde karakter van de voorgenomen hervormingen zal het succes ervan mede afhangen van de kwaliteit van de te treffen organisatorische voorzieningen op het gebied van de toepassing en coördinatie van het beleid. Het zal nodig zijn de hervorming eveneens toe te passen op het gerechtelijk apparaat in Slovenië, en specifiek aandacht te besteden aan de interne markt van de EU en hetgeen vereist is voor de toepassing en handhaving van de daarop betrekking hebbende bepalingen. Het zal grotendeels van het welslagen van de hervormingen, met name op EU-gebied afhangen, of Slovenië het acquis doeltreffend zal kunnen beheren. Belangrijkste gebieden waarop het acquis moet worden toegepast Uniforme toepassing van het Gemeenschapsrecht : De doeltreffende toepassing van het acquis veronderstelt dat de gerechtelijke autoriteiten van de lidstaten in staat zullen zijn de bepalingen van het Verdrag ter verzekering van de eenheid en de toepassing van"het acquis toe te passen en of zij kunnen zorgen voor een juist functioneren van de interne markt en het gemeenschapsbeleid in het algemeen. Een degelijke, gekwalificeerde en over de nodige hulpbronnen beschikkende rechterlijke macht is noodzakelijk voor de toepassing van het Gemeenschapsrecht door de rechterlijke instanties, onder meer in gevallen van rechtstreekse toepasselijkheid en verwijzing naar het Hof van Justitie ingevolge artikel 177 van het EG-Verdrag. Er is een bijzondere behoefte om rechters op te leiden in de Gemeenschapswetgeving op handelsgebied. Daarenboven bestaan er aanzienlijke tekorten aan personeel. Indien echter de nodige maatregelen worden genomen om de capaciteit van het gerechtelijk apparaat uit te breiden, ook op deze gebieden, zou het op middellange termijn in staat kunnen zijn het acquis doeltreffend toe te passen. Interne markt : Of Slovenië in staat zal zijn de juiste toepassing van de communautaire voorschriften op de interne markt, te verzekeren met name in verband met het vrij verkeer van goederen en diensten, hangt af van het bestaan van hoogontwikkelde en efficiënte autoriteiten op het gebied van regelgeving, normalisatie, certificering en toezicht, die in staat zijn om volledig in overeenstemming met de communautaire bepalingen op te treden. Een analyse van deze punten is te vinden in hoofdstuk 3. 1 (onder "De vi er vrij heden' '). Ten aanzien van het vermogen van de overheidsdiensten om op het gebied van het vrije verkeer van goederen handelend op te treden is de situatie in Slovenië over het algemeen bevredigend, hoewel de overheidsopdrachten een sector vormen die nog reden tot enige bezorgdheid geeft. Het Instituut voor normen en métrologie, een semi-overheidsorgaan, is belast met zowel de normalisatie als de erkenning; Slovenië moet de vereiste scheiding tussen de regelgevende, normalisatie- en certificatiefuncties nog tot stand br ngen. Er zullen en personeelsvoorzieningen voor toezicht op de markt in het leven moeten worden gei pen en ontwikkeld met het oog op de controle achteraf van de productveiligheid. 0> r:t gebied van het vrije verkeer van diensten is de toestand veel minder bevredigend ten p dat van de goederen. De dienst Financiële instellingen van het ministerie van Financien houdt zich bezig met alle rechtsvoorschriften en het toezicht op het gebied van de particuliere financiële instellingen. Deze dienst gaat gebukt onder een gebrek aan ervaren personeel dat met de nieuwe wetgeving kan omgaan. De afdeling Toezicht op banken, overheidsdiensten structurée bevoegde adequate bij de 117 die deel uitmaakt van de Centrale Bank, heeft 36 personeelsleden. Het Bureau voor de effectenmarkt ontbeert de wettelijke basis om op te treden; zijn personeel bestaat uit 15 personen. Het toezicht op de verzekeringssector verkeert nog in een vroeg stadium van ontwikkeling. De Toezichthoudende autoriteit voor het verzekeringswezen heeft 7 personeelsleden. Om aan de vereisten van de EG op dit gebied te voldoen dient met name te worden voorzien in personeelstekorten. Mededinging : Zoals in hoofdstuk 3. 1 (onder "Mededinging") uiteengezet is voor uitvoering van het mededingingsrecht nodig dat er overheidsorganen worden opgericht om toezicht te houden op de naleving van de antikartelwetgeving en de bepalingen inzake overheidssteun en dat het gerechtelijk apparaat, de overheidsdiensten en het betrokken bedrijfsleven voldoende inzicht hebben in de wetgeving en het beleid op het gebied van de mededinging. In Slovenië is de centrale overheidsdienst het Bureau voor de bescherming van de mededinging met een driekoppig personeel; dit is onvoldoende. Het niveau van deskundigheid is niet hoog. Voor een doelmatige toepassing van de voorschriften van de EG op dit gebied zullen aanzienlijke investeringen in menselijke hulpbronnen nodig zijn, alsmede een omschrijving van de bevoegdheden van het Bureau voor de bescherming van de mededinging. Er is geen autoriteit voor steunmaatregelen van de overheid, en de administratieve regelingen betreffende overheidsbedrijven (waar een passende wetgeving ontbreekt) vereisen aandacht; er zullen doeltreffende reguleringssystemen in het leven moeten worden de mededingingsvoorschriften. inachtneming geroepen zorgen voor van om te Telecommunicatie : Om de vele liberaliseringsvoorschriften op dit gebied die in het acquis vervat zijn te formuleren en toe te passen is een lichaam nodig dat voorschriften uitvaardigt en beleidslijnen uitstippelt, en geen banden heeft met het bedrijfsleven. In de dienst Post en telecommunicaties houden 8 personeelsleden zich bezig met telecommunicaties. Andere personeelsleden zijn elders werkzaam. De administratieve capaciteit zal moeten worden uitgebreid. Indirecte belastingen : Voor een doeltreffend beheer van het acquis op het gebied van de indirecte belastingen zijn stmcturele voorzieningen nodig die de communautaire wetgeving betreffende de harmonisatie van de belasting over de toegevoegde waarde en accijnzen kunnen toepassen in een omgeving waarin de fiscale controle aan de binnengrenzen van de EU is afgeschaft, waarin het accijnzenstelsel is gebaseerd op de douane-entrepots en de rechten moeten worden betaald volgens het plaatselijke tarief in de lidstaat op het ogenblik waarop de goederen worden geconsumeerd. Dit vereist een hoogontwikkelde en gekwalificeerde dienst die over de nodige hulpbronnen beschikt en in hoge mate integer is. In Slovenië is de bevoegde autoriteit het ministerie van Financiën (een centraal ministerie, 14 regionale bureaus en 50 bijkantoren) met 3. 200 personeelsleden. Als gevolg van een sterk personeelsverloop, dat ten dele het gevolg is van het feit dat gekwalificeerd personeel wordt aangeworven door de particuliere sector, is het moeilijk om de kwaliteit van het bestaande personeel te evalueren. Er is echter een zekere mate van bruikbare deskundigheid aanwezig. Het zal niettemin noodzakelijk zijn om het 118 professionele niveau bezoldiging te verbeteren. te stabiliseren, opleidingsmaatregelen te organiseren en de Landbouw : De administratieve vereisten op landbouwgebied betreffen in de eerste plaats de veterinaire en fytosanitaire controle, teneinde de volksgezondheid te beschermen en het vrije verkeer van landbouwproducten te verzekeren; voorts zal ervoor moeten worden gezorgd dat de organisatorische voorzieningen en de voorschriften van het GLB kunnen worden beheerd, hetgeen financiële controle en officiële statistieken op kwalitatief hoog in hoofdstuk 3. 4 (onder niveau veronderstelt. Deze punten worden behandeld "Landbouw"); algemene nonnen op het gebied van de statistieken worden behandeld in hoofdstuk 3. 3 (onder "Statistieken"). In de administratieve mogelijkheden op het gebied van de veterinaire en fytosanitaire controle in Slovenië zullen diverse verbeteringen moeten worden aangebracht, onder andere in de faciliteiten en het niveau van beroepservaring van het personeel van de grensposten en veterinaire laboratoria. Het totale aantal personeelsleden van 93 bij" het ministerie van Landbouw (6 in de levensmiddelensector) is zeer bescheiden. Het inspectoraat voor Landbouw, bosbouw en jacht telt 124, en het Veterinaire inspectoraat 116 personeelsleden. Voor de uitvoering van de GLB-voorschriften zal een uitbreiding van de bestaande administratieve stmcturen noodzakelijk zijn. Om aan de vereisten van de EG op dit gebied te voldoen zullen er nog belangrijke verbeteringen moeten worden aangebracht. Vervoer : De toepassing van de voorschriften van de EU inzake de interne markt en de mededinging op de vervoerssector, de ontwikkeling van de desbetreffende infrastmcturele voorzieningen en andere aspecten van het vervoers-acquis zulle: i hoge eisen stellen aan de administratie van nieuwe lidstaten. De bevoegde overheidsdienst (96 personeelsleden). Er is een tekort aan gekwalificeerd personeel. Het ontbreken van wettelijke bepalingen voor overheidsbedrijven in de vervoerssector zou een probleem kunnen opleveren voor het acquis. is het ministerie van Vervoer in Slovenië Werkgelegenheid en sociaal beleid : Een fundamentele administratieve noodzaak ten aanzien van het acquis op dit gebied zijn adequate voorzieningen voor inspectie, met name ten aanzien van gezondheid en veiligheid op het werk. In Slovenië beschikt de arbeidsinspectie over 74 inspecteurs. Hier is vergroting van het personeel en de deskundigheid vereist. Regionaal beleid en cohesie : De belangrijkste administratieve vereisten op dit gebied zijn het bestaan van specifieke en doeltreffende administratieve organen, en met name een hoge mate van bekwaamheid \ m de en Gemeenschapsgelden. integriteit bij het beheer In Slovenië is het ministerie van Economische betrekkingen en ontwikkeling belast ITK de regionale ontwikkeling (59 personeelsleden, van wie er 2 belast zijn met regio- ak* ontwikkeling, terwijl er 5 werkzaam zijn bij het Fonds voor regionale ontwikkeling). De administratieve regelingen op dit gebied zijn in een vroeg stadium van ontwikkeling. De toestand op het gebied van de financiële controle is niet bevredigend (zie hieronder bij "Financiële controle"). Voor een doeltreffend beheer van het acquis op dit gebied zullen 119 belangrijke administratief en begrotingskader tot stand te brengen. inspanningen moeten worden gedaan om een passend institutioneel, Milieu : Aangezien het milieubeleid van de EU de integratie van de milieubescherming in het beleid van de EU op de andere gebieden inhoudt worden er in beginsel zeer brede eisen gesteld aan de administratie, en zijn er vele organen bij betrokken die zich doorgaans niet bezighouden met milieubescherming. De hoofdverantwoordelijkheid ligt echter bij de ministeries voor Milieuzaken en diverse daaronder ressorterende lichamen. In Slovenië telt het ministerie van Milieuzaken 1. 200 personeelsleden. Controle wordt uitgevoerd door het ministerie en de sectorale autoriteiten, terwijl het Nationaal inspectoraat (28 inspecteurs) voor wetshandhaving zorgt. Deze regelingen zijn nog niet" adequaat, aangezien slechts 40 % van de posten bij het inspectoraat zijn bezet. Voor een doeltreffend beheer van het acquis op dit gebied zal opleiding in inspectie- en handhavingsprocedures nodig zijn, terwijl de gebieden van bevoegdheid van de diverse diensten duidelijk zullen moeten worden afgebakend. Consumentenbescherming : Op dit gebied vereist een doeltreffend beheer van het acquis dat de algehele verantwoordelijkheid wordt specifiek overheidslichaam dat kan worden belast met het formuleren, uitvoeren en handhaven van het consumentenbeleid en de wetgeving ter bescherming van de consument. toegewezen aan een In Slovenië deelt het ministerie van Economische betrekkingen en ontwikkeling de verantwoordelijkheid voor consumentenaangelegenheden met het semi-onafhankelijke Bureau voor consumentenbescherming. Er zijn drie personeelsleden werkzaam op het gebied van de consumentenbescherming. Er bestaat reeds een sterke en onafhankelijke consumentenbeweging, hetgeen blijkt uit het bestaan van niet-gouvemementele consumentenorganisaties. Er is nog steeds onzekerheid over de feitelijke draagwijdte en doelstellingen van het consumentenbeleid. Dit verklaart ten dele dat er moeilijkheden zijn bij de doeltreffende handhaving van de consumentenwetgeving; andere factoren echter waarvoor een oplossing moet worden gevonden zijn een gebrek aan deskundig personeel, organisatorische tekortkomingen en onvoldoende bewustheid bij de rechters van het belang van consumentenvraagstukken. Justitie en binnenlandse zaken : Het toezicht op aangelegenheden betreffende justitie en binnenlandse zaken behoort tot de taak van de ministeries van Justitie en Binnenlandse zaken. De administratieve stmcturen moeten in staat zijn aangelegenheden betreffende asiel en migratie, grensbewaking en politiële en justitiële samenwerking doeltreffend af te handelen. Er is in de allereerste plaats behoefte aan voldoende gekwalificeerd personeel met een hoge mate van integriteit. In Slovenië is de personeelsbezetting van de ministeries van Justitie en Binnenlandse zaken voldoende. De mogelijkheid om vraagstukken in verband met asiel en migratie te behandelen is nog niet gerealiseerd aangezien een nieuwe asielwet - overeenkomstig de voorschriften van de EU - nog in voorbereiding is en tot op heden zeer weinig asielaanvragen zijn gedaan. De grensbewaking is voldoende. Er zijn gespecialiseerde politie-eenheden opgericht om de georganiseerde misdaad te bestrijden, en deze zijn in het algemeen doeltreffend. De leden van de rechterlijke macht zijn onervaren en het gerechtelijk apparaat is inefficiënt; de justitiële samenwerking is op het ogenblik beperkt, maar gaat voomit. Voor een doeltreffend beheer van het acquis op dit gebied zullen 120 grotere investeringen in het gerechtelijk apparaat moeten worden gedaan (met name in ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen en opleiding in de EG-wetgeving). Douane : Voor de toepassing van het acquis op dit gebied zijn een adequate infrastructuur en outillage nodig, met inbegrip van automatisering en hulpmiddelen voor het uitvoeren van onderzoeken, alsmede de totstandbrenging van een doeltreffende douaneorganisatie met een voldoende aantal gekwalificeerde en gemotiveerde personeelsleden die blijk geven van een hoge mate van integriteit. In Slovenië zijn bij de douane 2. 200 personen werkzaam. Als gevolg van een groot verloop van het personeel is het moeilijk om de efficiëntie ervan te evalueren, en dus te beoordelen of de bezettingsgraad voldoende is. Er is echter een aantal positieve ontwikkelingen te vernielden. Financiële controle : De bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap vereist de ontwikkeling van fraudebestrijdingsdiensten, opleiding van gespecialiseerd personeel (opsporingsambtenaren, magistraten) en versterking van de stelsels voor specifieke samenwerking. Voor de uitvoering van het Gemeenschapsbeleid, met name op landbouwgebied en ten aanzien van de Structuurfondsen, zijn doeltreffende beheers- en controlestelsels inzake de overheidsuitgaven met voorzieningen ter bestrijding van fraude vereist. Administratief is het van fundamenteel belang een duidelijke scheiding aan te brengen tussen de externe en de interne controle. De politie en de gerechtelijke autoriteiten moeten afdoende kunnen optreden tegen ingewikkelde transnationale vormen van financiële misdaad (met inbegrip van fraude, corruptie en het witwassen van geld) die de financiële belangen van de Gemeenschap zou kunnen schaden. In Slovenië is er geen centrale autoriteit die met de fraudebestrijding is belast. De Nationale rekenkamer is nog niet in staat om haar controlefunctie volledig te vervullen. Het ministerie van Financiën heeft slechts 5 personeelsleden bij de dienst Begrotingsinspectie. Voor een doeltreffend beheer van het acquis op dit gebied zullen aanzienlijke inspanningen moeten worden gedaan ter versterking van de institutionele stmcturen. 4. 3. Algemene evaluatie Mits een grootscheepse hervorming wordt uitgevoerd zou kunnen worden verwacht dat op middellange termijn de nodige administratieve stmcturen in Slovenië aanwezig zijn om het acquis doeltreffend te beheren. Indien de nodige maatregelen worden genomen zou het Sloveense gerechtelijke apparaat op middellange termijn in staat kunnen zijn om het Gemeenschapsrecht doeltreffend toe te passen. 121 C. SAMENVATTING EN CONCLUSIE In juni 1996 diende Slovenië zijn verzoek in om toe te treden tot de Europese Unie. Dit verzoek maakt deel uit van het historisch proces waarin een einde wordt gemaakt aan de verdeling van Europa en waamit blijkt dat de democratie in dit land wortel heeft geschoten. Overeenkomstig artikel O van het Verdrag heeft de Commissie op verzoek van de Raad een advies opgesteld over het verzoek om toetreding van Slovenië. Slovenië heeft de Europese Overeenkomst die op 10 juni 1996 werd ondertekend nog niet geratificeerd en moet eerst overgaan tot een wijziging van zijn grondwet teneinde de beperkingen inzake het eigendomsrecht op te heffen die nog gelden voor onderdanen van de lidstaten van de Europese Unie. De toetreding van Slovenië wordt derhalve voorbereid op grond van het interim-akkoord dat op 1 januari 1997 in werking is getreden. De regering heeft tevens de stmcturen inzake nationale coördinatie opgezet welke nodig zijn om haar beleid met het oog op de Europese integratie ten uitvoer te leggen. De regering heeft bijzondere aandacht besteed aan de oprichting van de institutionele stmcturen welke nodig zijn voor de tenuitvoerlegging van het Witboek over de interne markt van mei 1995, hetgeen een essentieel onderdeel vormt van de strategie tijdens de periode die aan de toetreding voorafgaat. De regering stelde in mei 1996 een driejarenprogramma vast voor de omzetting van deze maatregelen en is voornemens vóór eind 1997 een globale strategie op dit gebied te bepalen. Het verzoek om toetreding werd beoordeeld aan de hand van de criteria die tijdens de Europese Raad van Kopenhagen in juni 1993 werden vastgesteld. Overeenkomstig de conclusies van de Raad kunnen de landen van Midden- en Oost-Europa die zulks wensen, lid worden van de Europese Unie, mits zij aan de volgende voorwaarden voldoen : - zij moeten over stabiele instellingen beschikken welke een garantie vormen voor de democratie, de rechtsstaat, de naleving van de mensenrechten en de eerbiediging en de bescherming van minderheden; - zij moeten over een levensvatbare markteconomie beschikken en de concurrentiedmk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd kunnen bieden; - zij moeten in staat zijn de uit de toetreding voortvloeiende verplichtingen na te komen en moeten met name de doelstellingen onderschrijven van de politieke, economische en monetaire unie. Bij de beoordeling van deze drie groepen criteria - die betrekking hebben op de politiek, de economie en het overnemen van het acquis - wordt tevens rekening gehouden met de mate waarin de administratie en de justitie in staat zijn de beginselen van de democratie en de markteconomie ten uitvoer te leggen en het acquis communautaire in de praktijk toe te passen en te doen naleven. 122 Daarbij werd een methode gevolgd die erin bestaat voor iedere kandidaat-lidstaat een prognose op middellange termijn te maken, waarbij rekening wordt gehouden met de gemaakte vorderingen en de reeds ingevoerde hervormingen. Wat de politieke criteria betreft heeft de Commissie zich niet beperkt tot een formele beschrijving van de instellingen om de stand van zaken en de reële werking van de democratie te beoordelen. 1) Politieke criteria * * De Sloveense instellingen werken op regelmatige wijze. De verschillende machten zijn zich bewust van de grenzen van hun bevoegdheden en werken nauw samen. In 1992 en in 1996 werden vrije en eerlijke verkiezingen gehouden. De oppositie neemt op normale wijze deel aan de werking van de instellingen. Bovendien doen zich geen noemenswaardige problemen voor op het gebied van de naleving van de grondrechten. Een aantal aspecten zijn nog voor verbetering vatbaar, met name wat betreft de werking van het gerechtelijk apparaat en de temggave van de bezittingen die tijdens het communistische regime in beslag zijn genomen. De bestrijding van de corruptie moet efficiënter worden aangepakt. Slovenië vertoont dus de kenmerken van een democratie die over stabiele instellingen beschikt, welke een garantie vormen voor de rechtsstaat, de naleving van de mensenrechten en de eerbiediging en de beschemiing van minderheden. 2) Economische criteria Na een daling van het BNP heeft de groei zich vanaf 1993 hersteld (+ 5,3 % in 1994, + 3,9 % in 1995, + 3,1 % in 1996). De openbare financiën en de buitenlandse rekeningen zijn in evenwicht en de inflatie is afgenomen (9,1 % in 1996). Slovenië heeft twee miljoen inwoners en het BNP per hoofd komt neer op 59 % van het gemiddelde voor de Europese Unie. 7 % van de beroepsbevolking (5 % van de toegevoegde waarde) is in de landbouwsector tewerkgesteld. Het handelsverkeer met de Unie is sedert 1991 aanzienlijk toegenomen en vertegenwoordigt thans 65 % van de buitenlandse handel van Slovenië. Wat de door de Europese Raad van Kopenhagen vastgestelde economische criteria betreft, ziet de situatie in Slovenië er als volgt uit. Slovenië kan worden beschouwd als een land met een levensvatbare markteconomie. Er is aanzienlijke voomitgang geboekt op het gebied van liberalisatie en privatisering en de economie heeft zich zeer goed kunnen stabiliseren. Toch is er in sommige sectoren een gebrek aan concurrentie, met name in de financiële sector; de marktmechanismen functioneren nog niet naar behoren en de noodzakelijke hervormingen op het gebied van belastingen en sociale zekerheidsregelingen zijn nog niet voltooid. Slovenië zal vermoedelijk in staat zijn op middellange termijn het hoofd te bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie, indien de flexibiliteit van bepaalde factoren van de economie wordt verbeterd. De uitvoer is gediversifieerd, de arbeidskrachten zijn geschoold en goed opgeleid en de infrastmctuur is behoorlijk. De herstmcturering van de ondernemingen is echter traag verlopen, omdat de economische besluitvormingsmechanismen gebaseerd zijn op een systeem van consensus en de 123 werknemers en bedrijfsleiders ertoe worden aangezet de status-quo te handhaven. De verbetering van het concurrentievermogen werd afgeremd door de snelle stijging van de lonen, die samenging met een geringe toename van de productiviteit. Het lage niveau van de directe buitenlandse investeringen is het gevolg van deze stmcturele problemen, die moeten worden aangepakt. 3) Vermogen te voldoen aan de verplichtingen die voortvloeien uit, de toetreding De overname van het acquis is op grond van verscheidene indicatoren beoordeeld : - de Europa-Overeenkomst, waarin in het bijzonder verplichtingen zijn vastgelegd op het gebied van het vestigingsrecht, de behandeling als eigen onderdaan, de vrijhandel, de intellectuele eigendom en de overheidsopdrachten; - de tenuitvoerlegging van de in het Witboek vermelde maatregelen, die van essentieel belang zijn voor de totstandbrenging van de interne markt; - de geleidelijke omzetting van de andere delen van het acquis. Slovenië, dat de Europa-Overeenkomst nog niet heeft geratificeerd, heeft een bepaalde vooruitgang geboekt bij de toepassing van de overeenkomstige bepalingen van de interim-overeenkomst en het omzettingspercentage van de in het Witboek aangegeven verordeningen en richtlijnen is bevredigend. Het wettelijk kader voor alle gebieden die verband houden met de interne markt, in het bijzonder wat de boekhouding van de ondernemingen, de wederzijdse erkenning van beroepsbekwaamheden en de intellectuele eigendom betreft, is vrijwel klaar. De meeste maatregelen zijn geheel of gedeeltelijk omgezet volgens de evaluatie die door de Sloveense autoriteiten werd verricht. Slovenië moet nog inspanningen op wetgevend gebied leveren met het oog op de volledige overname van het acquis. Ondanks de geleverde inspanningen, moet de reële vooruitgang die bij de omzetting van de onlangs goedgekeurde teksten is geboekt, nog worden aangevuld met concrete maatregelen voor de tenuitvoerlegging ervan en moet een doeltreffende bestuurlijke infrastructuur worden opgezet. Er zijn nog belangrijke inspanningen vereist op het gebied van de overheidsopdrachten, de mededinging, de verzekeringen, het vrije kapitaalverkeer, de productconformiteit en de normalisering. De invoering van de BTW moet de allerhoogste prioriteit krijgen. De tenuitvoerlegging en de toepassing moeten worden beschouwd als volwaardige componenten van de strategie ter voorbereiding op de toetreding van Slovenië, die zich niet mag beperken tot de primaire wetgeving, maar ook de technische normen moet betreffen. Indien Slovenië zijn voorbereidingen met het oog op de toetreding actief voortzet, zal het, wat de andere onderdelen van het acquis betreft, bij de toepassing daarvan op middellange termijn geen bijzondere moeilijkheden ondervinden. Dit geldt in het bijzonder voor de volgende gebieden : onderwijs, jeugd en beroepsopleiding, onderzoek en technologische ontwikkeling, telecommunicatie, audiovisuele sector, het midden- en kleinbedrijf, en douanecontroles. buitenlandse handel, ontwikkeling consumentenbescherming, 124 Gezien het huidige niveau en de verwachte ontwikkeling van het concurrentievermogen van het grootste deel van de Sloveense industrie mag worden aangenomen dat deze op middellange termijn het hoofd zal kunnen bieden aan de concurrentiedmk en de marktkrachten. Er kunnen zich echter problemen voordoen als gevolg van een gebrek aan flexibiliteit van de arbeidsmarkt, en in die sectoren en ondernemingen die nog niet zijn geherstructureerd. Op milieugebied zijn belangrijke inclusief aanzienlijke investeringen en de versterking van het administratief apparaat om dit in staat te stellen de wetgeving daadwerkelijk toe te passen. De volledige overname van het acquis kan slechts op zeer lange termijn worden verwacht en maakt een verhoging van de overheidsuitgaven noodzakelijk. inspanningen vereist, Slovenië heeft nu reeds een aanzienlijke voomitgang geboekt op het gebied van het vervoer. Als de inspanningen voor het vervoer over de weg van goederen en in de sector van het spoorwegvervoer worden voortgezet, zal de vervoerssector vermoedelijk geen probleem vormen. Slovenië heeft zich ertoe verbonden de nodige investeringen voor het totstandbrengen van de transeuropese netwerken (TEN) te doen, teneinde een goede werking van de interne markt te garanderen. Slovenië zal op middellange termijn tevens in staat zijn het acquis op het gebied van werkgelegenheid en sociale zaken over te nemen. Er zijn echter nog inspanningen nodig op het gebied van de bescherming en de veiligheid en gezondheid van de werknemers. Slovenië moet ook de onafhankelijkheid waarborgen van de diensten die belast zijn met de arbeidsinspectie. Wat het regionale beleid en het cohesiebeleid aangaat, heeft Slovenië een ontwikkelingsbeleid goedgekeurd, op grond waarvan het op middellange termijn de communautaire voorschriften ten uitvoer kan leggen en gebmik kan maken van de Stmctuurfondsen. De instmmenten waarover het beschikt voor de financiële controle moeten voordien evenwel aanzienlijk worden verbeterd. Indien, wat de landbouwsector betreft, voomitgang wordt geboekt op veterinair en fytosanitair gebied, de stmcturen worden versterkt om de instmmenten van het GLB te kunnen toepassen, de sector van de agrovoedingssector wordt geherstmctureerd en het beleid inzake plattelandsontwikkeling wordt versterkt, zal bij toetreding op middellange termijn het gemeenschappelijk landbouwbeleid zonder al te grote problemen kunnen worden toegepast. In de energiesector zijn nog inspanningen vereist op het gebied van de werking van de monopolies, de vaststelling van de prijzen, de toegang tot de netwerken en de staatsinmenging in de sectoren van de vaste brandstoffen. Samen met Kroatië bezit Slovenië in Krsko een kernenergiecentrale die bijna 20 % van de elektriciteit van het land produceert en waarvoor gebmik is gemaakt van westerse technologieën. Er moet ook een oplossing worden gevonden voor het radio-actief afval. Uit de evaluatie van alle betrokken gebieden blijkt dat Slovenië op middellange termijn vermoedelijk in staat zal zijn de maatregelen die nodig zijn voor de afschaffing van de controles aan de binnengrenzen en de verschuiving van deze controles naar de buitengrenzen van de Unie over te nemen en ten uitvoer te leggen. 125 Wat de deelneming van Slovenië aan de derde fase van de Economische en Monetaire Unie aangaat, waarvoor de coördinatie van het economisch beleid en de volledige vrijmaking van het kapitaalverkeer vereist is, kunnen zich enkele moeilijkheden op middellange termijn voordoen, omdat de regels waaraan de centrale bank onderworpen is niet verenigbaar zijn met die van de Europese Unie en het noodzakelijk is de banksector te herstructureren. Het is daarentegen te vroeg om te beoordelen of Slovenië op de datum van toetreding deel kan gaan uitmaken van de euro-zone : of Slovenië zal voldoen aan de convergentiecriteria is afhankelijk van het welslagen van de stmcturele veranderingen die thans aan de gang zijn; dit is echter in geen geval een toetredingsvoorwaarde. Slovenië zal de komende jaren waarschijnlijk ook het acquis op het gebied van binnenlandse zaken en justitie kunnen aanvaarden, hoewel bijzondere aandacht moet worden besteed aan de kwestie van de werking van het gerechtelijk apparaat, de behandeling van asielzoekers en de strijd tegen de georganiseerde misdaad. Slovenië zal niettemin zonder moeilijkheden aan de verplichtingen van "het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid kunnen voldoen. Slovenië heeft de betrekkingen met zijn buren sinds 1991 versterkt en met deze landen vriendschaps- en nabuurschapsverdragen gesloten. Er moet evenwel op worden gewezen dat een maritiem grensgeschil Slovenië en Kroatië vandaag nog steeds verdeeld houdt. 4) Administratief en gerechtelijk apparaat Als Slovenië de hervormingen voortzet die in het administratief apparaat aan de gang zijn, is het mogelijk dat op middellange termijn de vereiste structuren aanwezig zijn om het acquis daadwerkelijk toe te passen. Een belangrijke factor, met name voor de verwezenlijking van de interne markt, is het vermogen van het toepassing van het justitie-apparaat om een uniforme Gemeenschapsrecht te garanderen. Als Slovenië de vereiste maatregelen goedkeurt, zal justitie in staat zijn het acquis op middellange termijn toe te passen. Conclusie Uit de analyse die zij heeft verricht trekt de Commissie de volgende conclusies : Slovenië vertoont de kenmerken van een democratie die over stabiele instellingen beschikt, welke een garantie vormen voor de rechtsstaat, de naleving van de mensenrechten en het respect voor en de bescherming van minderheden; Slovenië kan worden beschouwd als een levensvatbare markteconomie en zou op middellange termijn het hoofd moeten kunnen bieden aan de concurrentiedmk en de marktkrachten binnen de Unie; land met een Slovenië moet zijn inspanningen voortzetten ten einde op middellange termijn in staat te zijn het acquis over te nemen, met name wat de interne markt betreft; voorts moeten nog aanzienlijke vorderingen worden gemaakt, met name wat betreft de investeringen op het gebied van milieu, werkgelegenheid en sociale zaken en energie; over het algemeen zijn bestuurlijke hervormingen onontbeerlijk om het land te voorzien 126 van de structuren die het mogelijk maken het acquis ten volle toe te passen en te doen naleven. Daarom beveelt de Commissie aan toetredingsonderhandelingen met Slovenië te beginnen. Een versterking van de strategie tijdens de periode vóór de toetreding zal het voor Slovenië gemakkelijker maken om zich sneller voor te bereiden op de uit de toetreding voortvloeiende verplichtingen. Er moet vooral aandacht worden besteed aan de zwakke punten die in het advies worden geconstateerd. De Commissie zal uiterlijk eind 1998 een rapport indienen over de vooruitgang die Slovenië heeft gemaakt. 127 Bijlagen Samenstelling van het Parlement RESULTATEN VAN DE LAATSTE ALGEMENE VERKIEZINGEN (november 1996) Partij Liberaal-democraten Volkspartij Sociaal-democraten Christen-democraten Eengemaakte lijst van sociaal-democraten Gepensioneerden Nationalisten Andere Afkorting Zetels LDS SLS SDS SKD ZLSD 25 19 16 10 9 DeSUS 5 - SNS 4 + 2 afgevaardigden verkozen door de Italiaanse en de Hongaarse gemeenschap 128 This table is based on information provided by the Slovenian authorities and confirmed by them as correct as at the end of June 1997. It does not indicate the Commission's agreement with their analysis. The table includes directives and regulations cited in the White Paper which total 899. These have been listed in accordance with the categorization used in the White Paper and in relation to the policy areas covered. The table shows the number of measures for which Slovenian authorities have notified the existence of adopted legislation having some degree of compatibility with the corresponding White Paper measures. White Paper chapters Direc tives Regul ations Total l. Free Movement of Capital Siovenia 2. FM and Safety of Industrial Products 3 / C om p e t i t i on 4. SociaI policy and action S. AgricuIture ó. Transport 7. Audiovisual 8. Environment 9. T e l e c o m m u n i c a t i on lO. Direct Taxation 1 l. F r ee m o v e m e nt of goods 12. Public Procurement 1 3. F i n a n c i al services Number of White Paper measures Sovema Number of White Paper measures siovenia Number of White Paper measures slovenia Number of White Paper measures S(ovenia Number of White Paper measures slovenia Number of White Paper measures slovenia Number of White Paper measures slovenia Number of White Paper measures siovenia Number of White Paper measures slovenia Number of White Paper measures siovema Number of White Paper measures slovenia Number of White Paper measures siovenia Number of White Paper measures H. P r o t e c t i on of p e r s o n al d a ta siovenia 15. Company Law ló. Accountancy 17. Civil law 18. Mutual rec. of prof. Qual. 19. 1ntellectual property 20. Energy 21. Customs law 22. 1ndirect Taxation 23. Consumer Protection Total Number of White Paper measures slovenia Number of White Paper measures slovenia Number of White Paper measures slovenia Number of White Paper measures s,ovenia Number of White Paper measures slovema Number of White Paper measures slovcn,a Number of White Paper measures slovema Number of White Paper measures slovenia Number of White Paper measures sloven,a Number of White Paper measures b,oven,a Number of White Paper measures Stage I 2 3 18 56 0 3 9 12 67 93 17 19 1 1 21 3! 3 9 2 2 0 0 0 5 7 13 0 0 1 2 3 3 0 1 2 5 5 5 10 0 1 0 15 2 8 165 295 Stage II/III 1 1 40 104 0 0 2 15 22 46 11 15 0 0 0 7 0 7 1 2 0 0 0 1 0 8 1 2 3 3 2 2 0 i 16 16 3 3 0 2 0 1 0 54 0 3 102 293 Stage I 0 0 0 4 __0 •. 1 0 -0 Ï5 62 7 8. 0 0 3 7 o 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0. 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3 5 14 0 0 0 0 30 99 Stage II/III 0 0 0 ï 0 0 2 2 0 2 8 13 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 i 0 0 0 0 0 0 2 3 0 0 105 184 0 6 0 0 118 212 3 4 58 165 0 4 13 29 104 203 43 1 i 24 45 3 16 3 0 0 i 1 5 5 0 18 10 ^ 110 0 2 415 Source: TA1EX Statistische gegevens Indien niet uitdrukkelijk anderszins wordt vermeld, zijn de gegevens in deze bijlage verzameld bij het "Bureau voor de Statistiek van de Republiek Slovenië (STATISTICNI URAD REPUBLIKE SLOVENIJE)", waarmee Eurostat en de bureaus voor de statistiek van de lidstaten in het kader van het Phare-programma al een aantal jaar samenwerken. In het kader van deze samenwerking worden regelmatig gegevens verzameld en verspreid teneinde de wetgeving en de praktijken van de EU op statistisch gebied te kunnen toepassen. Onderstaande gegevens zijn waar mogelijk samengesteld aan de hand van de definities en standaarden van de EU, die soms afwijken van de nationale praktijken. Hierdoor zijn er verschillen mogelijk tussen de hier gepresenteerde gegevens en die welke elders in het advies te vinden zijn, want die zijn in het algemeen gebaseerd op de bijgewerkte antwoorden die de kandidaat-lidstaten zelf hebben verstrekt in reactie op de vragenlijst die zij in april 1996 toegestuurd hebben gekregen. Een volledige compatibiliteit met de statistische standaarden van de EU en dus ook de vergelijkbaarheid met EU-cijfers kunnen nog niet worden gegarandeerd, met name ten aanzien van statistieken die niet via Eurostat, maar rechtstreeks door de betrokken landen zijn geleverd. Indien informatie beschikbaar is, worden in methodologische aantekeningen de inhoud van en bijzonderheden over de statistische gegevens in deze bijlage beschreven. Bij de gegevens gaat het om informatie die in mei 1997 beschikbaar was. 132 BASISGEGEVENS Totale oppervlakte Bevolking (eind van de periode) - Totaal - Vrouwen - Mannen Bevolkingsdichtheid Stadsbevolking Sterftecijfer Geboortecijfer Inkomen en BBP per hoofd van de bevolking -Gemiddeld maandloon per werknemer -BBP per hoofd van de bevolking Producticstructuur: aandeel sector in bruto toegevoegde waarde -landbouw -industrie -bouwnijverheid -diensten 1990 1992 1993 1000 ha 1994 1995 2025 2025 2025 2025 x 1000 per Icm2 % van totale bevolking 1989 1990 1022,9 967,1 98 50,1 50,1 per 1000 personen 9,7 10,0 10,0 9,9 ecu 9,7 9,8 % van totale bruto toegevoegde waarde 709 6844 5,5 36,9 4,8 52,8 9,5 9,5 731 7236 5 32,1 5 57,9 Aandeel van sector in bruto toegevoegde waarde in 1990 1995 Aandeel van sector in bruto toegevoegde waarde in share of branch GVA in 1990 share of branch GVA in 1995 • 0. 0 -0. 0. 52. 8 36. 9 H -agriculture gj -industry Q -construction m -services • - Others 32. 1 -agriculture g B rj -construction -industry m -services • -Others landbouw, industrie, bouwnijverheid, diensten, overige overige landbouw, industrie, bouwnijverheid, diensten, 133 NATIONALE REKENINGEN 1990 1991 1992 1993 1994 1995 min. nationale valuta Bruto binnenlands product (lopende prijzen) 196762 349408 1017965 1435095 1845831 2202021 mld. ecu Bruto binnenlands product (lopende prijzen) 10,2 9,6 10,ï 12,0 14,2 Bruto binnenlands product Bruto binnenlands product Consumptieve bestedingen -van huishoudens en van IZW's t b. v. huishoudens -van de overheid Investeringen in vaste activa (bruto) Uitvoer van goederen en diensten Invoer van goederen en diensten Consumptieve bestedingen -van huishoudens en van IZW's t. b. v. huishoudens -van de overheid Investeringen in vaste activa (bruto) Uitvoer van goederen en diensten Invoer van goederen en diensten 70,6 53,2 17,4 18,8 90,8 78,5 koopkrachtstandaard per hoofd van de bevolking verandering in % t. o. v. het voorgaande jaar 8557,4 9354,2 10111,8 -8,9 -8,4 -11,0 -1,7 -11,5 -20,1 -22,4 73,8 54,8 19,0 20,6 83,5 74,2 -5,5 -3,1 -3,6 5,3 -13,9 -23,5 -22,9 2,8 11,4 13,6 5,3 11,9 0,6 17,6 m het bruto binnenlands product 75,5 55,1 20,3 18,4 63,1 56,2 79,6 58,5 21,1 18,7 58,8 57,7 5,3 4,0 4,6 2,1 12,6 10,5 10,7 77,3 57,0 20,1 19,6 59. 1 56,5 3,9 5,9 7,0 2,5 20,8 0,7 11,6 78,1 57,7 20,4 21,2 54,7 55,9 BBP (verandering in % t. o. v. het voorgaande jaar) 1993 1994 1995 6,0 4,0 2,0 0,0 -2,0 -4,0 -6,0 -8,0 10,0 134 BELANGRIJKSTE ECONOMISCHE INDICATOREN 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 verandering in % t. o. v. het voorgaande jaar Inflatiecijfer IDP 549,7 117,7 201,3 32,3 19,8 12,6 Volume-indexcijfers van de industriële productie Volume-indexcijfers van de bruto landbouwproductie Werkloosheidscijfer (ILO-methode) - Totaal - tot 25 jaar - 25 jaar en ouder Bruto buitenlandse schuld Betalingsbalans - Uitvoer van goederen - Invoer van goederen - Handelsbalans - Diensten (netto) - Inkomen (netto) - Lopende rekening van de betalingsbalans - Kapitaalrekening en financiële rekening (excl. reserves) - Reserves voorgaand jaar = 100 96,5 106,4 106,4 102 103,6 % van de arbeidskrachten 9 22,2 7,1 7,4 18,8 5,6 mld. USD 9,7 101 7,3 18,8 5,6 0,028 0,164 0,902 1,603 2,97 4,01 min. USD 6083 -6237 -154 375 -51 192 -91 6683 -5892 791 180 -91 926 -13 6830 -7168 -338 723 108 540 97 8345 -9298 -953 725 147 -36 376 8365 -9218 -853 786 89 46 552 -633 -111 -642 -220 -587 Inflatiecijfer: Procentuele wijziging van het jaargemiddelde t. o. v. het voorgaande jaar. De gegevens hebben betrekking op de index van de detailhandelsprijzen (officiële indicator van het inflatiecijfer in Slovenië). Volume-indexcijfers van de industriële productie: De industriële productie bestrijkt de winning van delfstoffen, de industrie en de productie en distributie van elektriciteit, gas en water (secties C, D en E van de NACE-classificatie). De index van de industriële productie bestrijkt ondernemingen met tien of meer werknemers, m. u. v. ondernemingen die werkzaam zijn op een van de volgende gebieden: uitgeverijen en productie en distributie van gas, stoom en water. Volume-indexcijfers van de brutolandbouwproductie: Voortschrijdende gemiddelde waarde van de aankoopprijzen over de laatste driejaren. Werkloosheidscijfer (ILO-methode): Aandeel van de werklozen in de arbeidskrachten. Ontleend aan de arbeidskrachtenenquête waarbij de volgende ILO-definities en -aanbevelingen in acht zijn genomen: Arbeidskrachten: werkzame personen en werklozen in de zin van onderstaande ILO-definities: Werkzame personen: alle personen van 15 jaar en ouder die gedurende de referentieperiode ten minste 1 uur hebben gewerkt voor loon of een andere beloning, als werknemer, ondernemer, lid van een coöperatie of medewerkend gezinslid. Leden van de strijdkrachten en vrouwen met verlof voor kinderverzorging zijn inbegrepen. Werklozen: alle personen van 15 jaar en ouder die gelijktijdig voldoen aan alle drie voorwaarden van de ILO-definitie om als werkloze te worden geclassificeerd: zij moeten (a) zonder baan zijn, (b) actief werk zoeken en (c) beschikbaar zijn om binnen twee weken met werken te beginnen. In Slovenië blijven dienstplichtigen en personen die niet in privé-huishoudens wonen bij de arbeidskrachtenenquête buiten beschouwing. Personen die tijdelijk werkloos zijn of zwangerschapsverlof hebben, worden tot de werkzame personen gerekend. Bruto buitenlandse schuld: De schuld is ontleend aan de desbetreffende statistiek van de OESO (External Debt Statistics). Betalingsbalans: De gegevens zijn ontleend aan de gegevensbank van het IMF. Vergelijkbaarheid met de respectieve EU-statistieken is niet gegarandeerd, maar de betalingsbalans is grotendeels overeenkomstig de standaarden van het IMF opgesteld. De balans van het goederenverkeer is in overeenstemming met de beginselen van de betalingsbalans. In- en investeringen, uit Het netto-inkomen omvat uitvoer zijn beide beleggingsportefeuilles en uit andere beleggingen, alsmede de beloning van werknemers. De lopende rekening van de betalingsbalans is in overeenstemming met de definitie van het 5e Handboek van het IMF; kapitaaloverdrachten worden niet in aanmerking genomen. Reserves: dit betreft veranderingen in de reserves gedurende het jaar; (+) betekent een toename en (-) betekent een afname van de reserves. inkomsten uit directe in fob-waarden. 135 BUITENLANDSE HANDEL In- en uitvoer (lopende prijzen) - Invoer - Uitvoer - Handelsbalans 1992 1993 1994 1995 1996 7304 6828 -476 9492 8316 -1175 9397 8306 -1091 Volume-indexcijfers van de buitenlandse handel voorgaand jaar = 100 - Invoer - Uitvoer Structuur van de invoer volgens de SITC (lopende prijzen) > van totale invoer - (0+1) voedingswaren en levende dieren, dranken en tabak - 2 niet-eetbare grondstoffen - 3 minerale brandstoffen en smeermiddelen - 4 dierlijke en plantaardige oliën en vetten - 5 chemische producten - 6 fabrikaten, hoofdzakelijk naar grondstof ingedeeld - 7 machines en vervoermaterieel - 8 diverse fabrikaten - 9 goederen die niet elders zijn ingedeeld 8,2 6,5 7,1 0,4 12,2 19,4 31,8 11 Structuur van de uitvoer volgens de SITC" (lopende prijzen) % van totale uitvoer - (0+1 ) voedingswaren en levende dieren, dranken en tabak - 2 niet-eetbare grondstoffen - 3 minerale brandstoffen en smeermiddelen - 4 dierlijke en plantaardige oliën en vetten - 5 chemische producten - 6 fabrikaten, hoofdzakelijk naar grondstof ingedeeld - 7 machines en vervoermaterieel - 8 diverse fabrikaten - 9 goederen die niet elders zijn ingedeeld 4,8 1,9 1,1 0,1 10,3 27,3 30,3 24 7,4 6,5 6,6 0,4 12,1 19,8 33,8 10,6 3,8 2,1 1,2 0,1 10,5 28,5 31,4 22,2 7,4 5,1 7,9 0,4 11,9 19,7 33,7 13,7 4 1,7 1 0,1 10,6 27,4 33,3 21. 9 Prijsindexcijfers van de buitenlandse handel - Invoer - Uitvoer voorgaand jaar = 100 102,1 106,7 116,3 121,4 In- en uitvoer (lopende prijzen) en structuur van de buitenlandse handel volgens de SITC (lopende prijzen): De handelsgegevens omvatten niet de rechtstreekse wederuitvoer, de handel in diensten en de handel met vrije zones en evenmin de handel in licenties, knowhow en octrooien. De gegevens hebben betrekking op de speciale handel. Handelsclassificaties: Slovenië heeft in 1996 de gecombineerde nomenclatuur ingevoerd. Voordien werd een op het geharmoniseerd systeem gebaseerde nationale classificatie gebruikt. De invoer wordt op «/-basis opgetekend en geregistreerd op de dag dat de goederen in het land in het verkeer worden gebracht. De uitvoer wordt op/©A-basis opgetekend en geregistreerd op de dag dat de goederen de douanegrens passeren. De douaneslatistiek wordt gebruikt voor het toezicht op de gegevens over de buitenlandse handel. Eurostat heeft de nationale valuta omgerekend in US-dollars aan de hand van de jaarlijkse gemiddelde wisselkoersen van het Internationaal Monetair fonds. Prijsindexcijfers van de buitenlandse handel: De indexcijfers zijn berekend aan de hand van brutogegevens over de normale in- en uitvoeren zonder rekening te houden met gegevens betreffende de landen van het voormalige Joegoslavië. 136 BUITENLANDSE HANDEL Structuur van de invoer naar belangrijkste handelspartners (lopende prijzen) 1 e handelspartner 2e handelspartner 3e handelspartner 4e handelspartner 5e handelspartner overige Structuur van de uitvoer naar belangrijkste handelspartners (lopende prijzen) Ie handelspartner 2e handelspartner 3e handelspartner 4e handelspartner 5e handelspartner overige 1992 1993 1994 1995 1996 DE IT HR AT FR DE IT HR FR AT % van totale invoer 25 DE 23,7 DE 23,2 16,2 IT 17,2 IT 9,1 8,5 AT FR 8 HR 10,3 AT 8,4 FR 6,8 HR 33,2 33,6 % van totale uitvoer DE IT HR FR AT 29,5 12,4 12,1 8,7 5 32,3 DE IT HR FR AT 30,3 13,5 10,8 8,6 5,5 31,3 17 9,7 8,4 6,1 35,6 30,2 14,6 10,7 8,2 6,4 29,9 DE IT FR AT HR DE IT HR FR AT 21,7 16,9 9,8 8,8 6,2 36,5 30,6 13,3 10,3 7,2 6,6 31,9 Structuur van de uitvoer naar belangrijkste handelspartners in 1996 Structuur de handelspartners in 1996 van invoer naar belangrijkste Structure of export by main partners in 1996 31. 9% Structure of import by main partners in 1996 DE 21. 7% AT DE FR Oostenrijk Duitsland Frankrijk HR IT Kroatië Italië 137 SOCIALE INDICATOREN Bevolking op 1 januari 1991 1992 1993 1994 1995 1999,95 1998,9 1994,2 1989,41 1989 Indeling van de bevolking naar leeftijd (1 januari 1995) % van totale bevolking 0-14 jaar 15-24 jaar 25-44 jaar 45-64 jaar 65 jaar en ouder Levendgeborenen Overledenen Zuigelingensterfte - Tot 1 jaar - Doodgeborenen Huwelijken Echtscheidingen Brutohuwelijkscijfer Bruto-echtscheidingscijfer Natuurlijke groei Nettomigratie Totale bevolkingsgroei Totale vruchtbaarheid Zuigelingensterfte Doodgeborenen (late fase zwangerschap) Levensverwachting - Mannen - Vrouwen Levensverwachting - Mannen - Vrouwen 18,5 14,7 32,3 23,4 12,1 totaal aantal 21583 19324 19982 19333 19793 20012 19463 19359 18980 18968 178 106 8173 1828 4,08 0,91 1,13 -1,55 -0,42 1,46 8,25 4,89 69,54 77,38 177 110 9119 1966 134 93 9022 1962 per 1000 personen 4,57 0,98 0,33 -0,2 0,12 1,34 8,86 5,47 4,59 1 -0,1 0,71 0,61 1,31 6,77 4,68 bij de geboorte 69,45 77,25 69,4 77,29 met 65 jaar 126 105 8313 1923 4,18 0,97 0,05 0,45 0,5 1,32 6,47 5,37 69,6 77,4 13,3 16,8 4,2 0,8 5,5 138 ARBEIDSMARKT Beroepsbevolking (ILO-methode) Gemiddeld aantal werkzame personen Werkloosheidscijfer naar leeftijd (ILO-methode) - totaal - tot 25 jaar - 25 jaar en ouder Ingeschreven werklozen (eind van de periode) 1993 1994 | j % van de bevolking van 15 jaar en ouder 1995 1996 58,7 57,6 57,6 x 1000 851 882 % van de arbeidskrachten 9 22,2 7,1 7,4 18,8 5,6 % van de beroepsbevolking 14,2 14,5 878 7,3 18,8 5,6 14,4 Indexcijfers van het gemiddeld aantal werkzame personen in loondienst naar NACE-klasse 1993 1994 1995 1996 voorgaand jaar= 100 - Landbouw, jacht, bosbouw en visserij - Winning van delfstoffen - Industrie - Productie en distributie van elektriciteit, gas en water - Bouwnijverheid - Vervoer, opslag en communicatie Indexcijfers van de nominale maandlonen naar NACE-klasse - Landbouw, jacht, bosbouw en visserij - Winning van delfstoffen - Industrie - Productie en distributie van elektriciteit, gas en water - Bouwnijverheid - Vervoer, opslag en communicatie Indexcijfers van de maandlonen - nominaal - reëel 83,3 118,3 95 79,7 101,7 92,2 90,1 95,2 106,5 144,9 94,3 97,2 100,1 115,1 95,2 95 103,7 98,2 125,4 ,4 103 ,6 118,4 104,3 115,3 104,9 Beroepsbevolking (ILO-methode): Aandeel van de arbeidskrachten in de totale bevolking van 15 jaar en ouder. Ontleend aan de arbeidskrachtenenquête waarbij de volgende ILO-definities en -aanbevelingen in acht zijn genomen: Arbeidskrachten: werkzame personen en werklozen in de zin van onderstaande ILO-definities: Werkzame personen: alle personen van 15 jaar en ouder die gedurende de referentieperiode ten minste 1 uur hebben gewerkt voor loon of een andere beloning, als werknemer, ondernemer, lid van een coöperatie of medewerkend gezinslid. Leden van de strijdkrachten en vrouwen met verlof voor kinderverzorging zijn inbegrepen. Werklozen: alle personen van 15 jaar en ouder die gelijktijdig voldoen aan alle drie voorwaarden van de ILO-definitie om als werkloze te worden geclassificeerd: zij moeten (a) zonder baan zijn, (b) actief werk zoeken en (c) beschikbaar zijn om binnen twee weken met werken te beginnen. In Slovenië blijven dienstplichtigen en personen die niet in een privé-huishouden wonen (bevolking in instellingen) bij de arbeidskrachtenenquête buiten beschouwing. Werkloosheidscijfer (ILO-methode): Aandeel van de werklozen in de arbeidskrachten. Ontleend aan de arbeidskrachtenenquête waarbij de volgende ILO-definities en -aanbevelingen in acht zijn genomen (zie bovenstaande ILO-definities). In Slovenië blijven dienstplichtigen en personen die niet in een privé-huishouden wonen bij de arbeidskrachtenenquete buiten beschouwing. Personen die tijdelijk werkloos zijn of zwangerschapsverlof hebben, worden tot de werkzame personen gerekend. Gemiddeld aantal werkzame personen en indexcijfers van het gemiddeld aantal werkzame personen in loondienst naar NACE-klasse: De gegevens over ondernemingen hebben betrekking op ondernemingen en andere organisaties (particuliere ondernemingen zijn alleen inbegrepen als ze drie of meer personen in loondienst hebben. De gegevens zijn afkomstig uit de arbeidskrachtenenquêtes. Deze gegevens worden daarom als jaargegevens beschouwd. De gegevens hebben ook betrekking op gesubsidieerde overheids- en semi-overheidsinstellingen en op personen met een tweede werkkring. De strijdkrachten, leerlingen en werknemers met verlof of extra verlof voor kinderverzorging blijven buiten beschouwing. Ingeschreven werklozen (eind van de periode): Aandeel van de ingeschreven werklozen in de civiele beroepsbevolking, gebaseerd op de steekproefenquête naar de arbeidskrachten. De gegevens over de ingeschreven werklozen zijn gebaseerd op maandcijfers in het administratieve werkloosheidsregister. Indexcijfers van de maandionen: De indexcijfers van de reële maandlonen zijn berekend door de indexcijfers van de nominale brutolonen te delen door de indexcijfers van de consumentenprijzen. De gegevens over ondernemingen hebben betrekking op ondernemingen en andere organisaties (particuliere ondernemingen zijn alleen inbegrepen als ze drie of meer personen in loondienst hebben. De verdiende lonen van externe partners en adviseurs blijven buiten beschowing. De gegevens hebben ook 139 betrekking op gesubsidieerde overheids- en semi-overheidsinstellingen en op personen met een tweede werkkring. De strijdkrachten, leerlingen en werknemers met verlof of extra verlof voor kinderverzorging blijven buiten beschouwing. 140 OPENBARE FINANCIËN Overheidsbegroting -Geconsolideerde inkomsten van de centrale overheid -Bijdragen -Geconsolideerde uitgaven van de centrale overheid -Geconsolideerde uitgaven van de overheid -Geconsolideerd tekort/overschot van de centrale overheid -Tekort/overschot van de overheid 1990 1991 1992 mld nationale valuta 1993 1994 1995 606,06 773,54 933,36 5,28 -5,04 -6,46 Overheidsbegroting % van het bruto binnenlands product -Geconsolideerde uitgaven van de centrale overheid -Geconsolideerde uitgaven van de overheid -Geconsolideerd tekort/overschot van de centrale overheid -Tekort/overschot van de overheid 42,2 41,9 42,5 0,4 -0,3 -0,3 Overheidsbegroting: Deze gegevens hebben betrekking op de centrale overheid en de overheid in het algemeen, als gepubliceerd in het Government Finance Statistics Yearbook (1996) (GFSY) van het IMF; inbegrepen is ook de presentatie van het land in het GFSY. Omdat het GFSY geen statistieken voor de overheid in het algemeen geeft, maar alleen voor de verschillende niveaus van de overheid afzonderlijk, zijn de hier gepresenteerde geconsolideerde reeksen berekend op basis van gegevens voor de centrale en de lokale overheid en gecorrigeerd voor geïdentificeerde overdrachten binnen de overheid. Ook al komen de statistieken overeen met de in het GFSY gepubliceerde gegevens over de centrale en lokale overheid, toch is de dekking wellicht niet volledig als bepaalde eenheden van de centrale of lokale overheid niet in deze dekking zijn begrepen. De volledigheid van de dekking kan worden gemeten door in het GFSY de voetnoot over d<? dekking var> de gegevens voor elk van de landen te vergelijken met de lijst van eenheden van de centrale en lokale overheid waarvoor gegevens worden verstrekt. Opgemerkt zij dat het tekort/overschot in deze publicatie gelijk is aan inkomsten en bijdragen minus uitgaven, en dat geen rekening wordt gehouden met leningen minus terugbetalingen (zie hieronder). De saldering van overdrachten binnen de overheid in de bijgevoegde tabellen is beperkt tot de inkomens- en kapitaaloverdrachten die bestaan uit geïdentificeerde bijdragen en vermogens- en kapitaalsubsidies tussen de verschillende niveaus van de overheid. Andere soorten transacties tussen deze niveaus, zoals de betaling van belastingen en sociale premies ten laste van werkgevers of de aankopen van goederen en diensten bij elkaar, worden gewoonlijk niet als overdrachten binnen de overheid geclassificeerd en zijn er bij de consolidatie dan ook niet uitgefilterd. Of het ontbreken van gegevens over vermogens- en kapitaaloverdrachten moet worden toegeschreven aan het ontbreken van overdrachten of aan het gebrek aan gegevens is onduidelijk; in alle gevallen is bij het ontbreken van informatie over overdrachten gehandeld alsof er geen overdrachten waren. a. Overheidsuitgaven bestaan uit lopende en investeringsuitgaven van de overheid in geld, rentebetalingen en inkomens- en kapitaaloverdrachten; overdrachten die niet in geld luiden, blijven buiten beschouwing. b. Het tekort/overschot is gelijk aan de inkomsten in geld en de bijdragen in geld minus de uitgaven in geld. Deze meting van het tekort/overschot wijkt af van die van het GFSY, waar het gelijk is aan de inkomsten in geld en de bijdragen in geld, minus het vorderingenoverschot. Deze uitsluiting van het vorderingenoverschot (die in de ÖFST-methodologie bestaat in transacties in vorderingen en schulden voor specifieke beleidsdoeleinden en niet met het oog op de liquiditeit) zorgt ervoor dat deze meting van het tekort/overschot dichter bij in geld, minus de uitgaven 141 het begrip vorderingenoverschot (+) c. q. -tekort (-) uit de nationale rekeningen ligt. Als gevolg van deze uitsluiting blijven de ontvangsten uit de privatisering (in de G/^SY-mefhodologie geclassificeerd als terugbetalingen) bij de vaststelling van het tekort/overschot in de bijgevoegde tabellen buiten beschouwing (en verminderen het tekort dus niet). 142 FINANCIËLE SECTOR Monetaire aggregaten - Monetair aggregaat Ml - Quasi-geid 1990 | 1991 1992 1 | 1993 mid. US-dollars 1994 | 1995 | 1996 1,35 4,45 1,62 5,84 1,66 6,3 V Totale reserves (excl. goud, eind van de periode) min. US-dollars Gemiddelde korte rente - op leningen - op deposito's Officieel disconto (eind van de periode) Wisselkoersen met USD Gemiddelde voor de periode Eind van de periode Wisselkoersen met ECU Gemiddelde voor de periode Eind van de periode 787,8 1498,98 1820,79 2297,36 % per jaar 49,61 32,65 1 USD =. S1T 39,42 27,89 16 24,84 15,32 10 19,3 11,15 27,57 56,69 81,29 98,7 113,24 131,84 128,81 126,46 118,52 125,99 135,36 141,4* 1 ECU =. SIT 34,164 76,017 105,523 119,516 132,604 147,090 153,222 155,551 155,025 165,581 179,21? 177,27^ Monetaire aggregaten (eind van de periode): Geld (Ml) omvat zichtdeposito's en chartaal geld buiten banken. Quasi money (QM) omvat termijn- en spaardeposito's en deposito's in vreemde valuta. Eurostat heeft de nationale valuta omgerekend in US-dollars door hierop de wisselkoersen aan het eind van het jaar van het IMF toe te passen. Totale reserves (excl. goud, eind van de periode): De statistieken over de reserves in vreemde valuta zijn ontleend aan het maandblad International Financial Statistics (IFS) van het IMF. De totale reserves (excl. goud) worden gedefinieerd als de som van het bezit van de centrale bank aan vreemde valuta en andere (bruto) vorderingen op niet-ingezetenen; in deze definitie blijven vorderingen op ingezetenen in vreemde valuta buiten beschouwing. Overeenkomstig de definitie worden de reserves in vreemde valuta berekend tegen de marktwisselkoersen en -prijzen die van kracht zijn op het eind van de betrokken periode. De in IFS gepubliceerde totale reserves (excl. goud) kunnen verschillen van de door de nationale autoriteiten gepubliceerde cijfers. Factoren die aan eventuele verschillen bijdragen, zijn de waardering van de reservepositie in het fonds en een andere behandeling van vorderingen in niet-convertibele valuta's. Gemiddelde korte rente: De gegevens zijn ontleend aan het maandblad International Financial Statistics (IFS) van het IMF. De gemiddelde rente voor kortlopende leningen of deposito's is het gemiddelde voor de betrokken periode. De rente op leningen betreft in het algemeen de gemiddelde rente voor door de meldende banken verstrekte leningen. De rente op deposito's betreft de gemiddelde rente voor zicht- en termijndeposito's of de gemiddelde rente voor termijndeposito's. De rente is niet altijd volledig van land tot land vergelijkbaar omdat de representatieve waarde van de meldende banken en de weggingsschema's kunnen uiteenlopen. Wisselkoersen met USD: Wisselkoersen van het Internationaal Monetair Fonds, opgenomen in de publicatie: "International Financial Statistics". 143 INFLATIE (ontwikkeling over 12 maanden) Verandering in % van het ICP tussen de desbetreffende maand en dezelfde maand een jaar eerder (t/t-12) jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec 1993 1994 1995 1996 20. 6 19. 7 8,3 19,9 19,5 8,5 19,7 18,2 9,6 21,7 15,2 11,5 20,6 15,2 11,0 21,6 14,0 10,6 22,3 12,6 10,8 22,5 22,0 20,9 20,4 19,5 11,4 10,5 10,8 9,7 9,4 10,4 8,9 9,3 8,9 9,1 Inflatie (verandering in % van het ICP) Inflation (% change of CPI) jan 94; mrt; mei; jul; sep; nov; jan 95 enz. Inflatie (ontwikkeling over 12 maanden): Bij het inflatiecijfer (ontwikkeling over 12 maanden) gaat het om de verandering in % van het ICP tussen de desbetreffende maand en dezelfde maand een jaar eerder. De inflatiecijfers zijn gebaseerd op nationale ICP's die niet altijd volkomen vergelijkbaar zijn tussen de kandidaat-landen onderling of met de GICP's van de EU (verschillende methoden, begrippen en praktijken bij de berekening van de ICP's). De inflatiecijfers (ontwikkeling over 12 maanden) zijn gebaseerd op ILO-gegevens. 144 INDUSTRIE Structuur van het BBP naar economische activiteit (NACE, lopende prijzen) - Winning van delfstoffen - Industrie - Productie en distributie van elektriciteit, gas en water Volume-indexcijfers van de industriële productie naar NACE-klasse voorgaand j aar = 100 - Totaal - Winning van delfstoffen - Industrie - Productie en distributie van elektriciteit, gas en water 106,4 94. 9 106,7 107,8 1993 1994 | % van het bruto binnenlands product 1995 1,2 29,5 2,7 1,3 29,7 2,8 1996 101,0 100,4 101,1 100,8 1,2 28,1 2,8 102 100,9 102,6 99,7 de van industriële productie Volume-indexcijfers NACE-klasse - Totaal - Winning van delfstoffen - Industrie - Productie en distributie van elektriciteit, gas en water 1993K1 1993K2 1993K3 1993K4 1994K1 1994K2 1994K3 1994K4 dezelfde periode een jaar eerder = 100 naar 1995K1 | 1995K2 | 1995K3 | 1995K4 11996K1 11996K2 | 1996K3 | 1996K4 dezelfde periode een jaar eerder = 100 109,6 104,5 110,5 107,7 101,6 97,7 103,3 84,1 98,8 109,8 100,6 115,1 98,3 93,4 96,6 95,5 94,9 86 96,2 99,3 99,2 103,5 98,9 99 103,4 119,5 103 91,5 107,1 94,6 106,5 112 Structuur van het BBP naar economische activiteit (NACE, lopende prijzen): De structuur van het BBP naar economische activiteit (NACE) is berekend tegen marktprijzen. Volume-indexcijfers van de industriële productie naar NACE-klasse: De industriële productie bestrijkt de winning van delfstoffen, de industrie en de productie en distributie van elektriciteit, gas en water (secties C, D en E van de NACE-classifïcatie). De index van de industriële productie bestrijkt ondernemingen met tien of meer werknemers, m. u. v. ondernemingen die werkzaam zijn op een van de volgende gebieden: uitgeverijen en productie en distributie van gas, stoom en water. INFRASTRUCTUUR Spoorwegnet Vervoer per spoor - goederenvervoer - personenvervoer Aantal telefoonabonnees 1993 1994 1995 km per 1000km2 59 min. ton resp. reizigerskilometers 566 590 595 per 1000 personen 310 inwoners 145 Aantal inwoners per personenauto 146 LANDBOUW Bodemgebruik - oppervlakte land - landbouwgrond -bos - bouwland - blijvend grasland 1992 1993 2025 777 1071 245 560 2025 773 1071 245 558 1994 1000 ha 2025 751 1094 234 501 1995 1996 2025 783 1098 230 2025 230 417 Landbouwgrond naar wettelijke status % van de landbouwgrond - staatsonderneming - coöperatieven - overige Aandeel in BBP - Landbouw, jacht, bosbouw en visserij (Nace A+B) Volume-indexcijfers van de bruto landbouwproductie Belangrijkste teelten, oppervlakte - Granen - waarvan: tarwe - Aardappelen - Suikerbieten - Voederhakvruchten Belangrijkste gewassen, opbrengst - Granen - waarvan: tarwe - Aardappelen - Suikerbieten - Voederhakvruchten Verkoop of aankoop van slachtdieren - varkens - rundvee - gevogelte Veebezetting (eind van de periode) - rundvee - waarvan: koeien - schapen - varkens - waarvan: zeugen 1992 1993 1995 % van het bruto binnenlands product 1994 4,3 voorgaand jaar = 100 4,3 96,5 106,4 103,6 1000 ha 110,5 42 23 5 6 100 kg/ha 51 43,3 174 452 319,3 119,6 43,7 29 3 6 38 38,4 127 379 190,5 117,5 42,6 30 3 6 36,2 41,9 122 306 171,8 107 42 24 6 6 50,3 42,3 190 432 313,1 1996 107 40,8 22 6 4 39,4 204 485 1992 1993 1994 1995 1996 1000 ton levend gewicht 39,2 30,8 58,5 41,6 35,2 64,5 43,8 37,8 63,8 stuks per 1000 ha landbouwgrond 603 262 23 627 268 35 stuks per 1000 ha bouwland 2440 2530 Aandeel in BBP: De structuur van het BBP naar economische activiteit (NACE) is berekend tegen marktprijzen. Volume-indexcijfers van de brutolandbouwproductie: Voortschrijdende gemiddelde waarde van de aankoopprijzen over de laatste driejaren. 147 Slovenia 1995 Legend: A/ Country boundary A/ Region boundary COUNTRY NAME REGION NAME OTÏNAMB Selected major settlements: (1 000 inhabitants) o • • • 200-250 250- 500 500-1000 >1000 General information about the country: Age groups (in years): t = 3 <15 15- 65 >65 Uving standard (in 1993): ECU 5 455 (QDP par capita) Area: 20 256 km2 Administrative regions: 12 Population: 1 987 500 Souroa: 8t*ti«tic«J Offlca of The RapubBo of 8lovanla Cartography and gaograpNe Information managwnant: QI8CO -i 15 h 5=3 45 km eurostat ISSN 0254-1513 COM(97) 2010 def. DOCUMENTEN NL 11 oi 06 Catalogusnummer : CB-CO-97-378-NL-C ISBN 92-78-22909-1 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg