title: Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με το συντονισμό των δραστηριοτήτων υπέρ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) και της βιοτεχνίας (1997)

eurovoc_concepts:
EU activity
business policy
competitiveness
handicrafts
small and medium-sized enterprises

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 25. 11. 1997 COM(97) 610 τελικό ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟ ΤΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ (MME) ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΑΣ 1997 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ζτόχος και εμβέλεια του συντονισμού Διάρθρωση της έκθεσης Ορισμός των MME Καλύτερη γνώση των MME ΚΕΦΑΛΑΙΟ L ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΩΝ MME 1. Διοικητική απλούστευση και βελτίωση του νομικού περιβάλλοντος 1. 1 Συντονισμένη δράση με τα κράτη μέλη και τις οργανώσεις που εκπροσωπούν τις επιχειρήσεις σε θέματα κανονιστικής και διοικητικής απλούστευσης. 1. 2 Αξιολόγηση του αντίκτυπου της κοινοτικής νομοθεσίας στις επιχειρήσεις 1. 2. 1 Διυπηρεσιακές διαβουλεύσεις σχετικά με τις νομοθετικές προτάσεις 1. 2. 2 Κοινοτικό σύστημα αξιολόγησης του αντίκτυπου των νομοθετικών προτάσεων στις επιχειρήσεις, και ιδιαίτερα στις MME 1. 3 Απλούστευση της νομοθεσίας για την εσωτερική αγορά 1. 4 Πρόγραμμα "εσωτερική αγορά" 1. 5 Η μεταβίβαση επιχειρήσεων 1. 6 Πολιτική ανταγωνισμού 1. 6. 1 Κανόνες ανταγωνισμού που εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις 1. 6. 2 Κρατικές ενισχύσεις 2. Χρηματοοικονομικό περιβάλλον 2. 1 Οι προθεσμίες πληρωμής στις εμπορικές συναλλαγές 2. 2 Προετοιμασία των MME για την εισαγωγή του ευρώ 2. 3 Διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων 2. 4 Πρόσβαση στη χρηματοδότηση της καινοτομίας 3. Φορολογικό περιβάλλον 3. 1 Φορολογία των επιχειρήσεων 3. 2 Έμμεση φορολογία: ΦΠΑ 3. 3 Τελωνείο 2000 4. Κοινωνικό περιβάλλον 4. 1 Δράση για την απασχόληση στην Ευρώπη: ένα σύμφωνο εμπιστοσύνης 4. 2 Κοινωνικός διάλογος 4. 3 Διαβούλευση με τους επαγγελματικούς κύκλους 4. 3. 1 Συναντήσεις για διαβουλεύσεις με ευρωπαϊκές οργανώσεις MME 4. 3^ Διαβουλεύσεις με τους ενδιαφερόμενους κύκλους της κοινωνικής οικονομίας 4. 3. 3 Διαβουλεύσεις με τους οργανισμούς εμπορίου και διανομής 4. 4 Τοπική ανάπτυξη και απασχόληση 4. 5 Υγιεινή, υγεία και ασφάλεια στο χώρο εργασίας 5. Περιβαλλοντική νομοθεσία 5. 1 Πέμπτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον 5. 2 Σύστημα οικολογικής διαχείρισης και οικολογικού ελέγχου (EMAS) 5. 3 Πτητικές οργανικές ενώσεις 5 9 13 13 13 u Η 15 16 16 20 21 21 22 23 23 24 24 24 25 25 25 26 27 27 28 30 30 31 31 32 32 34 3^ ? 35 ΚΕΦΑΛΑΙΟ II. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤ ΜΕΤΡΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΩΝ MME 1. Οι συντονισιιένες δράσεις με τα κράτη ιιέλη νια την υποστήριξη των MME 2. Συγκριτική αξιολόγηση (Benchmarking 3. Πρόσβαση σε γοηιιατοδοτικούς και πιστωτικούς πόρους 3. 1 Μέτρα που διευκολύνουν την πρόσβαση σε χρηματοδοτικούς πόρους 3. 1. 1 Εταιρική σχέση τραπεζών-ΜΜΕ: η Στρογγυλή Τράπεζα τραπεζιτών 3. 1. 2 Ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές 3. 1. 3 Αμοιβαίες εγγυήσεις 3. 2 Τα χρηματοδοτικά μέσα της Ένωσης 3. 2. 1 Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) 3. 2. 1. 1 Τα συνολικά δάνεια της ΕΤΕπ προς τις MME 3. 2. 1. 2 Η χρηματοδοτική διευκόλυνση MME: επιδοτούμενα δάνεια για τις MME που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης 3. 2. 1. 3 Το πρόγραμμα ειδικής δράσης του Άμστερνταμ 3. 2. 2 Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤαΕ) 3. 2. 2. 1 Εγγυήσεις για τα δάνεια που χορηγούνται στις MME 3. 2. 2. 2 Πρότυπο δοκιμαστικό (πιλοτικό) σχέδιο "Ανάπτυξη και Περιβάλλον": εγγυήσεις για περιβαλλοντικά δάνεια 3. 2. 3 Πρότυπες δοκιμαστικές (πιλοτικές) δράσεις επιχειρηματικού κεφαλαίου 3. 2. 3. 1 Πρότυπη δοκιμαστική (πιλοτική) δράση σχετικά με τα κεφάλαια εκκίνησης ' 3. 2. 3. 2 Δράση "Eurotech Capital" 3. 2. 3. 3 Χρηματοδότηση της καινοτομίας 4. Υποστήριξη της ανάπτυξης των περιφερειακών MME 4. 1 Οι παρεμβάσεις περιφερειακού χαρακτήρα 4. 2 Οι κοινοτικές πρωτοβουλίες 4. 3 Οι καινοτόμες μορφές παρέμβασης 5. Παρεμβάσεις υπέρ των MME ειδικών τομέων (γεωργία και αλιεία) 6. Υποστήριξη των MME στην ανάπτυξη ευρωπαικρύ και διεθνούς πρρσανατολισμού στις στρατηγικές τους,ιδίως μέσω της παρργιίς καλύτερων υπηρεσιών πληροφόρησης και συνεργασίας 6. 1 Πληροφόρηση των επιχειρήσεων 6. 1. 1 Το δίκτυο των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης (Euro Info Centres) 6. 1. 2 Άλλες δράσεις πληροφόρησης 6. 2 Συνεργασία και ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων μεταξύ των επιχειρήσεων για την ευρωπαϊκή και διεθνή εξάπλωση τους 6. 2. 1 Ευρωπαϊκή εξάπλωση των επιχειρήσεων _ 6. 2. 1. 1 Ένα νομικό μέσο πρόσφορο για την ανάπτυξη διεθνικής συνεργασίας: ο Ευρωπαϊκός Όμιλος Οικονομικού Σκοπού (ΕΟΟΣ) 6. 2. 1. 2 Τα προγράμματα ανάπτυξης εταιρικών σχέσεων: EUROPARTENARIAT και INTERPRISE 6. 2. 1. 3 ΕΝΘΑΡΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ: RECITE II 6. 2. 1. 4 Διεθνική υπεργολαβία 6. 2. 1. 5 Κοινές επιχειρήσεις στην Ένωση: το κοινοτικό μέσο JEV 6. 2. 2 Διεθνής εξάπλωση (διεθνοποίηση) των επιχειρήσεων: συνεργασία με τις τρίτες χώρες 6. 2. 2. 1 Εμπορική πολιτική 6. 2. 2. 2 Συνεργασία με την ΕΖΕΣ 6. 2. 2. 3 Συνεργασία με τη βορειοαμερικανική αγορά 6. 2. 2. 4 Βιομηχανική συνεργασία με την Ιαπωνία 36 36 37 39 39 39 40 40 41 41 41 42 42 43 43 44 45 45 46 47 47 48 51 54 55 56 56 56 58 59 60 60 60 62 62 64 65 65 67 67 69 6. 2. 2. 5 Συνεργασία με τις χώρες της Μεσογείου, της Αατινικής Αμερικής και της Ασίας 6. 2. 2. 6 Συνεργασία με τις χώρες της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης (ΧΑΚΕ) και τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη (ΝΑΚ) 6. 2. 2. 7 Αναπτυξιακή συνεργασία με τις συνδεδεμένες χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (χώρες ΑΚΕ) 6. 2. 2. 8 Συνεργασία με τη Νότια Αφρική 7. Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των MME και βελτίωση της πρόσβασης τους στην έρευνα, την καινοτομία και την κατάρτιση 7. 1 Ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων 7. 1. 1 Κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και είδη ένδυσης 7. 1. 2 Χημική βιομηχανία 7. 2 Ποιότητα και τυποποίηση 7. 2. 1 Πολιτική για τη διασφάλιση της ποιότητας 7. 2. 2 Τυποποίηση - πιστοποίηση 7. 2. 2. 1 Εκστρατεία ευαισθητοποίησης στην τυποποίηση 7. 2. 2. 2 NORMAPME 7. 3 Έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη 7. 3. 1 Συμμετοχή των MME στο τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ της ΕΕ 7. 3. 1. 1 Μέτρα προώθησης της τεχνολογίας στις MME 7. 3. 1. 2 Αλλα μέτρα του τέταρτου προγράμματος-πλαισίου που ενδιαφέρουν τις MME 7. 3. 1. 3 Πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο (1998-2002) 7. 4 Καινοτομία 7. 5 Κοινωνία των πληροφοριών 7. 5. 1 Πρόγραμμα τεχνολογίας των πληροφοριών (IT) 7. 5. 2 Το Πρόγραμμα Προηγμένων Επικοινωνιακών Τεχνολογιών και Υπηρεσιών 7. 5. 3 Σχέδια ανάπτυξης πολυμέσων 7. 5. 4 Πρόγραμμα εφαρμογών τηλεπληροφορικής (TAP) 7. 6 Ηλεκτρονικό εμπόριο 7. 7 Επαγγελματική κατάρτιση 7. 7. 1 Ο στόχος 4 του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου 7. 7. 2 Η πρωτοβουλία ADAPT 7. 7. 3 Το πρόγραμμα LEONARDO DA VINCI 7. 7. 4 Το πρόγραμμα MEDIA II - Κατάρτιση 7. 8 Περιβάλλον 7. 8. 1 Σύστημα οικολογικής διαχείρισης και οικολογικού ελέγχου (EMAS) 7. 8. 2 Πρότυπη δοκιμαστική (πιλοτική) δράση Euromanagement-Περιβάλλον 7. 8. 3 Οδηγός οικολογικής διαχείρισης 7. 8. 4 LIFE 7. 9 Ενέργεια και μεταφορές 7. 10 Οπηκοακουστική βιομηχανία , 7. 10. 1 Πρόγραμμα MEDIA II - Ανάπτυξη και διανομή ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών έργων (1996-2000) 7. 10. 2 Σχέδιο δράσης για την εισαγωγή προηγμένων τηλεοπτικών υπηρεσιών στην Ευρώπη (σχέδιο δράσης 16:9) 8. Προώθηση του επινειρηιιατικού πνεύματος και υποστήριξη ομάδων-στόγων 8. 1 Βιοτεχνία, μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις 8. 2 Γυναίκες επιχειρηματίες και συνεπιχειρηματίες, επιχειρήσεις που διοικούνται από επιχειρηματίες προερχόμενους από μειονεκτικές ομάδες 8. 3 Επιχειρήσεις του εμπορίου και της διανομής 8. 4 Κοινωνική οικονομία: συνεταιρισμοί, ταμεία αλληλασφάλισης, ιδρύματα και ενώσεις ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 70 74 78 79 80 80 80 81 81 81 82 82 82 83 83 84 92 93 94* 97 97 99 99 100 ΐοο 102 103 104 105 111 m ιΐ2 112 113 113 114 116 116 116 117 117 119 121 1 21 121 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η έκθεση σχετικά με το συντονισμό των δραστηριοτήτων υπέρ των MME και της βιοτεχνίας καταρτίζεται στα πλαίσια της απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση του -τρίτου πολυετούς προγράμματος υπέρ των MME, της 9ης Δεκεμβρίου 1996, και εντάσσεται στα πλαίσια των προσπαθειών υλοποίησης των ψηφισμάτων που εξέδωσε το Συμβούλιο το 1996 σχετικά με το συντονισμό και με το Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα, καθώς και των αντίστοιχων ψηφισμάτων που εξέδωσε το Κοινοβούλιο το 1997. Η έκθεση αυτή, δίνοντας μια σφαιρική εικόνα των κοινοτικών δραστηριοτήτων υπέρ των MME, συγκεκριμενοποιεί τους στόχους του Ολοκληρωμένου Προγράμματος, το οποίο σχεδιάστηκε ως πλαίσιο για το συντονισμό των δραστηριοτήτων υπέρ των MME. Σκοπός της είναι να αυξήσει την προβολή, τη συνοχή και την αποτελεσματικότητα όλων των δράσεων που αναλαμβάνει η Ένωση υπέρ των επιχειρήσεων. Ο συντονισμός αποσκοπεί, αφενός, στο να διασφαλιστεί η ένταξη της διάστασης MME στη χάραξη και την εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών και, αφετέρου, στο να αυξηθεί η συμμετοχή των MME στα κοινοτικά προγράμματα. Η έκθεση έχει ως άξονες δύο προτεραιότητες: τη βελτίωση του περιβάλλοντος των MME και τα προγράμματα και μέτρα υποστήριξης των επιχειρήσεων αυτών. Παράλληλα, αναπροσαρμόζει, με βάση τα νέα δεδομένα, την τελευταία έκθεση του 1995. Στα συμπεράσματα παρουσιάζεται η πρόοδος που επιτελέστηκε από το 1992, έτος κατάρτισης της πρώτης έκθεσης. Προοδευτικά αναδείχθηκε στην Ένωση μια πολιτική προτεραιότητα υπέρ των MME, δεδομένου ότι αναγνωρίστηκε η δυνατότητα των επιχειρήσεων αυτών να δημιουργούν θέσεις απασχόλησης, πράγμα για το οποίο υπήρξαν θετικά μηνύματα κατά τα τελευταία Ευρωπαϊκά Συμβούλια. Για τη βελτίωση του περιβάλλοντος των MME - διοικητικού, νομικού, φορολογικού και χρηματοοικονομικού -, η Επιτροπή προσπαθεί να λαμβάνει καλύτερα υπόψη της την ιδιαιτερότητα των επιχειρήσεων αυτών κατά την κατάρτιση όλων των κοινοτικών πολιτικών (όπως είναι το πρόγραμμα της εσωτερικής αγοράς, ο ανταγωνισμός, η φορολογία, το περιβάλλον, η κοινωνική πολιτική) και έχει προτείνει ειδικές δράσεις. Ο νέος ορισμός των MME, που εγκρίθηκε το 1996, συμβάλλει στην καλύτερη στοχοθέτηση των μέτρων υπέρ των MME. Ο συντονισμός γίνεται μέσω του δελτίου αξιολόγησης αντίκτυπου MME, που πρέπει να καταρτίζεται για τις νομοθετικές προτάσεις, καθώς και μέσω των διυπηρεσιακών εργασιών. Όσον αφορά τις υπάρχουσες νομοθετικές διατάξεις, αναλαμβάνονται πρωτοβουλίες για την απλούστευση της νομοθεσίας της σχετικής με την εσωτερική αγορά. Μετά από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Αμστερνταμ, του Ιουνίου του 1997, η Επιτροπή δημιούργησε μια Task Force "BEST", με στόχο τη βελτίωση και την απλούστευση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων. Το 1997 εκδόθηκε μια σύσταση για τη βελτίωση και την απλούστευση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων που βρίσκονται στην αρχική φάση των δραστηριοτήτων τους. Εξάλλου, συνεχίζονται οι εργασίες όσον αφορά τις καθυστερήσεις πληρωμών και τη μεταβίβαση επιχειρήσεων. Η βελτίωση του χρηματοοικονομικού περιβάλλοντος των MME ήταν το κεντρικό θέμα των εργασιών της Στρογγυλής Τράπεζας Τραπεζιτών και αποτέλεσε επίσης αντικείμενο ανακοίνωσης για τις ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές. Τα πρακτικά ζητήματα της μετάβασης στο ευρώ εξετάζονται στα πλαίσια ομάδων εργασίας, εκ των οποίων η μία αφορά ειδικά τις MME. Επί πλέον, μετά το Συμβούλιο του Άμστερνταμ, η Επιτροπή πρότεινε κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές απασχόλησης των κρατών μελών ως πλαίσιο για την πραγματοποίηση συζήτησης κατά την ειδική σύνοδο κορυφής του Αουξεμβούργου (20/21 Νοεμβρίου). Αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές καλύπτουν διάφορα θέματα/ περιλαμβανομένης της προώθησης μιας νέας επιχειρηματικής "κουλτούρας" στην Ευρώπη. Τα προγράμματα και τα μέτρα υποστήριξης των επιχειρήσεων αποσκοπούν, κατά προτεραιότητα, στην πρόσβαση σε χρηματοδοτικούς και πιστωτικούς πόρους, στην υποστήριξη της ανάπτυξης των MME σε μειονεκτικές περιφέρειες, στην ευρωπαϊκή και διεθνή εξάπλωση των MME, στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, στην καλύτερη πρόσβαση στην έρευνα, την καινοτομία και την κατάρτιση, στην προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος και στην καλύτερη συνεκτίμηση της περιβαλλοντικής διάστασης. Τα μέτρα υποστήριξης που υλοποιούνται στα πλαίσια της πολιτικής επιχειρήσεων αφορούν κυρίως: πρώτον, την πληροφόρηση, μέσω του δικτύου των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης (Euro Info Centres), τα οποία αναγνωρίζονται ως "φορείς πρώτης επαφής" για την πρόσβαση των επιχειρήσεων στην κοινοτική πληροφόρηση, και, δεύτερον, την ευρωπαϊκή και διεθνή εξάπλωση των επιχειρήσεων, μέσω των δικτύων διυπηρεσιακής συνεργασίας (BC NET και BRE) και των προγραμμάτων EUROPARTENARIAT και INTERPRISE, καθώς και μέσω των δράσεων διεθνικής υπεργολαβίας, και κυρίως της οργάνωσης "αντίστροφων εκθέσεων" (διεθνείς εκθέσεις αγοραστών-ΙΒΕΧ). Οι δραστηριότητες αφορούν επίσης τη βιοτεχνία, το εμπόριο, που αποτέλεσε αντικείμενο μιας Πράσινης Βίβλου, καθώς και την κοινωνική οικονομία. Η οργάνωση του τρίτου ευρωπαϊκού συνεδρίου βιοτεχνίας στο Μιλάνο, στις 20 και 21 Νοεμβρίου 1997, με θέμα "Καινοτομία για την απασχόληση", σηματοδοτεί τη σημασία που αποδίδεται σ' αυτόν τον τομέα της οικονομίας. Εξάλλου, προκειμένου να βοηθηθούν οι βιοτεχνικές και οι μικρές επιχειρήσεις, αναλήφθηκε σειρά δράσεων, με κύριο στόχο ενός επιχειρηματικού πνεύματος και την υποστήριξη των γυναικών επιχειρηματιών. Για να διευκολυνθεί η δημιουργία κοινών επιχειρήσεων στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή θέσπισε το νέο πρόγραμμα που ονομάζεται "JEV - Joint European Venture". Αναλήφθηκε επίσης μια δράση Euromanagement-περιβάλλον, με στόχο να βοηθηθούν οι MME να συμμετάσχουν στο κοινοτικό σύστημα οικολογικής διαχείρισης και οικολογικού ελέγχου. την ανάπτυξη μιας "κουλτούρας" και επιχειρηματικής Τα άλλα προγράμματα και μέτρα κοινοτικής υποστήριξης, τα οποία ενδιαφέρουν τις MME, είναι κυρίως εκείνα τα οποία εφαρμόζονται μέσω των διαρθρωτικών ταμείων, των προγραμμάτων έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, των προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης και των προγραμμάτων διεθνούς συνεργασίας. Άλλες δράσεις που ενδιαφέρουν τις MME εντάσσονται στους τομείς της ποιότητας και της (οικολογικός έλεγχος), των τυποποίησης, της καινοτομίας, του περιβάλλοντος μεταφορών, της ενέργειας και της οπτικοακουστικής βιομηχανίας. Η συμμετοχή των MME στα προγράμματα παρουσίασε σταδιακή αύξηση. Κατ' αρχάς, στα διαρθρωτικά ταμεία, κύρια χρηματοδοτικά μέσα της Ένωσης, οι MME αποτελούν πληθυσμό-στόχο των ενισχύσεων. Μεταξύ των περιόδων 1989-1993 και 1994-1999, διαπιστώνεται σχεδόν διπλασιασμός των κοινοτικών χορηγήσεων υπέρ των MME, οι οποίες"αντιπροσωπεύουν κατά μέσο όρο το 10% για το σύνολο των στόχων, ποσοστό που είναι ακόμη μεγαλύτερο ιδίως στις ζώνες του στόχου 2, όπου κατά την περίοδο 1997-1999, το 16%, κατά μέσο όρο, των πόρων διατίθεται για τις επιχειρήσεις αυτές. Στα νέα κράτη μέλη, το ποσοστό φτάνει στο 30 έως 40%. Η Επιτροπή πρότεινε επίσης τη χρησιμοποίηση των διαθέσιμων περιθωρίων των προγραμμάτων προς όφελος των MME. Η κοινοτική πρωτοβουλία MME, που είναι σε εξέλιξη, αποσκοπεί ειδικά στην προσαρμογή των MME στην εσωτερική αγορά. Συνολικά, διαπιστώνεται αύξηση των χορηγήσεων υπέρ των MME. Κατά τα τέλη του 1997, η Επιτροπή προέβη σε αξιολόγηση του αντίκτυπου των διαρθρωτικών ταμείων για τις MME. Μεταξύ του 1993 και του 1996, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων διπλασίασε τον όγκο των συνολικών της δανείων υπέρ της ανταγωνιστικότητας των MME, ενώ διπλασιάστηκε επίσης και ο αριθμός των δικαιούχων MME, που έφτασαν τις 11. 034 το 1996. Από τη διευκόλυνση MME επωφελήθηκαν 4. 435 μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που δημιούργησαν πάνω από 45. 000 θέσεις απασχόλησης. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων αφιερώνει πλέον το 34% των δραστηριοτήτων του στις MME, πράγμα που αντιπροσωπεύει εγγυήσεις ύψους 613 εκατ. ECU, εκ των οποίων 397 εκατ. ECU για την πρότυπη δοκιμαστική (πιλοτική) δράση "Ανάπτυξη και περιβάλλον". Στα προγράμματα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (Ε&ΤΑ), η θέσπιση ειδικών μέτρων για τις MME είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθεί η συμμετοχή των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στο τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο, πράγμα που ισοδυναμεί σχεδόν με διπλασιασμό της συμμετοχής τους σε σχέση με το τρίτο πρόγραμμα. Κατά την περίοδο 1994 - 1996, επωφελήθηκαν από τα μέτρα τεχνολογικής τόνωσης 2. 500 MME, οι περισσότερες από τις οποίες είναι επιχειρήσεις με λιγότερους από 50 εργαζομένους. Πέραν αυτού, στα πλαίσια του προγράμματος "Καινοτομία", η Επιτροπή έθεσε σε εφαρμογή, τον Ιούλιο του 1997, το πρότυπο δοκιμαστικό (πιλοτικό) σχέδιο I-TEC, με στόχο να ενθαρρύνει τις επενδύσεις κεφαλαίων αρχικής φάσης σε καινοτόμες MME. εταιρικών σχέσεων Για να διευκολυνθεί η διεθνής εξάπλωση των MME, οι κοινοτικές μεθοδολογίες και τα κοινοτικά μέσα που υπάρχουν στην Ένωση για την πληροφόρηση των επιχειρήσεων και την ανάπτυξη επεκτάθηκαν, στα πλαίσια κοινοτικών προγραμμάτων, σε ορισμένες χώρες της Μεσογείου (MEDA), της Λατινικής Αμερικής (AL-INVEST) και, προσφάτως, της Ασίας (ASIA-INVEST), καθώς και στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (PHARE, COOPME) και στις δικαιούχους χώρες του προγράμματος TACIS. Στις τρίτες χώρες οργανώνονται συναντήσεις για την ανάπτυξη προγραμμάτων EUROPARTENARIAT και INTERPRISE. τα πρότυπα εταιρικών σχέσεων, κατά των Στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης, οι MME έχουν προτεραιότητα στα προγράμματα του στόχου 4 του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου και της πρωτοβουλίας ADAPT, οι χορηγήσεις των οποίων ποικίλλουν μεταξύ 50 και 80%, ανάλογα με τα κράτη μέλη. Στο πρόγραμμα LEONARDO DA VINCI, οι MME αντιπροσωπεύουν, όσον αφορά το τμήμα που απευθύνεται στις επιχειρήσεις, το 16% των εταίρων στα πρότυπα δοκιμαστικά (πιλοτικά) σχέδια και το 26% στα σχέδια κινητικότητας. Τα ποσοστά αυτά αναμένεται να αυξηθούν στις επόμενες προσκλήσεις για υποβολή σχεδίων μέσω της εντονότερης κινητοποίησης των δικτύων ενδιαμέσων και της μεγαλύτερης προτεραιότητας που αποδίδεται στις MME, στη βιοτεχνία και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις. εξορθολογιστούν Τέλος, η έκθεση παρουσιάζει την πρόοδο που επιτελέστηκε και αναγνωρίζει ότι οι συντονιστικές προσπάθειες μπορούν να ενισχυθούν ακόμη περισσότερο, προκειμένου να και να γίνουν αποτελεσματικότερες οι δράσεις που αναλαμβάνονται υπέρ των MME. Για να αυξηθεί η συμμετοχή των MME στα κοινοτικά προγράμματα, πρέπει να επισημανθούν τα εμπόδια που δεν επιτρέπουν την πλήρη αξιοποίηση των λαμβανομένων μέτρων και να εξεταστούν οι ενδεδειγμένες λύσεις. Παρά το γεγονός ότι η πολιτική για τις MME ανήκει κατά βάση στην αρμοδιότητα των κρατών-μελών, η Επιτροπή μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο. Κατ' εφαρμογή του άρθρου 130 της συνθήκης για την Ένωση, οι συντονισμένες δράσεις προωθούν την ανάπτυξη στενότερης συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών μέσω της οργάνωσης ανταλλαγών και της μεταφοράς αποτελεσματικών πρακτικών στους τομείς της βελτίωσης και της απλούστευσης του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων και της λήψης μέτρων υποστήριξης των MME. Εξάλλου, ο συγκροτημένος διάλογος μεταξύ της Επιτροπής και των επαγγελματικών οργανώσεων εξασφαλίζει τη δέουσα συνεκτίμηση της ιδιαιτερότητας των MME και τη μετουσίωση της πολιτικής δράσης σε πράξη με την ενεργό συμμετοχή των επιχειρήσεων, που πρέπει με τη σειρά τους να πάρουν τη σκυτάλη. Για να γίνουν οι πολιτικές προτεραιότητες συγκεκριμένη πραγματικότητα και για να μεγιστοποιηθεί, με τον τρόπο αυτό, το δυναμικό απασχόλησης, ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας των MME, επιβάλλεται ο συντονισμός μεταξύ όλων των εταίρων. ΤΑ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΑ ΜΕΣΑ, ΤΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΟΙ MME Αριθμός MME Ποσοστό συμμετοχής των MME στο σύνολο των προγραμμάτων Ποσοστό συμμετοχής των MME στο συνολικό προϋπολογισμό Ποσά που χορηγήθηκαν στις MME σε ECU 11 MM 2,9 MM 2,6 MM 1ΜΜ 613,5 Μ 397 Μ 35 Μ (επένδυση) 1ΜΜ 42. 000 11. 736 11. 034 4. 435 (δημιουργία 45. 000 θέσεων απασχόλησης) 207 (3. 000 θέσεις απασχόλησης) 700 M (ενδεικτ. ) 6. 276 (4 έτη) 5. 439 (2 έτη) 2. 500 Κοινοτικές παρεμβάσεις Χρηματοδοτικά μέσα ΕΤΕπ - Πιστώσεις για συνολικά δάνεια από το 1990 το 1995 το 1996 Διευκόλυνση MME - συνολικά δάνεια 1994 επιδοτούμενα ΕΤαΕ (εγγυήσεις) 1994-1997 εκ των οποίων περιβάλλον" "ανάπτυξη και Δράση "κεφάλαια εκκίνησης" Διαρθρωτικά ταμεία (94-99)* ΚΠΣ/Έγγρ. προγραμματισμού Κοινοτικές πρωτοβουλίες (94-99) MME LEADER II ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ-NOW Έρευνα και ανάπτυξη III πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ (91-94) IV πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ (94-98) TSME (σε 10 προγράμματα) (94-98) Αποτελέσματα 94-96 πρόγραμμα "καινοτομία" Επαγγελματική κατάρτιση Στόχος 4 του ΕΚΤ ADAPT LEONARDO da VINCI (95-99) Διεθνής συνεργασία JOP (91-97) 117,5 M 124 κοινές επιχειρήσεις PHARE -MME (95-96) εθνικά προγράμματα— COOPME (95-97) TACIS -MME (95-96) MED-INVEST/MEDA (95-96) AL-INVEST (95-99) ECIP (95-99) ASIA-INVEST (97-2002) Περιβάλλον Χρηματοδοτικό μέσο LIFE (93-97) Πρόγραμμα MEDIA II Εκ των οποίων: δάνεια για την ανάπτυξη των MME Σχέδιο δράσης 16:9 33 M 13 M 31 M 41 M 250 M 42 M 4000 επαφές για συνεργασία 825 (95-96) 250 σχέδια 45% των χρηματοδοτήσεων χορηγήθηκαν στη βιομηχανία και τις υπηρεσίες 58,4% 100% 34% του συνόλου των δραστηριοτήτων του ΕΤαΕ 100% 10% κατά μέσο όρο για το στόχο 1 16% για το στόχο 2 30-40% για τα νέα κράτη μέλη 100% 20% 50% 100% 50 έως 80% πλειοψηφία πλειοψηφία για τις MME 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 18% 24% 100% 47% πλειοψηφία 16% (πτυχή "επιχειρήσεις) 26% (πτυχή "κινητικότητα") πλειοψηφία, εκ των οποίων 69% MME με < 100 εργαζομένους 100% 100% 100% προσανατολισμός προς MME Διευκόλυνση 1 :100% Διευκόλυνση 2 : 80% 3Μ 220 220 85% 40% 45% MM = 1000 εκατομμύρια Σημείωση · στον πίνακα αυτό ανακεφαλαιώνονται κοινοτικές παρεμβάσεις διαφόρων ειδών (επιδοτήσεις, δάνεια, εγγυήσεις) που καλύπτουν διαφορετικές περιόδους και, κατά συνέπεια, τα επιμέρους ποσά δεν μπορούν να αθροιστούν μεταξύ τους. * Δίνεται εκτίμηση της προβλεπόμενης συμμετοχής των MME. , , ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα έκθεση συντάσσεται σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 2, της απόφασης του Συμβουλίου της 9. 12. 1996 σχετικά με το τρίτο πολυετές πρόγραμμα υπέρ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (MME) στην Ευρωπαϊκή Ένωση 1997-2000ι, που ορίζει ότι "η Επιτροπή υποβάλλει ανά διετία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών, έκθεση σχετικά με την πρόοδο που επιτελείται, με τη συντονιστική της δράση, όσον αφορά την ένταξη της διάστασης MME σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές και προγράμματα". Η έκθεση αυτή για το συντονισμό των κοινοτικών δραστηριοτήτων υπέρ των MME και της βιοτεχνίας είναι η τέταρτη, μετά τις εκθέσεις του 19952 (δημοσιεύθηκε το 1996 και διανεμήθηκε στους ενδιαφερόμενους κύκλους σε 20. 000 και πλέον αντίτυπα), του 19943 και του 19924. Καλύπτει τα έτη 1995, 1996 και - εν μέρει - 1997. Ανταποκρίνεται επίσης στις προσκλήσεις του Συμβουλίου, που. έδειξε το ενδιαφέρον του για την έκθεση του 1995 εκδίδοντας το ψήφισμα της 22ας Απριλίου 1996 σχετικά με το συντονισμό των δραστηριοτήτων υπέρ των MME και της βιοτεχνίας5, με το οποίο καλεί, ειδικότερα, την Επιτροπή να αναλύσει λεπτομερέστερα τον αντίκτυπο που έχουν οι κοινοτικές πολιτικές στις MME. Η Επιτροπή, εκδίδοντας τον Ιούλιο του 1996 την αναθεωρημένη μορφή του Ολοκληρωμένου Προγράμματος υπέρ των MME και της βιοτεχνίας6, επιβεβαίωσε τη χρησιμότητα της ύπαρξης ενός γενικού πλαισίου στο οποίο εντάσσονται όλες οι δράσεις υπέρ των MME, πράγμα που αυξάνει την προβολή και την αποτελεσματικότητα τους. Έτσι, το Ολοκληρωμένο 'Πρόγραμμα αποτελεί ένα μέσο συντονισμού, τόσο σε εξωτερικό επίπεδο, με την παρότρυνση της ανάληψης συντονισμένων δράσεων μεταξύ των κρατών μελών, όσο και σε εσωτερικό επίπεδο, δίνοντας έμφαση στο συντονισμό μεταξύ της πολιτικής επιχειρήσεων και των άλλων κοινοτικών πολιτικών ή προγραμμάτων. Η παρούσα έκθεση απηχεί τους στόχους του Ολοκληρωμένου Προγράμματος υπέρ των MME και πρέπει να θεωρηθεί ως ανταπόκριση στο αίτημα που διατύπωσε το Συμβούλιο, στο ψήφισμα του της 9ης Αεκεμβρίου 19967για το Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα, για έκδοση σύστασης σχετικά με τα μέσα με τα οποία θα ήταν δυνατόν να αυξηθεί η συμμετοχή των MME στις πολιτικές και τα προγράμματα της Κοινότητας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εκδήλωσε επίσης το ενδιαφέρον του για το συντονισμό των δράσεων υπέρ των MME εκδίδοντας, στις 24 Απριλίου 1997, ένα ψήφισμα πρωτοβουλίας σχετικά με την έκθεση του 19958, καθώς και ένα ψήφισμα πρωτοβουλίας σχετικά με το Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα του 19969, με το οποίο καλεί την Επιτροπή να ενισχύσει και να συγκεκριμενοποιήσει τις συντονιστικές της προσπάθειες. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Απόφαση του Συμβουλίου 97/15/ΕΚ, της 9. 12. 1996, ΕΕ L 6 της 10. 1. 1997, σ. 25. COM(95) 362, της 8. 9. 1995· η παραπομπή στην έκθεση του 1995 θα αναφέρεται στην ανακοίνωση αυτή. COM(94) 221, της 7. 9. 1994· η παραπομπή στην έκθεση του 1994 θα αναφέρεται στην ανακοίνωση αυτή. SEC(92) 704, της 26. 5. 1992. Ψήφισμα του Συμβουλίου 96/C 130/01, της 22. 4. 1996, σχετικά με το συντονισμό των κοινοτικών δραστηριοτήτων υπέρ των MME και της βιοτεχνίας, ΕΕ C 130 της 3. 5. 1996, ο. Ι. COM(96) 329 της 10. 7. 1996. Ψήφισμα του Συμβουλίου 97/C 18/01, της 9. 12. 1996, για την πλήρη αξιοποίηση του δυναμικού των MME, περιλαμβανομένων των πολύ μικρών επιχειρήσεων και της βιοτεχνίας, με μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που αποσκοπεί στη βελτίωση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων και στην τόνωση της λήψης μέτρων υποστήριξης τους, ΕΕ C 18 της 17. 1. 1997, σ. 1. Εισηγητής κ. Garosci, Α4-0100/97, EEC 150 της 19. 5. 1997, σ. 50. Εισηγήτρια κα Peijs, Α4-0034/97, ΕΕ C 150 της 19. 5. 1997, σ. 47. Η σημασία την οποία αποδίδει η Επιτροπή στο συντονισμό των δράσεων της υπέρ των MME την οδήγησε, τον Απρίλιο του 1996, στην απόφαση να δημιουργήσει, στα πλαίσια της αναδιάρθρωσης των αρμόδιων για την πολιτική επιχειρήσεων υπηρεσιών της, μια νέα διεύθυνση, επιφορτισμένη με την εφαρμογή των συντονισμένων δράσεων στους τομείς της πολιτικής επιχειρήσεων και του τουρισμού. Η διεύθυνση αυτή περιλαμβάνει μια νέα μονάδα η οποία είναι, ειδικότερα, υπεύθυνη για τις συντονισμένες δράσεις με τα κράτη μέλη σε θέματα MME, καθώς επίσης για το συντονισμό των σχετικών κοινοτικών πολιτικών και τη βελτίωση της πρόσβασης των MME στα κοινοτικά προγράμματα υποστήριξης. Με τον τρόπο αυτό, η Επιτροπή κατέδειξε τη βούληση της να συντονίζει καλύτερα τις δράσεις που αναλαμβάνονται υπέρ των MME, λόγω της σημασία των επιχειρήσεων αυτών για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. Η έκθεση αυτή αφορά τις MME γενικά, ανεξάρτητα από τον τομέα στον οποίο δραστηριοποιούνται και το νομικό καθεστώς τους. Όσον αφορά τον τουρισμό, ο οποίος έχει οριζόντιο χαρακτήρα, η Επιτροπή εξέδωσε το 1997 μια ειδική έκθεση για τα κοινοτικά μέτρα που επηρεάζουν τον τουρισμό10, στην οποία παρουσιάζεται η συμβολή των κοινοτικών πολιτικών σ' αυτόν τον τομέα, ο οποίος έχει ολοένα και μεγαλύτερη σημασία για την οικονομία και την απασχόληση στην Ευρώπη. ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΕΜΒΕΑΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ Ο συντονισμός έχει διττή διάσταση: παρουσιάζει, αφενός μεν, μια εξωτερική πτυχή, η οποία υλοποιείται μέσω των συντονισμένων δράσεων που αναλαμβάνονται από κοινού με τα κράτη μέλη, με στόχο την προώθηση της συνεργασίας ανάμεσα στα κράτη μέλη και μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής, ιδίως μέσω της ανταλλαγής εμπειριών και αποτελεσματικών πρακτικών, και, αφετέρου, μια εσωτερική πτυχή, η οποία υλοποιείται μέσω των διυπηρεσιακών εργασιών που πραγματοποιούνται στους κόλπους της Επιτροπής. Ο εσωτερικός συντονισμός αφορά το σύνολο των κοινοτικών προγραμμάτων, πολιτικών και δράσεων που ενδέχεται να ενδιαφέρουν τις MME από πλευράς τόσο κανονιστικής (κοινωνικό δίκαιο, περιβαλλοντική νομοθεσία, δίκαιο ανταγωνισμού) όσο και χρηματοοικονομικής (χρηματοδοτικά μέσα και προγράμματα, όπως τα διαρθρωτικά ταμεία, η έρευνα και η τεχνολογική ανάπτυξη ή η επαγγελματική κατάρτιση). Ο συντονισμός έχει δύο στόχους. Αποσκοπεί, αφενός μεν, στο να διασφαλιστεί η ένταξη της διάστασης MME στη χάραξη και την εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών, κατά τρόπον ώστε να λαμβάνεται καλύτερα υπόψη η ιδιαιτερότητα των επιχειρήσεων αυτών, αφετέρου δε, στην αύξηση της συμμετοχής τους στα κοινοτικά προγράμματα. Η συνεκτίμηση της διάστασης MME στις άλλες πολιτικές γίνεται κατ' αρχάς στα πλαίσια των διυπηρεσιακών διαβουλεύσεων για τις νομοθετικές προτάσεις (βλ. το σύστημα της κατάρτισης δελτίων αντιτύπου για τις MME) και για τις προτάσεις κοινοτικών προγραμμάτων. Όσον αφορά τα προγράμματα υποστήριξης, πέραν της φάσης κατάρτισης και προγραμματισμού, ο συντονισμός καλύπτει επίσης τις φάσεις υλοποίησης, παρακολούθησης και αξιολόγησης. ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ Η παρούσα έκθεση περιλαμβάνει δύο κεφάλαια, τα οποία έχουν ως άξονες τις προτεραιότητες τις οποίες έχει θέσει η Επιτροπή στον τομέα της πολιτικής επιχειρήσεων, σύμφωνα με τα όσα ορίζονται στο τρίτο πολυετές πρόγραμμα υπέρ των MME της 9ης Δεκεμβρίου 1996. Το πρώτο κεφάλαιο αφορά τη βελτίωση του περιβάλλοντος των MME και περιλαμβάνει ανάλυση των σχετικών διοικητικών, νομικών, χρηματοοικονομικών, φορολογικών και κοινωνικών ζητημάτων. Το δεύτερο κεφάλαιο αφορά τα προγράμματα και μέτρα υποστήριξης των MME και περιλαμβάνει, 10 COM(97) 332, της 2. 7. 1997. 10. ειδικότερα, τις συντονισμένες δράσεις, την πρόσβαση σε χρηματοδοτικούς και πιστωτικούς πόρους, την υποστήριξη της ευρωπαϊκής και διεθνούς εξάπλωσης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας τους και τη βελτίωση της πρόσβασης τους στην έρευνα, την καινοτομία και την επαγγελματική κατάρτιση, όπως επίσης την προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος και την παροχή υποστήριξης σε συγκεκριμένες κατηγορίες επιχειρήσεων, όπως είναι οι επιχειρήσεις της βιοτεχνίας, του εμπορίου και της κοινωνικής οικονομίας. Στα συμπεράσματα παρουσιάζεται η πρόοδος που επιτελέστηκε στον τομέα του συντονισμού. ΕΝΑΣ ΚΟΙΝΟΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ MME Η Επιτροπή θέσπισε για πρώτη φορά ένα ενιαίο πλαίσιο αναφοράς για όλα τα μέτρα υπέρ των MME, εκδίδοντας, στις 3 Απριλίου 1996, μια σύσταση σχετικά με τον ορισμό των MME11, την οποία απηύθυνε στα κράτη μέλη, στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤαΕ). Η σύσταση αυτή ζητά τη χρήση ενός και του αυτού ορισμού για τη MME, τη μικρή επιχείρηση και την πολύ μικρή επιχείρηση τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο, προκειμένου να αυξηθεί η συνοχή, η αποτελεσματικότητα και η προβολή όλων των δράσεων που αναλαμβάνονται υπέρ των επιχειρήσεων αυτών. 'Ετσι, η MME ορίζεται ως επιχείρηση που έχει λιγότερους από 250 εργαζομένους, κύκλο εργασιών χαμηλότερο των 40 εκατ. ECU ή συνολικό ετήσιο ισολογισμό κατώτερο των 27 εκατ. ECU και η οποία δεν ελέγχεται σε ποσοστό 25% ή περισσότερο του κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις που δεν είναι οι ίδιες MME. Εξάλλου, υπάρχουν' άλλα όρια για τη μικρή επιχείρηση (λιγότεροι από 50 εργαζόμενοι, κύκλος εργασιών το πολύ 7 εκατ. ECU ή συνολικός ισολογισμός το πολύ 5 εκατ. ECU και κριτήριο ανεξαρτησίας), καθώς και για την πολύ μικρή επιχείρηση (λιγότεροι από 10 εργαζόμενοι). Δεδομένου ότι οι υπηρεσίες της Επιτροπής είναι υποχρεωμένες να τηρούν το περιεχόμενο της σύστασης αυτής, η εφαρμογή ενιαίου ορισμού για όλα τα κοινοτικά προγράμματα που απευθύνονται στις MME αναμένεται να καταστήσει δυνατή την αύξηση της συνοχής των προγραμμάτων αυτών και τον καλύτερο συντονισμό μεταξύ τους, όπως επίσης ανάμεσα σ' αυτά και στους εθνικούς μηχανισμούς παροχής υποστήριξης στις MME. ΚΑΑΥΤΕΡΗ ΓΝΩΣΗ ΤΩΝ MME Πάνω από το 99,8% των 17,9 εκατομμυρίων επιχειρήσεων που αριθμεί η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι MME. Οι επιχειρήσεις αυτές απασχολούν το 66% του συνολικού εργατικού δυναμικού του ιδιωτικού τομέα και παράγουν το 56,2% του συνολικού κύκλου εργασιών. Η Επιτροπή, για να βελτιώσει τις γνώσεις της για τις MME, διεξήγαγε δύο δράσεις θεμελιώδους σημασίας. Κατ' αρχάς, συνέχισε τις στατιστικές εργασίες που είχαν ξεκινήσει το 1987 σε συνεργασία με τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες και οι οποίες κατέληξαν τελικά στη δημιουργία του ευρωπαϊκού στατιστικού συστήματος για τις MME· πρόκειται για μια βάση δεδομένων που περιλαμβάνει πληροφοριακά στοιχεία για τις επιχειρήσεις, κατανεμημένα κατά τάξη μεγέθους. Από την άλλη πλευρά, ανανέωσε τη συνεργασία που είχε αρχίσει το 1992 με το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο των MME. Το Παρατηρητήριο αυτό, που αποτελεί μια από τις σημαντικότερες αναλυτικές πηγές για τις οικονομικές επιδόσεις και το περιβάλλον των MME, εκδίδει κάθε χρόνο ανεξάρτητη έκθεση. 11 E EL 107 της 30. 4. 1996, σ. 4. 11 Το ευρωπαϊκό στατιστικό σύστημα για τις MME Κατά την τελευταία διετία, η Επιτροπή εμπλούτισε σημαντικά το ευρωπαϊκό στατιστικό σύστημα για τις MME, φροντίζοντας παράλληλα να περιορίσει κατά το δυνατόν το φόρτο που καλούνται να επωμιστούν οι επιχειρήσεις. Το περιεχόμενο του εν λόγω συστήματος αξιοποιήθηκε στην τέταρτη έκδοση του έργου "Οι επιχειρήσεις στην Ευρώπη", καθώς και στην τρίτη και τέταρτη έκθεση του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου των MME (που παρουσιάζονται παρακάτω). Η τέταρτη έκδοση της δημοσίευσης "Οι επιχειρήσεις στην Ευρώπη", που δημοσιεύθηκε κατά τα τέλη του 1996, παρέχει περιγραφική ανάλυση των στοιχείων, συνοδευόμενη από γραφικές παραστάσεις και αριθμητικούς πίνακες. Στην έκδοση αυτή μπορεί να βρει κανείς διαδοχικά ένα "πορτρέτο" των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων (με βάση τον αριθμό τους, το προσωπικό τους και τον κύκλο εργασιών τους), συγκριτικά στοιχεία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιαπωνία, θεματικές αναλύσεις (τα δημογραφικά χαρακτηριστικά των επιχειρήσεων, η καινοτομία στις MME, το κόστος εργασίας και η παραγωγικότητα των MME, οι MME και η υπεργολαβία, οι MME και η ύφεση στην Ευρώπη), αναλύσεις κατά περιφέρεια, αναλύσεις κατά τομείς (εξετάζονται 27 τομείς δραστηριότητας) και αναλύσεις κατά χώρα (οι αναλύσεις αυτές αφορούν τις χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου). Έχει ήδη αρχίσει η διαδικασία ενημέρωσης του ευρωπαϊκού στατιστικού συστήματος για τις MME, με στόχο τη δημοσίευση της πέμπτης έκδοσης του έργου "Οι επιχειρήσεις στην Ευρώπη" έως τις αρχές του 1998. Πέραν αυτού, η βάση δεδομένων BACH περιλαμβάνει λογιστικά στοιχεία για τις επιχειρήσεις, κατανεμημένα κατά κατηγορίες μεγέθους με βάρη έναν εναρμονισμένο ορισμό. Οι σχετικές πληροφορίες παρέχονται από τις κεντρικές τράπεζες και τις στατιστικές υπηρεσίες. Η βάση δεδομένων ενδείκνυται για χρηματοοικονομικές αναλύσεις. Στις 14 Ιουλίου 1997 δημοσιεύθηκε μια πρώτη μελέτη με τίτλο "Ευρωπαϊκή οικονομία (Συμπλήρωμα Α): η χρηματοοικονομική κατάσταση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων"12. Το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο των MME Κατά την περίοδο 1995-1996, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο των MME εξέδωσε δύο εκθέσεις: την τρίτη και την τέταρτη. Οι εκθέσεις αυτές περιέχουν πληροφορίες τόσο ποσοτικού όσο και ποιοτικού χαρακτήρα, καθώς και πολλές διεξοδικές θεματικές μελέτες. Η τρίτη έκθεση καλύπτει τα 15 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη Νορβηγία, ενώ η τέταρτη τα κράτη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και την Ελβετία. Η τέταρτη έκθεση εξετάζει, ιδιαίτερα, τις συνέπειες που έχει η παγκοσμιοποίηση των αγορών στις MME και τις επιδόσεις τους στην ενιαία αγορά. Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η υλοποίηση της ενιαίας αγοράς είχε μέχρι σήμερα θετικές_συνέπειες για την οικονομική ανάπτυξη στην Ευρώπη, ιδίως όσον αφορά τις εξαγωγές και την παραγωγικότητα των επιχειρήσεων, και ότι οι MME επωφελήθηκαν σημαντικά απ' αυτήν. Οι MME είναι εκείνες οι οποίες διαθέτουν σήμερα το μεγαλύτερο αναπτυξιακό δυναμικό, με σημαντικές δυνατότητες δημιουργίας νέων θέσεων απασχόλησης. Οι διεξοδικές θεματικές μελέτες που παρουσιάζονται στην τέταρτη έκθεση αφορούν, αφενός μεν, τις γυναίκες και τις MME, αφετέρου δε, τους συνεταιρισμούς, τα ταμεία αλληλασφάλισης, τις ενώσεις και τα ιδρύματα. Το 1997, άρχισαν οι προπαρασκευαστικές εργασίες για την πέμπτη έκθεση, η οποία θα περιλαμβάνει δύο θεματικές μελέτες για τον τουρισμό και το περιβάλλον, καθώς επίσης νέα κεφάλαια για τη συνεργασία μεταξύ των MME, την προσφυγή σε εξωτερικούς φορείς παροχής συμβουλών και, τέλος, την οικονομική κατάρρευση και τις πτωχεύσεις επιχειρήσεων. 12 ISSN-0379-2056. 12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι. ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΩΝ MME Τα κοινοτικά μέτρα που αποσκοπούν στη βελτίωση του περιβάλλοντος των MME αφορούν κυρίως τη διοικητική απλούστευση, τη συνεκτίμηση των αναγκών και των δυσκολιών των MME κατά την κατάρτιση των νομοθετικών προτάσεων και τη χάραξη των πολιτικών που ενδέχεται να τις επηρεάσουν (ειδικότερα στους τομείς του ανταγωνισμού, της εσωτερικής αγοράς, της φορολογίας, της κοινωνικής και περιβαλλοντικής πολιτικής), την απλούστευση των υφισταμένων νομοθετικών διατάξεων, την ανάληψη ειδικών πρωτοβουλιών, όπως είναι εκείνες που αφορούν τις προθεσμίες πληρωμής και τη μεταβίβαση των MME, και, τέλος, την πραγματοποίηση διαβουλεύσεων με τις οργανώσεις των MME και την εκπροσώπηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ιδίως στον κοινωνικό διάλογο. 1. 1. 1 ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Συντονισμένη δράση με τα κράτη μέλη και τις ορνανώσεκ που εκπροσωπούν τις επιχειρήσεις σε θέματα κανονιστικής και διοικητικής απλούστευσης. Οι διοικητικές επιβαρύνσεις που επιβάλλονται στις επιχειρήσεις απορρέουν, κατά κύριο λόγο, από τις κανονιστικές διατάξεις των κρατών μελών και όχι της Ευρωπαϊκής Ένωσης13. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, πέραν των διαδικασιών που αποσκοπούν στη βελτίωση της κοινοτικής νομοθεσίας και που περιγράφονται στο σημείο 1. 2. , η Επιτροπή αποφάσισε να προβεί σε ανταλλαγές πληροφοριών και αποτελεσματικών πρακτικών στον τομέα της κανονιστικής και διοικητικής απλούστευσης με τα κράτη μέλη και τους εκπροσώπους των επιχειρήσεων14. Ο στόχος είναι να διαδοθεί αυτή η ανταλλαγή αποτελεσματικών πρακτικών, προκειμένου να δοθεί στα κράτη μέλη η δυνατότητα να αξιολογήσουν τις επιδόσεις τους, π. χ. , μέσω του "benchmarking", και, με τον τρόπο αυτό, να παρακινηθούν να αναλάβουν, εφόσον χρειάζεται, και άλλες δράσεις απλούστευσης. Οι εργασίες αυτές πραγματοποιήθηκαν με τη βοήθεια της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τη βελτίωση και την απλούστευση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων, ομάδας που απαρτίζεται από εκπροσώπους των κρατών μελών και των επιχειρήσεων15. Για να εξασφαλιστεί η καλύτερη διάρθρωση αυτών των εργασιών, κρίθηκε σκόπιμο να δοθεί κατ' αρχάς έμφαση στην αρχική φάση του κύκλου ζωής μιας επιχείρησης, δηλαδή στο ξεκίνημα και τα πρώτα χρόνια της ανάπτυξης της. Η δημιουργία μιας επιχείρησης, παρά τη σημασία που έχει για την απασχόληση, παίρνει, σε ορισμένα κράτη μέλη, πάρα πολύ καιρό, λόγω της έλλειψης συντονισμού μεταξύ των αρμόδιων διοικητικών αρχών, πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα έναν πραγματικό "λαβύρινθο" διατυπώσεων και διαδικασιών. Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώθηκε από μια συγκριτική ανάλυση της κατάστασης που επικρατεί στην Ευρώπη, στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ιαπωνία, η οποία διενεργήθηκε στα πλαίσια του προγράμματος "Καινοτομία" - EISM-96/142. Έτσι, με την*ευκαιρία ενός φόρουμ που οργανώθηκε τον Ιούνιο του 1995 στο Παρίσι και το οποίο ακολούθησαν 3 ειδικευμένα εργαστήρια, αναλήφθηκε μια πρώτη συντονισμένη δράση από κοινού με τα κράτη μέλη και τις οργανώσεις που εκπροσωπούν τις επιχειρήσεις. Η ανταλλαγή πληροφοριών και αποτελεσματικών πρακτικών οδήγησε στην έκδοση σύστασης της Επιτροπής για τη βελτίωση και την απλούστευση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων κατά τη φάση έναρξης των δραστηριοτήτων τους16. Η 13 14 15 16 Έκθεση της ομάδας ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων για τη νομοθετική και διοικητική απλούστευση (ομάδα Molitor), COM(95) 288, της 21. 6. 1996, και έκθεση 1995 της UN1CE για τις κανονιστικές ρυθμίσεις "Releasing Europe's Potential: Through Targeted Regulatory Reform". Βλέπε το Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα υπέρ των MME και της βιοτεχνίας, COM(96) 329 τελικό, της 10. 7. 1997. Ψήφισμα του Συμβουλίου της 10ης Οκτωβρίου 1994, ΕΕ C 294 της 22. 10. 1994, σ. 6. Σύσταση της 22ας Απριλίου 1997, ΕΕ L 145 της 5. 6. 1997, σ. 29. 13 Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη, για όλες τις διατυπώσεις που συνδέονται με την ίδρυση μιας επιχείρησης, να δημιουργήσουν ενιαία σημεία επαφής, να χρησιμοποιούν ενιαίο έντυπο καταχώρισης και ενιαίο αριθμό αναγνώρισης και να επιταχύνουν τις διαδικασίες έγκρισης. Ενθαρρύνει επίσης τα κράτη μέλη να διευκολύνουν τις επιχειρήσεις κατά τα πρώτα έτη της ύπαρξης τους, μέσω της μείωσης των φορολογικών, κοινωνικών, περιβαλλοντικών και στατιστικών υποχρεώσεων που τους επιβάλλονται. 1. 2 Αξιολόγηση του αντίκτυπου τικ κοινοτικής νομοθεσίας στις επιχειρήσεις 1. 2. 1 Λινπηοεσιακές διαβουλεύσεις σγετικά αε τις νομοθετικές προτάσεις Ο ρόλος των αρμόδιων για την πολιτική επιχειρήσεων υπηρεσιών στις διυπηρεσιακές διαβουλεύσεις, περιλαμβανομένων των διαβουλεύσεων για τις νομοθετικές προτάσεις, είναι να διασφαλίσουν ότι η Επιτροπή λαμβάνει στον ενδεδειγμένο βαθμό υπόψη της τον αντίκτυπο που έχουν οι προτάσεις αυτές στις επιχειρήσεις, και ιδίως στις MME. Η λήψη νομοθετικών μέτρων είναι συχνά απαραίτητη για την προστασία του περιβάλλοντος ή για τη διασφάλιση της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων ή, ακόμη, για τη θέσπιση θεμελιωδών διατάξεων κοινωνικής ασφάλισης. Ωστόσο, αυτά τα νομοθετικά μέτρα επηρεάζουν συχνά τις επιχειρήσεις, διότι συνεπάγονται κόστος συμμόρφωσης και διοικητικές επιβαρύνσεις, που μπορούν να διακυβεύσουν την ανταγωνιστική τους θέση, την ανάπτυξη τους και τη δυνατότητα τους να δημιουργούν σταθερές θέσεις απασχόλησης. Ο φόρτος αυτός βαρύνει δυσανάλογα τις μικρότερες επιχειρήσεις, οι οποίες, σε σύγκριση με τις μεγάλες, δεν διαθέτουν επαρκείς ανθρώπινους ή χρηματοοικονομικούς πόρους. Συχνά, οι MME δεν γνωρίζουν τις υφιστάμενες περίπλοκες κανονιστικές ρυθμίσεις ή δυσκολεύονται να τις κατανοήσουν. Δεν έχουν το χρόνο ή την πείρα και τις γνώσεις που απαιτούνται για να συμμετάσχουν στις διαδικασίες διαβουλεύσεων και στην προετοιμασία των νομοθετικών μέτρων. Με δεδομένη τη σημασία που έχει ο τομέίχς των MME για την οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι ευθύνη των αρμόδιων για την πολιτική επιχειρήσεων υπηρεσιών να φροντίζουν, όταν μια νομοθετική πρόταση είναι δυνατόν να επηρεάσει τις MME, ώστε να λαμβάνονται δεόντως υπόψη όχι μόνο το κόστος συμμόρφωσης και οι άλλες επιβαρύνσεις που δημιουργεί ο ίδιος ο κανονισμός, αλλά και οι διοικητικές διαδικασίες και απαιτήσεις που απορρέουν από τους κανονισμούς. Στα πλαίσια της διαδικασίας διαβουλεύσεων, οι αρμόδιες για την πολιτική επιχειρήσεων υπηρεσίες προσπαθούν να εισαγάγουν την έννοια "προτεραιότητα στις μικρές επιχειρήσεις", η οποία πρέπει να εφαρμόζεται από την Επιτροπή κατά την κατάρτιση των νομοθετικών προτάσεων της. Η προσέγγιση αυτή είναι απαραίτητη διότι, ενώ οι μεγάλες επιχειρήσεις είναι σε θέση να προσαρμόζονται στις απαιτήσεις νομοθετικών διατάξεων που θεσπίζονται με γνώμονα τις MME, το αντίθετο δεν συμβαίνει. Αυτό σημαίνει ότι η αντιμετώπιση μιας νομοθετικής πρότασης πρέπει να γίνεται υπό το πρίσμα της μικρής επιχείρησης και να διασφαλίζεται ότι έχουν όντως γίνει οι ενδεδειγμένες διαβουλεύσεις με τις επιχειρηματικές οργανώσεις των MME. Οι τομείς πολιτικής στους οποίους οι αρμόδιες για την πολιτική επιχειρήσεων υπηρεσίες έχουν συμμετάσχει ενεργά και άμεσα στις διυπηρεσιακές διαβουλεύσεις, λόγω των πιθανών επιπτώσεων για το επιχειρηματικό περιβάλλον και τις MME, είναι, μεταξύ άλλων: ο κοινωνικός διάλογος, το πρόγραμμα για την ενιαία αγορά, [νέο κοινό σύστημα ΦΠΑ, δημόσιες συμβάσεις, αναθεωρημένος κανονισμός Intrastat (Eurostat), αναθεωρημένος κανονισμός απονομής οικολογικού σήματος, ευρώ, περιβαλλοντική ευθύνη, Πράσινη Βίβλος σχετικά με τη νομοθεσία περί τροφίμων και εμπορικές επικοινωνίες. Σε όλα αυτά τα θέματα, στα οποία οι συνέπειες για τις MME είναι σημαντικές, οι αρμόδιες για την πολιτική επιχειρήσεων υπηρεσίες της Επιτροπής προσπάθησαν να εξασφαλίσουν ότι οι ανησυχίες των MME κατανοήθηκαν και ελήφθησαν δεόντως υπόψη και ότι οι επιχειρηματικές οργανώσεις των MME κλήθιικαν να διατυπώσουν τις απόψεις τους και πήραν μέρος στην όλη διαδικασία. 14 1. 2. 2 Κοινοτικό σύστημα αξιολόγησης του αντίκτυπου των νομοθετικών προτάσεων στις επιχειρήσεις και ιδιαίτερα στις MME Όταν μια συγκεκριμένη νομοθετική πρόταση ενδέχεται να έχει σημαντικές συνέπειες για τις επιχειρήσεις, και ιδίως για τις MME, οι αρμόδιες για την πολιτική επιχειρήσεων υπηρεσίες ζητούν από την αντίστοιχη Γενική Διεύθυνση να συντάξει δελτίο αξιολόγησης επιχειρηματικού αντίκτυπου. Ο στόχος είναι να σχηματιστεί μια περιεκτική και σφαιρική εικόνα των συνεπειών της πρότασης αυτής για τις MME, κατά τρόπον ώστε οι αρμόδιοι για τη λήψη αποφάσεων να φροντίσουν να λάβουν πλήρως υπόψη τους τις ανησυχίες των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Στο ετήσιο νομοθετικό πρόγραμμα της Επιτροπής, επισημαίνονται οι νομοθετικές προτάσεις για τις οποίες θα απαιτηθεί η σύνταξη δελτίου αξιολόγησης επιχειρηματικού αντίκτυπου, ούτως ώστε οι εξωτερικοί φορείς συμφερόντων να είναι εκ των προτέρων ενημερωμένοι σχετικά με το ότι αυτές οι νομοθετικές προτάσεις θα επηρεάσουν την επιχειρηματική δραστηριότητα. Η ενημέρωση αυτή τους δίνει τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στη διαδικασία διαβουλεύσεων. Η αξιολόγηση επιχειρηματικού αντίκτυπου βασίζεται στην αντίστοιχη ανάλυση κανονιστικού αντίκτυπου, την οποία πραγματοποιεί η Γενική Διεύθυνση που είναι υπεύθυνη για τη νομοθετική πρόταση. Στόχος είναι να επιδιωχθεί και να εξασφαλιστεί η επίτευξη της κατάλληλης ισορροπίας ανάμεσα στις νέες απαιτήσεις, π. χ. στους απαραίτητους περιβαλλοντικούς ελέγχους ή ελέγχους υγείας και ασφάλειας, από τη μια, και στο κόστος συμμόρφωσης και τις άλλες διοικητικές επιβαρύνσεις που απορρέουν για τις επιχειρήσεις, από την άλλη. Το 1995 έγιναν 14 αξιολογήσεις επιχειρηματικού αντίκτυπου, που αφορούσαν, μεταξύ άλλων, τέσσερις νομοθετικές προτάσεις, οι οποίες είχαν ως αντικείμενο τις στατιστικές για τη διάρθρωση των επιχειρήσεων17, την προστασία των εργαζομένων από κινδύνους που σχετίζονται με την έκθεση τους σε καρκινογόνους παράγοντες στο χώρο εργασίας18, τις διατάξεις διασύνδεσης για τηλεπικοινωνιακούς εξοπλισμούς19 και τις εκπομπές από κινητήρες εσωτερικής καύσης σε μη οδικά κινητά μηχανήματα20. Από τις 19 νέες νομοθετικές προτάσεις που περιλαμβάνονται στο νομοθετικό πρόγραμμα της Επιτροπής για το 1996, οι 10 θεωρήθηκε ότι είναι πιθανόν να έχουν σημαντικές συνέπειες για τις επιχειρήσεις, και ιδίως τις MME, με αποτέλεσμα να ζητηθεί από τις αντίστοιχες Γενικές Διευθύνσεις να συντάξουν ειδική αξιολόγηση επιχειρηματικού αντίκτυπου. Από αυτές τις 10 αξιολογήσεις επιχειρηματικού αντίκτυπου, οι 7 ολοκληρώθηκαν, ενώ οι υπόλοιπες 3 καθυστέρησαν και μετατέθηκαν για το 1997. Οι αξιολογήσεις αυτές αφορούσαν, μεταξύ άλλων, τις εξής προτάσεις: χρήση οργανικών διαλυτών σε ορισμένες βιομηχανικές δραστηριότητες, περιλαμβανομένων των δραστηριοτήτων στεγνού καθαρίσματος, των εκτυπώσεων και της επισκευής οχημάτων, που ενδιαφέρουν πολλές MME21, εφαρμογή της συμφωνίας-πλαισίου για τη γονική_άδεια, στα πλαίσια της οποίας ορισμένες ευρωπαϊκές επιχειρηματικές οργανώσεις των MME προέβαλαν την ανάγκη να ληφθεί υπόψη η ειδική θέση των MME22, επιβολή τελών στα βαρέα φορτηγά οχήματα για τη χρήση οδικών έργων υποδομής23 και παροχή στατιστικών στοιχείων για το κόστος εργασίας24. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να εξετάσουν όλες αυτές τις αξιολογήσεις επιχειρηματικού 17 18 19 20 21 22 23 24 COM(95) 99 τελικό, της 31. 3. 1995. COM(95)425 τελικό, της 13. 9. 1995. COM(95) 379 τελικό, της 19. 7. 1995. COM(95) 350 τελικό, της 06. 9. 1995. COM(96) 538 τελικό, της 6. 11. 1996. COM(96) 26 τελικό, της 31. 1. 96. Οδηγία 96/34/ΕΚ του Συμβουλίου, της 3. 6. 1996, ΕΕ L 145 της 19. 6. 96, σ. 4. COM(96) 331 τελικό, της 10. 7. 1996. COM(96)475 τελικό, της 16. 10. 1996. 15 αντίκτυπου ζητώντας το σχετικό έγγραφο COM από την Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Τέλος, στα πλαίσια του πρώτου σχεδίου δράσης για την καινοτομία στην Ευρώπη, η Επιτροπή ανέλαβε να θεσπίσει έναν μηχανισμό ex ante για την εκ των προτέρων αξιολόγηση του αντίκτυπου των κανονιστικών ρυθμίσεων για την καινοτομία, στα πλαίσια των γενικών κατευθυντήριων γραμμών νομοθετικής πολιτικής. 1. 3 Απλούστευση ττκ νομοθεσίας νια την εσωτερική αγοοά Η πρωτοβουλία SLIM25 (απλούστευση της νομοθεσίας της σχετικής με την εσωτερική αγορά), την οποία ανέλαβε η Επιτροπή το Μάιο του 1996, αποσκοπεί στην εξεύρεση πρόσφορων μέσων για τη μείωση των περιορισμών που επιβάλλουν οι κανόνες της ενιαίας αγοράς στις επιχειρήσεις, και ιδίως στις μικρότερες απ' αυτές, καθώς και για τη διαφανέστερη και αποτελεσματικότερη λειτουργία της Ένωσης. Η καινοτομία της μεθόδου SLEVI έγκειται στο γεγονός ότι αναθέτει την ευθύνη διατύπωσης συστάσεων για την απλούστευση της νομοθεσίας σε μικρές ομάδες που αποτελούνται από εμπειρογνώμονες των εθνικών διοικήσεων και από εκπροσώπους των χρηστών, όπως είναι, π. χ. , οι επιχειρήσεις (παραγωγή και εμπόριο, περιλαμβανομένων των MME). Η πρώτη φάση της πρωτοβουλίας SLIM επικεντρώθηκε στους εξής τέσσερις τομείς: (σύστημα συλλογής στατιστικών στοιχείων για τις ενδοκοινοτικές INTRASTAT συναλλαγές), κατασκευαστικά προϊόντα, αναγνώριση διπλωμάτων και καλλωπιστικά φυτά. Σε καθένα από τους τομείς αυτούς, οι ομάδες εμπειρογνωμόνων υπέδειξαν λύσεις που επιτρέπουν την απλούστευση ή τη βελτίωση της νομοθεσίας26. Με βάση τις συστάσεις τους, η Επιτροπή διατύπωσε ήδη προτάσεις για τη βελτίωση του συστήματος INTRASTAT27, ενώ σύντομα θα υποβάλει προτάσεις και σε άλλους τομείς. Η δεύτερη φάση του σχεδίου SLIM, που βρίσκεται σε εξέλιξη, αφορά τους εξής τομείς: υποχρεώσεις όσον αφορά το φόρο προστιθέμενης αξίας, τραπεζικές υπηρεσίες, Συνδυασμένη Ονοματολογία του εξωτερικού εμπορίου και λιπάσματα. Οι εργασίες που θα πραγματοποιηθούν θα καταλήξουν σε συστάσεις, οι οποίες θα αποτελέσουν αντικείμενο ανακοίνωσης της Επιτροπής στο Συμβούλιο "Εσωτερική Αγορά" το Νοέμβριο του 1997. Το σχέδιο SLEVI δεν είναι παρά ένα στοιχείο ενός ευρύτερου προγράμματος απλούστευσης και βελτίωσης της νομοθεσίας της σχετικής με την ενιαία αγορά. Το σχέδιο αυτό, το οποίο δεν έχει καθορισμένη ημερομηνία λήξης, αποσκοπεί στο να καταστήσει τη νομοθεσία αυτή αποτελεσματικότερη, πράγμα που αποτελεί έναν από τους στρατηγικούς στόχους του σχεδίου δράσης για την ενιαία αγορά. Αυτό το κυλιόμενο πρόγραμμα απλούστευσης θα συνδυάσει τη μέθοδο SLIM με άλλα μέτρα εξορθολογισμού, προκειμένου να οδηγήσει στην απλούστευση, ως το 1999, πολλών νομοθετικών τομέων, όπως είναι οι ασφαλίσεις και οι κινητές αξίες, οι υπηρεσίες προς τους καταναλωτές, οι τηλεπικοινωνίες, οι τελωνειακοί κανόνες και διαδικασίες και το δίκαιο των εταιρειών. 1. 4 Πρόγραμμα "Εσωτερική αγορά" Η Επιτροπή προσπαθεί να εξασφαλίσει ότι τα αιτήματα και οι ανησυχίες των MME λαμβάνονται υπόψη από τις υπηρεσίες της κατά την εφαρμογή του προγράμματος για την ενιαία αγορά. Τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης (Euro Info Centres) παρέχουν στην Επιτροπή χρήσιμες πληροφορίες από τις MME που λειτουργούν στην ενιαία 25 26 27 COM(96) 204 τελικό, της 8. 5. 1996. Έκθεση της Επιτροπής σχετικά με το πρότυπο δοκιμαστικό (πιλοτικό) σχέδιο SLIM - COM(96) 559 τελικό, της 6. 11. 1996. COM(9?) "3:2 "\uô, ιης 3C. 5. ί397 και CCM^"7) 275 τελί-,ίό, της 4. 6. 1997. 16 αγορά. Στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων, δημοσιεύθηκε μια Πράσινη Βίβλος28, η οποία δίνει τη δυνατότητα στα ενδιαφερόμενα μέρη να διατυπώσουν τις απόψεις τους. Επιπροσθέτως, οι διυπηρεσιακές ομάδες της Επιτροπής εξετάζουν τον πιθανό αντίκτυπο της νομοθεσίας για την εσωτερική αγορά σε διάφορους τομείς πολιτικής. Η πλήρης αξιοποίηση του δυναμικού της ενιαίας αγοράς αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονες του Συμφώνου Εμπιστοσύνης για την Απασχόληση29 και είναι μία από τις προτεραιότητες της δράσης των οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο πλαίσιο αυτό, επιδιώκεται η παροχή βοήθειας στις επιχειρήσεις ώστε να αντλήσουν οφέλη από την εσωτερική αγορά. Στην έκθεση της σχετικά με τις συνέπειες και την αποτελεσματικότητα της ενιαίας αγοράς30, η Επιτροπή επιβεβαίωσε τη σημασία του θετικού οικονομικού αντίκτυπου της εσωτερικής αγοράς (πρόσθετη ανάπτυξη της τάξης του 1,5% και δημιουργία περίπου 900. 000 θέσεων απασχόλησης), υπενθυμίζοντας πάντως ότι οι καθυστερήσεις που παρατηρούνται σε εθνικό επίπεδο όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων των σχετικών με την ενιαία αγορά εξακολουθούν να περιορίζουν τη θετική συμβολή τους στην ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. έχει δράσης τέσσερις στόχους: ενίσχυση στρατηγικούς Σε συνέχεια της έκθεσης αυτής, η Επιτροπή καθόρισε τις προτεραιότητες της για τη βελτίωση των επιδόσεων της ενιαίας αγοράς κατά τα προσεχή έτη, προτεραιότητες τις οποίες παρουσίασε στο πρόγραμμα δράσης της υπέρ της ενιαίας αγοράς31. Αυτό το πρόγραμμα της αποτελεσματικότητας των κανόνων· άρση των κυριότερων στρεβλώσεων που επηρεάζουν την αγορά· άρση των τομεακών εμποδίων που παρακωλύουν την ολοκλήρωση των αγορών· και θέση της ενιαίας αγοράς στην υπηρεσία όλων των πολιτών. Ορισμένες από τις ειδικές δράσεις μπορούν να οδηγήσουν, ειδικότερα, στη βελτίωση της πρόσβασης των MME στην ενιαία αγορά. Πρόκειται, κυρίως, για τις δράσεις που αφορούν τη βελτίωση της πρόσβασης των επιχειρήσεων στα πληροφοριακά στοιχεία τα οποία χρειάζονται, μέσω της δημιουργίας "θυρίδας" στο Internet, η οποία θα συμπληρώνει τη δραστηριότητα των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης, αλλά σε συντονισμό μ' αυτά, την απλούστευση των εθνικών και κοινοτικών διατάξεων και τη συντόμευση των προθεσμιών πληρωμής στις εμπορικές συναλλαγές. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Άμστερνταμ (16/17 Ιουνίου 1997) επικύρωσε το σχέδιο δράσης και εξέφρασε την υποστήριξη του για τους στόχους του, επιβεβαιώνοντας έτσι την ανάγκη να δοθεί νέα πολιτική ώθηση για την άρση των υφιστάμενων φραγμών και για την πλήρη αξιοποίηση των δυνητικών οφελών που προσφέρει η ενιαία αγορά. Όπως προκύπτει από διάφορες έρευνες και μελέτες, οι μεγαλύτερες εταιρείες έχουν αντλήσει περισσότερα οφέλη από το πρόγραμμα της ενιαίας αγοράς. Οι MME δρουν σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, ενώ οι μεγαλύτερες εταιρείες γνωρίζουν περισσότερα πράγματα και είναι καλύτερα εξοικειωμένες με τη νομοθεσία της ενιαίας αγοράς. Ωστόσο, οι ίδιες πηγές αποκαλύπτουν ότι οι MME που δραστηριοποιούνταν ήδη σε επίπεδο. Ευρωπαϊκής Ένωσης πριν από την εφαρμογή του προγράμματος της ενιαίας αγοράς ή που αναπτύσσουν τη δραστηριότητα τους σε διασυνοριακές περιφέρειες πιστεύουν ότι το πρόγραμμα της ενιαίας αγοράς είχε θετικό αντίκτυπο στη δραστηριότητα τους. Παραδέχτηκαν ότι η αύξηση των ανταγωνιστικών πιέσεων στο επιχειρηματικό περιβάλλον τους τις οδήγησε σε βελτίωση των προτύπων ποιότητας και σε ενίσχυση της παραγωγικότητας τους. Για τις περισσότερες MME, ανεξαρτήτως του αν δραστηριοποιούνται σε διεθνές επίπεδο ή όχι, ένα σημαντικό πρόβλημα είναι το κόστος της συμμόρφωσης με τους νέους τεχνικούς, διοικητικούς και φορολογικούς κανονισμούς. Οι μεγάλες εταιρείες 28 29 30 31 COM(96) 583, της 27. 11. 1996. CSE (96) 1 τελικό, της 5. 6. 1996. COM (96) 520 τελικό, της 30. 10. 1996. CSE(97) 1 τελικό, της 4. 6. 1997. 17 αναφέρουν ότι ανέθεσαν σε ένα μέλος του προσωπικού τους να ασχολείται αποκλειστικά με τη γραφειοκρατική εργασία που απαιτείται για τη συμμόρφωση τους με τη νέα νομοθεσία. Οι μικρότερες εταιρείες δηλώνουν, ωστόσο, ότι η απαίτηση αυτή συνεπάγεται σημαντικό κόστος για τη δραστηριότητα τους. Το κόστος αυτό συνίσταται σε μια πάγια κατ' αποκοπή δαπάνη, η οποία αντιπροσωπεύει συνήθως μεγαλύτερο ποσοστό του κύκλου εργασιών μιας MME από ό,τι μιας μεγαλύτερης εταιρείας. Επιπλέον, σε ορισμένους τομείς, όπως είναι, π. χ. , ο τομέας των μηχανημάτων, οι μικρές μεταποιητικές επιχειρήσεις παράγουν συνήθως προϊόντα προσαρμοσμένα στις απαιτήσεις του κάθε πελάτη, με αποτέλεσμα το κόστος συμμόρφωσης για κάθε νέο μοντέλο να είναι πολύ υψηλό. Παραδείγματος χάριν, οι μικρότερες εταιρείες κατασκευής μηχανημάτων θεωρούν το σήμα CE ως απαραίτητο μέσο για την επιτυχή προώθηση των προϊόντων τους στην αγορά. Ωστόσο, το κόστος συμμόρφωσης έχει πάγιο χαρακτήρα, πράγμα που αναπόφευκτα ανεβάζει το νεκρό σημείο του κύκλου εργασιών (δηλαδή το σημείο στο οποίο κέρδη και απώλειες ισοφαρίζονται): αυτό έχει αμελητέα σημασία για τις μεγάλες επιχειρήσεις που παράγουν σε μεγάλους αριθμούς, είναι όμως ίσως σημαντικό για επιχειρήσεις που παράγουν ειδικευμένα μηχανήματα για συγκεκριμένους πελάτες κατόπιν παραγγελίας ή μηχανήματα που παράγονται σε μικρές ποσότητες. Πάντως, MME διαφόρων τομέων έχουν εκφράσει θετικές απόψεις σχετικά με τον αντίκτυπο της ενιαίας αγοράς στις δραστηριότητες τους. Παραδείγματος χάριν, στον τομέα των απορρυπαντικών και των καλλυντικών, οι MME βελτίωσαν την πρόσβαση τους στις ευρωπαϊκές αγορές. Στον τομέα των κατασκευαστικών μηχανημάτων εργοταξίου32, το 29% των MME - σε αντιδιαστολή με το 7% των μεγάλων εταιρειών - διατύπωσαν την εκτίμηση ότι η νομοθεσία της ενιαίας αγοράς τις ενθάρρυνε να προβούν σε πωλήσεις προϊόντων τους σε άλλες αγορές. Οι μικρές εταιρείες που δραστηριοποιούνταν ήδη σε διεθνές επίπεδο, σε τομείς όπως η κατασκευή μηχανημάτων, ανέφεραν ότι το σύστημα της αυτοπιστοποίησης για τη λήψη σήματος CE είναι πολύ θετικό για τις MME, διότι τις βοηθά να ανεβάσουν το τεχνικό επίπεδο των προϊόντων τους και να ανταγωνίζονται αποτελεσματικότερα τις μεγαλύτερες εταιρείες. Άλλες έρευνες33 επιβεβαιώνουν ότι, αφότου άρχισε η εφαρμογή της ενιαίας αγοράς, το 37% των MME που ρωτήθηκαν απάντησαν ότι βελτίωσαν σημαντικά τις δυνατότητες διανομής και προώθησης των προϊόντων τους στην Ευρώπη, το 27% ανέφεραν ότι βελτίωσαν τα προϊόντα ή τις παραγωγικές διαδικασίες τους, ενώ το 12% δήλωσαν ότι προσέλαβαν υπαλλήλους με νέα προσόντα και δεξιότητες, προκειμένου να προσαρμοστούν στις ανάγκες της ευρωπαϊκής αγοράς. Επίσης, όσον αφορά τις διαδικασίες ΦΠΑ για πωλήσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το 32% των MME ανέφεραν ότι το νέο σύστημα είχε θετικό αντίκτυπο στις δραστηριότητες τους. Το ποσοστό αυτό ήταν της τάξης του 30% για τις μεγάλες εταιρείες. Αίκαιο εταιρειών Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε πρόσφατα μια ευρεία διαδικασία διαβουλεύσεων με τα κράτη μέλη, τις επαγγελματικές οργανώσεις και τους πανεπιστημιακούς κύκλους για το θέμα "Ενιαία αγορά και δίκαιο των εταιρειών"34. Με τις διαβουλεύσεις αυτές η Επιτροπή επιδιώκει να διαπιστώσει αν τα νομικά πλαίσια εντός των οποίων αναπτύσσουν τη δραστηριότητα τους οι επιχειρήσεις είναι τα ενδεδειγμένα ή μήπως αν πρέπει να γίνουν αλλαγές στο νομικό πλαίσιο της ενιαίας αγοράς και της οικονομικής και νομισματικής ένωσης. Μεταξύ άλλων, η Επιτροπή προσπαθεί να διαπιστώσει ποιες είναι οι ανάγκες απλούστευσης των ισχυόντων κανόνων, ιδίως σε σχέση με τις MME. 32 33 34 Ws/Atkins, "Impact and effectiveness of the Internal Market Programme in the Construction Site Equipment sector", Μάιος 1996. "EU initiatives for SMEs - are the policies appropriate ?", Deloitte Touche Tohmatsu International, 1995. Με βάση έκθεση της Επιτροπής με τίτλο "Η απλούστευση των κανονιστικών ρυθμίσεων για τις δημόσιες εταιρείες περιορισμένης ευθύνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση", 1995. 18 Η Επιτροπή προτίθεται να εκδώσει μια πρόταση δέκατης οδηγίας για τις διασυνοριακές συγχωνεύσεις κεφαλαιουχικών εταιρειών. Το πεδίο εφαρμογής αυτής της νέας πρότασης δεν θα περιορίζεται μόνο στις ανώνυμες εταιρείες, αλλά θα καλύπτει όλες τις κεφαλαιουχικές εταιρείες. Αυτή η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής θα ωφελήσει πρωτίστως τις MME, οι οποίες έχουν συχνά τη μορφή εταιρειών περιορισμένης ευθύνης. Η δυνατότητα πραγματοποίησης διασυνοριακών συγχωνεύσεων θα συμβάλει στην εξάπλωση των δραστηριοτήτων των επιχειρήσεων αυτών σε διεθνές επίπεδο, πράγμα που συνιστάται από την Επιτροπή στο πολυετές πρόγραμμα της για τις MME. Επί πλέον, η Επιτροπή μελετά την έκδοση πρότασης δέκατης τέταρτης οδηγίας για τη μεταφορά της έδρας των εταιρειών από κράτος μέλος σε κράτος μέλος. Η οδηγία αυτή, το πεδίο εφαρμογής της οποίας συμπίπτει με το πεδίο εφαρμογής της νέας πρότασης για τις διασυνοριακές συγχωνεύσεις, μπορεί επίσης να αποδειχθεί αποτελεσματικό μέσο για τη "διεθνοποίηση" των MME. Αναγνώριση διπλωμάτων Στις 8 Φεβρουαρίου 1996, η Επιτροπή ενέκρινε πρόταση οδηγίας για τη θέσπιση ενός μηχανισμού αναγνώρισης των διπλωμάτων σχετικά με τις επαγγελματικές δραστηριότητες που καλύπτονται από τις οδηγίες απελευθερωποίησης και λήψης μεταβατικών μέτρων, καθώς και για τη συμπλήρωση του γενικού συστήματος αναγνώρισης των διπλωμάτων35. Η πρόταση αυτή αποσκοπεί στην αναπροσαρμογή των κυριότερων διατάξεων των οδηγιών "μεταβατικών μέτρων" και απελευθερωποίησης - που αφορούν, ειδικότερα, το εμπόριο, τη βιομηχανία και τη βιοτεχνία -, με στόχο να γίνει η κοινοτική νομοθεσία σαφέστερη και απλούστερη. Η πρόταση αποβλέπει επίσης στη θέσπιση ενός μηχανισμού αναγνώρισης των διπλωμάτων για τις επαγγελματικές δραστηριότητες που δεν καλύπτονται από το γενικό σύστημα. Ο μηχανισμός αυτός θα επιτρέπει στους διακινούμενους εργαζόμενους να ζητούν την αναγνώριση των διπλωμάτων τους, εάν δεν διαθέτουν την απαιτούμενη επαγγελματική πείρα για να επικαλεστούν κάποια οδηγία που προβλέπει μεταβατικά μέτρα. Αογιστικοί κανόνες » Οι οδηγίες 78/660/ΕΟΚ36 για τους ετήσιους λογαριασμούς των κεφαλαιουχικών εταιρειών και 83/349/ΕΟΚ37 για τους ενοποιημένους λογαριασμούς παρέχουν στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να απαλλάσσουν από ορισμένες υποχρεώσεις τους τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις ή τους μικρούς ομίλους επιχειρήσεων που δεν υπερβαίνουν ορισμένα αριθμητικά όρια. Το άρθρο 53 § 2 της οδηγίας 78/660/ΕΟΚ προβλέπει την αναθεώρηση αυτών των αριθμητικών ορίων κάθε πέντε χρόνια, ανάλογα με τις οικονομικές και νομισματικές εξελίξεις που συμβαίνουν στην Ένωση. Η τελευταία από τις αναθεωρήσεις αυτές πραγματοποιήθηκε το Μάρτιο του 1994. Η επόμενη αναθεώρηση θα γίνει το 1999. Η τροποποίηση των αριθμητικών ορίων θα αποτελέσει μέρος ενός σχεδίου προσαρμογής των οδηγιών στις οικονομικές εξελίξεις, ιδίως όσον αφορά τις MME. Ορισμένες από τις προβλεπόμενες αλλαγές συνδέονται με την εισαγωγή του ευρώ, αλλά η Επιτροπή θα επανεξετάσει επίσης το λογιστικό καθεστώς που ισχύει για τις MME, με την προοπτική της ενδεχόμενης χαλάρωσης του, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις ανάγκες που απορρέουν από την ύπαρξη της ενιαίας αγοράς. Η Επιτροπή διένειμε ένα ερωτηματολόγιο σχετικά με τη λογιστική των MME και τα σχόλια που θα της κοινοποιηθούν θα ληφθούν υπόψη κατά την τροποποίηση των οδηγιών. Ο νέος ορισμός των MME38 αποτελεί ένα ακόμη στοιχείο που θα λάβει υπόψη της η Επιτροπή κατά την κατάρτιση των προτάσεων της. 35 36 37 38 COM(96) 22 τελικό, της 8 Φεβρουαρίου 1996. EEL 222 της 14. 08. 1978, σ. 11. ΕΕ L 193 της 18. 07. 1983, σ. 1. EEL107 της 30. 4. 1996, σ. 4. 19 Προστασία της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας Κατόπιν των διαβουλεύσεων που πραγματοποιήθηκαν μετά την έκδοση, το 1995, μιας Πράσινης Βίβλου σχετικά με την προστασία με υπόδειγμα χρησιμότητας ' στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα39, η Επιτροπή αναμένεται να προτείνει προσεχώς ένα μέτρο εναρμόνισης των εθνικών νομοθετικών διατάξεων που ισχύουν στον τομέα αυτό, λαμβάνοντας υπόψη το δυσμενή αντίκτυπο που έχουν οι σημερινές διαφορές στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και στους όρους του ανταγωνισμού, ο οποίος πρέπει να είναι ανόθευτος. Τα υποδείγματα χρησιμότητας είναι μια μορφή προστασίας η οποία χαρακτηρίζεται από ευελιξία, έχει χαμηλό κόστος και είναι άριστα προσαρμοσμένη στις ανάγκες των MME που δραστηριοποιούνται σε ορισμένους τομείς της καινοτομίας. Η Επιτροπή συνεχίζει επίσης τις προσπάθειες της για την ταχεία έγκριση των προτάσεων σχετικά με την προστασία των σχεδίων και υποδειγμάτων, θέμα που έχει μεγάλο ενδιαφέρον για τις MME. Δημόσιες συμβάσεις Στις 27 Νοεμβρίου 1996, η Επιτροπή εξέδωσε μια Πράσινη Βίβλο με τίτλο "Οι δημόσιες συμβάσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση: στοιχεία προβληματισμού για το μέλλον"40. Στόχος της Επιτροπής είναι να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα της πολιτικής ανοίγματος των δημόσιων συμβάσεων που εφαρμόζει, μετά από ευρείες διαβουλεύσεις με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η Πράσινη Βίβλος αναπτύσσει τους προβληματισμούς της Επιτροπής όσον αφορά τις ειδικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι MME για να εκμεταλλευτούν τις ενδεχόμενες νέες ευκαιρίες που δημιουργούν οι κοινοτικές οδηγίες και δίνει το έναυσμα ενός διαλόγου με τελικό στόχο την υπόδειξη σειράς συγκεκριμένων μέτρων τα οποία θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ενεργότερη συμμετοχή των MME στις δημόσιες συμβάσεις. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να έχουν, ειδικότερα, ως βάση την υποστήριξη των επιχειρήσεων στους τομείς της κατάρτισης, της πληροφόρησης, της τεχνικής βοήθειας και της συνεργασίας μεταξύ τους. Ορισμένα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης έχουν αναπτύξει ειδικευμένο λογισμικό για τη συμμετοχή σε διαγωνισμούς δημοσίων συμβάσεων με ηλεκτρονικά μέσα, με στόχο την καλύτερη πληροφόρηση των πελατών τους για προκηρύξεις δημοσίων συμβάσεων, ιδίως στις Κάτω Χώρες, στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Γαλλία. Επιπροσθέτως, τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης πήραν μέρος σε διάφορες εφαρμογές, καθώς και σε μια σχετική μελέτη σχετικά με το SIMAP (Σύστημα πληροφόρησης για τις δημόσιες συμβάσεις). 1·5 Η μεταβίβαση επιγειοήσεων Από τότε που η Επιτροπή απηύθυνε στα κράτη μέλη τη σύσταση της 7ης Δεκεμβρίου 1994 για τη μεταβίβαση των MME41, πολλά από αυτά έλαβαν μέτρα ή, τουλάχιστον, προγραμμάτισαν τη λήψη μέτρων, με στόχο τη βελτίωση του νομοθετικού και φορολογικού περιβάλλοντος των επιχειρήσεων στον τομέα αυτόν. Η Επιτροπή είχε δώσει στα κράτη μέλη προθεσμία δύο ετών, η οποία έληγε στις 31 Δεκεμβρίου 1996. Αμέσως μετά την εκπνοή της προθεσμίας αυτής, τα κράτη μέλη ήταν υποχρεωμένα να ανακοινώσουν στην Επιτροπή όλες τις νομοθετικές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις που είχαν λάβει στον τομέα της μεταβίβασης επιχειρήσεων. Προκειμένου να προβεί σε έναν πρώτο απολογισμό των μέτρων που ελήφθησαν από το 1994 και μετά και για να επισημάνει τις αποτελεσματικότερες πρακτικές που υφίστανται στον τομέα αυτόν, η Επιτροπή οργάνωσε, στις 3 και 4 Φεβρουαρίου 1997 στη Λίλλη, ένα ευρωπαϊκό φόρουμ για το θέμα αυτό42. Οι εργασίες αυτού του φόρουμ κατέδειξαν ότι η πρόοδος που επιτελέστηκε αφορά κυρίως την απλουστευμένη ανώνυμη εταιρεία, τη 39 40 41 42 COM (95) 370, της 19. 7. 1995. COM(96) 583, της 27. 11. 1996. EEL 385 της 31. 12. 1994, σ. 14 και C400της 31. 12. 1994, σ. 1 ΕΕ C 284 της 27. 9. 1996, σελίδα 3 του εξωφύλλου. 20 μονοπρόσωπη εταιρεία, το δικαίωμα αλλαγής νομικής μορφής, τη συνέχεια των προσωπικών εταιρειών και τη φορολογία των δωρεών, κληρονομιών και πωλήσεων επιχειρήσεων. Οι προσπάθειες που καταβάλλονται για τη διευκόλυνση της μεταβίβασης των επιχειρήσεων θα συνεχιστούν και κατά τα προσεχή έτη. 1. 6 Πολιτική αντανωνισιιού Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις ωφελούνται γενικά από την άσκηση μιας αποτελεσματικής πολιτικής ανταγωνισμού. Η παρατήρηση αυτή ισχύει ιδιαίτερα για τις MME. Η πολιτική ανταγωνισμού ωφελεί άμεσα τις MME στις αγορές, όπου η μεγάλη δύναμη των μεγαλύτερων επιχειρήσεων τις απειλεί, αλλά τις ωφελεί και έμμεσα, κρατώντας τις τιμές και το κόστος σε χαμηλά επίπεδα. Συγχρόνως, η πολιτική ανταγωνισμού ευνοεί την είσοδο νέων επιχειρήσεων στην αγορά, επιχειρήσεων που συχνά είναι MME. Από την άλλη πλευρά, η αθέμιτη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων προξενεί στρεβλώσεις στις δυνάμεις της αγοράς και, ως εκ τούτου, προκαλεί μειονεκτήματα για τις MME. 1. 6. 1 Κανόνες ανταγωνισμού που εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις Οι MME είναι οι επιχειρήσεις που ωφελούνται κυρίως από την πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής43 για την αναθεώρηση της ανακοίνωσης της της 3ης Σεπτεμβρίου 1986 σχετικά με τις συμφωνίες ήσσονος σημασίας (κατ' εφαρμογήν του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΚ, το οποίο αφορά τις συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων). Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι συμφωνίες μεταξύ MME, όπως ορίζονται στη σύσταση της Επιτροπής της 3ης Απριλίου 199644, σπάνια επηρεάζουν αισθητά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών ή τον ανταγωνισμό. Ως εκ τούτου, δεν εμπίπτουν, κατά γενικό κανόνα, στην απαγόρευση την οποία προβλέπει το άρθρο 85, παράγραφος 1. Στην περίπτωση κατά την οποία οι συμφωνίες αυτές πληρούν κατ' εξαίρεση τους όρους εφαρμογής της διάταξης αυτής, δεν παρουσιάζουν επαρκές κοινοτικό ενδιαφέρον ώστε να δικαιολογείται κάποια παρέμβαση για την αντιμετώπιση τους. Γι' αυτό το λόγο, το προαναφερόμενο κείμενο προβλέπει ότι η Επιτροπή δεν πρόκειται να κινήσει καμία διαδικασία, ούτε αιτήσει τρίτων ούτε αυτεπαγγέλτως, για να εφαρμόσει σε τέτοιες συμφωνίες τις διατάξεις του άρθρου 85, παράγραφος 1. Πάντως, η Επιτροπή επιφυλάσσεται του δικαιώματος να παρέμβει για την αντιμετώπιση τέτοιων συμφωνιών, όταν αυτές αφορούν σημαντικό μέρος της σχετικής αγοράς και εφόσον ο ανταγωνισμός περιορίζεται από το σωρευτικό αποτέλεσμα των δικτύων διανομής. Όσον αφορά τους κάθετους περιορισμούς, δηλαδή τις συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ φορέων οι οποίοι αναπτύσσουν τη δραστηριότητα τους σε διαφορετικά στάδια του εμπορικού κυκλώματος, η Επιτροπή δημοσίευσε πρόσφατα μια Πράσινη Βίβλο45, η οποία ανοίγει το δρόμο για έναν ευρύ προβληματισμό σχετικά με τους προσανατολισμούς που πρέπει να ακολουθηθούν στο μέλλον όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού. Η Επιτροπή, στο πλαίσιο αυτό, και λαμβανομένου υπόψη του ψηφίσματος του Συμβουλίου της 10ης Οκτωβρίου 199446, που την κάλεσε να εξετάσει τις δυνατότητες συνεργασίας των MME, έχει την πρόθεση να εμβαθύνει την ανάλυση της στον τομέα της συνεργασίας για την από κοινού πραγματοποίηση αγορών. 43 44 45 46 COM(96) 722 τελικό σχετικά με τις συμφωνίες ήσσονος σημασίας, ΕΕ C 29 της 30. 1. 1997, σ. 3. Σύσταση της της Επιτροπής της 3. 4. 1996 προς τα κράτη μέλη, την ΕΤΕπ και το ΕΤαΕ σχετικά με τον ορισμό των MME, ΕΕ L 107 της 30. 4. 1996, σ. 4. COM(96) 721 τελικό, της 22. 1. 1997. Ψήφισμα του Συμβουλίου 94/C 294/04, της 10. 10. 1994, για την ελεύθερη ανάπτυξη της δυναμικής και των δυνατοτήτων καινοτομίας των MME, περιλαμβανομένης της βιοτεχνίας και των πολύ μικρών επιχειρήσεων, σε μια ανταγωνιστική οικονομία, ΕΕ C 294 της 22. 10. 1994, σ. 7, παράγραφος ΠΙ, υποπερίπτωση 4. 21 Όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού σε ειδικούς τομείς δραστηριοτήτων, όπως είναι η διανομή, η πώληση και η εξυπηρέτηση μετά την πώληση αυτοκινήτων οχημάτων, η έκδοση του κανονισμού 1475/9547 θέσπισε πολλές διατάξεις που παρέχουν στους αντιπροσώπους, οι οποίοι είναι ως επί το πλείστον MME, μεγαλύτερη εμπορική ανεξαρτησία έναντι των κατασκευαστών. Η εξέλιξη αυτή επέτρεψε επίσης την εξισορρόπηση της θέσης των κατασκευαστών και των διανομέων ανταλλακτικών σε σχέση με τη θέση των κατασκευαστών αυτοκινήτων. Η Επιτροπή εξέδωσε στις 31. 1. 1996 ένα νέο κανονισμό για την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 3, σε κατηγορίες συμφωνιών μεταφοράς τεχνολογίας, με στόχο τη διευκόλυνση ορισμένων μεταφορών τεχνολογίας48, πράγμα που αναμένεται να βοηθήσει τις MME. 1. 6. 2 Κρατικές ενισγύσεις Στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, η γενική πολιτική της Επιτροπής ελάμβανε ανέκαθεν υπόψη της την ιδιαιτερότητα των MME. Η στάση αυτή έλαβε συγκεκριμένη μορφή το 1992 με τη θέσπιση του πρώτου ειδικού πλαισίου για τις ενισχύσεις προς τις MME49. Το πλαίσιο αυτό προέβλεπε ότι οι ενισχύσεις προς τις MME, εφόσον δεν υπερβαίνουν ορισμένα όρια, μπορούν να τυγχάνουν της παρέκκλισης που προβλέπεται από το άρθρο 92, παράγραφος 3, στοιχείο γ) της συνθήκης και, ως εκ τούτου, να θεωρούνται συμβατές με την κοινή αγορά. Εξάλλου, το εν λόγω πλαίσιο θέσπισε έναν κανόνα "de minimis", ο οποίος απαλλάσσει τα κράτη μέλη από την υποχρέωση να κοινοποιούν στην Επιτροπή τις ενισχύσεις αμελητέας σημασίας, οι οποίες τεκμαίρεται ότι δεν επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών. Παρά το γεγονός ότι ο κανόνας "de minimis" δεν καθορίζει κανένα όριο για το μέγεθος των επιχειρήσεων που μπορούν να επωφεληθούν απ' αυτόν, είναι προφανές ότι ωφελεί κατά κύριο λόγο τις MME. Το πλαίσιο των ενισχύσεων προς τις MME, που προέβλεπε την επανεξέταση της εφαρμογής του μετά από 3 έτη, αναθεωρήθηκε50 το 1996. Οι βασικοί προσανατολισμοί που καθορίστηκαν το 1992 [γενικά κριτήρια αξιολόγησης, επιτρεπόμενα όρια ("εντάσεις") ενισχύσεων] δεν άλλαξαν, έγιναν όμως ορισμένες διευκρινίσεις και τροποποιήσεις. Κατ' αρχάς, το πλαίσιο διευρύνει το αντικείμενο των επιτρεπόμενων ενισχύσεων, προβλέποντας ότι η θετική κατ' αρχήν αντιμετώπιση των ενισχύσεων για την πραγματοποίηση υλικών επενδύσεων θα ισχύει και για τις ενισχύσεις που χορηγούνται για την πραγματοποίηση άυλων επενδύσεων υπό μορφή μεταφοράς τεχνολογίας. Οι ενισχύσεις αυτού του είδους αποσκοπούν στο να ενθαρρύνουν τις MME να χρησιμοποιούν τις προηγμένες τεχνολογίες τις οποίες δεν έχουν μπορέσει να αναπτύξουν οι ίδιες. Ως προς τα άλλα είδη ενισχύσεων, το νέο πλαίσιο υιοθετεί, σε μεγάλο βαθμό, τα κριτήρια του προηγούμενου πλαισίου (ενισχύσεις για την παροχή συμβουλών, την κατάρτιση και τη διάδοση των γνώσεων) ή παραπέμπει στα πλαίσια ή τις καΓευθυντήριες γραμμές που ισχύουν ειδικά γι' αυτά τα είδη ενισχύσεων51. Τα τελευταία περιλαμβάνουν συχνά ευνοϊκότερους κανόνες για την αξιολόγηση των ενισχύσεων που προορίζονται για τις MME. Παραδείγματος χάριν, οι ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος ή οι ενισχύσεις για την έρευνα και την ανάπτυξη, 47 48 4^. EEL 145 της 29. 6. 1995, σ. 25. EEL 31 της 09. 2. 1996, σ. 2. Κοινοτικό πλαίσιο για τις ενισχύσεις προς τις MME, 92/C 213/02, της 20ής Μαΐου 1992, ΕΕ C 213 της 19. 8. 1992,0. 2. •*® Κοινοτικό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις προς τις MME, 96/C213/04, ΕΕ C 213 της 23. 7. 1996, σ. 4. Κοινοτικό πλαίσιο που διέπει τις κρατικές ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος, ΕΕ αριθ. C 72 της 10. 3. 1994, σ. 3· κοινοτικό πλαίσιο που διέπει τις κρατικές ενισχύσεις για την έρευνα και την ανάπτυξη, ΕΕ αριθ. C 45 της 17. 2. 1996, σ. 5· κατευθυντήριες γραμμές που διέπουν τις ενισχύσεις για την απασχόληση, ΕΕ C 334 της 12. 12. 1995, σ. 4. 22 που προορίζονται για τις MME, μπορούν να προσαυξηθούν κατά 10% σε σχέση με τα ποσοστά που επιτρέπονται κανονικά για τις μεγάλες επιχειρήσεις. Επί πλέον, ο κανόνας "de minimis" τροποποιήθηκε και αποτελεί πλέον αντικείμενο χωριστής ανακοίνωσης52. Σε σύγκριση με τον αρχικό κανόνα "de minimis", ο νέος κανόνας είναι πολύ απλούστερος ως προς τον τρόπο εφαρμογής του. Το νέο πλαίσιο επεκτείνει επίσης το πεδίο εφαρμογής του κανόνα σε όλα τα είδη ενισχύσεων (με εξαίρεση τις εξαγωγικές ενισχύσεις, που εξακολουθούν να αποκλείονται) και αντικαθιστά τους κανόνες σώρευσης των διαφόρων κατηγοριών δαπανών με ένα ενιαίο όριο. Το όριο κάτω του οποίου μια ενίσχυση δεν χρειάζεται να κοινοποιείται στην Επιτροπή έχει καθοριστεί σε 100. 000 ECU για περίοδο τριών ετών, ανεξάρτητα από το είδος της ενίσχυσης. Τέλος, ο ορισμός της MME, που χρησιμοποιείται για την εφαρμογή του πλαισίου, προσαρμόστηκε στον εναρμονισμένο ορισμό που έχει υιοθετήσει η Επιτροπή53 (βλ. Εισαγωγή). Είναι σημαντικό να προστεθεί ότι η Επιτροπή, στα πλαίσια των τριών κοινοποιήσεων που έλαβε το 1996, αποφάσισε την εφαρμογή του πλαισίου MME και για τις ενισχύσεις που χορηγούνται σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις για την πραγματοποίηση άμεσων επενδύσεων στο εξωτερικό. Η απόφαση αυτή αντικατοπτρίζει τη στάση της Επιτροπής, η οποία θέλει να ενθαρρύνει τις MME να διεθνοποιήσουν τις δραστηριότητες τους! ακόμη και μέσω επενδύσεων σε εξωκοινοτικές χώρες. Πέραν του νέου πλαισίου για τις ενισχύσεις προς τις MME, η Επιτροπή ενέκρινε πρόσφατα ένα πλαίσιο για τις ενισχύσεις που χορηγούνται σε επιχειρήσεις μειονεκτικών αστικών περιοχών. Το μέσο αυτό επιτρέπει τη χορήγηση ενισχύσεων σε επιχειρήσεις που εγκαθίστανται ή είναι ήδη εγκατεστημένες σε τέτοιες ζώνες, με την προϋπόθεση ότι πληρούνται τα κριτήρια τα οποία ορίζονται στο εν λόγω πλαίσιο. Δεδομένου ότι οι δυνητικοί δικαιούχοι ενισχύσεων αυτού του είδους είναι κυρίως MME, η θετική προσέγγιση την οποία ακολουθεί η Επιτροπή στον τομέα αυτό ενδιαφέρει τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις ιδιαίτερα. Πρέπει να προστεθεί ότι η στάση της Επιτροπής έναντι των MME, όπως εμφανίζεται στα προαναφερόμενα κείμενα, αποτελεί έκφραση μιας γενικής πολιτικής. Κατά τον έλεγχο των ενισχύσεων, όπως και στους άλλους τομείς της δραστηριότητας της, η Επιτροπή προσπαθεί πάντοτε να λαμβάνει υπόψη της την ιδιαίτερη κατάσταση των MME και να συμβάλει στην τόνωση της ανάπτυξης τους, σεβόμενη, βεβαίως, τους κανόνες ανταγωνισμού. 2. ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 2. 1 Οι προθεσμίες πληρωμής στις εuπopικέç συvαλλαvέç (cash flows), η αποδοτικότητα και η ανταγωνιστικότητα των Οι καθυστερήσεις πληρωμών αποτελούν ολοένα και σοβαρότερο εμπόδιο για την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, ιδίως των MME, οι χρηματοοικονομικές ροές "οποίων υπονομεύονται. Με τη σύσταση της 12ης Μαΐου 1995 σχετικά με τις προθεσμίες πληρωμής στις εμπορικές συναλλαγές54, η Επιτροπή όρισε ορισμένα πρακτικά και νομικά μέτρα για την αντιμετώπιση των καθυστερήσεων στις πληρωμές σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Με τη σύσταση αυτή τα κράτη μέλη καλούνται να λάβουν τα πλέον ενδεδειγμένα μέτρα για τη μείωση των προθεσμιών πληρωμής και να διαβιβάσουν στην Επιτροπή έκθεση για τις ενέργειες που ανέλαβαν σχετικά με το περιεχόμενο της εν λόγω σύστασης πριν από την 31η Δεκεμβρίου 1997. Η Επιτροπή προέβη σε αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που είχε η σύσταση το 1997 και εξέδωσε ανακοίνωση55, σύμφωνα με την ^ 53 54 55 Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις ενισχύσεις "de minimis ", ΕΕ αριθ. C 68 της 6. 3. 1996, σ. 9. Σύσταση της Επιτροπής της 3. 4. 1996, ΕΕ L 107 της 30. 4. 1996, σ. 4. E EL 127 της 10. 6. 1995,σ. 19. C(97) 2121 της 9. 7. 97, ΕΕ C 216 της 17. 7. 97. 23 οποία τα κράτη μέλη δεν ανέλαβαν πολλές πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση του προβλήματος των καθυστερήσεων στις πληρωμές, με αποτέλεσμα να μην έχει βελτιωθεί η κατάσταση. Αν δεν αναληφθούν επαρκείς πρωτοβουλίες εκ μέρους των κρατών μελών πριν από το τέλος >του 1997, η Επιτροπή θα προτείνει οδηγία για την αντιμετώπιση των καθυστερήσεων στις πληρωμές, η οποία θα περιέχει ελάχιστες απαιτήσεις που θα πρέπει να ενσωματωθούν στις εθνικές νομοθεσίες. Σ' αυτές τις ελάχιστες απαιτήσεις θα περιλαμβάνονται η κατά το νόμο καταβολή τόκων υπερημερίας σε περίπτωση καθυστέρησης στην πληρωμή, η θέσπιση αποτελεσματικών και ολιγοδάπανων διαδικασιών αποζημίωσης και ο καθορισμός μέγιστης περιόδου πληρωμής για τις συμβάσεις κρατικών προμηθειών. 2. 2 Ποοετοιιιασία των MME νια την εισανωνή του ευοώ Οι αρμόδιες για την πολιτική επιχειρήσεων υπηρεσίες έλαβαν ενεργά μέρος στο σύνολο των εργασιών της Επιτροπής για το ευρώ: συμμετείχαν στις ομάδες εργασίας "επιχειρήσεις", "καταναλωτές", "συστήματα πληρωμών", "μέσα πληρωμών", "λογιστική και φορολόγηση" για τη μετάβαση στο ευρώ, αλλά και στην προετοιμασία της Στρογγυλής Τράπεζας για τις πρακτικές πτυχές της μετάβασης στο ευρώ (15 Μαΐου 1997), στην οποία έλαβε μέρος το σύνολο των ενδιαφερόμενων οικονομικών φορέων. Εξάλλου, οι εν λόγω υπηρεσίες περιελάμβαναν συστηματικά το θέμα της καθιέρωσης του ευρώ στην ημερήσια διάταξη των συνεδριάσεων με τις επαγγελματικές ενώσεις και με τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης (EIC), καθώς και με τα μέλη της Στρογγυλής Τράπεζας τραπεζών - MME. Συνέστησαν επίσης ομάδα ad hoc για τις MME και το ευρώ, με τη συμμετοχή εκπροσώπων των επιχειρήσεων και με στόχο την προώθηση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των επιχειρήσεων, καθώς και μεταξύ των επιχειρήσεων και της Επιτροπής. Επίσης οι εν λόγω υπηρεσίες ενθάρρυναν τις πρωτοβουλίες του ιδιωτικού και δημόσιου τομέα όσον αφορά την προβολή του ευρώ στις MME και απέστειλαν στα EIC όλα τα έγγραφα για το ευρώ που θα μπορούσαν να τους φανούν χρήσιμα. Επιπλέον, το 1996 εκστρατεία ευαισθητοποίησης για την καθιέρωση του ευρώ, η οποία θα συνεχιστεί και μετά το 1997. Η εκστρατεία αυτή θα συνοδεύεται από πολυάριθμες εκδηλώσεις ενημέρωσης, καθώς και από την κατάρτιση πολυάριθμων ενημερωτικών εγγράφων στα οποία θα δίνονται απαντήσεις στις κυριότερες ερωτήσεις για τις συνέπειες που θα έχει η καθιέρωση του ευρώ στις διάφορες λειτουργίες της επιχείρησης. Αυτές οι ενέργειες ευαισθητοποίησης απευθύνονται επίσης στη βιοτεχνία και στις πολύ μικρές επιχειρήσεις. τα EIC ξεκίνησαν 2. 3 Αιασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων Προκειμένου να απλουστευθούν οι διεθνικές συναλλαγές των MME και να μειωθεί το κόστος τους, η Επιτροπή πρότεινε συγκεκριμένα μέτρα, όπως είναι η οδηγία για τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων56, με την οποία εξασφαλίζεται ότι οι επιχειρήσεις θα μπορούν να μεταφέρουν χρήματα γρήγορα και με μεγαλύτερη ασφάλεια. Επιπλέον, σύμφωνα με την οδηγία, τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνήσουν για τη θέσπιση διαδικασιών διακανονισμού των διαφορών που προκύπτουν σε διεθνές επίπεδο όσον αφορά θέματα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. 2. 4 Πρόσβαση στη γρηματοδότηση της καινοτομίας Το σχέδιο δράσης για την καινοτομία στην Ευρώπη, που εκδόθηκε στις 20 Νοεμβρίου 1996, προβλέπει μέτρα για την ενθάρρυνση της χρηματοδότησης της καινοτομίας, ιδίως μέσω επιχειρηματικών κεφαλαίων. Το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την ανάπτυξη και την απασχόληση, που εκδόθηκε κατά τη σύνοδο κορυφής του 56 Οδηγία 97/5/ΕΚ, ΕΕ L 43 της 14. 2. 1997, σ. 25. 24 Αμστερνταμ, επιβεβαίωσε τη σημασία που έχει η πρόσβαση σε χρηματοδοτικούς πόρους για τα σχέδια υψηλής τεχνολογίας και για τις MME. 3. ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Οι δραστηριότητες της Επιτροπής όσον αφορά την πολιτική στον τελωνειακό και φορολογικό τομέα αποσκοπούν στην υποστήριξη της πλήρους εγκαθίδρυσης της ενιαίας αγοράς μέσω της προσαρμογής των διοικητικών κανόνων που ισχύουν στους ενλόγω τομείς στα δεδομένα της εσωτερικής αγοράς. Συγχρόνως, επιδιώκεται και η ουσιαστική απλούστευση της νομοθεσίας, πράγμα που αναμένεται να μειώσει αισθητά τις διοικητικές διατυπώσεις που επιβαρύνουν τις επιχειρήσεις, και ιδίως τις MME. Στο σχέδιο δράσης για την καινοτομία στην Ευρώπη μελετάται η έκδοση ανακοίνωσης για τη φορολογία και την καινοτομία. 3. 1 Φορολονία των επιχειρήσεων Σε συνέχεια του εγγράφου εργασίας της Επιτροπής με τίτλο. 'Ή φορολογία στην Ευρωπαϊκή Ένωση", της 20ής Μαρτίου 199657, συγκροτήθηκε ομάδα υψηλού επιπέδου με αντικείμενο τη φορολογία. Κατόπιν η Επιτροπή, βάσει των συζητήσεων που έλαβαν χώρα στην εν λόγω ομάδα, εξέδωσε ανακοίνωση με τίτλο "Η φορολογία στην Ευρωπαϊκή Ένωση - έκθεση για την εξέλιξη των φορολογικών συστημάτων"58. Η έκθεση αυτή συνιστά τη δημιουργία νέας, μόνιμης ομάδας, η οποία θα προβεί σε στρατηγική επισκόπηση της φορολογικής πολιτικής, και επισημαίνει ότι η ομάδα αυτή θα μπορούσε να εξετάσει το ζήτημα της απλούστευσης του φορολογικού περιβάλλοντος των MME και των λοιπών επιχειρήσεων. Η νέα αυτή ομάδα για τη φορολογική πολιτική έχει ήδη συγκροτηθεί και ξεκίνησε τις εργασίες της στις 11 Μαρτίου 1997. Κατόπιν των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν απ' αυτήν την ομάδα φορολογικής πολιτικής, η οποία συνεδρίασε ήδη τέσσερις φορές, και από το άτυπο Συμβούλιο ECOFIN του Mondorf les Bains, η Επιτροπή εξέδωσε, την 1η Οκτωβρίου 1997, ανακοίνωση59 προς το Συμβούλιο, με την οποία προτείνει δέσμη μέτρων για την καταπολέμηση του επιβλαβούς φορολογικού ανταγωνισμού στην Ένωση. Αυτή η δέσμη μέτρων περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, έναν κώδικα δεοντολογίας, βάσει του οποίου τα κράτη μέλη θα αναλάβουν την πολιτική δέσμευση να καταπολεμήσουν τον επιβλαβή φορολογικό ανταγωνισμό στον τομέα της φορολογίας των επιχειρήσεων, μέτρα για την εξάλειψη των σημαντικών στρεβλώσεων που παρατηρούνται στον τομέα της έμμεσης φορολογίας και μέτρα για την κατάργηση των παρακρατήσεων στην πηγή, που επιβάλλονται στις πληρωμές τόκων και δικαιωμάτων μεταξύ συγγενών επιχειρήσεων, εγκατεστημένων σε διαφορετικά κράτη μέλη. Πρόκειται για τομέα στον οποίο η Επιτροπή θα μπορούσε να υποβάλει νέα πρόταση. 3. 2 Έμμεση Φορολογία: ΦΠΑ Στον τομέα της έμμεσης φορολογίας, η Επιτροπή πρότεινε, τον Ιούλιο του 1996, πρόγραμμα εργασίας για την καθιέρωση κοινού συστήματος φόρου προστιθέμενης αξίας "(ΦΠΑ)60. Στα πλαίσια αυτά, θα υποβληθούν ορισμένες προτάσεις από την Επιτροπή, οι οποίες θα αποσκοπούν: - στη διασφάλιση της ίσης μεταχείρισης μεταξύ εθνικού και ενδοκοινοτικού εμπορίου αγαθών και υπηρεσιών, πράγμα που θα επιτρέψει στις MME να συναλλάσσονται σε ολόκληρη την Κοινότητα από τον τόπο στον οποίο είναι εγκατεστημένες, χωρίς πρόσθετη διοικητική επιβάρυνση (με βάση την αρχή του ενός και μόνον τόπου φορολόγησης)· 57 58 59 60 SEC (96) 487 τελικό, της 20. 3. 1996. COM(96) 546 τελικό, της 22. 10. 1996. COM(97) 495 τελικό της 1. 10. 1997. COM(96) 328 τελικό, της 22. 7. 1996. 25 - στη μείωση της αβεβαιότητας και της πολυπλοκότητας που συνδέονται με την εφαρμογή του ΦΠΑ, μέσω της δημιουργίας εναρμονισμένου συστήματος ΦΠΑ που θα εφαρμόζεται με ομοιόμορφο τρόπο, όπως επιτάσσει μια πραγματική εσωτερική αγορά, με ταυτόχρονη διατήρηση του ίδιου επιπέδου φορολογικών εσόδων· - στη μείωση της αβεβαιότητας που γεννούν οι αποκλίσεις στην ερμηνεία των οδηγιών, με την τροποποίηση του καθεστώτος που διέπει την επιτροπή ΦΠΑ. Το Συμβούλιο - όπως, εξάλλου, γίνεται και στον τελωνειακό τομέα και στον τομέα των ειδικών φόρων κατανάλωσης - θα μπορούσε να αναθέσει στην εν λόγω επιτροπή το έργο της συνδρομής προς την Επιτροπή κατά την υιοθέτηση εκτελεστικών μέτρων εκ μέρους της. Η στρατηγική αυτή περιελάμβανε ένα προπαρασκευαστικό στάδιο κατά τη διάρκεια του οποίου η Επιτροπή υπέβαλε δύο προτάσεις για την τροποποίηση του καθεστώτος της επιτροπής ΦΠΑ61 και την ενίσχυση της διοικητικής συνεργασίας (Πρόγραμμα "Fiscalis")62. Αναμένεται επίσης να ακολουθήσει εφέτος μια πρόταση για την αμοιβαία συνδρομή όσον αφορά την είσπραξη του φόρου. Στη συνέχεια, η Επιτροπή σκέπτεται να υποβάλει τρεις δέσμες επίσημων προτάσεων: - η πρώτη αποσκοπεί στον καθορισμό των φορολογητέων πράξεων, των υπόχρεων για την καταβολή του φόρου και της βάσης επιβολής του, καθώς και στη διευθέτηση του θέματος των απαλλαγών και των εκπτώσεων, πριν να προταθεί μια νέα προσέγγιση των συντελεστών· - η δεύτερη δέσμη προτάσεων αφορά το εδαφικό πεδίο εφαρμογής του ΦΠΑ, τον τόπο φορολόγησης και την οργάνωση των συναλλαγών, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των υπόχρεων για την καταβολή του φόρου και τις μεθόδους ελέγχου· - η τρίτη δέσμη προτάσεων καλύπτει τους μηχανισμούς αναδιανομής των εσόδων του φόρου, τα ειδικά καθεστώτα και τα μεταβατικά μέτρα, καθώς και μια τελευταία προσέγγιση των συντελεστών. Κατά τη διάσκεψη που διοργανώθηκε στο Omelette (Β) το Νοέμβριο του 1996 με θέμα "Το κοινό σύστημα ΦΠΑ" , έγιναν διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη, περιλαμβανομένων των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων MME. Εξάλλου, η Επιτροπή όρισε ότι οι υποχρεώσεις σχετικά με το ΦΠΑ θα αποτελέσουν θέμα της δεύτερης επιχείρησης SLIM (απλούστευση της νομοθεσίας για την εσωτερική αγορά), η οποία θα λάβει χώρα κατά το 1997. Στόχος είναι η εξέταση δύο τομέων (υποχρεώσεις των φορολογουμένων, υπόχρεος για την καταβολή του φόρου), με την προοπτική βελτίωσης του ισχύοντος συστήματος. Η ομάδα SLIM στην οποία ανατέθηκε η εξέταση αυτού του θέματος συγκέντρωσε την προσοχή της σε κάποιες θεμελιώδεις εθνικές και κοινοτικές υποχρεώσεις στον τομέα του ΦΠΑ, οι οποίες επιβαρύνουν σημαντικά τις επιχειρήσεις, προκειμένου να εντοπίσει τους τομείς στους οποίους πρέπει να γίνουν απλουστεύσεις. 3. 3 Τελωνείο 2000 Το πρόγραμμα δράσης "Τελωνείο 2000", το οποίο εκδόθηκε ως απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου στις 19 Δεκεμβρίου 199663, αποσκοπεί στον εκσυγχρονισμό των εθνικών τελωνείων και στη σύσφιγξη της συνεργασίας μεταξύ τους, αλλά και μεταξύ αυτών και της Επιτροπής. Στόχος του προγράμματος είναι η εξασφάλιση της ομοιόμορφης εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας στα εξωτερικά σύνορα και η απρόσκοπτη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Στο άρθρο 6, παράγραφος 2, και στο άρθρο 9 του προγράμματος προβλέπονται μέτρα απλούστευσης που αποσκοπούν στο να δώσουν στην Επιτροπή ένα συνεκτικό πλαίσιο για να αναλάβει 61 62 63 COM(96) 325, της 25. 06. 1997. COM(97) 175 της 23. 04. 1997. E EL 33 της 4. 2. 1997, σ. 24. 26 μια δράση απλούστευσης των τελωνειακών κανονιστικών ρυθμίσεων και διαδικασιών, με στόχο τη διευκόλυνση της συμμετοχής των επιχειρήσεων στο εξωτερικό εμπόριο. Οι κυριότερες δράσεις που υλοποιήθηκαν στον τομέα αυτόν αφορούν: - την προσαρμογή και την απλούστευση των συστημάτων τελωνειακής διαμετακόμισης μέσω της τροποποίησης του τελωνειακού κώδικα και των διατάξεων εφαρμογής τού τη διαπραγμάτευση μιας νέας σύμβασης σχετικά με την κοινή διαμετακόμιση· καθώς και τη μηχανοργάνωση της διαχείρισης των διαδικασιών. Τα προβλεπόμενα μέτρα αναμένεται να ενισχύσουν την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των εν λόγω διαδικασιών, που καλύπτουν μια σημαντική ανάγκη των οικονομικών φορέων· - την απλούστευση των οικονομικών τελωνειακών καθεστώτων, μέσω τροποποιήσεων του κοινοτικού τελωνειακού κώδικα και των διατάξεων εφαρμογής του, και μέσω της ανάπτυξης συστημάτων μηχανογραφικής διαχείρισης αυτών των διαδικασιών, ώστε να δοθεί η δυνατότητα στις επιχειρήσεις να εξάγουν κοινοτικά προϊόντα υπό οικονομικά ευνοϊκές συνθήκες· - την τροποποίηση του κοινοτικού τελωνειακού κώδικα, ώστε να καταστεί δυνατή η κεντρική διαχείριση των απλουστευμένων διαδικασιών και η χαλάρωση της υποχρέωσης υποβολής ορισμένων συνοδευτικών εγγράφων μαζί με τη δήλωση, πράγμα που διευκολύνει τη μηχανοργάνωση των διαδικασιών εκτελωνισμού· - την εναρμόνιση και την απλούστευση των κανόνων περί προτιμησιακής καταγωγής, προσπάθεια που οδήγησε κατά το πρώτο τρίμηνο του 1997 στην έγκριση ενός ενιαίου κειμένου του πρωτοκόλλου "καταγωγή", που επισυνάπτεται στις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών τις οποίες υπέγραψε η Κοινότητα με τους ευρωπαίους εταίρους της. Το ίδιο κείμενο θα προταθεί από το φθινόπωρο του τρέχοντος έτους στις μεσογειακές χώρες και, πιθανώς, στο Μεξικό και τη Νότια Αφρική. Ένα ανάλογο κείμενο θα προταθεί στις δικαιούχους χώρες του Συστήματος Γενικευμένων Προτιμήσεων, με την προοπτική να τεθεί σε ισχύ την 1. 1. 1998. Εξάλλου, βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη μια επιχείρηση SLIM για την απλούστευση της Συνδυασμένης Ονοματολογίας του εξωτερικού εμπορίου, με στόχο να γίνουν προτάσεις για τον εκσυγχρονισμό αυτής της ονοματολογίας, ορισμένες υποδιαιρέσεις της οποίας φαίνονται ξεπερασμένες από οικονομική άποψη. 4. ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 4. 1 Αράστι για την απασχόληση στην Ευρώπη: ένα σύικρωνο εμπιστοσύνης Από τη δεκαετία του 70 η ανεργία στην Ευρώπη αυξάνεται διαρκώς. Ανεργία σημαίνει ότι εκατομμύρια άνδρες και γυναίκες είναι αβέβαιοι για το μέλλον τους· ανεργία σημαίνει υπονόμευση της ευρωπαϊκής κοινωνίας. Προκειμένου να ορίσει το γενικό πλαίσιο για τη δημιουργία θέσεων εργασίας, η Επιτροπή εξέδωσε τον Ιούνιο του 1996 ανακοίνωση64, στην οποία προτείνει τη θέσπιση ενός ευρωπαϊκού συμφώνου εμπιστοσύνης. Το ευρωπαϊκό σύμφωνο εμπιστοσύνης στηρίζεται στη στρατηγική που πρότεινε το 1993 η Επιτροπή με τη Λευκή Βίβλο για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. Στόχος του είναι, μέσω της δημιουργίας κλίματος εμπιστοσύνης, η κινητοποίηση όλων των φορέων, τόσο του δημοσίου όσο και των κοινωνικών εταίρων, και ο καθορισμός των δεσμεύσεων που πρέπει να αναλάβουν στο πλαίσιο μιας συντονισμένης και σφαιρικής στρατηγικής για την απασχόληση. Το σύμφωνο εμπιστοσύνης συνδυάζει μια μακροοικονομική πολιτική, προσανατολισμένη στην απασχόληση, με αποφασιστικές ενέργειες για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, την ταχεία μεταρρύθμιση των συστημάτων αντιμετώπισης της ανεργίας και την καλύτερη χρήση των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών πολιτικών. Το σύμφωνο ενδιαφέρει ιδιαίτερα τις MME όσον αφορά την πλήρη εκ μέρους τους αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων της ενιαίας αγοράς. Η Επιτροπή ορίζει τις προτεραιότητες της πολιτικής της έναντι των 64 Δράοη για την απασχόληση στην Ευρώπη: ένα σύμφωνο εμπιστοσύνης, CSE(96) 1 τελικό, της 5. 6. 1996. 27 MME και τη στάση της έναντι των κρατικών ενισχύσεων για τις MME. Επίσης, η Επιτροπή συνηγορεί υπέρ της χρήσης πρόσθετων πόρων από τα διαρθρωτικά ταμεία για την ανάπτυξη των MME, την προσαρμογή στις αλλαγές που συντελούνται στη βιομηχανία, την ανάληψη τοπικών πρωτοβουλιών για την ανάπτυξη και την απασχόληση, καθώς και τη σύναψη συμφώνων συνεργασίας τοπικού επιπέδου, που προωθούν τη σφυρηλάτηση στενότερων εταιρικών σχέσεων με στόχο τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Επιπλέον, η κατά πολύ στενότερη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) αναμένεται να οδηγήσει στην υποστήριξη της δημιουργίας MME εκ μέρους των διαρθρωτικών ταμείων. Τα κράτη μέλη, οι κοινωνικοί εταίροι, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Επιτροπή των Περιφερειών εξέφρασαν την ευρεία υποστήριξη τους για το σύμφωνο εμπιστοσύνης. Κατά τη συνεδρίαση του στο Αμστερνταμ (16-17 Ιουνίου 1997), το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιβεβαίωσε τη δέσμευση που είχε αναλάβει για μείωση των διοικητικών διατυπώσεων για τις MME. Κάλεσε επίσης την ΕΤΕπ να εξετάσει το ενδεχόμενο θέσπισης διευκόλυνσης για τη χρηματοδότηση σχεδίων των MME στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Αμστερνταμ αποτέλεσε επίσης σημαντική αλλαγή για τις πολιτικές στον τομέα της απασχόλησης στην Ένωση. Με την έγκριση του τίτλου για την απασχόληση, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων συμφώνησαν ότι η απασχόληση πρέπει να θεωρείται θέμα κοινού ενδιαφέροντος. Η νέα συνθήκη ενισχύει το συντονισμό των εθνικών πολιτικών στον τομέα της απασχόλησης και προβλέπει τον καθορισμό κοινών κατευθύνσεων, οι οποίες αργότερα ενδέχεται να οδηγήσουν στην έκδοση συστάσεων προς τα κράτη μέλη. Με βάση τη συμφωνία του Άμστερνταμ, που προβλέπει την επίσπευση της εφαρμογής του νέου τίτλου για την απασχόληση, η Επιτροπή εξέδωσε, την 1η Οκτωβρίου 1997, ανακοίνωση σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές των κρατών, μελών στον τομέα της απασχόλησης65 ως πλαίσιο για την πραγματοποίηση συζήτησης στο έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που θα πραγματοποιηθεί στις 20/21 Νοεμβρίου στο Λουξεμβούργο. Με βάση τα συμπεράσματα στα οποία θα καταλήξει η προεδρία κατά τη σύνοδο κορυφής για την απασχόληση, η Επιτροπή θα υποβάλει τελική πρόταση για έγκριση από το Συμβούλιο. Οι κατευθυντήριες γραμμές επικεντρώνονται σε τέσσερα σημεία δράσης, προς τα οποία πρέπει να κινηθούν οι πολιτικές απασχόλησης των κρατών μελών: επιχειρηματικό πνεύμα, απασχολησι μότητα, προσαρμοστικότητα και ισότητα ευκαιριών. Για να αναπτυχθεί μια νέα "κουλτούρα" επιχειρηματικού πνεύματος στην Ευρώπη, χρειάζονται περισσότερες προσπάθειες. Πρέπει, π. χ. , να καταστεί ευκολότερη η δημιουργία και η λειτουργία επιχειρήσεων (ιδίως μέσω της απλούστευσης των διοικητικών διατυπώσεων), να αναπτυχθούν αγορές για επιχειρηματικά κεφάλαια και το φορολογικό σύστημα να γίνει φιλικότερο για την απασχόληση. 4. 2 Koivovwoc διάλογος Ο κοινωνικός διάλογος σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως εξάλλου και σε πολλά κράτη μέλη, διεξάγεται σε τομεακή και σε διακλαδική βάση. Οι MME εκπροσωπούνται και στις δύο μορφές διαλόγου. Δεν υπάρχουν, σε κοινοτικό ή σε εθνικό επίπεδο, ειδικές ρυθμίσεις για τις MME στον τομέα του κοινωνικού διαλόγου. Ευρωπαϊκός κοινωνικός διάλογος σε διακλαδικό επίπεδο Ο κοινωνικός διάλογος "Val Duchesse" οργανώθηκε για πρώτη φορά το 1985· σ' αυτόν συμμετείχαν οι τρεις ευρωπαϊκές οργανώσεις που εκπροσωπούν τις κυριότερες εθνικές διακλαδικές ομοσπονδίες εργαζομένων και εργοδοτών. Επιπλέον, ζητείται η γνώμη όλων των ευρωπαϊκών συνομοσπονδιών, περιλαμβανομένης της UEAPME, για τα θέματα που συζητούνται. Αυτός ο άτυπος (μέχρι την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη και τη 65 COM(97) 497 τελικό, της 1. 10. 1997. 28 συμφωνία για την κοινωνική πολιτική) και σε εθελοντική βάση διάλογος συνεισέφερε στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής (κοινές γνώμες ή δηλώσεις). επίπεδο μπορεί Σημαντική ώθηση στο διακλαδικό διάλογο δόθηκε το 1995 με την οδηγία για τη γονική άδεια66, η οποία εκδόθηκε στις 3 Ιουνίου 1996 από το Συμβούλιο επί τη βάσει της συμφωνίας για τη γονική άδεια που είχε επιτευχθεί μεταξύ UNICE, CEEP και CES στις 14 Δεκεμβρίου 1995. Πρόκειται για την πρώτη ευρωπαϊκή συμφωνία που βασίζεται στο άρθρο 4 του κοινωνικού πρωτοκόλλου που είναι προσαρτημένο στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το άρθρο 4 ορίζει ότι "ο διάλογος μεταξύ κοινωνικών εταίρων σε κοινοτικό να οδηγεί στη σύναψη συμβατικών σχέσεων, συμπεριλαμβανομένων των συμφωνιών". Η συμφωνία- πλαίσιο για τη γονική άδεια περιλαμβάνει ειδικούς διακανονισμούς που επιτρέπουν να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες στη λειτουργία και οι οργανωτικές ανάγκες των MME. Εντούτοις, ορισμένες οργανώσεις MME εξέφρασαν σοβαρές επιφυλάξεις για το κύρος αυτής της πτυχής του κοινωνικού διαλόγου, υποστηρίζοντας ότι, εφόσον αποκλείονται από τις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνιών κοινωνικής πολιτικής βάσει του κοινωνικού διαλόγου, οι εν λόγω συμφωνίες δεν λαμβάνουν επαρκώς υπόψη τους τις ανάγκες των MME. Ευρωπαϊκός κοινωνικός διάλογος σε τομεακό επίπεδο Δεν έχουν αναπτύξει όλοι οι τομείς κοινωνικό διάλογο σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αυτό είναι συνάρτηση διαφόρων παραγόντων: κοινή θέληση των κοινωνικών εταίρων και ύπαρξη κοινής τομεακής πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο (π. χ. γεωργία, αλιεία ή οδικές μεταφορές)· ανάγκη για ευρεία αναδιάρθρωση σε ευρωπαϊκό επίπεδο (π. χ. κλωστοϋφαντουργία, τηλεπικοινωνίες ή πολιτική αεροπορία)· αναγνώριση του σχετικού τομέα ως κλάδου με συγκεκριμένες απαιτήσεις (π. χ. βιομηχανικός καθαρισμός ή ασφάλεια). Οι επιμέρους τομείς παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές όσον αφορά το μέγεθος των εταιρειών. Γενικά, μπορεί να λεχθεί ότι στον πρωτογενή τομέα, στον οποίο κυριαρχούν οι MME, ο κοινωνικός διάλογος αποτελεί πλέον παράδοση. Οι κοινωνικοί εταίροι χρησιμοποιούν το φόρουμ που λέγεται κοινωνικός διάλογος για τη συζήτηση ζητημάτων όπως η απασχόληση, η επαγγελματική εκπαίδευση, η υγεία και η ασφάλεια. Πέρα όμως από τη συζήτηση, αναλαμβάνονται πρωτοβουλίες που οδηγούν σε συμμετοχή σε σχέδια κατάρτισης της ΕΕ ή σε πραγματικές διαπραγματεύσεις. Για παράδειγμα, οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι του τομέα της γεωργίας υπέγραψαν στις 24 Ιουλίου 1997 την πρώτη κλαδική σύσταση/συμφωνία-πλαίσιο για τη βελτίωση της αμειβόμενης απασχόλησης στον τομέα αυτό. Η συμφωνία αυτή περιλαμβάνει συστάσεις για την προσαρμογή του χρόνου εργασίας και άλλες διατάξεις σχετικά με τις συνθήκες εργασίας. Οι τομείς των υπηρεσιών διαιρούνται εν γένει σε τομείς υπό αναδιάρθρωση και τομείς υπό επέκταση. Στους περισσότερους τομείς υπηρεσιών υπό αναδιάρθρωση, π. χ. ταχυδρομικές υπηρεσίες, αεροπορία, τράπεζες, ασφαλίσεις, σιδηρόδρομοι, δεσπόζουν μεγάλες (δημόσιες) εταιρείες. Πολλοί από τους τομείς αυτούς αντιμετωπίζουν την πρόκληση που λέγεται ταχεία αλλαγή του οικονομικού περιβάλλοντος: παγκοσμιοποίηση, συνεχώς ταχύτερη εξάπλωση της τεχνολογίας πληροφόρησης και ιδιωτικοποίηση. Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να οδηγήσει στην ανάδυση νέων, μικρότερων εταιρειών. τηλεπικοινωνίες, Στους περισσότερους από τους υπό επέκταση τομείς υπηρεσιών δραστηριοποιείται μεγάλος αριθμός MME. Ο κοινωνικός διάλογος αποτελεί παράδοση σε τομείς όπως οι οδικές μεταφορές (από το 1965), τα ξενοδοχεία / καφεστιατόρια (από το 1983) και το εμπόριο (1985). Οι συζητήσεις περιστρέφονται εν προκειμένω γύρω από την 66 Οδηγία 96/34/ΕΚ της 3. 6. 1996, ΕΕ L 145 της 19. 6. 1996, σ. 4. 29 απασχόληση, τις συνθήκες εργασίας και πολιτικά ζητήματα και καταλήγουν σε κοινές γνώμες ή κοινές δράσεις. Επιπλέον, η επέκταση των νέων υπηρεσιών, π. χ. στον τομέα της ασφάλειας ή του καθαρισμού, οδήγησε στον πολλαπλασιασμό των τομέων που εμπλέκονται ενεργά στον ευρωπαϊκό κοινωνικό διάλογο. Πράγματι, δεδομένου ότι η αναγνώριση ενός τομέα αποτελεί κίνητρο για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων στο πεδίο αυτό, οι κοινωνικοί εταίροι έχουν κοινό συμφέρον να επιτύχουν συγκεκριμένα αποτελέσματα. Εν γένει, οι τομείς στους οποίους κυριαρχούν μεγάλες εταιρείες έχουν την τάση να επικεντρώνουν τις δραστηριότητες τους σε ζητήματα βιομηχανικής πολιτικής· αντίθετα, στους κλάδους όπου κυριαρχούν οι MME, κυρίως στους υπό επέκταση, επίκεντρο των συζητήσεων παραμένουν τα εργασιακά ζητήματα (απασχόληση, ασφάλεια, ίσες ευκαιρίες). Ο ευρωπαϊκός κοινωνικός διάλογος σε κρίσιμο σταυροδρόμι Παράλληλα με την οικοδόμηση μιας πραγματικής Ευρωπαϊκής Ένωσης, συνειδητοποιείται ολοένα και περισσότερο η ανάγκη για περαιτέρω εξέλιξη της ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής, ιδίως όσον αφορά την πολιτική απασχόλησης, όπως φαίνεται και από τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια της Φλωρεντίας και του Αμστερνταμ. Ο κοινωνικός διάλογος αποτελεί σημαντικό εργαλείο για τη χάραξη και εφαρμογή της πολιτικής στον κοινωνικό τομέα, ενώ η σημασία του αναμένεται να γίνει ακόμη μεγαλύτερη κατά τα προσεχή έτη, ενόψει της ενσωμάτωσης της συμφωνίας για την κοινωνική πολιτική στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως αποφασίστηκε στο Συμβούλιο του Αμστερνταμ τον Ιούνιο του 1997. Η Επιτροπή ήδη συναντήθηκε με τους κοινωνικούς εταίρους σε ευρωπαϊκό επίπεδο και συζήτησε το ευρωπαϊκό σύμφωνο εμπιστοσύνης για την απασχόληση. Αμεση συνέπεια των διαβουλεύσεων αυτών είναι ότι ο διακλαδικός και ο τομεακός κοινωνικός διάλογος θα επικεντρώνονται ολοένα και περισσότερο στην απασχόληση και σε άμεσα συνδεδεμένες με την απασχόληση κοινωνικές πτυχές. Οι MME, ως κινητήρια δύναμη για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, αναμένεται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη διαδικασία αυτή. Η Επιτροπή, αποσκοπώντας στην ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου, εξέδωσε στις 18 Σεπτεμβρίου 1996 ανακοίνωση για την ανάπτυξη του κοινωνικού διαλόγου σε κοινοτικό επίπεδο67. Με την ανακοίνωση αυτή καλούνται όλοι οι κοινωνικοί εταίροι να εκφράσουν την άποψη τους για τη μελλοντική μορφή και το πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου. Στις 28-29 Απριλίου 1997 οργανώθηκε στη Χάγη φόρουμ, στο οποίο οι κοινωνικοί εταίροι συζήτησαν τις απαντήσεις τους σ' αυτή τη διαδικασία διαβούλευσης. Στο φόρουμ κλήθηκαν να συμμετάσχουν οργανώσεις MME που ανταποκρίθηκαν στην ανακοίνωση. Βάσει των απόψεων αυτών και της αξιολόγησης των υφιστάμενων σχημάτων όσον αφορά την αποτελεσματικότητα και τον αντίκτυπο τους, η Επιτροπή θα συντάξει δεύτερη ανακοίνωση πριν από το τέλος του 1997, στην οποία θα ορίζει τις αρχές που θα διέπουν τον κοινωνικό διάλογο. 'Οπως προτείνεται και στην ανακοίνωση για την ανάπτυξη του κοινωνικού διαλόγου σε το βαθμό επίπεδο, η Επιτροπή ξεκίνησε μελέτη με αντικείμενο κοινοτικό αντιπροσωπευτικότητας των υφιστάμενων ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων που συμμετέχουν στον κοινωνικό διάλογο. 4. 3 Διαβούλευση ιιε τους επαγγελματικούς κύκλους 4. 3. 1 Συναντήσεις για διαβουλεύσεις με ευρωπαϊκές οργανώσεις MME Οι υπηρεσίες της Επιτροπής που είναι αρμόδιες για την πολιτική επιχειρήσεων, αναγνωρίζοντας την ανάγκη διαβουλεύσεων με εκπροσώπους των ευρωπαϊκών MME, αναλαμβάνουν ρόλο συντονιστή, ούτως ώστε να εξασφαλίσουν ότι οι διαβουλεύσεις με τις ευρωπαϊκές οργανώσεις MME για ζητήματα που θέτουν άλλες υπηρεσίες της 67 COM(96) 448 τελικό, της 18. 9. 1996. 30 Επιτροπής διεξάγονται όπως πρέπει. Σημειωτέον ότι οργανώνονται σε τακτά διαστήματα συνεδριάσεις, στις οποίες εκπρόσωποι άλλων υπηρεσιών της Επιτροπής παρουσιάζουν την πολιτική που προτίθενται να ακολουθήσουν - π. χ. προκαταρκτική ανταλλαγή απόψεων, πριν από την έκδοση Πράσινης Βίβλου, ή ανταλλαγή ιδεών και συζήτηση στόχων πριν από τη λήψη τελικής απόφασης για κάποιο σχέδιο οδηγίας ή κανονισμού. Το 1996, οι συνεδριάσεις για την πραγματοποίηση διαβουλεύσεων κάλυψαν διάφορα ζητήματα, μεταξύ των οποίων: περιβαλλοντική ευθύνη, κοινωνικός διάλογος, Πράσινη Βίβλος για την προστασία με υπόδειγμα χρησιμότητας στην ενιαία αγορά, χρήση διαλυτών στη βιομηχανία (πρόταση της Επιτροπής για έκδοση οδηγίας), τομείς και δραστηριότητες που αποκλείονται από την οδηγία για το ωράριο εργασίας και πρόταση οδηγίας για τα προς απόσυρση οχήματα. Πέρα από τις συναντήσεις αυτές, οι οργανώσεις των ευρωπαϊκών MME ενημερώθηκαν για τις τελευταίες εξελίξεις σε άλλους τομείς ενδιαφέροντος τους, π. χ. για τις καθυστερήσεις πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές, τη μεταβίβαση της κυριότητας των επιχειρήσεων, τη Στρογγυλή Τράπεζα τραπεζών-ΜΜΕ, καθώς και τη σύσταση που προτείνει η Επιτροπή για την απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών στα κράτη μέλη όσον αφορά την φάση εκκίνησης των επιχειρήσεων. 4. 3. 2 Διαβουλεύσεις με τους ενδιαφερόμενους κύκλους της κοινωνικής οικονομίας Ο προνομιακός διάλογος με τη συμβουλευτική επιτροπή για τους συνεταιρισμούς, τα ταμεία αλληλασφάλισης, τις ενώσεις και τα ιδρύματα (ΣΤΑΕΙ) συνεχίστηκε. Η εν λόγω επιτροπή συγκροτήθηκε από τον ίδιο τον κλάδο και ήταν "προσωρινή" μέχρι τη σύνοδο ολομέλειας που πραγματοποιήθηκε στις 11. 12. 95. Η επιτροπή αυτή δεν υποκαθιστά τους οργανισμούς εκπροσώπησης των διαφόρων κλάδων ούτε τους οργανισμούς με τους οποίους τα θεσμικά κοινοτικά όργανα πραγματοποιούν επισήμως διαβουλεύσεις. Κύρια αποστολή της - την οποία εκπληρώνει μέσω της οργάνωσης της σε θεματικές ομάδες εργασίας - είναι να ενημερώνει την Επιτροπή, είτε κατόπιν αιτήματος της τελευταίας είτε με δική της πρωτοβουλία, για τις απόψεις των ΣΤΑΕΙ πάνω σε όλα τα ζητήματα που αφορούν την ευρωπαϊκή οικοδόμηση και τις επιπτώσεις που έχει η οικοδόμηση της Ευρώπης για τους φορείς αυτούς. Έτσι η εν λόγω επιτροπή έχει αποφανθεί για την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ενημέρωση και τις διαβουλεύσεις με τους εργαζομένους68, έχει εκφράσει άποψη για την αναθεώρηση των ευρωπαϊκών συνθηκών, και ιδίως για την εφαρμογή της έννοιας "γενικό συμφέρον" στους ΣΤΑΕΙ, και έχει εγκρίνει δήλωση για τη νομική βάση του προγράμματος εργασίας υπέρ των ΣΤΑΕΙ. Η συμβουλευτική επιτροπή επεξεργάζεται γνωμοδοτήσεις επίσης σχετικά με τη Λευκή Βίβλο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση, σχετικά με την Πράσινη Βίβλο για την κοινωνία των πληροφοριών και σχετικά με την καθιέρωση του ευρώ. 4. 3. 3 Διαβουλεύσεις με τους οργανισμούς εμπορίου και διανομής Στις 20 Νοεμβρίου 1996 η Επιτροπή εξέδωσε Πράσινη Βίβλο για το εμπόριο69, προκειμένου να ξεκινήσουν ευρείες διαβουλεύσεις για το ενδοκοινοτικό εμπόριο. Το κείμενο αυτό συζητήθηκε με τους Γενικούς Διευθυντές Εσωτερικού Εμπορίου, οι οποίοι ξεκίνησαν το διάλογο σε εθνικό επίπεδο μέσω σεμιναρίων που πραγματοποιήθηκαν με τη συνδρομή της Επιτροπής. Η Επιτροπή Εμπορίου και Διανομής (ΕΕΔ)70 συνεδρίασε επανειλημμένα προκειμένου να συζητήσει διάφορα ζητήματα που αφορούν άμεσα το εμπόριο και να τοποθετηθεί επί ορισμένων θεμάτων. Από τα τέλη του 1996 μέχρι σήμερα, στα θέματα που απασχόλησαν περισσότερο την ΕΕΔ περιλαμβάνονται το ευρώ και η καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος, οι κάθετοι περιορισμοί, το ηλεκτρονικό εμπόριο και η Πράσινη Βίβλος για το εμπόριο. Μετά την ανανέωση της, το 1997, η οποία συνοδεύτηκε από αναδιάρθρωση 68 69 70 COM(95) 547 τελικό, της 14. 11. 1995. COM(96) 530, της 20. 11. 96. Απόφαση 81/428/ΕΟΚτης Επιτροπής, της 20. 5. 81, EEL 165 της 23. 6. 1981, σ. 24. 31 της λειτουργίας της προκειμένου να καταστεί περισσότερο αποτελεσματική, η νέα ΕΕΔ θα είναι σε θέση να γνωμοδοτεί ταχύτατα, παρουσιάζοντας στην Επιτροπή τις απόψεις των εμπόρων. 4. 4 Τοπική ανάπτυξη και απαστόληση Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση, η οποία χαράχθηκε κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Essen (Δεκέμβριος του 1994) και διευκρινίστηκε κατά τα επόμενα Ευρωπαϊκά Συμβούλια, κατέστησε τις "τοπικές πρωτοβουλίες ανάπτυξης και απασχόλησης" (ΤΠΑΑ) μία από τις προτεραιότητες της Κοινότητας. Στο πλαίσιο αυτό, τον Ιούνιο του 1995, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση71 σχετικά με την "ευρωπαϊκή στρατηγική ενθάρρυνσης των ΤΠΑΑ", στην οποία επισημαίνονται οι δυνατότητες που υπάρχουν σε τοπικό επίπεδο για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, αλλά και τα διαρθρωτικής φύσης εμπόδια που πρέπει να εξαλειφθούν για την επίτευξη του στόχου αυτού. Οι ΤΠΑΑ παρουσιάζουν τριπλό ενδιαφέρον: α) προσφέρουν νέες δυνατότητες για θέσεις εργασίας οι οποίες δύνανται να ανταποκριθούν σε μια σειρά από ανάγκες· β) επιτρέπουν σε νέους επιχειρηματίες να επενδύσουν σε σχέδια τα οποία και δημιουργούν θέσεις εργασίας και ενισχύουν την τοπική συνοχή· γ) συχνά συντελούν στην αναζωογόνηση των εύθραστων κοινωνικών ιστών των πόλεων ή της υπαίθρου. Εντούτοις, οι ΤΠΑΑ εξακολουθούν πολύ συχνά να αντιμετωπίζουν δυσκολίες οικονομικής, νομικής, τεχνικής και θεσμικής φύσεως. Έκτοτε, το ζήτημα της τοπικής ανάπτυξης της απασχόλησης έγινε κύριος άξονας της κοινοτικής δράσης και αποτέλεσε αντικείμενο πολυάριθμων πρωτοβουλιών τόσο σε πολιτικό επίπεδο όσο και σε σχέση με τα διαρθρωτικά ταμεία της Κοινότητας72. Μετά την πρωτοβουλία του Προέδρου Santer για τη θέσπιση του ευρωπαϊκού συμφώνου εμπιστοσύνης73, η σύνοδος κορυφής των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων στη Φλωρεντία (Ιούνιος 1996) ανταποκρίθηκε θετικά στην πρόταση της Επιτροπής για πειραματική εφαρμογή 60 περίπου τοπικών συμφώνων απασχόλησης, η χρηματοδότηση των οποίων θα γίνεται στο πλαίσιο της δραστηριότητας των κοινοτικών διαρθρωτικών ταμείων, ιδίως μέσω των υφιστάμενων περιθωρίων ευελιξίας. Τα τοπικά σύμφωνα για την απασχόληση παρουσιάζουν χαρακτηριστικά - όπως η προσέγγιση "bottom-up", δηλαδή από κάτω προς τα πάνω, η προτεραιότητα στην καινοτομία και η σφυρηλάτηση τοπικών σχέσεων συνεργασίας - που συμφωνούν με τη λογική της τοπικής ανάπτυξης την οποία έχει υιοθετήσει η Επιτροπή μετά τη δημοσίευση της Λευκής Βίβλου για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. 4. 5 Υγιεινή, υνεία και ασφάλεια στο γώοο εργασίας Το 1995, το "Εγχειρίδιο αυτοελέγχου για τις MME" τυπώθηκε σε 20. 000 αντίτυπα και διανεμήθηκε μέσω των κοινοτικών δικτύων, ιδίως μέσω των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης και των ειδικών δικτύων "υγεία και ασφάλεια στο χώρο εργασίας". Το εγχειρίδιο αυτό αποσκοπεί στον εντοπισμό και την αξιολόγηση των ανωμαλιών και των κινδύνων ατυχημάτων και αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη βελτίωση της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων, καθώς και της ποιότητας των προϊόντων και της απόδοσης στις MME. Ο έλεγχος είναι βέβαια τρέχουσα πρακτική στις μεγάλες επιχειρήσεις· για ευνόητους όμως λόγους κόστους διεξάγεται σπανιότερα στις MME. Με την έκδοση του εγχειριδίου αυτού, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει στους αρμόδιους των MME ένα εργαλείο αξιολόγησης και συνδρομής κατά τη λήψη 71 72 73 COM(95) 273 τελικό, της 13. 6. 1995. COM(96) 109, της 20. 3. 1996: "Διαρθρωτικές πολιτικές και απασχόληση". CSF. (%) « Ί£>ινΛ, τ-,,ς 5. C. ϊ 9';6. 32 αποφάσεων στον τομέα της ασφάλειας και της υγείας στο χώρο εργασίας. Στόχος του είναι η παροχή συνδρομής προς τους επιχειρηματίες ώστε να μπορούν να αναλύουν και να αντιμετωπίζουν μόνοι τους τα προβλήματα ασφάλειας και υγείας στην επιχείρηση τους. Η Επιτροπή ανταποκρίνεται στα αιτήματα για αποστολή δημοσιεύσεων, τα οποία διατυπώνονται σε καθημερινή βάση, κυρίως από τις MME ή τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις τους. Πέρα από το παραπάνω εγχειρίδιο, μεγάλη ζήτηση έχουν και δυο άλλες εκδόσεις της σειράς "Υγεία και ασφάλεια στο χώρο εργασίας", οι "Οδηγίες για την αξιολόγηση των κινδύνων στο χώρο εργασίας" και ο "Οδηγός για τις MME". Οι υπηρεσίες της Επιτροπής, σε συντονισμό με το Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας και Ασφάλειας και με το γαλλικό Υπουργείο Κοινωνικών Υποθέσεων και σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, οργάνωσαν το 1995 το δεύτερο ευρωπαϊκό φεστιβάλ ταινιών με αντικείμενο την υγεία και την ασφάλεια, στόχος του οποίου ήταν η ανάπτυξη της χρήσης και της ποιότητας των οπτικοακουστικών προϊόντων με αυτό το αντικείμενο. Στην εκδήλωση συμμετείχαν πολυάριθμοι εκπρόσωποι MME, ενώ πολλά από τα προϊόντα που παρουσιάστηκαν απευθύνονταν στις MME. Εξάλλου, κατά το 1996, οι υπηρεσίες της Επιτροπής, σε συνεργασία με τη Διεθνή Ένωση Κοινωνικών Ασφαλίσεων, διοργάνωσαν διαγωνισμό προϊόντων εκπαίδευσης και κατάρτισης στον τομέα της πρόληψης. Και σ' αυτή την εκδήλωση ελήφθη ιδιαίτερα υπόψη η διάσταση MME, τόσο σε επίπεδο συμμετοχής στο διαγωνισμό όσο και σε επίπεδο διανομής και αξιοποίησης από τις MME των προϊόντων που βραβεύθηκαν. Τον Οκτώβριο του 1996, η πρώτη ευρωπαϊκή εβδομάδα για την υγεία και την ασφάλεια στο χώρο εργασίας έδωσε το έναυσμα για μια σημαντική και ταχεία κινητοποίηση με στόχο την οργάνωση πολλών εκδηλώσεων και την ανάληψη συγκεκριμένων ενεργειών. Μεγάλο μέρος των σχεδίων που ξεκίνησαν αφορούσαν πρακτικές ενέργειες υποστήριξης των MME. Το ήμισυ περίπου των 36 σχεδίων που επιδοτήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή απευθύνονταν στις MME. Ως παράδειγμα μπορούν να αναφερθούν οι επισκέψεις σε μεταλλουργικές MME που οργανώθηκαν στο Βέλγιο. Παράλληλα, οργανώθηκαν πολλές συναντήσεις ενημέρωσης των MME, οι οποίες στέφθηκαν με απόλυτη επιτυχία. Στο πρότυπο σχέδιο "καλής γειτονίας" στην Ιρλανδία συμμετείχαν πάνω από 50 μεγάλες επιχειρήσεις και κοινωνικοί εταίροι, με αποτέλεσμα να καταστεί δυνατή η υποστήριξη των λιγότερο ενεργών MME. Εν γένει ο Τύπος πρόβαλε έντονα την εκδήλωση αυτή. Δεδομένης της επιτυχίας της πρώτης ευρωπαϊκής εβδομάδας, κατά το 1997 θα οργανωθεί η δεύτερη εβδομάδα με θέμα : "Αξιολόγηση των κινδύνων, προώθηση μεθόδων". Ιδιαίτερη προσοχή, εν προκειμένω, θα δοθεί στις MME. Παράλληλα κατά το 1995 και το 1996 επιδοτήθηκαν διάφορα σχέδια που αφορούσαν τις MME. Ένα από τα σχέδια αυτά, το οποίο ξεκίνησε το 1995 ως δοκιμαστικό (πιλοτικό) σχέδιο είναι το "safety check", στόχος του οποίου ήταν η ανάπτυξη ενός πρακτικού εργαλείου για την αξιολόγηση των κινδύνων των πολύ μικρών επιχειρήσεων. Η επιτυχία του εν λόγω σχεδίου, το οποίο αρχικά αναπτύχθηκε για τη Γερμανία, αποδείχθηκε με επιτόπιες αξιολογήσεις στη Γαλλία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο. Τη στιγμή αυτή, τα ινστιτούτα ασφάλειας άλλων χωρών της Κοινότητας εφαρμόζουν την ίδια μέθοδο για άλλα επαγγέλματα βιοτεχνικού χαρακτήρα. Σε μεταγενέστερο στάδιο, μετά την επίτευξη συγκεκριμένων αποτελεσμάτων, προβλέπονται ανταλλαγές. Σε τομεακό επίπεδο, επιδοτήθηκε ένα σχέδιο το οποίο είχε ως στόχο την κατάρτιση οδηγού για την αξιολόγηση των κινδύνων και τον έλεγχο των χημικών κινδύνων στις MME. Ένα παρόμοιο σχέδιο συνίσταται στην κατάρτιση οδηγού για τους εργαζομένους που χειρίζονται απορρίμματα. Το σχέδιο αυτό, το οποίο ξεκίνησε το 1996, αναλύει τα προβλήματα που ενδέχεται να συναντήσουν οι εργαζόμενοι στις MME, από τις οποίες συχνά λείπει ο κατάλληλος εξοπλισμός υψηλής τεχνολογίας και οι απαραίτητες γνώσεις. Κατά το 1996 ξεκίνησαν διάφορα σχέδια στο πλαίσιο του προγράμματος SAFE (Safety Actions For Europe). Γενικός στόχος του προγράμματος είναι η βελτίωση της 33 ασφάλειας, της υγιεινής και της υγείας στο χώρο εργασίας, καθώς και η μείωση ή η πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων, κυρίως στις MME. Κατά το 1997 θα προωθηθούν δύο κατηγορίες ενεργειών: συγκεκριμένα σχέδια και εκδηλώσεις ευαισθητοποίησης. Όσον αφορά την πρώτη κατηγορία ενεργειών, θα δημοσιευθεί πρόσκληση υποβολής προτάσεων στην Επίσημη Εφημερίδα. Οι εκδηλώσεις ευαισθητοποίησης θα αναπτυχθούν κυρίως σε στενή συνεργασία με το δίκτυο των Ευρωπαϊκών Κέντρων Πληροφόρησης. Πέρα από τις ενέργειες ενημέρωσης των MME, ξεκίνησαν ορισμένα σχέδια με στόχο τη συλλογή δεδομένων που αφορούν τις MME, καθώς και την υγεία και την ασφάλεια στο χώρο εργασίας. Το πρώτο από τα σχέδια αυτά αφορά την ενσωμάτωση ενός κεφαλαίου για τις συνθήκες και την ποιότητα εργασίας στις MME στην πέμπτη ετήσια έκθεση του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου των MME. Ένα άλλο σχέδιο συνίσταται στη δημοσίευση έκθεσης για την υγεία και την ασφάλεια στο χώρο εργασίας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην έκθεση αυτή, η οποία προβλέπεται να ολοκληρωθεί το 1998, ορισμένα δεδομένα αφορούν τις MME. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία για την Ασφάλεια και την Υγεία στο Χώρο Εργασίας, που εδρεύει στο Bilbao, συστήθηκε επισήμως το 1996, ενώ αρχίζουν ήδη να λειτουργούν διάφορα σχήματα - βλ. , π. χ. , την ανάπτυξη του δικτύου ενημέρωσης, το οποίο ενδέχεται να αρχίσει να λειτουργεί κατά το 1997. 5. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ 5. 1 Πέμπτο πρόγραμμα δράσης νια το περιβάλλον Το 1996 η Επιτροπή ενέκρινε ενδιάμεση έκθεση74 για την εφαρμογή του πέμπτου προγράμματος δράσης για το περιβάλλον75, στο οποίο αξιολογείται η πρόοδος που επιτεύχθηκε μεταξύ 1992 και 1995. Η Επιτροπή υπογραμμίζει μεν ότι οι περιβαλλοντικές ανησυχίες λαμβάνονται περισσότερο υπόψη κατά τη χάραξη των άλλων πολιτικών, συμπεραίνει όμως ότι η πρόοδος δεν είναι ομοιόμορφη σε όλους τους τομείς. Η Επιτροπή ενέκρινε επίσης πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την αναθεώρηση του πέμπτου προγράμματος δράσης "Στόχος η αειφορία"76, στην οποία ορίζονται πέντε τομείς όπου πρέπει να αναληφθούν ενέργειες κατά προτεραιότητα. Στην πρόταση υπογραμμίζεται ότι ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην ανάπτυξη προγραμμάτων για την περαιτέρω προώθηση της περιβαλλοντικής συνείδησης στις βιομηχανικές MME. Οι MME που επιθυμούν να χρησιμοποιούν καθαρές τεχνολογίες πρέπει να λάβουν βοήθεια ώστε να υπερπηδήσουν τα τεχνικά και οικονομικά εμπόδια που συναντούν. Στις 9 Δεκεμβρίου του 1996 επιτεύχθηκε πολιτική συμφωνία επί του κειμένου της κοινής θέσης στους κόλπους του Συμβουλίου. 5. 2 Σύστημα οικολογικής διαγείρισης και ρικολονικού ελέγγου (EMAS) Προκειμένου να γίνουν σταθερές βελτιώσεις όσον αφορά τις οικολογικές επιδόσεις των βιομηχανικών δραστηριοτήτων, το Συμβούλιο εξέδωσε στις 29 Ιουνίου 1993 κανονισμό που προβλέπει την εκούσια συμμετοχή των επιχειρήσεων του βιομηχανικού τομέα σε κοινοτικό σύστημα οικολογικής διαχείρισης και οικολογικού ελέγχου77. Το σύστημα αυτό απαιτεί τη χάραξη και εφαρμογή, εκ μέρους των εταιρειών, περιβαλλοντικών πολιτικών, προγραμμάτων και συστημάτων διαχείρισης για την κάθε εγκατάσταση παραγωγής. Προβλέπεται επίσης η συστηματική και τακτική αξιολόγηση της περιβαλλοντικής απόδοσης των χώρων αυτών από ανεξάρτητους επιθεωρητές και η δημοσίευση ετήσιων περιβαλλοντικών δηλώσεων από όλες τις επιχειρήσεις που 74 75 76 77 COM(95) 624, της 10. 1. 1996. Πέμπτο πρόγραμμα δράοης για το περιβάλλον, COM(92) 23, της 18. 3. 1992. COM(95) 647, της 24. 1. 1995. Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1836/93, EEL 168 της 10. 7. 1993, σ. 1. 34 συμμετέχουν στο σύστημα αυτό. Η συμμετοχή στο εν λόγω σύστημα θα μπορούσε να προσφέρει σημαντικά ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα και να ζητείται από τους κυρίους αναδόχους συμβάσεων ή τους υπεργολάβους τους. Εν πάση περιπτώσει, η συμμετοχή στο σύστημα EMAS αποτελεί πρόκληση για τις MME, που συχνά δεν έχουν τις απαραίτητες δυνατότητες στον τομέα της διαχείρισης και σε οικονομικό επίπεδο. Έτσι, η Επιτροπή ανέπτυξε διάφορα εργαλεία που θα προωθήσουν τη συμμετοχή των MME (βλ. κεφάλαιο Π). 5. 3 Πτητικές οργανικές ενώσεις Οι επιπτώσεις της περιβαλλοντικής πολιτικής για τις MME ελήφθησαν υπόψη και αξιολογήθηκαν και κατά την εκπόνηση πρότασης οδηγίας του Συμβουλίου για τον περιορισμό των εκπομπών πτητικών οργανικών ενώσεων λόγω χρήσης οργανικών διαλυτών σε ορισμένες βιομηχανικές δραστηριότητες78. Η Επιτροπή προέβη σε εκτεταμένες αναλύσεις για τον αντίκτυπο των νομοθετικών μέτρων και συνέταξε μια αξιολόγηση επιχειρηματικού αντίκτυπου. Με την πρόταση καθίσταται δυνατή η επίτευξη των επιδιωκομένων περιβαλλοντικών στόχων με τη χρήση εξοπλισμού μείωσης ή/και την αντικατάσταση προϊόντων υψηλής περιεκτικότητας σε διαλύτες με προϊόντα χαμηλής περιεκτικότητας ή προϊόντα χωρίς καθόλου διαλύτες. Αυτή η ελαστικότητα έχει προβλεφθεί ειδικά για να διασκεδάσει τις ανησυχίες πολλών MME, οι εγκαταστάσεις των οποίων καλύπτονται από την πρόταση. 78 COM(96) 538 τελικό, της 6. 11. 1996. 35 ΚΕΦΑΛΑΙΟ IL ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΡΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΩΝ MME 1. ΟΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΕΣ ΑΡΑΣΕΙΣ ΜΕ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ MME Οι συντονισμένες δράσεις διασφαλίζουν ένα πλαίσιο διαβούλευσης μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής με στόχο τη διευκόλυνση της ανταλλαγής αποτελεσματικών πρακτικών για τη βελτίωση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων (βλ. κεφάλαιο Ι, σημείο 1. 1 για τη συντονισμένη δράση αριθ. 1), καθώς και για την ενδυνάμωση των πολιτικών και των μέτρων υποστήριξης των MME. Με τον τρόπο αυτό, θα γίνει δυνατή, συν τω χρόνω, η ενίσχυση της συνοχής μεταξύ εθνικών και κοινοτικών μέσων. Το πλαίσιο για τις συντονισμένες δράσεις, που καθορίζεται στο Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα79 και αποτελεί απτή απόρροια του άρθρου 130 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, προτείνει την οργάνωση μιας σειράς φόρα που θα επιτρέπουν την ανταλλαγή απόψεων γύρω από σημαντικά θέματα σε επίπεδο πολιτικών αρχηγών, εθνικών και περιφερειακών αξιωματούχων, επιχειρηματικών οργανώσεων και επαγγελματιών, σε συνδυασμό με διάφορες δραστηριότητες παρακολούθησης. Μέχρι τώρα έχουν διοργανωθεί διάφορα φόρα με κύριο αντικείμενο συζήτησης τα θέματα που ανακύπτουν κατά τα διάφορα στάδια του κύκλου ζωής μιας επιχείρησης. Στο φόρουμ της Μαδρίτης, που πραγματοποιήθηκε στις 16 και 17 Νοεμβρίου 1995, συζητήθηκαν, στο πλαίσιο της συντονισμένης δράσης αριθ. 2 για τα μέτρα υποστήριξης των επιχειρήσεων, τα μέτρα που προορίζονται να βοηθήσουν τις MME στη φάση εκκίνησης και στις αρχικές φάσεις ανάπτυξης τους. Στο εν λόγω φόρουμ εξετάσθηκαν θέματα που αφορούν τη χρηματοοικονομική υποστήριξη και τη φορολογία, την παροχή βοήθειας, τα μέτρα κατάρτισης και παροχής συμβουλών και την υποδομή υποστήριξης. Οι συμμετέχοντες, κατά την ανάπτυξη των προβληματισμών τους, βρήκαν πολύτιμο βοηθό την έκδοση "The European Directory of Measures in Favour of Business Start-ups and Assistance for New Enterprises"80, στην οποία εκτίθενται ενδιαφέρουσες εμπειρίες και αποτελεσματικές πρακτικές από όλα τα κράτη μέλη. Η εργασία παρακολούθησης, που πραγματοποιήθηκε μέσω μιας επιτροπής καθοδήγησης, στόχευε στην ανάπτυξη της κατάλληλης μεθοδολογίας για την επισήμανση και προβολή των καλύτερων πρακτικών. Την εν λόγω εργασία <θα υποστηρίξει μια βάση δεδομένων για τα μέτρα υποστήριξης καθώς και διάφορα μέσα του Internet, με στόχο την προώθηση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ φορέων υποστήριξης και μεταξύ επιχειρηματιών. Τόσο η βάση δεδομένων όσο και τα μέσα του Internet αποτέλεσαν το αντικείμενο σχετικής πρόσκλησης υποβολής προσφορών που προκηρύχθηκε το 199781. Επιπλέον, αναμένεται ότι οι συζητήσεις με τα κράτη μέλη θα οδηγήσουν στην οργάνωση μιας σειράς σεμιναρίων για τις διάφορες μορφές των μέτρων υποστήριξης που επισημάνθηκαν στο φόρουμ της Μαδρίτης, με απώτερο σκοπό την υλοποίηση της διαδικασίας των συντονισμένων δράσεων σε αναλυτικότερο επίπεδοτ τις MME με τίτλο Το Νοέμβριο του 1996, διοργανώθηκε στο Δουβλίνο, στο πλαίσιο της συντονισμένης δράσης αριθ. 3, φόρουμ σχετικά με την παροχή κινήτρων για την ενίσχυση της ζήτησης υπηρεσιών από της αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών υποστήριξης των MME". Περισσότεροι από 200 (εθνικές, φορείς από διαφορετικούς χώρους - επιχειρήσεις, δημόσιες αρχές περιφερειακές και τοπικές) και ενδιάμεσοι φορείς - αντάλλαξαν απόψεις γύρω από την τρέχουσα κατάσταση της αγοράς υπηρεσιών υποστήριξης των MME, τις υφιστάμενες δυσκολίες και τις ελλείψεις, με στόχο την επισήμανση των δράσεων που μπορούν να "Βελτίωση της προβολής και 79 COM(94)207, της 3. 6. 1994. 80 Έκδοση της ΥΕΕΕΚ. 81 ΕΕ S189 της 30. 9. 97, σ. 33 36 συμβάλουν στη βελτίωση των πιθανών δυσλειτουργιών αυτής της αγοράς. Τρεις ομάδες εργασίας ασχολήθηκαν, αντίστοιχα, με τα ακόλουθα θέματα: τις πρόσφατες τάσεις σε θέματα κρατικών μέτρων και προγραμμάτων σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, τις πρόσφατες τάσεις σε θέματα μέτρων και προγραμμάτων που προσφέρουν οι ενδιάμεσοι φορείς και τις εμπειρίες σε θέματα εμπορικής προώθησης των υπηρεσιών υποστήριξης. Οι εν λόγω ομάδες εργασίας διατύπωσαν τους προβληματισμούς τους γύρω από τρία ουσιώδη θέματα: ποιες είναι οι ανάγκες των MME· ποιος είναι ρόλος, αφενός, των ενδιάμεσων φορέων και, αφετέρου, του κράτους· και, τέλος, πώς μπορεί να αξιολογηθεί εάν και κατά πόσον οι παρεχόμενες υπηρεσίες ανταποκρίνονται στις ανάγκες των MME, εαν είναι αποτελεσματικές και καλής ποιότητας. Στα συμπεράσματα επισημαίνεται η συμβολή των "κέντρων πρώτης επαφής" στην παροχή βοήθειας προς τις MME για την απόκτηση των κατάλληλων πληροφοριών, η ανάγκη αποκέντρωσης των πληροφοριών, κατά τρόπον ώστε να επωφελούνται οι MME που είναι εγκατεστημένες στην περιφέρεια, και ενίσχυσης του ρόλου των ενδιάμεσων φορέων, καθώς και η χρησιμοποίηση συστημάτων πληροφόρησης. Έμφαση δίνεται, επίσης, στη διοικητική απλούστευση και στην απόλυτη ανάγκη συντονισμού μεταξύ των τοπικών, περιφερειακών και εθνικών αρχών, αφενός, και μεταξύ διοικήσεων και ενδιάμεσων φορέων των MME, αφετέρου. Η Επιτροπή θα συνεχίσει τις εργασίες της συγκροτώντας διάφορες ειδικές ομάδες εργασίας. Το Φεβρουάριο του 1997, πραγματοποιήθηκε στη Λίλλη ένα ακόμη φόρουμ για τη μεταβίβαση επιχειρήσεων} στο οποίο εξετάσθηκαν τα μέτρα απλούστευσης και υποστήριξης κατά τη φάση μεταβίβασης των επιχειρήσεων (βλ. σημείο 1. 1. 5). 2. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ (BENCHMARKING) Η εσωτερική αγορά, η προοπτική της οικονομικής και νομισματικής ένωσης και η διαδικασία παγκοσμιοποίησης αποτελούν προκλήσεις που ωθούν την ευρωπαϊκή βιομηχανία να βελτιώνει διαρκώς την ανταγωνιστικότητα της. Για την αντιμετώπιση των εν λόγω προκλήσεων, η Ευρώπη πρέπει να αναλύει, σε συστηματική βάση και με αποφασιστικότητα, όλους τους παράγοντες που περιορίζουν το δυναμικό ανάπτυξης της. Η Επιτροπή, ανταποκρινόμενη στα αιτήματα του επιχειρηματικού κόσμου και του Συμβουλίου, πρότεινε, στην ανακοίνωση που εξέδωσε τον Απρίλιο του 199782, την εφαρμογή ενός συστήματος συγκριτικής αξιολόγησης των ανταγωνιστικών επιδόσεων στην οικονομία αλλά και την κοινωνία γενικότερα, με στόχο τη σύγκριση των επιδόσεων σε διάφορους στρατηγικούς τομείς και την επισήμανση των παραγόντων που διαδραματίζουν καταλυτικό ρόλο για την οικονομική πρόοδο. Η συγκριτική αξιολόγηση των ανταγωνιστικών επιδόσεων θα πρέπει να προωθηθεί σε διάφορα επίπεδα: σε επίπεδο επιχειρήσεων, σε κλαδικό επίπεδο και σε επίπεδο όρων- πλαισίων για την οικονομία και την κοινωνία. Σε επίπεδο επιχειρήσεων, η συγκριτική αξιολόγηση των ανταγωνιστικών επιδόσεων αποτελεί κατά κύριο λόγο μέλημα της ίδιας της βιομηχανίας. Οι κρατικές αρχές, ωστόσο, είναι σε θέση να συμβάλουν στην προώθηση του συγκεκριμένου εγχειρήματος στο μεγαλύτερο δυνατό φάσμα ενδιαφερομένων και ιδίως στις MME, που δεν έχουν ούτε τους πόρους αλλά ούτε και την απαιτούμενη πείρα για να επιτελέσουν μόνες τους το συγκεκριμένο έργο. Στο επίπεδο αυτό, η Επιτροπή έχει προτείνει να εξετάσει από κοινού με τα ενδιαφερόμενα μέρη τη δυνατότητα συγκρότησης ενός διευρωπαϊκού δικτύου για τη συγκριτική αξιολόγηση των ανταγωνιστικών επιδόσεων των επιχειρήσεων. Βασική αποστολή του εν λόγω δικτύου θα είναι η διάθεση, ιδίως στις MME, συνεκτικών, αξιόπιστων και ισοδύναμης αξίας υπηρεσιών σε όλη την έκταση της Ένωσης. Η Επιτροπή υποστηρίζει δύο πρωτοβουλίες: • ένα πρότυπο δοκιμαστικό (πιλοτικό) σχέδιο, που υλοποιείται από το Forbait (Ιρλανδία), με στόχο την επισήμανση των εμπειριών, των υπηρεσιών και των 82 COM(97) 153, της 16. 4. 1997. 37 μεθοδολογιών που αναπτύσσονται τη στιγμή αυτή στην Ευρώπη και την κατάρτιση ενός προγράμματος δράσης για τη σύσταση ενός ευρωπαϊκού δικτύου για τη συγκριτική αξιολόγηση των ανταγωνιστικών επιδόσεων των επιχειρήσεων· το υφιστάμενο δίκτυο • ένα σχέδιο των Ευρωεπιμελητηρίων (Eurochambres), στόχος του οποίου είναι να εμπορικών και χρησιμοποιηθεί βιομηχανικών επιμελητηρίων για την προώθηση προγραμμάτων ευαισθητοποίησης σχετικά με την ποιότητα στις MME, την ενθάρρυνση των MME να εφαρμόζουν τη συγκριτική αξιολόγηση μέσω πρότυπων σχεδίων και τη βελτίωση των όρων πρόσβασης των MME στο προαναφερόμενο ευρωπαϊκό δίκτυο. ευρωπαϊκών των Σε κλαδικό επίπεδο, η* συγκριτική αξιολόγηση των ανταγωνιστικών επιδόσεων εστιάζεται στην αξιολόγηση των ειδικών όρων - πλαισίων που απαιτούνται για τη διατήρηση της αντιγωνιστικότητας σε ένα συγκεκριμένο κλάδο. Η Επιτροπή και η βιομηχανία έχουν αναλάβει διάφορες πρωτοβουλίες για τη συγκριτική αξιολόγηση των ανταγωνιστικών επιδόσεων σε κλαδικό επίπεδο: Ηλεκτρονικά προϊόντα ευρείας κατανάλωσης: το πενταετές πρόγραμμα ΕΕ-Ιαπωνίας για τις επιχειρήσεις που παράγουν ηλεκτρονικά προϊόντα, το οποίο ολοκληρώθηκε το 1996, υλοποιήθηκε υπό την αιγίδα της Επιτροπής και του ιαπωνικού Υπουργείου Διεθνούς Εμπορίου και Βιομηχανίας (ΜΙΤΙ). Στόχος του εν λόγω προγράμματος ήταν η βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων των προμηθευτών που είναι εγκατεστημένοι στην Ευρώπη, μέσω μιας διαδικασίας συγκριτικής αξιολόγησης με βάση τις ιαπωνικές βέλτιστες πρακτικές· Αυτοκινητοβιομηγανία: η Επιτροπή έχει αναλάβει την εκτέλεση ενός σχεδίου συγκριτικής αξιολόγησης της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαίων κατασκευαστών εξαρτημάτων για την αυτοκινητοβιομηχανία· Χημική βιομηγανία: σε στενή συνεργασία με τη βιομηχανία και τους εκπροσώπους των εργαζομένων, έχει αρχίσει η εκτέλεση ενός σχεδίου, που αναπτύσσεται σε τρεις φάσεις: προγραμματισμός, ανάλυση και εφαρμογή. Τώρα αρχίζει η φάση της ανάλυσης. Βιοτεγνολονία, Φαρμακευτικά προϊόντα και ανοοδιατοοφίκός τομέας: πρόκειται να εκπονηθεί μελέτη που θα εστιαστεί κυρίως στους τομείς που μπορούν να υποβληθούν σε συγκριτική αξιολόγηση και οι οποίοι προσφέρονται για την ανάληψη δράσεων, όπως είναι, για παράδειγμα, το ρυθμιστικό πλαίσιο. Θα εξεταστεί, επίσης, η σημασία του συνεταιριστικού πνεύματος, των επιχειρηματικών κεφαλαίων, του "ικανού" μεγέθους που εγγυάται την επιτυχή εφαρμογή μιας καινοτομίας, καθώς και των παραγόντων που επηρεάζουν την κινητικότητα και παραγωγικότητα των επιστημόνων· Μηνανολονία: καταρτίζεται ένα μητρώο δράσεων που αφορούν τον εν λόγω κλάδο, το οποίο θα χρησιμεύσει ως βάση για την κλαδική συγκριτική αξιολόγηση που θα επικεντρώνεται σε ορισμένα καίρια θέματα· Κατασκευές: στον εν λόγω κλάδο χρησιμοποιείται η προσέγγιση της περιπτωσιολογικής μελέτης για τον καθορισμό των βέλτιστων πρακτικών και τη συγκριτική αξιολόγηση. Η συγκριτική αξιολόγηση των συνθηκών πλαίσιο, και ιδίως του κόστους συντελεστών, της υποδομής, των προσόντων, της καινοτομίας και του περιβάλλοντος, επιτρέπει την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των κρατικών πολιτικών που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα καθώς και την επισήμανση των μέτρων για τη βελτίωση τους. Τα κράτη μέλη, από κοινού με την Επιτροπή, θα προβούν στην υλοποίηση τεσσάρων δοκιμαστικών σχεδίων, που θα διεξαχθούν με βάση μια εργασιακή μεθοδολογία που θα διασφαλίζει τη διαφάνεια, το διάλογο και την ειδική γνώση. Τα θεματικά πεδία για αυτά τα σχέδια είναι: ένα νέο τεχνολογικό και οργανωτικό πλαίσιο (η συγκριτική αξιολόγηση καλύπτει κυρίως τη διάδοση αλλά και τη χρησιμοποίηση των νέων τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών από τις επιχειρήσεις)· η χρηματοδότηση της καινοτομίας (το σχέδιο αυτό θα στηριχθεί στην πείρα που έχει αποκτηθεί από το πρόγραμμα "καινοτομία")· η διοικητική υποστήριξη και τα προσόντα. Το πρώτο δοκιμαστικό σχέδιο θα επικεντρωθεί στην επαγγελματική κατάρτιση στις MME. Το δεύτερο σχέδιο θα αξιοποιήσει την εμπειρία που αποκτήθηκε από την εφαρμογή του προγράμματος "καινοτομία" της Επιτροπής. Στην ανακοίνωση της, η Επιτροπή προτείνει και άλλους τομείς συγκριτικής αξιολόγησης, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι κανονιστικές ρυθμίσεις που βαρύνουν τις MME, η προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και η καινοτομία. Για παράδειγμα, το Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα υπέρ των MME και του βιοτεχνικού τομέα προβλέπει τη χρησιμοποίηση της συγκριτικής αξιολόγησης των ανταγωνιστικών επιδόσεων σε συνάρτηση με το νομοθετικό και διοικητικό περιβάλλον εντός του οποίου των μέτρων δραστηριοποιούνται οι υποστήριξης των επιχειρήσεων αποτελεί μέρος της εργασίας που έχει αναληφθεί στο πλαίσιο της παρακολούθησης της συντονισμένης δράσης αριθ. 2. Τα αποτελέσματα θα ανακοινωθούν σε όλα τα κράτη μέλη, στα θεσμικά όργανα της Κοινότητας και στα υπόλοιπα ενδιαφερόμενα μέρη. Τέλος, το σχέδιο δράσης για την καινοτομία προβλέπει την ανάπτυξη ενός συστήματος συγκριτικής αξιολόγησης για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις επιχειρηματικού κεφαλαίου. επιχειρήσεις. Η συγκριτική αξιολόγηση 3. ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΕ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΠΙΣΤΩΤΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ 3. 1 Μέτρα που διευκολύνουν την πρόσβαση σε χρηματοδοτικούς πόρους 3. 1. 1 Εταιρική σγέση τραπεζών-ΜΜΕ: η Στρογγυλή Τράπεζα τραπεζιτών Η Στρογγυλή Τράπεζα, που δημιουργήθηκε το Σεπτέμβριο 1995 από τον Επίτροπο κ. Χρήστο Παπουτσή, εξακολούθησε τις εργασίες της σε όλη τη διάρκεια του 1996. Βασικός της στόχος ήταν να επισημανθούν οι καλύτερες πρακτικές όσον αφορά τη βελτίωση των σχέσεων τραπεζών/ΜΜΕ, με τη συμμετοχή εμπειρογνωμόνων από τον τραπεζικό τομέα και από τις ευρωπαϊκές οργανώσεις MME σε μια σειρά εργαστηρίων. Συμμετείχαν 22 μέλη: 7 από ευρωπαϊκές οργανώσεις MME και 15 προσωπικότητες του τραπεζικού τομέα (μια από κάθε κράτος μέλος της ΕΕ), που εκπροσωπούσαν τράπεζες, εμπορικές τράπεζες και ταμιευτήρια. Ο ρόλος της συνεταιριστικές Ευρωπαϊκής Επιτροπής ήταν, κατά κύριο λόγο, να διευκολύνει την όλη διαδικασία παρέχοντας τις κατάλληλες υπηρεσίες γραμματείας και βοηθώντας στη γεφύρωση τυχόν διαφορετικών απόψεων. Η τελική έκθεση των μελών της Στρογγυλής Τράπεζας, δημοσιεύθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 1997 και περιέχει ένα ευρύ φάσμα αποτελεσματικών πρακτικών και συστάσεων. Στην έκθεση, εκτός του ότι περιγράφονται οι ενέργειες στις οποίες έχουν προβεί οι τράπεζες προκειμένου να αναπτύξουν και να βελτιώσουν τις υπηρεσίες και τα προϊόντα που προσφέρουν στις MME, εξετάζονται και οι προσπάθειες για τη βελτίωση της επικοινωνίας, οι πρωτοβουλίες για την υποστήριξη της επιχειρηματικής δράσης καθώς και οι τρόποι με τους οποίους οι τράπεζες έχουν αναδιαμορφώσει τον τρόπο οργάνωσης τους, προκειμένου να ανταποκρίνονται καλύτερα και ταχύτερα στις ανάγκες των ΜΜΕ-πελατών τους. Οι συστάσεις απευθύνονται σε μια πληθώρα ομάδων-στόχων: τράπεζες και άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα· MME, οργανώσεις τους και άλλες επιχειρήσεις, περιφερειακές και εθνικές αρχές και ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Έχει κυκλοφορήσει περίληψη της τελικής έκθεσης για τις αποτελεσματικότερες πρακτικές και τις συστάσεις και στις 11 κοινοτικές γλώσσες. Στο πλαίσιο του προγράμματος "καινοτομία" της Επιτροπής, το σχέδιο I-TEC INFO (Ενισχυμένη διευρωπαϊκή ανταλλαγή και επικοινωνία σε θέματα χρηματοδότησης της καινοτομίας) θα συνεχίσει τη μελέτη των μηχανισμών υποστήριξης που έχουν δημιουργήσει οι τράπεζες της ΕΕ για τη διευκόλυνση της χρηματοδότησης καινοτόμων σχεδίων. Στη συνέχεια, η Επιτροπή θα διοργανώσει μια σειρά εργαστηρίων ανταλλαγής πολιτικών, στα οποία θα συμμετέχουν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής του τομέα. Ειδικότερα, στο πλαίσιο αυτό, το πρώτο σχέδιο δράσης για την καινοτομία επισημαίνει την ανάγκη ενίσχυσης της διεπαφής μεταξύ του τομέα της καινοτομίας και τεχνολογίας και του χρηματοδοτικού τομέα. 39 3. 1. 2 Ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές Οι δράσεις της Επιτροπής για τη βελτίωση της πρόσβασης των MME στις κεφαλαιαγορές και για την παροχή κινήτρων για τη δημιουργία νέων κεφαλαιαγορών για τις MME, έχουν διεξαχθεί από διάφορες υπηρεσίες της Επιτροπής, υπό την καθοδήγηση των υπηρεσιών που είναι αρμόδιες για την πολιτική των επιχειρήσεων. Για παράδειγμα, η Επιτροπή προσέφερε οικονομική βοήθεια για την έναρξη λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Χρηματιστών, η οποία στη συνέχεια οδήγησε στη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ηλεκτρονικής Χρηματιστηριακής Αγοράς (EASDAQ). Το 1995, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση για την έκθεση σχετικά με τη δυνατότητα δημιουργίας μιας ευρωπαϊκής κεφαλαιαγοράς για τις μικρές, επιχειρηματικά διοικούμενες, αναπτυσσόμενες εταιρείες83, για την οποία το Κοινοβούλιο εξέδωσε σχετικό ψήφισμα στις 4. 7. 9684. Στη συνέχεια, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση με τίτλο "Ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές για μικρομεσαίες επιχειρήσεις: προοπτικές και ενδεχόμενα εμπόδια στην πρόοδο"85, στην οποία επισημαίνεται η ανάγκη στενής συνεργασίας μεταξύ των σχετικών υπηρεσιών της Επιτροπής και κυρίως, των υπηρεσιών που είναι αρμόδιες για την πολιτική των επιχειρήσεων, τις τηλεπικοινωνίες, τις χρηματοοικονομικές υποθέσεις και την εσωτερική αγορά. Η Επιτροπή, επίσης, στο πρώτο πρόγραμμα δράσης της για την καινοτομία, επισημαίνει τη σημασία που έχει η δημιουργία ευνοϊκών όρων για τη λειτουργία των νέων χρηματιστηριακών αγορών για καινοτόμες, ταχέως αναπτυσσόμενες MME και καλεί τα κράτη μέλη να διερευνήσουν την ανάληψη νέων δράσεων στον εν λόγω τομέα. Από το 1995, άρχισαν να δημιουργούνται ορισμένες νέες χρηματιστηριακές αγορές για την κάλυψη των αναγκών των MME, και ειδικότερα των MME με ταχύ ρυθμό ανάπτυξης. Αυτές οι νέες χρηματιστηριακές αγορές είναι "ρυθμισμένες" αγορές, σύμφωνα με την οδηγία 93/22/ΕΟΚ για τις επενδυτικές υπηρεσίες, που εκδόθηκε στις 10. 5. 93, και, για το λόγο αυτό, εάν το επιθυμούν (π. χ. EASDAQ), έχουν δικαίωμα διασυνοριακής δραστηριότητας. Εάν δεν υπήρχε η οδηγία για τις επενδυτικές υπηρεσίες, η διασυνοριακή συνεργασία θα ήταν πολύ δυσχερέστερη ή και εντελώς αδύνατη. Στις 19 Ιουνίου 1995, άρχισε να λειτουργεί στο Αονδίνο η Alternative Investment Market (AIM), στην οποία είχαν εισαχθεί, έως το Μάρτιο του 1997, 270 εταιρείες. Η "Nouveau marché", στο Παρίσι, άρχισε τη λειτουργία της στις 20. 3. 96 και έως τα τέλη Μαΐου 1997 είχε γίνει η εισαγωγή μετοχών 26 εταιρειών. Στη διάρκεια του 1997, άρχισαν να λειτουργούν άλλες τρεις αγορές, στη Φρανκφούρτη, στο Αμστερνταμ και στις Βρυξέλλες· αυτές οι τέσσερις αγορές αποτελούν το δίκτυο Euro. NM (ευρωπαϊκός όμιλος οικονομικού σκοπού) και έχουν εναρμονισμένες διατάξεις εισαγωγής, εναρμονισμένες διαδικασίες διαπραγμάτευσης των τιμών των αξιών και εναρμονισμένους τρόπους διάδοσης των πληροφοριών· έως τα τέλη του 1998 θα είναι δυνατή η αγοραπωλησία κινητών αξιών από τη μια αγορά στην άλλη εντός του δικτύου. Η πανευρωπαϊκή αγορά EASDAQ άρχισε να λειτουργεί στις Βρυξέλλες στις 30. 9. 1996. Η Επιτροπή παρακαλουθεί στενά τις εξελίξεις γι' αυτές τις νέες αγορές και είναι πρόθυμη να προσφέρει στους υπεύθυνους προώθησης τους πληροφορίες σχετικά με τις δυνατότητες που παρέχουν οι οδηγίες ΕΕ. 3. 1. 3 Αμοιβαίες εγγυήσεις (ΕΕΑΕ) Στη διάρκεια του 1996, η Ευρωπαϊκή Ένωση Αμοιβαίων Εγγυήσεων εξακολούθησε τις δραστηριότητες της, με τη συνδρομή της Επιτροπής. Υποστηρίχθηκε η δημιουργία ενός μέσου υποστήριξης των αμοιβαίων εγγυήσεων στην Πορτογαλία και στην Ελλάδα. Στη Βουδαπέστη πραγματοποιήθηκε σεμινάριο με στόχο την ευαισθητοποίηση των χωρών της ανατολικής Ευρώπης όσον αφορά τις δυνατότητες 83 COM(95) 498 τελικό, της 25. 10. 1995. 84 Α4-0168/96, ΕΕ C 211 της 22. 7. 1996, σ. 40. 85 COM(97) 187 τελικό, της 5. 5. 1997. 40 που προσφέρει το σύστημα αμοιβαίων εγγυήσεων. Τέλος, στη Φινλανδία, που αποτελεί πλέον μέλος της ΕΕΑΕ, εκπονήθηκε μελέτη σκοπιμότητας για τη δημιουργία συστήματος αμοιβαίων εγγυήσεων, αν και το σύστημα αυτό δεν έχει τεθεί ακόμη σε λειτουργία. 3. 2 Τα χρηματοδοτικά μέσα της Ένωσικ 3. 2. 1 Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) Σε σχέση με την προηγούμενη έκθεση, η γενική παρουσίαση των δραστηριοτήτων της ΕΤΕπ παραμένει αμετάβλητη, θα πρέπει να σημειωθεί ότι, στο πλαίσιο των πολιτικών της συνεργασίας με τρίτες χώρες, η ΕΤΕπ επεξέτεινε τις δραστηριότητες της στη Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής. 3. 2. 1. 1 Τα συνολικά δάνεια της ΕΤΕπ προς τις MME Η ΕΤΕπ χρηματοδοτεί έμμεσα τις επενδύσεις των MME μέσω των συνολικών δανείων που τους παρέχει. Τα ενημερωμένα αριθμητικά στοιχεία που παρατίθενται στον παρακάτω πίνακα καταδεικνύουν τη σημασία του ρόλου της ΕΤΕπ στην υποστήριξη των επενδύσεων των MME. Από το 1990, η ΕΤΕπ έχει προσφέρει σημαντική χρηματοδοτική υποστήριξη στις MME. Στο πλαίσιο αυτό, σχεδόν 42. 000 MME έλαβαν πιστώσεις συνολικού ύψους άνω των 11 δισεκατομμυρίων ECU, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο 45% των χρηματοδοτήσεων που διατέθηκαν στον τομέα της βιομηχανίας και στον τομέα των υπηρεσιών. Περισσότερα από τα τέσσερα πέμπτα των επιχειρήσεων αυτών απασχολούν λιγότερα από 50 άτομα, ενώ το 97% αντιστοιχεί σε επιχειρήσεις που απασχολούν κάτω από 250 άτομα. Πάνω από 23. 000 δανειοδοτικές πράξεις (πιστώσεις ύψους 6,4 δισεκατομμυρίων Ecu) αφορούν επενδύσεις σε ενισχυόμενες ζώνες και περίπου 13. 000 σχέδια αφορούν επενδύσεις εκτός των ζωνών αυτών. ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΠΕΝΑΥΣΕΩΝ ΚΑΙ MME Το 1996, η ΕΤΕπ χορήγησε συνολικά δάνεια ύψους 5. 580 εκατομ. Ecu έναντι 5. 175 εκατομ. Ecu το 1995. Στη διάρκεια του έτους αυτού, χορηγήθηκαν 13. 033 πιστώσεις για τρέχοντα συνολικά δάνεια ύψους 4. 444 εκατομμυρίων (13. 081 πιστώσεις και 4. 354 εκατομμύρια το 1995). Το 58,4% του ποσού αυτού διατέθηκε για την υποστήριξη περίπου 11. 034 MME, εκ των οποίων τα οκτώ δέκατα απασχολούσαν λιγότερα από 50 άτομα. Το 70% αυτών των MME βρίσκονται σε ζώνες περιφερειακής ανάπτυξης. Σχεδόν το 42% των πιστώσεων αφορούν επενδύσεις μικρού ή μεσαίου μεγέθους στον τομέα των υποδομών (περιβάλλον, επικοινωνίες, ενέργεια), που εκτελούνται, ως επί το πλείστον, από τοπικούς φορείς. Οι χρηματοδοτήσεις που χορήγησε η Κοινότητα μέσω της ΕΤΕπ για την υποστήριξη της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων ανήλθαν: το 1995: σε 3,5 δισεκατομμύρια Ecu, εκ των οποίων τα 2,9 δισεκατομμύρια Ecu για 11. 736 MME· το 1996: σε 3,8 δισεκατομμύρια Ecu, εκ των οποίων τα 2,6 δισεκατομμύρια Ecu για 11. 034 MME. Οι χώρες που έλαβαν τις περισσότερες πιστώσεις για συνολικά δάνεια ήταν η Ιταλία (882 εκατομμύρια Ecu), η Γαλλία (409 εκατομμύρια Ecu), η Γερμανία (295 εκατομμύρια Ecu), η Ισπανία (279 εκατομμύρια Ecu), το Ηνωμένο Βασίλειο (253 εκατομμύριαΈ^) και το Βέλγιο (247 εκατομμύρια Ecu). Εξάλλου, η ΕΤΕπ υποστηρίζει τις επενδύσεις των MME στον τομέα του περιβάλλοντος ή της ορθολογικής χρησιμοποίησης της ενέργειας. 41 3. 2. 1. 2 Η χρηματοδοτική διευκόλυνση MME' επιδοτούμενα δάνεια για τις MME που δημιουργούν Θέσεις απασχόλησης Οι 4. 435 MME δικαιούχοι επιδοτούμενων δανείων δημιουργούν περισσότερες από 45. 000 θέσεις εργασίας. Τον Απρίλιο του 1994, το Συμβούλιο Υπουργών ενέκρινε μηχανισμό επιδοτήσεων επιτοκίου από τους δημοσιονομικούς πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος αφορά συνολικά δάνεια της ΕΤΕπ προς τις MME ύψους 1 δισεκατομμυρίου Ecu86. Στις 14. 6. 1994 υπογράφηκε συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ΕΤΕπ σχετικά με την εφαρμογή μηχανισμού επιδοτήσεων επιτοκίου από την Τράπεζα. Η Επιτροπή εξέδωσε την τρίτη έκθεση της για την εφαρμογή της εν λόγω απόφασης στις 25. 10. 199687. Ο μηχανισμός αυτός, που απευθύνεται σε MME οι καθαρές ακινητοποιήσεις των οποίων δεν υπερβαίνουν τα 75 εκατ. ECU και οι οποίες απασχολούν μέχρι 500 άτομα, προβλέπει ότι τουλάχιστον το 60% των δικαιούχων θα είναι MME που απασχολούν λιγότερα από 250 άτομα, με ετήσιο κύκλο εργασιών που δεν υπερβαίνει τα 20 εκατομμύρια Ecu ή με συνολικό ισολογισμό που δεν υπερβαίνει τα 10 εκατομμύρια Ecu. Η επιδότηση επιτοκίου ύψους 2% ετησίως ισχύει για πέντε έτη για μέγιστο δανειακό ποσό 30. 000 ECU για κάθε νέα θέση απασχόλησης, πράγμα που αντιστοιχεί σε επιδότηση ύψους 3. 000 ECU επί πέντε έτη για κάθε νέα θέση απασχόλησης. Η επιδότηση τίθεται στη διάθεση των δικαιούχων αφού δηλώσουν γραπτώς ότι οι νέες θέσεις εργασίας δημιουργήθηκαν για διάστημα έξι τουλάχιστον μηνών. Η επιδότηση καταβάλλεται μετά την εκταμίευση του δανείου και αφού έχει καταστεί απαιτητή η πρώτη καταβολή τόκων. Ύστερα από σχετική απόφαση του Συμβουλίου, ο εν λόγω μηχανισμός τέθηκε σε εφαρμογή το Σεπτέμβριο του 1994. Στα τέλη του Δεκεμβρίου του 1995, είχε δεσμευθεί υπέρ 4. 435 MME το σύνολο της δανειοδοτικής διευκόλυνσης υπέρ των MME, ύψους 1 εκατομμυρίου Ecu, και το 8% είχε καταβληθεί σε 444 επιχειρήσεις δικαιούχους. Στα μέσα Ιουνίου του 1997, το 63% της διευκόλυνσης είχε καταβληθεί σε 3. 086 επιχειρήσεις, ποσοστό που αντιστοιχεί σε δάνεια ύψους 626 εκατομμυρίων Ecu, ενώ είχαν πράγματι δημιουργηθεί 36. 000 θέσεις εργασίας. Το 95% του συνολικού όγκου των δανείων είχε χορηγηθεί σε MME με λιγότερους από 250 μισθωτούς και το 80% σε MME με λιγότερους από 50 μισθωτούς. Στα τέλη του 1997, η ΕΤΕπ θα έχει ολοκληρώσει όλες τις χορηγήσεις επιδοτήσεων υπέρ MME. Κατά τον τρόπο αυτό, 4. 435 MME θα επωφεληθούν από τη διευκόλυνση υπέρ των MME, πράγμα που θα αντιστοιχεί σε περισσότερες από 45. 000 νέες θέσεις εργασίας^ Η κλαδική κατανομή των επιδοτήσεων δείχνει ότι το μεγαλύτερο μέρος των χορηγούμενων δανείων αφορούν το δευτερογενή (71%) και τον τριτογενή (28%) τομέα. Η μεταλλουργική βιομηχανία και οι μηχανολογικές κατασκευές αντιπροσωπεύουν το 20% και στη συνέχεια ακολουθούν οι υπηρεσίες του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (19%). Αλλοι σημαντικοί τομείς (5-7% ο καθένας) είναι τα τρόφιμα, το εμπόριο, η κατεργασία ξύλου, η βιομηχανία ελαστικών καθώς και ο τομέας του χαρτιού/χαρτοπολτού και ο τυπογραφικός τομέας. 3. 2. 1. 3 Το πρόγραμμα ειδικής δράσης του Άμστερνταμ Σε συνέχεια των ψηφισμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Άμστερνταμ, η ΕΤΕπ εξέδωσε, το καλοκαίρι του 1997, τους προσανατολισμούς σχετικά με ένα τριετές πρόγραμμα, το "πρόγραμμα ειδικής δράσης του Άμστερνταμ", που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, και μια πτυχή για τις MME που δραστηριοποιούνται στον τομέα των 86 Απόφαση του Συμβουλίου ΕΚ/94/217, της 19ης Απριλίου 1994, ΕΕ L 107 της 28. 4. 1994, σ. 57. 87 COM(96) 522 τελικό, της 25. 10. 1996, έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή της απόφασης που αφορά την παροχή κοινοτικών επιδοτήσεων επιτοκίου νια δάνεια που χορηγεί η ΕΤΕπ σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις στο πλαίσιο της προσωρινής δανειοδοτικής διευκόλυνσης ("διευκόλυνση για τις MME"). 42 νέων τεχνολογιών, με ανώτατο προϋπολογισμό έως 1 δισεκατομμύριο Ecu, που προέρχεται από τα πλεονάσματα της Τράπεζας. 3. 2. 2 Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤαΕ) 3. 2. 2. 1 Εγγυήσεις για τα δάνεια που χορηγούνται στις MME Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Εδιμβούργου, αποφασίστηκε, στο πλαίσιο της αναπτυξιακής πρωτοβουλίας, η δημιουργία του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων (ΕΤαΕ), με σκοπό τη χορήγηση δανειακών εγγυήσεων για την εκτέλεση σχεδίων που συνδέονται με τα διευρωπαϊκά δίκτυα και για τις MME. Το ΕΤαΕ, με εγκεκριμένο κεφάλαιο ύψους 2 δισεκατομμυρίων Ecu, διέθετε, στα τέλη του 1996, 1. 786 εκατομμύρια Ecu, τα οποία εισέφεραν η ΕΤΕπ (40%), η Κοινότητα (30%) και 76 χρηματοπιστωτικά ιδρύματα από όλα τα κράτη μέλη (19,3%). Το Ταμείο είναι σε θέση να χορηγεί εγγυήσεις, το συνολικό ποσό των οποίων μπορεί μακροπρόθεσμα να φθάσει έως και το οκταπλάσιο του εγγεγραμμένου κεφαλαίου του, δηλ. 16 δισεκατομμύρια Ecu. Τον Ιούνιο του 1997, το σύνολο των εγγυοδοτήσεων που είχαν υπογραφεί υπέρ των MME έφθανε τα 613,5 εκατομμύρια Ecu (χωρίς τις πράξεις που είχαν υπογραφεί για τα διευρωπαϊκά δίκτυα και οι οποίες αντιπροσώπευαν 1. 195 εκατομμύρια Ecu), εκ των οποίων 397 εκατομμύρια Ecu αφορούσαν το δοκιμαστικό σχέδιο "Ανάπτυξη και περιβάλλον" και 14,5 εκατομμύρια Ecu τις λήψεις συμμετοχής. Οι πράξεις που αφορούσαν MME αντιπροσώπευαν το 34% των συνολικών πράξεων του ΕΤαΕ. Από τα μέσα του 1996, το ΕΤαΕ μπορεί επίσης, να αποκτά μερίδια συμμετοχής στο κεφάλαιο επιχειρήσεων που ειδικεύονται στη χρηματοδότηση του κεφαλαίου των MME. Στα μέσα Φεβρουαρίου 1997, το ΕΤαΕ είχε λάβει και επεξεργαστεί περισσότερες από 25 προτάσεις σχετικά με λήψεις συμμετοχής που αφορούσαν MME, εκ των οποίων τρεις έχουν ήδη υπογραφεί. Γι' αυτές τις λήψεις συμμετοχής, το ΕΤαΕ θα συγκεντρώσει τους πόρους του (70 έως 80 εκατ. ECU έως τα τέλη 1998) στα μέρη εκείνα της αγοράς λήψης συμμετοχών μέσω των οποίων μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση των παρεμβάσεων του ιδιωτικού τομέα και της κεφαλαιαγοράς, δηλαδή στις επενδύσεις επιχειρηματικού κεφαλαίου σε επιχειρήσεις με υψηλό δυναμικό ανάπτυξης, και ιδιαίτερα σε εκείνες που αναπτύσσουν και αξιοποιούν νέες τεχνολογίες και/ή προϊόντα. Προς το παρόν, βρίσκονται υπό εξέταση και άλλες εγγυοδοτήσεις και λήψεις συμμετοχής, ενώ για το 1997 εκτιμάται ότι οι πράξεις λήψεων συμμετοχής του ΕΤαΕ θα φθάσουν περίπου το 4% και οι νέες εγγυοδοτήσεις που αφορούν τις MME θα φθάσουν το 30 έως 35% των συνολικών πράξεων του 1997. Επομένως, η αναλογία μεταξύ των πράξεων του ΕΤαΕ που αφορούν τα διευρωπαϊκά δίκτυα και των νέων πράξεων υπέρ των MME είναι ήδη αρκετά ισορροπημένη. Η στρατηγική του ΕΤαΕ προσανατολίζεται προς τη σταδιακή διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων του στον τομέα των MME με κατεύθυνση προς τις δραστηριότητες με υψηλή προστιθέμενη αξία για τις χρηματοδοτούμενες ευρωπαϊκές MME. Το 1996, εκτός από το σχέδιο "Ανάπτυξη και περιβάλλον", το ΕΤαΕ υπέγραψε 5 ικανότητα του να συναλλαγές υπέρ των MME, οι οποίες καταδεικνύουν την ευρωπαϊκές MME. κινητοποιεί ιδιωτικά κεφάλαια υπέρ επενδύσεων σε 43 Παραδείγματα πράξεων του ΕΤαΕ υπέρ των MME, που υπογράφηκαν το 1996: της Scottish Equity Partnership: χρηματοπιστωτικό τη πρόσβασης των MME σε ίδια κεφάλαια, στα πλαίσια του οποίου το ΕΤαΕ εγγυάται χορήγηση δανείων από οικονομικούς παράγοντες τομέα (τράπεζες ή Θεσμικοί επενδυτές), υποστηρίζοντας, με τον τρόπο αυτό, παράλληλα με τα δημόσια που κεφάλαια, ένα φορέα χρηματοδότησης Θα λάβει συμμετοχές σε MME της Σκωτίας- μέσο πον στοχεύει στη βελτίωση τύπου ταμείου επιχειρηματικών κεφαλαίων ιδιωτικού του First Irish Mezzanine Fund Π, όπου το ΕΤαΕ εγγυάται τα δάνεια του ιδιωτικού τομέα σε μέσο που έχει δημιουργηθεί από την Allied Irish Bank, μέτοχο του ένα χρηματοπιστωτικό ΕΤαΕ, πον Θα επενδύσει ίδια κεφάλαια στις ιρλανδικές MME Ή διαδικασία τιτλοποίησης Βέλγιο, όπου το ΕΤαΕ εγγυάται τρίτους δανείων MME που έχει στην κατοχή της η CNCP, καθιστώντας αυτό δυνατή τη χορήγηση νέων δανείων MME από τη CNCP- της Caisse Nationale du Crédit Professionnel (CNCP) στο για την πώληση σε τρόπο την απαραίτητη χρηματοδότηση κατά τον Merseyside Special Investment Fund στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου το ΕΤαΕ εγγυάται ένα φορείς μέρος του δανείου που έχει παραχωρήσει η τράπεζα Barclays σε δευτερεύοντες χρηματοδότησης, βρετανικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις- μέσω δανείων σε νέες επενδύσεις, πον προωθούν Efibanca: στόχος της εν λόγω δανειοδοτικής πράξης είναι να αυξηθεί το ποσό ενός συνολικού δανείου της ΕΤΕπ προς την Efibanca, που δραστηριοποιείται στον τομέα των MME στην Ιταλία, και, με τον τρόπο αυτό, +να αυξηθούν οι πιστώσεις που παραχωρεί η ΕΤΕπ στην Efibanca. 3. 2. 2. 2 Πρότυπο δοκιμαστικό (πιλοτικό) σχέδιο "Ανάπτυξη και Περιβάλλον": εγγυήσεις για περιβαλλοντικά δάνεια του 1995, σε συνέχεια μιας πρωτοβουλίας του Ευρωπαϊκού Το Δεκέμβριο Κοινοβουλίου υπέρ των MME και του περιβάλλοντος, η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤαΕ) υπέγραψαν συμφωνία για την εκτέλεση του δοκιμαστικού σχεδίου "Ανάπτυξη και περιβάλλον". Στο πλαίσιο αυτό, το ΕΤαΕ εγγυάται εν μέρει τα δάνεια που χορηγούνται σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερους από 100 εργαζόμενους (κατά προτίμηση MME με λιγότερους από 50 εργαζόμενους), για επενδύσεις που εξασφαλίζουν σημαντικά περιβαλλοντικά οφέλη. Το σχέδιο "Ανάπτυξη και περιβάλλον" αποτελεί ένα από τα μέτρα που έχουν ληφθεί στο πλαίσιο της Λευκής Βίβλου για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση και της ομάδας των Επιτρόπων για την ανταγωνιστικότητα. Στόχος του μέτρου αυτού είναι να ενθαρρυνθούν οι περιβαλλοντικές επενδύσεις των MME στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Κοινότητα χρηματοδοτεί τις προμήθειες για τις εγγυήσεις που χορηγεί το ΕΤαΕ για δάνεια με τα οποία χρηματοδοτούνται επενδύσεις και τα οποία εκδίδονται από μεσολαβούσες τράπεζες στα κράτη μέλη. Το ΕΤαΕ παρεμβαίνει, επομένως, κατά έμμεσο τρόπο, μέσω ενός δικτύου τραπεζών που έχουν επιλεγεί στα διάφορα κράτη μέλη ύστερα από σχετική πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος88. Η ευθύνη για την έγκριση και τη διαχείριση των δανείων ανατίθεται σ' αυτούς τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς. Εκτιμάται ότι ο όγκος των εγγυημένων δανείων θα φθάσει τα 1. 800 εκατομμύρια Ecu. Το εν λόγω μέσο εγγυοδοτήσεων θα επιτρέψει στις MME να λαμβάνουν υπό καλύτερους όρους δάνεια για επενδύσεις που αποφέρουν σημαντικά περιβαλλοντικά οφέλη. Οι εγγυήσεις του ΕΤαΕ επιτρέπουν όχι μόνο την καλύτερη πρόσβαση σε Δημοσιεύθηκε στην ΕΕ C 177 της 12. 07. 95, σ. 10-13. 44 δανειοδοτικές πηγές, αλλά και τη μείωση των επιτοκίων. Το σύστημα είναι διαρθρωμένο ως εξής: - οι εγγυήσεις αφορούν δάνεια για επενδύσεις ελάχιστης διάρκειας τριών ετών (δεν περιλαμβάνονται τα κεφάλαια κινήσεως) και οι οποίες δεν υπερβαίνουν το 1 εκατομμύριο Ecu · - γίνονται δεκτές μόνο επενδύσεις που αποφέρουν, άμεσα ή έμμεσα, σημαντικά περιβαλλοντικά οφέλη (για παράδειγμα, όσον αφορά την πρόληψη/περιορισμό κάθε μορφής ρύπανσης, την εξοικονόμηση ενέργειας, την περιβαλλοντική βελτίωση της παραγωγικής διαδικασίας, τη βελτίωση των προϊόντων και των υπηρεσιών με στόχο την αύξηση της προστασίας του περιβάλλοντος)· - οι εγγυήσεις που προσφέρει το ΕΤαΕ καλύπτουν έως και το 50% του κόστους του συνόλου του σχεδίου· - μόνο τα νέα δάνεια είναι επιλέξιμα για τη χορήγηση εγγυήσεων στο πλαίσιο του εν λόγω συστήματος. το ΕΤαΕ έχει υπογράψει 12 συμβάσεις με ενδιάμεσους Μέχρι σήμερα, χρηματοπιστωτικούς φορείς σε 9 κράτη μέλη και συνεχίζει τις συζητήσεις του προκειμένου να δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο δίκτυο σε καθένα από τα κράτη μέλη. Οι πρώτες υποχρεώσεις τραπεζικών εγγυήσεων άρχισαν στα τέλη του 1996 και η Επιτροπή αναμένει με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την ολοκλήρωση του στόχου της που συνίσταται στη διευκόλυνση της χρηματοδότησης για την πραγματοποίηση περιβαλλοντικών επενδύσεων των MME στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεδομένου του δοκιμαστικού του χαρακτήρα, το εν λόγω πρόγραμμα θα αξιολογηθεί με βάση το επενδύσεων που θα συνολικό όγκο και τη φύση των περιβαλλοντικών πραγματοποιηθούν από τις MME. Η αξιολόγηση αυτή θα πρέπει να οδηγήσει στον προσδιορισμό της σκοπιμότητας του προγράμματος και του τρόπου με τον οποίο θα αποκτήσει μόνιμο χαρακτήρα. 3. 2. 3 Πρότυπες δοκιμαστικές (πιλοτικέζ) δράσεΐζ επιχειρηματικού κεφαλαίου 3. 2. 3. 1 Πρότυπη δοκιμαστική (πιλοτική) δράση σχετικά με τα κεφάλαια εκκίνησης ΠΡΟΤΥΠΗ ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΚΕΦΑΔΑΙΑ ΕΚΚΙΝΗΣΗΣ Στα τέλη του J988, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε ένα δοκιμαστικό σχέδιο με στόχο την κινητοποίηση κεφαλαίων εκκίνησης (περιφερειακή πολιτική και πολιτική επιχειρήσεων). Το δοκιμαστικό σχέδιο αριθμεί 23 εν ενεργεία ταμεία επενδύσεων, που δημιουργήθηκαν από το 1990 έως το 1993, ύστερα από τη δημοσίευση σχετικής πρόσκλησης υποβολής προσφορών. Τα 23 ταμεία του δοκιμαστικού σχεδίου έλαβαν, κατά τη διάρκεια περιόδου 5 ετών, επιστρεπτέες προκαταβολές, που κάλυπταν το 50% του κόστους λειτουργίας τους. Εξάλλου, 15 από αυτά τα 23 ταμεία, που βρίσκονται σε ενισχνομενες περιοχές της Ένωσης, έλαβαν επιδοτήσεις κεφαλαίου από την Επιτροπή μέσω των Ευρωπαϊκών Κέντρων Επιχειρήσεων και Καινοτομίας (ΕΚΕΚ) που λειτουργούν σ1 αυτές τις περιοχές. Τα ταμεία αυτά, που βρίσκονται σε 8 χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης - Γερμανία, Βέλγιο, Ισπανία, Γαλλία, Ιρλανδία, Ιταλία, Κάτω Χώρες και Ηνωμένο Βασίλειο - αποτελούν ανεξάρτητους φορείς ιδιωτικού δικαίου, που είναι υπεύθυνοι για τις επενδυτικές αποφάσεις τους. Τρία ταμεία έχουν διεθνική διάσταση. Καλύπτουν αντιστοίχως: Benelux, Γαλλία -Ισπανία και Σάαρ -Λωρραίνη - Λουξεμβούργο. Η δοκιμαστική δράση αποτέλεσε αντικείμενο εξωτερικής αξιολόγησης, που πραγματοποιήθηκε από το Νοέμβριο του 1996 έως το Μάιο του 1997. Η σχετική έκθεση θα κυκλοφορήσει το δεύτερο εξάμηνο του 1997. Τα 23 ταμεία έχουν συγκεντρώσει, μέχρι στιγμής 49,7 εκατομμύρια Ecu και έχουν επενδύσει 35 εκατομμύρια Ecu για την ίδρυση 207 επιχειρήσεων, που βρίσκονται ακόμη σε λειτουργία. Οδήγησαν στη δημιουργία 3. 000 άμεσων θέσεων εργασίας. 45 ενός αριθμού επενδύσεων περιορισμένου Στην ενδιάμεση έκθεση αξιολόγησης διαπιστώνεται ότι, από την έναρξη της εφαρμογής της δοκιμαστικής δράσης, τα 23 ταμεία διαχωρίστηκαν σε δύο κατηγορίες: 1. στα ιδιωτικά ταμεία, που υιοθετούν μια καθαρά εμπορική προσέγγιση, και 2. στα κρατικά ή ιδιωτικά ταμεία τοπικής ανάπτυξης. Όσον αφορά τα πρώτα, η έννοια του κεφαλαίου εκκίνησης συνδέεται με μια αυστηρή σημαντικού επιλογή προϋπολογισμού. Μόνο 3 από τα 23 ταμεία λειτούργησαν ως ταμεία κεφαλαίων εκκίνησης, με καθαρά εμπορικό προσανατολισμό. Στα δύο τρίτα των περιπτώσεων, η δοκιμαστική δράση συνεισέφερε σημαντικά στο κόστος λειτουργίας. Όσον αφορά το δεύτερο είδος ταμείων, το κεφάλαιο εκκίνησης αντιστοιχεί σε μικρές συμμετοχές σε τοπικές MME που έχουν περιορισμένο δυναμικό ανάπτυξης και απευθύνονται σε μια περιφερειακή, κατά κύριο λόγο, αγορά. Η συμβολή της δοκιμαστικής δράσης στη δημιουργία αυτών των περιφερειακών ταμείων ήταν καθοριστική. Στην έκθεση υπογραμμίζεται ότι η Ευρώπη, και κυρίως οι περιφέρειες του νότου, παρουσιάζουν σημαντική καθυστέρηση, σε ό,τι αφορά το επίπεδο δραστηριότητας στον τομέα των κεφαλαίων εκκίνησης, σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Πάντως, τα ποσοστά αποδοτικότητας των καλύτερων ευρωπαϊκών ταμείων υπολείπονται ελάχιστα από εκείνα των αμερικανικών. Η Γερμανία έχει τις καλύτερες επιδόσεις σε επενδύσεις κεφαλαίων εκκίνησης, με ποσοστό 41% επί του συνόλου των επενδύσεων στον εν λόγω τομέα στην Ευρώπη. σχετικά Ορισμένες επιτυχίες της πρότυπης δοκιμαστικής δράσης σχετικά με τα κεφάλαια εκκίνησης Technostart (Στουτγάρδη): Λήψη συμμετοχής ύψους 12% στην εταιρεία Jet και Lasersystem, που έχει κατασκευάσει ένα πρωτότυπο συστήματος βαφής με laser. Εφαρμογές στον τομέα της αεροναυπηγικής. ^Δημιουργία εννέα θέσεων εργασίας. F. A. I. R. (Λιέγη): Λήψη συμμετοχής ύψους 33% στην εταιρεία ICM, που ειδικεύεται στο "σταθερού σχεδιασμό και στην κατασκευή φορητών συσκευών υπεριωδών ακτινών δυναμικού", που προορίζονται για τον επιτόπιο έλεγχο ποιότητας των συγκολλήσεων. Δημιουργία πέντε θέσεων εργασίας. Business innovation Fund (Δουβλίνο): Λήψη συμμετοχής ύψους 20% στην εταιρεία EDI Factory, που ειδικεύεται στην επινόηση μηχανογραφικών λύσεων για τη διευκόλυνση της ανταλλαγής γνώσεων σε θέματα ηλεκτρονικής μεταξύ των βιομηχανιών. Δημιουργία έξι θέσεων εργασίας. Innovi/Euroventures (Benelux): Λήψη συμμετοχής ύψους 20% στην εταιρεία Fondatech, που ειδικεύεται στην κατασκευή εξοπλισμών που στοχεύουν στην ενίσχυση των δομών θεμελίωσης κτιρίων, με πίεση αέρος. Δημιουργία δεκαπέντε θέσεων εργασίας. RTVL (Αίλλη): Λήψη συμμετοχής ύψους 37,5% στην εταιρεία ACTN, που ασχολείται με τη διαφοροποίηση μιας επιχείρησης που επεξεργάζεται μέταλλα προς την επεξεργασία επιφανειών, τη βαφή και το λακάρισμα σε σκόνη και υγρή μορφή, με εγκατάσταση μιας αυτόματης γραμμής βαφής. Δημιουργία εικοσιπέντε θέσεων εργασίας. Korda Associates (Λονδίνο): Λήψη συμμετοχής ύψους 26,5% στην εταιρεία Cambridge Animation, που ειδικεύεται στην οπτικοακουστική παραγωγή ψυχαγωγικών ταινιών. Δημιουργία δεκαπέντε θέσεων εργασίας. 3. 2. 3. 2 Δράση "Eurotech Capital" Η δράση Eurotech Capital στοχεύει στην ενθάρρυνση της χρηματοδότησης διεθνικών σχεδίων υψηλής τεχνολογίας με ιδιωτικά κεφάλαια. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή έχει εγκρίνει τη δημιουργία ευρωπαϊκών ταμείων επιχειρηματικού κεφαλαίου που ειδικεύονται σε επενδύσεις υψηλής τεχνολογίας. Αυτοί οι χρηματοδοτικοί φορείς, που έχουν ελάχιστη επενδυτική ικανότητα ύψους 50 εκατομμυρίων Ecu ο καθένας, δέχονται 46 να δεσμεύουν τουλάχιστον το 20% των κεφαλαίων τους για λήψεις συμμετοχής σε MME που αναπτύσσουν διεθνικά σχέδια υψηλής τεχνολογίας. Το 1996, το δίκτυο Eurotech Capital περιελάμβανε 14 μέλη και κάλυπτε την πλειοψηφία των κρατών μελών. Το εν λόγω δίκτυο έχει αναλάβει τη δέσμευση να επενδύσει συνολικά 232 εκατομμύρια Ecu σε διεθνικά σχέδια υψηλής τεχνολογίας. Δεδομένου ότι η συνολική δέσμευση του κοινοτικού προϋπολογισμού ανέρχεται σε 9,2 εκατομμύρια Ecu, το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα που προκύπτει είναι 1 προς 25. 3. 2. 3. 3 Χρηματοδότηση της καινοτομίας Από το 1995, έχουν δρομολογηθεί διάφορες δράσεις υποστήριξης της χρηματοδότησης της καινοτομίας στο πλαίσιο του προγράμματος για την καινοτομία στην Ευρώπη. Η διοργάνωση επενδυτικών φόρουμ στα κράτη μέλη (πέντε το 1995 και δύο το 1996) συγκέντρωσε, αφενός, επιχειρηματίες από περισσότερες από 500 καινοτόμες MME, οι οποίες βρίσκονται σε πλήρη ανάπτυξη, και αναζητούν πηγές χρηματοδότησης, και, αφετέρου, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που αναζητούν επενδυτικές ευκαιρίες (κυρίως, εταιρείες επιχειρηματικών κεφαλαίων που προέρχονται από ολόκληρη την Ένωση). Το δοκιμαστικό σχέδιο I-TEC, (μετοχικά κεφάλαια για την καινοτομία και την τεχνολογία), που επίσημα ξεκίνησε την 1η Ιουλίου 1997 στο πλαίσιο του προγράμματος "καινοτομία", αποτελεί πρωτοβουλία που στοχεύει στην ενθάρρυνση των επενδύσεων αρχικής φάσης σε τεχνολογικά καινοτόμες MME. To I-TEC στοχεύει να αναπτύξει την ικανότητα των επιχειρήσεων επιχειρηματικού κεφαλαίου να αξιολογούν και να διαχειρίζονται τις επενδύσεις αρχικής φάσης σε τεχνολογικά καινοτόμες MME που, παρά την οικονομική βιωσιμότητα τους και την εγγενή ποιότητα τους, δεν θα λαμβάνονταν διαφορετικά υπόψη. Μέχρι τα τέλη του 1997, θα επιλεγούν εννέα επιχειρήσεις επιχειρηματικού κεφαλαίου για να συμμετάσχουν στο πρότυπο δοκιμαστικό σχέδιο I-TEC, με συνολική επενδυτική ικανότητα ύψους 380 εκατομμυρίων Ecu. Τέλος, το 1997, θα τεθεί σε πειραματική εφαρμογή μια υπηρεσία διεπαφής μεταξύ των MME που συμμετέχουν στο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την ανάπτυξη και των πηγών χρηματοδότησης. Το εν λόγω δοκιμαστικό σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία ενός "innovation financing Help-Desk", αποστολή του οποίου θα είναι να ενημερώνει τους πιθανούς επενδυτές σχετικά με τα σχέδια που βρίσκονται σε εξέλιξη και το δυναμικό τους και να διευκολύνει την πρόσβαση των MME ή των ενδιαφερόμενων ερευνητών στα ιδιωτικά κεφάλαια, ιδιαίτερα σε διεθνικό επίπεδο (για παράδειγμα, πληροφορίες για τις πηγές και τους όρους πρόσβασης σε επιχειρηματικά κεφάλαια, καθώς και για τις προσδοκίες των επενδυτών). Χάρη στις μελέτες και τα σεμινάρια για την ανταλλαγή αποτελεσματιών πρακτικών, που διοργανώθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος "καινοτομία", αποκτήθηκε μεγάλη πείρα σε θέματα χρηματοδότησης της καινοτομίας, η οποία θα αξιοποιηθεί με τη δημιουργία μέσων όπως το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Καινοτομίας και το I-TEC Info. 4. ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ MME Οι προηγούμενες εκθέσεις του 1992, 1994 και 1995, παρουσίασαν αναλυτικά τις αρχές που διέπουν τα διαρθρωτικά ταμεία. Οι βασικοί πολυετείς προσανατολισμοί για τους στόχους 1, 2, 3, 4 και 5β (για την περίοδο 1994-1999), που παρουσιάστηκαν στην έκθεση 1995, παραμένουν σταθεροί. Ωστόσο, όσον αφορά το στόχο 2, το 1996 και το 1997 έγιναν διαπραγματεύσεις για την κατάρτιση νέων προγραμμάτων για την περίοδο 1997- 1999. Επιπλέον, ύστερα από την προσχώρηση των τριών νέων κρατών μελών το 1995, εγκρίθηκαν νέα προγράμματα για τις εν λόγω χώρες. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, συνολικά, στα Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης (ΚΠΣ) και στα Ενιαία Έγγραφα Προγραμματισμού (ΕΕΠ), περίπου το 10% των συνολικών πόρων των ταμείων διατίθενται ειδικά για μέτρα που αποσκοπούν στην προώθηση και τη 47 βελτίωση του παραγωγικού μηχανισμού και του οικονομικού περιβάλλοντος των MME. Το ποσοστό αυτό είναι περισσότερο αυξημένο στις ζώνες του στόχου 2. 4. 1 Οι παρεμβάσεις περιφερειακού ταρακτήοα Στόχοι 1, 2 και 6 Όσον αφορά το στόχο 1 (περιφέρειες που υστερούν από πλευράς ανάπτυξης), τα Επιχειρησιακά Προγράμματα (ΕΠ) ή τα Ενιαία Έγγραφα Προγραμματισμού (ΕΕΠ) βρίσκονται στο στάδιο της εκπόνησης. Δεν έχει κυκλοφορήσει ακόμη η ενδιάμεση αξιολόγηση. Τα προγράμματα των περιφερειών του στόχου 1, τα οποία ενδιαφέρουν ιδιαίτερα τις MME, όπως για παράδειγμα τα επιχειρησιακά προγράμματα "βιομηχανία" που ενδιαφέρουν την Ιρλανδία, την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα, παρακολουθούνται από τις υπηρεσίες που είναι επιφορτισμένες με την πολιτική των επιχειρήσεων, ούτως ώστε να λαμβάνεται καλύτερα υπόψη η διάσταση MME κατά την εφαρμογή τους και να διαδίδονται, ενδεχομένως, οι καλύτερες πρακτικές και πειραματικές δράσεις που έχουν δοκιμαστεί. Ύστερα από την προσχώρηση, το 1995, των τριών νέων κρατών μελών (της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας), έγιναν διαπραγματεύσεις για την κατάρτιση νέων ενιαίων εγγράφων προγραμματισμού, σημαντικό μέρος των οποίων αφορά την υποστήριξη των MME. Η προσπάθεια που έχει καταβληθεί στις εν λόγω χώρες υπέρ των MME (30 έως 40% των κοινοτικών ενισχύσεων) είναι σχεδόν διπλάσια από εκείνη που έχει διαπιστωθεί για τους υπόλοιπους στόχους (15 έως 20%). Η Επιτροπή, στην ανακοίνωση που εξέδωσε τον Ιούλιο89, παρουσίασε τα ΕΕΠ των τριών νέων κρατών μελών (κυρίως το περιεχόμενο και τις χρηματοδοτικές χορηγήσεις), τα οποία, σε σχέση με τα προηγούμενα προγράμματα, λαμβάνουν σε μεγαλύτερο βαθμό υπόψη τους τη διάσταση MME. Ο στόχος 6 δημιουργήθηκε για τις πλέον αραιοκατοικημένες περιοχές της Ένωσης (<8 κάτοικοι ανά km2) στη Σουηδία και τη Φινλανδία. Στα προγράμματα εθνικής πρωτοβουλίας που υποβάλλουν οι περιφέρειες και τα κράτη μέλη, στο πλαίσιο των πολυετών παρεμβάσεων της διαρθρωτικής πολιτικής περιφερειακού χαρακτήρα, οι δράσεις υποστήριξης για την εξαγορά, τη δημιουργία και την ανάπτυξη των MME καταλαμβάνουν πολύ καλή θέση. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η περιφερειακή πολιτική και η πολιτική συνοχής είναι μια πολιτική επιμερισμένης ευθύνης. Η κοινοτική δράση θεωρείται ως συμπλήρωμα των αντίστοιχων εθνικών ή περιφερειακών δράσεων (άρθρο 4 του κανονισμού 2081/93 του Συμβουλίου της 20. 7. 199390). Οι παρεμβάσεις καθορίζονται στο πλαίσιο μιας συνολικής περιφερειακής στρατηγικής ανάπτυξης ή μετατροπής, που θεσπίζεται σε πολυετή βάση. Στις κεντρικές περιφέρειες της Ένωσης, που τις περισσότερες φορές βρίσκονται πολύ κοντά σε μεγάλα αστικά κέντρα, η έμφαση δίνεται στην ποιότητα του οικονομικού περιβάλλοντος των MME και στην προσαρμογή τους στην εξέλιξη των εξωτερικών αγορώντ Στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές, συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών περιοχών, οι MME είναι πιο ευάλωτες και η περιφερειακή πολιτική χρειάζεται άλλης φύσης μέσα. Συγκεκριμένα, η δημιουργία δικτύων MME διευκολύνει τις MME τόσο στο να φτάσουν το "κρίσιμο μέγεθος" που απαιτείται για την εμπορία ορισμένων προϊόντων στην τοπική και εκτός περιφέρειας αγορά, αλλά και στο να αξιοποιούν από κοινού τις επί μέρους ικανότητες τους. Όσον αφορά τις αρκτικές περιοχές, βασικός στόχος είναι η ανάπτυξη στους μικρούς οικισμούς ενός αποκεντρωμένου δικτύου δραστηριοτήτων που θα βασίζεται στις νέες τεχνολογίες πληροφοριών και σε προηγμένες υπηρεσίες επικοινωνιών και θα προσανατολίζεται στην παγκόσμια αγορά, μια και η τοπική ζήτηση είναι πολύ 89 COM(96) 316 τελικό, της 3. 7. 1996, σχετικά με την εφαρμογή της περιφερειακής πολιτικής της Ένωσης στην Αυστρία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία. 9C Κανονισμός περί συντονισμό:·, ΕΕ Ι. 193 της 31. 71 Q<n n <Ù Q 48 περιορισμένη. Ο ενεργός πληθυσμός, που βρίσκεται σε αναζήτηση εξειδικευμένων θέσεων εργασίας, διαθέτει κατά κανόνα ένα καλό επίπεδο επαγγελματικής κατάρτισης. Στις 30 Μαΐου 1997, η Επιτροπή παρουσίασε τις κατευθυντήριες γραμμές για την προσαρμογή των προγραμμάτων των διαρθρωτικών ταμείων έως το 1999, όσον αφορά τους στόχους 1 και 6, προκειμένου να συνεκτιμηθούν, κατά κύριο λόγο, οι πολιτικές προτεραιότητες που καθορίστηκαν κατά το άτυπο Συμβούλιο των Υπουργών που είναι αρμόδιοι για τις περιφερειακές πολιτικές και τη χωροταξία, στο Ballyconnell (IRL) το Νοέμβριο του 1996, και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φλωρεντίας, τον Ιούνιο του 1996, που πρότεινε τη χρησιμοποίηση των πόρων που είναι διαθέσιμοι από τα υφιστάμενα προγράμματα για την υποστήριξη των MME και των πρωτοβουλιών τοπικής ανάπτυξης και απασχόλησης. Έτσι, οι καθορισμένες προτεραιότητες εστιάζονται, πρωταρχικά, στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, κυρίως από τις MME. Επομένως, τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες θα πρέπει να παρακινηθούν να χρησιμοποιήσουν αυτούς τους πόρους για την αξιοποίηση του δυναμικού δημιουργίας θέσεων εργασίας που διαθέτουν οι MME. Όσον αφορά το στόχο 2 (περιφέρειες σε βιομηχανικό μαρασμό), το έτος 1996 αφιερώθηκε στη διαπραγμάτευση των νέων προγραμμάτων για την περίοδο 1997-1999, που εγκρίθηκαν το 1997. Η ανάπτυξη των MME αποτελεί μία από τις προτεραιότητες που καθόρισε η Επιτροπή στις κατευθυντήριες γραμμές της για το στόχο 291, και η οποία αντικατοπτρίζεται στα ΕΕΠ που υπέβαλαν τα κράτη μέλη. Στα εν λόγω ΕΕΠ, προστέθηκε μια παραπομπή στο νέο ορισμό των MME9 2, με στόχο την εναρμόνιση των ακολουθουμένων πρακτικών τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτό, αρχίζει να διαγράφεται μια νέα προτεραιότητα υπέρ των MME, η οποία παίρνει "σάρκα και οστά", στα τελευταία ενιαία έγγραφα προγραμματισμού, με μια αυξημένη χρηματοδοτική προσπάθεια υπέρ της εφαρμογής μέτρων τα οποία προορίζονται άμεσα για τις επιχειρήσεις, και κυρίως με τη συγχρηματοδότηση εθνικών μέτρων. Επομένως, θα πρέπει οι εταίροι που έχουν αναλάβει την εφαρμογή αυτών και των κοινωνικοοικονομικοί εταίροι) να κάνουν ό,τι είναι δυνατόν προκειμένου να διασφαλισθεί ότι τα εν λόγω προγράμματα θα επιτύχουν τους στόχους τους και ότι τα μέτρα υπέρ των MME θα χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων αυτών και για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. προγραμμάτων περιφέρειες (Επιτροπή, κράτη μέλη, Οι υπηρεσίες που είναι υπεύθυνες για την πολιτική επιχειρήσεων εξασφαλίζουν το συντονισμό με τις περιφερειακές πολιτικές κυρίως μέσω των διυπηρεσιακών διαβουλεύσεων, που δεν αφορούν μόνο τα πολυάριθμα περιφερειακά προγράμματα αλλά και θεματικές δράσεις. Αυτή η προσέγγιση ακολουθήθηκε κατά τη διαδικασία έκδοσης των εξής ανακοινώσεων: "Διαρθρωτικές παρεμβάσεις και απασχόληση"93, η οποία. συνιστά την αξιοποίηση της ευελιξίας των εν λόγω προγραμμάτων και τον προσανατολισμό της εφαρμογής τους προς τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης (επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο, ενίσχυση των υπηρεσιών υποστήριξης των επιχειρήσεων, τεχνολογική καινοτομία και νέα "κοιτάσματα" απασχόλησης και σύναψη τοπικών συμφώνων για την απασχόληση μεταξύ των δημόσιων και ιδιωτικών φορέων)· " Πολιτική συνοχής και πολιτισμός"94 και "Πολιτική συνοχής και περιβάλλον"95, η 91 Έγγραφο προσανατολισμού σχετικά με τις παρεμβάσεις στις βιομηχανικές περιφέρειες που βρίσκονται σε μαρασμό για τη δεύτερη περίοδο προγραμματισμού 1997-1999, έγγραφο C (96) της 29. 4. 1996. 92 Σύσταση της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη, την ETE και το ΕΤαΕ, της 3ης Απριλίου 1996, σχετικά με τον ορισμό των MME, ΕΕ L107 της 30. 4. 1996, σ. 4. 93 COM(96) 109, της 20. 03. 1996. 94 COM(96) 512, της 20. 11. 1996. 95 COM(95) 509, της 22. 11. 1995. 49 οποία αναγνωρίζει τη σπουδαιότητα των MME ως νέου "κοιτάσματος" απασχόλησης στον οικολογικό τομέα και την ανάγκη ενθάρρυνσης της παραγωγής προϊόντων και τεχνικών που σέβονται το περιβάλλον, κυρίως στο πλαίσιο των MME· και, "Προς ένα πρόγραμμα για το αστικό περιβάλλον στην ΕΕ"96 και "Συνοχή και κοινωνία των πληροφοριών"97. Η Επιτροπή εξέδωσε επίσης την πρώτη έκθεση για την οικονομική και κοινωνική συνοχή το 1996,98 σύμφωνα με το άρθρο 130Β της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, στην οποία αναλύονται τα αποτελέσματα που έχουν οι εθνικές, κοινοτικές και διαρθρωτικές πολιτικές για τη συνοχή. Από μια ανάλυση του αντίκτυπου της πολιτικής των επιχειρήσεων στη συνοχή, προκύπτει ότι, παρόλο που τα μέτρα υπέρ των MME προσανατολίζονται μάλλον προς την ενίσχυση της συνοχής, η ανταπόκριση των επιχειρήσεων σε ορισμένες ζώνες που υστερούν από πλευράς ανάπτυξης είναι ανύπαρκτη ή πολύ περιορισμένη. Οι ετήσιες εκθέσεις για τα διαρθρωτικά ταμεία, από την έκθεση του 1994" και ύστερα, περιλαμβάνουν ένα κεφάλαιο για τη συμπληρωματικότητα μεταξύ των διαρθρωτικών ταμείων, της πολιτικής των MME και του τουρισμού, που βελτιώνεται διαρκώς. Η Επιτροπή, προκειμένου να διασφαλιστεί η χρηστή και αποτελεσματική διαχείριση των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται από τα διαρθρωτικά ταμεία στο πλαίσιο του προγράμματος SEM 2000 (Sound and Efficient Management), καταρτίζει ήδη κανονισμό για τους λεπτομερείς κανόνες του χρηματοοικονομικού ελέγχου που πραγματοποιούν τα κράτη μέλη όσον αφορά τις δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από τα διαρθρωτικά ταμεία. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή προσδιόρισε τους κανόνες για τις επιλέξιμες και μη επιλέξιμες δαπάνες για κοινοτική συγχρηματοδότηση. Έχουν, επίσης, εκπονηθεί ειδικά δελτία σχετικά με τα διάφορα μέτρα χρηματοοικονομικής τεχνικής, όπως είναι τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου και τα ταμεία εγγυήσεων (διατίθενται στο Internet http//dg 1608. intro. html). Έχουν διεξαχθεί διάφορες μελέτες εκ των οποίων μία, που εκπονήθηκε το 1996, αφορά τον αντίκτυπο των διαρθρωτικών πολιτικών στην οικονομική και κοινωνική συνοχή της Ένωσης κατά την περίοδο 1989-1999100. Προκειμένου να γίνει ευρύτερα γνωστός ο χαρακτήρας των συγχρηματοδοτούμενων δράσεων, καθώς και ο οικονομικός αντίκτυπος που έχουν για τις MME, η Επιτροπή ξεκίνησε μια θεματική αξιολόγηση σχετικά με τον "αντίκτυπο των διαρθρωτικών ταμείων στις MME"101 κατά το 1997, η οποία προγραμματισμού, συμπεριλαμβανομένων των κοινοτικών πρωτοβουλιών. Η αξιολόγηση αυτή θα συμπληρώσει και θα ενημερώσει εκείνη που πραγματοποιήθηκε το 1993, τα αποτελέσματα της οποίας σχολιάζονται στην έκθεση του 1994102. αναφέρεται σημερινού σύνολο του στο Στο πλαίσιο του δικτύου των 250 Euro Info Centres (Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης), θα πρέπει να γίνει μνεία των εργασιών της ειδικευμένης υποομάδας για τα*διαρθρωτικά ταμεία, η οποία αποτελείται από 49 EIC των 15 κρατών μελών. Το 1996, η εν λόγω υποομάδα, εκτός από τη διοργάνωση συνεδριάσεων ενημέρωσης και ανταλλαγής από'ψεων σχετικά με την κοινοτική πρωτοβουλία MME και τη διαπεριφερειακή συνεργασία στο πλαίσιο του άρθρου 10 του ΕΤΠΑ, προέβη στην εκπόνηση συλλογών "success stories" σχετικά με σχέδια που συνέβαλαν θετικά στην 96 COM(97) 197, της 06. 05. 1996. 97 COM(97) 7, της 21. 01. 1997. 98 COM(96) 542, της 06. 11. 1996, που δημοσιεύθηκε από την ΥΕΕΕΚ, ISBN 92-8878-4. 99 COM(95) 583, της 14. 12. 1995, και COM(96) 502, της 30. 10. 1996. 1 00 Δημοσιεύθηκε από την ΥΕΕΕΚ, ISBN 92-827-9168-8. 1 01 ΕΕ S133 της 12. 7. 1997, σ. 39 1 02 COM(94) 221, της 07. 09. 1994. 50 τοπική ανάπτυξη, π. χ. στη Γερμανία και την Ιταλία. Στο πλαίσιο αυτό, αναλύθηκαν και υποβλήθηκαν στην Επιτροπή 100 περίπου σχέδια. Τα ειδικευμένα EIC αποτελούν, επίσης, ένα αξιόλογο κέντρο "ανάδρασης" (feedback), μια και μεταφέρουν στην Επιτροπή πληροφορίες από τη βάση στο κέντρο, ενώ προσφέρουν, επίσης, τις τεχνικές τους συμβουλές στις τοπικές, περιφερειακές και εθνικές αρχές για το σχεδιασμό και την εφαρμογή προγραμμάτων που υποστηρίζονται από τα διαρθρωτικά ταμεία. Πολλά από τα κέντρα αυτά διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο όσον αφορά την ενημέρωση των MME σχετικά με τις ευκαιρίες που τους προσφέρουν τα περιφερειακά προγράμματα. Τα κέντρα EIC συμμετέχουν συχνά στο σχεδιασμό κα την προώθηση προγραμμάτων περιφερειακής ανάπτυξης, όπως είναι το INTERREG και το OUVERTURE. Τέλος, στο πλαίσιο της εκδήλωσης DIRECTORIA για την περιφερειακή συνεργασία, που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες στις 4-6 Δεκεμβρίου 1995 και στο Στρασβούργο στις 24-26 Φεβρουαρίου 1997, τα κέντρα EIC συνεργάστηκαν για την προβολή της εν λόγω εκδήλωσης, ενώ περίπου 10 μέλη του δικτύου παρευρίσκονταν στο περίπτερο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στόχος 5β (ευάλωτες αγροτικές περιοχές) έχει υποστεί ριζική μεταρρύθμιση Εάν οι MME αποτελούν "τη σπονδυλική στήλη της οικονομίας της ΕΕ", όπως αναφέρει η EUROSTAT στην τέταρτη έκθεση της "Οι επιχειρήσεις στην Ευρώπη", αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο για τις αγροτικές περιοχές της Ένωσης. Οι MME αποτελούν σημαντική συνισταμένη του οικονομικού ιστού των αγροτικών περιοχών και η σημασία τους γίνεται ακόμη πιο καθοριστική στην προοπτική της διαφοροποίησης της οικονομίας από μια διάρθρωση που μέχρι σήμερα εξαρτιόταν κυρίως από τη γεωργία - τομέας που - προς μια πολυκλαδική κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη. Γι' αυτό το λόγο, στο πλαίσιο των διαφόρων προγραμμάτων και μέτρων αγροτικής ανάπτυξης που συγχρηματοδοτούνται από τα διαρθρωτικά ταμεία, οι MME χαίρουν ειδικής ενίσχυσης, που στόχο έχει όχι μόνο να διευκολύνει τη δημιουργία τους και να διασφαλίσει τη μακροζωία τους, αλλά και να βελτιώσει το περιβάλλον τους, π. χ. συμβάλλοντας στην ανάπτυξη των υπηρεσιών που είναι απαραίτητες για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας τους. Όσον αφορά τη δεύτερη περίοδο της μεταρρύθμισης των διαρθρωτικών ταμείων 1994-1999, πάνω από το 25% των πιστώσεων που διατίθενται για τα προγράμματα του στόχου 5β προορίζονται για παραγωγικές επενδύσεις στις MME, στη βιοτεχνία και τις υπηρεσίες, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου σε 1,7 δισεκατομμύρια Ecu. 4. 2 Οι κοινοτικές πρωτοβουλίες Τα προγράμματα κοινοτικής πρωτοβουλίας καταρτίζονται με βάση τους προσανατολισμούς που καθορίζει η Επιτροπή. Σε γενικές γραμμές, αφορούν θέματα κοινοτικού ενδιαφέροντος ή επιτρέπουν την εφαρμογή καταλληλότερων ή πιο καινοτόμων τρόπων λειτουργίας, δεδομένου ότι η ευρωπαϊκή διάσταση προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που επιζητούν λύση και για το περιεχόμενο των δράσεων που πρέπει να αναληφθούν. Το 1994, αποφασίστηκαν 13 κοινοτικές πρωτοβουλίες (που είχαν προγραμματισθεί για την περίοδο 1994-1999): MME (1. 065 εκατομμύρια Ecu), ADAPT (1. 600 εκατομμύρια Ecu, προσαρμογή του εργατικού δυναμικού στις βιομηχανικές αλλαγές), LEADER II (1. 755 εκατομμύρια Ecu, ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών), INTERREG II (3. 472 εκατομμύρια Ecu, παραμεθόριες περιοχές), REGIS II (600 εκατομμύρια Ecu, εξαιρετικά απομακρυσμένες περιοχές), EMPLOI (1. 810 εκατομμύρια Ecu, ανθρώπινοι πόροι), RECHAR II (453 εκατομμύρια Ecu, οικονομική μετατροπή των περιοχών που πλήττονται από την παρακμή της βιομηχανίας του άνθρακα), RESIDER II (568 εκατομμύρια Ecu, οικονομική μετατροπή των χαλυβουργικών ζωνών), KONVER (725 εκατομμύρια Ecu, οικονομική μετατροπή των περιοχών που πλήττονται από την παρακμή των στρατιωτικών βιομηχανιών και εγκαταστάσεων), RETEX II (596 εκατομμύρια Ecu, οικονομική μετατροπή των κλωστοϋφαντουργικών περιοχών), 51 URBAN (869 εκατομμύρια Ecu, αστικές περιοχές), PESCA (296 εκατομμύρια Ecu, (295 μετατροπή των περιοχών που εξαρτώνται από την αλιεία) και PEACE εκατομμύρια Ecu, πρόγραμμα υποστήριξης για τη συμφιλίωση στη Β. Ιρλανδία). Οι πρωτοβουλίες αυτές μπορούν επίσης να συμβάλλουν και στην ανάπτυξη των MME. Στην προηγούμενη δημοσίευση103 περιλαμβάνεται παρουσίαση των πρωτοβουλιών REGIS, URBAN, RETEX. Κοινοτική πρωτοβουλία MME Η κοινοτική πρωτοβουλία MME, που διαθέτει προϋπολογισμό 1 δισεκατομμυρίου Ecu (περιοχές που υπάγονται στους στόχους 1, 2, 5β και 6), εκ των οποίων 800 εκατ. προορίζονται για τις περιοχές του στόχου 1, συμπληρώνει τις δράσεις που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο του Ολοκληρωμένου Προγράμματος υπέρ των MME και της βιοτεχνίας, με βάση τις μεθόδους και τις διαδικασίες που ισχύουν για τα διαρθρωτικά ταμεία. Η εν λόγω πρωτοβουλία φιλοδοξεί να συμβάλει στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας των MME της Ένωσης μέσω της βελτίωσης του περιβάλλοντος τους και της τεχνογνωσίας τους. Το 1995 και το 1996, εγκρίθηκαν τα επιχειρησιακά προγράμματα της πρωτοβουλίας υπέρ των MME (με εξαίρεση το πρόγραμμα που αφορά την Αγγλία). Τα προγράμματα αυτά περιλαμβάνουν: πρώτον, μέτρα στον τομέα της συνεργασίας μεταξύ MME, που ποικίλλουν από κράτος σε κράτος και τα οποία στοχεύουν στη διεθνοποίηση τους και στην καλύτερη πρόσβαση τους στην εσωτερική αγορά, καθώς και στις δημόσιες συμβάσεις· και, δεύτερον, δράσεις που αφορούν την υπεργολαβία, την υιοθέτηση της στρατηγικής της απόλυτης ποιότητας, τη συνεργασία με ερευνητικά κέντρα, την πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες, την εμπορική προώθηση, τη χρηματοδότηση και τη βελτίωση της οργάνωσης και της διαχείρισης των επιχειρήσεων ή της διαχείρισης του περιβάλλοντος (περιβαλλοντικοί έλεγχοι). Οι αρμόδιες για την πολιτική επιχειρήσεων υπηρεσίες συμμετέχουν, κατά κανόνα, στις επιτροπές παρακολούθησης και εκπροσωπούνται συστηματικά σε συνεδριάσεις στα κράτη μέλη. Η πρόοδος των προγραμμάτων διαφέρει αισθητά από κράτος σε κράτος. Για παράδειγμα στην Ιρλανδία, το πρόγραμμα που επικεντρώνεται σε ένα μέτρο χρηματοοικονομικής τεχνικής (επιδοτήσεις επιτοκίου) για τις μικρές επιχειρήσεις (<50 εργαζόμενοι) έχει σχεδόν ολοκληρωθεί. Στη Γαλλία, βρίσκονται σε εξέλιξη οι διαδικασίες επιλογής των σχεδίων που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο δύο προσκλήσεων υποβολής σχεδίων που αφορούν τη συνεργασία μεταξύ των επιχειρήσεων για τον εκσυγχρονισμό και την καινοτομία καθώς και την ανάπτυξη διεθνικών εταιρικών σχέσεων. Στην Ιταλία, έχουν, επίσης, δρομολογηθεί προσκλήσεις υποβολής σχεδίων. Αντίθετα, στην Ισπανία και την Πορτογαλία, τα προγράμματα αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες εκκίνησης. Στην Ελλάδα, χάρη στην πολιτική βούληση συντονισμού των δράσεων υπέρ των MME μεταξύ των διαφόρων υπουργείων, έχουν επιλεγεί επτά φορείς υποστήριξης των MME για να βοηθούν τις επιχειρήσεις να αξιοποιούν στο μέγιστο δυνατό βαθμό όλα τα κοινοτικά προγράμματα που μπορούν να τις ενδιαφέρουν. Το μέτρο υπέρ των "clusters" αποτελεί αντικείμενο επιλογής σχεδίων. Τα προγράμματα των νέων κρατών μελών, που εγκρίθηκαν το 1996, περιλαμβάνουν: όσον αφορά την Αυστρία, μέτρα υπέρ των περιβαλλοντικών ελέγχων, της παροχής συμβουλών και της κατάρτισης σε θέματα τηλεπληροφορικής και τεχνολογίας του περιβάλλοντος· όσον αφορά τη Σουηδία, μέτρα για την πρόσβαση στις αγορές μέσω των δικτύων, για τη βελτίωση της κατάρτισης και της διαχείρισης, για την πρόσβαση στην ενιαία αγορά, για τις νέες τεχνολογίες πληροφόρησης και για το περιβάλλον ως παράγοντα ανταγωνιστικότητας· και, στη Φινλανδία, μέτρα υπέρ της ενίσχυσης των δεσμών μεταξύ έρευνας και κατάρτισης και της εφαρμογής τεχνικών των κανονισμών της ενιαίας αγοράς και των "clusters". Εξάλλου, στο πλαίσιο του αποθεματικού της κοινοτικής πρωτοβουλίας MME, ύψους 25 εκατομμυρίων Ecu, η Επιτροπή, στις 17. 11. 1996, πρότεινε στην επιτροπή διαχείρισης των κοινοτικών πρωτοβουλιών, τρία είδη δράσεων για τη διευκόλυνση της 1 03 COM(95) 362 τελικό, της 08. 09. 1995. 52 διεξαγωγής διεθνικών δράσεων: 1) την ανταλλαγή εμπειριών και αποτελεσματικών πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών σε εκ των προτέρων καθορισμένους τομείς· 2) την υποστήριξη της διαδικασίας των "αντίστροφων εκθέσεων" (International Buyers' Exhibitions-IBEX)104· και 3) τον τηλετουρισμό105 (που στοχεύει στη διευκόλυνση της εισαγωγής τουριστικών επιχειρήσεων στο Internet). Η Επιτροπή επέλεξε, ύστερα από σχετική πρόσκληση υποβολής προσφορών106, έναν ενδιάμεσο φορέα υποστήριξης για την προώθηση και οργάνωση διεθνικών δράσεων, και κυρίως για την ανταλλαγή εμπειριών στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών "MME" και "βιομηχανικές αλλαγές". Οι υπηρεσίες που είναι υπεύθυνες για την πολιτική επιχειρήσεων συνεργάζονται στενά για την εφαρμογή του συνόλου των σχετικών δράσεων μεταφέροντας τις πρακτικές που έχουν αναπτύξει σε θέματα πολιτικής MME στις περιφερειακές πολιτικές και προσφέροντας τεχνική υποστήριξη για την επιλογή των σχεδίων (κυρίως για τις IBEX και τον τουρισμό). Η κοινοτική πρωτοβουλία LEADER II που μέχρι σήμερα περιλαμβάνει LEADER Π, Η υποστήριξη των MME και της βιοτεχνίας αποτελεί σημαντική συνιστώσα του 100 προγράμματος προγράμματα/συνολικές επιδοτήσεις. Η κοινοτική συνεισφορά ανέρχεται σε 1. 755 εκατομμύρια Ecu (σε τιμές 1995, συμπεριλαμβανομένου του αποθεματικού), ποσό που αναμένεται να επιτρέψει την επένδυση άνω των 4 δισεκατομμυρίων Ecu σε 800 περιοχές LEADER. Εκτιμάται ότι πάνω από το 20%, κατά μέσο όρο, των κεφαλαίων αυτών προορίζονται για την υποστήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και της βιοτεχνίας. Το ποσοστό αυτό ποικίλλει ανά περιοχή και αντικατοπτρίζει μόνο ένα μέρος της υποστήριξης που παρέχεται από το πρόγραμμα LEADER στις MME και στη βιοτεχνία. Πράγματι, εάν μεταξύ των δράσεων που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα LEADER II περιλαμβάνονται άμεσα μέτρα υπέρ των MME {πρόσβαση των MME και του βιοτεχνικού τομέα στις υπηρεσίες που υποστηρίζουν τις επιχειρήσεις, δημιουργία υπηρεσιών τύπου "one stop shops", ενισχύσεις για τις καινοτόμες επενδύσεις, ενισχύσεις για τη δημιουργία επιχειρήσεων ή τη διευκόλυνση της τηλεργασίας), υπάρχουν και άλλες δράσεις που ευνοούν έμμεσα τις MME στις εν λόγω περιοχές. Πρόκειται για διάφορα μέτρα τεχνικής υποστήριξης της αγροτικής ανάπτυξης, μέτρα αξιοποίησης και εμπορικής προώθησης της τοπικής γεωργικής, δασοκομικής και αλιευτικής παραγωγής ή μέτρα κατάρτισης. Αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η προσέγγιση που διέπει την εφαρμογή του προγράμματος LEADER και επιτρέπει στις MME να αναπτύξουν τις δραστηριότητες τους στο πλαίσιο ενός σφαιρικότερου σχεδίου ανάπτυξης είναι η υιοθέτηση μιας ολοκληρωμένης αναπτυξιακής στρατηγικής σε επίπεδο τοπικής περιοχής, με τη συμμετοχή των εμπλεκομένων παραγόντων. Εξάλλου, επειδή η καινοτομία αποτελεί προϋπόθεση επιλεξιμότητας στο πρόγραμμα LEADER, τα σχέδια που εφαρμόζονται επιτρέπουν τον πειραματισμό νέων μεθόδων οργάνωσης, εμπορίας και παραγωγής νέων προϊόντων, πράγμα που προσφέρει στις MME νέες ευκαιρίες. Τέλος,*στο πρόγραμμα LEADER Π, συμπεριλήφθηκε ένα νέο σκέλος που αφορά τη διεθνική συνεργασία, με προϋπολογισμό ύψους 137 εκατομμυρίων Ecu. Στο πλαίσιο αυτό, οι δικαιούχοι του προγράμματος LEADER II έχουν τη δυνατότητα να σχεδιάζουν, να παράγουν και να εμπορεύονται από κοινού προϊόντα και υπηρεσίες, σε όλους τους τομείς της αγροτικής ανάπτυξης. Με τον τρόπο αυτό, οι MME των περιοχών LEADER θα μπορούν να εργάζονται και να αναπτύσσουν τις δραστηριότητες τους από κοινού. 1 04 Πολύπτυχο που παρουσιάζει τον οδηγό, ISBN 92-827-7852-5, και δημοσίευση στην ΕΕ S 38 της 22. 2. 1997, σ. 46. 1 0^ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού φορέα συντονισμού και ανταλλαγών, με στόχο την προώθηση της ηλεκτρονικής διαφήμισης και του ηλεκτρονικού εμπορίου, μέσω του δικτύου Internet, μεταξύ MME που δραστηριοποιούνται στο χώρο του τουρισμού και είναι εγκατεστημένες στις λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ΕΕ C 162 της 6. 6. 1996, σ. 21. 1 06 Ανοικτή διαδικασία, ΕΕ S 142 της 25. 7. 1996, σ. 33. 53 4. 3 Οι καινοτόιιες noowéc παοέιιβασικ Τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Επιχειρήσεων και Καινοτομίας (ΕΚΕΚ), που υποστηρίζονται από την Επιτροπή βάσει του άρθρου 7 του κανονισμού ΕΤΠΑ στοχεύουν στη δημιουργία καινοτόμων επιχειρήσεων και στον εκσυγχρονισμό και στην ανάπτυξη των υφιστάμενων MME. Προς το παρόν, υπάρχουν στην Ένωση 140 ΕΚΕΚ, που, στη μεγάλη τους πλειοψηφία, είναι εγκατεστημένα στις περιοχές των στόχων 1 και 2, αλλά και στις περιοχές των στόχων 6 και 5β. Τα εν λόγω κέντρα συμμετέχουν στο ευρωπαϊκό δίκτυο ΕΒΝ (European Business and Innovation Centre Network). To Μάιο του 1997, η Επιτροπή ξεκίνησε μια μελέτη για την αξιολόγηση της δράσης της όσον αφορά την υποστήριξη των ΕΚΕΚ, δράση η οποία εφαρμόζεται, στο πλαίσιο της περιφερειακής πολιτικής της, από το 1984. Με τη μελέτη αυτή, τα αποτελέσματα της οποίας θα κυκλοφορήσουν το Μάρτιο του 1998, η Επιτροπή προτίθεται: να προβεί σε ένα πρώτο απολογισμό της δράσης της· να αξιολογήσει κατά πόσον υπάρχει συνοχή της εν λόγω δράσης με τις άλλες παρεμβάσεις περιφερειακής ανάπτυξης παρόμοιου χαρακτήρα, που χρηματοδοτούνται από κοινοτικά ή από εθνικά κονδύλια, και να προτείνει τις απαραίτητες προσαρμογές όσον αφορά την εφαρμογή της. και εξωτερική Το άρθρο 10 του κανονισμού ΕΤΠΑ107 προβλέπει τη χρηματοδότηση μελετών και δοκιμαστικών σχεδίων που αφορούν την περιφερειακή ανάπτυξη σε κοινοτικό επίπεδο και, συγκεκριμένα, στις παραμεθόριες περιοχές των κρατών μελών. Ο προϋπολογισμός του άρθρου 10 περιορίζεται στο 1% του ετήσιου προϋπολογισμού του ΕΤΠΑ. Περίπου 400 εκατομμύρια Ecu προβλέπονται για δράσεις που επικεντρώνονται σε 4 θέματα: την εσωτερική (RECITE Π και ECOS/OUVERTURE II - 180 εκατομμύρια Ecu), την καινοτομία για την περιφερειακή και τοπική οικονομική ανάπτυξη (90 εκατομμύρια Ecu), τη χωροταξία (45 εκατομμύρια Ecu) και την πολιτική για τις αστικές περιοχές (80 εκατομμύρια Ecu). Για τις δράσεις αυτές δημοσιεύθηκαν προσκλήσεις υποβολής προτάσεων στην Επίσημη Εφημερίδα. Επιπλέον, θα δοθεί οικονομική ενίσχυση σε δοκιμαστικά σχέδια που αφορούν τους ακόλουθους τομείς: αστικές περιοχές, κοινωνία των πληροφοριών, καινοτομία και μεταφορά τεχνολογίας, νέα "κοιτάσματα" απασχόλησης, πολιτιστική συνεργασία, διαπεριφερειακή εσωτερική και εξωτερική πολιτική συνεργασία και χωροταξία. Το πρόγραμμα RECITE II ενδιαφέρει ιδιαίτερα τις MME. διαπεριφερειακή συνεργασία Εξάλλου, η Επιτροπή εξετάζει, αυτή τη στιγμή, τη δυνατότητα δρομολόγησης ενός νέου μέσου, που θα ονομάζεται "Eurofin" και θα στοχεύει στη βελτίωση της χρηματοδότησης των καινοτόμων MME στις ενισχυόμενες περιφέρειες, με τη λήψη συμμετοχών στο κεφάλαιο τους. Η Επιτροπή υποστηρίξει, επίσης, τοπικές στρατηγικές ανάπτυξης για την καινοτομία και την κοινωνία των πληροφοριών. Στο πλαίσιο αυτό, 60 περίπου περιφερειακές αρχές υλοποιούν τα δοκιμαστικά σχέδια του άρθρου 10 του ΕΤΠΑ, ήτοι τα σχέδια RIS (περιφερειακές στρατηγικές καινοτομίας) και RISI (περιφερειακές στρατηγικές για την κοινωνία των πληροφοριών), που πρόκειται να κινητοποιήσουν περισσότερους από 1. 000 σημαντικούς περιφερειακούς παράγοντες του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, και ιδίως τους επικεφαλής MME, για τη διεξαγωγή διαλόγου με στόχο τη χάραξη περιφερειακής στρατηγικής και την κατάρτιση συγκεκριμένου προγράμματος δράσης που θα βασίζεται στον προσδιορισμό σχεδίων προτεραιότητας. Οι περιφερειακές στρατηγικές καινοτομίας στοχεύουν στην προώθηση της καινοτομίας και περιλαμβάνουν τεχνολογικές και ερευνητικές πτυχές, καθώς και άλλες - εξίσου σημαντικές για τον παραδοσιακό παραγωγικό ιστό - πτυχές, καθαρά οικονομικού και θεσμικού χαρακτήρα. Οι περιφερειακές στρατηγικές για την κοινωνία των πληροφοριών στοχεύουν στην επισήμανση των ευκαιριών και των οικονομικών πρόκειται να δημιουργήσει η κοινωνία των πληροφοριών στις κινδύνων που 1 07 Κανονισμός 2083/93 της 20. 7. 1993, ΕΕ L 193 της 31. 7. 1993, σ. 38. 54 περιφέρειες, ώστε αυτές να μπορέσουν να προλάβουν τις επιπτώσεις αυτής της νέας τους προσφέρονται και επανάστασης, μεγιστοποιώντας ελαχιστοποιώντας τον αρνητικό τους αντίκτυπο. Οι δύο αυτές δράσεις διεξάγονται σε συνεργασία με τις δραστηριότητες προώθησης της καινοτομίας, αφενός (RITTS του προγράμματος "καινοτομία"), και την κοινωνία των πληροφοριών, αφετέρου. ευκαιρίες που τις Η κατάρτιση αυτών των τοπικών στρατηγικών, συμπεριλαμβανομένου του σχετικού προγράμματος δράσης, βασίζεται στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, καθώς και μεταξύ των περιφερειακών επιχειρήσεων, και κυρίως των MME, και της υποδομής τεχνολογικής προσφοράς ή προσφοράς υπηρεσιών, που συνδέεται με την τεχνολογική καινοτομία και την κοινωνία των πληροφοριών στην εκάστοτε περιφέρεια. Όλες οι δραστηριότητες στρατηγικού σχεδιασμού αρχίζουν με την ανάλυση της ζήτησης, και κυρίως των αναγκών των MME, και περιλαμβάνουν μια πολυκλαδική και ολοκληρωμένη προσέγγιση, που βασίζεται στην εφαρμογή μιας πραγματικής επικουρικότητας σε επίπεδο περιφερειακών αρμοδιοτήτων. Το άρθρο 8 του κανονισμού ΕΓΤΠΕ-τμήμα προσανατολισμού επιτρέπει, επίσης, την υποστήριξη μελετών και δοκιμαστικών σχεδίων επίδειξης και διάδοσης των κοινοτικών αποτελεσμάτων σε θέματα αγροτικής και γεωργικής ανάπτυξης, (για παράδειγμα βλ. το κεφάλαιο που αφορά τις γυναίκες επιχειρηματίες). Το άρθρο 6 του κανονισμού του ΕΚΤ επιτρέπει τη χρηματοδότηση καινοτόμων δράσεων τεχνικής υποστήριξης και δοκιμαστικών σχεδίων επίδειξης σε θέματα επαγγελματικής κατάρτισης και ανάπτυξης της απασχόλησης, καθώς και οράσεων παρακολούθησης και αξιολόγησης των μέτρων που χρηματοδοτούνται από το ΕΚΤ. 5. ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΤΩΝ MME ΕΙΔΙΚΩΝ ΤΟΜΕΩΝ (ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΑΙ ΑΑΙΕΙΑ) Ο στόχος 5α (προσαρμογή των γεωργικών διαρθρώσεων και εκσυγχρονισμός/ αναδιάρθρωση της αλιείας) Τα μέτρα που προβλέπονται στον πρώην κανονισμό ΕΚ αριθ. 866/90, ο οποίος έχει αντικατασταθεί από τον κανονισμό του Συμβουλίου αριθ. 951/97 της 20ής Μαΐου 1997 και τον κανονισμό ΕΚ αριθ. 867/90 για τη βελτίωση των όρων επεξεργασίας και εμπορίας των γεωργικών και δασοκομικών προϊόντων, αφορούν, κατά κύριο λόγο, τις MME. Η εμπειρία και οι στατιστικές πληροφορίες για τη διάρθρωση του τομέα των τροφίμων αποδεικνύουν ότι άνω του 90% των 253. 000 περίπου επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα των τροφίμων στην ΕΕ, απασχολούν λιγότερα από 20 άτομα και το 6% απασχολούν από 20 έως 99 άτομα. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά δεν θεωρούν τις MME ως ομάδα-στόχο και δεν περιέχουν συγκεκριμένες δράσεις ή κανόνες που να ισχύουν γι' αυτές τις επιχειρήσεις. Επιπλέον, δεν είναι δυνατόν να. δοθούν ποσοτικές πληροφορίες σχετικά με τη συμμετοχή των MME στα προγράμματα και στις συναφείς χρηματοοικονομικές χορηγήσεις, σε κοινοτικό επίπεδο. Κοινή αλιευτική πολιτική Ο τομέας της αλιείας χαρακτηρίζεται από πληθώρα MME: για παράδειγμα, στην ευρωπαϊκή βιομηχανία μεταποίησης προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας, απασχολούνται, σύμφωνα με μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής108, 90. 000 άτομα περίπου σε 2. 240 επιχειρήσεις, με μέσο κοινοτικό όρο 40 εργαζομένους ανά επιχείρηση (ελάχιστος αριθμός 16 εργαζομένων στην Ιταλία και ανώτατος αριθμός 91 στη Γερμανία). Επιπλέον, το 95% των σκαφών του κοινοτικού στόλου έχουν μήκος κάτω από 24 μέτρα. Στο πλαίσιο αυτό, οι MME αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό μέρος των 1 08 Στατιστική μελέτη του τομέα της μεταποίησης των προϊόντων της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, Απρίλιος 1993, Ευρωπαϊκή Επιτροπή. 55 δικαιούχων διαρθρωτικών παρεμβάσεων υπέρ του τομέα της αλιείας και της και υδατοκαλλιέργειας. κοινωνικοοικονομικών μέτρων του τομέα απευθύνονται στις MME, κυρίως μέσω του Χρηματοπιστωτικού Μέσου για τον Προσανατολισμό της Αλιείας (ΧΜΠΑ) και της κοινοτικής πρωτοβουλίας PESCA. διαρθρωτικών μεγαλύτερο μέρος των Το Το ΧΜΠΑ, που αποτελεί από το 1994 το τέταρτο διαρθρωτικό ταμείο της ΕΕ (στόχος 5α), με προϋπολογισμό 2. 800 εκατομμύρια ECU για την περίοδο 1994-99, μπορεί να χρηματοδοτήσει παρεμβάσεις στους ακόλουθους τομείς: - προσαρμογή της αλιευτικής προσπάθειας (απόσυρση σκαφών, σύσταση μικτών εταιρειών)· - εκσυγχρονισμός και ανανέωση του στόλου· - ανάπτυξη της υδατοκαλλιέργειας· - προστασία των παράκτιων περιοχών· - εξοπλισμός των αλιευτικών λιμένων· - μεταποίηση και εμπορική εκμετάλλευση των προϊόντων· - προώθηση των προϊόντων· - κοινωνικοοικονομικά μέτρα για τους αλιείς· - άλλα μέτρα (τεχνική βοήθεια). 6. ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ MME ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΑΙ ΑΙΕΘΝΟΥΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΣΤΙΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΤΟΥΣ, ΙΑΙΩΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΚΑΛΥΤΕΡΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ 6. 1 Πληροφόρηση των επι/ειοήσεων 6. 1. 1 Το δίκτυο των Euro Info Centres (EIC) Τον Ιανουάριο του 1995, η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε 15 κράτη είχε ως αποτέλεσμα της δημιουργία 7 EIC στη Φινλανδία, 9 EIC στη Σουηδία και 7 EIC στην Αυστρία. Παράλληλα, η πολιτική δημιουργίας Κέντρων Ανταπόκρισης (EICC) στις χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης συνεχίστηκε και επεκτάθηκε στις χώρες της λεκάνης της Μεσογείου. Τα 227 EICC, στα οποία έρχονται να προστεθούν 21 EICC, αποτελούν ένα μοναδικό δίκτυο και φιλοξενούνται από δημόσιους, ιδιωτικούς ή μεικτούς φορείς, που βρίσκονται σε άμεση επαφή με τις MME (εμπορικά επιμελητήρια, γραφεία τοπικής ανάπτυξης ή τράπεζες). Σχεδιασμένα ειδικά για την εξυπηρέτηση των MME, τα EIC διαδραματίζουν πολλαπλό ρόλο και προσφέρουν στις MME γνώσεις γενικού περιεχομένου για τα κοινοτικά θέματα. Τα EIC, προνομιακός σύνδεσμος μεταξύ της Ευρώπης και των MME, ενημερώνουν τις επιχειρήσεις, τις παρακινούν, τις συμβουλεύουν και τις βοηθούν σε όλα τα θέματα που αφορούν τα προγράμματα και τις πολιτικές της Κοινότητας. Μια νέα αποστολή για τα EIC Η απόφαση του Συμβουλίου του 1996 σχετικά με το τρίτο πολυετές πρόγραμμα κατέστησε τα EIC "κέντρα πρώτης επαφής" (First Stop Shops), που διευκολύνουν την πρόσβαση των MME στην κοινοτική πληροφόρηση. Αυτή η νέα αποστολή που έχει ανατεθεί στα EIC αναμένεται να επιτρέψει μια πιο απλή, πιο σαφή και άρα πιο αποτελεσματική, απ' ό,τι στο παρελθόν, πρόσβαση των MME στην Ευρωπαϊκή Ένωση: στη νομοθεσία της, τα προγράμματα της και τις ευκαιρίες που προσφέρει. Η αποστολή αυτή συνοδεύτηκε από τη χάραξη μιας στρατηγικής για την προσαρμογή του δικτύου, για την οποία τα κράτη μέλη εξέφρασαν την επιδοκιμασία τους στις 19 Σεπτεμβρίου 1997. Η στρατηγική αυτή προσδιορίζει τα συγκεκριμένα καθήκοντα των EIC ως "κέντρων πρώτης επαφής", το φάσμα των προσφερόμενων υπηρεσιών και τον τρόπο οργάνωσης της επιστροφής πληροφοριών (ανάδρασης) από τις MME. 56 Η διάσταση των EIC ως "κέντρων πρώτης επαφής" Σύμφωνα με την έννοια "κέντρο πρώτης επαφής", τα EIC είναι κέντρα μελέτης και επεξεργασίας των φακέλων. Με τον τρόπο αυτό, οι MME βρίσκουν, κοντά στον τόπο στον οποίο δραστηριοποιούνται, έναν "συνομιλητή" που μπορεί να τους δώσει μια απλή και ρεαλιστική απάντηση σε όλα τα αιτήματα τους: είτε άμεσα είτε έμμεσα, κατευθύνοντας τες σε ειδικευμένους φορείς και/ή οργανισμούς, που είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν με μεγαλύτερη επάρκεια το εκάστοτε ζήτημα. Από λειτουργικής απόψεως, η συγκεκριμενοποίηση του στόχου "κέντρο πρώτης επαφής για την πρόσβαση στην πληροφόρηση" συνεπάγεται και προϋποθέτει την ανάπτυξη στενής συνεργασίας με τους άλλους ενδιάμεσους φορείς των MME, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται τα άλλα κοινοτικά δίκτυα, όπως είναι τα Κέντρα Αναδιανομής της Καινοτομίας, το δίκτυο CRAFT των Εθνικών Εστιακών Σημείων ή τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Επιχειρήσεων και Καινοτομίας, προς τα οποία τα EIC παραπέμπουν τους επιχειρηματίες, όταν επισημαίνουν ανάγκες που μπορούν να αντιμετωπιστούν καλύτερα από τους φορείς αυτούς. Πράγματι, η ιδιότητα των EIC ως "κέντρων πρώτης επαφής για την πρόσβαση στην πληροφόρηση" δεν σημαίνει ότι τα κέντρα αυτά θα γίνουν ο αποκλειστικός και μοναδικός "συνομιλητής" των MME. Τα EIC αναπτύσσουν με οργανωμένο τρόπο τις εταιρικές τους σχέσεις με τους άλλους ενδιάμεσους φορείς των MME (οργανισμοί υποδοχής, τοπικοί, περιφερειακοί και εθνικοί εταίροι, επαγγελματίες, κλαδικοί φορείς κτλ. ), διευκολύνοντας την ανάπτυξη συνεργείων και αποφεύγοντας την αλληλεπικάλυψη λειτουργιών και αρμοδιοτήτων, τηρούμενης της αρχήζ τΊΊζ επικουρικότητας. Πράγματι, κάθε "συνομιλητής" των MME πρέπει να παίξει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τον ρόλο του ως φορέα ενημέρωσης και παροχής συμβουλών, σε ένα σαφώς καθορισμένο και συμπληρωματικό επίπεδο (κοινοτική πληροφόρηση γενικού περιεχομένου για τα EIC· κοινοτική πληροφόρηση ειδικού περιεχομένου για τα άλλα δίκτυα της Επιτροπής· τοπική και εθνική πληροφόρηση για τους τοπικούς και εθνικούς εταίρους). Προκειμένου να εξασφαλιστεί η ποιότητα των υπηρεσιών τους, τα EIC υπόκεινται συνεχώς σε ανεξάρτητο έλεγχο. Αυτή η διαδικασία αξιολόγησης θα οδηγήσει σε μερική ανανέωση των EIC κατά τα τέλη του 1997. Εξάλλου, μια πρόσκληση υποβολής υποψηφιοτήτων θα δώσει τη δυνατότητα να ενταχθούν στο δίκτυο EIC, με την ιδιότητα του συνδεδεμένου μέλους, αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των MME, καθώς και κλαδικοί, οριζόντιοι, ευρωπαϊκοί ή εθνικοί φορείς. Το φάσμα υπηρεσιών των EIC: Η πληροφόρηση Το 1995, τα EIC απάντησαν σε 310. 000 ερωτήσεις επιχειρήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες αφορούσαν όλα τα ευρωπαϊκά θέματα. Το 1996, ο αριθμός αυτός ανήλθε*~σε περισσότερες από 350. 000 απαντήσεις. Ως φορείς διάδοσης πληροφοριών, τα EIC θέτουν στη διάθεση των επιχειρήσεων πολυάριθμο υλικό τεκμηρίωσης: φυλλάδια, ενημερωτικά δελτία, οδηγούς όπως, για παράδειγμα, τον "Οδηγό οικολογικής διαχείρισης", που είναι ένα "εργαλείο" για την αυτοανάλυση και ευαισθητοποίηση για την εφαρμογή των ευρωπαϊκών περιβαλλοντικών προτύπων στις MME. Ως οργανωτές σεμιναρίων και συνεδρίων, συμμετέχουν ενεργά σε εκδηλώσεις έντονης κινητοποίησης, όπως τα ευρωπαϊκά σεμινάρια της κοινωνίας των πληροφοριών, που οργανώθηκαν σε συνεργασία με το ISPO (Information Society Project Office) στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τις ΧΑΚΕ και τη Μεσογειακή Λεκάνη. Στα πλαίσια των εκστρατειών προώθησης του 1996 και του 1997, που αφορούσαν, αντιστοίχως, την τυποποίηση και το ευρώ, τα EIC οργάνωσαν ενημερωτικές ημερίδες, διεξήγαγαν έρευνες σε επιχειρήσεις και διέδωσαν ευρέως φυλλάδια και λογισμικά αυτοανάλυσης, που κατάρτισαν τα ίδια. Έως το τέλος του πρώτου εξαμήνου του 1997, υπολογίζεται ότι οι εκστρατείες αυτές οδήγησαν σε περισσότερες από 6. 000. 000 επαφές. Τέλος, κατά τη διάρκεια του 1997, περίπου 100 EIC οργάνωσαν πάνω από 150 57 εκδηλώσεις στα πλαίσια μιας εκστρατείας ευαισθητοποίησης για την υγεία και την ασφάλεια στο χώρο εργασίας στις MME. Η παροχή "πρώτων βοηθειών" και συμβουλών Τα EIC παρέχουν μια πρώτη υποστήριξη στις διάφορες φάσεις ανάπτυξης των επιχειρήσεων. Παρεμβαίνουν, κατά προτεραιότητα, σε θέματα συμβουλών όσον αφορά τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά μέσα που απευθύνονται στις επιχειρήσεις, όπως είναι τα κοινοτικά προγράμματα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης και τα διαρθρωτικά ταμεία. Δίνουν επίσης πληροφορίες για την ευρωπαϊκή πολιτική που ακολουθείται στους τομείς της ποιότητας, της τυποποίησης και της πιστοποίησης, καθώς και στον τομέα του περιβάλλοντος. Εξάλλου, τα EIC προσφέρουν την υποστήριξη τους για τη διατήρηση και την εδραίωση νέων αγορών. Εδώ εντάσσεται η δραστηριότητα που αναπτύσσουν τα EIC στους τομείς που σχετίζονται με την ευρωπαϊκή και διεθνή εξάπλωση των επιχειρήσεων, παρέχοντας τους καλύτερη πληροφόρηση για το σύνολο των αγορών των τρίτων χωρών και για τα σχετικά προγράμματα της ΕΕ. Στον τομέα αυτόν τα EIC καλύπτουν επίσης και τα θέματα που σχετίζονται με την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων, τόσο ενδοκοινοτικών όσο και τρίτων χωρών, προσφεύγοντας στις υπηρεσίες άλλων κοινοτικών δικτύων και μέσων. Στους διάφορους αυτούς τομείς, η συλλογική εμπειρογνωμοσύνη του δικτύου στηρίζεται στις ειδικευμένες ομάδες EIC, οι οποίες αναπτύσσουν προϊόντα και υπηρεσίες που ανταποκρίνονται στις ανάγκες των MME. Οι κυριότεροι τομείς που καλύπτονται από τις ομάδες αυτές είναι το περιβάλλον, το ευρώ, οι εξωτερικές σχέσεις, η κοινωνία των πληροφοριών, οι δημόσιες συμβάσεις και η τυποποίηση. Η ανάδραση από τις MME Οι υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν συνειδητοποιήσει την προνομιακή θέση την οποία κατέχουν τα EIC ως φορείς στους οποίους οι MME μπορούν να γνωστοποιούν τα ειδικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν όσον αφορά την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας ή τη συμμετοχή τους σε ορισμένα κοινοτικά προγράμματα. Αυτή η "επιστροφή πληροφοριών" μπορεί να γίνει είτε με άμεση προσφυγή των υπηρεσιών της Επιτροπής στα EIC είτε με την διενέργεια ερευνών στις MME της περιφέρειας τους. Τα EIC συνεχίζουν την εργασία που είχαν ξεκινήσει από το 1994 σχετικά με την ενιαία αγορά, χάρη σε μια διαδικασία "επιστροφής πληροφοριών" που έχει ήδη καθιερωθεί, καθώς και με τη συλλογή "success stories". Τα EIC συμμετείχαν επίσης σε πάνελ διαβούλευσης, όπως είναι, π. χ. , η πιλοτική ομάδα ΦΠΑ, και παρουσίασαν γνώμες και παρατηρήσεις, εξ ονόματος τους ή εξ ονόματος MME - πελατών τους, σχετικά με μια σειρά Πράσινων Βίβλων: ενιαίο νόμισμα, καινοτομία και δημόσιες συμβάσεις. Τέλος, τα EIC διαδραματίζουν συγκεκριμένο ρόλο στη λειτουργία της ενιαίας αγοράς ενημερώνοντας τις MME για τις διαδικασίες υποβολής καταγγελιών και παρακολουθώντας την τύχη τους. 6. 1. 2 Αλλεζ δράσεις πληροφόρησης Προκειμένου να ανταποκριθούν στις πολυάριθμες αιτήσεις πληροφόρησης που προέρχονται από ένα κοινό το οποίο παρουσιάζει μεγάλη ποικιλομορφία (επιχειρήσεις, επαγγελματικές οργανώσεις, σύμβουλοι, σπουδαστές) και το οποίο απευθύνεται άμεσα στην Επιτροπή, οι υπηρεσίες της πολιτικής επιχειρήσεων αναδιάρθρωσαν το 1995 την υπηρεσία γενικής πληροφόρησης του επιχειρηματικού κοινού δημιουργώντας ένα κέντρο πληροφόρησης ανοικτό στους επισκέπτες. Η στενή συνεργασία με τα κέντρα την πληροφόρησης αποτελεσματική και στοχοθετημένη ενημέρωση, σύμφωνα με τις ανάγκες κάθε κέντρου, και τη διοργάνωση αποστολών μελετών και ομαδικών επισκέψεων. Το EURO -INFO, μηνιαίο δελτίο συγκεκριμένης πληροφόρησης που απευθύνεται στις MME, διανέμεται δωρεάν, σε 60. 000 αντίτυπα, σε οργανισμούς, ενώσεις, επαγγελματικές οργανώσεις, μέλη των δικτύων BRE, BC-NET, EIC, επιχειρήσεις και υπηρεσίες πληροφόρησης των των υπόλοιπων υπηρεσιών της Επιτροπής ' επιτρέπει 58 ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, καθώς και στα γραφεία και τις αντιπροσωπίες που το ζητούν ειδικά. Η παρουσία περιπτέρου για την πολιτική επιχειρήσεων, το οποίο διαθέτει στοχοθετημενη τεκμηρίωση, είναι ένα από τα πλέον ζητούμενα και εκτιμώμενα μέσα, κυρίως στις λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες της Ένωσης όπου το περίπτερο είναι μερικές φορές το μοναδικό άμεσο μέσο κοινοτικής πληροφόρησης. Η παρουσία ενός τέτοιου περιπτέρου προβλέπεται σε εκδηλώσεις που απευθύνονται στις MME (κυρίως INTERPRISE, EUROPARTENARIAT, διεθνείς εκθέσεις, διασκέψεις για τη βιοτεχνία), των οποίων η μέση συμμετοχή εκτιμάται σε 300 άτομα. Εδώ και πολλά χρόνια, προκειμένου να αυξηθεί η διαφάνεια των κοινοτικών δράσεων υπέρ των MME, η συμμετοχή σε ορισμένες εκδηλώσεις πραγματοποιείται από κοινού με άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής. Τέλος, η Επιτροπή υποστήριξε ενημερωτικά σεμινάρια για τις MME στα κράτη μέλη. 6. 2 Συνεργασία και ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων μεταξύ των επιχειρήσεων νια την ευρωπαϊκή και διεθνή εξάπλωση τουζ Ένας από τους τομείς προτεραιότητας της πολιτικής επιχειρήσεων αφορά τη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων κατά κύριο λόγο στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και με τις τρίτες χώρες. Για την τόνωση της εταιρικής σχέσης μεταξύ επιχειρήσεων στην Ένωση, η Επιτροπή δημιούργησε δίκτυα αναζήτησης εταίρων και ειδικά προγράμματα συναντήσεων μεταξύ επιχειρήσεων (EUROPARTENARIAT και INTERPRISE). Για την ενθάρρυνση της διεθνούς εξάπλωσης των επιχειρήσεων και κυρίως της ανάπτυξης εταιρικών σχέσεων μεταξύ των επιχειρήσεων της Ένωσης και των επιχειρήσεων τρίτων χωρών, η Επιτροπή έχει θέσει σε εφαρμογή ειδικά προγράμματα και ειδικές δράσεις. Τα δίκτυα αναζήτησης εταίρων Το 1996, οι 500 ανταποκριτές 73 χωρών που αποτελούν το δίκτυο BRE παρήγαγαν 8. 200 προσφορές ή αιτήσεις συνεργασίας. Παράλληλα, οι 300 σύμβουλοι των 40 χωρών που καλύπτονται αυτή τη στιγμή από το BC-NET διατύπωσαν 7. 300 προσφορές για αιτήσεις συνεργασίας. Οι αιτήσεις αυτές προέρχονται από MME που επιθυμούν να συνάψουν συμφωνία διαρκούς συνεργασίας, τεχνικού, χρηματοοικονομικού ή εμπορικού χαρακτήρα. Το τρίτο πολυετές πρόγραμμα για τις MME (1997-2000) προβλέπει τη δημιουργία μιας "βάσης δεδομένων", η οποία θα επιτρέπει τη σφαιρική πρόσβαση στις δυνατότητες ανάπτυξης εταιρικών σχέσεων, δηλαδή θα ενσωματώνει τις ευκαιρίες συνεργασίας του BRE, του BC-NET και των εκδηλώσεων INTERPRISE και EUROPARTENARIAT. Σύμφωνα με τους προσανατολισμούς αυτούς και σε συνέχεια μιας ευρείας διαβούλευσης με τα μέλη των δικτύων συνεργασίας, ο τομέας BC-NET/BRE ξεκίνησε τις απαραίτητες εργασίες για τη δημιουργία του νέου εργαλείου πληροφορικής το οποίο συνδέει τα μέλη μεταξύ τους και με την Επιτροπή. Ορισμένες πτυχές έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στο σχεδιασμό του εργαλείου όπως η αναγκαιότητα κατασκευής ενός εργαλείου φιλικού προς τον χρήστη, απλού στη χρήση και στηριζόμενου στις σύγχρονες τεχνολογίες, καθώς και η αναγκαιότητα διατήρησης της ιδιαιτερότητας κάθε δικτύου, όσον αφορά τον τρόπο λειτουργίας και την πρόσβαση των μελών στη βάση δεδομένων. Μια από τις προτεραιότητες του νέου εργαλείου πληροφορικής είναι λοιπόν να δοθεί η δυνατότητα στα μέλη των δικτύων BC-NET και BRE να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο. Πράγματι, τα μέλη θα μπορούν στο μέλλον να αναζητούν σε πραγματικό χρόνο τα δεδομένα που είναι αποθηκευμένα στην κοινή βάση και να εξάγουν τις προδιαγραφές συνεργασίας που τα ενδιαφέρουν, συνδυάζοντας διάφορες προκαθορισμένες παραμέτρους αναζήτησης. 59 6. 2. 1 Ευρωπαϊκή εξάπλωση των επιχειρήσεων 6. 2. 1. 1 Ένα νομικό μέσο πρόσφορο για την ανάπτυξη διεθνικής συνεργασίας- ο Ευρωπαϊκός Όμιλος Οικονομικού Σκοπού (ΕΟΟΣ). Ο Ευρωπαϊκός Όμιλος Οικονομικού Σκοπού (ΕΟΟΣ)109 αποτελεί ένα νομικό πλαίσιο ιδιαίτερα κατάλληλο για την προώθηση της διεθνικής συνεργασίας μεταξύ MME. Για το λόγο αυτό, οι υπηρεσίες της Επιτροπής οι οποίες είναι επιφορτισμένες με την πολιτική των επιχειρήσεων έλαβαν την πρωτοβουλία να δημιουργήσουν ένα δίκτυο ΕΟΟΣ, ονομαζόμενο REGIE, το οποίο έχει ως στόχο την ενημέρωση καθώς και την τεχνική υποστήριξη που συνδέονται οπωσδήποτε με την προώθηση του ΕΟΟΣ στους εν λόγω οικονομικούς παράγοντες110. Στο πλαίσιο της δράσης αυτής, οργανώθηκε ένα συνέδριο το Μάρτιο του 1996, σε στενή συνεργασία με τις υπηρεσίες που είναι επιφορτισμένες με το εταιρικό δίκαιο, προκειμένου να γίνει απολογισμός των έξι πρώτων ετών πειραματικής εφαρμογής του ΕΟΟΣ και να προωθηθεί το νομικό αυτό μέσο στις MME. Το συνέδριο αυτό αποτέλεσε μοναδική ευκαιρία συνάντησης μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και των χρηστών του ΕΟΟΣ, πραγματικών και δυνητικών, και έδωσε την απαραίτητη ώθηση για νέες δράσεις υπέρ του ΕΟΟΣ, και ιδίως την έκδοση ανακοίνωσης από την Επιτροπή, στις 9 Σεπτεμβρίου 1997, για την προώθηση της συμμετοχής των ΕΟΟΣ στις δημόσιες συμβάσεις και σε προγράμματα χρηματοδοτούμενα από δημόσιους πόρους111. Οι εν λόγω δράσεις θα περιλαμβάνουν το σχεδιασμό πρακτικών εργαλείων εργασίας, όπως ένα φυλλάδιο για τις MME που επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν αυτό το μέσο συνεργασίας. 6. 2. 1. 2 Τα προγράμματα ανάπτυξης εταιρικών σχέσεων: EUROPARTENARIAT και INTERPRISE EUROPARTENARIAT To EUROPARTENARIAT στοχεύει στην οικονομική ανάπτυξη περιφερειών οι οποίες είναι επιλέξιμες για τα διαρθρωτικά ταμεία (στόχοι 1, 2, 5β και 6), τονώνοντας τη διεθνική συνεργασία μεταξύ των MME. Το πρόγραμμα αυτό, που το διαχειρίζονται από κοινού οι υπηρεσίες της πολιτικής επιχειρήσεων και οι υπηρεσίες της περιφερειακής πολιτικής και της συνοχής, προσφέρει στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα να συναντήσουν δυνητικούς εταίρους προκειμένου να συζητήσουν και να διαπραγματευθούν ενδεχόμενες συμφωνίες συνεργασίας. Κάθε χρόνο πραγματοποιούνται δύο εκδηλώσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η οργάνωση ακολουθεί μια μεθοδολογία που έχει αποδειχθεί αποτελεσματική: επιλογή μιας χώρας υποδοχής, επιλογή MME από την αντίστοιχη περιφέρεια, οι οποίες επιθυμούν να αναπτύξουν εταιρική σχέση (περίπου 400), έκδοση ενός καταλόγου που περιλαμβάνει όλα τα χαρακτηριστικά των επιχειρήσεων που επιλέγονται με τον τρόπο αυτό, διανομή του καταλόγου στα 15 κράτη μέλη και στις τρίτες χώρες, οργάνωση εξατομικευμένων επαγγελματικών συναντήσεων, αξιολόγηση και παρακολούθηση των αποτελεσμάτων των επαφών. Η επιτυχία της μεθόδου είχε ως αποτέλεσμα την εξάπλωση του EUROPARTENARIAT σε περισσότερες από 70 χώρες. Σε συνεργασία με τις αρμόδιες Γενικές Διευθύνσεις, η εκτείνεται στο εξής στους μεσογειακούς εταίρους, στις προώθηση κάθε εκδήλωσης χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, στην Κοινοπολιτεία των Ανεξάρτητων Κρατών, στις χώρες της Λατινικής Αμερικής και στις χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας. Εξάλλου, η μεθοδολογία αυτή έχει υιοθετηθεί και από τα κοινοτικά προγράμματα οικονομικής ανάπτυξης των εν λόγω χωρών. 1 09 H0 1 11 Κανονισμός 2137/85/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 25ης Ιουλίου 1985, σχετικά με την ίδρυση ευρωπαϊκού ομίλου οικονομικού σκοπού (ΕΟΟΣ), ΕΕ L 199 της 31. 7. 1985, σ. 1. Βλέπε ανακοίνωση στους αναγνώστες σχετικά με την ίδρυση του ευρωπαϊκού δικτύου του ευρωπαϊκού ομίλου οικονομικού σκοπού (REGIE), ΕΕ C 146 της 13ης Ιουνίου 1995. Η σημερινή νομική βάση του σχεδίου REGIE περιλαμβάνεται στην απόφαση του Συμβουλίου περί θεσπίσεως τρίτου πολυετούς προγράμματος για τις MME, ΕΕ L 6 της 10. 01. 1997, σ. 25. Ανακοίνωση της 9. 9. 1997, ΕΕ C 285 της 20. 9. 1997, σ. 17. 60 To EUROPARTENARIAT σε αριθμούς: To 1995, Γερμανία και Πορτογαλία, Το EUROPARTENARIAT της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας (Dortmund, 20-21 Μαρτίου 1995) συγκέντρωσε περίπου 5. 000 επισκέπτες από 54 χώρες. Οι 357 γερμανικές επιχειρήσεις είχαν την ευκαιρία, να πραγματοποιήσουν 10. 000 επαγγελματικές συναντήσεις με. ης 2. 000 επισκέπτριες MME, 200 από τις οποίες προέρχονταν από χώρες της Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Κρατών. Η έκθεση αξιολόγησης δείχνει ότι συνάφθηκαν 188 συμφωνίες συνεργασίας, μεταξύ γερμανικών επιχειρήσεων και επισκεπτών και 124 μεταξύ επισκεπτριών επιχειρήσεων. Εχοντας επίγνωση της σημασίας τον οικονομικού αντίκτυπου για τις επιχειρήσεις, οι. γερμανικές τοπικές αρχές θέλησαν να δώσουν συνέχεια στην εκδήλωση αυτή οργανώνοντας το Φεβρουάριο που 1998 μια δεύτερη εκδήλωση στο πλαίσιο του προγράμματος ÏNTERPRISE. σύστημα το οποίο επιτρέπει τη διαχείριση των Το EUROPARTENARIAT της Πορτογαλίας (Λισσαβόνα, 24-25 Νοεμβρίου 1995). 404 πορτογαλικές επιχειρήσεις συνάντησαν περίπου 2. 000 MME (250 από τις οποίες προέρχονταν από τηΣονηδία, τη Νορβηγία και τη Φινλανδία) στο πλαίσιο περίπον 11. 000 συνεντεύξεων. Η εκδήλωση αντή αποτέλεσε σταθμό στο πρόγραμμα EUROPARTENARIAT, εγκαινιάζοντας ένα λογισμικό "ανθόρμητων" σνναντήσεων μεταξύ επισκεπτών. Εκτοτε, το EUROPARTENARIAT αποτελεί μια πλατφόρμα ενρωπαϊκών και διεθνών συναντήσεων για τις MME. Το 1996, Σουηδία και Ιταλία. Το EUROPARTENARIAT της Βόρειας Σκανδιναβίας (Luleà, 13-14 Ιουνίου 1996), το πρώτο EUROPARTENARIAT που οργανώθηκε σε ένα από τα τρία νέα κράτη μέλη της Ένωσης, συγκέντρωσε περισσότερες από 1. 500 MME από 50 χώρες. Στην περίπτωση αντή - και κατ1 εξαίρεση -, το EUROPARTENARIAT απευθυνόταν όχι μόνο σε μια χώρα, αλλά επίσης στη Φινλανδία, τη Νορβηγία και τη Σουηδία. Έτσι, 386 επιχειρήσεις είχαν την 7. 500 επαγγελματικές συναντήσεις με τις 1. 200 ευκαιρία να πραγματοποιήσουν επισκέπτριες επιχειρήσεις, από τιςοποίες225 προέρχονταν από χώρες PHARE και 160 από χώρες TACIS. ΙΙαράλληλα, πραγματοποιήθηκαν σεμινάρια ιδιαίτερα, ένα συνέδριο για γυναίκες επιχειρηματίες. Το EUROPARTENARIAT της Ιταλίας (Γένοβα, 27-29 Νοεμβρίου 1996), εκτός από μια σημαντική αντιπροσωπία επιχειρήσεων από χώρες PHARE, TACIS και της Λεκάνης της Μεσογείου, είχε, για πρώτη φορά, σημαντική συμμετοχή επιχειρήσεων από την Ασία, την Λατινική Αμερική και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκπροσωπήθηκαν περισσότερες από 70 χώρες. Οι 406 επιλεγμένες ιταλικές επιχειρήσεις από τη βόρεια και την κεντρική Ιταλία συνάντησαν περίπου 2. 350 MME κατά τη διάρκεια 12. 000 διμερών συνομιλιών. Το 1997 Ελλάδα και Γαλλία-Massif-Central EVROPARTENARIAT-Ελλάς 1997 (Πειραιάς 23-24 Ιουνίου 1997). 400 Ελληνικές επιχειρήσεις συνάντησαν 1. 733 επισκέπτριες επιχειρήσεις από περισσότερες από 60 χώρες. Από τις 1. 733 εγγεγραμένες επιχειρήσεις 758 προέρχονταν από χώρες της ΕΕ, 37 από χώρες ΕΟΧ, 299 από μεσογειακές χώρες, 360 από χώρες PHARE, 200 από χώρες TACIS, 64 από την Ασία και 12 από τιςΗΠΑ. Συνολικά, οργανώθηκαν 11. 336 συναντήσεις. EUROPARTENARIAT Γαλλία-Massif-Central (Clermont-Ferrand, 16-17 Οκτωβρίου 1997). 418 Γαλλικές επχ^ειρτ/σε^ συνάντησαν 1. 750 επισκέπτριες επιχειρήσεις από περισσότερες από 60 χώρες Από τις 1. 750 εγγεγραμένες επιχειρήσεις, 974 προέρχονταν από χώρες της ΕΕ (333 από τη Γαλλία), 48 από χώρες ΕΟΧ, 213 από μεσογειακές χώρες, 201 από χώρες PHARE, 138 από χώρες TACIS, 104 από την Ασία, 34 από τη Λατινική Αμερική, 25 από τις ΜΙΑ και 13 από τον Καναδά. Συνολικά, οργανώθηκαν 10. 300 συναντήσεις. Προσεχείς εκδήλωσες EUROPARTENARIAT-Κάτω Χώρες 1998 (Apeldoorn, 11-12 Ιουνίου) και EUROPARTENARIAT Ισπανία 1998 (Βαλένσια, 12-13 Νοεμβρίου) 61 INTERPRISE Το πρόγραμμα INTERPRISE, που τέθηκε σε εφαρμογή στο πλαίσιο της πολιτικής επιχειρήσεων, έχει ως στόχο τον πολλαπλασιασμό των τοπικών, περιφερειακών ή εθνικών πρωτοβουλιών, που στοχεύουν στην τόνωση της διεθνικής συνεργασίας των MME μέσω συναντήσεων μεταξύ επικεφαλής επιχειρήσεων. Το πρόγραμμα αυτό στηρίζεται στη μεθοδολογία του EUROPARTENARIAT. Ωστόσο, υπάρχουν εμφανείς διαφορές μεταξύ των δύο προγραμμάτων. Το INTERPRISE υποστηρίζει εκδηλώσεις περιορισμένου μεγέθους (περίπου 100 MME), που στοχεύουν ένα ή δύο τομείς δραστηριότητας και απευθύνονται σε όλες τις ευρωπαϊκές περιφέρειες, είτε είναι επιλέξιμες για τα διαρθρωτικά ταμεία είτε όχι. Τα χαρακτηριστικά αυτά επιτρέπουν στους τοπικούς παράγοντες να χρησιμοποιήσουν το INTERPRISE για να παρουσιάσουν με σαφήνεια μια οικονομική πολιτική ανάπτυξης σε ένα επιλεγμένο τομέα δραστηριότητας. Η μέθοδος αυτή γνωρίζει μεγάλη επιτυχία. Περισσότερα από 200 σχέδια έχουν τεθεί σε εφαρμογή από το 1990, ημερομηνία έναρξης του προγράμματος. Οι τρίτες χώρες - χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης και μεσογειακοί εταίροι - μπόρεσαν, σε μια πρώτη φάση, να συνεργαστούν σε ορισμένα από αυτά τα σχέδια. Στη συνέχεια, η Επιτροπή επεξέτεινε τη μεθοδολογία αυτή στις χώρες PHARE, στις χώρες TACIS, στις χώρες της Λατινικής Αμερικής, στους μεσογειακούς εταίρους και στις χώρες της νοτιοανατολικής Ασίας. Η εκδήλωση που οργανώθηκε στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ της Ένωσης και των χωρών του Περσικού Κόλπου στο Ριάντ, από τις 20 έως τις 22 Μαΐου 1997, είναι ένα παράδειγμα επέκτασης της μεθόδου INTERPRISE. Στην εκδήλωση αυτή, συμμετείχαν 170 επιχειρήσεις - 75 επιχειρήσεις από τον Περσικό Κόλπο και 95 από την Ευρωπαϊκή Ένωση - και πραγματοποιήθηκαν 800 συναντήσεις μεταξύ των συμμετεχόντων. Το 1995, οργανώθηκαν 38 εκδηλώσεις INTERPRISE στα κράτη μέλη, στο πλαίσιο των οποίων κινητοποιήθηκαν 6. 000 επιχειρήσεις και πραγματοποιήθηκαν 15. 000 επαγγελματικές συναντήσεις. Στις εκθέσεις αξιολόγησης των σχεδίων αναφέρθηκαν περίπου 500 συμφωνίες συνεργασίας. Το 1996 υποστηρίχθηκαν 35 εκδηλώσεις και για το 1997 προβλέπονται 32 εκδηλώσεις. 6. 2. 1. 3 Ενθάρρυνση της διαπεριφερειακής συνεργασίας- RECITE II Στο πλαίσιο της εσωτερικής διαπεριφερειακής συνεργασίας, δημοσιεύθηκε μια πρόσκληση υποβολής προτάσεων, τον Οκτώβριο του 1996112, για την υποστήριξη σχεδίων σε 5 τομείς δράσης, 2 από τους οποίους αφορούν άμεσα τις MME: είναι, συγκεκριμένα, η βελτίωση της πρόσβασης των MME στην ευρωπαϊκή αγορά κυρίως με κατάλληλες μεθόδους συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων, και η βελτίωση της παροχής υπηρεσιών προς τις MME ώστε να ενθαρρύνονται να αναπτύσσουν καινοτόμες μεθόδους. 6. 2. 1. 4 Διεθνική υπεργολαβία Η Επιτροπή έχει αναπτύξει σταδιακά μια πολιτική στον τομέα της υπεργολαβίας, που αποσκοπούσε αρχικά στην προώθηση της δημιουργίας μιας πραγματικά ευρωπαϊκής αγοράς υπεργολαβίας, ενώ τώρα πλέον ευνοεί τη διεθνοποίηση της ευρωπαϊκής υπεργολαβίας και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της στην παγκόσμια οικονομία. Στο πλαίσιο της πολιτικής επιχειρήσεων αναλαμβάνονται πρωτοβουλίες ως μέρος του τρίτου πολυετούς προγράμματος της Επιτροπής για. τις MME στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Κοινές πρωτοβουλίες αναλαμβάνονται με άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής και συγκεκριμένα τις υπηρεσίες βιομηχανίας, περιφερειακής πολιτικής και της Eurostat. Η Επιτροπή έχει επίσης δημιουργήσει άριστη σχέση εργασίας με μια σειρά 1 12 E EC 326 της 31. 10. 96, σ. 9. 62 εμπορικών ενώσεων και ενδιάμεσων οργανισμών υπεργολαβίας, όπως εμπορικά και βιομηχανικά επιμελητήρια και φορείς ανάπτυξης σε ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο. Οι εν λόγω πρωτοβουλίες επιδιώκουν τους ακόλουθους τρεις βασικούς στόχους: - βελτίωση της διαφάνειας της αγοράς υπεργολαβίας μέσω της έκδοσης ενός πρακτικού οδηγού για τις νομικές πτυχές της βιομηχανικής υπεργολαβίας και ενός καταλόγου ενδιάμεσων οργανισμών υπεργολαβίας (προετοιμάζεται η τρίτη έκδοση), στατιστικών μελετών για την οικονομική σημασία της υπεργολαβίας, καθώς και της οργάνωσης και υποστήριξης σεμιναρίων και φόρο για την υπεργολαβία (ηλεκτρονικά προϊόντα ευρείας κατανάλωσης, κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα/είδη ένδυσης και κατασκευές)· - ενίσχυση της ανάπτυξης εταιρικών σχέσεων μεταξύ των βιομηχανικών κλάδων, με τα ακόλουθα μέσα: δημιουργία ενός δικτύου υποστήριξης της υπεργολαβίας, ονομαζόμενου SCAN (τα αποτελέσματα της δοκιμαστικής φάσης παρουσιάστηκαν στις Βρυξέλλες το Φεβρουάριο του 1995), για τη διασύνδεση υφιστάμενων βάσεων δεδομένων υπεργολαβίας και ανταλλαγές σε ευρωπαϊκή κλίμακα βάσει μιας κοινής προσέγγισης όσον αφορά τη συλλογή δεδομένων για προμηθευτές σε βασικούς βιομηχανικούς υπεργολαβίας· προώθηση και υποστήριξη διεθνών εκθέσεων αγοραστών (πρόγραμμα IBEX, βλέπε πλαίσιο) και έκδοση ενός "Ευρωπαϊκού Οδηγού για τη Συνεργασία" και "Κατευθυντήριων γραμμών για την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων υπεργολαβίας στο βιομηχανικό τομέα", σε συνεργασία με την Ένωση Βιομηχανιών της Ευρωπαϊκής (UNICE)· υποστήριξη πόλων ανάπτυξης της υπεργολαβίας και Κοινότητας τομεακών σχεδίων, κυρίως στους τομείς των ηλεκτρονικών προϊόντων ευρείας κατανάλωσης και των μοτοσικλετών· τομεακών ονοματολογιών εκπόνηση τομείς· - προώθηση της διεθνούς εξάπλωσης της ευρωπαϊκής υπεργολαβίας μέσω υποτροφιών για προγράμματα κατάρτισης στην Ιαπωνία [πρόγραμμα κατάρτισης ανθρώπινου δυναμικού (HRTP), που τώρα ονομάζεται Japan Industry Insight], σε συνεργασία με το Κέντρο Βιομηχανικής Συνεργασίας ΕΕ-Ιαπωνίας, και της αποστολής ευρωπαίων προμηθευτών προϊόντων της βιομηχανίας αυτοκινήτου στο Michigan, που πραγματοποιήθηκε το Φεβρουάριο του 1997. 63 IBEX : ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΑΓΟΡΑΣΤΩΝ "ΛΝΤΙΣΤΡΟΦΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ " Η ιδέα των IBEX προωθήθηκε και δοκιμάστηκε στα πλαίσια t της πολιτικής επιχειρήσεων μετά από αίτημα του Συμβουλίου1Ί3 να δοκιμαστεί η φόρμουλα των διεπιχειρησιακών συναντήσεων που οργανώνονται με βάση την επιθυμία των μεγάλων επιχειρήσεων για ανάπτυξη νέων διαβιομηχανικών σχέσεων συνεργασίας (πρόκειται για τις λεγόμενες "αντίστροφες εκθέσεις"). Η ιδέα αυτή μεταφυτεύθηκε και στα πλαίσια της περιφερειακής πολιτικής, καθώς και της κοινοτικής πρωτοβουλίας MME (ΚΠ MME). Ετσι, η Επιτροπή ενθαρρύνει και υποστηρίζει την οργάνωση αντίστροφων εκθέσεων IBEX ("International Buyers' Exhibitions" - "Διεθνείς Εκθέσεις Αγοραστών") στις επιλέξιμες περιφέρειες για τη λήψη ενίσχυσης από τα διαρθρωτικά ταμεία, και ειδικότερα στις περιφέρειες του στόχου 1. Οι αντίστροφες εκθέσεις IBEX οργανώνουν προκαθορισμένες συναντήσεις μεταξύ μεγάλων επιχειρήσεων και MME σε διεθνές επίπεδο. Οι συναντήσεις αυτές έχουν τις σαφώς προσδιορισμένες ανάγκες των μεγάλων δύο άξονες: πρώτον, επιχειρήσεων και, δεύτερον, τις ειδικές ικανότητες των MME να ανταποκριθούν στις ανάγκες αυτές Λυτή η διαδικασία ανάπτυξης εταιρικών σχέσεων μεταξύ επιχειρήσεων, η οποία απευθύνεται κάθε φορά σε ένα συγκεκριμένο τομέα στρατηγικής τομέας, κλωστοϋφαντουργία, επεξεργασία ξύλου κτλ) αποσκοπεί, αφενός μεν, στην υποστήριξη των μεγάλων επιχειρήσεων κατά την αναζήτηση MME - εταίρων σε διε&\'ές επίπεδο για την κάλυψη συγκεκριμένων αναγκών συνεργασίας, αφετέρου δε, στην προώθηση των σχέσεων μεταξύ των μεγάλων επιχειρήσεων και των MME, παρέχοντας στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις δυνατότητες πραγματοποίησης άμεσων επαφών με μεγάλες επιχειρήσεις, που ενδιαφέρονται για τα προϊόντα, τις υπηρεσίες τους. Οι αντίστροφες εκθέσεις IBEX επιτρέπουν τη ή την τεχνογνωσία βελτιστοποίηση της ποιότητας και την ανάπτυξη επωφελών για τις MME σχέσεων με τις μεγάλες επιχειρήσεις, ενώ, σε σχέση με τις παραδοσιακές εκθέσεις υπεργολαβίας, δίνουν τη δυνατότητα στους εταίρους να εξοικονομούν χρόνο και οικονομικούς πόρους. (αυτοκινητοβιομηχανία, αγροδιατροφικός σημασίας Στα πλαίσια της πολιτικής επιχειρήσεων, η Επιτροπή υποστήριξε 7 IBEX: την έκθεση VETIS στο Τορίνο, το Νοέμβριο του 1996 (αυτοκινητοβιομηχανία), όπου 67 εντολείς συνάντησαν 316 υπεργολάβους στα πλαίσια 4. 550 συναντήσεων, σε συνέχεια της έκθεσης VETIS του 1994, όπου 54 αγοραστές συνάντησαν 530 προμηθευτές στα πλαίσια 7. 314 συναντήσεων την έκθεση MET στο Στρασβούργο, τον Οκτώβριο του 1996 (υψηλή τεχνολογία), όπου 20 αγοραστές συνάντησαν 156 προμηθευτές στα πλαίσια 1. 485 συναντήσεων- την έκθεση AEROMART στην Τουλούζη, το Δεκέμβριο του 1996 (αεροναυπηγική), όπου 31 αγοραστές συνάντησαν 182 προμηθευτές στα πλαίσια 2. 500 συναντήσεων· την έκθεση Elmia Food στο Jônkoping της Σουηδίας, το Μάρτιο του 1997 (αγροδιατροφικός τομέας), όπου 25 αγοραστές συνάντησαν 68 προμηθευτές στα πλαίσια 280 συναντήσεων- την έκθεση Eurocontract στις Βρυξέλλες, τον Οκτώβριο του 1995 (πολυκλαδική έκθεση), όπου 54 αγοραστές συνάντησαν 145 προμηθευτές στα πλαίσια 1. 340 συναντήσεων- την έκθεση Telematics (τηλεπληροφορική) που προβλέπεται να διεξαχθεί στο Μιλάνο ΤΟ Νοέμβριο του 1997, 1Ί3 ψήφιοματου 2"γουλιού της 22ας Νοεμβρίου 1*93, ΕΕ C 326 ιΐ)ς 3. 12. 1993, σ. ΐ. 64 6. 2. 1. 5 Κοινές επιχειρήσεις στην Ένωση: το κοινοτικό μέσο JEV Αυτό το νέο πρόγραμμα JEV (Joint European Venture) έχει ως αντικείμενο να υποστηρίξει τη δημιουργία διεθνικών κοινών επιχειρήσεων μεταξύ MME της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αποτελεί απόρροια των συμπερασμάτων της ανακοίνωσης της Επιτροπής της 10ης Ιουλίου 1996 σχετικά με το Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα υπέρ των MME και της απόφασης του Συμβουλίου της 9ης Δεκεμβρίου 1996 σχετικά με το πολυετές πρόγραμμα MME, τα οποία ζητούν από την Επιτροπή να ενθαρρύνει τις MME να δημιουργήσουν ή να αναπτύξουν δραστηριότητα σε άλλο κράτος μέλος. Πρόκειται για έναν μηχανισμό, ο οποίος περιλαμβάνει μια κοινοτική συμβολή που προορίζεται να καλύψει ένα τμήμα των δαπανών που συνεπάγεται η ίδρυση μιας κοινής επιχείρησης. Το ύψος και οι προϋποθέσεις χορήγησης της συνεισφοράς αυτής είναι οι εξής: - έως 50% των επιλέξιμων δαπανών, με μέγιστο ποσό 50,000 ECU, υπό μορφή επιστρεπτέας προκαταβολής· - σε περίπτωση δημιουργίας της κοινής επιχείρησης, η συνεισφορά αυτή μπορεί να ανέλθει έως 100. 000 ECU το πολύ και να καλύψει, πέραν του 50% των επιλέξιμων δαπανών, και ένα συμπληρωματικό ποσό, που δεν μπορεί πάντως να υπερβαίνει το 10% του συνολικού ύψους της πραγματοποιούμενης επένδυσης. Το πρόγραμμα αυτό θα υλοποιηθεί μέσω ενός δικτύου ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών, που περιλαμβάνει ιδρύματα ειδικευμένα στη χρηματοδότηση επενδύσεων. 6. 2. 2 Διεθνής εξάπλωση (διεθνοποίηση) των επιχειρήσεων: συνεργασία ιιε tic τρίτεα χώοες Η ευημερία της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξαρτάται κατά πολύ από το εξωτερικό εμπόριο και τις επενδύσεις. Υπάρχει ένας θετικός συσχετισμός μεταξύ του ελεύθερου παγκόσμιου εμπορίου, αφενός, και της επέκτασης και οικονομικής ανάπτυξης των επιχειρήσεων, όπως και της απασχόλησης, αφετέρου. Κατά συνέπεια, παρά τις μεγαλύτερες ανταγωνιστικές πιέσεις, η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας έδωσε στις MME την ευκαιρία να αξιοποιήσουν ένα άνευ προηγουμένου δυναμικό ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας, που πρέπει να ενισχυθεί. Οι επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει και να αξιοποιήσουν πλήρως τα πλεονεκτήματα της ενιαίας αγοράς και να επιβάλουν την παρουσία τους στις αγορές τρίτων χωρών. Τα οφέλη που θα αποκομίσουν οι ξένοι ανταγωνιστές από την απελευθέρωση της εσωτερικής αγοράς πρέπει να αντισταθμιστούν από την καταβολή προσπαθειών για να εξασφαλιστούν στις εταιρείες της ΕΕ, περιλαμβανομένων των MME, ευκαιρίες για επιχειρηματικές δραστηριότητες και επενδύσεις σε τρίτες αγορές. Η Επιτροπή, πέρα από την προσπάθεια που καταβάλει να εξασφαλίσει την ελεύθερη πρόσβαση των κοινοτικών επιχειρήσεων στις αγορές των τρίτων χωρών μέσω της εμπορικής της πολιτικής, έχει αναπτύξει ειδικά "εργαλεία" για την υποστήριξη των δραστηριοτήτων των MME εκτός των κοινοτικών συνόρων. 6. 2. 2. 1 Εμπορική πολιτική Στις 14 Φεβρουαρίου 1996, η Επιτροπή ενέκρινε μια "Στρατηγική για την Πρόσβαση στην Αγορά"114, στην οποία χαράσσει μια στρατηγική για τη διείσδυση των κοινοτικών επιχειρήσεων σε άλλες αγορές. Η Επιτροπή συνιστά μια διττή προσέγγιση, που συνδυάζει τη λήψη διμερών μέτρων με την ανάληψη πολυμερούς δράσης στους κόλπους του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) και αλλού. Στα πλαίσια αυτής της στρατηγικής για την πρόσβαση στην αγορά, έγινε ένα σημαντικό βήμα με τη δημιουργία της διαλογικής βάσης δεδομένων για την πρόσβαση στην αγορά (που είναι διαθέσιμη στο Internet). Η βάση αυτή επιτρέπει στις MME να ενημερώνουν την Επιτροπή για τα 114 "Η παγκόσμια πρόκληση του διεθνούς εμπορίου : μια στρατηγική πρόσβασης στην αγορά για την Ευρωπαϊκή Ένωση", COM (96) 53, που εκδόθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 1996. 65 εμπόδια που συναντούν όταν αναπτύσσουν δραστηριότητες στο εξωτερικό, πράγμα που δίνει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να ενεργεί για λογαριασμό τους είτε στα πλαίσια του ΠΟΕ είτε σε διμερή βάση. Στα πλαίσια του κανονισμού για τα εμπορικά εμπόδια (TBR)115, που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1996, δημιουργήθηκε και μια τρίτη διαδικασία. Η διαδικασία αυτή επιτρέπει την υποβολή παραπόνων από τις μεμονωμένες εταιρείες, περιλαμβανομένων των MME (πέραν των κρατών μελών και των βιομηχανικών κλάδων της ΕΕ), που ισχυρίζονται ότι εμπορικά εμπόδια που παρεμβάλλονται από τρίτες χώρες έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στο εμπόριο. Η ΕΕ, για να προσφέρει στις MME κατάλληλες και εύκολα προσπελάσιμες πληροφορίες για τις δυνατότητες ανάπτυξης εμπορικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στο εξωτερικό, αναπτύσσει αυτή τη στιγμή ένα σύστημα για την παροχή πληροφοριών σχετικά με τους όρους και τις απαιτήσεις που ισχύουν στις αγορές τρίτων χωρών. Η αμοιβαία αναγνώριση, ακριβώς λόγω του χαρακτήρα της, μπορεί να αποδειχθεί περισσότερο ελκυστική (και, κατά συνέπεια, αποτελεσματικότερη) από την άσκηση μονομερών πιέσεων για την απελευθέρωση των αγορών τρίτων χωρών, μειώνοντας τα κανονιστικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαίοι έμποροι και εξαγωγείς. Μέχρι σήμερα, έχουν συναφθεί με την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία, τον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες συμφωνίες αμοιβαίας αναγνώρισης για την εκτίμηση της συμμόρφωσης προϊόντων που υπόκεινται σε ρυθμίσεις. Τα θετικά αποτελέσματα των συμφωνιών αυτών θα γίνουν αισθητά κυρίως από τις MME, οι οποίες συνήθως δεν είναι σε θέση να αντεπεξέλθουν στα εμπόδια που τους δημιουργούν οι πολλοί και διάφοροι τοπικοί φορείς. Παράλληλα, σε πολυμερές επίπεδο, η ΕΕ ακολουθεί μιαν αποφασιστική στρατηγική ανοίγματος της αγοράς. Η στρατηγική αυτή συνίσταται: α) στην εδραίωση των κεκτημένων του Γύρου της Ουρουγουάης και στη διασφάλιση της επακριβούς τήρησης όλων των συμφωνηθέντων μέτρων· β) στην εξεύρεση τρόπων για το ακόμη μεγαλύτερο άνοιγμα της αγοράς και στην υπαγωγή νέων τομέων, όπως είναι ο ανταγωνισμός και οι επενδύσεις, σε πολυμερείς δεσμευτικές αρχές· και γ) στην αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων και την υπερνίκηση των νέων εμποδίων που δημιουργεί η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας. Ο αντίκτυπος στην ανάπτυξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων αναμένεται να είναι θετικός. Στα πλαίσια του ΠΟΕ, η ΕΕ διαδραμάτισε βασικό ρόλο για την επιτυχή κατάληξη των διαπραγματεύσεων σχετικά με τις βασικές τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες και τα προϊόντα της τεχνολογίας των πληροφοριών και έδωσε την αποφασιστική ώθηση για τη σύναψη συμφωνίας σχετικά με τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, τομέα στον οποίο οι διαπραγματεύσεις έχουν ήδη ξαναρχίσει. Ειδικότερα, κατά την υπουργική διάσκεψη του ΠΟΕ, που πραγματοποιήθηκε στη Σιγκαπούρη το Δεκέμβριο του 1996, οι υπουργοί εξέδωσαν τη διακήρυξη του ΠΟΕ για το εμπόριο προϊόντων της τεχνολογίας των πληροφοριών, η οποία προβλέπει ότι οι συμμετέχοντες πρέπει να καταργήσουν έως το 2000 τους τελωνειακούς δασμούς και τις άλλες επιβαρύνσεις που επιβάλλονται στα προϊόντα της τεχνολογίας των πληροφοριών. Την τελική συμφωνία υπέγραψαν 41 μέλη του ΠΟΕ, που αντιπροσωπεύουν το 92% του παγκόσμιου εμπορίου προϊόντων τεχνολογίας των πληροφοριών. Με εισαγωγές της τάξης των 105 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ το 1995, η ΕΕ είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εισαγωγέας προϊόντων της τεχνολογίας των πληροφοριών. Η κατάργηση, από την ΕΕ, των δασμών για περίπου 400 προϊόντα της τεχνολογίας των πληροφοριών αντιπροσωπεύει σημαντική βελτίωση των δυνατοτήτων που παρέχονται στους αλλοδαπούς προμηθευτές για πρόσβαση στην κοινοτική αγορά. Η εξέλιξη αυτή θα παράσχει τη δυνατότητα στις κοινοτικές ιδίως των MME, να αγοράζουν προϊόντα της επιχειρήσεις, περιλαμβανομένων 1 15 Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 3286/94, που εκδόθηκε από το Συμβούλιο στις 22. 12. 1994 και δημοσιεύθηκε στην ΕΕ L 349 της 31. 12. 1994, σ. 71 66 τεχνολογίας των πληροφοριών με χαμηλότερο κόστος και, κατά συνέπεια, θα τους δώσει μια αναμφισβήτητη ώθηση στον τομέα της ανταγωνιστικότητας. 6. 2. 2. 2 Συνεργασία με την ΕΖΕΣ Η συμφωνία ΕΟΧ (Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος), την οποία υπέγραψαν η ΕΕ και τα κράτη μέλη της ΕΖΕΣ - ΕΟΧ (Νορβηγία, Ισλανδία και Λιχτενστάϊν), τέθηκε σε ισχύ την 1. 1. 1994. Η συμφωνία αυτή παρέχει το πλαίσιο για τη συμμετοχή των κρατών της ΕΖΕΣ - ΕΟΧ στο πολυετές πρόγραμμα κοινοτικών μέτρων για την ενίσχυση των τομέων προτεραιότητας και τη διασφάλιση της συνέχειας και της εδραίωσης της πολιτικής υπέρ των επιχειρήσεων, και ιδίως των MME, από την 1. 1. 1994. Από 1ης Ιανουαρίου 1997, η συνεργασία καλύπτει πλέον και το τρίτο πολυετές πρόγραμμα για τις MME. 6. 2. 2. 3 Συνεργασία με τη βορειοαμερικανική αγορά Ηνωμένες Πολιτείες Το Νοέμβριο του 1995, οι αρμόδιοι για θέματα εμπορίου και βιομηχανίας Επίτροποι και ο Υπουργός Εμπορίου των Ηνωμένων Πολιτειών εγκαινίασαν το Αιατλαντικό Επιχειρηματικό Αιάλογο (TABD). Πρόκειται για μια μοναδική στο είδος της διαδικασία, που έχει ως άξονα την επιχειρηματική δραστηριότητα και μέσω της οποίας κορυφαία διοικητικά και επιχειρηματικά στελέχη από την Ευρώπη και την Αμερική μπορούν να κάνουν από κοινού συστάσεις στα πλέον υψηλά κυβερνητικά επίπεδα τόσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και των Ηνωμένων Πολιτειών και, με τον τρόπο αυτό, να διευκολύνουν το διατλαντικό εμπόριο και τις διατλαντικές επενδύσεις. Ένα χρόνο αργότερα, το Νοέμβριο του 1996, στα πλαίσια του συνεδρίου TABD που πραγματοποιήθηκε στο Σικάγο, προωθήθηκε η Αιατλαντική Πρωτοβουλία για τις Μικρές Επιχειρήσεις (TASBI) με στόχο να αντιμετωπιστούν οι ειδικές ανάγκες των μικρών επιχειρήσεων. Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί αναπόσπαστο και οριζόντιο τμήμα του TABD και αποβλέπει στη διευκόλυνση της ανάπτυξης αμοιβαία επωφελών επιχειρηματικών σχέσεων μεταξύ ευρωπαϊκών και αμερικανικών MME. Η εν λόγω πρωτοβουλία έχει σήμερα δύο βασικές συνιστώσες: - οργάνωση εκδηλώσεων συνεργασίας, που έχουν ως βασικό αντικείμενο την παρακίνηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων ειδικών τομέων και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού να συνάψουν επιχειρηματικές συμμαχίες και συνεργασίες· - ανάπτυξη ενός διασυνδεδεμένου συστήματος πληροφόρησης και συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών, το οποίο ενεργεί ως "κέντρο πρώτης επαφής", που παρέχει στις επιχειρήσεις πλήρη πληροφοριακά στοιχεία για όλα τα θέματα που συνδέονται με την ανάπτυξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι ιδιαίτερες ανησυχίες των MME λαμβάνονται υπόψη κατά την εξέταση σημαντικών θεμάτων, όπως είναι τα πρότυπα και η πιστοποίηση, καθώς και κατά την εφαρμογή της κοινής μελέτης ΕΕ/ΗΠΑ. Το Νοέμβριο του 1997, στα πλαίσια του συνεδρίου TABD στη Ρώμη, προωθήθηκε περαιτέρω η πρωτοβουλία TASBI. Προσδιορίστικαν νέα σημαντικά θέματα για τις MME, όπως το ηλεκτρονικό εμπόριο. Η επιτροπή TASBI (αποτελούμενη από αντιπροσώπους από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την Αμερικανική κυβέρνηση και τον ιδιωτικό τομέα) θα διευρυνθεί και θα συναντιέται δύο φορές το χρόνο. Υποβλήθηκαν νέες προτάσεις (στους τομείς της ανάλυσης, της κατάρτισης, της διάδοσης επιτυχημένων παραδειγμάτων και της γενικής πληροφόρησης). Αποφασίστηκαν νέες δράσεις για εκδηλώσεις ανάπτυξης σχέσεων συνεργασίας και δημιουργία συστημάτων πληροφόρησης και συνεργασίας. 67 • Εκδηλώσεις νια την ανάπτυξη σγέσεων συνεργασίας Το 1997 οργανώθηκαν δύο εκδηλώσεις για την ανάπτυξη σχέσεων συνεργασίας: α. στις Ηνωμένες Πολιτείες: το Φεβρουάριο του 1997 πραγματοποιήθηκε στο Detroit, κατά τη διάρκεια της μεγαλύτερης στον κόσμο εκδήλωσης για θέματα μηχανολογίας αυτοκινήτου (the Society of Automotive Engineers-SAE Expo), η αποστολή "European Automotive Suppliers' Mission to Michigan" (EASMM97). Ήταν η πρώτη δράση που συντονίστηκε και υποστηρίχθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στην εκδήλωση πήραν μέρος 140 ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και οργανώσεις στα πλαίσια 200 και πλέον συναντήσεων με, 52 αμερικανικές εταιρείες και/ή με έκθεση των προϊόντων τους στο "Ευρωπαϊκό Χωριό". β. στην Ευρώπη: τον Απρίλιο του 1997 πραγματοποιήθηκε η εκδήλωση "Eurobenefit Matchmaker", που οργανώθηκε από το αμερικανικό Υπουργείο Εμπορίου και υποστηρίχθηκε από την Επιτροπή. Στην εκδήλωση αυτή πήραν μέρος 15 αμερικανικές εταιρείες από τους τομείς της ιατρικής, του αυτοκινήτου, των αθλητικών ειδών, της πληροφορικής, του franchising κτλ. Οι ενλόγω εταιρείες επισκέφθηκαν το Άμστερνταμ, τις Βρυξέλλες και τη Ρώμη και πήραν μέρος στο συνέδριο "Eurobenefit Business Conference". Εξάλλου, αμερικανικές εταιρείες συμμετείχαν στην εκδήλωση EUROPARTENARIAT που πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα (Πειραιάς, 23-24 Ιουνίου 1997) και στη Γαλλία- Massif Central (Clermont-Ferrand, 16-17 Οκτωβρίου 1997). Για το 1998-1999, προετοιμάζονται ήδη άλλες εκδηλώσεις που αποσκοπούν στην ανάπτυξη σχέσεων συνεργασίας: α. EASM98. Προγραμματίζεται μια ευρωπαϊκή αποστολή προμηθευτών τρίτη προϊόντων της βιομηχανίας αυτοκινήτου στο Michigan. β. Το αμερικανικό Υπουργείο Εμπορίου, θα οργανώσει το Φεβρουάριο του 1998 μια εκδήλωση "Healthcare Matchmaker" για συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων στον τομέα της υγείας. γ. Αμερικανικές επιχειρήσεις θα συμμετάσχουν στο EUROPARTENARIAT 1998 στο Apeldoorn. δ. Εκδήλωση PARTNERSHIP στις ΗΠΑ το 1999. Θα πραγματοποιηθεί στο Τέξας μια για την ανάπτυξη σχέσεων συνεργασίας μεταξύ ευρωπαϊκών και εκδήλωση αμερικανικών εταιρειών υψηλής τεχνολογίας. ε. Η Επιτροπή και το αμερικανικό Υπουργείο Εμπορίου εξετάζουν τη δυνατότητα οργάνωσης άλλων εκδηλώσεων στην Ευρώπη και την Αμερική (τύπου INTERPRISE και τύπου "matchmaker" για τον τομέα του franchising. • Σύστημα πληροφόρησης και συνεργασίας. Η ΕΕ και η ΗΠΑ αναπτύσσουν μία φιλική προς τον χρήστη βάση δεδομένων. Το αμερικανικό Υπουργείο Εμπορίου έχει δημιουργήσει ήδη μια σελίδα TABD/MME για την παροχή πληροφοριών σχετικά" με τις προσφερόμενες υπηρεσίες και τις προγραμματιζόμενες εκδηλώσεις MME. Η Επιτροπή εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να συνδέσει το σύστημα πληροφόρησης με τα υπάρχοντα δίκτυα συνεργασίας της, ήτοι το BC-NET και το BRE. Το αμερικανικό Υπουργείο Εμπορίου εξετάζει τη δυνατότητα επέκτασης του δικτύου BC-NET στις ΗΠΑ. Καναδάς Η υπογραφή, το Δεκέμβριο του 1996, της πολιτικής διακήρυξης και του σχεδίου δράσης ΕΕ-Καναδά σηματοδότησε την αρχή μιας νέας εποχής στις σχέσεις ΕΕ/Καναδά. Οι άμεσες επαφές μεταξύ επιχειρήσεων θεωρούνται στοιχείο βασικής προτεραιότητας, ενώ έμφαση θα δοθεί: 68 - στην επισήμανση των σχετικών δυνατοτήτων και, στη συνέχεια, την υποστήριξη της σύναψης διεθνικών στρατηγικών επιχειρηματικών συμμαχιών, της πραγματοποίησης μεταφορών τεχνολογίας και της ανάπτυξης άλλων μορφών βιομηχανικής συνεργασίας· - τη διερεύνηση των δυνατοτήτων υποστήριξης της ανάπτυξης άμεσων επαφών μεταξύ επιχειρήσεων, περιλαμβανομένης της οργάνωσης στρογγυλών τραπεζών, σεμιναρίων και συνεδρίων για θέματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος, ενδεχομένως - εφόσον ενδείκνυται - με χρήση των υφισταμένων μηχανισμών που δημιουργήθηκαν βάσει της συμφωνίας - πλαισίου του 1976. Η υποεπιτροπή βιομηχανικής συνεργασίας θα επανενεργοποιηθεί και θα αναλάβει ηγετικό ρόλο στην προώθηση της ανάπτυξης επαφών μεταξύ των επιχειρήσεων. Ιδιαίτερη σημασία θα δοθεί στις επαφές μεταξύ MME. Για πρώτη φορά αντιπροσωπία καναδικών επιχειρήσεων συμμετείχε στην εκδήλωση ΕυΠΟΡΑΕΟΈΝΑΐαΑΤ-Γαλλία^β^ Central το 1997. 6. 2. 2. 4 Βιομηχανική συνεργασία με την Ιαπωνία Η βιομηχανική συνεργασία είναι ένας από τους τέσσερις άξονες της πολιτικής για την ανταγωνιστικότητα, η οποία καθορίστηκε το 1994 στην ανακοίνωση της Επιτροπής "Μια πολιτική βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας για την Ευρωπαϊκή Ένωση"116. Ο στόχος είναι να ενισχυθεί η παρουσία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας στις ταχέως αναπτυσσόμενες αγορές και να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα των εταιρειών μέσω της ανταλλαγής πείρας και τεχνογνωσίας. Ως εκ τούτου, οι δραστηριότητες της Επιτροπής στον τομέα της βιομηχανικής συνεργασίας με την Ιαπωνία θεμελιώθηκαν σε τρεις, συμπληρωματικούς μεταξύ τους, βασικούς άξονες: ιαπωνική πραγματικότητα. Το 1987 - μακροπρόθεσμες άυλες επενδύσεις μέσω προγραμμάτων κατάρτισης και ανταλλαγών, που αναμένεται να διαμορφώσουν ηγετικούς παράγοντες της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, επιστήμονες και κυβερνητικά στελέχη, που να διαθέτουν ουσιαστικές ιδρύθηκε το Κέντρο γνώσεις για την Βιομηχανικής Συνεργασίας ΕΕ-Ιαπωνίας υπό μορφή κοινής επιχείρησης μεταξύ της Επιτροπής και του Υπουργείου Διεθνούς Εμπορίου και Βιομηχανίας της Ιαπωνίας (ΜΠΊ). Το Κέντρο αυτό παρέχει ικανοποιητική επιχειρηματική πληροφόρηση, καθώς και προγράμματα κατάρτισης. Τον Ιούνιο του 1996, άνοιξε ένα γραφείο στις Βρυξέλλες. Διάφορες επιτόπιες αποστολές, που περιλαμβάνουν σεμινάρια δύο εβδομάδων για ειδικά θέματα τα οποία σχετίζονται με τη βιομηχανία, καθώς και το " Senior Management Training Programme", που περιλαμβάνει 11 έως 16 εβδομαδιαία σεμινάρια και ατομικές επισκέψεις σε εταιρείες, έδωσαν τη δυνατότητα σε διοικητικά στελέχη ευρωπαϊκών MME να μελετήσουν την ιαπωνική γλώσσα και κουλτούρα, καθώς και την πρακτική που ακολουθείται στην Ιαπωνία στον τομέα της διοίκησης επιχειρήσεων, να αναλύσουν την αγορά, να ενημερωθούν για τις βιομηχανικές δομές, τους διαύλους διανομής και τα νομικά συστήματα και, τέλος - πράγμα," όμως, ιδιαίτερα σημαντικό - , να πραγματοποιήσουν πολύτιμες επαφές με την ιαπωνική βιομηχανία. Ααμβανομένων υπόψη των περιορισμένων χρηματοοικονομικών πόρων τους, οι συμμετέχουσες MME υποστηρίχθηκαν μέσω υποτροφιών που χορήγησε η Επιτροπή στα πλαίσια της πολιτικής επιχειρήσεων· - υποστήριξη κλαδικών βιομηχανικών πρωτοβουλιών, περιλαμβανομένης της πραγματοποίησης αποστολών βιομηχάνων στην Ιαπωνία και της οργάνωσης επιχειρηματικών συνεδρίων και σεμιναρίων. Το πρώτο επιχειρηματικό συνέδριο JAMA-CLEPA με θέμα "Ευρωπαϊκά ανταλλακτικά αυτοκινήτων για την ιαπωνική αυτοκινητοβιομηχανία", που πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι το Μάρτιο του 1995, περιελάμβανε 80 απευθείας συναντήσεις μεταξύ βιομηχάνων από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ιαπωνία. Το δεύτερο συνέδριο πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο, το 1 16 COM(94) 319, της 14. 9. 1994. 69 Μάιο του 1996. Πέραν αυτού, η Επιτροπή συνέχισε να παρέχει την υποστήριξη της στο πρόγραμμα για τα ηλεκτρονικά προϊόντα ευρείας κατανάλωσης, το οποίο εφαρμόζεται από το 1991 και έχει βελτιώσει σημαντικά την ανταγωνιστικότητα των προϊόντων των συμμετεχόντων παραγωγών και αγοραστών εξαρτημάτων. Το πρόγραμμα αυτό, στο οποίο ηγετική θέση κατέχει η βιομηχανία, έχει επεκταθεί και στους εταίρους των ανατολικών χωρών, καθώς και σε άλλους τομείς ηλεκτρονικών προϊόντων ευρείας κατανάλωσης· - ενθάρρυνση της πραγματοποίησης επαφών υψηλού επιπέδου μεταξύ ηγετικών παραγόντων της βιομηχανίας μέσω της Στρογγυλής Τράπεζας βιομηχάνων ΕΕ- Ιαπωνίας (η οποία συνεδρίασε τρεις φορές από το 1995 και μετά), των συναντήσεων UNICE-KEIDANREN και του επιχειρηματικού φόρουμ ΕΕ-Ιαπωνίας. Για την εφαρμογή αυτής της πολιτικής, συνεχίστηκε ο διαρκής διάλογος μεταξύ του ΜΠΊ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο οποίος εγκαινιάστηκε το 1993. Το 1995 και το 1996 πραγματοποιήθηκαν διάφορες συναντήσεις υψηλού επιπέδου μεταξύ εκπροσώπων του ΜΙΤΙ και της Επιτροπής, με στόχο: - την εφαρμογή, εποπτεία και υποστήριξη κοινών προγραμμάτων για την προώθηση της βιομηχανικής συνεργασίας μεταξύ ΕΕ και Ιαπωνίας (προγράμματα κατάρτισης και ανταλλαγών, βιομηχανικές πρωτοβουλίες σε ειδικούς τομείς, Στρογγυλή Τράπεζα βιομηχάνων ΕΕ - Ιαπωνίας)· - την προώθηση της σύγκλισης των οικονομικών πολιτικών μέσω κοινών ομάδων εργασίας για την κοινωνία των πληροφοριών, τη βιοτεχνολογία, τα πρότυπα και την ποιότητα. 6. 2. 2. 5 Συνεργασία με τις χώρες της Μεσογείου, της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας Η συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και των αναπτυσσόμενων χωρών της Μεσογείου, της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας αποσκοπεί κυρίως στην υποστήριξη της οικονομικής ανάπτυξης των τρίτων χωρών, ιδίως μέσω των MME. Από την επιχειρηματική συνεργασία επωφελούνται όμως και οι ευρωπαϊκές MME, ιδίως μέσω της δημιουργίας κοινών επιχειρήσεων (ECIP) ή της παροχής εξοπλισμού και υπηρεσιών στις χώρες αυτές. Πέρα από την προώθηση των επενδύσεων, στα πλαίσια των προγραμμάτων παροχής βοήθειας σ' αυτές τις τρίτες χώρες, τα προγράμματα και τα δίκτυα διεπιχειρησιακής συνεργασίας που δημιουργήθηκαν στα πλαίσια της πολιτικής επιχειρήσεων επεκτάθηκαν προοδευτικά στις χώρες αυτές. Έτσι, οι μέθοδοι που αναπτύχθηκαν για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μεταφέρθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν για την ανάπτυξη σχέσεων συνεργασίας με επιχειρήσεις τρίτων χωρών. • Το πρόγραμμα ECIP : προώθηση της πραγματοποίησης άμεσων επενδύσεων και της δημιουργίας κοινών επιχειρήσεων στη Μεσόγειο, την Ασία, τη Αατινική Αμερική και τη Νότια Αφρική Η Επιτροπή ανέπτυξε ένα ειδικό χρηματοδοτικό μέσο, το ECIP ("European Community Investment Partners")117 (250 εκατ. ECU για την περίοδο 1995-1999), με στόχο να διευκολύνει την πραγματοποίηση άμεσων επενδύσεων στις μεσογειακές, ασιατικές και λατινοαμερικανικές χώρες. Από το 1996 το πρόγραμμα επεκτάθηκε και στη Νότια Αφρική. To ECIP υποστηρίζει τη δημιουργία κοινών επιχειρήσεων μεταξύ κοινοτικών και τοπικών εταιρειών ή τη σύναψη συμφωνιών παροχής αδειών εκμετάλλευσης. To ECIP απευθύνεται κυρίως στις MME, είναι όμως επιλέξιμες και προτάσεις προερχόμενες από μεγαλύτερες εταιρείες. Αντίθετα, οι μεγάλες πολυεθνικές δεν μπορούν να 1 17 Κανονισμός ECIP αριθ. 213/96 της 29. 1. 1996, ΕΕ L 28 της 6. 2. 1996, σ. 2. επωφεληθούν από το πρόγραμμα. Κατά την περίοδο 1995-1996, εγκρίθηκαν 825 προτάσεις (έναντι 624 κατά την περίοδο 1993-1994) που αντιπροσώπευαν συνολικό ποσό χρηματοδότησης ύψους 99 εκατ. ECU, πράγμα που μαρτυρά την αυξητική τάση του αριθμού και του προϋπολογισμού των υποστηριζόμενων δράσεων. επιμέρους διευκολύνσεις του προγράμματος αφορούν τα εξής: Οι τέσσερις επιχορηγήσεις ή δάνεια για την υποστήριξη δράσεων αναζήτησης επενδυτικών εταίρων και προσδιορισμού σχεδίων (διευκόλυνση 1)· άτοκες προκαταβολές για μελέτες σκοπιμότητας και/ή πρότυπα δοκιμαστικά (πιλοτικά) σχέδια (διευκόλυνση 2)· υποστήριξη κοινών επιχειρήσεων με παροχή κεφαλαίων (διευκόλυνση 3)· και κάλυψη των δαπανών για δράσεις κατάρτισης, παροχής τεχνικής βοήθειας ή βοήθειας σε θέματα διαχείρισης (διευκόλυνση 4). Όλες οι δράσεις της διευκόλυνσης 1 είναι προσανατολισμένες προς τις MME. Το ίδιο συμβαίνει με το 80% και πλέον όλων των δράσεων της διευκόλυνσης 2. Η Επιτροπή προσπαθεί να προσανατολίσει το πρόγραμμα προς τις MME, αποκλείοντας ρητά τις μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις. Ο νέος κανονισμός προέβλεψε βελτιώσεις για τις MME όσον αφορά τους όρους χρηματοδότησης, ιδίως στα πλαίσια των διευκολύνσεων 2 και 4. Η ΕΕ παρέχει τώρα οικονομική υποστήριξη και για προμελέτες σκοπιμότητας. Αν μια δράση που έχει συγχρηματοδοτηθεί βάσει της διευκόλυνσης 2 στεφθεί από επιτυχία, η κοινοτική συμβολή μπορεί να υπερβεί το 50% και να φθάσει έως το 100% της δαπάνης για τις MME. Στην περίπτωση της διευκόλυνσης 4, μόνο για τις MME, επιλέξιμες για χρηματοδότηση είναι και οι δαπάνες κατάρτισης, τεχνικής βοήθειας και προσφυγής σε εμπειρογνώμονες για θέματα διαχείρισης, όταν οι υπηρεσίες αυτές παρέχονται στην κοινή επιχείρηση από εξωτερική πηγή ή από τον ευρωπαίο εταίρο. • MEDA : συνεργασία με τις χώρες της Μεσογείου Το χρηματοοικονομικό πλαίσιο της ευρωμεσογειακής συνεργασίας, που θεσπίστηκε κατά τη Αιάσκεψη της Βαρκελώνης, το Νοέμβριο του 1995, προβλέπει τη δημιουργία ενός "χώρου γενικής ευημερίας". Ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί μέσω της προοδευτικής εγκαθίδρυσης μιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών έως το έτος 2010, καθώς και μέσω κατάλληλων μέτρων οικονομικής συνεργασίας. Η διακήρυξη της Βαρκελώνης118 δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία που έχει η ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα και στο ρόλο των MME στη διαδικασία οικονομικού μετασχηματισμού. Το 1996, οι αρμόδιες για την πολιτική επιχειρήσεων υπηρεσίες της Επιτροπής πήραν επίσης ενεργό μέρος στην προετοιμασία και την παρακολούθηση της πρώτης ευρωμεσογειακής διάσκεψης Υπουργών Βιομηχανίας (20-21 Μαΐου 1996), η οποία εξέδωσε τη διακήρυξη των Βρυξελλών για τη βιομηχανική συνεργασία. Στη διακήρυξη αυτή τίθενται ορισμένες προτεραιότητες για την ενθάρρυνση του εκσυγχρονισμού της βιομηχανίας και τη διευκόλυνση της ροής επενδύσεων στην περιοχή αυτή. Τα προβλήματα των MME βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αυτών των προτεραιοτήτων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται επίσης: η ανάπτυξη ειδικευμένων κέντρων παροχής υπηρεσιών, η παροχή υποστήριξης στις MME κατά τις φάσεις της ίδρυσης και της ανάπτυξης τους, η ενίσχυση της ευρωμεσογειακής συνεργασίας και η δημιουργία δικτύων πληροφόρησης και επικοινωνίας για την υποβοήθηση της συνεργασίας μεταξύ εταιρειών. Μέρος της διακήρυξης των Βρυξελλών αποτελεί ένα πρόγραμμα εργασίας, το οποίο έχει ως επίκεντρο τα μέτρα συνεργασίας. Οι αρμόδιες για την πολιτική επιχειρήσεων υπηρεσίες της Επιτροπής θα συμβάλουν ενεργά στην υλοποίηση του προγράμματος- αυτού, ιδίως στα πλαίσια της ομάδας εργασίας "ανάπτυξη του βιομηχανικού και επιχειρηματικού ιστού", η οποία ασχολείται με την πολιτική υπέρ των MME. 1 18 Δελτίο ΕΕ11. 1995, σημείο 2. 3. 1. 71 Από το 1992 και μετά, στα πλαίσια του προηγούμενου προγράμματος Med-Invest, η Επιτροπή συνέβαλε σημαντικά στην προώθηση της διεθνικής συνεργασίας μεταξύ μικρομεσαίων επιχειρήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Μεσόγειο. Οι δράσεις αυτές ενισχύθηκαν το 1996 με χρηματοδοτήσεις από το πρόγραμμα MEDA. Συμμετοχή μεσογειακών MME στα προγράμματα ανάπτυξης εταιρικών σχέσεων: - Η συμμετοχή μεσογειακών MME στις εκδηλώσεις EUROPARTENARIAT και INTERPRISE προωθήθηκε ουσιαστικά. Από το 1992 και μετά, 2. 000 MME από τη Μεσόγειο πήραν μέρος σε εννέα εκδηλώσεις EUROPARTENARIAT, ενώ το 1997, στις εκδηλώσεις EUROPARTENARIAT που θα γίνουν στην Ελλάδα και τη Γαλλία, αναμένεται να συμμετάσχουν 200 μεσογειακές εταιρείες. - Η μεθοδολογία ανάπτυξης εταιρικών σχέσεων (Med-partenariat και Med-Interprise) επεκτάθηκε και στη Μεσόγειο. Εκδηλώσεις Med-partenariat έλαβαν χώρα το Μάιο του 1995 (Μαρόκο) και, με ιδιαίτερα μεγάλη συμμετοχή, τον Οκτώβριο του 1995 (Ισραήλ). Συνεχώς αυξανόμενο ενδιαφέρον συγκεντρώνουν επίσης και οι εκδηλώσεις Med-Interprise (μέχρι σήμερα έχουν οργανωθεί 10 εκδηλώσεις Med-Interprise σε διάφορες χώρες). Το 1996, πραγματοποιήθηκαν 3 εκδηλώσεις Med-Interprise: η πρώτη στη Βηθλεέμ (Παλαιστίνη)· η δεύτερη στο Κάιρο (Αίγυπτος), με επίκεντρο τους τομείς της ηλεκτρονικής και της τεχνολογίας των πληροφοριών· και η τρίτη (Med- Interprise - Αλγερία) στο Montpellier (Γαλλία). Η τελευταία αυτή εκδήλωση έδωσε τη δυνατότητα σε αλγερινούς επιχειρηματίες να συναντηθούν με ευρωπαίους ομολόγους τους. Γενικά, κατά την τελευταία τετραετία, οι εκδηλώσεις EUROPARTENARIAT, Med- Partenariat και Med-Interprise έδωσαν τη δυνατότητα σε 4. 000 περίπου εταιρείες των μεσογειακών χωρών - εταίρων να πραγματοποιήσουν στοχοθετημένες επαφές με MME από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Επέκταση των δικτύων BC-NET, BRE και των Κέντρων Ανταπόκρισης των EIC (EICC) στις μεσογειακές χώρες. To BRE καλύπτει πλέον όλες τις χώρες της μεσογειακής συνεργασίας, εκτός από τη Συρία. To BC-NET καλύπτει οκτώ από τους δώδεκα μεσογειακούς εταίρους, περιλαμβανομένης της Αιγύπτου, του Ισραήλ και της Ιορδανίας. Στο πνεύμα των στόχων της ευρωμεσογειακής συνεργασίας, αυτά τα δίκτυα βοηθούν τις MME και τους φορείς που τις υποστηρίζουν στην προσπάθεια τους για ανάπτυξη βιώσιμων σχέσεων οικονομικής συνεργασίας. Εξάλλου, σε χώρες δημιουργήθηκαν Κέντρα Ανταπόκρισης των EIC (EICC). Τα πιο πρόσφατα είναι τα EICC της Γάζας, του Λιβάνου και της Συρίας. Όπως και οι αντίστοιχοι ευρωπαϊκοί οργανισμοί, αυτά τα EICC παρέχουν στις MME όλα τα πληροφοριακά στοιχεία που χρειάζονται για τις δραστηριότητες και τα προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τον Ιούνιο του 1996, πραγματοποιήθηκε στη Ρώμη το πρώτο ευρωμεσογειακό φόρουμ σχετικά με τα δίκτυα πληροφόρησης και συνεργασίας για τις μικρές και τις βιοτεχνικές επιχειρήσεις. Το φόρουμ αυτό ενέκρινε ένα επιχειρησιακό σχέδιο δράσης που αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου, μόνιμου ευρωμεσογειακού δικτύου για την ανταλλαγή πληροφοριών, εμπειριών και αποτελεσματικών πρακτικών. 12 μεσογειακές 10 από τις Για το 1997 προγραμματίζονται ήδη τέσσερις εκδηλώσεις Med-Interprise (Λίβανος, Μαρόκο, Περσικός Κόλπος και Μάλτα), παράλληλα με δύο εκδηλώσεις Med-Partenariat (Ιορδανία, Τυνησία). Μελετάται η επέκταση του BRE στη Συρία, ενώ θα δοθεί έμφαση στη συνέργια και τους δεσμούς μεταξύ αυτών των δικτύων και των Επιχειρηματικών Κέντρων που δημιουργήθηκαν πρόσφατα σε ορισμένες μεσογειακές χώρες - εταίρους. Όλες αυτές οι δραστηριότητες χρηματοδοτούνται τώρα από το πρόγραμμα MEDA, δεδομένου ότι η Επιτροπή αποφάσισε να μην ανανεώσει το πρόγραμμα MED-INVEST. Η Επιτροπή παρέχει επίσης υποστήριξη για τη δημιουργία ευρωμεσογειακών δικτύων 72 επιχειρηματικών φορέων, όπως είναι τα εμπορικά και βιομηχανικά επιμελητήρια, οι βιομηχανικές ομοσπονδίες, οι τράπεζες, οι οργανισμοί προώθησης εξαγωγών και οι εμπορικές εκθέσεις. Το 1997, οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής κατάρτισαν ένα πρόγραμμα δράσεων συνεργασίας στη Μεσόγειο για την περίοδο 1998-1999, το οποίο προβλέπει τη διοργάνωση εκδηλώσεων με μεγάλη συχνότητα (ένα Med-partenariat και πέντε Med- Interprise κάθε χρόνο) και ορίζει τις χώρες-στόχους. Η πολιτική διάσταση, καθώς και η περιφερειακή προσέγγιση, θα είναι βασική συνιστώσα όλων των προβλεπόμενων εκδηλώσεων, ιδίως στη Μέση Ανατολή προς υποστήριξη της ειρηνευτικής διαδικασίας. • AL-INVEST : συνεργασία με τις χώρες της Αατινικής Αμερικής Μετά την πρώτη περίοδο (1992-1994), η Επιτροπή αποφάσισε, το 1995, να εφαρμόσει το πρόγραμμα AL-INVEST II (41 εκατ. ECU για την περίοδο 1995-1999). Σκοπός του AL-INVEST είναι να αυξήσει τις ευρωπαϊκές επενδύσεις στη Λατινική Αμερική και να ενισχύσει τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των δύο περιοχών. Απευθύνεται τόσο στις ευρωπαϊκές όσο και στις λατινοαμερικανικές MME και δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ενθάρρυνση και λατινοαμερικάνων επιχειρηματιών, κυρίως μέσω εκδηλώσεων τύπου INTERPRISE. πραγματοποίησης συναντήσεων ευρωπαίων μεταξύ της Η πρώτη εκδήλωση συνεργασίας EE/MERCOSUR θα πραγματοποιηθεί στο Montevideo της Ουρουγουάης, από τις 3 έως τις 5 Δεκεμβρίου 1997. 300 εταιρείες από τις χώρες της Mercosur (Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη και Ουρουγουάη) και τη Χιλή θα συναντηθούν με 200 επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με σκοπό να πραγματοποιήσουν επαφές και να διερευνήσουν τις δυνατότητες συνεργασίας τους στους εξής βιομηχανικούς τομείς: βιομηχανίες γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, χημικά προϊόντα, πλαστικά προϊόντα και εξαρτήματα, κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και είδη ένδυσης, μεταλλουργία και κατασκευή μηχανημάτων. Εκτός από αυτές τις κλαδικές συναντήσεις, δημιουργήθηκε και ένα δίκτυο νοτιοαμερικανικών οργανώσεων ("Eurocentros de cooperacion empresarial"), το οποίο συνδέθηκε με τα ευρωπαϊκά δίκτυα συνεργασίας και πληροφόρησης (και συγκεκριμένα το BC-NET και το BRE), που είναι πλήρως επιχειρησιακά στις περισσότερες λατινοαμερικανικές χώρες. • ASIA-INVEST : συνεργασία με τις ασιατικές χώρες Το πρόγραμμα ASIA-INVEST (32 εκατ. ECU για την περίοδο 1997-2002), έχει σκοπό να διευκολύνει την επιχειρηματική συνεργασία μεταξύ των οικονομικών παραγόντων της Ευρώπης και της Ασίας. Το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει διάφορα μέσα για την τόνωση της ανάπτυξης των εμπορικών συναλλαγών και των επενδύσεων και για την καλύτερη κατανόηση, εκ μέρους των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, και ιδίως των MME, των ευκαιριών για ανάπτυξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στην Ασία. Το 1996, το ASIA-INVEST επεκτάθηκε στην Κίνα, με συμπληρωματικό προϋπολογισμό 10 εκατ. ECU. To ASIA-INVEST θα το διαχειρίζεται μια Γραμματεία που δημιουργήθηκε στις Βρυξέλλες το 1997. To ASIA-INVEST διαθέτει τρία μέσα για την παροχή υποστήριξης σε πρωτοβουλίες συνεργασίας: - το Business Priming Fund, που αποσκοπεί στην προετοιμασία ομάδων εταιρειών για νέες αγορές και εταιρικές σχέσεις· - τις εκδηλώσεις Asia-Interprise και Asia-Partenariat. Η εκδήλωση Partenariat ASEAN- ΕΕ θα γίνει στη Σιγκαπούρη το Νοέμβριο του 1997· 73 - την Asia Investment Facility (διευκόλυνση για την πραγματοποίηση επενδύσεων στην Ασία), μέσω της οποίας γίνονται έρευνες κατά χώρα και κατά τομέα για τις τάσεις και τις συνθήκες που επικρατούν στον τομέα των επενδύσεων στην Ασία. Το πρόγραμμα ASIA-INVEST συνδέει τα υποστηριζόμενα από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα κέντρα ευρωπαϊκής επιχειρηματικής πληροφόρησης (EBIC) στην Ασία με τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης, τα εμπορικά επιμελητήρια και τις βιομηχανικές ενώσεις της Ευρώπης, βοηθώντας τις εταιρείες να έλθουν σε επαφή μεταξύ τους. EBIC λειτουργούν ήδη στην Μπανγκόκ, την Κουάλα Λουμπούρ, την Μανίλα και το Μομπάι, ενώ προγραμματίζεται η ίδρυση τους στο Κολόμπο, τη Τζακάρτα και το Ανόι - Χο Τσί Μινχ. Το πρόγραμμα ASIA-INVEST προβλέπει την επέκταση του BC-NET και του BRE στην νότια και τη νοτιοανατολική Ασία και την Κίνα. Ισχύει επίσης το ECIP, καθώς και τα δάνεια της ΕΤΕπ (δάνεια 340 εκατ. ECU στην Ασία). Η πρώτη ευρωασιατική διάσκεψη κορυφής (ASEM), που πραγματοποιήθηκε στην Μπανγκόκ το Μάρτιο του 1996, είχε ως αποτέλεσμα να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην ενίσχυση του ρόλου των MME στη διαδικασία διεθνοποίησης τους, ιδίως στην Ασία. Το επιχειρηματικό φόρουμ ASEM, η πρώτη σύνοδος του οποίου πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι των επιχειρηματικών κοινοτήτων της ΕΕ και της Ασίας στον τομέα αυτόν. 1996, αποτελεί παράδειγμα άριστης συνεργασίας μεταξύ το 6. 2. 2. 6 Συνεργασία με τις χώρες της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης (ΧΑΚΕ) και τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη (ΝΑΚ) Η ΕΕ υποστηρίζει τη διαδικασία πολιτικού και οικονομικού μετασχηματισμού των χωρών της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης (ΧΑΚΕ), ιδίως με την προοπτική της μελλοντικής προσχώρησης τους στην Ένωση. Όσον αφορά τις MME, η ΕΕ προωθεί τη δημιουργία κοινών επιχειρήσεων και την πραγματοποίηση άμεσων επενδύσεων (πρόγραμμα JOP, στα πλαίσια του προγράμματος PHARE), καθώς και την ανάπτυξη οργανισμών και δικτύων υποστήριξης των MME (πρόγραμμα PHARE). Η υποστήριξη την οποία παρέχει η Ευρωπαϊκή Ένωση στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη (ΝΑΚ) και τη Μογγολία μέσω του προγράμματος TACIS (Technical Aid to the Commonwealth of Independent States - Τεχνική βοήθεια στην Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών) περιλαμβάνει την παροχή υποστήριξης στις MME για τη δημιουργία ενδιάμεσων φορέων, τη λειτουργία μιας υπηρεσίας παροχής συμβουλών για ειδικά θέματα από εμπειρογνώμονες και την οργάνωση εκδηλώσεων για την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων. • JOP : Προώθηση της δημιουργίας κοινών επιχειρήσεων και της πραγματοποίησης άμεσων επενδύσεων στις χώρες της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης, στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και στη Μογγολία To JOP (πρόγραμμα δημιουργίας κοινών επιχειρήσεων, για το οποίο έχει διατεθεί μέχρι σήμερα_προϋπολογισμός 117,5 εκατ. ECU) θεσπίστηκε το 1991 και είναι ένα ειδικό πρόγραμμα στα πλαίσια του προγράμματος PHARE, το οποίο αποσκοπεί να υποστηρίξει τη δημιουργία κοινών επιχειρήσεων στις ΧΑΚΕ μεταξύ κοινοτικών MME και εταίρων τους από τις χώρες αυτές. Από το 1995, το JOP επεκτάθηκε και στη Ρωσική Ομοσπονδία. Ήδη γίνονται ενέργειες για να περιληφθούν στο πρόγραμμα JOP και άλλες χώρες του προγράμματος TACIS (Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και Μογγολία). Όπως συμβαίνει και με το ECIP, το JOP υποστηρίζει, μέσω ενός δικτύου ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών, την εκπόνηση μελετών σκοπιμότητας, τη συμμετοχή στο κεφάλαιο της κοινής επιχείρησης, την κατάρτιση του προσωπικού της και την παροχή των απαραίτητων πληροφοριακών στοιχείων για την ίδρυση της. Τα μέτρα που υλοποιήθηκαν επέτρεψαν κυρίως στις κοινοτικές MME να ολοκληρώσουν με επιτυχία τις προπαρασκευαστικές φάσεις των σχεδίων τους για δημιουργία κοινών επιχειρήσεων, περιορίζοντας τα διοικητικά, χρηματοοικονομικά και νομικά προβλήματα. Ενθαρρύνοντας τη δημιουργία ή την επέκταση κοινών επιχειρήσεων στις ΧΑΚΕ, το πρόγραμμα αυτό προωθεί την πραγματοποίηση επενδύσεων από κοινοτικές 74 MME στο εξωτερικό. Το πρόγραμμα βοηθά κατά προτεραιότητα τις MME: το 69% των φακέλων που εγκρίθηκαν είχαν υποβληθεί από επιχειρήσεις με λιγότερους από 100 εργαζομένους. Το 1996, υποστηρίχθηκαν 400 σχέδια. Έως το τέλος του 1996, είχαν δημιουργηθεί 124 κοινές επιχειρήσεις, για τις οποίες έγιναν επενδύσεις της τάξης των 90 εκατ. ECU (πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα 1 προς 9). • Πρόγραμμα PHARE Στα πλαίσια του προγράμματος PHARE119, η Επιτροπή κατάρτισε εθνικά προγράμματα ανάπτυξης των MME παρέχοντας τεχνική βοήθεια στις εξής χώρες: Πολωνία, Ουγγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Σλοβακία, Σλοβενία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Αλβανία, Λιθουανία, Λετονία, Εσθονία και Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (Fyrom). Για τα ενλόγω προγράμματα ανάπτυξης των MME, η ΕΕ προσέφερε οικονομική υποστήριξη ύψους 33 εκατ. ECU το 1995 και το 1,996. Από το ποσό αυτό, τα 23 εκατ. ECU (69%) χρησιμοποιήθηκαν για δράσεις τεχνικής βοήθειας και μεταφοράς τεχνογνωσίας, ενώ τα 10 εκατ. ECU (30%) διατέθηκαν για τα χρηματοδοτικά μέσα. Η διαχείριση των περισσότερων προγραμμάτων γίνεται σε αποκεντρωμένη βάση από μονάδα διαχείρισης που είναι εγκατεστημένη σε κάθε χώρα. Το PHARE βοήθησε την ανάπτυξη φορέων υποστήριξης των MME (με την παροχή υπηρεσιών πληροφόρησης, συμβουλών και κατάρτισης), εθνικών οργανισμών για τις MME (που λειτουργούν στην Αλβανία, την Τσεχική Δημοκρατία, την Ουγγαρία, τη Λιθουανία, την Πολωνία, τη Ρουμανία, τη Σλοβακία και τη Σλοβενία) και τοπικών μηχανισμών τεχνικής υποστήριξης, δημόσιου ή ιδιωτικού ή μικτού χαρακτήρα. Σήμερα υπάρχουν σε όλα τα κράτη τοπικοί φορείς που υποστηρίζονται από το PHARE, ενώ σε μερικά από αυτά έχουν δημιουργηθεί και δίκτυα γραφείων περιφερειακής ανάπτυξης. Πέραν αυτού, το PHARE υποστήριξε ορισμένες χρηματοδοτικές δράσεις, μέσω διαφόρων σχετικών μηχανισμών, με σκοπό την κάλυψη επειγουσών αναγκών που δεν είναι δυνατόν να αντιμετο^πιστούν εύκολα από το υφιστάμενο χρηματοπιστωτικό σύστημα, ενώ παράλληλα χρησιμοποίησε το χρηματοδοτικό μέσο ως μοχλό για την προώθηση της θεσμικής ανάπτυξης του τραπεζικού συστήματος. Το PHARE υποστήριξε επίσης ορισμένες διεθνικές δράσεις, με στόχο να προωθήσει, πρώτον, την πραγματοποίηση επαφών μεταξύ επιχειρήσεων της ΕΕ και των ΧΑΚΕ εταιρειών των ΧΑΚΕ σε εκδηλώσεις EUROPARTENARIAT και (συμμετοχή INTERPRISE), δεύτερον, τη δημιουργία υποστηριζόμενων από την ΕΕ δικτύων στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη (EIC, BC-NET), και, τρίτον, τη διάδοση αποτελεσματικών πρακτικών και εμπειριών από φορείς και ενώσεις της ΕΕ. Μέχρι σήμερα, έχει συσταθεί σε κάθε συνδεδεμένη χώρα ένα Κέντρο Ανταπόκρισης EIC (EICC). Τα κέντρα αυτά συνεργάζονται στενά με τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Πληροφόρησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς είναι μέλη αυτού του δικτύου. Παράλληλα με το JOP, εφαρμόζεται το COOPME, ένα πολυεθνικό πρόγραμμα (13 εκατ. ECU για την περίοδο 1995-1997), σκοπός του οποίου είναι: να βελτιώσει την ικανότητα των ενώσεων MME που υπάρχουν στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη να εξυπηρετούν τα μέλη τους· να αναπτύξει τις σχέσεις και τις συμφωνίες αδελφοποίησης μεταξύ ενώσεων MME από την Ευρωπαϊκή Ένωση και ομολόγων τους από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη· να ενισχύσει τη συνεργασία και την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων μεταξύ μικρομεσαίων επιχειρήσεων των δύο περιοχών. Ειδικότερα, το πρόγραμμα COOPME υποστηρίζει την επέκταση των δικτύων της ΕΕ (BC-NET, Κέντρα Ανταπόκρισης EIC, Κέντρα Επιχειρήσεων και Καινοτομίας) στην Κεντρική και εκδηλώσεις των Ανατολική Ευρώπη, τη συμμετοχή χωρών PHARE στις 1 19 Κανονισμός (ΕΟΚ) 3906/89, ΕΕ L 375 της 23. 12. 1989, σ. 1· τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) 753/96, E EL 103 της 26. 4. 1996,0. 5. 75 EUROPARTENARIAT και INTERPRISE, την οργάνωση τέτοιων εκδηλώσεων στις χώρες PHARE (στο Gdansk οργανώθηκε η εκδήλωση EUROPARTENARIAT - Πολωνία, ενώ στην Ουγγαρία πραγματοποιήθηκε μια εκδήλωση INTERPRISE) και την εφαρμογή δύο προγραμμάτων κινητικότητας διοικητικών στελεχών. Το πρόγραμμα χρηματοδοτεί επίσης δράσεις τη διαχείριση των οποίων έχουν ευρωπαϊκές οργανώσεις [π. χ. η οργάνωση Eurochambres (Ευρωεπιμελητήρια), η Ευρωπαϊκή Ένωση Επιχειρηματικού Κεφαλαίου και η EURADΑ]. Επιπλέον, η εκδήλωση Partenariat - Βαλτική θάλασσα, που πραγματοποιήθηκε στη Gdynia της Πολωνίας το Σεπτέμβριο του 1996 και η οποία χρηματοδοτήθηκε στα πλαίσια του προγράμματος COOPME, συγκέντρωσε 700 MME από τις χώρες της Βαλτικής Θάλασσας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης για επιχειρηματικές συναντήσεις (200 MME από τις θαλάσσιες βιομηχανίες αυτών των χωρών και 500 επισκέπτριες εταιρείες από την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης). Ο στόχος ήταν να δοθεί η δυνατότητα στις MME να διερευνήσουν τις δυνατότητες ανάπτυξης εταιρικών σχέσεων με τις ομολόγους τους άλλων χωρών και, με τον τρόπο αυτό, να διευκολυνθεί η περαιτέρω ανάπτυξη διεθνών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στην περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας. Η εκδήλωση Partenariat - Βαλτική Θάλασσα στέφθηκε από πολύ μεγάλη επιτυχία, πράγμα που θα συμβάλει στην ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης της περιοχής και των σχέσεων μεταξύ αυτής και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά την επόμενη πενταετία οι παρεμβάσεις του PHARE θα δώσουν κυρίως έμφαση: στην ολοκλήρωση της δημιουργίας ενός φιλικού για τις MME περιβάλλοντος (νομικού, κανονιστικού και φορολογικού), ως απαραίτητης προϋπόθεσης για την παροχή περαιτέρω ενίσχυσης· στη συστηματική αξιολόγηση του αντίκτυπου των προγραμμάτων PHARE για τις MME· στην περαιτέρω ενσωμάτωση των μέτρων υποστήριξης των MME σε προγράμματα ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα και στη συνεκτίμηση των περιβαλλοντικών θεμάτων και των ζητημάτων που άπτονται της επιχειρηματικής πρωτοβουλίας των γυναικών στα προγράμματα που απευθύνονται στις MME· στην ανάπτυξη των MME με ολοκληρωμένα προγράμματα περιφερειακής / αγροτικής ανάπτυξης, που θα συμπληρώνονται, σε εθνικό επίπεδο, από την πρόσδωση του τραπεζικού και μεγαλύτερης έμφασης σε προγράμματα μεταρρύθμισης χρηματοπιστωτικού τομέα· στην ανάπτυξη χρηματοπιστωτικών μέσων (κυρίως, μετοχικών κεφαλαίων, δανείων και εγγυήσεων) μέσω επαγγελματικά διοικούμενων φορέων (επενδυτικά ταμεία ή τράπεζες), ανεξάρτητων από κρατικούς φορείς· στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ MME από την ΕΕ και τις ΧΑΚΕ, με στόχο να διευκολυνθεί η μεταφορά τεχνογνωσίας για τα συναλλακτικά ήθη και τις πρακτικές που ακολουθούνται στην εσωτερική αγορά και να προωθηθεί η εφαρμογή προγραμμάτων management και επαγγελματικής κατάρτισης για MME. Οι νέοΓπροσανατολισμοί του προγράμματος PHARE επιβεβαιώνουν τη θέσπιση μιας πολυεθνικής χρηματοδοτικής διευκόλυνσης για τις MME, με στόχο την προώθηση των επενδύσεων στις ΧΑΚΕ. Ήδη, οι υπηρεσίες της Επιτροπής που είναι αρμόδιες για τις εξωτερικές και οικονομικές υποθέσεις, καθώς και για την πολιτική επιχειρήσεων, η ΕΤΑΑ και η ΕΤΕπ συνεργάζονται για την προετοιμασία της διευκόλυνσης αυτής. Εξάλλου, οι νέοι προσανατολισμοί απαιτούν τη συγκέντρωση των δραστηριοτήτων σε μερικούς βασικούς τομείς, που σχετίζονται με την προσχώρηση των χωρών αυτών στην Ένωση. Ως εκ τούτου, μια διυπηρεσιακή ομάδα εργασίας, στην οποία συμμετέχουν οι υπηρεσίες που είναι αρμόδιες για τα εξωτερικά και οικονομικά ζητήματα, τη βιομηχανική πολιτική και την πολιτική επιχειρήσεων, καταρτίζει αυτή τη στιγμή ένα νέο πρόγραμμα για την υποστήριξη των οικονομικών φορέων (και ιδίως των MME), με στόχο να διευκολυνθεί η ένταξη τους στην εσωτερική αγορά. Το νέο πρόγραμμα ενδέχεται να ενσωματώσει και να δώσει νέο προσανατολισμό σε ορισμένες από τις υπάρχουσες δράσεις, που έχουν ήδη αναφερθεί, όπως το JOP και το COOPME. 76 Οι αρμόδιες για την πολιτική επιχειρήσεων υπηρεσίες συμμετέχουν ενεργά στην κατάρτιση των μέτρων υπέρ των MME στα πλαίσια του προγράμματος PHARE. Ο συντονισμός αυτός πραγματοποιείται σε διάφορα επίπεδα, κυρίως μέσω της παροχής τεχνικής βοήθειας για την ανάπτυξη των MME στις χώρες αυτές, συμβάλλοντας στην κατάρτιση, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των προσκλήσεων για υποβολή προσφορών, καθώς και στην από κοινού οργάνωση σεμιναρίων. Οι ενλόγω υπηρεσίες συμβάλλουν στη σταδιακή ένταξη των νέων εταίρων από τις ΧΑΚΕ στα δίκτυα πληροφόρησης και συνεργασίας που έχει αναπτύξει η ΕΕ για τις MME, καθώς και στη δημιουργία κοινών επιχειρήσεων μέσω του JOP. Τέλος, σύμφωνα με τα Συμπληρωματικά Πρωτόκολλα των Ευρωπαϊκών Συμφωνιών και την προενταξιακή στρατηγική, οι συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης θα μπορούν να συμμετάσχουν σε ορισμένα κοινοτικά προγράμματα. Ήδη, γίνονται προπαρασκευαστικές εργασίες για το άνοιγμα του τρίτου πολυετούς προγράμματος για τις MME στις ΧΑΚΕ από την 1η Ιανουαρίου 1998 και εφεξής. • Πρόγραμμα TACIS Το πρόγραμμα TACIS120 (Technical Aid to the Commonwealth of Independent States - Τεχνική βοήθεια στην Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών) αποτελεί πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σκοπός της οποίας είναι η ανάπτυξη αρμονικών και επωφελών οικονομικών και πολιτικών δεσμών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αφενός, και των Νέων Ανεξάρτητων Κρατών (ΝΑΚ) και της Μογγολίας, αφετέρου. Στα πλαίσια του προγράμματος TACIS, διατέθηκαν για την υποστήριξη των MME 51 εκατ. ECU κατά την περίοδο 1992-1994 και 31 εκατ. ECU κατά την περίοδο 1995-1996. Το πρόγραμμα TACIS για τις MME έχει θεμελιωθεί στην ανάγκη δημιουργίας ενδιάμεσων φορέων, οι οποίοι είναι σε θέση να βοηθήσουν τους υπάρχοντες επιχειρηματίες, καθώς και εκείνους που επιθυμούν να ιδρύσουν νέες επιχειρήσεις. Από το 1992 μέχρι σήμερα έχουν δημιουργηθεί στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη 40 τέτοια Κέντρα Υποστήριξης. Για την υποστήριξη των επιμέρους επιχειρηματιών, έχουν καταρτιστεί προγράμματα όπως είναι το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Αικτύου για την Παροχή Υπηρεσιών σε Αιευθυντικά Στελέχη, το οποίο παρέχει, μέσω υψηλόβαθμων διοικητικών στελεχών, διοικητική πείρα, τεχνογνωσία και δεξιότητες απευθείας σε επιχειρήσεις των ΝΑΚ. Έχουν επίσης καταρτιστεί σχέδια, σε συνεργασία με τα Ευρωεπιμελητήρια, για την υποστήριξη εμπορικών και βιομηχανικών επιμελητηρίων των ΝΑΚ. των Πέραν αυτού, η Επιτροπή θα εντάξει σταδιακά τα Κέντρα Υποστήριξης TACIS στο δίκτυο BC-NET, αρχίζοντας από τα κέντρα της Ρωσικής Ομοσπονδίας και της Ουκρανίας. Τον Ιούνιο του 1994, ορισμένοι επιχειρηματίες από την ΚΑΚ πήραν μέρος στην εκδήλωση EUROPARTENARIAT, που πραγματοποιήθηκε στο Gdansk της Πολωνίας. Έκτοτε, το TACIS επισημοποίησε τη συμμετοχή της ΚΑΚ και κατάρτισε εθνικούς συμβούλους. Ενώ οι υπηρεσίες της Επιτροπής που έχουν την άμεση ευθύνη για το πρόγραμμα TACIS παρέχουν την αναγκαία χρηματοδότηση για τους εθνικούς συμβούλους, οι αρμόδιες για την πολιτική των επιχειρήσεων υπηρεσίες της τους συμπεριέλαβαν σε όλες τις δραστηριότητες που οργανώνονται σε σχέση με το EUROPARTENARIAT. Τέλος, η Επιτροπή Εμπορίου και Διανομής, με την υποστήριξη της Επιτροπής, πρόκειται να δημιουργήσει στην Ουγγαρία, τη Ρωσία, την Ουκρανία, την Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία έξι ομάδες. Στόχος είναι η καλύτερη ενημέρωση των χωρών 120 Κανονισμός (ΕΟΚ), Ευρατόμ αριθ. 2053/93, ΕΕ L 187 της 29. 7. 1993, σ. 1 και κανονισμός (ΕΟΚ) Ευρατόμ αριθ. 1279/96, ΕΕ L 165 της 4. 7. 1996, σ. 1. 77 αυτών σχετικά με τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι οποίες επιθυμούν να αναπτύξουν επιχειρηματική δραστηριότητα στις χώρες αυτές και, επίσης, η παροχή τεχνικών συμβουλών και βοήθειας για την ανάπτυξη ανεξάρτητων επαγγελματικών ομοσπονδιών και αποτελεσματικών δικτύων διανομής στις ενλόγω χώρες. Συμπερασματικά, μπορεί να αναφερθεί ότι έχει αναπτυχθεί μια σταθερή και εποικοδομητική συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής όσον αφορά την εφαρμογή του προγράμματος TACIS για τις MME, πράγμα που επιτρέπει στις υπηρεσίες της Επιτροπής που είναι αρμόδιες για το TACIS να επωφελούνται από την πείρα που έχουν αποκτήσει, στον τομέα της πολιτικής για τις MME, οι υπηρεσίες της Επιτροπής που έχουν την άμεση ευθύνη για την πολιτική των επιχειρήσεων. 6. 2. 2. 7 Αναπτυξιακή συνεργασία με τις συνδεδεμένες χώρες της Αφρικής της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (χώρες ΑΚΕ) Από το 1990, η τέταρτη σύμβαση Αομέ, η οποία έχει υπογραφεί μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των 70 συνδεδεμένων χωρών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (χώρες ΑΚΕ), αποτελεί τη νομική βάση για την υλοποίηση δράσεων αναπτυξιακής συνεργασίας και τη σφυρηλάτηση οικονομικών δεσμών. Στις 4 Νοεμβρίου 1995, υπογράφηκε στο Μαυρίκιο, στα πλαίσια του Συμβουλίου ΑΚΕ-ΕΕ, η συμφωνία με την οποία τροποποιήθηκε η τέταρτη σύμβαση Αομέ. Η σύμβαση θα λήξει το 2000. Η Επιτροπή έχει δώσει το έναυσμα για την πραγματοποίηση διαλόγου σχετικά με το μέλλον των σχέσεων ΕΕ - ΑΚΕ, με την έκδοση μιας Πράσινης Βίβλου, το Νοέμβριο του 1996121, στην οποία αξιολογεί τα επιτεύγματα της αναπτυξιακής συνεργασίας μέχρι σήμερα. Παρουσιάζοντας τις διάφορες εναλλακτικές λύσεις που προτείνει για την αναζωογόνηση της εταιρικής σχέσης μεταξύ ΕΕ και χωρών ΑΚΕ, η Επιτροπή υπογραμμίζει τη σημασία που έχει η υποστήριξη του ιδιωτικού τομέα. Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει, κατά τη γνώμη της, να δοθεί στη συνεργασία κυρίως μεταξύ των ευρωπαϊκών περιφερειών που γειτνιάζουν με ορισμένες χώρες ΑΚΕ (όπως είναι, π. χ. , οι ιδιαίτερα απόκεντρες περιφέρειες) και των χωρών ΑΚΕ, για την υποστήριξη δράσεων διαπεριφερειακής συνεργασίας στον τομέα των MME. επιμελητήρια), η αποστολή Μεταξύ των διαφόρων μέτρων τεχνικής βοήθειας που προβλέπονται για την προώθηση των MME, περιλαμβάνεται η παροχή υποστήριξης σε ειδικευμένους οργανισμούς (εμπορικά τράπεζες που χρηματοδοτούν τις MME, αλλά επίσης - και κυρίως -, η προώθηση των λεγομένων "φόρουμ επενδύσεων". Τα φόρουμ αυτά έχουν φέρει σε επαφή εκατοντάδες ευρωπαίους επενδυτές με τοπικούς επιχειρηματίες. Κατά τα τελευταία έτη, η Επιτροπή άρχισε να οργανώνει κλαδικά φόρουμ, τα οποία βοηθούν τις τοπικές επιχειρήσεις να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα τους. εμπειρογνωμόνων σε Εδώ και δεκαπέντε περίπου χρόνια, το Κέντρο Βιομηχανικής Ανάπτυξης (KBΑ) υποστηρίζει τη συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών βιομηχανικών MME και των αντίστοιχων επιχειρήσεων των χωρών ΑΚΕ, χρησιμοποιώντας μέσα όπως είναι οι "κοινές επιχειρήσεις" "άδειες εκμετάλλευσης" ή η "υπεργολαβία" και στηριζόμενο σε ένα δίκτυο τοπικών και ευρωπαϊκών παραρτημάτων και σε μια στενή συνεργασία με τους οργανισμούς προώθησης των κρατών μελών. "συμβάσεις management", οι ((joint-ventures), οι Το ΚΒΑ λαμβάνει, κάθε χρόνο, περίπου 600 αιτήσεις παροχής βοήθειας και χρησιμοποιεί προϋπολογισμό ύψους 72 εκατ. ECU για την πραγματοποίηση περίπου 300 άμεσων παρεμβάσεων υπέρ των ευρωπαϊκών MME και των MME των χωρών ΑΚΕ. 1 21 COM(96) 570, της 20. 11. 1996. 78 Λόγω της συμπληρωματικότητας των αντίστοιχων ρόλων τους, η Επιτροπή, η ΕΤΕπ και το ΚΒΑ αναπτύσσουν στενή επιχειρησιακή συνεργασία. Π. χ. , το ΚΒΑ επιλέγει κατάλληλα για τραπεζική υποστήριξη σχέδια, τα οποία θα έχουν ευκολότερη πρόσβαση στους πόρους της ΕΤΕπ- εξάλλου, ορισμένα συνολικά δάνεια που χορηγεί η ΕΤΕπ σε τοπικές MME συνοδεύονται από τεχνική βοήθεια, την οποία παρέχει η Επιτροπή και το ΚΒΑ. Ένα Ταμείο Τεχνικής Υποστήριξης (FACT), που δημιουργήθηκε από την Επιτροπή, συγχρηματοδοτεί υποστηρικτικές δράσεις του ΚΒΑ προς τους επικεφαλής επιχειρήσεων οι οποίοι έχουν υπογράψει πρωτόκολλα συνεργασίας στα πλαίσια των βιομηχανικών φόρουμ ΕΕ-ΑΚΕ. Οι ευρωπαϊκές MME παρεμβαίνουν γενικά στη διαδικασία υλοποίησης της κοινοτικής αναπτυξιακής βοήθειας μέσω συμβάσεων έργων, προμηθειών και υπηρεσιών. Ενώ οι μεγάλες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις κυριαρχούν στις συμβάσεις έργων, αντίθετα, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι εκείνες οι οποίες σήμερα - ιδίως μέσω των λεγομένων "Trading Companies" - είναι με μεγάλη διαφορά οι περισσότερο δραστήριες στις αγορές προμηθειών και υπηρεσιών (τεχνική βοήθεια). Προκειμένου να καταστεί δυνατή η μεγαλύτερη συμμετοχή των MME στις συμβάσεις αυτές, η Επιτροπή βελτίωσε την παροχή πληροφοριών, ιδίως όσον αφορά τους κοινοτικούς κανόνες ανταγωνισμού και τις υπάρχουσες ευκαιρίες. Έτσι, οι πληροφορίες για τα προγράμματα και τα σχέδια, οι οποίες είναι διαθέσιμες στο Internet και στις "Μπλε σελίδες" του "Ταχυδρόμου ΑΚΕ-ΕΕ" ("ACE-EU Courier"), αποτελούν αντικείμενο 800 και πλέον αιτήσεων ημερησίως. 6. 2. 2. 8 Συνεργασία με τη Νότια Αφρική Το 1997, θα εφαρμοστούν, στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΠΑΑ) της Νότιας Αφρικής, δύο προγράμματα ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα: το Πρόγραμμα ανάπτυξης των μικρών και των πολύ μικρών επιχειρήσεων και το Πρόγραμμα ανάπτυξης των επενδύσεων. Το πρώτο πρόγραμμα αποτελείται βασικά από μια δανειοδοτική διευκόλυνση για τις μικρές και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις και από ένα σύστημα παροχής πιστώσεων σε επιχειρήσεις της κατηγορίας αυτής. Το δεύτερο πρόγραμμα αποσκοπεί στη δημιουργία ενός δυναμικού και αποδοτικού τομέα μικρομεσαίων και πολύ μικρών επιχειρήσεων, βελτιώνοντας τη διεθνή ανταγωνιστικότητα του εν λόγω τομέα, και ιδίως των νέων επιχειρηματιών. Από το πρόγραμμα αναμένεται να ωφεληθούν κυρίως μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις που βρίσκονταν προηγουμένως σε μειονεκτική θέση και οι οποίες θα λάβουν κατάρτιση στις βασικές αρχές της διεθνούς ανταγωνιστικότητας για την πραγματοποίηση εξαγωγών. Αυτό το Πρόγραμμα Ανάπτυξης του Εμπορίου και των Επενδύσεων θα περιλαμβάνει, πρώτον, μαθήματα κατάρτισης για τη βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας και, δεύτερον, ανάπτυξη προϊόντων και μέσων εμπορικής προώθησης για την πραγματοποίηση εξαγωγών και την ανάπτυξη σχέσεων διεθνούς συνεργασίας. Τα μέτρα του Προγράμματος Διεθνούς Συνεργασίας θα απευθύνονται σε MME ειδικών τομέων παραγωγής, οι οποίες θα έχουν τη δυνατότητα να αναβαθμίσουν την τεχνολογία τους. Προβλέπεται σειρά εκδηλώσεων: εκδηλώσεις τύπου ENTERPRISE· σύνδεση με το BRE· οργάνωση ενός βιομηχανικού φόρουμ με περιφερειακή διάσταση και άλλες πρωτοβουλίες ad hoc μέσα στο γενικό πνεύμα του προγράμματος, όπως είναι ερευνητικές μελέτες, παροχή συμβουλών, αποστολές, συμμετοχή σε εξωτερικές εκδηλώσεις ανάπτυξης σχέσεων συνεργασίας ή συμμετοχή σε εκδηλώσεις EUROPARTENARIAT. Το 1997, η Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής και η Ευρωπαϊκή Κοινότητα συμφώνησαν να συνάψουν ένα πολυετές ενδεικτικό πρόγραμμα που θα διαρκέσει έως το τέλος του 1999 και το οποίο εστιάζεται στην παροχή υποστήριξης για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα. 79 7. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ MME ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ, ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ. Η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των MME είναι απαραίτητη για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τον αυξανόμενο ανταγωνισμό σε μια οικονομία όλο και περισσότερο διεθνοποιημένη, η οποία υφίσταται βαθιές αλλαγές, που οφείλονται κυρίως στην εμφάνιση της κοινωνίας των πληροφοριών και στις περιβαλλοντικές και ποιοτικές απαιτήσεις. Η επίτευξη του στόχου αυτού προϋποθέτει την καλύτερη πρόσβαση των MME στις δραστηριότητες Ε&ΤΑ και στην καινοτομία. Οι MME οφείλουν επίσης να αναπτύξουν περισσότερο την καινοτομία και να αφομοιώσουν καλύτερα τις νέες τεχνικές επικοινωνίας, ώστε να μπορέσουν, ακόμα και στις περισσότερο απόκεντρες περιφέρειες, να έχουν ταχεία και με χαμηλό κόστος πρόσβαση στις πλέον απομακρυσμένες αγορές. Πρέπει επίσης να βελτιώσουν τη διαχείριση των επιχειρήσεων τους με ενίσχυση των επενδύσεων στην επαγγελματική κατάρτιση. Οι MME θα πρέπει ακόμη να είναι σε θέση να ενσωματώσουν καλύτερα την περιβαλλοντική διάσταση στις μεθόδους παραγωγής τους ή τα προϊόντα τους, ώστε να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της αγοράς. 7. 1 Ανταγωνιστικότητα των επιγειοησεων Προώθηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας Με την απόφαση του Συμβουλίου της 25ης Ιουνίου 1996 σχετικά με την εφαρμογή προγράμματος κοινοτικών δράσεων για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας122 θεσπίζεται μια σειρά κατευθυντήριων γραμμών, που αφορούν, μεταξύ άλλων, την εφαρμογή της ανακοίνωσης του 1994 για την ανταγωνιστικότητα123 στους τομείς των άυλων επενδύσεων, τη βιομηχανική συνεργασία, τον ανταγωνισμό και τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων αρχών, την εμφάνιση της κοινωνίας της μάθησης (που προωθεί τη συνεχή κατάρτιση), την ανάπτυξη της βιομηχανικής συνεργασίας με όλες τις τρίτες χώρες, την ενίσχυση της σχέσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες μέσω του διατλαντικού διαλόγου και την τυποποίηση. Το 1996, εκδόθηκαν δύο τομεακές ανακοινώσεις, η μία σχετικά με την κλωστοϋφαντουργία και τη βιομηχανία ειδών ένδυσης και η δεύτερη για τη χημική βιομηχανία. 7. 1. 1 Κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και είδη ένδυσα (EURATEX), στους επικεφαλής των Η Επιτροπή εξέδωσε το Μάιο του 1996 ανακοίνωση για την ανταγωνιστικότητα της υπεργολαβίας στη βιομηχανία κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης124. Τον Ιούνιο του 1996, η Επιτροπή οργάνωσε μια συζήτηση στρογγυλής τράπεζας για την ευρωπαϊκή βιομηχανία κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης, τομέα που κυριαρχείται από τις MME. Εκεί δόθηκε η ευκαιρία στους εκπροσώπους της ευρωπαϊκής ομοσπονδίας που εθνικών εκπροσωπεί τον τομέα αυτόν ομοσπονδιών, στους κοινωνικούς εταίρους και σε εκπροσώπους των κρατών μελών να συζητήσουν τα προβλήματα του τομέα με την Επιτροπή. Σε συνέχεια αυτής της στρογγυλής τράπεζας, δημιουργήθηκαν τον Ιούνιο του 1996, με πρωτοβουλία της Επιτροπής, τρεις κοινές ομάδες εργασίας, που καλύπτουν την προώθηση της ανταγωνιστικότητας του τομέα (καινοτομία, Ε&ΤΑ, τεχνολογίες της πληροφορίας, απασχόληση και κατάρτιση, διαρθρωτική προσαρμογή, βιομηχανική συνεργασία), το εσωτερικό πλαίσιο (εταιρικές σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων στην ΕΕ, πολιτική κρατικών ενισχύσεων, εσωτερική αγορά και εμπόριο) και τις εξωτερικές σχέσεις (βιομηχανική συνεργασία με τρίτες χώρες, πρόσβαση στην αγορά, τελωνεία και καταπολέμηση της απάτης, εξωτερικό εμπόριο). Ο στόχος είναι η βελτίωση της ροής πληροφοριών μεταξύ 1 22 1 23 m Απόφαση του Συμβουλίου 96/413/ΕΚ της 25ης Ιουνίου 1996, ΕΕ L 167 της 6. 7. 1996, σ. 55. COM (94) 319, της 14. 9. 1994. CCM (ÇC) 213, της Ι5Λ1996. 80 της βιομηχανίας και της Επιτροπής, ο εντοπισμός υπαρχόντων προγραμμάτων και μέτρων χρήσιμων για τις επιχειρήσεις του τομέα των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων και ειδών ένδυσης, η εξέταση της δυνατότητας ανάληψης και άλλων πρωτοβουλιών υπέρ του τομέα και η ανάγκη προσαρμογής των δράσεων στις ανάγκες των επιχειρήσεων. Αυτή η ομάδα εργασίας συνεδρίασε τρεις φορές το 1996 και το 1997 και σήμερα η Επιτροπή ετοιμάζει μία ανακοίνωση. 7. 1. 2 Χη/ιική βιοιιηχανία Τον Απρίλιο του 1996, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με μια πολιτική βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας για την ευρωπαϊκή χημική βιομηχανία125, η οποία καταρτίσθηκε μετά από διαβουλεύσεις με εκπροσώπους της ευρωπαϊκής χημικής βιομηχανίας. Σ'αυτήν προσδιορίζεται ένα σύνολο δράσεων για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του κλάδου. Οι δράσεις που θα πρέπει να αναληφθούν από την Επιτροπή, από τη βιομηχανία ή/και τα κράτη μέλη διαρθρώνονται γύρω από τους 4 τομείς προτεραιότητας που ορίζονται στην ανακοίνωση περί βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας: δράσεις για τη βελτίωση του κανονιστικού πλαισίου, με εστίαση στην ενοποίηση, την ενημέρωση ή/και την απλοποίηση του τρέχοντος κανονιστικού πλαισίου για τις χημικές ουσίες και σκευάσματα, και εφαρμογή μιας ορθής προσέγγισης για όλες τις νέες πιθανές κανονιστικές πρωτοβουλίες. Ένα παράδειγμα των δραστηριοτήτων αυτών, που έχει ιδιαίτερη σημασία για τις MME, είναι η απλούστευση των διαδικασιών για τη γνωστοποίηση νέων χημικών ουσιών. 7. 2 Ποιότητα και τυποποίηση 7. 2. 1 Πολιτική για τη διασφάλιση τncπoιότnτac Η έρευνα Euromanagement (1993-1994) έδειξε ότι οι MME, κυρίως όταν αντιμετωπίζουν πίεση από την αγορά σχετικά με την πιστοποίηση συστημάτων ποιότητας, δυσκολεύονται πολύ να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν ένα σύστημα διασφάλισης της ποιότητας, προσαρμοσμένο στις ανάγκες τους (παρουσία στην αγορά, βελτίωση της οργάνωσης και της ανταγωνιστικότητας τους). Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προσπάθησε να ενσωματώσει τη διάσταση MME στην ευρωπαϊκή της πολιτική ποιότητας. Η πολιτική αυτή αποσκοπεί κυρίως στην επικέντρωση της σχετικής συζήτησης στην ποιότητα (πέραν της πιστοποίησης των συστημάτων ποιότητας) ως απαραίτητου στοιχείου της συνολικής στρατηγικής των επιχειρήσεων που επιδιώκουν τη συνεχή βελτίωση της ανταγωνιστικότητας τους. Έτσι, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πολιτικής για την ποιότητα, υποστηρίζονται σήμερα από την Επιτροπή δύο συγκεκριμένες πρωτοβουλίες: το Ευρωπαϊκό Βραβείο Ποιότητας για τις MME και ένα σχέδιο ποιότητας των Ευρωεπιμελητηρίων. Το Ευρωπαϊκό Βραβείο Ποιότητας για τις MME (που απονεμήθηκε για πρώτη φορά το 199?) αναπτύχθηκε από το EFQM (European Foundation for Quality Management- Ευρωπαϊκό Ίδρυμα Ποιοτικής Διαχείρισης) και τον EOQ (European Organisation for Quality-Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ποιότητας) με βάση το Ευρωπαϊκό Βραβείο Ποιότητας που θεσπίστηκε το 1992. Προτείνει ένα υπόδειγμα για τη διαχείριση της ποιότητας καθώς και μια μεθοδολογία αυτοαξιολόγησης, βασισμένη στο υπόδειγμα αυτό, με σκοπό τη διευκόλυνση της κατανόησης και της εφαρμογής των εννοιών της ολοκληρωτικής ποιότητας στο πλαίσιο των MME. Στόχος του βραβείου είναι η ενθάρρυνση και η αναγνώριση της επίτευξης ενός άριστου επιπέδου ως προς τη διαχείριση της ποιότητας από τις MME, ως της καλύτερης στρατηγικής για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας τους. Το σχέδιο ποιότητας των Ευρωεπιμελητηρίων στοχεύει στην προώθηση προγραμμάτων ευαισθητοποίησης των MME ως προς την ποιότητα με την εφαρμογή τεχνικών 1 25 COM (96) 187, της 30. 4. 1996. 81 benchmarking και με βάση το υφιστάμενο δίκτυο των Ευρωπαϊκών Εμπορικών και Βιομηχανικών Επιμελητηρίων. Αυτή η πρωτοβουλία εντάσσεται, γενικότερα, στην προοπτική της δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού δικτύου benchmarking σε επίπεδο επιχειρήσεων και αποβλέπει στη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την πρόσβαση των MME στο δίκτυο αυτό. 7. 2. 2 Τυποποίηση - πιστοποίηση 7. 2. 2. 1 Εκστρατεία ευαισθητοποίησης στην τυποποίηση Η ευρωπαϊκή πολιτική τυποποίησης αποτέλεσε το αποκλειστικό θέμα μιας ενημερωτικής εκστρατείας που πραγματοποιήθηκε από το δίκτυο των Euro Info Centres (EIC) το 1995 και το 1996. Έτσι πραγματοποιήθηκαν 1. 400 εκδηλώσεις και δημοσιεύθηκαν στον τύπο όλων των κρατών μελών 3. 600 άρθρα, που επέτρεψαν στις MME να εξοικειωθούν με τις ουσιώδεις απαιτήσεις ασφάλειας και τα εναρμονισμένα ευρωπαϊκά πρότυπα σε τεχνικά θέματα. Έγιναν άμεσες επαφές με άνω των 300. 000 MME. Έτσι δόθηκαν εξηγήσεις για τους τομείς εμπειρογνωμοσύνης υψηλής τεχνικής εξειδίκευσης, όπως, ειδικότερα, για τις οδηγίες που αφορούν τα μηχανήματα, τους εξοπλισμούς ατομικής προστασίας, την ηλεκτρομαγνητική συμβατότητα ή τη χαμηλή τάση. Οι δράσεις που αναλήφθηκαν περιελάμβαναν την πραγματοποίηση προκαταρκτικών ερευνών από τα EIC, την οργάνωση ημερίδων πληροφόρησης για τα τεχνικά πρότυπα και τους κανονισμούς που θα πρέπει να τηρούν οι επιχειρήσεις για τη λήψη του "σήματος ΕΚ", την παραγωγή και διάδοση φυλλαδίων, πρακτικών δελτίων και λογισμικού για την καθοδήγηση των επιχειρηματιών στις διαδικαστικές ενέργειες τους και την προώθηση της παροχής από τα EIC μιας υπηρεσίας συμβούλου/ενδιάμεσου μεταξύ του τοπικού επιχειρηματία, των κοινοτικών οργάνων και των εθνικών οργανισμών που συμμετέχουν στην εφαρμογή των κοινοτικών οδηγιών. 7. 2. 2. 2 NORMAPME Για να μπορέσουν οι MME να συμμετάσχουν καλύτερα στη διαδικασία της ευρωπαϊκής τυποποίησης, και ειδικότερα στις εργασίες της CEN (Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης)/ΟΕΝΈΕΕΟ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ηλεκτροτεχνικής Τυποποίησης), η Επιτροπή υποστήριξε τη δημιουργία του NORMAPME, δηλαδή του Ευρωπαϊκού Γραφείου Βιοτεχνίας και MME για την Τυποποίηση. Η ένταξη των MME στον τομέα αυτό έχει κρίσιμη σημασία, δεδομένου ότι κάθε έτος εκδίδονται περίπου 700 ευρωπαϊκά πρότυπα από τα ευρωπαϊκά όργανα τυποποίησης. Κατά κανόνα, τα πρότυπα εφαρμόζονται σε εθελοντική βάση και απευθύνονται σε όλες τις κοινοτικές επιχειρήσεις, είτε πραγματοποιούν εξαγωγές είτε όχι, ενώ τα ξεπερασμένα εθνικά πρότυπα πρέπει να αποσύρονται. Εν τούτοις, τις περισσότερες φορές, κατά τη διαδικασία κατάρτισης, δεν ζητείται η γνώμη των MME, πράγμα που εξηγεί την ανάγκη ύπαρξης ενός οργανισμού όπως ο NORMAPME. Τα έτη 1995 και 1996 απετέλεσαν την φάση έναρξης των δραστηριοτήτων του NORMAPME, που ιδρύθηκε ως ένωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα σύμφωνα με το βελγικό δίκαιο. Οι αναληφθείσες δράσεις ιδίως στους ακόλουθους τομείς: εκστρατεία προβολής της έχουν επικεντρωθεί τυποποίησης σε συνεργασία με την CEN και τις υπηρεσίες της βιομηχανικής πολιτικής, δημιουργία τεκμηρίωσης και βάσης δεδομένων, συγκρότηση δικτύων εμπειρογνωμόνων. Επί πλέον, η NORMAPME κατέστη συνδεδεμένο μέλος της CEN. Λαμβάνοντας υπόψη την έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί τυποποίησης συμφώνησαν με την Επιτροπή για ένα "υπόμνημα συμφωνίας" ("Memorandum of Understanding"), με στόχο την αύξηση της προβολής της ευρωπαϊκής τυποποίησης. Σ'αυτή τη βάση, τέθηκαν σε εφαρμογή πολλές δράσεις, σε στενή συνεργασία με τις MME (NORMAPME) και τα EIC. Μια από τις δράσεις, που αναμένεται να είναι ιδιαίτερα επωφελής για τις MME, είναι η δημιουργία ενός κόμβου στο Internet για την παροχή πληροφοριών και την ενθάρρυνση της συμμετοχής των επιχειρήσεων στη διαδικασία τυποποίησης ( σχέδιο INES). 82 7. 3 Έοευνα και τεχνολογική ανάπτυξη Η τεχνολογία αποτελεί ένα σημαντικό παράγοντα, που επιτρέπει στις επιχειρήσεις όλων των ειδών και μεγεθών να κερδίζουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Οι επιχειρήσεις όμως δυσκολεύονται ενίοτε να διεξαγάγουν από μόνες τους δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (Ε&ΤΑ). Η συνεργασία μεταξύ διαφόρων επιχειρήσεων και ερευνητικών οργανώσεων αποτελεί μια λύση, η οποία επιτρέπει τη συνένωση πόρων και συμπληρωματικών ειδικοτήτων. Τα προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ βοηθούν εταίρους από διάφορες χώρες να συνεργάζονται, δημιουργώντας δεσμούς μεταξύ διαφόρων εθνικών κοινοτήτων επιχειρηματιών και ερευνητών. Το τέταρτο κοινοτικό πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ (FP IV)126 καλύπτει όλες τις δραστηριότητες Ε&ΤΑ που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ (13 δισ. ECU για το 1994-1998) και έχει τρεις κύριους στόχους: ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, βελτίωση της ποιότητας ζωής στην Ευρώπη, υποστήριξη άλλων κοινοτικών πολιτικών. 7. 3. 1 Συ/ιμετογή των MME στο τέταρτο πρόγραιιιια-πλαίσιο Ε& TA tnc ΕΕ127 Εκτός του ότι πρόκειται για ένα σημαντικό παράγοντα που συμβάλλει στην ταχέως εξελισσόμενη οικονομία της Ευρώπης, οι MME υποστηρίζουν την ανταγωνιστικότητα των μεγαλύτερων βιομηχανιών ως υπεργολήπτες. Οι MME υψηλής τεχνολογίας ενισχύουν ταχέως αναπτυσσόμενους τομείς, όπως τα πολυμέσα και η ανάπτυξη λογισμικού, η βιοτεχνολογία και οι βιοϊατρικές ή περιβαλλοντικές τεχνολογίες. Στις ΗΠΑ, είναι γνωστό ότι οι MME παράγουν διπλάσιες καινοτομίες ανά εργαζόμενο και δημιουργούν 3,5 φορές περισσότερα νέα προϊόντα ανά δολάριο επενδυόμενο στην έρευνα, απ' ό,τι οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις. Ως αποτέλεσμα της εσωτερικής αγοράς πολλές MME της ΕΕ αντιμετωπίζουν την αυξανόμενη διεθνοποίηση των αγορών τους καθώς και την άφιξη ξένων επενδυτών στις εθνικές τους αγορές. Το τεχνολογικό περιεχόμενο των προϊόντων και των διαδικασιών αυξάνεται επίσης και, για να παραμείνουν ανταγωνιστικές, πολλές MME οφείλουν να αναπτύξουν ή να έχουν πρόσβαση σε νέες τεχνολογίες. Μέσω της συμμετοχής τους σε κοινοτικά προγράμματα Ε&ΤΑ επιμερισμένου κόστους, οι MME μπορούν να διεθνοποιήσουν το δίκτυο επιχειρηματικής τους δράσης και να αναζητήσουν εταίρους, ενώ, συγχρόνως, βελτιώνουν την τεχνολογική τους βάση μέσω μιας κοινής προσπάθειας Ε&ΤΑ ή πρόσβασης σε αποτελέσματα Ε&ΤΑ. Σε μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε το 1994, αξιολογήθηκαν οι ανάγκες και οι δυνατότητες Ε&ΤΑ ενός αντιπροσωπευτικού δείγματος περίπου 2 εκατ. ευρωπαϊκών βιομηχανικών MME. Οι MME υποδιαιρέθηκαν σε τρεις κύριες ομάδες: 1. Technology developers ("παραγωγοί (1-3%). Αυτές οι- MME τεχνολογίας") δραστηριοποιούνται στην έρευνα και την ανάπτυξη και έχουν καλά παγιωμένες ερευνητικά προγράμματα δυνατότητες Ε&ΤΑ. Συμμετέχουν ευρέως σε 1 26 127 EEL 126 της 18. 5. 1994, σ. 1. Για όλα τα προγράμματα που εφαρμόζουν ειδικά μέτρα για τις MME στο τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο, οι MME ορίζονται ως επιχειρήσεις οι οποίες ικανοποιούν τα ακόλουθα 3 κριτήρια: < 500 απασχολούμενοι, ετήσιος κύκλος εργασιών < 38 εκατ. ECU (MECU) και ιδιοκτησία όχι πάνω από το 1/3 της επιχείρησης από φορέα μεγαλύτερο από MME (με βάση τον κύκλο εργασιών και τον αριθμό εργαζομένων), εκτός εάν πρόκειται για χρηματοοικονομικό επενδυτή, όπως, π. χ. , τράπεζα ή κεφαλαιούχο επιχειρηματικού κεφαλαίου Μόνο το ειδικό πρόγραμμα για τις τεχνολογίες των πληροφοριών, δεδομένης της υψηλής προστιθέμενης αξίας των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα αυτό, δέχεται επιχειρήσεις με κύκλο εργασιών μέχρι 50 εκατ. ECU. Ο ορισμός που χρησιμοποιείται είναι προσωρινός. Εφαρμόζεται για μεταβατική περίοδο στον τομέα της έρευνας και, κατ'αρχήν, πρόκειται να αντικατασταθεί, μέχρι τις 31. 12. 1997, με παραπομπή στη σύσταση της Επιτροπής της 3ης Απριλίου 1997 σχετικά με τον ορισμό της MME (ΕΕ L 107 της 30. 04. 1997, σ. 4). Η παράγραφος αυτή δεν περιλαμβάνει τη συμμετοχή των MME στο πρόγραμμα "καινοτομία" της ΕΕ (βλ. 7. 4), που αντιστοιχεί στη δραστηριότητα III του τέταρτου προγράμματος-πλαισίου. 83 χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ. Εν τούτοις, ενδέχεται να χρειάζονται υποστήριξη ισότιμη βάση με μεγαλύτερες επιχειρήσεις, όταν για να ανταγωνιστούν σε συντάσσουν προτάσεις. 2. Leading technology users ("σημαντικοίχρήστες τεχνολογίας") (10%). MME οι οποίες είναι τεχνολογικά περισσότερο προηγμένες απ' ό,τι η μέση επιχείρηση στον τομέα τους. Αυτές μπορούν να διαπιστώσουν τις ανάγκες τους σε Ε&ΤΑ, αλλά συχνά έχουν περιορισμένες ή ανύπαρκτες ικανότητες Ε&ΤΑ και, ως εκ τούτου, συνήθως αναθέτουν ως υπεργολαβία την έρευνα σε τρίτους. Αυτές οι MME διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στη διάδοση και προσαρμογή τεχνολογικών καινοτομιών σε επιχειρήσεις μέσου και χαμηλού τεχνολογικού επιπέδου. 3. Technology users-followers (δευτερεύοντες χρήστες έτοιμων προϊόντων τεχνολογίας) (90%). Η μεγάλη πλειονότητα των MME της ΕΕ ενδιαφέρονται μόνο για τα τελικά προϊόντα της Ε&ΤΑ. Δεν έχουν καμία ή ελάχιστη ανάγκη να εκτελέσουν δραστηριότητες Ε&ΤΑ και δεν επενδύουν το χρήμα που δύσκολα κέρδισαν σε παρακινδυνευμένα και μακροπρόθεσμα ως προς την απόδοση τους σχέδια Ε&ΤΑ. 7. 3. 1. 1 Μέτρα προώθησης της τεχνολογίας στις MME Μία από τις προτεραιότητες του FP IV, κοινή για όλα τα ειδικά προγράμματα Ε&ΤΑ, είναι να ενδυναμώσει και να διευκολύνει τη συμμετοχή των MME. Μια ειδική δέσμη μέτρων, τα μέτρα προώθησης της τεχνολογίας στις MME (TSME), εφαρμόσθηκε σε 10 ειδικά προγράμματα. Άλλα προγράμματα ανέπτυξαν πρόσθετους τύπους σχεδίων και καθήκοντα, που στοχεύουν στην επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων σχετιζομένων με τις MME. Περιεχόμενο και εφαρμογή Τα μέτρα προώθησης της τεχνολογίας για MME (TSME), που εφαρμόσθηκαν στο επιτυχή εμπειρία του τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ, στηρίζονται στην προγράμματος Brite/EuRam και επεκτείνουν το σχέδιο CRAFT σε άλλα 9 ερευνητικά προγράμματα που καλύπτουν δραστηριότητες Ε&ΤΑ στις βιολογικές επιστήμες, την ενέργεια, τις μεταφορές, και το περιβάλλον. Τα TSME θεσπίστηκαν για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που συναντούν οι MME κατά τη σύνταξη προτάσεων: πρόσβαση σε πληροφορίες για τα προγράμματα της ΕΕ, εξεύρεση κατάλληλων εταίρων έρευνας, προσδιορισμός αναγκών Ε&ΤΑ, απόδειξη της δυνατότητας υλοποίησης των σχεδίων πριν από τη διάθεση κεφαλαίων. Αποσκοπούν στην περαιτέρω ενθάρρυνση και διευκόλυνση της συμμετοχής των MME στα προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ απευθυνόμενα κυρίως σε MME "παραγωγούς τεχνολογίας" και σε MME "σημαντικούς χρήστες τεχνολογίας". Τα TSME περιλαμβάνουν δύο κύρια μέτρα: 1. Επιχορηγήσεις αναγνωριστικής φάσεως MME από διάφορα κράτη μέλη που εντοπίζουν ένα κοινό σχέδιο Ε&ΤΑ μπορούν, με βάση μια συνοπτική πρόταση, να λάβουν χρηματοδότηση (75% του συνολικού κόστους, μέχρι 45. 000 ECU) για τη σύνταξη μιας πλήρους πρότασης. και/ή την εκτέλεση μιας μελέτης σκοπιμότητας. Αυτή η πρώτη φάση είναι προαιρετική και πρέπει να διαρκέσει λιγότερο από 12 μήνες. 2. Σχέδια ερευνητικής συνεργασίας (CRAFT). Αυτά απευθύνονται στις MME που είναι "σημαντικοί χρήστες τεχνολογίας" και τους παρέχουν τη δυνατότητα να αναθέσουν σε τρίτα μέρη (καλούμενα "εκτελούντες Ε&ΤΑ") την εκτέλεση έρευνας για λογαριασμό τους. Τα αποτελέσματα αποτελούν ολοκληρωτικά ιδιοκτησία των MME. Η Επιτροπή μοιράζεται με τις MME το ερευνητικό κόστος, χρηματοδοτώντας μέχρι 500. 000 ECU ή το 50% του συνολικού κόστους. Τα σχέδια CRAFT πρέπει να διαρκούν από 1 έως 2 έτη. Όλα τα σχέδια που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ θα πρέπει να είναι καινοτόμα και προανταγωνιστικά, πράγμα που σημαίνει ότι απαιτούν περαιτέρω ανάπτυξη μεταξύ της ολοκλήρωσης του σχεδίου και της 84 διάθεσης στο εμπόριο του προϊόντος/των υπηρεσιών που προκύπτουν από την έρευνα. Ένας νεωτερισμός αναφορικά με το αρχικό ερευνητικό σχέδιο CRAFT είναι ότι μεγαλύτερες επιχειρήσεις ή δημόσιοι φορείς μπορούν να συμμετάσχουν σε σχέδια χρηματοδοτώντας μέχρι το 1/6 του κόστους, πράγμα που επιτρέπει την κάθετη συνεργασία μεταξύ MME και ιδιωτικών ή δημοσίων τελικών χρηστών. Αυτή η διαδικασία υποψηφιότητας σε δύο φάσεις δεν είναι μόνο επωφελής για τις MME τύπου CRAFT, αλλά είναι επίσης ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα για MME με ερευνητικές δυνατότητες, κυρίως "παραγωγούς τεχνολογίας", που μπορούν να λάβουν μια επιχορήγηση αναγνωριστικής φάσεως για την αύξηση των πιθανοτήτων επιτυχίας τους κατά την υποβολή σχεδίων συλλογικής έρευνας, που είναι η παραδοσιακή μορφή σχεδίου στα προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ, όπου συχνά συγκροτούν ομάδα με μεγάλες επιχειρήσεις, πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα για να ανταγωνιστούν με άλλα παρόμοια σχέδια. Ένα πρόσθετο χαρακτηριστικό των TSME είναι η συγκρότηση μιας μικρής μονάδας συντονισμού MME, αρμοδιότητα της οποίας είναι ο συντονισμός της εφαρμογής των TSME και στα 10 ερευνητικά προγράμματα, η διαχείριση του δικτύου Εθνικών Εστιακών Σημείων CRAFT και η σύνδεση με άλλα κοινοτικά μέτρα που αφορούν τις MME. Η μονάδα αυτή αποτελεί ένα "κέντρο πρώτης επαφής", που παραλαμβάνει και επεξεργάζεται όλες τις προτάσεις. Καταρτίστηκε ένα ενιαίο ενημερωτικό πακέτο για τα 10 προγράμματα και διατίθενται τυποποιημένα έντυπα υποψηφιότητας για όλα τα προγράμματα, πράγμα που απλουστεύει τη διαδικασία υποψηφιότητας. Τα TSME εφαρμόζονται μέσω ανοικτών προσκλήσεων υποβολής προσφορών, οι οποίες ξεκίνησαν το Δεκέμβριο του 1994 και θα συνεχιστούν μέχρι τον Απρίλιο του 1998. Οι προτάσεις είναι δυνατόν να υποβάλλονται σε συνεχή βάση και αξιολογούνται τρεις φορές το χρόνο. Ο εκσυγχρονισμός των εσωτερικών διαχειριστικών διαδικασιών από την ομάδα συντονισμού MME έχει ως αποτέλεσμα ότι όλοι όσοι προτείνουν σχέδια βάσει των TSME ενημερώνονται εντός τριών μηνών ως προς το αποτέλεσμα των αξιολογήσεων αυτών. Ενέργειες ενημέρωσης και συνδρομής Η ανακοίνωση της Επιτροπής για το Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα υπέρ των MME κατέδειξε την ανάγκη για την ανάληψη ενεργειών ενημέρωσης και συνειδητοποίησης και το συντονισμό των δικτύων υποστήριξης, με στόχο τη διευκόλυνση και την ενδυνάμωση της συμμετοχής των MME στο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ της ΕΕ. Για τη συμμετοχή σε προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ, είναι απαραίτητο να συνεργαστούν τουλάχιστον δύο αλλοδαποί εταίροι στην υποβολή πρότασης. Για να βοηθηθούν οι MME σ' αυτό το κρίσιμο βήμα και για να τους δίνονται πληροφορίες, δημιουργήθηκε ένα δίκτυο Τοπικών Εστιακών Σημείων CRAFT. Ζητήθηκε απ' όλα τα κράτη μέλη και τα συνδεδεμένα κράτη να προτείνουν οργανώσεις με επαρκείς πόρους και ειδικότητες για το σχηματισμό δικτύου που θα εξασφαλίζει επαρκή θεματική και γεωγραφική κάλυψη σε κάθε κράτος. Αυτοί οι οργανισμοί ενημερώνουν και συντρέχουν τις MME στην αναζήτηση εταίρων ή στην υποβολή προτάσεων. Οι MME που ενδιαφέρονται για την υποβολή σχεδίου μπορούν επίσης να αναζητήσουν εταίρους χρησιμοποιώντας τις "εκδηλώσεις ενδιαφέροντος" που διατίθενται στον εξυπηρετητή τηλεπληροφορικής ARCADE ή να συμβουλευθούν τη βάση δεδομένων CORDIS "RTD Partners". Επιπλέον, τα EIC, με την ιδιότητα τους ως "κέντρων πρώτης επαφής", έχουν παράσχει πληροφορίες για τα TSME Μάλιστα, μερικά ενθαρρύνθηκαν ενεργά να συνεργαστούν με μέλη του δικτύου CRAFT. Στο πλαίσιο της πολιτικής επιχειρήσεων, οργανώθηκε, το Δεκέμβριο του 1997, μια σειρά μαθημάτων κοινής κατάρτισης για τα EIC, το CRAFT και τα Κέντρα Αναδιανομής Καινοτομίας (IRC). Μεταξύ άλλων ζητημάτων, εξετάστηκαν οι 85 καλύτεροι τρόποι για να καταστούν οι ημερίδες πληροφόρησης για προγράμματα Ε&ΤΑ ελκυστικότερες για τις MME. Η εμπειρία από το FP III έδειξε ότι οι συστηματικές Πολυεθνικές Δοάσεια Πληοοφόοηστκ και Συνδροιιής. που απευθύνονται σε MME ενός ή περισσότερων ερευνητικών τομέων/βιομηχανικών κλάδων, διευκολύνουν την ανάπτυξη διακρατικών εταιρικών σχέσεων και αποτελούν αποτελεσματικό τρόπο προώθησης της συμμετοχής των MME στα TSME. Οι δράσεις αυτές περιλαμβάνουν τέσσερα βασικά "βήματα" (εμπνευσμένα από τη μεθοδολογία που αναπτύχθηκε βάσει του σχεδίου Euromanagement): διάδοση πληροφοριών για τα TSME, οικονομικός έλεγχος σε MME για σχέδια χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ, διαμεσολάβηση ως προς τα αποτελέσματα των "εκδηλώσεων ενδιαφέροντος" για τη διαμόρφωση διακρατικών κοινοπραξιών και συνδρομή για τη σύνταξη προτάσεων σχεδίων. Για την έναρξη της εφαρμογής των μέτρων προώθησης της τεχνολογίας για τις MME, το 1995, αναλήφθηκαν και συντονίστηκαν από τις υπηρεσίες που είναι επιφορτισμένες με την έρευνα τρεις πολυεθνικές δράσεις ενημέρωσης και συνδρομής (με συνολική χρηματοδότηση ΕΕ 5 εκατομ. ECU). Σ' αυτές έλαβαν μέρος αντίστοιχα περίπου 50 ιδιώτες σύμβουλοι ειδικευμένοι στον έλεγχο των τεχνολογικών αναγκών των MME (Euromanagement II), τα 20 μέλη των εστιακών σημείων του δικτύου CRAFT και 17 ευρωπαϊκές βιομηχανικές συνομοσπονδίες (CECIMO, ORGALIME, FEFAC κ. λπ. ). Ως αποτέλεσμα αυτών των δράσεων, ενημερώθηκαν 50. 000 και ελέγχθηκαν 2. 000 MME, οι οποίες δεν είχαν ποτέ μέχρι τότε συμμετάσχει σε προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ. Περίπου το 40% του συνόλου των προτάσεων που υποβλήθηκαν το πρώτο έτος του FP IV στο πλαίσιο των TSME προήλθαν απ' αυτές τις ενέργειες. Το 1996, εγκαινιάστηκαν πρόσθετες δράσεις ενημέρωσης και συνδρομής (χρηματοδότηση ΕΕ 4,5 εκατομ. ECU) στα πλαίσια προγραμμάτων που εφαρμόζουν τα μέτρα προώθησης της τεχνολογίας για MME. Στις δράσεις αυτές συμμετέχει κυρίως το δίκτυο των εθνικών εστιακών σημείων CRAFT, αλλά επίσης τα Κέντρα Αναδιανομής Καινοτομίας, τα Euro Info Centres και άλλοι ενδιάμεσοι. Οι δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης περιλαμβάνουν επίσης εκδηλώσεις. Οι "πρώτες ημερίδες τεχνολογίας για τις MME", που πραγματοποιήθηκαν στις Βρυξέλλες τον Οκτώβριο του 1996, συγκέντρωσαν 850 συμμετέχοντες από 21 ευρωπαϊκές χώρες και το Ισραήλ, κυρίως MME (35%) και ενδιάμεσους (30%). Οι συμμετέχοντες στις ημερίδες τεχνολογίας για τις MME είχαν τη δυνατότητα να συναντηθούν με υπαλλήλους της Επιτροπής που διαχειρίζονται τα ειδικά προγράμματα Ε&ΤΑ και να διερευνήσουν ευκαιρίες που προσφέρονται στο πεδίο τους. Ως αποτέλεσμα όλων αυτών των ενεργειών, ο αριθμός των προτάσεων που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο των TSME αυξήθηκε κατακόρυφα από το τέλος του 1996, ενώ το*75% περίπου των συμμετεχουσών MME συμμετέχουν για πρώτη φορά. Τα μεσοπρόθεσμα αποτελέσματα Η ανάλυση της συμμετοχής των MME στα προηγούμενα προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ (FP ΙΠ) δείχνει ότι οι MME συμμετέχουν περισσότερο σε βιομηχανικά προγράμματα, όπως τα Brite-EuRam (Βιομηχανικές τεχνολογίες και τεχνολογίες υλικών) ή ESPRIT (τεχνολογίες περισσότερο προσανατολισμένα στη βασική έρευνα. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τον αριθμό συμβάσεων που υπογράφηκαν με MME στο FP III και FP IV (μέχρι τις 31. 12. 1996). της πληροφόρησης), προγράμματα παρά σε Συμμετοχή MME ανά είδος σχεδίου στο FPIV από το 1994 μέχρι το 1996 & στο FP III (Αριθμός MME που υπέγραψαν σύμβαση με την Επιτροπή μεταξύ 1. 1. 1995 και 31. 12. 1996) Πρόγραμμα Επιχορηγήσεις αναγνωριστι κής φάσεως Συμμετοχές MME** Σχέδια ερευνητικής συνεργασίας 498 704 Βιομηχανικές τεχνολογίες Βιολογικές επιστήμες Περιβάλλον Μη πυρηνική ενέργεια Μεταφορές Τηλεπληροφορική ACTS ESPRIT ΣΥΝΟΛΟ FP IV (1994 μέχρι 1996) ΣΥΝΟΛΟ FP III (1991-1994) * Επιχειρήσεις με λιγότερους από 250 εργαζομένους 169 33 2 70 Χ/Α Χ/Α 105 1083 1572 Σχέδια συλλογικής έρευνας 836 261 114 304 547 459 437 868 3826 3501 ΣΥΝΟΛΟ 2038 456 147 306 617 459 437 979 5439 6276 26 - - Χ/Α Χ/Α Χ/Α 6 530 1203 Μόνο συνιστώσα Ε&ΤΑ (JOULE) Χ/Α = Χωρίς αντικείμενο 6. 000 MME συμμετέσχαν στο τρίτο πρόγραμμα-πλαίσιο (FP ΙΠ), που καλύπτει την περίοδο 1991 έως το 1994. Άνω του 50% ήταν "παραγωγοί τεχνολογίας", που συμμετείχαν σε σχέδια συλλογικής έρευνας, αλλά η δοκιμαστική δράση CRAFT (Δράση Ερευνητικής Συνεργασίας για την Τεχνολογία) του προγράμματος Brite-EuRam απευθυνόταν ειδικά σε "σημαντικούς χρήστες τεχνολογίας". Τα σχέδια CRAFT συγκέντρωσαν χρηματοδότηση ΕΕ ύψους περίπου 70 εκατομ-ECU και επέτρεψαν σε περίπου 1. 200 MME να συμμετάσχουν στο εν λόγω πρόγραμμα, ανεβάζοντας έτσι το μερίδιο της συμμετοχής των MME από 25% σε 55%. Στο FP IV, ένα πρώτο σημαντικό αποτέλεσμα είναι η αύξηση της συμμετοχής των MME σε σχέδια συλλογικής έρευνας: περίπου 3. 800 MME συμμετέσχαν σε ερευνητικά σχέδια που ξεκίνησαν στα πρώτα δύο έτη (1995-96). Η συμμετοχή αυτή είναι ίση προς τη συμμετοχή των τεσσάρων συνολικά ετών του προηγουμένου προγράμματος- πλαισίου και οφείλεται, κατά κύριο λόγο, στην καλύτερη και στοχοθετημενη παροχή πληροφοριών και στην ευχερέστερη πρόσβαση των MME στο πλαίσιο των TS. ME. Το παρακάτω σχήμα δείχνει ότι οι MME είναι αυτές που προκάλεσαν την αύξηση του συνολικού μεριδίου επιχειρήσεων μεταξύ FP III και FP IV (από 35% σε 40%). 87 Συυυετογές στο FP 111 και IV κατά είδος Φορέα Συνολιχέ€ ovmi£Tovéc χατά etôoc εταίρου στο F P I II Ερευνητικοί οργανισμοί 30% Άλλοι 3% Βιομηχανία 35% -έκτων οποίων 51% MME Πανεπιστήμια/ τριτοβάθμια εκπαίδευση 32% Συνολιχέ€ συααετογέζ χατά είδος εταίρου στο FF IV από το 1994 ιιένοι το 1996 Ερευνητικοί οργανισμοί 24% Πανεπιστήμια/ τριτοβάθμια εκπαίδευση 27% Βιομηχανία 40% -εκ των οποίων 58% MME Στις MME οφείλεται η αύξηση του συνολικού μεριδίου επιχειρήσεων μεταξύ FP III και FP IV (από 35% στο 40 %) Τρία προγράμματα (Βιομηχανικές Τεχνολογίες και Τεχνολογίες Υλικών, ESPRIT - Τεχνολογίες Πληροφοριών - και Μεταφορές) καλύπτουν το 66% της συνολικής χρηματοδότησης MME και το 67% της συνολικής συμμετοχής των MME. Εντούτοις, η συμμετοχή των MME στο FP IV είναι περισσότερο ισοκατανεμημένη μεταξύ όλων των προγραμμάτων απ1 ό,τι στο FP ΠΙ. Είναι επίσης ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι οι MME αντιπροσωπεύουν την πλειοψηφία (53%) όλων των συντονιστών βιομηχανικών σχεδίων. 88 Μερίδιο χρηυατοδότησικ MME μεταξύ των προνραιιυάτων στα FP III και IV Χοηαατοδότπση ΕΚ JÎOOC ΜΙΜΕ χατά «povoamia στο FP HI Τηλεπληροφο- ρική 10% Περιβάλλον 2% ACTS 14% ESPRIT 39% Βιομηχανικές τεχνολογίες 28% Βιολογικές επιστήμες 1% Μ τ1 πυρηνική ενέργεια 6% Χρηματοδότηση ΕΚ ποοζ MME χατά jtooypamia στο FP IV από το 1994 utroi το 1996 ' ACTS 11% Τηλεπληροφο ρική 10%^ Μη πυρηνική ενέργεια 6% Βιομηχανικές τεχνολογίες 26% Περιβάλλον 2% Βιολογικές επιστήμες 5% Μεταφορά 9% ΣΤΟ FP IV, η χρηματοδότηση ΕΚ στις MME είναι περισσότερο ισοκατανεμημένη στα επί μέρους προγράμματα απ' ό,τι ήταν στο FP III Ta TSME αρχίζουν να αποδίδουν, έστω και αν χρειάστηκε κάποιος χρόνος για την εδραίωση του δικτύου CRAFT και τη διάδοση πληροφοριών για τα νέα μέτρα υποστήριξης των MME. Οι 668 επιχορηγήσεις αναγνωριστικής φάσεως, που χορηγήθηκαν μέχρι σήμερα από τα TSME επέτρεψαν σε 1. 500 MME να καταρτίσουν πρόταση μαζί με αλλοδαπό εταίρο, ενώ περίπου 1. 000 MME, κυρίως "σημαντικοί χρήστες τεχνολογίας", συμμετέχουν τώρα σε 143 σχέδια έρευνας τύπου CRAFT. Για μία ακόμη φορά, οι αριθμοί αυτοί αντιστοιχούν στους αριθμούς που παρατηρήθηκαν για το σύνολο των τεσσάρων ετών του προηγουμένου προγράμματος-πλαισίου. Το πρόγραμμα για τις βιομηχανικές τεχνολογίες και τις τεχνολογίες υλικών είναι εκείνο το οποίο προσελκύει τις περισσότερες προτάσεις, αλλά και άλλα ερευνητικά προγράμματα (γεωργία και αλιεία, βιοϊατρική και υγεία, μεταφορές) προσελκύουν όλο κ αι περισσότερες M ME γ ια υποβολή προτάσεων. 89 Τα μέτρα προώθησης της τεχνολογίας στις MME: υποβολή και επιλογή σχεδίων στο FP IV από το 1994 μέχρι το 1996 Είδος σχεδίου Πρόγραμμα Επιχορηγήσεις αναγνωριστικής φάσεως Σχέδια ερευνητικής συνεργασίας CRAFT Συμβάσεις(1) 119 4 - Συμβάσεις (1) Υποβληθέντα σχέδια 873 81 11 42 247 55 37 38 59 95 1604 BRITE-EURAM III SMT BIOMED II ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΊΕΣ FAIR ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ MAST III JOULE ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ESPRIT ΣΥΝΟΛΟ FP IV (1994 μέχρι 1996) ΣΥΝΟΛΟ FP III (1991-1994) (1) Συμπεριλαμβανομένων συμβάσεων υπό διαπραγμάτευση μέχρι το Φεβρουάριο Υποβληθέντα σχέδια 263 9 - Χωρίς αντικείμενο 25 14 9 5 - - 1 1 Χωρίς αντικείμενο 6 1 313 144 422 30 33 17 87 17 13 17 32 45 713 172 997 331 391 885 Το ποσοστό επιτυχίας για MME στο πλαίσιο των TSRM είναι σχετικά υψηλό, παρά το γεγονός ότι το 75% αυτών συμμετέχουν για πρώτη φορά. Η ανάλυση της συμμετοχής των MME στα σχέδια TSME δείχνει ότι: • περίπου 5. 200 MME έλαβαν μέρος στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο των TSME, εκ των οποίων χρηματοδοτήθηκαν 2. 500. Όταν υποβάλλουν ενδιαφέρουσα πρόταση (με βάση την έκθεση αξιολόγησης), οι μη επιλεγείσες MME ενθαρρύνονται να υποβάλουν εκ νέου βελτιωμένες προτάσεις· • κατά μέσο όρο, η συμμετοχή σε ένα σχέδιο CRAFT 700. 000 ECU (στο οποίο συμμετέχουν 7 εταίροι κατά μέσο όρο) αντιπροσωπεύει μόνο 50. 000 ECU ίδιας επένδυσης ανά MME· των συμμετεχόντων • οι μικρές επιχειρήσεις (λιγότεροι από 50 εργαζομένους) αντιπροσωπεύουν την πλειονότητα επιχορηγήσεις αναγνωριστικής φάσεως και 46% για τα σχέδια CRAFT, ήτοι συνολικά 60% για όλα τα TSME). Επιχειρήσεις από παραδοσιακότερους τομείς, όπως η παραγωγή τροφίμων, ο κατασκευαστικός τομέας, ο εξορυκτικός τομέας, η υφαντουργία ή ο τομέας της ξυλείας, αντιπροσωπεύουν το 40% των συμμετεχόντων και αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του 6% των επιχειρήσεων που ανήκουν στην κατηγορία των 250- 500 εργαζομένων. (70% για τις επιλεγείσες • περίπου το 18% των MME προέρχονται από τις 4 "χώρες συνοχής" (Ισπανία, Πορτογαλία, Ελλάδα και Ιρλανδία), ποσοστό μεγαλύτερο από το μέσο όρο συμμετοχής τους σε σχέδια ΕΕ. Η συμμετοχή τους δείχνει μια βιομηχανική δομή βασισμένη σε μικρότερες μονάδες και λιγότερο προηγμένους τομείς. Εν τούτοις, τρεις από τις μεγαλύτερες βιομηχανικές χώρες της ΕΕ (Γερμανία, Γαλλία και Μεγάλη Βρετανία) αντιπροσωπεύουν περίπου το 50% του συνόλου των συμμετεχουσών MME. 90 Οι συμμετέχουσες για πρώτη φορά MME αντιπροσωπεύουν περίπου το 75% των συμμετεχόντων στις επιχορηγήσεις αναγνωριστικής φάσεως ή στα σχέδια CRAFT. Τα TSME επέτρεψαν λοιπόν σε περίπου 1. 900 MME να συμμετάσχουν για πρώτη φορά στα προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ. Τα μέτρα προώθησης της τεχνολογίας στις MME: Υποβολή και επιλογή σχεδίων στο FP IV από το 1994 έως το 1996 Είδος σχεδίου Επιχορηγήσεις αναγνωριστικής φάσεως Σχέδια ερευνητικής συνεργασίας (εκτός "εκτελούντων Ε&ΤΑ") (CRAFT) Υποβληθέντα Συμβάσεις Υποβληθέντα Συμβάσεις ~ Μέγεθος MME (σε αριθμό εργαζομένων) <50 50 έως 100 100 έως 250 250 έως 500 >500 ΣΥΝΟΛΟ (1 ) Συμπεριλαμβανομένων συμβάσεων υπό διαπραγμάτευση μέχρι το Φεβρουάριο 1997 σχέδια 2353 377 343 114 2 3189 σχέδια 1057 327 356 144 138 2022 (1) 1041 206 191 52 2 1492 J | <1) 464 171 206 87 75 1003 Τα πρώτα σχέδια που επελέγησαν και χρηματοδοτήθηκαν από το αρχικό δοκιμαστικό σχέδιο CRAFT το 1993 φθάνουν τώρα στο τέλος τους. Επιτυχημένα σχέδια μπορούν να βρεθούν σε διάφορους βιομηχανικούς τομείς, από τους πολύ παραδοσιακούς μέχρι τους πλέον προηγμένους. Μια έκδοση που διατίθεται από όλα τα Εθνικά Εστιακά Σημεία CRAFT και στη σελίδα MME του WEB (http://www. cordis. lu/sme/home. html), παραθέτει 10 από αυτά τα σχέδια. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες (70%) στα πρώτα σχέδια CRAFT, που ξεκίνησαν το 1993, ανέφεραν, ως κύριο κίνητρο τους, τη βελτίωση της τεχνολογικής τους βάσης και, συγχρόνως, τη διεθνοποίηση των επαφών τους. Άλλα οφέλη που προκύπτουν από τη συμμετοχή στα σχέδια CRAFT είναι: • βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, συνδεόμενη με αύξηση του τεχνολογικού περιεχομένου των διαδικασιών παραγωγής/προϊόντων τους· • καλύτερη γνώση των ανταγωνιστών τους ή/και των προμηθευτών/τελικών χρηστών, και ανάπτυξη δικτύων Ε&ΤΑ · • πρόσβαση σε διαδικασίες παραγωγής και προϊόντα που ικανοποιούν τις προδιαγραφές ISO και τα ευρωπαϊκά πρότυπα (CEN/CENELEC)· • λήψη του σήματος επιχείρησης που εκτελεί Ε&ΤΑ στο πολύ υψηλό επίπεδο ποιότητας των σχεδίων ΕΕ. Τα TSME, και ειδικότερα το σχέδιο CRAFT, διαδραματίζουν ηγετικό ρόλο στην Ε&ΤΑ της ΕΕ. Περισσότερο από ποτέ, οι ευρωπαϊκές MME θα βρίσκουν ευκολότερη πρόσβαση στην υποστήριξη δραστηριοτήτων που αφορούν την Ε&ΤΑ και την καινοτομία. 7. 3. 1. 2 Αλλα μέτρα του τέταρτου προγράμματος-πλαισίου που ενδιαφέρουν τις MME Εκτός των TSME, τα οποία είναι κοινά και συντονισμένα μεταξύ διαφόρων προγραμμάτων, πολλά προγράμματα έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για MME. Σχέδια επίδειξης στις βιολογικές επιστήμες Και τα τρία ειδικά προγράμματα στο χώρο των βιολογικών επιστημών (Γεωργία και αλιεία - FAIR, Βιοτεχνολογία - BIOTECH και Βιοϊατρική και υγεία - BIOMED) 91 υποστηρίζουν σχέδια επίδειξης, τα οποία αποσκοπούν στην εκμετάλλευση και διάδοση νέων τεχνολογιών. Ποσοστό που μπορεί να φτάσει μέχρι το 6% των προϋπολογισμών των προγραμμάτων διατίθεται για σχέδια τα οποία αποδεικνύουν τη βιωσιμότητα μιας νέας τεχνολογίας, καταρρίπτουν τα εμπόδια που υπάρχουν για τη διάθεση της στο εμπόριο και συμβάλλουν στην προώθηση της συνειδητοποίησης των οικονομικών, κοινωνικών ή ιατρικών της οφελών. Με βάση την αρχή ότι "βλέποντας πιστεύει κανείς", τα σχέδια επίδειξης αποτελούν μια σημαντική ρήξη με την αντίληψη των παραδοσιακών σχεδίων Ε&ΤΑ, καθόσον στοχεύουν στη χρησιμοποίηση των διαθέσιμων γνώσεων για να δείξουν πώς μια νέα τεχνολογία ή ένα νέο προϊόν μπορεί να εφαρμοστεί με συγκεκριμένο τρόπο. Η χρηματοδότηση ΕΕ παρέχεται στην ίδια βάση με τα σχέδια έρευνας επιμερισμένου κόστους, για περίοδο δύο έως τεσσάρων ετών. Ενώ τα σχέδια επίδειξης δεν στοχεύουν άμεσα τις MME, αυτές αντιπροσωπεύουν κατά μέσο όρο το 25% του συνόλου των επιλεγομένων υποψηφίων. Οι MME στην πρώτη πρόσκληση υποβολής προσφορών για σχέδια επίδειξης στις βιολογικές επιστήμες ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ BIOMED FAIR BIOTECH Επιλεγέντα σχέδια Συνολικός αριθμός προτάσεων 46 25 13 ' 20 Συνολικός αριθμός προτεινόντων 332 130 79 100. Πρόγραμμα Ε&ΤΑ για τις μεταφορές % των προτεινουσών MME 16% 39% 25% 25% Το Δεκέμβριο του 1994, το Συμβούλιο ενέκρινε ένα ειδικό πρόγραμμα έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης στον τομέα των μεταφορών για την περίοδο 1994 - 1998 128, στο πλαίσιο του τετάρτου προγράμματος-πλαισίου Ε&ΤΑ. Με στόχο την προώθηση της βιώσιμης κινητικότητας προσώπων και αγαθών, το πρόγραμμα στοχεύει να συμβάλει στην; ανάπτυξη, την ολοκλήρωση και τη διαχείριση ενός μεταφορικού συστήματος, το οποίο θα είναι αποτελεσματικότερο, ασφαλέστερο και συμβατότερο με το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής. Το πλαίσιο του προϋπολογισμού του είναι 256 εκατομ. ECU. Από το Δεκέμβριο του 1994 μέχρι το Μάρτιο του 1997 δημοσιεύθηκαν τρεις προσκλήσεις υποβολής προσφορών. Στην πρώτη και τη δεύτερη πρόσκληση υποβολής προσφορών οι MME αντιπροσώπευαν το 35% του συνόλου των υποψηφίων. Ο συνολικός αριθμός αναδόχων είναι 1. 294, από τους οποίους 392 ή 30% είναι MME. Σκέλος επίδειξης του προγράμματος μη πυρηνικής ενέργειας - THERMIE Ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής είναι το πρόγραμμα THERMIE (566 εκατομ. ECU για την περίοδο 1995-1998), που αποτελεί μέρος του τέταρτου προγράμματος-πλαισίου Ε&ΤΑ της ΕΕ. Το THERMIE παρέχει οικονομική υποστήριξη σε σχέδια εφαρμογής καινοτόμων ενεργειακών τεχνολογιών (Τύπος Α) και σε συμπληρωματικές δραστηριότητες (Τύπος Β). Το THERMIE περιλαμβάνει επίσης μέτρα προώθησης της τεχνολογίας για τις MME. Σε ό,τι αφορά τις δράσεις Α, δεν είναι διαθέσιμοι ακριβείς αριθμοί ως προς τη συμμετοχή των MME αλλά από μια ποιοτική αξιολόγηση προκύπτει μια συνολική 1 28 E EL 361 της 31. 12. 1994, σ. 56. 92 συμμετοχή MME, ως συντονιστών σχεδίων, περίπου 65% για τα υποβληθέντα σχέδια, αλλά μόνο περίπου 20% για τα επιλεγέντα σχέδια. Πρέπει να καταβληθεί ακόμη σημαντική προσπάθεια για να βοηθηθούν οι MME να υποβάλλουν προτάσεις υψηλής ποιότητας, πράγμα που αποτελεί τον κύριο σκοπό των δραστηριοτήτων που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο των μέτρων προώθησης της τεχνολογίας για τις MME. Ο πίνακας δείχνει τον αριθμό και τον προϋπολογισμό των δράσεων που αναλήφθηκαν στον τομέα της προώθησης της τεχνολογίας στις MME (δράσεις τύπου Β) για τα έτη 1995 και 1996. Αοάσεις THERMIE νια την προώθηση της τεχνολογίας στις MME (Τύπος Β) Έτος 1995 1996 Ι Ι. Αριθμός επιλεγεισών δράσεων 40 22 Ι 1 Υποστήριξη THERMIE (εκατομ. ECU) 4,00 2. 05 Για να γίνουν περισσότερο γνωστά τα μέσα που απευθύνονται ειδικά στις MME, συντάχθηκε, στα πλαίσια της ανοικτής πρόσκλησης υποβολής προσφορών του 1997, ένα φυλλάδιο, το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει ευρέως μέσω ορισμένων δικτύων: οργανώσεις για την προώθηση των ενεργειακών τεχνολογιών, Εστιακά Σημεία Craft, Euro Info Centres. Ο στόχος είναι να επιστηθεί η προσοχή των MME στη δυνατότητα να λάβουν υποστήριξη από την ΕΕ για να εκτελέσουν μελέτες σκοπιμότητας ως προπαρασκευαστική φάση της υποβολής μιας πρότασης τύπου Α. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής προσφέρουν μια υπηρεσία προεπιλογής για να βοηθήσουν τις MME να στοχοθετήσουν καλύτερα την πρόταση τους. Τα προγράμματα του FP IV σχετικά με την καινοτομία και τις τεχνολογίες της πληροφορίας αναπτύσσονται στα ακόλουθα κεφάλαια. Αποτελεσματικές πρακτικές και δράσεις πρώτων χρηστών στο ESPRIT. Βλέπε σημείο 7. 5. 1. για το πρόγραμμα τεχνολογίας των πληροφοριών. 7. 3. 1. 3 Πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο (1998-2002) της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τις δράσεις Η Επιτροπή εξέδωσε στις 30 Απριλίου 1997 "πρόταση σχετικά με το πέμπτο έρευνας, πρόγραμμα-πλαίσιο τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (1998-2002)129", που συνιστά μια νέα προσέγγιση της κοινοτικής έρευνας, με βάση την απλοποίηση των μηχανισμών λήψης αποφάσεων και λειτουργίας καθώς και τη μεγαλύτερη επικέντρωση των μέτρων και των θεμάτων. Η πρόταση περιλαμβάνει τρία θεματικά και τρία οριζόντια προγράμματα. Λαμβανομένης υπόψη της σημασίας των MME ως σημαντικών φορέων και παραγόντων της καινοτομίας, βασικών συντελεστών της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας, θεσπίστηκε , με βάση την εμπειρία του τέταρτου προγράμματος- πλαισίου, ένα ειδικό οριζόντιο πρόγραμμα με τίτλο "Καινοτομία και συμμετοχή των MME". Το πρόγραμμα αυτό στοχεύει στη διευκόλυνση της πρόσβασης των MME στις προηγμένες τεχνολογίες και στις δυνατότητες που προσφέρονται από τα προγράμματα των έρευνας της Ένωσης, και κυρίως στη διευκόλυνση της εκμετάλλευσης αποτελεσμάτων της έρευνας και την τόνωση της δημιουργίας καινοτόμων επιχειρήσεων. Οι MME θα μπορέσουν να επωφεληθούν όχι μόνο από το ειδικό πρόγραμμα "Καινοτομία και συμμετοχή των MME" (ιδίως μέσω μιας ενιαίας θυρίδας MME, που θα λειτουργεί στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το σύνολο των προγραμμάτων έρευνας, για την υποβολή ειδικών σχεδίων για MME), αλλά και από 1 29 COM(97) 142 τελικό, της 30. 04. 1997. 93 μέτρα που προβλέπονται αποκλειστικά γι' αυτές στο πλαίσιο άλλων προγραμμάτων [επιχορηγήσεις αναγνωριστικής φάσεως και σχέδια ερευνητικής συνεργασίας (CRAFT)]. 7. 4 Καινοτοιιία Πρόγραμμα καινοτομίας και μεταφορά τεχνολογιών Το πρόγραμμα "Καινοτομία"130 (312 εκατομ. ECU για την περίοδο 1995-1998) εντάσσεται στην τρίτη δραστηριότητα του τέταρτου προγράμματος-πλαισίου Ε&ΤΑ και εστιάζεται στη διάδοση και την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της ερευνητικής δραστηριότητας. Έχει στόχο να βοηθήσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία να αυξήσει την ανταγωνιστικότητα της αντλώντας τα μεγαλύτερα δυνατά οφέλη από τις διαθέσιμες τεχνολογίες και τεχνικές. Το πρόγραμμα υιοθετεί μια νέα συνολική προσέγγιση για την προώθηση της καινοτομίας και ορίζει τρεις αλληλοεξαρτώμενους στόχους: την προώθηση ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την καινοτομία και την εισαγωγή νέων τεχνολογιών στις επιχειρήσεις· την προώθηση της ανάπτυξης ενός ανοικτού ευρωπαϊκού χώρου για τη διάδοση των τεχνολογιών και των γνώσεων· την ανάπτυξη κατάλληλων τεχνολογιών για το χώρο αυτό. Οι δραστηριότητες που προωθούνται στο πλαίσιο του προγράμματος σε σχέση με τις MME διαρθρώνονται γύρω από τις ακόλουθες γραμμές δράσης: α) Ευρωπαϊκό Σύστημα Παρακολούθησης της Καινοτομίας131 Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Παρακολούθησης της Καινοτομίας σκοπεύει στην ενίσχυση των γνώσεων που υπάρχουν για τις επιδόσεις των επιχειρήσεων, ιδίως των MME, τις δημόσιες πολιτικές και την υποδομή των υπηρεσιών υποστήριξης της καινοτομίας. Μεταξύ των σημαντικότερων σχεδίων μπορούν να αναφερθούν: - η κοινοτική έρευνα καινοτομίας, σχέδιο που υλοποιήθηκε από κοινού με την Eurostat, το οποίο συνίστατο στην υποβολή ερωτήσεων σε 44. 000 επιχειρήσεις, ως επί το πλείστον MME, σε 13 χώρες, με βάση ένα εναρμονισμένο ερωτηματολόγιο, το οποίο επέτρεψε στην Eurostat να δημιουργήσει μια μοναδική βάση δεδομένων. Τα αποτελέσματα παρουσιάσθηκαν σε διεθνές συνέδριο που έγινε το Μάιο του 1996 στο Λουξεμβούργο- - μια έρευνα για τη σημασία των νέων ευρωπαϊκών επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας και για τα κυριότερα χαρακτηριστικά των επιχειρήσεων ταχείας ανάπτυξης· - μια μελέτη με στόχο τον καθορισμό μεθοδολογιών για την κατάταξη των MME σε κατηγορίες, σύμφωνα με κριτήρια που βασίζονται στην καινοτόμο τους ικανότητα. β) Προώθηση τεχνικών διαχείρισης της καινοτομίας Η δράση αυτή έχει ως σκοπό την υποστήριξη των προσπαθειών εθνικών και περιφερειακών οργανώσεων, τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα, για την αύξηση της χρησιμοποίησης συγχρόνων μεθόδων διαχείρισης στις MME. Τα 30 σχέδια που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε εξέλιξη προβλέπουν ενέργειες ευαισθητοποίησης, σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, όσον αφορά την αποτελεσματική χρησιμοποίηση των τεχνικών διαχείρισης της καινοτομίας για τις MME. Περιλαμβάνουν την ανταλλαγή εμπειριών και τη διάδοση αποτελεσματικών πρακτικών στις MME, καθώς επίσης την πραγματοποίηση αποστολών παροχής συμβουλών σε θέματα καινοτομίας σε περισσότερες από 1. 000 MME στην Ευρώπη. Με την ολοκλήρωση των αποστολών 1 30 Ειδικό πρόγραμμα διάδοσης και αξιοποίησης των αποτελεσμάτων των ενεργειών έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (1994-1998), απόφαση του Συμβουλίου 94/917/ΕΚ της 15. 12. 1994, ΕΕ L 361 της 31. 12. 1994,0. 101. 13 ! Μερικές φορές αναφέρεται ως το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο της Καινοτομίας. 94 αυτών, οι αντίστοιχες επιχειρήσεις εκπονούν ένα σχέδιο δράσης για την ενσωμάτωση των κατάλληλων τεχνικών διαχείρισης στη συνολική τους στρατηγική καινοτομίας. γ) Το ευρωπαϊκό βραβείο σχεδίου (design) Το βραβείο αυτό έχει σκοπό να καταδείξει τον κρίσιμο ρόλο του design στη διαδικασία καινοτομίας των MME, καθώς επίσης την αποδοτικότητα του και τη σημαντική συμβολή που παρέχει στην επιτυχία σε βιομηχανικό επίπεδο. Για το βραβείο του 1997 υπέβαλαν υποψηφιότητα περίπου 400 MME. Τα βραβεία επιδόθηκαν στις 31 Ιανουαρίου 1997, στα πλαίσια ενός συνεδρίου στο οποίο παρέστησαν όλοι οι παράγοντες του τομέα αυτού, καθώς και οι προ επιλεγείσες MME. δ) Τα ευρωπαϊκά δίκτυα και οι υπηρεσίες καινοτομίας Αυτή η πειραματική γραμμή δράσης, που ξεκίνησε στο τέλος του 1995, επιδιώκει τους ακόλουθους στόχους: - παροχή περισσότερο αποδοτικών (ολοκληρωμένων) υπηρεσιών στις MME, ενθαρρύνοντας την ενεργό συνεργασία μεταξύ επαγγελμάτων τα οποία μέχρι τώρα εργάζονταν ελάχιστα μαζί (π. χ. : τεχνολόγοι και τραπεζίτες, υπεύθυνοι προώθησης κοινωνικών καινοτομιών και τεχνολόγοι)· - διευκόλυνση της εναρμόνισης των μέτρων δημόσιας υποστήριξης (π. χ. , συνεργασία μεταξύ εθνικών προγραμμάτων που στοχεύουν στην προώθηση της τοποθέτησης νέων ερευνητών στις MME για τη διευκόλυνση της μεταφοράς τεχνολογιών, ιδίως προκειμένου να δοκιμαστεί η δυνατότητα πραγματοποίησης διακρατικών τοποθετήσεων)· - διασύνδεση των εθνικών δικτύων φορέων που παρέχουν υπηρεσίες σε MME (π. χ. , υπηρεσίες διασύνδεσης πανεπιστημίου-βιομηχανίας) και ενίσχυση, με τον τρόπο αυτό, της ευρωπαϊκής υποδομής παροχής υποστήριξης στις επιχειρήσεις. Μέχρι σήμερα, έχουν επιλεγεί 23 δίκτυα που περιλαμβάνουν 150 περίπου οργανώσεις, εκ των οποίων περίπου δέκα αντιπροσωπεύουν MME. ε) Σχέδια επικύρωσης και μεταφοράς τεχνολογίας Η γραμμή δράσης "σχέδια επικύρωσης και μεταφοράς τεχνολογίας" απευθύνεται κυρίως, αλλά όχι αποκλειστικά, στις MME. Αντικείμενο της είναι να προσφέρει κοινοτική υποστήριξη σε σχέδια που αποσκοπούν, σε συνάρτηση με τις ανάγκες της αγοράς και τις κοινωνικές απαιτήσεις, στην επικύρωση αποτελεσμάτων έρευνας ή τη μεταφορά τεχνολογιών προς τους νέους τομείς εφαρμογής. Στις 15 Μαρτίου 1995 και στις 15 Σεπτεμβρίου 1996 δημοσιεύθηκαν δύο προσκλήσεις υποβολής προτάσεων συνολικού προϋπολογισμού 70 εκατομ. ECU. Επιλέχθηκαν 200 προτάσεις για τη φάση του καθορισμού, από τις οποίες πάνω από τα δύο τρίτα θα καταλήξουν σε φάση επίδειξης, με κοινοτική υποστήριξη από 500. 000 ECU μέχρι 1,5 εκατομ. ECU. Η συμμετοχή των MME στις δύο αυτές προσκλήσεις υπήρξε πολύ υψηλή. Αξίζει να υπογραμμιστούν τρία στοιχεία, τα οποία συναντώνται τόσο στο επίπεδο της συμμετοχής όσο και σε εκείνο των επιλεγεισών προτάσεων: - στα σχέδια συμμετέχουν περίπου 920 οργανισμοί, εκ των οποίων 47% είναι MME, - περίπου 60% των σχεδίων συντονίζονται από MME, - υπάρχει τουλάχιστον μία MME στο 90% των κοινοπραξιών των σχεδίων. Η ανάλυση των σχεδίων σε δύο φάσεις (καθορισμός/δυνατότητα υλοποίησης και, στη συνέχεια, εφαρμογή, εφόσον στεφθεί από επιτυχία η φάση καθορισμού) επιτρέπει την απλοποίηση της αρχικής πρότασης και τη μείωση της προσπάθειας που ζητείται από τον προτείνοντα. Πέρα από τις υπηρεσίες υποστήριξης που προσφέρονται στις κοινοπραξίες, η προσέγγιση αυτή αποδείχθηκε ιδιαίτερα χρήσιμη για σχέδια στα οποία μετέχουν πολλές MME. 95 στ) Δίκτυο κέντρων αναδιανομής καινοτομίας Τα κέντρα αναδιανομής καινοτομίας (52 κέντρα) συμβουλεύουν οργανισμούς - κυρίως μικρές επιχειρήσεις - σε θέματα τεχνολογίας και καινοτομίας. Βοηθούν επίσης τις MME να εντοπίζουν κατάλληλες τεχνολογίες που ταιριάζουν στις ανάγκες τους και παρέχουν συνδρομή για την εκμετάλλευση καθώς και συμβουλές σχετικά με τα προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ. Κάθε κέντρο αναδιανομής είναι ανεξάρτητο και υποστηρίζεται από χρηματοδότηση ΕΕ (23 εκατομ. ECU από συνολικό προϋπολογισμό 43. 5 εκατομ. ECU) βάσει του προγράμματος "Καινοτομία". Ο πρωταρχικός σκοπός όλων των κέντρων αναδιανομής καινοτομίας είναι η δημιουργία ενός περιφερειακού "πόλου" που θα παρέχει πρόσβαση στην απαιτούμενη εμπειρογνωμοσύνη, με στόχο την υποστήριξη των δραστηριοτήτων εκμετάλλευσης, μεταφοράς τεχνολογίας και καινοτομίας των MME στην περιφέρεια αυτή. Αυτό παρέχει στις MME έναν άμεσο σύνδεσμο με τους εταίρους και δυνητικούς αγοραστές των τεχνολογιών που έχουν αναπτύξει. Το προσωπικό των κέντρων αναδιανομής καινοτομίας είναι έμπειρο σε θέματα επιχειρήσεων και τεχνολογίας και επιλέγεται με κριτήριο τη σε βάθος γνώση του των τεχνολογικών αναγκών της τοπικής βιομηχανίας - ιδίως των MME -, την ικανότητα του να συμβουλεύει οργανισμούς για τα θέματα που σχετίζονται με τη μεταφορά τεχνολογίας, την καινοτομία και την επιχειρηματική δραστηριότητα, την ικανότητα του να αναπτύσσει υπηρεσίες οι οποίες αντιμετωπίζουν τις ειδικές ανάγκες του περιφερειακού βιομηχανικού ιστού και να βοηθά τις τοπικές οργανώσεις να ανταγωνίζονται αποτελεσματικότερα στις εξαγωγικές αγορές και, τέλος, τη σε βάθος γνώση των προγραμμάτων Ε&ΤΑ της ΕΕ. Τα κέντρα αναδιανομής μπορούν να διανέμουν μέσω του δικτύου στοιχεία για τα καινοτόμα προϊόντα, μεθόδους και τεχνολογίες των MME και έχουν μια υπηρεσία "αναζήτησης εταίρων". Άλλες υπηρεσίες περιλαμβάνουν: κατάρτιση και παροχή συμβουλών σε επιχειρήσεις προσαρμοσμένες στη συγκεκριμένη περιφέρεια, δικτύωση και ανταλλαγή ιδεών (π. χ. σεμινάρια για τη διαχείριση ολοκληρωτικής ποιότητας, τη διαχείριση αξίας, τα δικαιώματα ευρεσιτεχνίας και πνευματικής ιδιοκτησίας, την περιβαλλοντική ευθύνη). Κατά το 1995 και 1996, το δίκτυο κέντρων αναδιανομής καινοτομίας παρήγαγε τα ακόλουθα αποτελέσματα: συνδρομή σε συμφωνίες μεταφοράς τεχνολογίας (381 διαπραγματευθείσες, 108 υπογραφείσες)· παροχή βοήθειας σε οργανισμούς για την κατάρτιση προτάσεων για προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ (1. 406 υποβληθείσες, 309 εγκριθείσες), αριθμός επαφών με πελάτες, κυρίως MME: 39. 337* αριθμός συναντήσεων παροχής συνδρομής σε πελάτες, κυρίως MME: 7. 052. ζ) Δίκτυο ΟΡΕΤ (Οργάνωση για την Προώθηση Ενεργειακών Τεχνολογιών) Η ΟΡΕΤ είναι ένα ειδικευμένο δίκτυο (40 ΟΡΕΤ, 4 εκατομ. ECU για 2 έτη), στα πλαίσια του προγράμματος "καινοτομία", που αποσκοπεί στην προώθηση νέων και καινοτόμων ενεργειακών τεχνολογιών. Αντικαθιστά το πρώην δίκτυο OPET-THERMIE. Σκοπός του είναι να βοηθήσει τη διείσδυση επιτυχών νέων και καινοτόμων ενεργειακών τεχνολογιών στην αγορά, ιδίως εκείνων που σχετίζονται με τεχνολογίες που επιδείχθηκαν μέσω του προγράμματος για τη μη πυρηνική ενέργεια (JOULE - THERMIE). Οι MME αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες πελατών - στόχων της ΟΡΕΤ. Η ΟΡΕΤ ασχολείται με την ορθολογική χρήση της ενέργειας σε κτίρια, μεταφορικά μέσα και βιομηχανικές εγκαταστάσεις, με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και με τα ορυκτά καύσιμα. Πρώτο σχέδιο δράσης νια την καινοτομία στην Ευρώπη Το Πρώτο Σχέδιο Δράσης για την Καινοτομία στην Ευρώπη, που εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 20 Νοεμβρίου 1996, αποτελεί συνέχεια της ευρείας δημόσιας συζήτησης 96 που ακολούθησε τη δημοσίευση, στο τέλος του 1995, της Πράσινης Βίβλου για την καινοτομία, συζήτηση κατά τη διάρκεια της οποίας επιβεβαιώθηκε ευρέως η διάγνωση της Επιτροπής για το έλλειμμα καινοτομίας στην Ευρώπη. Ανταποκρίνεται, επίσης, σε αίτημα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Φλωρεντίας (Ιούνιος 1996), που κάλεσε την Επιτροπή να καταρτίσει σχέδιο δράσης για τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν στον τομέα της καινοτομίας. Στο σχέδιο δράσης προτείνεται η λήψη μέτρων, κυρίως σε ευρωπαϊκό επίπεδο, που αφορούν τρεις σημαντικούς στόχους: • προώθηση μιας πραγματικής "κουλτούρας" καινοτομίας, • δημιουργία ενός νομικού, κανονιστικού και χρηματοδοτικού πλαισίου, ευνοϊκού για την καινοτομία, • καλύτερη σύνδεση της έρευνας με την καινοτομία. Το σχέδιο δράσης έγινε ευνοϊκά δεκτό τόσο από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα όσο και από τους κοινωνικοοικονομικούς φορείς. Στην πρώτη φάση της εφαρμογής του σχεδίου, η Επιτροπή ασχολήθηκε, μεταξύ άλλων, με τα προβλήματα τα σχετικά με την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας ( π. χ. , δημοσίευση της Πράσινης Βίβλου για τις άδειες ευρεσιτεχνίας), με τη χρηματοδότηση της καινοτομίας, με την εκπαίδευση και την κατάρτιση ("Erasmus της Μαθητείας", πρωτοβουλία "Μάθηση στην Κοινωνία των (συστήματα Πληροφοριών") και με τη διαχείριση της καινοτομίας στις επιχειρήσεις benchmarking). Μια πρώτη έκθεση για την εφαρμογή του σχεδίου θα καταρτισθεί στο τέλος του 1997. 7. 5 Κοινωνία των πληροφοριών 7. 5. 1 ITpOYpauua τεyvoλoγίac των πληροφοριών (IT) Το πρόγραμμα τεχνολογίας των πληροφοριών (που αντικαθιστά το προηγούμενο πρόγραμμα ESPRIT) (2. 065 εκατομ. ECU για το 1994-1998) καλύπτει μεγάλη ποικιλία δραστηριοτήτων, από τη βασική μέχρι την εφαρμοσμένη έρευνα, στους ακόλουθους τομείς: τεχνολογίες λογισμικού, τεχνολογίες για εξαρτήματα και υποσυστήματα, ηλεκτρονικό εμπόριο, μακροπρόθεσμη έρευνα, ανοικτά συστήματα μικροεπεξεργαστή, για ηλεκτρονικοί επιχειρηματικές μεθόδους, συστήματα πολυμέσων και ολοκλήρωση στη μεταποίηση. Διαδραματίζει ουσιώδη ρόλο για τις MME που επιθυμούν να εκτελέσουν Ε&ΤΑ στον τομέα της τεχνολογίας των πληροφοριών ή να έχουν πρόσβαση σε αποτελέσματα τεχνολογίας αιχμής. και δίκτυα υψηλής απόδοσης, υπολογιστές τεχνολογίες Κατά τα δύο πρώτα έτη (1995 και 1996), ξεκίνησαν 836 σχέδια προϋπολογισμού 900 εκατομ. ECU. Περίπου 1. 000 MME έλαβαν μέρος σε ερευνητικό σχέδιο επιμερισμένου κόστους και εκτέλεσαν περίπου το 30% της συνολικής εργασίας του προγράμματος. 600 άλλες MME συμμετείχαν στα διάφορα συνοδευτικά μέτρα που υλοποιήθηκαν στα πλαίσια του προγράμματος IT. Τα στοιχεία αυτά τοποθετούν το πρόγραμμα IT ανάμεσα στα πρώτης γραμμής κοινοτικά προγράμματα Ε&ΤΑ και επιβεβαιώνουν ότι οι προσπάθειες που καταβλήθηκαν για την αύξηση του ποσοστού συμμετοχής των MME υπήρξαν επιτυχείς. (TSME) που Πέραν των συγκεκριμένων μέτρων προώθησης για τις MME περιελήφθησαν στο FP 4 (επιχορηγήσεις αναγνωρ ιστικής φάσεως και CRAFT), θεσπίστηκαν πρόσθετα μέτρα, τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και στις διαδικασίες (εισαγωγή συγκεκριμένων θεμάτων και διαδικασία υποψηφιότητας δύο φάσεων), στο πλαίσιο του προγράμματος IT, ώστε να αντιμετωπιστούν οι ειδικές ανάγκες των MME. Οι διατάξεις αυτές αποδείχθηκε ότι διευκόλυναν σε πολύ μεγάλο βαθμό τη συμμετοχή των MME στις δραστηριότητες του προγράμματος IT. Σε ό,τι αφορά το περιεχόμενο, περιλαμβάνουν, ειδικότερα, την Ευρωπαϊκή στην Πρωτοβουλία Συστημάτων και Λογισμικού (ESSI), που συνίσταται 97 προώθηση/διάδοση αποτελεσματικών πρακτικών στους τομείς της ανάπτυξης λογισμικού, των εξαρτημάτων μικροηλεκτρονικής και των μεθόδων μεταποίησης βάσει της ΙΤ· εμπειρία με δράσεις πρώτων χρηστών στη μικροηλεκτρονική στα προϊόντα (FUSE)· δημιουργία κέντρων πληροφόρησης και συνδρομής για μεταφορά τεχνολογίας (ιδίως, στον τομέα των ηλεκτρονικών υπολογιστών υψηλής απόδοσης, το ηλεκτρονικό εμπόριο και την αυτοματοποίηση διαδικασιών). Περαιτέρω, η συνεργασία μεταξύ χρηστών και προμηθευτών ειδικών τεχνολογιών στον τομέα της Ε&ΤΑ ενθαρρύνθηκε και οδήγησε σε πολυάριθμες συνεργασίες μεταξύ μεγάλων επιχειρήσεων και MME. Ειδικότερα, η Δράση Πρώτου Χρήστη (FUSE) απευθύνεται σε όλες τις βιομηχανικές επιχειρήσεις, οι οποίες μπορούν να επωφεληθούν από νέες εφαρμογές των υπαρχουσών τεχνολογιών μικροηλεκτρονικής. Οι MME είναι ο κύριος αποδέκτης της πρωτοβουλίας αυτής. Καθώς η μεταφορά γνώσεων αποτελεί ουσιώδη πτυχή του FUSE, δημιουργήθηκε ένα δίκτυο 26 κόμβων μεταφοράς τεχνολογίας (ΤΤΝ) για να προωθήσει τα πλεονεκτήματα της μικροηλεκτρονικής στις επιχειρήσεις και να παράσχει πληροφορίες, υποστήριξη και συνδρομή. To EUROPRACTICE, που είναι στενά συνδεδεμένο με το FUSE, ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 1995, με στόχο να προσφέρει χαμηλού κόστους βασικές υπηρεσίες για την παροχή βοήθειας στους χρήστες για την απορρόφηση της μικροηλεκτρονικής. Στις υπηρεσίες αυτές συμπεριλαμβάνονται: παροχή συμβουλών, κατάρτιση, μέσα λογισμικού, υποστήριξη σχεδιασμού, παραγωγή πρωτοτύπων και παραγωγή χαμηλού όγκου. Στο διαδικαστικό επίπεδο, θεσπίστηκε μια διαδικασία δύο φάσεων για την υποβολή υποψηφιότητας για πολλούς τομείς του προγράμματος, πράγμα ιδιαίτερα επωφελές για τις MME: σε μια πρώτη φάση, η αξιολόγηση της πρότασης βασίζεται στον προσδοκώμενο αντίκτυπο της επί των επιχειρήσεων. Αυτή η πρώτη αξιολόγηση γίνεται γρήγορα και μόνο σε περίπτωση επιτυχίας οι επιχειρήσεις καλούνται να υποβάλουν, εντός δύο μηνών, πλήρη πρόταση που να παρέχει αναλυτική περιγραφή της προσέγγισης Ε&ΤΑ και πρόγραμμα εργασίας. Οι MME επωφελούνται απ' αυτήν την προσέγγιση δύο φάσεων, διότι η ουσιαστική προσπάθεια υποβολής πλήρους πρότασης χρειάζεται να αναληφθεί μόνο εφόσον η πρόταση περάσει επιτυχώς το πρώτο "φίλτρο". Επί πλέον, υπάρχουν συχνές προσκλήσεις υποβολής προσφορών (2-4 ετησίως), οι οποίες δημοσιεύονται σε καθορισμένες ημερομηνίες. Έτσι, παρέχεται στις επιχειρήσεις η δυνατότητα να προγραμματίσουν τη συμμετοχή τους και να διαθέτουν αρκετούς μήνες για προετοιμασία. Οι ειδικευμένες ομάδες των Euro Info Centre για την κοινωνία των πληροφοριών και την Ε&ΤΑ εργάστηκαν για την καλύτερη ενημέρωση των MME για τα εν λόγω προγράμματα αυτά και για την παροχή βοήθειας στις MME ώστε να αποκτήσουν πρόσβαση σ' αυτά. Το 1996, οργανώθηκαν δύο εβδομάδες ενημέρωσης για την κοινωνία των πληροφοριών σε συνεργασία με το ISPO (Information Society Project Office - Γραφείο Σχεδίων Κοινωνίας Πληροφοριών), με στόχο την παροχή πληροφοριών στις MME για τις ευκαιρίες που παρέχει η κοινωνία των πληροφοριών και την επίδειξη εφαρμογών και υπηρεσιών που θα μπορούσαν να τους φανούν χρήσιμες στις καθημερινές τους δραστηριότητες. Κατά τη διάρκεια της δεύτερης από αυτές τις Ευρωπαϊκές Εβδομάδες, τα EICC και άλλες οργανώσεις διοργάνωσαν εκδηλώσεις σε 6 μη ευρωπαϊκές χώρες (ΧΑΚΕ και Τυ νησ ία). Τα μέλη των Euro Info Centres που μετέχουν στην ειδικευμένη ομάδα για την Ε&ΤΑ συνέχισαν να οργανώνουν εκδηλώσεις για την προώθηση των προγραμμάτων Ε&ΤΑ. Επίσης έλαβαν ενεργό μέρος στην προώθηση των βραβείων ΙΤΕΑ. Δόθηκε σημαντική έμφαση στην προώθηση των νεώτερων προγραμμάτων, όπως το FUSE και Βέλτιστη Πρακτική στο ESPRIT. Σε ό,τι αφορά το τελευταίο, οι Σουηδοί μέλη της ομάδας έδωσαν μεγαλύτερη κάλυψη στην πρωτοβουλία αυτή στη Σουηδία, όπου το πρόγραμμα 98 θεωρήθηκε ότι είχε χαμηλό αριθμό συμμετοχών. Ανταποκρινόμενα σε κοινό αίτημα της Επιτροπής, τα μέλη του δικτύου μετέφεραν πληροφορίες από τη βάση (ανάδραση) ως προς τον τρόπο βελτίωσης του αντίκτυπου των ημερίδων πληροφόρησης για MME. 7. 5. 2 Το Πρόγραμμα Προηγμένων Επικοινωνιακών Τεχνολογιών και Υπηρεσιών Στα πλαίσια του προγράμματος Ε&ΤΑ της ΕΕ για τις προηγμένες επικοινωνιακές τεχνολογίες και υπηρεσίες (ACTS) αναλήφθηκαν τρία ειδικά προγράμματα υπέρ των MME: μέτρα ενθάρρυνσης και διευκόλυνσης της συμμετοχής των MME στην Ε&ΤΑ, μέτρα διάδοσης πληροφοριών στις MME και υποστήριξης της απορρόφησης νέων υπηρεσιών απ' αυτές και μέτρα διευκόλυνσης της επίτευξης συναίνεσης για την πρόσβαση των MME σε διαλειτουργικά συστήματα ηλεκτρονικού εμπορίου. Ανω του 25% των συμμετεχόντων σ'αυτό το πρόγραμμα Ε&ΤΑ είναι MME. Ελήφθησαν ειδικά μέτρα για την ενθάρρυνση της συμμετοχής των MME στη δεύτερη πρόσκληση υποβολής προσφορών για το 1995, ενώ θα δοθεί περαιτέρω ενθάρρυνση για μια τρίτη πρόσκληση υποβολής προσφορών το 1997. Ένα ειδικό πρόγραμμα (SMARTS) είναι τώρα αρμόδιο για τη διεύρυνση της συμμετοχής των MME σε δραστηριότητες διάδοσης πληροφοριών και μεταφοράς τεχνολογίας. Το σχέδιο αυτό θα εξασφαλίσει ότι τουλάχιστον 5. 000 ευρωπαϊκές MME θα έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες και αποτελέσματα μέχρι το τέλος του 1998. Η ανάπτυξη τεχνολογιών, συστημάτων και υπηρεσιών ηλεκτρονικού εμπορίου αποτελεί σημαντικό χαρακτηριστικό της έρευνας ACTS. Μία "αλυσίδα επίτευξης συναίνεσης" συγκεντρώνει άνω των 20 σχεδίων που αφορούν τη "δικτύωση μικρών επιχειρήσεων και τις εμπορικές συναλλαγές". Αυτή η αλυσίδα Ε&ΤΑ παρέχει τα τεχνολογικά δεδομένα για το Μνημόνιο Συνεννόησης που υπογράφηκε από περισσότερες από 70 σημαντικές επιχειρήσεις με θέμα και στόχο την "Ανοικτή πρόσβαση στο ηλεκτρονικό εμπόριο για τις MME της Ευρώπης". Αυτό το Μνημόνιο Συνεννόησης παρέχει ένα ανοικτό πλαίσιο για βιομηχανικές συμφωνίες σχετικά με τη διαλειτουργικότητα των συστημάτων συναλλαγών, καταλόγων και αναγνώρισης, καθώς και για τα δικαιώματα και τις ευθύνες στον τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου. 7. 5. 3 Σγέδια ανάπτυξη πολυμέσων Έχουν ήδη δημοσιευθεί δύο προσκλήσεις υποβολής προσφορών για σχέδια ανάπτυξης πολυμέσων. Η μία, βάσει του προγράμματος IMPACT 2, δεν ευνόησε ρητά τις MME στις ομάδες ανάπτυξης, αν και οι MME ενθαρρύνονταν από τα κείμενα να συμμετάσχουν. Τα αποτελέσματα είχαν ως εξής: 103 προτάσεις από 565 οργανισμούς, εκ των οποίων 356 ήταν MME (κάτω των 250 εργαζομένων) (63%), και 17 σχέδια που έλαβαν υποστήριξη στα οποία συμμετείχαν 105 οργανισμοί, μεταξύ των οποίων 68 MME (64%). Η άλλη, με βάση το πρόγραμμα INFO 2000, προέβλεπε ένα ειδικό πλεονέκτημα για τις μικρές επιχειρήσεις (κάτω των 50 εργαζομένων) και τις περιφέρειες του στόχου 1, αυξάνοντας το παρεχόμενο ποσοστό υποστήριξης από 40% σε 50%. Τα αποτελέσματα είχαν ως εξής: 477 προτάσεις από 2. 428 οργανώσεις, από τις οποίες 1. 486 (61%) ήταν μικρές επιχειρήσεις και 1. 653 (68%) MME, και 80 υποστηριχθέντα σχέδια που προέρχονταν από 405 οργανώσεις, εκ των οποίων 253 (62%) ήταν μικρές επιχειρήσεις και 318 (78%) MME. 7. 5. 4 Πρόγραμμα εφαρμογών τηλεπληροφορική (TAP) Η απόφαση του Συμβουλίου για το πρόγραμμα TAP132 έθεσε έναν στόχο σύμφωνα με τον οποίο το 5% του προϋπολογισμού TAP για την περίοδο 1994-1998 θα πρέπει να 1 32 ΕΕ L 334 της 22. 12. 1994, σ. 1. 99 διατεθεί για μικρού και μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεις ή οργανώσεις (ΜΜΕ/ΜΜΟ με λιγότερους από 500 εργαζομένους). Ως εκ τούτου, το πρόγραμμα TAP είναι από την ίδια του τη φύση ανοικτό στις ΜΜΕ/ΜΜΟ. Τα σχέδια που ανταποκρίνονται στην ανάγκη για καλύτερη ενημέρωση και ευρύτερη εισαγωγή της τηλεπληροφορικής στις MME έλαβαν χρηματοδότηση 44,1 εκατομ. ECU. Σε άλλα σχέδια, άνω του 50% των συμμετεχουσών οργανώσεων είναι ΜΜΕ/ΜΜΟ, που έλαβαν χρηματοδότηση 32,4 εκατομ. ECU. Οι ΜΜΕ/ΜΜΟ συμμετέχουν σε περισσότερα από το 95% του συνόλου των σχεδίων τηλεπληροφορικής. Το συνολικό ποσό των 76,5 εκατομ. ECU αντιστοιχεί στο 13% της χρηματοδότησης ΕΕ για τα υπάρχοντα σχέδια και στο 8,5% του προβλεπόμενου συνολικό^ προϋπολογισμού TAP. Το πρόγραμμα "τηλεπληροφορική" ικανοποιεί τους στόχους που έχουν τεθεί για τη συμμετοχή των ΜΜΕ/ΜΜΟ. 7. 6 Ηλεκτρονικό εμπόριο Ωθούμενο από την εντυπωσιακή πρόοδο που σημειώνεται στο πεδίο της τεχνολογίας των πληροφοριών, και ιδίως από την ταχεία επέκταση του Internet, το ηλεκτρονικό εμπόριο παρουσιάζει τεράστιες δυνητικές ευκαιρίες για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις στην Ευρώπη, ιδίως για τις MME. Η διάδοση του θα έχει επίσης σημαντικό αντίκτυπο στην ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης στις παγκόσμιες αγορές. Ωστόσο, θα προκαλέσει επίσης βαθιές διαρθρωτικές αλλαγές για τις επιχειρήσεις και τις αγορές εργασίας. Το ηλεκτρονικό εμπόριο καλύπτει πολλές ποικίλες δραστηριότητες τόσο στον τομέα των αγαθών όσο και των υπηρεσιών και συμπεριλαμβάνει το ηλεκτρονικό εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών, την παράδοση ψηφιακού περιεχομένου με απευθείας σύνδεση, την ηλεκτρονική μεταφορά κεφαλαίων, την ηλεκτρονική εμπορία μετοχών, ηλεκτρονικές φορτωτικές, εμπορικούς πλειστηριασμούς, συνεργασία στο σχεδιασμό και τη μηχανολογία, άντληση στοιχείων σε απευθείας σύνδεση, ηλεκτρονικές δημόσιες προμήθειες, άμεση διάθεση προϊόντων στον καταναλωτή και εξυπηρέτηση μετά την πώληση. Η Επιτροπή εξέδωσε τον Απρίλιο του 1997 ανακοίνωση σχετικά με μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για το ηλεκτρονικό εμπόριο133, με στόχο την ενθάρρυνση της ανάπτυξης του ηλεκτρονικού εμπορίου, τόσο εντός της ΕΕ όσο και στην παγκόσμια αγορά. Τα βασικά ζητήματα είναι: • Η ανάγκη ενίσχυσης της αξιοπιστίας και της εμπιστοσύνης του διακρατικού ηλεκτρονικού εμπορίου. Η επίτευξη του στόχου αυτού έχει τεράστια σημασία για την περαιτέρω άρση των εμπορικών φραγμών και την αύξηση των πολυμερών δεσμεύσεων στο πλαίσιο του ΠΟΕ, καθώς και ενόψει της εμφάνισης του ξέπλυμα χρημάτων, δόλια (π. χ. ηλεκτρονικό "ηλεκτρονικού παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων). Οι MME, ιδιαίτερα, χρειάζεται να ενθαρρυνθούν να υιοθετήσουν νέες επιχειρηματικές μεθόδους, τεχνικές και καινοτομίες. εγκλήματος" • Παροχή της απαραίτητης υποδομής, αντιμετώπιση των προβλημάτων επάρκειας, κόστους, αμφίδρομης λειτουργίας. και φιλικότητας προς το χρήστη. Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και με τους εμπορικούς της εταίρους, προς την κατεύθυνση της πλήρους και έγκαιρης εφαρμογής της συμφωνίας του ΠΟΕ για τις βασικές τηλεπικοινωνίες, η οποία θα τεθεί σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 1998 και θα συμβάλει σε μεγάλο βαθμό στην απελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών. Το ίδιο ισχύει για την πρόσφατη Συμφωνία Τεχνολογίας των Πληροφοριών (ΙΤΑ), η οποία προβλέπει τη βαθμιαία εξάλειψη των δασμολογικών και μη δασμολογικών φραγμών για τα προϊόντα IT, καθώς και για τη Συμφωνία Αμοιβαίας Αναγνώρισης (MRA) σχετικά με την αξιολόγηση της συμμόρφωσης. 1 33 COM (97) 157, της 15. 04. 1997. 100 Όπως αναφέρει στην ανακοίνωση της για τη "Συνοχή και την κοινωνία των Πληροφοριών"134, η Επιτροπή στοχεύει στη μείωση των υπολειπόμενων περιφερειακών ανισοτήτων στο κόστος, την ποιότητα και την προσπελασιμότητα της υποδομής και των υπηρεσιών ηλεκτρονικού εμπορίου, ώστε να συμβάλει στην αναζωογόνηση των περιφερειών και στην ανανέωση και διατήρηση των τοπικών υπηρεσιών. Η ευρέως διαδεδομένη διαθεσιμότητα υποδομής ηλεκτρονικού εμπορίου σε ελκυστική τιμή είναι απαραίτητη για την πλήρη εκμετάλλευση των πληροφοριών από τις MME. Η Επιτροπή θα επιδιώξει μια συντονισμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που εμφανίζονται σε θέματα επάρκειας, μέσω της της εφαρμογής προγραμμάτων Ε&ΤΑ στους πληροφόρησης και των επικοινωνιών, συμπεριλαμβανομένων των δράσεων του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου και των διευρωπαϊκών δικτύων. Θα διευκολύνει επίσης την ενεργό συμμετοχή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και των δημόσιων φορέων στη γενική διαδικασία λήψης αποφάσεων ως προς την εξέλιξη του Internet. τεχνολογιών τομείς των Η Επιτροπή ενθάρρυνε την επίτευξη συναίνεσης για την τυποποίηση στον τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου μέσω του Μνημονίου Συνεννόησης για την ανοικτή πρόσβαση των ευρωπαϊκών MME στο ηλεκτρονικό εμπόριο, που στοχεύει στη συμμετοχή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και των χρηστών στις εργασίες τυποποίησης και εκπόνησης προδιαγραφών, θα ληφθούν μέτρα για την καλύτερη αντιμετώπιση των αναγκών των χρηστών, και ιδίως των MME, σε ό,τι αφορά την τυποποίηση. Βελτίωση της φιλικότητας προς το χρήστη. Ο στόχος είναι να προσφέρονται απλές, φιλικές προς το χρήστη λύσεις για τον ηλεκτρονικό χειρισμό κάθε φάσης στην αλυσίδα των συναλλαγών. Αυτό θα διευκολύνει την ευρεία χρησιμοποίηση του ηλεκτρονικού εμπορίου, ιδίως από τις MME, και θα τους επιτρέψει να ξεκινήσουν να χρησιμοποιούν και να παραμένουν ενήμερες σε ό,τι αφορά τις τεχνολογίες του ηλεκτρονικού εμπορίου. Για το σκοπό αυτό, δίνεται ιδιαίτερη σημασία στο ηλεκτρονικό εμπόριο στα προγράμματα Ε&ΤΑ της ΕΕ (έχει ήδη εκδοθεί μια πρώτη πρόσκληση υποβολής προσφορών στον τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου στο πλαίσιο του προγράμματος ESPRIT). Το ηλεκτρονικό εμπόριο αποτελεί επίσης βασική δράση στο πρόγραμμα "Δημιουργώντας μια φιλική προς το χρήστη κοινωνία των πληροφοριών". Προώθηση της διεθνούς βιομηχανικής και τεχνολογικής συνεργασίας. Τα σχέδια θα ξεκινήσουν στη διάρκεια του 1997 ως μέρος του σχεδίου δράσης της Πράγας, όπου συμμετέχουν χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, και σε συνεργασία με τις μη κοινοτικές μεσογειακές χώρες. Η Επιτροπή θα ενισχύσει επίσης τη συνεχή διεθνή συνεργασία της στο πεδίο του ηλεκτρονικού εμπορίου, προωθώντας παγκόσμια δοκιμαστικά (πιλοτικά) σχέδια στην παγκόσμια αγορά G7 για τη συνεργασία των MME. Η δημιουργία ευνοϊκού ρυθμιστικού πλαισίου για τα θέματα που εκτείνονται από την ασφάλεια, την ιδιωτική ζωή, την προστασία των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, ιδίως των πνευματικών δικαιωμάτων και των εμπορικών σημάτων, την προστασία του καταναλωτή, τους λογιστικούς και ελεγκτικούς κανόνες, μέχρι τη φορολογική ουδετερότητα. Τα μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί περιλαμβάνουν: την οδηγία ΕΚ για την προστασία των προσωπικών δεδομένων135, την πρόταση οδηγίας για τη θέσπιση μηχανισμού διαφάνειας, με στόχο τη μείωση του κινδύνου περιορισμού της ελεύθερης κυκλοφορίας των υπηρεσιών IT από διάφορα εθνικά μέτρα· μια οδηγία 1 34 1 35 COM (97) 7, της 22. 1. 1997. Οδηγία 94/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 24ης Οκτωβρίου 1995 για την προστασία των ατόμων από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων και την ελεύθερη κυκλοφορία των στοιχείων αυτών, EEL 281 της 23. 11. 95, σ. 41. 101 για τις συμβάσεις η διαπραγμάτευση των οποίων γίνεται από απόσταση, που καλύπτει τις ηλεκτρονικές συναλλαγές και, τέλος, ορισμένες οριζόντιες και τομεακές οδηγίες. Σε συνέχεια της Πράσινης Βίβλου για τις εμπορικές επικοινωνίες, η Επιτροπή θα υποβάλει αναλυτικές προτάσεις. Θα υποβάλει επίσης πρόταση οδηγίας για τις συμβάσεις χρηματοοικονομικών υπηρεσιών η διαπραγμάτευση των οποίων γίνεται από απόσταση και πρόταση οδηγίας για την έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος. Η Επιτροπή θα εργαστεί για την έγκαιρη επικύρωση και εφαρμογή της πρόσφατα εγκριθείσας συνθήκης περί πνευματικών δικαιωμάτων του Παγκόσμιου Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας (WTPO) και της συνθήκης περί εκτελεστών και φωνογραφημάτων του ίδιου Οργανισμού. • θα αναληφθούν πρωτοβουλίες εκπαίδευσης και κατάρτισης για MME, σχολεία και τοπικές αρχές στο πλαίσιο των προγραμμάτων Socrates και LEONARDO DA VINCI, το σχέδιο δράσης "Η μάθηση στην κοινωνία των πληροφοριών"136 και το πρόγραμμα ADAPT-BIS (νέο σκέλος, σχετικό με την οικοδόμηση της κοινωνίας των πληροφοριών). Για να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση και να ενθαρρυνθεί η εφαρμογή αποτελεσματικών πρακτικών από τις επιχειρήσεις, και τις MME ειδικότερα, η Επιτροπή θα εγκαινιάσει ένα πρόγραμμα εργασίας μέχρι το τέλος του 1997, με βάση την εμπειρία που αποκομίστηκε από το δοκιμαστικό (πιλοτικό) πρόγραμμα "Εμπόριο 2. 000" και τα στοιχεία που θα προκύψουν από τις διαβουλεύσεις για την Πράσινη Βίβλο σχετικά με το εμπόριο και τη διανομή. Η προαγωγή της ευαισθητοποίησης θα επιδιωχθεί μέσω του σχεδίου G7 "Παγκόσμια αγορά για τις MME" και μέσω ειδικών δραστηριοτήτων που θα εκτελεσθούν από το δίκτυο Euro Info Centre στο πλαίσιο του τρίτου πολυετούς προγράμματος για τις MME. Η Επιτροπή θα υποβάλει επίσης ένα έγγραφο στρατηγικής, μαζί με ένα πρόγραμμα δράσης για την προώθηση της ανάπτυξης των ηλεκτρονικών δημόσιων προμηθειών, το οποίο αναμένεται να λειτουργήσει ως καταλύτης στην παγκόσμια αγορά. 7. 7 Επαγγελματική κατάρτιση Η επαγγελματική κατάρτιση αποτελεί ουσιαστική συνιστώσα της ανταγωνιστικότητας των MME, όσον αφορά ιδιαιτέρως τη βελτίωση της διαχείρισης τους. Πάντως, οι MME είναι συχνά απρόθυμες να θεωρήσουν την κατάρτιση ως απαραίτητη επένδυση για τη βελτίωση των επιδόσεων τους και να προσαρμοστούν στις γρήγορες μεταβολές του περιβάλλοντος τους (όπως αυτές που συνδέονται με την παραγωγική διαδικασία ή την εισαγωγή νέων τεχνολογιών). Ο στόχος 4 του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, η κοινοτική πρωτοβουλία ADAPT και το πρόγραμμα LEONARDO DA VINCI αποσκοπούν συγκεκριμένα στην παροχή υποστήριξης για την προσαρμογή των επιχειρήσεων στις μεταβολές της βιομηχανίας και τη βελτίωση των συστημάτων επαγγελματικής κατάρτισης στην Ένωση. Όσον αφορά το πρόγραμμα Media-κατάρτιση, αυτό αποβλέπει στην κάλυψη των εξειδικευμένων απαιτήσεων του οπτικοακουστικού τομέα σε θέματα κατάρτισης. 7. 7. 1 Ο owYQc4 του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου Η συγκέντρωση στις εξειδικευμένες ανάγκες των MME όσον αφορά την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί μια από τις προτεραιότητες του στόχου 4 (διευκόλυνση της προσαρμογής των εργαζομένων στις βιομηχανικές μεταλλαγές και την εξέλιξη των συστημάτων παραγωγής). Στο πλαίσιο αυτό, είναι απαραίτητα τα εξής: - παροχή βοήθειας στις επιχειρήσεις αυτές, ώστε να μπορούν να προβλέπουν τις μελλοντικές τους ανάγκες όσον αφορά τα προσόντα των εργαζομένων τους και να εφαρμόζουν μια πολιτική διαχείρισης των ανθρώπινων πόρων τους βάσει των προβλέψεων αυτών· 1 36 COM(96) 471, τελικό της 2. 10. 1996. 10? - υποστήριξη των προσπαθειών τους για κατάρτιση των υπαλλήλων τους· - προώθηση, στο πλαίσιο του στόχου αυτού, της παροχής υπηρεσιών στις MME και της συνεργασίας μεταξύ τους. Η προτεραιότητα αυτή ορίζεται σαφώς τόσο στον κανονισμό για το ΕΚΤ137 όσο και στα έγγραφα προγραμματισμού των κρατών μελών και αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερης προσοχής όσον αφορά την παρακολούθηση και την αξιολόγηση. Στη Φινλανδία και τη Σουηδία, το σύνολο των δράσεων στο πλαίσιο του στόχου 4 συγκεντρώνεται στις MME. To DOCUP (έγγραφο προγραμματισμού) της Σουηδίας ορίζει ότι μόνον οι επιχειρήσεις με λιγότερους από 250 εργαζομένους είναι επιλέξιμες και ότι θα δοθεί προτεραιότητα στις επιχειρήσεις με λιγότερους από 50 εργαζομένους. Σε ορισμένα κράτη μέλη, και ιδιαίτερα στη Γαλλία, υπάρχουν ενδιάμεσοι φορείς που είναι πολύ δραστήριοι όσον αφορά την κινητοποίηση των MME και την παροχή βοήθειας για την κατάρτιση και την υποβολή των σχεδίων του στόχου 4 (όπως τα εμποροβιομηχανικά επιμελητήρια, τα λοιπά επιμελητήρια και οι οργανισμοί συγκέντρωσης πόρων για την χρηματοδότηση της επαγγελματικής κατάρτισης που προέρχονται από τις επιχειρήσεις). Για τα υπόλοιπα κράτη μέλη, η Επιτροπή διαθέτει, στο σημερινό στάδιο εφαρμογής, μόνο μερικά και προσωρινά δεδομένα. Οι παρεμβάσεις υπέρ των MME διαφέρουν σημαντικά από τη μια χώρα στην άλλη και απορροφούν 50% ως 80% των ποσών που διατίθενται. Η ενδιάμεση έκθεση αξιολόγησης, που προβλέπεται για το τέλος του 1997, θα μας δώσει πληροφορίες σχετικά με το ποια ήταν η πραγματική κατανομή των πιστώσεων σε συνάρτηση με το μέγεθος των επιχειρήσεων. Δύο παραδείγματα σχεδίων δείχνουν την προσέγγιση που ακολουθεί ο στόχος 4: Ένα σχέδιο προσφέρει τη δυνατότητα βασικής κατάρτισης για τους 50. 000 εργαζομένους με τα λιγότερα τυπικά προσόντα της αγροδιατροφικής βιομηχανίας στη Γαλλία. Η κατάσταση των εργαζομένων αυτών έχει γίνει πολύ εύθραυστη, λόγω της εξέλιξης των συστημάτων παραγωγής. Αφενός, πολλές θέσεις απασχόλησης εξαφανίζονται, ιδιαίτερα αυτές που αντιστοιχούν στα λιγότερα προσόντα. Αφετέρου, αυξάνεται η ζήτηση για θέσεις απασχόλησης με περισσότερα προσόντα. Για να ενισχυθεί η δυνατότητα απασχόλησης αυτών των εργαζομένων και να καταπολεμηθεί ο αποκλεισμός τους από την αγορά εργασίας, δημιουργήθηκε ένα σύστημα κατάρτισης, που αποσκοπεί στην απόκτηση στοιχειωδών γενικών γνώσεων (ανάγνωση, γραφή, αριθμητική) και την ανάπτυξη των ικανοτήτων ανάλυσης, λογικής σκέψης και επίλυσης προβλημάτων. Η κατοχή των γνώσεων αυτών είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την έναρξη μιας κατάρτισης που προσφέρει ουσιαστικά προσόντα και για την επαγγελματική εξέλιξη. Ένα σν^διο στην Φινλανδία αφορά τη δημιουργία δικτύου στο οποίο θα ενταχθούν όλες οι δράσεις πρόβλεψης που υποστηρίζονται από το ΕΚΤ. Καλύπτει τόσο τις τάσεις της αγοράς εργασίας όσο και την επισήμανση των αναγκών για προσόντα σε περιφερειακό και τομεακό επίπεδο και σε επίπεδο επιχειρήσεων. Το σχέδιο έχει διπλό σκοπό: συγκέντρωση και ανάλυση του συνόλου των πληροφοριών που είναι διαθέσιμες στον τομέα της πρόβλεψης και τόνωση της συνεργασίας μεταξύ των συμμετεχόντων. Η συλλογή των πληροφοριών εξασφαλίζεται με τη δημιουργία μιας βάσης δεδομένων προσπελάσιμης μέσω του Internet. Προβλέπονται φόρουμ ανταλλαγής απόψεων μεταξύ των υπεύθυνων για σχέδια προβλέψεων, καθώς και ευρεία διάδοση των αποτελεσμάτων στους ενδιαφερομένους, και ιδιαίτερα στις MME. 1 37 Κανονισμός αριθ. 2084/93 του Συμβουλίου της 20. 07. 1993, ΕΕ L 193 της 31. 7. 1993, σ. 39. 103 7. 7. 2 Η πρωτοβουλία ADAPT Ο συνολικός προϋπολογισμός για την ADAPT είναι σχεδόν 3,3 δισ. ECU, με συνεισφορά της ΕΕ ύψους 1,6 δισ. ECU. Αυτή η πρωτοβουλία έχει στόχο τους ανθρώπινους πόρους. Με την προσέγγιση από κάτω προς τα πάνω, την έμφαση στην καινοτομία, τον πειραματισμό και τη διεθνικότητα, που είναι τα βασικά της στοιχεία, η πρωτοβουλία αυτή είναι ένα ιδανικό λίκνο ιδεών στον τομέα της οργάνωσης της εργασίας, και ιδιαίτερα σε τομείς όπως η ενίσχυση της δυνατότητας του εργατικού δυναμικού να εμπλουτίζει τις γνώσεις του και η σύνδεση της εισαγωγής των τεχνολογιών της πληροφόρησης και των επικοινωνιών με την εκπαίδευση και την κατάρτιση του εργατικού δυναμικού, με παράλληλη ανανέωση της οργάνωσης στο πλαίσιο αυτό. Οι MME αποτελούν σαφώς ομάδα - στόχο προτεραιότητας για την πρωτοβουλία ADAPT. Επιπλέον, η ADAPT προτείνει μέτρα που στοχεύουν απευθείας στις MME και τα περισσότερα από αυτά έχουν μεταφερθεί στα εθνικά επιχειρησιακά προγράμματα: α) ανάπτυξη συστημάτων καθοδήγησης και παροχής συμβουλών για εργαζομένους που υφίστανται τις συνέπειες των βιομηχανικών μεταλλαγών σε διάφορους οικονομικούς τομείς, πράγμα που έχει ιδιαίτερη σημασία για αυτούς που απειλούνται από την ανεργία στις MME· β) δράσεις κατάρτισης που στοχεύουν στη βελτίωση της ικανότητας των επιχειρηματιών και των διευθυνόντων των επιχειρήσεων να προσαρμόζονται στις μεταλλαγές και να εκπονούν κατάλληλα επιχειρηματικά σχέδια. Και στην περίπτωση αυτή, θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη βελτίωση της ποιότητας του management στις MME· γ) παροχή βοήθειας στις MME για τη δημιουργία και την υλοποίηση εσωτερικών και εξωτερικών προγραμμάτων συνεχούς κατάρτισης· δ) ανάπτυξη δικτύων και συνεργασίας μεταξύ παραγωγών, προμηθευτών και πελατών, μια πλευρά της οποίας είναι η τόνωση της μεταφοράς τεχνογνωσίας και αποτελεσματικών πρακτικών και η βελτίωση της ικανότητας των επιχειρήσεων να προσφέρουν εξειδικευμένη κατάρτιση στο εργατικό δυναμικό τους για να καλύπτονται οι ειδικές ανάγκες των MME· ε) ανάπτυξη ανταγωνιστικών ομάδων δραστηριοτήτων και συμμετοχή των MME σε επιχειρηματικά δίκτυα. Μια σημαντική δραστηριότητα στον τομέα αυτό θα είναι η δημιουργία δομών για κοινόχρηστες υπηρεσίες για ομάδες MME. Εκτός από τον τομέα της κατάρτισης, η ADAPT ενισχύει επίσης τη δημιουργία νέων ιδιαίτερα για τις MME, να θέσεων απασχόλησης. Έχει ουσιαστική σημασία, αξιοποιούν πλήρως τις δυνατότητες που προσφέρονται από την εμφάνιση νέων αγορών, την ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων και το αυξημένο δυναμικό ανάπτυξης της απασχόλησης. Η ADAPT μπορεί επίσης να συμβάλει στη βελτίωση της τοπικής και της εθνικής υποδομής για την υποστήριξη της επιχειρηματικής πρωτοβουλίας και της επέκτασης των MME, αλλά και για να εξασφαλιστεί ότι οι αποτελεσματικές πρακτικές και ιδέες θα διαδίδονται και θα χρησιμοποιούνται από κοινού πέρα από τα εθνικά σύνορα. Η πρώτη πρόσκληση για υποβολή σχεδίων επέτρεψε την επιλογή 1. 400 σχεδίων σε 300 διεθνικές κοινοπραξίες. Κατά τη διάρκεια του 1997 θα πραγματοποιηθεί μια δεύτερη και τελική φάση επιλογής σχεδίων. Μέχρι το 1999, στην πρωτοβουλία αυτή θα έχουν συμμετάσχει περισσότερα από 3. 000 σχέδια. Για να διευκολυνθεί η πρόσβαση στην πρωτοβουλία αυτή, έχουν δημιουργηθεί σε κάθε κράτος μέλος εθνικές δομές υποστήριξης, κύρια καθήκοντα των οποίων είναι να υποστηρίζουν τις δραστηριότητες των υπεύθυνων των σχεδίων και να διαδίδουν τις αποτελεσματικές πρακτικές. Επιπλέον, οι περισσότερες απ' αυτές έχουν τη δική τους θέση στον Web, μέσω της οποίας προσφέρεται εύκολη πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με την πρωτοβουλία. 104 Μια πρώτη ανάλυση των σχεδίων της ADAPT δείχνει ότι η μεγάλη πλειονότητα προωθείται από τις ίδιες τις MME, αφορούν MME ως μέρος μιας ευρύτερης κοινοπραξίας ή περιλαμβάνουν MME ως τελικούς αποδέκτες των δραστηριοτήτων τους. Για να εκτιμηθεί ο αντίκτυπος της ADAPT, το κάθε επιχειρησιακό πρόγραμμα χρηματοδοτεί μια ανεξάρτητη αξιολόγηση. Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν επιλέξει ανεξάρτητους αξιολογητές που έχουν ήδη υποβάλει μια πρώτη ενδιάμεση έκθεση. Επυτλέον, η Επιτροπή προτίθεται να αρχίσει, κατά τους επόμενους μήνες, μια αξιολόγηση σε όλη την ΕΕ σχετικά με το διεθνικό χαρακτήρα της πρωτοβουλίας, για να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος της. 7. 7. 3 Το πρόγραμμα LEONARDO DA VINCI Όπως είναι γνωστό, το πρόγραμμα LEONARDO DA VINCI138 (620 εκατ. ECU-1995- 1999) είναι προϊόν των καινοτομιών που θεσπίστηκαν με τη συνθήκη του Μάαστριχ, σύμφωνα με την οποία "η Κοινότητα πρέπει να εφαρμόσει μια πολιτική που θα έχει ως στόχο να διευκολύνει την προσαρμογή στις μεταλλαγές της βιομηχανίας, να βελτιώνει την αρχική επαγγελματική εκπαίδευση και τη συνεχή κατάρτιση, να διευκολύνει την πρόσβαση στην επαγγελματική εκπαίδευση και να τονώνει την κινητικότητα και τη συνεργασία στον τομέα της κατάρτισης με δράσεις ενθάρρυνσης, τηρώντας την αρχή της επικουρικότητας"139. et de l'Artisanat des Petites (Union Européenne Τα δύο πρώτα έτη της εφαρμογής του χαρακτηρίστηκαν κυρίως από την ιδιαίτερη προσοχή που δόθηκε στην πρόσβαση των MME στην επαγγελματική κατάρτιση. Η προσοχή αυτή εκδηλώνεται με την καλύτερη εκπροσώπηση των MME. Έτσι, η UEAPME et Moyennes Entreprises/Ευρωπαϊκή Ένωση Βιοτεχνίας και Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων) είναι πλήρες μέλος της επιτροπής παρακολούθησης του προγράμματος, από την πλευρά των εργοδοτών· επίσης, τα επιμελητήρια εκπροσωπούνται στις εθνικές αρχές συντονισμού που έχουν αναλάβει την εφαρμογή στις συμμετέχουσες χώρες. Κατανοώντας την ανάγκη δημιουργίας δεσμών μεταξύ της επαγγελματικής κατάρτισης και του κόσμου της εργασίας, το πρόγραμμα ευνοεί τη συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκομένων παραγόντων και ενθαρρύνει ιδιαίτερα τη λήψη μέτρων υπέρ των MME και της βιοτεχνίας σε πολλά επίπεδα: - στο κοινό πλαίσιο στόχων που υποστηρίζει τις δράσεις που θα πρέπει να αναληφθούν, δημιουργώντας έναν δεσμό μεταξύ των αναγκών των επιχειρήσεων για προσόντα και δεξιότητες και των δράσεων που προτείνονται για την ικανοποίηση των αναγκών αυτών· - μέσω σαφώς καθορισμένων μέτρων Στο σκέλος Ι, η συμβολή των επιχειρήσεων (όπου περιλαμβάνονται οι MME και οι βιοτεχνικές επιχειρήσεις) ως υπευθύνων για σχέδια ή ως εταίρων απαιτείται ιδιαίτερα στα σημεία όπου η δράση τους μπορεί να υποστηρίξει τη βελτίωση των συστημάτων και των δομών επαγγελματικής κατάρτισης στις συμμετέχουσες χώρες. Οι επιχειρήσεις διαδραματίζουν σημαντικότερο ρόλο κυρίως στα πρότυπα δοκιμαστικά (πιλοτικά) σχέδια που στοχεύουν στη βελτίωση της ποιότητας των δομών συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης και στα διεθνικά προγράμματα τοποθετήσεων και ανταλλαγών για νέους και για επιμορφωτές. Στο σκέλος Π, που αποσκοπεί στη βελτίωση των δράσεων επαγγελματικής κατάρτισης, μεταξύ άλλων με τη συνεργασία πανεπιστημίων - επιχειρήσεων όσον αφορά τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους, οι επιχειρήσεις προφανώς εκπροσωπούνται καλύτερα. Συμμετέχουν κυρίως στα διεθνικά πρότυπα δοκιμαστικά (πιλοτικά) σχέδια 1 38 1 39 Απόφαση του Συμβουλίου 94/819/ΕΚ της 06. 12. 1994, ΕΕ L 340 της 29. 12. 1994, σ. 8. Το άρθρο 127 της συνθήκης ορίζει τη δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης. 105 τα σχετικά με την καινοτομία σε θέματα επαγγελματικής κατάρτισης (ενσωματώνοντας τις τεχνολογικές μεταβολές), στις επενδύσεις στη συνεχή επαγγελματική κατάρτιση των εργαζομένων και στη μεταφορά τεχνολογικών καινοτομιών, στο πλαίσιο μιας συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και πανεπιστημίων στον τομέα της συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης. Εμφανίζονται επίσης στα διεθνικά προγράμματα τοποθετήσεων φοιτητών και πτυχιούχων σε επιχειρήσεις, στα διεθνικά προγράμματα ανταλλαγών μεταξύ επιχειρήσεων, πανεπιστημίων ή οργανισμών κατάρτισης και στα διεθνικά προγράμματα ανταλλαγής υπευθύνων για θέματα κατάρτισης. Στο σκέλος ΠΙ, που αποσκοπεί ιδιαιτέρως στην ανάπτυξη των γλωσσικών γνώσεων, χορηγείται κοινοτική υποστήριξη για τη δημιουργία διεθνικών πρότυπων δοκιμαστικών (πιλοτικών) σχεδίων που αποσκοπούν στη διενέργεια γλωσσικών ελέγχων για τις επιχειρήσεις, τους κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, καθώς και διεθνικών προγραμμάτων ανταλλαγών μεταξύ επιχειρήσεων και οργανισμών ειδικευμένων στη γλωσσική εκπαίδευση ή οργανισμών κατάρτισης. Επίσης, ένα μέτρο υποστηρίζει τις έρευνες και τις αναλύσεις που εξετάζουν νέους τύπους μαθητείας και νέες μεθόδους κατάρτισης που μπορεί να έχουν χρησιμότητα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. μικρομεσαίες επιχειρήσεις ιδιαίτερα και και τις - στις προτεραιότητες όσον αφορά τα μέτρα των δύο πρώτων σκελών του προγράμματος Έτσι, στους στόχους του σκέλους Ι εμφανίζεται το θέμα της απόκτησης γνώσεων που επιτρέπουν στους φορείς παροχής υπηρεσιών, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τους βιομηχάνους να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της εσωτερικής αγοράς, ενώ στις προτεραιότητες του σκέλους II εμφανίζεται το θέμα της απόκτησης των προσόντων και δεξιοτήτων που απαιτούνται για την προσαρμογή στις μεταβολές της βιομηχανίας, την εξέλιξη των συστημάτων παραγωγής και τη διάδοση των νέων τεχνολογιών, ιδιαίτερα στις MME και στους παραδοσιακούς τομείς της βιομηχανίας, καθώς και το θέμα της ανάπτυξης της κατάρτισης των διευθυνόντων των επιχειρήσεων όσον αφορά τη μεταφορά τεχνολογικών καινοτομιών και την κατάρτιση των διευθυνόντων και των υπευθύνων των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Στη συνέχεια, θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι κατά τη δημιουργία των διεθνικών συμπράξεων, ζητείται από τους υπευθύνους να σχηματίζουν συμπράξεις "πολλαπλών παραγόντων", δηλαδή συμπράξεις όπου εκπροσωπούνται εξ ίσου οι παράγοντες της κατάρτισης και οι παράγοντες του κόσμου των επιχειρήσεων, των κοινωνικών εταίρων ή των εμποροβιομηχανικών επιμελητηρίων. Τα μέλη μιας τέτοιας σύμπραξης είναι πιο πιθανό ότι θα έχουν κοινά συμφέροντα για την υλοποίηση ενός προτεινόμενου σχεδίου και ότι θα επικυρώσουν τα αποτελέσματα που θα προκύψουν όταν ολοκληρωθεί το σχέδιο. α) Η δημιουργία σχεδίων επαγγελματικής κατάρτισης υπέρ των MME και της βιοτεχνίας Στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων, οι προτάσεις πρέπει να ανταποκρίνονται όχι μόνο σε ορισμένα καθορισμένα κριτήρια όπως, για παράδειγμα, ο διεθνικός χαρακτήρας και η φύση των συμπράξεων, αλλά και σε ετήσιες προτεραιότητες, οι οποίες χωρίζονται σε κοινοτικές προτεραιότητες (κοινές προτεραιότητες) και σε εθνικές προτεραιότητες (πρόσθετες εξειδικευμένες προτεραιότητες). Έτσι, η πρόσκληση υποβολής προτάσεων 7995140 είχε ως κοινοτική προτεραιότητα την υποστήριξη για τη βελτίωση των δράσεων κατάρτισης, μεταξύ άλλων με τη συνεργασία πανεπιστημίων - επιχειρήσεων, όσον αφορά τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους. Αποσκοπούσε, μεταξύ άλλων, στην απόκτηση των προσόντων και των δεξιοτήτων που απαιτούνται για την προσαρμογή στις μεταβολές της βιομηχανίας, περιλαμβανομένης της διαφάνειας τους, χάρη στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των οργανισμών κατάρτισης, των πανεπιστημίων και των επιχειρήσεων στο πλαίσιο νέων μορφών 1 40 ΕΕ C 128 της 24. 05. 1995, σ. 14. 106 κατάρτισης με μαθητεία ή εναλλαγή, καθώς και στην προώθηση δράσεων και προγραμμάτων κατάρτισης που συνδέονται με την εισαγωγή νέων συστημάτων παραγωγής και οργάνωσης της εργασίας στο πλαίσιο των βιομηχανικών μεταλλαγών και της μεταφοράς τεχνολογικών καινοτομιών, ιδιαίτερα στις MME και τις βιομηχανίες που αντιμετωπίζουν ισχυρό παγκόσμιο ανταγωνισμό. Η πρόσκληση υποβολής προτάσεων 1996141 περιλαμβάνει πέντε κοινοτικές προτεραιότητες που απορρέουν από τη Λευκή Βίβλο της Επιτροπής "Διδασκαλία και εκμάθηση: προς την κοινωνία της γνώσης". Μια από τις προτεραιότητες αυτές αφορούσε τις επενδύσεις στους ανθρώπινους πόρους. Ένας από τους επιδιωκόμενους στόχους ήταν "η ανάπτυξη νέων μεθοδολογιών για την εξάλειψη των εμποδίων για την κατάρτιση στις MME". Μια άλλη προτεραιότητα αποσκοπούσε στη γενίκευση της πρόσβασης στις γνώσεις, μέσω των εργαλείων της κοινωνίας των πληροφοριών, σε μια ιδίως προοπτική διά βίου κατάρτισης. Οι προτάσεις θα έπρεπε να καλύπτουν εναλλακτικές μεθόδους κατάρτισης των επιμορφωτών, κατάρτισης για τη διαχείριση της μεταφοράς τεχνολογίας και κατάρτισης των υπευθύνων των MME σε θέματα management. Η πρόσκληση υποβολής προτάσεων 1997142 διατήρησε τις προτεραιότητες του 1996, ζητώντας παράλληλα να αποδεικνύει η κάθε πρόταση με ποιο τρόπο συμβάλλει η διεθνική σύμπραξη, π. χ. στις ανάγκες δεξιοτήτων των επιχειρήσεων, και ιδιαίτερα των MME. Η ύπαρξη μιας ισχυρής και συγκροτημένης σύμπραξης όπου συμμετέχουν ενεργά επιχειρήσεις, και ιδιαίτερα MME παραγωγής (ή ομάδες MME), μικρές επιχειρήσεις και βιοτεχνίες, επελέγη ως αποφασιστικό κριτήριο για την επιλογή των σχεδίων. β) Σχέδια επαγγελματικής κατάρτισης για δράση υπέρ των MME και της βιοτεχνίας Η τελευταία έκθεση για τα αποτελέσματα του παλαιού προγράμματος FORCE143 επισημαίνει τις MME ως στόχο προτεραιότητας για το πρόγραμμα LEONARDO DA VINCI και διευκρινίζει ότι το πρόγραμμα θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα ευπρόσιτο γι' αυτές. Οι MME στοχεύονται πλέον άμεσα και κατά προτεραιότητα, και η συμμετοχή τους έχει ουσιαστική σημασία για την υποστήριξη της καινοτομίας στην επαγγελματική κατάρτιση. Οι απαντήσεις που δίνει το LEONARDO DA VINCI αφορούν τις εξής ερωτήσεις: 1. Πώς μπορεί το πρόγραμμα αυτό να στηρίξει την ανάπτυξη της κατάρτισης στις MME που αντιμετωπίζουν πολύ γρήγορες βιομηχανικές μεταλλαγές και την ανάπτυξη ενός εργατικού δυναμικού με ιδιαίτερα προσόντα στον τριτογενή τομέα και για τα πρωτοεμφανιζόμενα επαγγέλματα; 2. Πώς εκφράζουν οι MME τις ανάγκες τους για κατάρτιση και πώς επωφελούνται από τις καινοτόμες μορφές κατάρτισης που αναπτύσσονται στις μεγάλες επιχειρήσεις; 3. Δεδομένου ότι η πρόσβαση της βιομηχανίας στα αποτελέσματα της έρευνας και στις τεχνολογικές καινοτομίες είναι ζωτικής σημασίας παράγοντας ανταγωνιστικότητας για τις MME, πώς μπορεί η συνεργασία πανεπιστημίων - επιχειρήσεων στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης να συμβάλει στην διαμόρφωση ανθρώπινων πόρων που θα έχουν τεχνικά προσόντα κατάλληλα για τις νέες ανάγκες; Οι ερωτήσεις αυτές έχουν καίρια σημασία, εφόσον η επιτυχία του LEONARDO DA VINCI φαίνεται ότι είναι αλληλένδετη με την ικανότητα του να εξασφαλίσει τη συμμετοχή των MME ως βασικών παραγόντων. Η συμμετοχή αυτή μπορεί να ενισχυθεί περαιτέρω στην πρόσκληση υποβολής προτάσεων 1997 και τις επόμενες. 1 41 1 42 1 43 ΕΕ C 60 της 29. 02. 96, σ. 16. EEC 381 της 17. 12. 96, σ. 44. Η έκθεση του 1995 παρουσιάζει το πρόγραμμα FORCE, σ. 73. 107 Πράγματι, από ποσοτική άποψη, στις απαντήσεις που δίνονται στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων του προγράμματος φαίνεται αμέσως το σημαντικό βάρος των άλλων παραγόντων της κατάρτισης σε σχέση με το βάρος των MME. Πάντως, αυτό δεν είναι απόλυτο. Πράγματι, ο πραγματικός προτιμησιακός χώρος για τη συμμετοχή των επιχειρήσεων γενικά και των MME ειδικότερα είναι το σκέλος II του προγράμματος, οι δράσεις του οποίου [πρότυπα δοκιμαστικά (πιλοτικά) σχέδια και σχέδια κινητικότητας] αποσκοπούν στην υποστήριξη της βελτίωσης των δράσεων επαγγελματικής κατάρτισης που αφορούν τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους. Για το σύνολο των τριών πρώτων μέτρων "πρότυπα δοκιμαστικά (πιλοτικά) σχέδια" του σκέλους Π (δηλαδή: καινοτομία στην επαγγελματική κατάρτιση, με σκοπό να ληφθούν υπόψη οι μεταβολές της τεχνολογίας και ο αντίκτυπος τους στην εργασία, τα προσόντα και τις ικανότητες· επενδύσεις στη συνεχή επαγγελματική κατάρτιση των εργαζομένων- μεταφορά τεχνολογικών καινοτομιών στο πλαίσιο μιας συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και πανεπιστημίων στον τομέα της συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης), οι MME αντιπροσώπευαν το 16% του συνόλου των εταίρων (για όλα τα είδη εταίρων συνολικά) στα τρία αυτά μέτρα, στα σχέδια που επελέγησαν στα πλαίσια της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων του 1995. Το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 20% στην πρόσκληση υποβολής προτάσεων του 1996, όπου οι MME ήταν ο καλύτερα εκπροσωπούμενος τύπος οργανισμού στο σύνολο των εταίρων σ'αυτά τα τρία μέτρα, πράγμα που δεν συνέβαινε στην προηγούμενη πρόσκληση. Για το σύνολο των τριών μέτρων κινητικότητας του σκέλους II (δηλαδή: τοποθετήσεις φοιτητών και νέων πτυχιούχων σε επιχειρήσεις· ανταλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων και πανεπιστημίων ή οργανισμών κατάρτισης· και ανταλλαγές υπευθύνων κατάρτισης), οι MME αντιπροσώπευαν το 26% των εταίρων (για όλα τα εύδη εταίρων συνολικά) στα τρία αυτά μέτρα, στα σχέδια που είχαν επιλεγεί στα πλαίσια της πρόσκλησης για υποβολή προτάσεων του 1995. Το ποσοστό αυτό μειώθηκε στο 24% στην πρόσκληση υποβολής προτάσεων του 1996. Πάντως, σ' αυτές τις δύο προσκλήσεις υποβολής προτάσεων και στο πλαίσιο των μέτρων κινητικότητας του σκέλους II, οι MME είναι το είδος οργανισμού που εκπροσωπείται καλύτερα στο σύνολο των εταίρων. Με τη σημαντική αύξηση του ποσοστού συμμετοχής στα τρία μέτρα πρότυπων δοκιμαστικών σχεδίων που προαναφέρθηκαν και με τη σταθεροποίηση τους στην πρώτη θέση όσον αφορά την εκπροσώπηση κατά είδος οργανισμού μεταξύ των εταίρων στα μέτρα κινητικότητας του σκέλους Π, διαπιστώνεται ότι ο χώρος που καταλαμβάνουν οι MME στο πρόγραμμα διατηρείται και μάλιστα αυξάνεται σε ορισμένες δράσεις. Από ποιοτική άποψη, αν και οι MME συμμετέχουν σε διεθνικά σχέδια, φαίνεται ότι εξακολουθούν πολύ συχνά να έχουν μια μάλλον παθητική λειτουργία σε σχέση με τους άλλους παράγοντες, περιοριζόμενες στο ρόλο του παρατηρητή ή, στην καλύτερη περίπτωση, της "επικύρωσης των αποτελεσμάτων". Για τα σχέδια που έχουν ως πληθυσμό - στόχο τις MME, πράγμα που ισχύει για πολλές από τις υποβληθείσες προτάσεις, από λίγα μόνο στοιχεία διαφαίνεται ότι πραγματοποιήθηκε προκαταρκτική ανάλυση των αναγκών τους. Λίγα σχέδια λαμβάνουν υπόψη τις προϋπάρχουσες δράσεις ή τις αναλύσεις που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί. Τέλος, πάρα πολλές προτάσεις περιορίζονται σε μια γενική προσέγγιση των MME, θεωρώντας τις ως ομοιογενή οντότητα και κινούμενες στο "μακροσκοπικό επίπεδο", που κάθε άλλο παρά είναι το κατάλληλο επίπεδο παρέμβασης για τις στοχοθετημένες δράσεις. Πάντως, από μια ανάλυση των προτάσεων που είχαν επιλεγεί το 1995 και το 1996 προκύπτουν ορισμένες γενικές τάσεις από άποψη στόχων στα σχέδια που αποσκοπούν στην ανάπτυξη των επιχειρήσεων, και ιδιαίτερα των MME. Οι τάσεις αυτές μπορούν να ομαδοποιηθούν βάσει των ακόλουθων θεμάτων: 108 i) προώθηση μιας νοοτροπίας καινοτομίας στην επιχείρηση Τα σχέδια αποσκοπούν στην αύξηση της ικανότητας καινοτομίας των MME, είτε με την ενθάρρυνση μιας νοοτροπίας καινοτομίας στις MME είτε με τη διευκόλυνση της μεταφοράς καινοτομίας - συχνά σε τεχνολογίες αιχμής - προς τις MME στο πλαίσιο της συνεργασίας πανεπιστημίων - επιχειρήσεων, εντάσσοντας σε δίκτυα ερευνητικά κέντρα και MME / ομάδες MME. Άλλα σχέδια έχουν ως στόχο τη βελτίωση της ικανότητας των MME να εκμεταλλεύονται και να διαχειρίζονται τις στρατηγικές πληροφορίες. Αξιολογούν επιχειρήσεων και αναπτύσσουν και μεταφέρουν συστήματα στρατηγικής επιτήρησης των MME, φέρνοντας σε επαφή τους προμηθευτές και τους καταναλωτές στρατηγικών πληροφοριών. τις συγκεκριμένες ανάγκες των ii) συνεκτίμηση του αντίκτυπου των νέων τεχνολογιών και των σχετικών ικανοτήτων Πολλά σχέδια βασίζονται στις νέες τεχνολογίες των επικοινωνιών και των πληροφοριών για να βελτιώσουν την ποιότητα και την καταλληλότητα της κατάρτισης, έτσι ώστε να την προσαρμόσουν καλύτερα στις ανάγκες των MME και να αναπτύξουν ευέλικτες μορφές οργάνωσης της εργασίας (που υποστηρίζονται από ελαστικές μεθόδους κατάρτισης ή/και από την ένταξη της κατάρτισης στο χώρο της εργασίας). Ορισμένα λαμβάνουν υπόψη τις νέες εσωτερικές και εξωτερικές σχέσεις εργασίας (για παράδειγμα «outworking» και «outsourcing»), συχνά μέσω δικτύων τηλεπληροφορικής. Τα σχέδια επιδιώκουν να καταστήσουν την τεχνολογία της τηλεπληροφορικής πιο προσιτή στις MME (όπως τα διεθνικά ηλεκτρονικά δίκτυα μαθητείας). Άλλα σχέδια ευνοούν τη μεταφορά της τηλεργασίας/τηλεμαθητείας [όπου οι διαδικασίες απόκτησης προσόντων ενσωματώνονται στην εργασία, όπως για την "έγκαιρη (just in time)" κατάρτιση]. Όσον αφορά την ένταξη των τεχνολογιών στον κόσμο της συνεχούς κατάρτισης, τα σχέδια αφορούν, π. χ. , την ανοικτή μαθητεία και τη μαθητεία από απόσταση μέσω δικτύων τηλεπληροφορικής/τηλεκπαίδευσης, με εργαλεία πολυμέσων ή κατάρτισης και αξιολόγησης από απόσταση), την κατάρτιση σχετικά με το ηλεκτρονικό εμπόριο και την κατάρτιση σχετικά με γλωσσικές γνώσεις μέσω δικτύων τηλεπληροφορικής. Ορισμένα σχέδια υποστηρίζουν νέες στρατηγικές μαθητείας βασιζόμενα στην έννοια της εκπαιδεύτριας επιχείρησης μέσω συστημάτων διδασκαλίας, ενώ άλλα βασίζονται σε νέες τεχνολογίες για τη δημιουργία ενός δικτύου για την ανάλυση των πρακτικών διδασκαλίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. ni) υποστήριξη των τομέων με υψηλή τεχνολογική εξέλιξη, σε μια προοπτική μεταφοράς τεχνολογίας Ως παράδειγμα μπορεί να αναφερθεί ένα σχέδιο που αφορά την αύξηση των επενδύσεων των MME του τομέα της βιοτεχνολογίας των χωρών της νότιας Ευρώπης, με την ανάπτυξη κύκλων κατάρτισης και συστημάτων αξιολόγησης στις πιλοτικές επιχειρήσεις, ενώ ένα άλλο διευκολύνει την εφαρμογή νέων τεχνολογιών στις MME της βιομηχανίας λογισμικού. iv) προώθηση των επενδύσεων των επιχειρήσεων στη συνεχή κατάρτιση και διευκόλυνση της διεύρυνσης της πρόσβασης τους σ' αυτήν Πάρα πολλά σχέδια αφορούν το μεγαλύτερο άνοιγμα των MME στην κατάρτιση, συχνά μέσω πιο ευέλικτων μορφών κατάρτισης και με μια λογική πρόβλεψης των νέων αναγκών που συνδέονται με τις εξελίξεις, τεχνολογικού ενδεχομένως χαρακτήρα, στον κόσμο της εργασίας. Τα σχέδια αυτά περιλαμβάνουν τη διαμόρφωση προγραμμάτων κατάρτισης για τις βιοτεχνικές επιχειρήσεις μέσω της διδασκαλίας, ένα σύστημα κατάρτισης "προπονητών" για την εμπορική ανάπτυξη στις MME, μέσω δικτύων τηλεπληροφορικής, την πρόβλεψη νέων αναγκών για βασικές ικανότητες και για κατάρτιση στις MME ή τη διαχείριση του χρόνου κατάρτισης, βελτιστοποιώντας τις μεθόδους αντικατάστασης των υπαλλήλων, όταν απουσιάζουν, ή αναπτύσσοντας ευέλικτες μορφές κατάρτισης στην επιχείρηση. 109 ν) δημιουργία επιχειρήσεων και κάλυψη των αναγκών όσον αφορά την ανάπτυξη νέων MME, συχνά σε μια προοπτική καταπολέμησης του αποκλεισμού Πολλά σχέδια αποσκοπούν στην ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος, πράγμα που επιτρέπει στον αποδέκτη να ιδρύει τη δική του MME, είτε προς όφελος ενός συγκεκριμένου κοινού με ειδικές ανάγκες είτε σε μια γενικότερη λογική περιφερειακής ανάπτυξης ή/και ανάπτυξης αγροτικών ζωνών. Τα προγράμματα ένταξης των νέων που βρίσκονται σε κατάσταση αποκλεισμού περιλαμβάνουν θεωρητική κατάρτιση σε εναλλαγή με περιόδους πρακτικής άσκησης σε υπάρχουσες περιφερειακές MME, κατάρτιση των επιμορφωτών σε θέματα που αφορούν τη δημιουργία επιχειρήσεων, ανοιχτή κατάρτιση και κατάρτιση από απόσταση, η οποία απευθύνεται σε ομάδες που βρίσκονται σε κίνδυνο αποκλεισμού στις παράκτιες αγροτικές περιφέρειες και ένα γαλλικό σχέδιο σε έναν τομέα που υφίσταται έντονες βιομηχανικές μεταλλαγές, το οποίο αποσκοπεί στη δημιουργία μικροεπιχειρήσεων που προτείνουν καινοτόμα προϊόντα (υαλουργικός τομέας). Ορισμένα σχέδια υποστηρίζουν την οικονομική ανάπτυξη μειονεκτικών αγροτικών ζωνών παρέχοντας - μέσω της εναλλασσόμενης κατάρτισης - εμπειρογνωμοσύνη στις MME των αγροτικών περιοχών με τις τοποθετήσεις και με τη χρήση νέων τεχνολογιών μετεγκατάστασης της εργασίας (τηλεργασία), με σκοπό την ανάπτυξη του τομέα των πωλήσεων από απόσταση στις αγροτικές ζώνες. Ένα άλλο σχέδιο αφορά τις νέες ικανότητες που συνδέονται με την εξαγορά μιας επιχείρησης (δηλαδή, διευκόλυνση της μεταβίβασης της ιδιοκτησίας μιας επιχείρησης και εξασφάλιση μεγάλης διάρκειας ζωής των MME). γ) Προοπτικές Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να χαραχθούν σαφείς γραμμές δρ'άσης για τη βελτίωση της συμμετοχής των MME στο πρόγραμμα LEONARDO DA VINCI. Οι παραπάνω αναλύσεις προσφέρουν ποιοτικά και ποσοτικά στοιχεία σχετικά με τη φύση της συμμετοχής αυτής. Οι υπεύθυνοι των σχεδίων θα πρέπει να κοινοποιήσουν στην Επιτροπή τις δικές τους εμπειρίες και να προτείνουν συγκεκριμένες λύσεις, σύμφωνα με την προσέγγιση "από κάτω προς τα πάνω", στην οποία βασίζεται το πρόγραμμα, και στο πλαίσιο μιας πολιτικής για την εφαρμογή που θα βασίζεται στην προσέγγιση αυτή. Από την άποψη αυτή, ο ρόλος των δικτύων που λειτουργούν σε διάφορα επίπεδα (περιφερειακά επίπεδα, ιδιαίτερα με την υποστήριξη των εμποροβιομηχανικών επιμελητηρίων, τομεακά δίκτυα, δίκτυα που σχηματίζονται στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ των πανεπιστημίων και των επιχειρήσεων κτλ. ) φαίνεται ότι είναι ουσιαστικός για να μεταβιβάζουν τις πληροφορίες και να χρησιμεύουν ως σημείο επαφής μεταξύ των επιχειρήσεων και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέλαβε ή υποστήριξε διάφορες πρωτοβουλίες που αφορούν άμεσα τις MME: εκδόθηκε γι' αυτές ένα επεξηγηματικό φυλλάδιο-για το πρόγραμμα LEONARDO DA VINCI και τους αφιερώθηκε ένα ειδικό εργαστήριο με την ευκαιρία των ημερίδων πληροφόρησης και επαφών, που διοργανώθηκαν από τις 3 έως τις 6 Φεβρουαρίου 1997 στις Βρυξέλλες για τους δυνητικούς υπεύθυνους των σχεδίων, στις 13 και 14 Μαρτίου 1997. Παράλληλα, οι εθνικές αρχές συντονισμού των χωρών Benelux διοργάνωσαν ένα σεμινάριο που συγκέντρωσε τις εθνικές αρχές συντονισμού του συνόλου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το LEONARDO DA VINCI, με θέμα τη συμμετοχή των MME στο πρόγραμμα αυτό, ενώ, τέλος, θα πρέπει να αναφερθούν οι εργασίες που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της προετοιμασίας της σύστασης για την πρόσβαση στην επαγγελματική κατάρτιση, ένα μέρος της οποίας αφορά άμεσα τις MME. Οι πρωτοβουλίες αυτές θα συμβάλουν χωρίς αμφιβολία στις εργασίες προβληματισμού που συνεχίζονται σήμερα όσον αφορά την αναθεώρηση του προγράμματος LEONARDO DA VINCI, που βρίσκεται στο τρίτο έτος υλοποίησης και για το οποίο ένας πρώτος 110 ενδιάμεσος απολογισμός θα υποβληθεί τον Ιούνιο του 1997 στην επιτροπή παρακολούθησης του προγράμματος. 7. 7. 4 Το πρόγραμμα ΜΕΡΙΑ II - Κατάρτιση Η γρήγορη ανάπτυξη της ευρωπαϊκής αγοράς οπτικοακουστικών προγραμμάτων (13% το 1994-95), καθώς και το δυναμικό δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στον οπτικοακουστικό τομέα απαιτούν έναν επαγγελματικό και επιχειρηματικό ιστό με υψηλά προσόντα. Το Πρόγραμμα Media Π - Κατάρτιση (45 εκατ. ECU για το διάστημα 1996-2000) αποβλέπει στην κάλυψη των εξελικτικών αναγκών της βιομηχανίας οπτικοακουστικών προγραμμάτων και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της με τη βελτίωση της επαγγελματικής κατάρτισης - αρχικής και, κυρίως, συνεχούς - των επαγγελματιών του τομέα αυτού. Δεδομένου ότι ο βιομηχανικός ιστός του οπτικοακουστικού τομέα της Ευρώπης απαρτίζεται κατά μεγάλο μέρος από MME, ο νομοθέτης πρόβλεψε στην απόφαση του Συμβουλίου144, με την οποία θεσπίζεται το πρόγραμμα, ότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις MME. Οι τρεις άξονες κατάρτισης που αναπτύσσει το πρόγραμμα (διαχείριση του οπτικοακουστικού τομέα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, χρήση νέων τεχνολογιών παραγωγής και τεχνικές συγγραφής σεναρίων) αντιμετωπίζονται σε μια ευρωπαϊκή προοπτική, έτσι ώστε να ευαισθητοποιηθούν οι επαγγελματίες και οι επιχειρήσεις όσον αφορά την ευρωπαϊκή και τη διεθνή διάσταση της αγοράς του οπτικοακουστικού τομέα. μεταξύ οργανισμών κατάρτισης, Οι πρωτοβουλίες που θα πρέπει να αναληφθούν αποβλέπουν στην ενίσχυση της συνεργασίας και επιχειρήσεων. Το πρόγραμμα λαμβάνει υπόψη τους διαρθρωτικούς στόχους, όπως η ανάπτυξη του τομέα της ανεξάρτητης παραγωγής, και ιδιαίτερα των MME, επιδιώκοντας στις πρωτοβουλίες του τη συνεκτικότητα με τα άλλα κοινοτικά μέτρα στον τομέα της κατάρτισης (ιδιαίτερα στο πλαίσιο του προγράμματος LEONARDO DA VINCI και των στόχων του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου). Προβλέπονται περίπου 250 πρωτοβουλίες κατάρτισης σε όλη τη διάρκεια του προγράμματος, όπου εμπλέκονται 1. 700 επαγγελματίες και 650 οργανισμοί και επιχειρήσεις. επαγγελματικού τομέα 7. 8 Περιβάλλον Η περιβαλλοντική νομοθεσία μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετο φόρτο για τις MME, οι οποίες συχνά δεν διαθέτουν τους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους που απαιτούνται για την κάλυψη των απαιτήσεων. Ακόμη και οι εθελοντικές πρωτοβουλίες, όπως το Πρόγραμμα Οικολογικής Διαχείρισης και Οικολογικού Ελέγχου - Eco- Management Audit Scheme (EMAS) -, μπορεί στην πράξη να γίνονται υποχρεωτικές λόγω της πίεσης εκ μέρους της αγοράς. Η Επιτροπή έχει συνείδηση του κινδύνου αυτού και γι' αυτό έλαβε, όπου είναι απαραίτητο, τα κατάλληλα μέτρα για την υποστήριξη των MME κατά την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας. 7. 8. 1 Σύστημα oικoλoγικήc διαγείρισκ και οικολογικού ελέγγου (EMAS) Για να ληφθεί υπόψη η διάσταση MME, ο κανονισμός EMAS145 αναφέρει ρητά την ειδική μέριμνα που πρέπει να λαμβάνουν τα κράτη μέλη και η Επιτροπή για τη συμμετοχή των MME (άρθρο 13). Το Μάρτιο του 1996, η Επιτροπή δημοσίευσε μια πρόσκληση υποβολής προσφορών146 για την επισήμανση και την ανάπτυξη αποτελεσματικών μέσων για την παροχή τεχνικής 1 44 1 45 1 46 Απόφαση του Συμβουλίου 95/564/ΕΚ της 22 Δεκεμβρίου 1995 σχετικά με την εφαρμογή ενός προγράμματος κατάρτισης για τους επαγγελματίες της ευρωπαϊκής βιομηχανίας οπτικοακουστικών προγραμμάτων {Media //-Κατάρτιση). ΕΕ L 321 της 30. 12. 1995, σ. 33. Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1836/93, ΕΕ L 168 της 10. 7. 1993, σ. 1. EEC 75 της 15. 3. 1996, σ. 27. 111 υποστήριξης στις MME για τη συμμετοχή τους στο EMAS. Πέντε σχέδια ξεκίνησαν τον Ιανουάριο του 1997. Για τα 38 χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ σχέδια, που αφορούσαν 358 βιομηχανικές εγκαταστάσεις, και τα οποία υλοποιήθηκαν μετά από μια προηγούμενη πρόσκληση υποβολής προσφορών που είχε δημοσιευθεί το 1993, αναλύθηκε η συμμετοχή των MME στο EMAS. Η ανάλυση έδειξε ότι, αν και το μέγεθος των σχετικών εγκαταστάσεων κυμαίνεται από 7-8 απασχολουμένους ως περισσότερους από 350, το μέσο μέγεθος είναι αδιαμφισβήτητα η μικρομεσαία επιχείρηση: περισσότερο από 65% των εγκαταστάσεων έχουν λιγότερους από 150 απασχολουμένους (35% με λιγότερους από 50 και 32% με 50 έως 150). Οι περισσότερες από τις 57 εγκαταστάσεις με περισσότερους από 250 απασχολουμένους υπερβαίνουν το όριο αυτό κατά λίγες μόνο μονάδες, ενώ υπάρχουν λίγες εγκαταστάσεις με περίπου 300 απασχολουμένους. Το μέγεθος επισημάνθηκε ως βασική μεταβλητή για τον προσδιορισμό των δυσκολιών και των μειονεκτημάτων όσον αφορά την υλοποίηση του EMAS, δεδομένου ότι το μικρό μέγεθος συνήθως σημαίνει έλλειψη ανθρώπινων, τεχνικών και οικονομικών πόρων. Κατανομή μεγέθους των εγκαταστάσεων που συμμετέχουν στο πρόγραμμα EMAS, ανάλογα με τον αριθμό των απασχολουμένων ΜΕΓΕΘΟΣ < 50 απασχολούμενοι 50-150 150-250 >250 Ι | ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ 123 115 63 57 7. 8. 2 Πρότυπη δοκιμαστική (πιλοτική) δράση Euromanagement-Περιβάλλον Το 1995 η Επιτροπή ξεκίνησε την πρότυπη δοκιμαστική (πιλοτική) δράση EUROMANAGEMENT-Περιβάλλον, με σκοπό να βοηθήσει τις MME που επιθυμούσαν να συμμετάσχουν στο EMAS, το κοινοτικό σύστημα οικολογικής διαχείρισης και οικολογικού ελέγχου. Η εν λόγω δράση αφορά τα εξής: - κατάρτιση μιας μεθοδολογίας εφαρμόσιμης σε ευρωπαϊκή κλίμακα, η οποία αποσκοπεί στο να βοηθήσει τις MME - κατά προτίμηση τις μικρές - του βιομηχανικού τομέα που επιδιώκουν να υιοθετήσουν συστήματα οικολογικής διαχείρισης και να ενταχθούν στον κανονισμό EMAS· - εφαρμογή της μεθοδολογίας αυτής σε ένα δοκιμαστικό (πιλοτικό) δείγμα περισσότερων από 500 MME - από τις οποίες ένας πιο περιορισμένος αριθμός θα πρέπει να υποστηριχθεί μέχρι την ένταξη στο σύστημα EMAS -, καθώς και επισήμανση και ανάλυση των προβλημάτων, των ευκαιριών και των αναγκών αναπροσαρμογής για τις MME, όπως θα προκύπτουν από την εφαρμογή του κανονισμού EMAS· - υποβολή στην Επιτροπή μιας έκθεσης για τα διαρθρωτικά και τα άλλα μέτρα που πρέπει να ληφθούν σε περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο για τη διευκόλυνση των MME στο σύστημα EMAS, όπου θα περιλαμβάνεται μια αξιολόγηση της ανάγκης αναθεώρησης του κανονισμού. της συμμετοχής Ο ευρωπαϊκός συντονιστής147, που ανέπτυξε την μεθοδολογία, είναι υπεύθυνος για την οργάνωση της δράσης, τον έλεγχο των εργασιών των συμβούλων και την κατάρτιση μιας γενικής συνοπτικής έκθεσης για τη δράση. Για την επιλογή του δικτύου των 51 συμβούλων148, υποβλήθηκαν 1. 323 έγκυρες εκδηλώσεις ενδιαφέροντος και 323 147 Κ8 Η επιλογή έγινε μέσω της πρόσκλησης υποβολής προσφορών αριθ. 95/C 231/10, ΕΕ C 231 της 5. 9. 95, σ 13 Πρόσκληση ν π φ Λ ής προτάσεων αριθ. 96/C 49/10, ΕΕ C 49 της 20. 2. 96, ο. 21. 112 προτάσεις. Σε μια πρώτη φάση, ο κάθε σύμβουλος επέλεξε τουλάχιστον 10 MME, από τον ίδιο βιομηχανικό τομέα, όσο αυτό ήταν δυνατόν, διοργάνωσε ένα σεμινάριο για διευθυντικά στελέχη MME, πραγματοποίησε μια περιβαλλοντική ανάλυση, κατάρτισε ένα ατομικό σύστημα οικολογικής διαχείρισης σε συνεργασία με τις MME και ανέλυσε τις ανάγκες αναπροσαρμογής και τις δυσκολίες των MME σε σχέση με τους όρους του κανονισμού EMAS. Σε ένα δεύτερο στάδιο, ο κάθε σύμβουλος βοηθά τουλάχιστον μία από αυτές τις MME στην εφαρμογή του συστήματος οικολογικής διαχείρισης και στην εγγραφή στο σύστημα EMAS. Οι εθνικοί συντονιστές, που διορίζονται από τα κράτη μέλη, λειτουργούν ως εθνικοί φορείς αναμετάδοσης και οφείλουν κυρίως να βοηθούν τους συμβούλους κατά τη σύνταξη των μητρώων για τις εθνικές κανονιστικές προδιαγραφές όσον αφορά το περιβάλλον για τις συμμετέχουσες MME, να υποβάλλουν εκθέσεις και να διοργανώνουν συνεδριάσεις παρακολούθησης με τους συμβούλους και τις MME της χώρας τους. Κατά το εναρκτήριο σεμινάριο, που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες στις 3 και 4 Οκτωβρίου του 1996 υπό την αιγίδα της Επιτροπής, ο ευρωπαϊκός συντονιστής ενημέρωσε τους συμβούλους και τους εθνικούς συντονιστές σχετικά με τη μεθοδολογία που θα εφαρμόζεται κατά τη διάρκεια της δράσης. Η πρότυπη δοκιμαστική (πιλοτική) δράση, που υλοποιείται από τις υπηρεσίες της Επιτροπής που είναι αρμόδιες για την πολιτική επιχειρήσεων, σε συνεργασία με τις υπηρεσίες της βιομηχανικής και περιβαλλοντικής πολιτικής και μέ τα κράτη μέλη, έγινε ευμενώς δεκτή και ήδη διατυπώθηκε μια αίτηση εφαρμογής της μεθόδου σε εθνικό επίπεδο. Τα αποτελέσματα της πρότυπης δοκιμαστικής δράσης αναμένονται κατά το τέλος του 1997. 7. 8. 3 Οδηγός οικολογική διαγείρισηζ Κατά το 1995-96, ορισμένα EIC, μέλη της ειδικής ομάδας για το περιβάλλον, ανέπτυξαν, με την υποστήριξη της Επιτροπής, έναν Οδηγό Οικολογικής Διαχείρισης (Eco-Management Guide/EMG) για τις MME. Είναι ένα διαλογικό εργαλείο, που αποτελείται από ένα λογισμικό και έναν έντυπο οδηγό, σχεδιασμένο για να βοηθά τις εταιρείες, και ιδιαίτερα τις MME, να πραγματοποιούν τα πρώτα απαραίτητα βήματα προς την κατεύθυνση της ένταξης τους στο πρόγραμμα EMAS. Ο EMG μπορεί επίσης να φανεί χρήσιμος κατά την υλοποίηση συστημάτων οικολογικής διαχείρισης για εταιρείες. Ο EMG, που διατίθεται σε όλες τις γλώσσες της ΕΕ, καλύπτει βιομηχανικούς κλάδους όπως τη μηχανουργία, τις επικαλύψεις, τις πλαστικές συσκευασίες, το φινίρισμα των υφανσίμων υλών και την εκδοτική βιομηχανία και θα επεκταθεί το 1997, ώστε να συμπεριλάβει τη βιομηχανία ξύλου και τη βιομηχανία τροφίμων. 7. 8. 4 LIFE Από το 1992, οι MME μπορούν να υποστηρίζονται από το χρηματοδοτικό μέσο για το περιβάλλον LIFE149. Κατά το διάστημα 1993 - 1995 (πρώτη φάση του LIFE), 394 σχέδια επίδειξης στα κράτη μέλη συγχρηματοδοτήθηκαν με συνεισφορά της ΕΕ ύψους 145,9 εκατ. ECU. Το 1996 και 1997, υποστηρίχθηκαν 215 σχέδια. Από τα σχέδια αυτά, εκτιμάται ότι περισσότερα από 250 αφορούν MME, που έλαβαν περίπου 40% των χρηματοδοτήσεων του LIFE. Οι σχετικοί τομείς είναι κυρίως: οι καθαρές τεχνολογίες (επεξεργασία επιφανειών, κεραμική, βυρσοδεψία, χαρτοποιία, αγροτοδιατροφική βιομηχανία, υφαντικές ύλες)· ο τομέας της επεξεργασίας αποβλήτων, κυρίως μέσω ανακύκλωσης· η αποκατάσταση μολυσμένων περιοχών· ο τομέας του αέρα και του νερού και σχέδια αστικών περιοχών, κυρίως για διαχείριση. κυκλοφορίας και σχεδιασμό χρήσης γης. 1 49 Θεσπίστηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1973/92 της 21. 5. 92, ΕΕ L 206 της 22. 7. 1992,Ό. 1· τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1404/96 της 15. 07. 1996, ΕΕ L 181 της 20. 07. 1996, σ. 1. 113 Ο αντίκτυπος για την απασχόληση είναι δύσκολο να εκτιμηθεί, γιατί τα πρότυπα δοκιμαστικά (πιλοτικά) σχέδια επίδειξης αφορούν, κατά κανόνα, συμβάσεις ορισμένου χρόνου ή υπάρχουσες θέσεις απασχόλησης. Πάντως, κάθε σχέδιο αφορά 4 έως 6 θέσεις απασχόλησης, πράγμα που σημαίνει περίπου 1000-1500 θέσεις απασχόλησης σε MME υποστηριζόμενες από το LIFE. 7. 9 Ενέονεια και uEzawooic ΕΝΕΡΓΕΙΑ Η Επιτροπή άνοιξε μια ευρεία συζήτηση για την ενεργειακή πολιτική, η οποία οδήγησε στη δημοσίευση της Λευκής Βίβλου "Μια ενεργειακή πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση"150. Η Λευκή Βίβλος επισημαίνει το βασικό ρόλο του ενεργειακού τομέα για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας, της ασφάλειας του εφοδιασμού, της αειφόρου οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης και της ποιότητας της ζωής των πολιτών. Η Επιτροπή παρουσίασε στη συνέχεια ένα ενδεικτικό πρόγραμμα δράσης διάρκειας πέντε ετών, που αρθρώνεται γύρω από κοινά καθορισμένους στρατηγικούς στόχους, προς τους οποίους θα πρέπει να συγκλίνουν οι κοινοτικές και οι εθνικές ενεργειακές πολιτικές. Ο πιο άμεσος αντίκτυπος που θα έχει η ενεργειακή πολιτική στις MME προκύπτει από τη βελτίωση των συνθηκών ανταγωνισμού. Πράγματι, η διαθεσιμότητα ενέργειας σε ανταγωνιστικές τιμές και υπό τις καλύτερες δυνατές συνθήκες έχει καίρια σημασία για την ενίσχυση της ανταγωνιστικής δύναμης των MME. Επιπλέον, η βιομηχανία ανανεώσιμης ενέργειας αποτελείται κατά κύριο λόγο από MME. Επομένως, οι δραστηριότητες που θα προκύψουν από την Πράσινη Βίβλο για μια κοινοτική στρατηγική με τίτλο "Ενέργεια για το μέλλον: ανανεώσιμες πηγές ενέργειας"151 θα επηρεάσουν θετικά τις MME που ασκούν δραστηριότητες σχετικές με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Αντιστρόφως, η επιτάχυνση και η ενίσχυση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας πρέπει να είναι σημαντικό στοιχείο της συνολικής στρατηγικής της Κοινότητας για την υποστήριξη των MME. Έχουν αναπτυχθεί δύο προγράμματα: το SAVE II για την προώθηση της ορθολογικής χρήσης της ενέργειας και το ALTENER για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. SA VE Π: ορθολογική Υοήση riyç εvέργειac To SAVE Π152 (45 εκατ. ECU για το 1997-2000) είναι ένα μη τεχνολογικό πρόγραμμα της ΕΕ για την προώθηση της ορθολογικής χρήσης της ενέργειας. To SAVE αποσκοπεί στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος που θα επιτρέψει την επιτάχυνση των επενδύσεων στην ενεργειακή αποτελεσματικότητα και με το οποίο η ενεργειακή αποτελεσματικότητα θα αναγνωριστεί ως ευκαιρία της αγοράς. Το πρόγραμμα δεν είναι - ειδικά στοχοθετημένο προς τις MME, πολλές όμως MME ωφελούνται απ' αυτό. To SAVE υποστηρίζει τα εξής μέτρα: μελέτες, τομεακές στοχοθετημένες πρότυπες δοκιμαστικές (πιλοτικές) δράσεις, διάδοση πληροφοριών, αξιολόγηση και παρακολούθηση της προόδου της ενεργειακής αποτελεσματικότητας στην Κοινότητα και ενεργειακή διαχείριση σε περιφερειακό και αστικό επίπεδο. Οι MME αναφέρονται ρητά στις προτεραιότητες για το 1997 σε σχέση με τις δραστηριότητες ενεργειακής αποτελεσματικότητας προγραμμάτων εκπαίδευσης/κατάρτισης". "προώθηση της της εκπαίδευσης και κατάρτισης: στις MME χρήσης μέσω 1 50 1 51 1 52 COM(95) 682, της 13. 12. 1995. COM(96) 576, της 20. 11. 1996. Απόφαση του Συμβουλίου 96/737/ΕΚ της 16. 12. 1996, ΕΕ L 335 της 24. 12. 1996, σ. 50. 114 ALTENER: προώθηση ανανεώσιμων πηγών ενεργεί Το πρόγραμμα ALTENER (40 εκατ. ECU για το 1993-1997) εστιάζεται στην προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η Επιτροπή ετοιμάζει σήμερα ένα πρόγραμμα ALTENER II για την περίοδο 1998 έως 2002. To ALTENER παρέχει υποστήριξη για πρότυπες δοκιμαστικές (πιλοτικές) δράσεις που προτείνονται από τα κράτη μέλη. Επιπλέον, το ALTENER στοχεύει στην αύξηση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών στην Κοινότητα και την αύξηση του εμπορίου ανανεώσιμων προϊόντων, εξοπλισμού και σχετικών υπηρεσιών στο εσωτερικό αλλά και στο εξωτερικό της Κοινότητας, πράγμα που αναμένεται να οδηγήσει σε μείωση των εκπομπών C02. Το πρόγραμμα δεν στοχεύει ειδικά στις MME, αλλά αρκετές MME επωφελούνται απ' αυτό. Το προτεινόμενο πρόγραμμα ALTENER II θα υπολογίσει ξεχωριστά την υποστήριξη που χορηγείται σε MME, πράγμα που δεν συμβαίνει με το σημερινό πρόγραμμα ALTENER. ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ Τα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών αποσκοπούν στην εξασφάλιση της δυνατότητας διασύνδεσης και διαλειτουργικότητας μεταξύ των υποδομών των διαφόρων εθνικών δικτύων μεταφορών. Ο κανονισμός 2236/95 του Συμβουλίου για όλα τα διευρωπαϊκά δίκτυα153 (τόσο δίκτυα μεταφορών όσο και ενεργειακά δίκτυα) προβλέπει, για το διάστημα 1995-1999, προϋπολογισμό ύψους 2. 345 δισ. ECU, από τα οποία 1,8 δισ. ECU είναι αφιερωμένα στις μεταφορές. Αν και τα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών δεν περιλαμβάνουν ειδικά μέτρα υποστήριξης για τις MME, ωστόσο, θα ωφελήσουν την οικονομία συνολικά και θα έχουν έμμεσο αντίκτυπο στις MME, και ιδιαίτερα σ' αυτές που βρίσκονται σε πιο απομακρυσμένες περιοχές, οι οποίες θα κερδίσουν από τη βελτίωση των συνδέσεων με τις κεντρικές ευρωπαϊκές αγορές. Η Επιτροπή είναι έτοιμη να αρχίσει μια μελέτη για την επισήμανση των χρηματοοικονομικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι MME, όταν συμμετέχουν ως υπεργολήπτες στην υλοποίηση διευρωπαϊκών δικτύων, και θα εξετάσει με ποιους τρόπους μπορούν να λυθούν τέτοια προβλήματα, κυρίως μέσω ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών εγγυήσεων. 7. 10 Οπτικοακουστική βιοιιηγανία 7. 10. 1 Πρόγραμμα ΜΕΡΙΑ II - Ανάπτυξη και διανομή ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών έργων (1996-2000) Η απόφαση του Συμβουλίου για την υλοποίηση του Προγράμματος Media II - Ανάπτυξη και Διανομή154 καθορίζει το διαρθρωτικό στόχο της ανάπτυξης ενός ανεξάρτητου τομέα. παραγωγής και διανομής, ιδιαίτερα των MME, ως έναν από τους ουσιαστικούς τελικούς στόχους του προγράμματος. Οι MME αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 85% των επιχειρήσεων που ωφελούνται από το πρόγραμμα, ο συνολικός προϋπολογισμός του οποίου είναι 265 εκατ. ECU για την περίοδο 1996-2000. Στον τομέα της ανάπτυξης (στάδιο πριν από την παραγωγή) και μέσω ενός ειδικού κονδυλίου του προϋπολογισμού ύψους 65 εκατ. ECU, το πρόγραμμα αποσκοπεί στη βελτίωση των συνθηκών ανάπτυξης σχεδίων στους τομείς της μυθιστορίας, του ντοκυμαντέρ, των κινουμένων σχεδίων και των νέων τεχνολογιών, καθώς και στην ανάπτυξη των ίδιων των επιχειρήσεων με δάνεια που αποσκοπούν στην ενίσχυση και τη 1 53 154 Εκδόθηκε από το Συμβούλιο στις 18. 9. 1995, ΕΕ L 228 της 23. 9. 1995, α 1. Απόφαση του Συμβουλίου 95/563/ΕΚ, της 10ης Ιουλίου 1995, σχετικά με την εφαρμογή ενός προγράμματος ενθάρρυνσης της ανάπτυξης και διανομής των ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών έργων (Media II - Ανάπτυξη και διανομή) (1996-2000), ΕΕ L 321 της 30. 12. 95, σ. 25. 115 διάρθρωση τους. Έτσι, τα δάνεια για την ανάπτυξη MME αντιπροσώπευαν 3 εκατ. ECU, δηλαδή περισσότερο από το ένα τρίτο του προϋπολογισμού του 1996, που ήταν το πρώτο έτος εκτέλεσης του προγράμματος Media Π - Ανάπτυξη, κατά το οποίο επωφελήθηκαν 220 MME. Το σκέλος σχετικά με τη διανομή / διάδοση οπτικοακουστικών προγραμμάτων, αποσκοπεί στην ενίσχυση του τομέα, ευνοώντας τη διεθνική διάδοση και τη δικτύωση των φορέων, στην υποστήριξη της πολυγλωσσίας των έργων και στην προώθηση της ανεξάρτητης παραγωγής. 7. 10. 2 Σγέδιο Ôpaonc ,για την εισαγωγή προηγμένων τηλεοπτικών υπηρεσιών στην Ευρώπη (σγέδιο δράσκ!6:9) Η μετάβαση από το παραδοσιακό μορφότυπο οθόνης (κινηματογραφικό μορφότυπο της δεκαετίας του 1930), όπου οι διαστάσεις είχαν σχέση 4:3, προς το σύγχρονο μεγάλο μορφότυπο οθόνης 16:9 αντιπροσωπεύει, με την εισαγωγή της ψηφιακής τηλεόρασης ως προς την οποία έχει συμπληρωματικό ρόλο, μια εξέλιξη που αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά το μέλλον του τομέα των ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών. Το σχέδιο δράσης 16:9155 προβλέπει κοινοτική χρηματοδότηση ύψους 228 εκατ. ECU για το διάστημα 1993-97, έτσι ώστε να ξεκινήσει η πρώτη φάση αυτής της μετάβασης θεμελιώδους σημασίας. Ο ρόλος του σχεδίου δράσης είναι να προσφέρει στους φορείς ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών και στους παραγωγούς προγραμμάτων μια χρηματοδοτική συνεισφορά που θα καλύπτει τις συμπληρωματικές δαπάνες τους όσον αφορά τη διάδοση και την παραγωγή σε μορφότυπο 16:9, έτσι ώστε οι τηλεοπτικοί δέκτες μεγάλης οθόνης να μπορούν να διατίθενται στο εμπόριο σε συνθήκες πλήρους εμπιστοσύνης και να ενημερωθούν οι ευρωπαϊκοί οπτικοακουστικοί κατάλογοι. Οι δύο μεγάλες κατηγορίες που ωφελούνται από το σχέδιο δράσης είναι οι ανεξάρτητοι παραγωγοί και οι φορείς ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών. Κατά μέσο όρο, 45% της χρηματοδότησης χορηγήθηκε σε ανεξάρτητους παραγωγούς, οι οποίοι, αντανακλώντας την ποικιλία του ευρωπαϊκού τηλεοπτικού κόσμου, είναι στην πλειονότητα τους MME. 220 ανεξάρτητοι παραγωγοί κατά μέσο όρο ήταν ετησίως αποδέκτες υποστήριξης βάσει του σχεδίου δράσης. 8. ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΟΜΑΛΩΝ - ΣΤΟΧΩΝ Για να προωθηθεί η παροχή βοήθειας στις βιοτεχνικές και τις μικρές επιχειρήσεις και το επιχειρηματικό πνεύμα, δημοσιεύθηκε, στις 15 Απριλίου 1997, πρόσκληση υποβολής προτάσεων156, που περιλαμβάνει κυρίως μέτρα υπέρ των γυναικών επιχειρηματιών, των γυναικών που ιδρύουν επιχειρήσεις, των συμβοηθούντων συζύγων, των νεαρών επιχειρηματιών και των επιχειρήσεων που ανήκουν σε άτομα προερχόμενα από μειονεκτικές κοινωνικές ομάδες. Αυτή η πρόσκληση υποβολής προτάσεων έχει επτά στόχους: τη διεθνική συνεργασία, την κοινή συμμετοχή των μικρών και των βιοτεχνικών επιχειρήσεων σε εμπορικές εκθέσεις σε χώρες του ΕΟΧ, την προώθηση της ευρωπαϊκής επιχειρηματικής "κουλτούρας" και του ευρωπαϊκού επιχειρηματικού πνεύματος, τη χρηματοδότηση και την πρόσβαση σε πιστωτικούς πόρους, την επαγγελματική κατάρτιση των βιοτεχνών και των δημιουργών μικρών επιχειρήσεων, την πρόσβαση στην πληροφόρηση και στις υπηρεσίες μέσω της πληροφορικής και την κατάρτιση ευρωσυμβούλων. Η Επιτροπή έλαβε 402 προτάσεις, οι οποίες εξετάζονται. 1 55 Απόφαση του Συμβουλίου 93/424/ΕΟΚ, της 22ας Ιουλίου 1993, σχετικά με τη θέσπιση σχεδίου δράσης για την εισαγωγή προηγμένων τηλεοπτικών υπηρεσιών στην Ευρώπη, ΕΕ L 196 της 5. 8. 93, σ. 48. 1 56 Παροχή βοήθειας στις βιοτεχνικές και τις μικρές επιχειρήσεις, πρόσκληση υποβολής προτάσεων 97/C 117/17, EEC 117της 15. 4. 1997, σ. 43. 116 8. 1 Βιοτεγνία, μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις Στο πλαίσιο της αναδιοργάνωσης των υπηρεσιών της, η Επιτροπή αποφάσισε, στις 10 Απριλίου 1996, τη δημιουργία της μονάδας "Βιοτεχνία και μικρές επιχειρήσεις" στη Γενική Διεύθυνση που είναι αρμόδια για την πολιτική των επιχειρήσεων και καθόρισε τις αρμοδιότητες της: βιοτεχνία, μικρές επιχειρήσεις, γυναίκες, νεαροί επιχειρηματίες, ομάδες - στόχοι και τοπική ανάπτυξη. Με βάση την ανακοίνωση "Η βιοτεχνία και οι μικρές επιχειρήσεις, βασικοί παράγοντες για την ανάπτυξη και την απασχόληση στην Ευρώπη"157 και την έκθεση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Μαδρίτης, εφαρμόστηκαν ορισμένες ειδικές δράσεις, εμπνευσμένες άμεσα από τις δέκα δράσεις προτεραιότητας που αναφέρονται στην ανακοίνωση. Αυτές οι προτεραιότητες της Επιτροπής είχαν, συγκεκριμένα, ως στόχο την ενίσχυση της ένταξης των βιοτεχνικών επιχειρήσεων και των μικρών επιχειρήσεων στην ενιαία αγορά, την ανάπτυξη της διεθνικής συνεργασίας, την παροχή εξειδικευμένης βοήθειας στους τομείς της τυποποίησης, της πιστοποίησης, της περιβαλλοντικής διαχείρισης και της ποιότητας, την εξασφάλιση καλύτερης πρόσβασης στην επαγγελματική κατάρτιση και στην κατάρτιση σχετικά με τεχνικές διαχείρισης, ιδιαίτερα για τους συνεπιχειρηματίες συζύγους, την εξασφάλιση καλύτερης πρόσβασης στις πηγές χρηματοδότησης και την παροχή υποστήριξης σε μια πρωτοβουλία των ευρωπαϊκών βιοτεχνικών ενώσεων για τη βελτίωση της εικόνας του τομέα αυτού. Σύμφωνα με τις δεσμεύσεις αυτές, υλοποιήθηκαν οι ακόλουθες δράσεις: α) Προετοιμασία του τρίτου ευρωπαϊκού συνεδρίου βιοτεχνίας και μικρών επιχειρήσεων Το τρίτο ευρωπαϊκό συνέδριο βιοτεχνίας και μικρών επιχειρήσεων, που θα πραγματοποιηθεί στις 20 και 21 Νοεμβρίου 1997 στο Μιλάνο, αποσκοπεί στο να μετρηθεί η πρόοδος που έχει επιτελεστεί και να καθοριστούν οι προσανατολισμοί και οι προτεραιότητες των εργασιών της Επιτροπής και των κρατών μελών στον τομέα αυτό. Το 1996 και το 1997, οργανώθηκαν 11 προσυνέδρια, το καθένα από τα οποία αφορούσε συγκεκριμένα ζητήματα του τομέα (χρηματοδότηση, κατάρτιση, απασχόληση, τεχνικά επαγγέλματα, επιχειρηματικό πνεύμα, τοπική ανάπτυξη, νέες τεχνολογίες κ. λπ. ). Στα συνέδρια αυτά συμμετέσχαν ενεργά όλες οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής. β) Διεθνική συνεργασία Στις 18 Αυγούστου 1996 δημοσιεύθηκε, σε συνεργασία με το σύνολο των αρμόδιων υπηρεσιών, μια πρόσκληση για υποβολή προτάσεων, που αποβλέπει στην ενίσχυση της διεθνικής συνεργασίας μεταξύ των βιοτεχνών που υποστηρίζονται από τις βιοτεχνικές οργανώσεις, οι οποίες διευκολύνουν τις επαφές μεταξύ επιχειρήσεων. Η αξιολόγηση και η επιλογή των 58 φακέλων που υποβλήθηκαν ολοκληρώθηκε στις 22 Νοεμβρίου 1996. 12 σχέδια, στα οποία συμμετέχουν 10 χώρες, θεωρήθηκαν ως - σχέδια προτεραιότητας Τα σχέδια αυτά αντιπροσωπεύουν συνολική επιδότηση περίπου ενός εκατομμυρίου ECU. γ) Ένταξη των μικρών και των βιοτεχνικών επιχειρήσεων στην εσωτερική αγορά Συνεχίστηκε η καταγραφή των εμποδίων που αντιμετωπίζουν οι βιοτεχνικές και οι μικρές επιχειρήσεις που αναπτύσσουν τις δραστηριότητες τους στις μεθοριακές ζώνες. Παράλληλα, συνεχίστηκε και η δραστηριότητα της παροχής συμβουλών στις επιχειρήσεις στον τομέα αυτόν, σύμφωνα με την προτεραιότητα που είχε ορίσει η Επιτροπή. 1 57 COM (95), 502 της 26. 10. 1995: "Η βιοτεχνία και οι μικρές επιχειρήσεις, βασικοί παράγοντες για την ανάπτυξη και την απασχόληση στην Ευρώπη - αποτελέσματα του δεύτερου ευρωπαϊκού συνεδρίου βιοτεχνίας και μικρών επιχειρήσεων στο Βερολίνο, 26 και 27 Σεπτεμβρίου 1994, μέτρα παρακολούθησης και συστάσεις στα κράτη μέλη". 117 Μετά από σχετική πρόσκληση υποβολής προσφορών158, υλοποιήθηκε η πρότυπη δοκιμαστική δράση που αποσκοπούσε στην υποστήριξη των βιοτεχνικών και των μικρών επιχειρήσεων που αναπτύσσουν τις δραστηριότητες τους στις μεθοριακές ζώνες και επιθυμούν να την επεκτείνουν στις γειτονικές χώρες. Η δράση αυτή πραγματοποιείται μέσω των εξής μέτρων: • υποστήριξη της ίδρυσης μεθοριακών γραφείων παροχής συμβουλών σε επιχειρήσεις· * διενέργεια μελετών που επιτρέπουν την επισήμανση των εμποδίων τα οποία αντιμετωπίζουν αυτές οι επιχειρήσεις στις γειτονικές χώρες. Χορηγήθηκε χρηματοδοτική υποστήριξη στους υπευθύνους 6 γραφείων και στους υπευθύνους της διενέργειας 11 μελετών. Στο τέλος της υλοποίησης της, τον Απρίλιο του 1997, η δράση αυτή θα αποτελέσει αντικείμενο αξιολόγησης από μια ανεξάρτητη εταιρεία που έχει επιλεγεί βάσει πρόσκλησης υποβολής προσφορών. Οι ενδεχόμενες εξελίξεις της πρωτοβουλίας αυτής θα εξεταστούν με βάση την έκθεση αξιολόγησης. δ) Διάλογος με τις οργανώσεις που αντιπροσωπεύουν τον τομέα Οι υπηρεσίες της πολιτικής των επιχειρήσεων κάλεσαν και τις άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής στις συναντήσεις με τις κύριες ευρωπαϊκές και εθνικές οργανώσεις που αντιπροσωπεύουν την βιοτεχνία και τις μικρές επιχειρήσεις. Οι συναντήσεις αυτές αποτελούν ένα ανεπίσημο φόρουμ συζητήσεων και ανταλλαγής απόψεων σχετικά με τις εθνικές και τις ευρωπαϊκές πολιτικές υπέρ του τομέα της βιοτεχνίας και των μικρών επιχειρήσεων. ε) Δράσεις στον τομέα της κατάρτισης Στο πλαίσιο του "ευρωπαϊκού έτους διά βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης", χορηγήθηκε χρηματοδοτική υποστήριξη σε ένα σχέδιο δημιουργίας και υλοποίησης ενός ευρωπαϊκού δικτύου ανταλλαγής νέων βιοτεχνών μεταξύ διαφόρων ευρωπαϊκών χωρών. στ) Βελτίωση των γνώσεων για τις βιοτεχνικές και τις μικρές επιχειρήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο και αναβάθμιση της εικόνας και της αντιπροσωπευτικότητάς τους - Παροχή υποστήριξης για την ίδρυση της "Ακαδημίας Avignon", που αποτελεί την κατάληξη του σχεδίου δημιουργίας ευρωπαϊκής ακαδημίας της βιοτεχνίας και των μικρών επιχειρήσεων, ως χώρου πληροφόρησης, ανταλλαγών και συντονισμού για τον τομέα, με σκοπό την επιβεβαίωση της ταυτότητας, του ρόλου, των ιδιομορφιών και της παρουσίας της βιοτεχνίας στις ευρωπαϊκές περιφέρειες. - Συγχρηματοδότηση ευρωπαϊκών διαγωνισμών για νέους τεχνίτες διαφόρων ειδικοτήτων, προκειμένου να τονιστεί η ευρωπαϊκή ταυτότητα (π. χ. "Ευρωπαϊκό κύπελλο αρτοποιίας"). - Θέσπιση ενός ευρωπαϊκού βραβείου βιοτεχνικών ειδικοτήτων, που αποτελούν τον πιο σημαντικό κοινό παρανομαστή για τη βιοτεχνία και τις μικρές επιχειρήσεις στην Κοινότητα. - Βελτίωση των γνώσεων για τον οικονομικό ρόλο του τομέα, με τη διεξαγωγή οικονομικών αναλύσεων προσανατολισμένων προς τις μικρές και τις βιοτεχνικές επιχειρήσεις. Μια ανάλυση των τομέων της υφαντουργίας και των οικοδομών σε τέσσερις χώρες, που έγινε με κοινά κριτήρια, είχε πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα. 1 58 EEC 89της 26. 3. 1994, σ. 16. 8. 2 Γυναίκες επινειρηιιατίε€ και συνεπιχειρηιιατίε^ επινειοήσεις που διοικούνται από επινειρτιιιατίες προεονόμενους από μειονεκτικές οιιάδες Οι γυναίκες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διεύθυνση και τη διαχείριση των MME. Πρώτον, ως επικεφαλής επιχειρήσεων: πράγματι, από τα 18 εκατομμύρια MME που υπάρχουν στην Ένωση, το 20 έως 30% διοικούνται από γυναίκες, ενώ το 25 έως 35% των νέων επιχειρήσεων δημιουργούνται από γυναίκες. Δεύτερον, ως σύζυγοι που συνεργάζονται με τον επικεφαλής της επιχείρησης: στο 60 έως 80% των MME, η σύζυγος του επικεφαλής της επιχείρησης ασκεί διοικητικές και διαχειριστικές δραστηριότητες και είναι, επίσημα ή ανεπίσημα, ο πλησιέστερος συνεργάτης του επικεφαλής της επιχείρησης ή ακόμη και πραγματικός συνεπιχειρηματίας. Είναι γενικά αποδεκτό ότι όσο περισσότερο συμμετέχει η συνεργαζόμενη σύζυγος στη λειτουργία της επιχείρησης, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει η επιχείρηση αυτή να διατηρηθεί σε λειτουργία. Σε ορισμένους τομείς, οι δραστηριότητες των δύο συζύγων είναι συμπληρωματικές, όπως, για παράδειγμα, στον τομέα της αλιείας· επίσης, στο αγροτικό περιβάλλον, όπου το 10% των αρχηγών των εκμεταλλεύσεων είναι γυναίκες, οι γυναίκες-σύζυγοι γεωργών ασκούν συχνά τη λειτουργία της διαχείρισης (και συγκεκριμένα της λογιστικής) και συμμετέχουν άμεσα στην ανάπτυξη του αγροτουρισμού και των τοπικών υπηρεσιών. Το τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο για την ισότητα των ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών (1996-2000)159 περιλαμβάνει την ανάπτυξη συνεργασίας μεταξύ γυναικών επιχειρηματιών μεταξύ των προτεραιοτήτων του. Η Επιτροπή, στην ανακοίνωση της της 21. 06. 1996 με τίτλο "Ενσωμάτωση της ισότητας των ευκαιριών μεταξύ των γυναικών και των ανδρών στο σύνολο των κοινοτικών πολιτικών και δράσεων"160, αφιερώνει ένα κεφάλαιο στις γυναίκες αρχηγούς επιχειρήσεων και στις συνεργάτριες συζύγους στις MME, όπου επισημαίνονται οι δυσκολίες και τα προβλήματα τους και παρουσιάζονται κοινοτικά μέτρα για την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών. Η ανακοίνωση αυτή αποβλέπει στην ένταξη της διάστασης "ισότητα των ευκαιριών" σε όλα τα κοινοτικά προγράμματα. Εξάλλου, η τέταρτη έκθεση του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου των MME περιέχει μια θεματική μελέτη για τις γυναίκες και τις MME, η οποία τονίζει το γεγονός ότι όλο και περισσότερες επιχειρήσεις ιδρύονται από γυναίκες. Μετά την πρώτη ευρωπαϊκή διάσκεψη για τη βιοτεχνία, που διοργανώθηκε τον Οκτώβριο του 1990 στην Avignon, η Επιτροπή επικέντρωσε ορισμένες από τις δράσεις της στην προβληματική των γυναικών-αρχηγών επιχειρήσεων και των συμβοηθούντων συζύγων, ιδιαίτερα στους τομείς της κατάρτισης, των μελετών και της υποστήριξης για τη δημιουργία δικτύων. Σε συνέχεια αυτών των πρώτων δράσεων, το ζήτημα των γυναικών-επιχειρηματιών και των συμβοηθούντων συζύγων επελέγη ως ένα από τα κύρια θέματα του δεύτερου συνεδρίου για τη βιοτεχνία και τις μικρές επιχειρήσεις, που πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο το 1994. Με βάση τα συμπεράσματα αυτών των συνεδρίων, η Επιτροπή καθόρισε δράσεις προτεραιότητας υπέρ των γυναικών-αρχηγών επιχειρήσεων και των συμβοηθούντων συζύγων στις μικρές βιοτεχνικές επιχειρήσεις, που έχουν ενταχθεί στο τρίτο πολυετές πρόγραμμα υπέρ των MME και της βιοτεχνίας: υποστήριξη της δημιουργίας επιχειρήσεων από γυναίκες, υποστήριξη της δημιουργίας και της ενίσχυσης ευρωπαϊκών δικτύων, υποστήριξη για δράσεις κατάρτισης. Προώθηση της συμμετοχής των γυναικών στην περιφερειακή ανάπτυξη Μετά από τις συζητήσεις που έγιναν σχετικά με τις γυναίκες-επιχειρηματίες και την αναγκαιότητα υποστηρικτικών μέτρων για τις γυναίκες που δημιουργούν, εξαγοράζουν ή αναπτύσσουν μια επιχείρηση, το πρόγραμμα RECITE Π161, στο πλαίσιο της 1 59 1 60 1 61 Απόφαση του Συμβουλίου 95/593/ΕΚ, ΕΕ L 335 της 30. 12. 1995. COM(96) 67, της 21. 02. 1996. E EC 326 της 31. 10. 1996, σ. 9. 119 διαπεριφερειακής συνεργασίας βάσει της περιφερειακής πολιτικής, θα ενθαρρύνει τη δημιουργία δικτύων μεταξύ κέντρων πόρων για την αναβάθμιση της αξίας της εργασίας και την ένταξη των γυναικών στην οικονομική ζωή. Οι υπηρεσίες που θα προσφέρουν τα κέντρα αυτά θα πρέπει να εξασφαλίζουν διαφοροποιημένες απαντήσεις, γιατί οι γυναίκες δεν αποτελούν ομοιογενή ομάδα, θα πρέπει επίσης να επιτρέπουν την επισήμανση νέων μορφών δραστηριότητας και απασχόλησης, ιδιαίτερα σε τοπικό επίπεδο, που θα συμβιβάζουν τις ανάγκες των γυναικών και των ανδρών και την ανάπτυξη του δυναμικού της περιοχής. Προώθηση διεθνικών δράσεων για τη διευκόλυνση της μεταφοράς τεχνογνωσίας και εμπειριών μέσω της πρωτοβουλίας ΑΠΑΣΧΟΑΗΣΗ-NOW Το σκέλος NOW (προώθηση της ισότητας των ευκαιριών απασχόλησης υπέρ των γυναικών) της πρωτοβουλίας "Απασχόληση και ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων" (500 εκατομ. Ecu για την περίοδο 1995-1999) δίνει προτεραιότητα στη δημιουργία μικρών επιχειρήσεων και συνεταιρισμών από τις γυναίκες, κυρίως μέσω: - της παροχής βοήθειας για την ανάπτυξη δικτύων και σχέσεων συνεργασίας στον τομέα των τοπικών πρωτοβουλιών απασχόλησης, με στόχο να κινητοποιηθούν οι ικανότητες των γυναικών να χρησιμοποιούν τους τοπικούς πόρους, όπως είναι ο τουρισμός, ο πολιτισμός, το περιβάλλον και η παροχή υπηρεσιών σε άτομα, καθώς και για τη δημιουργία απασχόλησης στις αγροτικές περιφέρειες- - της παροχής βοήθειας για τη δημιουργία μικρών επιχειρήσεων και συνεταιρισμών από γυναίκες και, στη συνέχεια, για την πρόσληψη υπαλλήλων· - της παροχής βοήθειας για τη θέσπιση χρηματοδοτικών μέσων υποστήριξης της δημιουργίας επιχειρήσεων από γυναίκες. Από τα 750 σχέδια της πρώτης φάσης (1995-1997), περίπου το 50% αφορούν τη δημιουργία και την ανάπτυξη μικρών επιχειρήσεων από γυναίκες, την παροχή υποστηρικτικών υπηρεσιών και την επαγγελματική κατάρτιση. Πρότυπα δοκιμαστικά (πιλοτικά) σχέδια για τις γυναίκες των αγροτικών περιοχών Στο πλαίσιο των πρότυπων δοκιμαστικών (πιλοτικών) σχεδίων που υποστηρίζονται από το ΕΓΤΠΑ-τμήμα προσανατολισμού, η Επιτροπή δημοσίευσε, π. χ. , μια πρόσκληση υποβολής προτάσεων για την υποστήριξη καινοτόμων δράσεων για τις αγρότισσες και τις γυναίκες της υπαίθρου162, με σκοπό κυρίως την αξιοποίηση των τοπικών γεωργικών προϊόντων και τη μεταστροφή προς συμπληρωματικές δραστηριότητες όπως η βιοτεχνία, ο τουρισμός, οι υπηρεσίες και το περιβάλλον. Υποβλήθηκαν περίπου 400 σχέδια, που θα εξεταστούν κατά τη διάρκεια του δευτέρου εξαμήνου του 1997. 8. 3 Επιχειρήσεις του εμπορίου και της διανομής Όσον αφορά το εμπόριο και τη διανομή, σε ένα σεμινάριο τονίστηκε η σημασία που έχει γυα την απασχόληση το τοπικό εμπόριο στις μειονεκτικές αγροτικές ζώνες. Εκπονήθηκε μια κοινή μελέτη (πολιτική των επιχειρήσεων και περιφερειακή πολιτική) σχετικά με την καλύτερη δυνατή χρησιμοποίηση των διαρθρωτικών ταμείων (και ιδιαίτερα του ΕΤΠΑ) για τη διατήρηση και την ανάπτυξη του τοπικού εμπορίου στις αγροτικές ζώνες. Διενεργήθηκε επίσης μια έρευνα σχετικά με τη χρηματοδότηση, τα προβλήματα, τις προβλεπόμενες εξελίξεις και τις λύσεις που εφαρμόζονται για τη βελτίωση του τοπικού εμπορίου στις απομονωμένες αγροτικές ζώνες. Με βάση τα αποτελέσματα της μελέτης αυτής, εξετάζεται η οργάνωση ενός ευρωπαϊκού σεμιναρίου το 1997, σε συνεργασία με την Επιτροπή των Περιφερειών, καθώς και η εφαρμογή πρότυπων δοκιμαστικών (πιλοτικών) σχεδίων για το θέμα αυτό: Μελετάται μια παρόμοια δράση για το τοπικό εμπόριο στις αστικές ζώνες. Αυτές οι δύο προσεγγίσεις 1 62 ΕΕ C 284 της 27. 9. 1996, σ. 21. 120 αποτελούν αντικείμενο ευρείας διαβούλευσης, σε συνέχεια της έγκρισης της Πράσινης Βίβλου για το εμπόριο163. 8. 4 Κοινωνική οικονομία: σύνεταιρισιιοί. ταμεία αλληλασα)άλισης« ιδρύματα και ενώσεις Πραγματοποιήθηκαν διαρκείς εργασίες, με απευθείας συναντήσεις και με διυπηρεσιακές διαβουλεύσεις με τις διάφορες υπηρεσίες της Επιτροπής, ιδιαίτερα για τις μεθοδολογίες αξιολόγησης και την ίδια την αξιολόγηση των δράσεων που έχει πραγματοποιήσει μέχρι τώρα η Επιτροπή προς υποστήριξη των ΣΤΑΙΕ, καθώς και για τη σύνταξη της ανακοίνωσης για τις ενώσεις και τα ιδρύματα. Η συνεργασία αυτή προβλέπεται ότι θα συνεχιστεί και μετά τη δημοσίευση της ανακοίνωσης, ώστε να καταστεί δυνατή η εφαρμογή κοινών δράσεων. Η υπηρεσία που είναι αρμόδια για την κοινωνική οικονομία ανέπτυξε δραστηριότητα σε πολλούς τομείς της κοινοτικής πολιτικής. Ειδικότερα,, πήρε μέρος στις συμβουλευτικές ομάδες των προγραμμάτων Lien και Democracy των προγραμμάτων Phare και Tacis, αποστολή των οποίων είναι να διατυπώνουν συστάσεις για τη χρηματοδότηση σχεδίων, με στόχο να εξασφαλιστεί ότι λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες συνεισφορές των σχεδίων που είχαν υποβληθεί από ΣΤΑΙΕ. Είχε επίσης, από την πρώτη στιγμή, θετική συμβολή σε πολλές εργασίες που αφορούν τις τοπικές πρωτοβουλίες ανάπτυξης και απασχόλησης. Θα πρέπει ακόμη να σημειωθεί ότι, με πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δημιουργήθηκε μια νέα γραμμή του προϋπολογισμού με τίτλο "Τρίτος τομέας και απασχόληση", στην οποία διατέθηκαν 10 εκατ. ECU στο πλαίσιο του κοινοτικού προϋπολογισμού για το 1997. Η γραμμή αυτή είναι αφιερωμένη στη διερεύνηση και την προώθηση ταμείων αλληλασφάλισης, των ενώσεων και των ιδρυμάτων καθώς και, γενικότερα, του συνόλου των τοπικών πρωτοβουλιών ανάπτυξης και απασχόλησης. Για την υλοποίηση της πρωτοβουλίας αυτής απαιτείται η συνέχιση της στενής συνεργασίας μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής που είναι αρμόδιες για τους ΣΤΑΙΕ και την απασχόληση, αντιστοίχως. του δυναμικού απασχόλησης των συνεταιρισμών, των Η τέταρτη έκθεση του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου των MME περιλαμβάνει μια θεματική μελέτη για τον τομέα της κοινωνικής οικονομίας, που τονίζει τον κοινωνικό ρόλο και την οικονομική σημασία του τομέα των συνεταιρισμών, των ταμείων αλληλασφάλισης, των ενώσεων και των ιδρυμάτων, οι επιχειρήσεις των οποίων αντιπροσωπεύουν περίπου το 5% της ιδιωτικής απασχόλησης και είναι ενεργές τόσο στον τομέα των εμπορεύσιμων όσο και στον τομέα των μη εμπορεύσιμων υπηρεσιών. 1 63 COM(96) 530, της 20. 11. 1996. 121 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η παρούσα έκθεση περιγράφει τον αντίκτυπο που έχουν στις MME οι κοινοτικές πολιτικές και δράσεις, αντίκτυπος ο οποίος αποτελεί απόρροια του συντονισμού μεταξύ της πολιτικής επιχειρήσεων και,των άλλων κοινοτικών πολιτικών. Από το 1992, όταν εκδόθηκε η πρώτη έκθεση για το συντονισμό, η Επιτροπή εμβάθυνε τον προβληματισμό της και μετέβαλε τόσο τη διάρθρωση όσο και το περιεχόμενο της έκθεσης, η οποία παρουσιάζει πλέον με ολοκληρωμένο τρόπο όλες τις δράσεις που αναλαμβάνει η Ένωση υπέρ των MME, πράγμα που βελτιώνει τη συνοχή και την προβολή των δράσεων αυτών. Η παρούσα έκθεση συνεχίζει και ενισχύει την προσέγγιση η οποία είχε υποδειχθεί στην έκθεση του 1995, προσέγγιση η οποία συγκεκριμενοποιεί τους στόχους των Ολοκληρωμένων Προγραμμάτων του 1994 και 1996, τα οποία είχαν σχεδιαστεί ως πλαίσια συντονισμού των δράσεων υπέρ των MME. Έχουν γίνει σημαντικά βήματα προόδου, τα οποία οδήγησαν στην ανάδειξη μιας πολιτικής προτεραιότητας υπέρ των MME στην Ένωση, στην καλύτερη συνεκτίμηση της ιδιαίτερης κατάστασης των MME κατά τη χάραξη των πολιτικών που επηρεάζουν το περιβάλλον τους και στη λήψη μέτρων υποστήριξης των MME στα πλαίσια των περισσότερων κοινοτικών προγραμμάτων. Η συμμετοχή των MME στα κοινοτικά προγράμματα παρουσιάζει, γενικά, αύξηση, αν και έχει ακόμη περιθώρια βελτίωσης. L Ανάδειξη μιας πολιτικής προτεραιότητας στην Ενωση και στα κράτη μέλη Η αναγνώριση του δυναμικού δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στις MME οδήγησε στην ανάδειξη μιας πολιτικής προτεραιότητας υπέρ των MME στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Το Συμβούλιο του Εδιμβούργου αποφάσισε, το 1992, την ίδρυση του ΕΤαΕ, αποστολή του οποίου είναι, μεταξύ άλλων, η χορήγηση εγγυήσεων στις MME. Στην Κοπεγχάγη, τον Ιούνιο του 1994, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε από την ΕΤΕπ, σε συνεργασία με την Επιτροπή, να αυξήσει τον προσωρινό χρηματοδοτικό μηχανισμό του Εδιμβούργου υπέρ των MME, θεσπίζοντας "το μηχανισμό MME". Στις Κάννες, τον Ιούνιο του 1995, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να διερευνήσει τα μέσα βελτίωσης της αποτελεσματικότητας των πολιτικών υπέρ των MME. Ανταποκρινόμενη στην πρόσκληση αυτή, η Επιτροπή υπέβαλε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης, στο τέλος του 1995, την έκθεση για το ρόλο των MME ως δυναμικής πηγής απασχόλησης, ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας στην Ένωση, έκθεση η οποία έτυχε ευμενούς υποδοχής. Το Συμβούλιο του Αμστερνταμ ζήτησε, τον Ιούνιο του 1997, από την Επιτροπή να εξετάσει, ενόψει του έκτακτου Συμβουλίου για την απασχόληση, που πρόκειται να πραγματοποιηθεί στο Λουξεμβούργο το Νοέμβριο του 1997, τις πρωτοβουλίες δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στις MME και να συγκροτήσει μια Task force για την απλούστευση, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας της νομοθεσίας και τη μείωση των βαρών τα οποία επωμίζονται οι επιχειρήσεις, και ιδίως οι MME. Ζήτησε επίσης από την ΕΤΕπ να εξετάσει, σε συνεργασία με το ΕΤαΕ, τη δημιουργία ενός μηχανισμού για τη χρηματοδότηση σχεδίων υψηλής τεχνολογίας των MME. Επί πλέον, η Επιτροπή πρότεινε κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές απασχόλησης των κρατών μελών ως πλαίσιο για την πραγματοποίηση συζήτησης κατά την ειδική σύνοδο κορυφής του Λουξεμβούργου (20/21 Νοεμβρίου 1997). Αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές καλύπτουν διάφορα θέματα, περιλαμβανομένης της προώθησης μιας νέας επιχειρηματικής "κουλτούρας" στην Ευρώπη. Η ομάδα G7, κατά τη σύνοδο κορυφής του Denver το 1997, αναγνώρισε επίσης την οικονομική και κοινωνική σημασία των MME και τη χρησιμότητα ανταλλαγής αποτελεσματικών πρακτικών και εξέφρασε τη βούληση να συνεχίσει τις εργασίες της για τα θέματα των MME. Αναπτύσσεται σταδιακά μια τάση για τη σύγκλιση μεταξύ των διαφόρων εθνικών πολιτικών μέσω των συντονισμένων δράσεων που αναλαμβάνονται από κοινού με τα κράτη μέλη σε θέματα πολιτικής MME, καθώς και με την εφαρμογή της συγκριτικής αξιολόγησης (benchmarking) και του εντοπισμού των βέλτιστων πρακτικών. 122 2. Καλύτερη συνεκτίμηση των ιδιαιτεροτήτων των MME στις κοινοτικές πολιτικές Η διάσταση MME έχει οριζόντιο χαρακτήρα, η οποία εφαρμόζεται σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές. Στο εξής, όλες οι κοινοτικές πολιτικές περιλαμβάνουν, σε διάφορους βαθμούς, τη διάσταση MME. Αναφέρουν τις MME ως κατηγορία επιχειρήσεων που πρέπει να τύχει ιδιαίτερης προσοχής ή προβλέπουν ειδικές διατάξεις υπέρ των επιχειρήσεων αυτών, όπως είναι το πλαίσιο των κρατικών ενισχύσεων προς τις MME στα πλαίσια της πολιτικής ανταγωνισμού. Ο ορισμός των MME, που εγκρίθηκε το 1996, αποτελεί προϋπόθεση για τον προσανατολισμό των πολιτικών προς τις MME. Επιτρέπει την καλύτερη στοχοθέτηση των μέτρων υπέρ των MME και την ποσοτικοποίηση των ενισχύσεων που προορίζονται για τις επιχειρήσεις σε συνάρτηση με το μέγεθος τους. Η Επιτροπή κάνει το παν για να εφαρμόζεται αυτός ο ορισμός κατά την κατάρτιση και την αξιολόγηση των κοινοτικών προγραμμάτων, ώστε να καθίσταται δυνατή η καλύτερη μέτρηση του αντίκτυπου τους. Λαμβάνοντας υπόψη το χρόνο που απαιτείται για την έμπρακτη εφαρμογή του ορισμού αυτού, είναι ευνόητο ότι τα αποτελέσματα του θα γίνουν ορατά σε περισσότερο μακροπρόθεσμη βάση. Για τη βελτίωση του περιβάλλοντος των MME και την καλύτερη συνεκτίμηση των αναγκών τους στις κοινοτικές πολιτικές και τις νομοθετικές προτάσεις, η Επιτροπή διαθέτει το μέσο του δελτίου αξιολόγησης αντίκτυπου και αναπτύσσει τις διυπηρεσιακές εργασίες της, που αποτελούν σημαντικό έργο στα πλαίσια της πολιτικής επιχειρήσεων. Η καθιέρωση ενός τακτικού διαλόγου μεταξύ της Επιτροπής και των επαγγελματικών οργανώσεων συμβάλλει επίσης στην καλύτερη ενσωμάτωση της διάστασης MME και στην πληρέστερη γνώση των αναγκών τους. Όσον αφορά τις υφιστάμενες νομοθετικές διατάξεις, έχουν αναληφθεί πρωτοβουλίες για την απλούστευση της νομοθεσίας που αφορά την εσωτερική αγορά. Η Επιτροπή εξέδωσε το 1997 τη σύσταση για τη βελτίωση και την απλούστευση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων κατά τη φάση έναρξης των δραστηριοτήτων τους. Μετά από σχετικό αίτημα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Αμστερνταμ, η Επιτροπή συγκρότησε μια Task force με την ονομασία "BEST-Business Environment Simplification Task Force" (Task force για την απλούστευση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος), η οποία θα υποβάλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Cardiff το 1998. Η Επιτροπή εξετάζει τα αποτελέσματα που απέδωσαν στα κράτη μέλη οι δράσεις για τις οποίες έδωσε το έναυσμα μέσω των συστάσεων που εξέδωσε όσον αφορά τις καθυστερήσεις πληρωμών και τη μεταβίβαση επιχειρήσεων. Ενόψει της εισαγωγής του ενιαίου νομίσματος, εξετάζονται τα πρακτικά ζητήματα της μετάβασης στο ευρώ, στα πλαίσια διαφόρων ομάδων εργασίας, μια από τις οποίες αφορά ειδικά τις MME. Η βελτίωση του χρηματοοικονομικού περιβάλλοντος των MME, τομέας προτεραιότητας για την πολιτική υπέρ των MME, ήταν στο επίκεντρο των εργασιών της Στρογγυλής Τράπεζας Τραπεζιτών, οι οποίες θα συνεχιστούν, και αποτέλεσε επίσης αντικείμενο ανακοίνωσης σχετικά με τις ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές για τις MME. 3. Οι MME: προτεραιότητα στα κοινοτικά προγράμματα και αυξημένη συμμετοχή Εν πρώτοις, στα διαρθρωτικά ταμεία, τα οποία συγκαταλέγονται μεταξύ των κύριων χρηματοδοτικών μέσων της Ένωσης, οι MME αποτελούν πληθυσμό-στόχο των ενισχύσεων, λόγω της συμβολής τους στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Τα μέτρα υπέρ των MME στα προγράμματα για την περίοδο 1989-1993 αντιπροσώπευαν συνολικά το 10% των κοινοτικών χορηγήσεων. Το ίδιο ποσοστό υπολογίζεται και για τα προγράμματα 1994-1999, πράγμα που σημαίνει διπλασιασμό σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι τα συνολικά διατιθέμενα κονδύλια διπλασιάστηκαν. Το ποσοστό αυτό ποικίλλει μεταξύ των επιμέρους στόχων των ταμείων. Είναι μεγαλύτερο για τις περιφέρειες του στόχου 2 (16% των πιστώσεων για την περίοδο 1997-1999) απ' ό,τι για τις περιφέρειες του στόχου 1 (10% κατά μέσο όρο). Οι κατευθυντήριες γραμμές για τα προγράμματα 1997-1999 των περιφερειών του στόχου 2 δίνουν προτεραιότητα στις MME, ενώ οι κοινές αρχές εφαρμογής αυτών των προγραμμάτων περιέχουν αναφορά στη σύσταση τη σχετική με τον ορισμό των MME. 123 Η Επιτροπή πρότεινε να χρησιμοποιηθούν προς όφελος των MME τα επιπλέον κονδύλια που είναι διαθέσιμα στα πλαίσια των άλλων προγραμμάτων τα οποία θα εφαρμοστούν (για τους στόχους 1, 3, 4 και 5β) έως το 1999. Τα προγράμματα των νέων κρατών μελών, που εγκρίθηκαν πρόσφατα, διαθέτουν σημαντικά ποσά - της τάξης του 30 έως 40% του συνολικού προϋπολογισμού τους - υπέρ των MME, πράγμα που επιχειρήσεων. Τα σημαίνει αύξηση των χορηγήσεων υπέρ των μικρομεσαίων προγράμματα που υπάγονται στην κοινοτική πρωτοβουλία MME έχουν ήδη εγκριθεί και είναι εν εξελίξει. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι τα κονδύλια υπέρ των MME έχουν αυξηθεί, φαίνεται ότι οι επιχειρήσεις αυτές δεν επωφελούνται πλήρως από τα μέτρα που λαμβάνονται γι' αυτές. Διαπιστώνεται ενίοτε υποχρησιμοποίση τω ν. πιστώσεων, κυρίως για τις υπηρεσίες που παρέχονται στις επιχειρήσεις σε σχέση με τα μέτρα που ευνοούν τις επενδύσεις. Η Επιτροπή, γνωρίζοντας πόσο δύσκολο είναι να μετρηθεί ποσοτικά και ποιοτικά ο αντίκτυπος των διαρθρωτικών ταμείων για τις MME, ξεκίνησε το 1997 μια θεματική αξιολόγηση για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, τα αποτελέσματα της οποίας θα παρουσιαστούν στην επόμενη έκθεση. Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η ευθύνη στον τομέα αυτό είναι κοινή μεταξύ της Επιτροπής, των κρατών μελών και των περιφερειακών και τοπικών αρχών, τα κράτη μέλη, που είναι επιφορτισμένα με την εφαρμογή των διαρθρωτικών ταμείων, πρέπει επίσης να πειστούν για την ανάγκη να δίνουν προτεραιότητα στην υποστήριξη των MME και να διευκολύνουν περισσότερο την πρόσβαση των επιχειρήσεων αυτών στα προγράμματα. Όσον αφορά την αξιολόγηση, η Επιτροπή ενθαρρύνει συνεχώς τα κράτη μέλη να εμπλουτίζουν την αξιολόγηση των δράσεων τους υπέρ των MME, η οποία είναι συχνά ατελής στις εκ των προτέρων (ex ante) εκτιμήσεις και τις εκ των υστέρων (ex post) αξιολογήσεις. Όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, διαπιστώνεται ότι μεταξύ του 1993 και του 1996 διπλασιάστηκε σχεδόν ο όγκος των συνολικών δανείων που χορήγησε η Τράπεζα για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, ενώ ο αριθμός των δικαιούχων MME διπλασιάστηκε και αυτός (από 5. 257 το 1993 σε 11. 034 το 1996). Συνολικά, από το 1990 και μετά, 42. 000 MME, εκ των οποίων το 80% απασχολούν λιγότερο από 50 εργαζομένους, έλαβαν από την ΕΤΕπ δάνεια συνολικού ύψους 11 δισεκατομμυρίων ECU. Από το μηχανισμό MME επωφελήθηκαν 4. 435 MME, οι οποίες δημιούργησαν πάνω από 45. 000 θέσεις απασχόλησης. Αφότου ιδρύθηκε, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων ενίσχυσε τις δραστηριότητες του υπέρ των MME, οι οποίες αντιπροσωπεύουν σήμερα το 34% του συνόλου. Πρόκειται για εγγυήσεις ύψους 613 εκατ. ECU, εκ των οποίων 397 εκατ. ECU για την πρότυπη δοκιμαστική (πιλοτική) δράση "ανάπτυξη και περιβάλλον". Οι προσπάθειες συντονισμού για τα προγράμματα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (Ε&ΤΑ) απέδωσαν αναμφισβήτητα καρπούς. Η θέσπιση ειδικών μέτρων για τις MME (μέτρα προώθησης της τεχνολογίας για τις MME - "TSME"), σε συνδυασμό με μια ενισχυμένη προσπάθεια πληροφόρησης και ευαισθητοποίησης, κατέστησαν δυνατή τη σαφή αύξηση της συμμετοχής των MME στα προγράμματα Ε&ΤΑ του τέταρτου προγράμματος-πλαισίου σε σχέση με το παρελθόν. Κατά τα δύο πρώτα έτη εκτέλεσης του τέταρτου προγράμματος-πλαισίου, οι συμμετοχές των MME, που ανήλθαν σε 5. 439, έχουν ήδη σχεδόν φτάσει στα επίπεδα στα οποία έφτασε το τρίτο πρόγραμμα- πλαίσιο σε 4 χρόνια (6. 276), πράγμα που προοιωνίζει διπλασιασμό της συμμετοχής των MME στο τέταρτο πρόγραμμα. Από τα TSME επωφελήθηκαν, κατά την περίοδο 1994 - 1996, περίπου 2. 500 MME, οι περισσότερες από τις οποίες δεν είχαν συμμετάσχει ποτέ σε ερευνητικά προγράμματα. Το 40% των προτάσεων που υποβλήθηκαν για τα TSME είναι απόρροια δράσεων ενημέρωσης και παροχής βοήθειας. Οι στατιστικές για τη συμμετοχή των MME στα TSME κατά τάξεις μεγέθους δείχνουν ότι οι MME που απασχολούν λιγότερους από 50 εργαζομένους αντιπροσωπεύουν το 60%, ήτοι την πλειονότητα των MME που πήραν μέρος. Η πρόταση της Επιτροπής για το πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ προβλέπει καλύτερο συντονισμό όλων των παραγόντων, 124 περιλαμβανομένων των MME. Περιλαμβάνει επίσης ένα ειδικό οριζόντιο πρόγραμμα με τίτλο "Καινοτομία και εξασφάλιση της συμμετοχής των MME", καθώς και μια ενιαία υπηρεσία η οποία θα είναι αρμόδια, στους κόλπους της Επιτροπής, για όλα τα ερευνητικά προγράμματα. Πέραν αυτού, στα πλαίσια του προγράμματος "Καινοτομία", η Επιτροπή έθεσε σε εφαρμογή, τον Ιούλιο του 1997, το πρότυπο δοκιμαστικό (πιλοτικό) σχέδιο I-TEC, με στόχο να ενθαρρύνει τις επενδύσεις κεφαλαίων αρχικής φάσης σε καινοτόμες MME. Ένα άλλο παράδειγμα αποτελεσματικού συντονισμού αφορά την προώθηση της διεθνοποίησης των επιχειρήσεων και της ανάπτυξης εταιρικών σχέσεων μεταξύ τους. Οι μεθοδολογίες που αναπτύχθηκαν στα πλαίσια της πολιτικής επιχειρήσεων επεκτάθηκαν και στα προγράμματα υπέρ των τρίτων χωρών για τα μέτρα MME, προς αμοιβαίο όφελος των μερών. Στο εξής, τα δίκτυα πληροφόρησης (Euro Info Centres) και αναζήτησης εταίρων (BRE και BC NET), καθώς και τα προγράμματα συναντήσεων μεταξύ επιχειρήσεων (EUROPARTENARIAT και INTERPRISE), περιλαμβάνονται στα προγράμματα υπέρ των μεσογειακών τρίτων χωρών (MEDA), των χωρών της Λατινικής Αμερικής (AL-INVEST) και, προσφάτως, των χωρών της Ασίας (ASIA- INVEST), καθώς και στα προγράμματα που αφορούν τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (PHARE και COOPME) και της Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Κρατών (TACIS). Με τον τρόπο αυτό, αναγνωρίστηκε η κοινοτική προστιθέμενη αξία των προγραμμάτων αυτών, η οποία ωφελεί πλέον όχι μόνο τις επιχειρήσεις των τρίτων χωρών, αλλά και τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, διευκολύνοντας τη διεθνοποίηση τους. Ως παράδειγμα μπορεί να αναφερθεί το εξής: χάρη στις δράσεις συνεργασίας, 4. 000 επιχειρήσεις από μεσογειακές τρίτες χώρες ανέπτυξαν στοχοθετημένες επαφές με ευρωπαϊκές τετραετίας. Οι προϋπολογισμοί των προγραμμάτων JOP και ECIP αυξήθηκαν, ώστε να υπάρξει ανταπόκριση στις αυξανόμενες αιτήσεις των MME. Το 69% των αιτήσεων που εγκρίθηκαν στα πλαίσια του JOP αφορούν MME με λιγότερους από 100 εργαζομένους. Με το πνεύμα που διέπει τα εν λόγω προγράμματα και με βάση την εμπειρία που αποκομίστηκε απ' αυτά, η Επιτροπή θέσπισε ένα νέο πρόγραμμα, με τίτλο "Joint European Venture (JEV)", προκειμένου να δώσει τη δυνατότητα στις ευρωπαϊκές MME να δημιουργήσουν κοινές επιχειρήσεις στην Ένωση. επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια της τελευταίας Όσον αφορά την επαγγελματική κατάρτιση στις MME, τα προγράμματα που υπάγονται στο στόχο 4 του ΕΚΤ και στην πρωτοβουλία ADAPT προβλέπουν μέτρα υπέρ των MME, τα ποσά των οποίων κυμαίνονται μεταξύ ποσοστού 50 και 80% του προϋπολογισμού των προγραμμάτων, ανάλογα με το κράτος μέλος. Τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων αξιολογήσεων θα είναι διαθέσιμα κατά τα τέλη του 1997. Κατά συνέπεια, είναι ακόμη πολύ νωρίς για να αποφανθεί κανείς αν οι MME επωφελήθηκαν όντως από τα προβλεπόμενα σημαντικά ποσά. Στο πρόγραμμα LEONARDO DA. VINCI, το 1996, οι MME αντιπροσωπεύουν, όσον αφορά το τμήμα που απευθύνεται στις επιχειρήσεις, το 16% των εταίρων στα πρότυπα δοκιμαστικά (πιλοτικά) σχέδια και το 26%ο στα σχέδια κινητικότητας. Παρά τις ενημερωτικές της προσπάθειες και τη συνεχώς μεγαλύτερη προτεραιότητα που αποδίδεται στις MME, στις πολύ μικρές επιχειρήσεις και στη βιοτεχνία στις προσκλήσεις για υποβολή προτάσεων στα πλαίσια του προγράμματος, η Επιτροπή εκτιμά ότι η μεγαλύτερη κινητοποίηση των δικτύων ενδιαμέσων των MME θα επιτρέψει την αύξηση της συμμετοχής των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, την καλύτερη στοχοθέτηση των προγραμμάτων κατάρτισης με βάση τις ειδικές ανάγκες των MME και την ευαισθητοποίηση των επιχειρήσεων στη δράση της. Για την ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ όλων των εταίρων Αν και η Επιτροπή μπορεί να αισθάνεται ικανοποιημένη για τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν, γνωρίζει ωστόσο τις δυσκολίες που παρουσιάζει η αξιολόγηση του αντίκτυπου των προγραμμάτων για τις MME. 125 Γενικά, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν για να μετρηθεί επακριβώς η πραγματική συμμετοχή των MME (όπως ο αριθμός των δικαιούχων MME κατά τάξεις μεγέθους) και ο αντίκτυπος των προγραμμάτων όσον αφορά τη βελτίωση των επιδόσεων των MME ή τη δημιουργία ή τη διατήρηση θέσεων απασχόλησης. Για τα διαρθρωτικά ταμεία, π. χ. , η Επιτροπή στηρίζεται κατά βάση στα στοιχεία που της παρέχουν τα κράτη μέλη, τα οποία είναι επιφορτισμένα με την εφαρμογή και την αξιολόγηση. Οι στατιστικές καταρτίζονται σταδιακά με βάση το νέο ορισμό των MME. Η εξέλιξη της συμμετοχής των MME στα προγράμματα είναι δύσκολο να μετρηθεί, όταν η διάρκεια των προγραμμάτων δεν είναι η ίδια. Το είδος της υποστήριξης που παρέχεται στις MME διαφέρει, ανάλογα για το αν πρόκειται για άμεσες (υπό μορφή επιδοτήσεων ή δανείων) ή έμμεσες ενισχύσεις (υπό μορφή υποδομών και υπηρεσιών που παρέχονται στους τομείς της παροχής συμβουλών, της κατάρτισης και της χρηματοδότησης). Η Επιτροπή γνωρίζει επίσης τα όρια των αρμοδιοτήτων της, δεδομένου ότι η πολιτική για τις MME ανήκει ουσιαστικά στον κύκλο ευθύνης των κρατών μελών. Η άμεση δράση της Επιτροπής αφορά βασικά τα προγράμματα τα οποία διαχειρίζεται η ίδια, τη λήψη μέτρων για την ενίσχυση των διαβουλεύσεων και της συνεννόησης μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα της πολιτικής για τις MME και την πειραματική εφαρμογή καινοτόμων μέτρων για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η Επιτροπή επιθυμεί την ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ των υπηρεσιών της, με στόχο να βελτιωθεί η πρόσβαση των MME στα προγράμματα, να αποτραπεί ο κατακερματισμός των καταβαλλομένων προσπαθειών και να εξορθολογιστεί η δράση της υπέρ των MME. Με την αναδιάρθρωση των αρμόδιων για την πολιτική επιχειρήσεων υπηρεσιών της, έδωσε έμφαση στο συντονισμό των δραστηριοτήτων της υπέρ των MME προς την κατεύθυνση αυτή. Έτσι, επανενεργοποίησε μια διυπηρεσιακή ομάδα για τις MME. Για να αυξηθεί η συμμετοχή των MME στα κοινοτικά προγράμματα, η Επιτροπή επιθυμεί να εντοπίσει τα εμπόδια που δεν επιτρέπουν την πλήρη αξιοποίηση των κοινοτικών προγραμμάτων από τις MME και να εξετάσει μέσα που είναι δυνατόν να δώσουν λύσεις στα προβλήματα αυτά. Ο διάλογος με τις επαγγελματικές οργανώσεις έχει καίρια σημασία για την κατανόηση της επιτόπιας πραγματικότητας και για την παγίωση και εδραίωση των δεσμών με επιχειρησιακούς φορείς, δεσμών που είναι απαραίτητοι για την υλοποίηση της πολιτικής δράσης. Οι αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των MME έχουν να διαδραματίσουν ένα σημαντικό ρόλο για τον καλύτερο προσανατολισμό των προγραμμάτων, σε συνάρτηση με τις ανάγκες των επιχειρήσεων, και για τη διευκόλυνση της πρόσβασης και της συμμετοχής των MME στα προγράμματα. Στο πλαίσιο αυτό, η εξέλιξη του ευρωπαϊκού κοινωνικού διαλόγου αποτελεί σημαντικό ζήτημα για την αντιπροσωπευτικότητα των MME. Η Επιτροπή προωθεί επίσης την ανάπτυξη στενότερου συντονισμού με τα κράτη μέλη και τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των MME μέσω συντονισμένων δράσεων, που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της ανταλλαγής και της μεταβίβασης αποτελεσματικών πρακτικών σε θέματα πολιτικής MME. Η μεθοδολογία των συντονισμένων δράσεων μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και των επιδόσεων των κρατικών πολιτικών υποστήριξης των MME. Η μεγιστοποίηση του δυναμικού απασχόλησης, ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας των MME στην Ένωση δεν θα επιτευχθεί παρά μόνο με τη συνένωση των προσπαθειών και την κινητοποίηση των διαφόρων εταίρων που εξαρτούν συμφέροντα ή ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη των MME: τα ευρωπαϊκά όργανα, τα κράτη μέλη, τις περιφερειακές και τοπικές αρχές, τις επαγγελματικές οργανώσεις και τις ίδιες τις MME. Ο συντονισμός της δράσης όλων των εταίρων πρέπει να ενισχυθεί, με στόχο να διαδοθούν κατά λειτουργικό τρόπο οι υπάρχουσες αποτελεσματικές πρακτικές στην Ένωση και να αξιοποιηθούν ουσιαστικά, με επικέντρωση των προσπαθειών στις προτεραιότητες που έχουν καθοριστεί. 126 ISSN 0254-1483 COM(97) 610 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 10 04 08 13 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-97-629-GR-C ISBN 92-78-27704-5 Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουξεμβούργο <QJf