title: Voorstel voor een akte van de Raad tot vaststelling van het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging in de Lid-Staten van de Europese Unie van beslissingen in burgerlijke en handelszaken

eurovoc_concepts:
European convention
civil law
enforcement of ruling
judicial proceedings
jurisdiction

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 26. 11. 1997 COM(97) 609 def. 97/0339 (CNS) Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement "Naar meer doelmatigheid bij het verkrijgen en uitvoeren van rechterlijke beslissingen binnen de Europese Unie" Voorstel voor een AKTE VAN M RAAP tot vaststelling van het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging in de lidstaten van de Europese Unie van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (door de Commissie ingediend) SAMENVATTING Deze mededeling heeft een tweeledig doel. 1. Het hoofddoel is de erkenning en uitvoering te vergemakkelijken van in de Europese Unie tot stand gekomen rechterlijke beslissingen, welk proces thans wat betreft burgerlijke en handelszaken wordt geregeld door het Verdrag van Brussel van 1968, waarvan de regels bij het Verdrag van Lugano tot de lidstaten van de EVA zijn uitgebreid. Het Verdrag van Brussel heeft belangrijke vorderingen mogelijk gemaakt op het gebied van de exequatur van in de lidstaten gewezen vonnissen. Er kunnen echter nog vorderingen worden gemaakt op het gebied van de versnelling en vereenvoudiging van de procedure en om deze meer in overeenstemming te brengen met de behoeften van de burgers en ondernemers in de context van het stijgende tempo van het handelsverkeer, met name binnen de interne markt. Ter verwezenlijking van dit doel bevat het voorstel een aantal aspecten. Er wordt enerzijds voorgesteld de controle door de met het verstrekken van het exequatur belaste instantie te beperken tot een controle van de formele regelmatigheid, met name op grond van een door een rechterlijke instantie van de staat van oorsprong afgegeven document waarin in het bijzonder het uitvoerbare karakter wordt gecertificeerd van het vonnis dat het document begeleidt. Voorgesteld wordt anderzijds de gronden voor niet-erkenning van het vonnis te herzien, en te bepalen dat deze gronden slechts kunnen worden onderzocht op verzet van de partij tegen wie de uitvoering wordt gevraagd, die tevens de bewijslast moet dragen. Er worden tevens voorstellen gedaan om ervoor te zorgen dat de beslissing waarbij machtiging wordt gegeven tot uitvoering gepaard gaat met het verlof tot tenuitvoerlegging bij voorraad. Ten slotte is de regeling inzake bewarende en voorlopige maatregelen herzien, waarbij de klemtoon op het Europese aspect van deze maatregelen is gelegd. Al deze voorstellen zijn vervat in het bijgaande voorstel van verdrag dat bestemd is ter vervanging van het Verdrag van Brussel. Dit voorstel tot herziening van het verdrag bevat eveneens bepalingen om, met name ten aanzien van de bevoegdheidsregels, rekening te houden met de evolutie van de economische betrekkingen sedert de ondertekening van het Verdrag van Brussel, en met de rechtspraak van het Hof van Justitie. Het wordt aangevuld met twee voorstellen voor nieuwe protocollen ter vervanging van de bij het Verdrag van Brussel gevoegde protocollen (bijlagen 1 en 2) en met suggesties inzake een parallelle herziening van het Verdrag van Lugano (bijlage 3). Wanneer het Verdrag van Amsterdam in werking treedt zal de Commissie de nodige maatregelen nemen om de werkzaamheden aan te passen aan het nieuwe op de justitiële samenwerking in burgerlijke zaken toepasselijke juridische kader. 2. Deze mededeling heeft eveneens ten doel opmerkingen in te winnen van de beoefenaars van juridische beroepen en van alle belanghebbende partijen ten aanzien van een aantal overwegingen die verder gaan dan het wetgevingsvoorstel. Zij leidt een debat in over een gemeenschappelijke aanpak van de Unie ten aanzien van bepaalde aspecten van het procesrecht van de lidstaten. Het vergemakkelijken van het verkeer van beslissingen van de ene lidstaat naar de andere met het oog op de uitvoering ervan is namelijk een noodzakelijke voorwaarde, maar niet voldoende om burgers en ondernemers in staat te stellen in alle opzichten profijt te trekken van de rechten die hun binnen de ruimte van de Europese Unie zijn toegekend. Het doel moet namelijk zijn, op zo algemeen mogelijke wijze voor snelle, doeltreffende en betaalbare verhaalsmogelijkheden te zorgen. Op moeilijkheden in verband met de verhaalsmogelijkheden binnen de interne markt als gevolg van de handhaving van de justitiële grenzen is reeds gewezen, meer in het bijzonder in verband met consumentengeschillen1. Dit is namelijk een gebied waarop, gezien het in het algemeen geringe bedrag van de in het spel zijnde belangen, de hindernissen die het verhaal in de weg staan zich sterker doen gevoelen2. Deze moeilijkheden worden eveneens door het bedrijfsleven, met name de kleine en middelgrote ondernemingen, als een rem op de economische bedrijvigheid3 ervaren. Er is dus aanleiding deze consumenten en ondernemers en alle burgers van de Unie betere procedurele voorwaarden te bieden. Voorgesteld wordt geleidelijk en behoedzaam te werk te gaan en zich vooral te richten op een klein aantal essentiële vraagstukken. In dit verband zou het nuttig zijn na te denken over de invoering van een snelle procedure in elke lidstaat inzake betaling van in geld uitgedrukte schuldvorderingen, en tevens goed functionerende instrumenten in het leven te roepen met het oog op een doeltreffende uitvoering van vonnissen (waarbij men zich in een eerste fase zou kunnen concentreren op het derdenbeslag op bankrekeningen). Aangezien een doeltreffende uitvoering nauw verband houdt met kennis van het vermogen van de schuldenaar dient tevens te worden nagedacht over de verschillende middelen om voor doorzichtigheid van het vermogen van de schuldenaar te zorgen en om de samenwerking tussen de met de uitvoering belaste instanties te ontwikkelen. Beide aspecten van de mededeling beogen een grotere doelmatigheid bij de verkrijging en de uitvoering van rechterlijke beslissingen binnen de Europese Unie. en zijn verhaalsmogelijkheden in de interne markt. COM(93) 576. De Commissie heeft Groenboek: de consument consumentengeschillen 100 bijdragen ontvangen. Uit een EUROBAROMETER-peiling van 1991 is gebleken dat de moeilijkheden in verband met de beslechting van geschillen een van de grootste hindernissen vormen voor de ontwikkeling van de handel in consumptiegoederen in een andere lidstaat. Aanbeveling van de Commissie van 12 mei 1995 betreffende de termijnen voor de betaling in handelstransacties. PB L 127 van 10. 6. 1995, en de mededeling van de Commissie betreffende deze aanbeveling, PB C 144 van 10 juni 1995. en de beslechting van ruim In het kader van laatstgenoemde doelstelling worden alle belangstellenden verzocht eventuele op- of aanmerkingen betreffende deze mededeling vóór 30 april 1998 kenbaar te maken aan: de heer J. Adrian FORTESCUE Task Force "Samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken" Europese Commissie Wetstraat 200 B-1049 BRUSSEL (België) INHOUD INLEIDING I HET VRIJE VERKEER VAN TITELS 1. 1. De herziening van de Verdragen van Brussel en Lugano 1. 2. De vereenvoudigde procedure inzake erkenning en uitvoering 1. 3. De voorlopige en bewarende maatregelen II UITGANGSPUNTEN VOOR OVERLEG OVER EEN VERBETERING VAN DE EFFECTIVITEIT VAN DE JUSTITIE IN DE EUROPESE UNIE II. 1. De procedure ter verkrijging van de titel in de staat van oorsprong 11. 2. De tenuitvoerlegging van de beslissingen 11. 3. De doorzichtigheid van het vermogen 11. 4. Uitwisseling van gegevens tussen uitvoerende autoriteiten III. VOORSTEL VOOR EEN AKTE VAN DE RAAD TOT VASTSTELLING VAN HET VERDRAG BETREFFENDE DE RECHTERLIJKE BEVOEGDHEID, DE ERKENNING EN DE TENUITVOERLEGGING IN DE LIDSTATEN VAN DE IN BURGERLIJKE EN EUROPESE UNIE VAN BESLISSINGEN HANDELSZAKEN Bijlagen Bijlage 1 Protocol nr. 1 Bijlage 2 Ontwerp-protocol nr. 2 betreffende uitlegging door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen, van het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging in de lidstaten van de Europese Unie van beslissingen in burgerlijke en handelszaken. Bijlage 3 Suggesties van de Commissie betreffende de herziening van het Verdrag van Lugano INLEIDING Doel van de mededeling 1. 2. 3. Het vrije verkeer van titels binnen de Europese Unie is thans voor de hoofdzaken van het burgerlijk en handelsrecht4 geregeld in het Verdrag van Brussel van 1968, dat tot stand is gekomen op grondslag van artikel 220, vierde streepje, van het EG-Verdrag, en achtereenvolgens is uitgebreid tot alle nieuwe lidstaten. Dit is een tweeledig en bijzonder compleet verdrag: enerzijds stelt het regels vast inzake internationale bevoegdheid van de rechterlijke instanties van de lidstaten, hetgeen in de op de beslissing volgende stadia de erkenning van rechtswege van de gewezen vonnissen mogelijk maakt en de gronden voor niet-erkenning strikt beperkt; het voorziet voorts in een exequatuiprocedure die niet alleen eenvormig is maar ook eenzijdig, althans in de beginfase. Het Verdrag van Brussel is onverbrekelijk verbonden met het proces van opbouw van de Gemeenschap en beoogt de in het EG-Verdrag vervatte vrijheden te begeleiden door een stelsel van soepeler verkeer van vonnissen5. De autonome en unificerende uitlegging die het Hof in dit verband ervan heeft gegeven berust op de gedachte van non-discriminatie en gelijkheid van rechten tussen de justitiabelen van de Europese Unie. Dit verdrag heeft als model gediend voor een lidstaten en de staten van de Europese soortgelijk verdrag Vrijhandelszone, het Verdrag van Lugano, dat op 16 september 1988 werd ondertekend6. tussen de Het Verdrag van Brussel vormt tot op heden het enige algemene instrument op het gebied van de justitiële samenwerking in burgerlijke zaken tussen de lidstaten. Het laat het nationale procesrecht van elke lidstaat intact. Het Gemeenschapsrecht heeft het namelijk van oudsher aan de lidstaten overgelaten de werkwijze van hun autoriteiten en rechterlijke instanties te bepalen. Er bestaat dus nog geen eengemaakt Europees rechtsgebied, maar er is eerder een naast elkaar bestaan van nationale juridische normen die de vorm aannemen van autonome stelsels van burgerlijke rechtsvordering. Deze stelsels zijn voortgekomen uit een voor elk land specifieke historische ontwikkeling en worden gekenmerkt door een grote heterogeniteit. In deze context wordt met de onderhavige mededeling een tweeledig doel beoogd: Enerzijds behelst zij een aantal concrete voorstellen teneinde de erkenning te en uitvoering van vonnissen binnen de Europese Unie verder vergemakkelijken. Zij bevat met het oog daarop een voorstel van verdrag, waarin tevens bepalingen zijn opgenomen om rekening te houden met de Slechts enkele materies vallen erbuiten. Zie evenwel het ontwerp-verdrag betreffende de bevoegdheid, de erkenning en de uitvoering van beslissingen op het gebied van het huwelijksrecht ("Brussel II"). Arrest van het Hof van Justitie van 10 februari 1994, zaak C-398/92, Mund en Fester/Hatrex, Jurispr. 1994, blz. 1-467. PB L 319 van 25 november 1988, blz. 9. recente ontwikkelingen in het economisch verkeer en met de rechtspraak van het Hof van Justitie. Zij bevat voorts twee voorstellen voor nieuwe bij het voorstel van verdrag gevoegde protocollen (bijlagen 1 en 2), alsmede de suggesties van de Commissie ten aanzien van de parallelle herziening van het Verdrag van Lugano (bijlage 3). De genoemde voorstellen zijn gebaseerd op artikel K. 3, lid 2, onder c), van het Verdrag betreffende de Europese Unie. Wanneer het Verdrag van Amsterdam in werking treedt, zullen zij worden aangepast om rekening te houden met het nieuwe voor de justitiële samenwerking in burgerlijke zaken geldende juridische kader. De mededeling beoogt tevens de stoot te geven tot overleg en de reacties en suggesties van alle betrokken partijen in te winnen over een mogelijk optreden van de Europese Unie met het oog op een gelijkwaardige toegang van de justitiabelen tot een doeltreffende, snelle en betaalbare justitie. Dit gedeelte bevat geen praktische voorstellen en heeft uitsluitend ten doel de reacties en meningen van alle belanghebbende partijen ten aanzien van de voorgestelde thema's voor overleg in te winnen. Achtergrond 4. 5. Sedert de ondertekening van het Verdrag van Brussel in 1968 zijn er slechts zeer geringe wijzigingen in aangebracht. Er heeft geen algehele herziening van de verdragsbepalingen plaatsgehad, maar men heeft uitsluitend de aanpassingen uitgevoerd die nodig waren geworden door de toetreding van nieuwe lidstaten. Eveneens als gevolg van de nieuwe toetredingen zijn sommige bepalingen van het Verdrag van Lugano komen af te wijken van die van het Verdrag van Brussel. Bij de praktische toepassing van de beide verdragen zijn voorts geleidelijk moeilijkheden aan het licht gekomen ten aanzien van de tenuitvoerlegging van sommige bepalingen. Anderzijds leidt, ondanks de vooruitgang die het Verdrag van Brussel betekent, de verplichting om een procedure van erkenning en exequatur in te leiden met het oog op een tenuitvoerlegging in het buitenland tot bijkomende en soms zeer lange termijnen, en vaak tot zeer hoge extra kosten. Deze kosten en termijnen komen bij die welke verbonden zijn aan de procedure in de staat van oorsprong en zijn van zodanige aard, dat indien mogelijk de voorkeur wordt gegeven aan de gerechten van de staat waar de beslissing moet worden uitgevoerd teneinde de exequatuiprocedure te vermijden. Deze bijkomende hindernissen kunnen, met name wanneer het gaat om schuldvorderingen voor een beperkt bedrag, een gerechtelijke procedure zelfs onaantrekkelijk maken indien de gewenste beslissing moet worden uitgevoerd ten opzichte van een tegenpartij of goederen die zich in het buitenland bevinden. Hierbij komt het gevaar van verdwijning van het vermogen indien de uitvoering met vertraging geschiedt. Deze belemmeringen verhinderen dus nog het vrije verkeer van vonnissen tussen de lidstaten. 6. Afgezien van het vraagstuk van het vrije verkeer van vonnissen moet worden vastgesteld, dat de privaatrechtelijke betrekkingen tussen particulieren en deelnemers aan het economisch leven van de Europese Unie, zelfs wanneer zij gebaseerd zijn op een communautaire norm, tot stand komen in een ruimte waarin zeer uiteenlopende procedurestelsels naast elkaar bestaan, hetgeen tot onvoldoende doorzichtigheid van de procedures, uiteenlopende kosten van de processen en een ongelijke doeltreffendheid van de processuele technieken leidt. De wijze waarop een procedure aanhangig wordt gemaakt en waarop de termijnen worden berekend, de bewijslast, de gevolgen van beroepsprocedures, en het "executoriale" karakter van de titel behoren tot de elementen die voor een niet- ingewijde bijzonder lastig te hanteren zijn. De procedurevoorschriften, die voor de justitiabelen op nationaal niveau reeds moeilijk toegankelijk zijn, zijn dit nog meer wanneer zij moeten worden in het kader van een grensoverschrijdend geschil. In een geïntegreerde ruimte moet een ieder echter zonder moeite toegang hebben tot de "spelregels" en, reeds voordat een proces wordt aangevangen, kunnen weten welke zijn rechten en verplichtingen zijn, welke formaliteiten in acht moeten worden genomen, welke de gevolgen van de verrichte handelingen en wat de effectiviteit van de gevraagde beslissing zullen zijn, welke mogelijkheden van beroep openstaan en welke regels gelden voor de uitvoering van de beslissingen. toegepast Bij het nadeel van de onvoldoende doorzichtigheid komt dat van de ongelijke procedurekosten7. De in sommige lidstaten zeer hoge kosten en honoraria voor rechtsbijstand, waarbij eventueel nog de kosten van een exequatuiprocedure moeten worden geteld, vormen een belemmering voor de rechtsingang en schrikken vele justitiabelen er zonder meer vanaf zich tot een rechter te wenden8. zijn, vertonen Ook de nationale procedures, die vaak ondoorzichtig zijn en waaraan uiteenlopende kosten verbonden sterk variërende rechtseffectiviteit. Sommige lidstaten hebben bijzondere, snellere en goedkope procedures in het leven geroepen, die beter beantwoorden aan de behoeften van de zakenwereld en van de burgers. Andere blijven daarentegen de voorkeur geven aan geperfectioneerder procedures, die echter tot achterstanden in de behandeling van zaken door de gerechtelijke instantie? en aanzienlijk langere termijnen voor het verkrijgen van beslissingen kunnen leiden. Deze termijnen werken overigens vaak sterk in het voordeel van debiteuren te kwader trouw. een InhOHd van de mededeling 7. 7 De verbetering van het vrije verkeer van door rechterlijke instanties van de lidstaten gewezen vonnissen is op het ogenblik in behandeling bij de Raad in de context van twee parallelle maar afzonderlijke initiatieven, namelijk de herziening van de verdragen van Brussel en Lugano en de werkzaamheden in verband met de invoering van een "Europese executoriale titel". Uit het Groenboek over de consument en zijn verhaalsmogelijkheden blijkt dat de gemiddelde kosten (gerechtskosten en kosten van rechtsbijstand) voor de beslechting van een geschil binnen de Gemeenschap waarmee een bedrag van 2000 ecu gemoeid is voor de eiser ongeveer 2 500 ecu bedragen. Zoals blijkt uit de antwoorden op een door de Commissie verspreide vragenlijst in het kader van de werkzaamheden ter voorbereiding van de "Europese executoriale titel" en uit de studie "Cost of Judicial Barriers for Consumers in the Single Market", die door de Commissie is uitgevoerd in het kader van de follow-up van het Groenboek De consumer on zijn verhaalsmogelijkheden. De werkzaamheden in verband met een hernieuwd onderzoek van de verdragen van Brussel en Lugano, die op het ogenblik in een verkennende fase verkeren, houden verband met het feit dat er als gevolg van tijdsdruk in het verdrag van 29 november 1996 betreffende de toetreding van Oostenrijk, Finland en Zweden tot het Verdrag van Brussel geen rekening kon worden gehouden met andere verzoeken om wijzigingen van deze landen dan die welke van louter technische aard waren. Tevens heeft het permanente comité van het Verdrag van Lugano tijdens zijn derde en vierde zitting herhaaldelijk de wens te kennen gegeven de bepalingen van de beide verdragen op elkaar af te stemmen. De lidstaten en de Commissie zijn het erover eens dat van deze harmonisatie gebruik dient te worden gemaakt om sommige bepalingen van beide verdragen opnieuw te bezien, daarbij rekening houdend met de toenemende complexiteit van de menselijke betrekkingen en van de economische activiteiten, en met de ontwikkeling van de betrokken contentieuze rechtspraak en van de rechtspraak van het Hof van Justitie. Aan de hand van schriftelijke memoranda van de lidstaten en de Commissie hebben reeds inleidende besprekingen plaatsgehad binnen de Raad en het permanente comité van het Verdrag van Lugano, en men heeft vastgesteld welke bepalingen in aanmerking zouden moeten komen voor een herziening. Reeds in 1995 is de Commissie begonnen met overleg over de wenselijkheid van handhaving van de in het Verdrag van Brussel vervatte exequatuiprocedure en over de vastlegging van de mogelijke juridische omtrekken van een executoriale titel die zonder belemmeringen de grenzen tussen de lidstaten zou kunnen overschrijden. Deze executoriale titel zou dan kunnen worden gekwalificeerd als "Europese executoriale titel". Het vrije verkeer van vonnissen, dat de tegenhanger zou moeten zijn van de andere vormen van vrij verkeer, bestaat namelijk in feite niet in het positieve recht: om de grens over te steken en in een andere lidstaat te worden uitgevoerd moet iedere executoriale titel, al of niet door een rechterlijke instantie afgegeven, voorzien zijn van een door de lidstaat van uitvoering afgegeven "paspoort", dat doorgaans de vorm aanneemt van een "bevel tot tenuitvoerlegging". liepen, hebben verscheidene lidstaten hun Terwijl deze werkzaamheden belangstelling laten blijken voor dit onderwerp, dat is opgenomen in het meerjarenprogramma van de Raad op het gebied van justitie en binnenlandse zaken9. Finland heeft het initiatief genomen om in maart 1997 te Helsinki een studiebijeenkomst te organiseren voor een groot aantal deskundigen op dit gebied uit universitaire en vakkringen en uit het bestuur van de lidstaten10. Onder het voorzitterschap van Nederland binnen de Raad heeft reeds een aantal overlegvergaderingen plaatsgevonden. 9 10 PB C 319 van 26. 10. 1996. Teneinde hun eigen overleg voort te zetten en een bijdrage te leveren tot het debat heeft de Commissie representatieve Europese beroepsverenigingen (van notarissen, advocaten, magistraten, gerechtsdeurwaarders en griffiers) aan een vragenlijst te Helsinki. Op deze ter voorbereiding van de studiebijeenkomst studiebijeenkomst is een samenvatting van de antwoorden voorgelegd. ruime verspreiding gegeven onder de betrokken 10. 11. De noodzaak van een eenvormige procedure ter verkrijging van de titel voordat de exequatuiprocedure kan worden opgeheven is een van de thema's geweest van de in deze kringen gevoerde debatten, hetgeen de benaming "Europese executoriale titel" verklaart. Uit deze debatten is echter naar voren gekomen dat de invoering van een eenvormige procedure in de staat van oorsprong en de opheffing van de exequatuiprocedure twee afzonderlijke vraagstukken zijn, en dat het antwoord op het ene niet noodzakelijk een voorwaarde is voor de oplossing van het andere. Tevens is daarbij gebleken dat een totale opheffing van de exequatuiprocedure niet in het verschiet ligt, met name gezien duidelijke procedureverschillen tussen de lidstaten op het gebied van de uitvoering. Het praktische doel is dus de exequatuiprocedure zoveel mogelijk te vereenvoudigen en te verlichten in plaats van deze volledig op te heffen. Ook het vraagstuk van de bewarende en voorlopige maatregelen is tijdens de bovengenoemde voorbereidende werkzaamheden ter sprake gekomen. De noodzaak om dergelijke maatregelen snel te nemen is bijzonder dringend bij grensoverschrijdende geschillen gezien de termijnen die verbonden zijn met een in het buitenland of een nationale procedure waaraan een procedure exequatuiprocedure wordt gekoppeld, maar ook gezien de grote verscheidenheid in de gerechtelijke instrumentaria van de lidstaten op dit gebied. Deze maatregelen, die in het Verdrag van Brussel slechts zeer terloops worden behandeld, moeten dus onder bijzondere regels komen te vallen, zowel wat betreft de bevoegdheid om deze te gelasten als ten aanzien van de voorwaarden waaronder zij ten uitvoer worden gelegd. Het in deze mededeling vervatte voorstel van verdrag heeft niet ten doel de bestaande aanzienlijke verschillen op het gebied van het procesrecht van de lidstaten te verminderen. De Commissie acht het echter wenselijk een bijkomende stap te zetten en een diepgaand debat over de problematiek van het proces in Europa aan te gaan, niet langer vanuit het oogpunt van samenwerking tussen de rechterlijke instanties alleen, maar vanuit e<*n veel breder perspectief, namelijk dat van een snelle, doeltreffende en betaalbare toegang tot de gerechtelijke instanties. De Commissie is voornemens de beoefenaars van juridische beroepen en alle belanghebbende partijen nauw bij dit overleg te betrekken. De rechtszekerheid en het vertrouwen in de justitiële organen zijn namelijk belangrijke voorwaarden voor een harmonische ontwikkeling en werking van de communautaire ruimte zonder grenzen. Er dient dus, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel en met het oog op proportionaliteit, maar ook vanuit een ten behoeve van iedere burger en van alle meer horizontaal perspectief, categorieën justitiabelen te worden nagegaan op welke wijze deze veiligheid en dit vertrouwen kunnen worden versterkt. 12. In het tweede deel van deze mededeling worden dus de moeilijkheden beschreven die het gevolg zijn van het uiteenlopen van de nationale wetgevingen op het gebied van de procedures, en worden de thema's ter sprake gebracht ten aanzien waarvan de Commissie een grondiger debat zou wensen. 10 Het eerste van deze onderwerpen betreft de procedure voor de verkrijging van een vonnis in de staat van oorsprong (II. 1). Het beginsel van gelijkheid van wapenen, het hoge tempo in de zakenwereld en het risico van verdwijning van het vermogen van de debiteur, dat het verhaalsobject is van de schuldeiser, maken het nodig dat er procedures ter beschikking van de justitiabelen worden gesteld die vergelijkbare resultaten opleveren ten aanzien van termijnen, kosten en effectiviteit. De Commissie is van oordeel, dat in een eerste fase bijzondere aandacht moet worden besteed aan de mogelijke invoering van een snelle procedure in elke lidstaat betreffende de betaling van geldsommen. • Deze mededeling bevat eveneens uitgangspunten voor overleg over het vraagstuk van de tenuitvoerlegging als zodanig (II. 2) van rechterlijke beslissingen. Dit vraagstuk dient met geleidelijkheid te worden benaderd. Voorgesteld wordt, het overleg voorlopig te beperken tot het derdenbeslag op bankrekeningen. Hieruit dienen de hoofdlijnen te worden gedistilleerd die een gemeenschappelijke basis zouden kunnen vormen op Europees vlak. • Het vraagstuk van de doorzichtigheid van het vermogen (II. 3), dat nauw verbonden is met dat van de middelen van uitvoering, vormt een ander belangrijk onderwerp voor overleg. De Commissie is van oordeel dat de justitiabelen van de Europese Unie in dit opzicht over vergelijkbare wapens moeten kunnen beschikken, en stelt voor dat men zich bezint op een mogelijke algemene invoering van de reeds in verschillende lidstaten gangbare procedure van "vermogensaangifte". • Ten slotte moeten schuldvorderingen steeds meer in het buitenland worden ingevorderd. Een ruimere internationale samenwerking zou het mogelijk moeten maken deze invordering te vergemakkelijken. De Commissie stelt dus voor deze samenwerking uit te breiden, eventueel in de vorm van een regeling voor de uitwisseling van gegevens tussen uitvoerende instanties van de lidstaten, dit met inachtneming van de wetgevingen en gebruiken van de staten, met name op het gebied van de privacy en de gegevensbescherming (vgl. II. 4). De vooruitzichten 13. Als doelstelling wordt in het nieuwe verdrag genoemd de Unie te handhaven en te ontwikkelen als "ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid". Om deze ruimte tot stand te brengen is de justitiële samenwerking in burgerlijke zaken opgenomen in een nieuw hoofdstuk van het EG-Verdrag betreffende de beleidssectoren die met dit doel overeenkomen en wordt zij genoemd in artikel 73M. In dit artikel is met name bepaald dat maatregelen op het gebied van samenwerking in burgerlijke zaken met grensoverschrijdende gevolgen kunnen worden genomen voorzover zij nodig zijn voor de goede werking van de interne markt. Met name kunnen deze maatregelen de afschaffing beogen van hinderpalen voor de goede werking van de burgerrechtelijke procedures, zo nodig 11 door bevordering van de verenigbaarheid van in de lidstaten geldende bepalingen van burgerlijke rechtsvordering. Het Verdrag van Amsterdam is er een bewijs van dat de lidstaten zich bewust zijn van het zeer grote belang van dit onderwerp voor de Europese integratie en voor de doelmatigheid van de interne markt in het bijzonder. Het gaat erom de Europese ondernemingen en burgers, het klimaat te bieden dat zij nodig hebben om ongeacht welke procedures voor de nationale gerechten te kunnen voeren. toenemend belang in de betrekkingen Het Verdrag van Brussel en de bepalingen inzake burgerlijke rechtsvordering zijn van steeds tussen burgers en ondernemingen in een steeds verder geïntegreerde interne markt, waaraan de snelle ontwikkeling van het elektronische verkeer in de komende jaren een nieuwe dimensie zal toevoegen. Het lijkt van wezenlijk belang om in de toekomst het operationele karakter van de bepalingen betreffende met name de uitvoering van rechterlijke beslissingen in burgerlijke en handelszaken te versterken. Deze noodzaak houdt enerzijds verband met het proces van steeds nauwere integratie in de interne markt en anderzijds met de consequenties van de toekomstige uitbreiding van de Gemeenschap. Het is dus in het dubbele vooruitzicht van een hechtere integratie en van de uitbreiding dat de Commissie de impuls wil geven tot een debat over de samenwerking in burgerlijke zaken. De Commissie acht het het nuttigst haar initiatieven in etappen in te dienen. Zij stelt eerst voor het verkeer van vonnissen te verbeteren in het kader van het bestaande rechtssysteem en thans reeds over te gaan tot overleg over andere aspecten van het probleem. In afwachting van de inwerkingtreding van het nieuwe Verdrag dient zij dus voorstellen in op basis van de thans bestaande wetgeving en organiseert zij tegelijkertijd overleg op de gebieden waarop het onderhavige initiatief betrekking heeft. Zij merkt op dat het Verdrag van Amsterdam de mogelijkheid zal bieden om in plaats van het instrument van het verdrag gebruik te maken van communautaire instrumenten, met de institutionele gevolgen die dit zal hebben, en zonder dat een proces van ratificatie van de zijde van de lidstaten en de eventuele kandidaten voor toetreding vereist zal zijn. De Commissie behoudt zich voor nieuwe, aanvullende initiatieven te nemen ten aanzien van de onderwerpen waarover wordt overlegd, dan wel te zijner tijd een voorstel in te dienen in het kader van het nieuwe Verdrag, dat ertoe zal strekken het Verdrag van Brussel om te zetten in een communautair instrument en er daarbij op toe te zien dat het parallellisme tussen het toekomstige communautaire instrument en het Verdrag van Lugano, dat de uitbreiding van de bepalingen van het Verdrag van Brussel tot de lidstaten van de EVA behelst, zoveel mogelijk in stand wordt gehouden. I. HET VRIJE VERKEER VAN TITELS 14. Elk streven om het vrije verkeer van vonnissen in burgerlijke handelszaken binnen de Europese Unie te verbeteren heeft een onmiddellijke weerslag op de verdragen van Brussel en Lugano. De Commissie is van mening dat het doel van een gemakkelijker erkenning en uitvoerbaarmaking van rechterlijke beslissingen 12 van de lidstaten op het gehele grondgebied van de Europese Unie moet worden nagestreefd in het kader van een algehele herziening van de organisatorische voorzieningen van de verdragen. 1. 1. DE HERZIENING VAN DE VERDRAGEN VAN BRUSSEL EN LUGANO 15. De Commissie is het met de lidstaten eens, dat de huidige herziening niet tot gevolg mag hebben dat de algemene structuur en de leidinggevende beginselen van de verdragen, die hun deugdelijkheid hebben bewezen, worden gewijzigd. Het is veeleer de bedoeling de bepalingen van beide verdragen zoveel mogelijk op elkaar af te stemmen, met name na de wijzigingen die zijn aangebracht met het oog op de laatste verdragen tot toetreding tot het Verdrag van Brussel11. Eveneens werd overeengekomen een herwaardering uit te voeren van een aantal bepalingen van de beide verdragen in het licht van het gebruik dat er in de praktijk van is gemaakt, en met name gezien de uitlegging die het Hof van Justitie eraan heeft gegeven. Nu dit verdrag bijna dertig jaar in gebruik is blijkt dat titel II betreffende de bevoegdheid aanleiding heeft gegeven tot de meeste toepassings- en uitleggingsmoeilijkheden. In verband daarmee stelt de Commissie een herschikking van deze gebieden en bevoegdheid voor. Tevens dienen de rechtszekerheid en de effectiviteit van de organisatorische voorzieningen te worden versterkt door autonome definities van bepaalde begrippen te geven in plaats van te verwijzen naar de in het nationale recht van de lidstaten gehanteerde begrippen (zie bijvoorbeeld het begrip "gerecht waarbij de zaak het eerst aanhangig is gemaakt" in verband met de litispendentie, ofwel het begrip "voorlopige maatregelen" (vgl. hoofdstuk II)). Ten slotte maakt het nieuwe verdrag evenals het Verdrag van Brussel deel uit van het "acquis" van de Unie; het moet uit hoofde daarvan worden opgenomen in de akte van toetreding van iedere derde staat tot de Gemeenschap, en de procedure van inwerkingtreding daarvan moet erop van toepassing zijn. Voorgesteld wordt dus de daartoe nodige bepalingen te treffen. 1. 2. DE VEREENVOUDIGDE PROCEDURE INZAKE ERKENNING EN UITVOERING 16. 17. De meest radicale oplossing voor de moeilijkheden die uit de exequaturprocedure voortvloeien zou bestaan in een opheffing zonder meer van deze procedure: aangezien de nationale rechters Europese rechters zijn, worden de uit andere lidstaten afkomstige beslissingen gelijkgesteld met binnenlandse en zou er dezelfde uitvoeringsregeling voor gelden, zonder dat er specifiek controle en formaliteiten nodig zijn omdat de beslissing een "buitenlandse" is. Deze oplossing wordt echter als voorbarig beschouwd door een grote meerderheid van degenen die in het kader van de voorbereidende werkzaamheden werden geraadpleegd. Om vatbaar voor uitvoering te zijn, moet voor de buitenlandse beslissing nog een "paspoort" worden afgegeven, wil zij worden gelijkgesteld met il Het verdrag tot toetreding van Spanje en Portugal van 1989 en het verdrag tot toetreding van Oostenrijk, Finland en Zweden van 1996. 13 een in de aangezochte staat genomen beslissing. Eén van de doorgaans aangevoerde argumenten houdt verband met de bevelsbevoegdheid ("imperium") die ten grondslag ligt aan de uitvoering van een rechterlijke beslissing. Deze bevoegdheid is een van de vormen bij uitstek waarin de nationale soevereiniteit tot uitdrukking komt. Een ander argument houdt verband met de wezenlijke verschillen die er in de procedurestelsels van de lidstaten bestaan ten aanzien van de definitie van "executoriale" titel, van de wijze van uitvoering van rechterlijke beslissingen, maar vooral ook van de rechtspositie, bevoegdheden en taken van de met de uitvoering belaste functionarissen. Men is algemeen van oordeel dat alleen een onderlinge afstemming van deze definities, uitvoeringsvoorschriften en beroepsstatuten de weg zou kunnen effenen voor nieuwe veranderingen. 18. Ook al stuit echter de totstandbrenging van een Europese executoriale titel die zonder controle de grenzen tussen de lidstaten zou kunnen overschrijden nog op aanzienlijke moeilijkheden, toch staan er voor de Europese Unie meer onmiddellijk toegankelijke wegen open. Er kan nog aanzienlijke vooruitgang worden gemaakt op het gebied van versnelling van het vrije verkeer van titels door de procedure van erkenning en uitvoering verder te vereenvoudigen. Binnen de Raad heeft de vraag zich voorgedaan of deze veranderingen zouden moeten worden ingevoerd via een wijziging van de desbetreffende bepalingen van het Verdrag van Brussel, dan wel of het beter zou zijn een afzonderlijk instrument in het leven te roepen dat alleen op geldelijke vonnissen van toepassing zou zijn. De Commissie is van oordeel dat de veranderingen die thans mogelijk zijn moeten worden uitgevoerd in de context van het hernieuwd onderzoek van het Verdrag van Brussel. Enerzijds moet de voorgestelde nieuwe regeling inzake erkenning en uitvoering gelden voor alle beslissingen in burgerlijke en handelszaken die onder de werkingssfeer van dit verdrag vallen. Er is geen juridische reden waarom het voorgestelde nieuwe stelsel al of niet zou moeten worden toegepast naargelang van het al of niet financiële karakter van de betrokken schuldvordering. De totstandbrenging van een afzonderlijk instrument zou anderzijds veel bezwaren meebrengen, en de remedie zou erger kunnen blijken dan de kwaal die men wil genezen. Dit zou tot onmiddellijk gevolg hebben dat de organisatorische voorzieningen van het Verdrag van Brussel het grootste deel van hun potentiële werkingssfeer zouden verliezen, ondanks het feit dat men in het kader van de herziening heeft verklaard de inhoud van een instrument dat een van de voornaamste pijlers vormt voor het vrije verkeer van vonnissen in Europa niet op losse schroeven willen zetten. Bovendien zou het gelijktijdig bestaan van twee "concurrerende" regelingen duidelijk negatieve gevolgen hebben voor de gebruikers (magistraten, advocaten, enz. ), die voor het overgrote deel reeds vrij weinig vertrouwd zijn met het Verdrag van Brussel, en zouden worden geconfronteerd met ernstige uitleggingsproblemen bij gemengde beslissingen. 19. Bij de voorgestelde aanpak wordt uitgegaan van de vrij algemene vaststelling dat de rol van de autoriteiten van de staat van uitvoering nog kan worden beperkt en dat het verlenen van het exequatur of de inschrijving van de beslissing vrijwel tot een formaliteit kan worden teruggebracht. Gebleken is namelijk dat de beroepen die zijn ingesteld tegen de exequaturbeslissingen die in het kader van het Verdrag 14 van Brussel zijn genomen zeer gering in aantal zijn. Er is dus aanleiding zich, in een context van endemische overbelasting van de rechterlijke instanties in alle lidstaten, af te vragen of het zin heeft het uitgesproken "gerechtelijke" karakter van de huidige exequaturprocedure, zelfs in het allereerste stadium van de procedure, te handhaven. Zonder zich te willen mengen in de taak van de lidstaten op dit punt, meent de Commissie dat het aanbeveling zou verdienen dat de lidstaten ernaar zouden streven om met het oog op de toekenning van het exequatur andere dan rechterlijke instanties aan te wijzen (ambtenaren, griffiers, enz. ). Dit zou tot onmiddellijk voordeel hebben dat reeds overbelaste rechterlijke instanties zouden worden ontlast, zodat op concrete wijze uitdrukking zou worden gegeven aan het veranderde karakter van de verlening van het bevel tot tenuitvoerlegging, in de beginfase van de procedure, waarbij zij opgemerkt dat beroepen tegen deze toekenning van gerechtelijke aard moeten blijven. Het zou echter, in staten waarvoor de eigenlijke uitvoering van de beslissingen, inclusief de nationale, voorafgaande machtiging nodig is van een rechterlijke instantie, ook nuttig kunnen blijken dezelfde instantie aan te wijzen. Uit deze aanwijzing zou dan geen wantrouwen spreken ten aanzien van de buitenlandse rechter maar wel de wens om met het oog op vereenvoudiging de bevoegdheid de buitenlandse beslissing uitvoerbaar te maken en de uitvoering als zodanig te gelasten bij één enkele instantie onder te brengen. Wat de eigenlijke procedure betreft, berusten de voorstellen van de Commissie op het beginsel dat het verlenen van het bevel tot tenuitvoerlegging een min of meer automatisch karakter moet hebben en slechts aan een formele controle mag worden onderworpen, zonder dat in dit stadium van de procedure de in het verdrag vervatte gronden voor niet tenuitvoerlegging mogen worden onderzocht. Deze controle zal worden vergemakkelijkt door het overleggen, ter staving van de uit te voeren beslissing, van een eenvormige en in verschillende talen opgestelde verklaring van de autoriteiten van de staat van herkomst (een model is bij het ontwerp-verdrag gevoegd) waarin op ondubbelzinnige wijze de wezenlijke voorwaarden worden vastgesteld waaraan deze beslissing moet voldoen om in aanmerking te komen voor het exequatur. Het is dan aan degene tegen wie het exequatur is verkregen, dit exequatur te betwisten en het bewijs te leveren dat een van de in het Verdrag genoemde gronden voor niet-tenuitvoerlegging aanwezig is. 20. Procedurewijzigingen moeten vergezeld gaan van een herziening van de gronden waarop het op het ogenblik mogelijk is zich te verzetten tegen de erkenning en uitvoering van een buitenlandse rechterlijke beslissing (artikel 37bis). Met name zal de grond voor niet- tenuitvoerlegging in verband met het begrip openbare orde opnieuw moeten worden bezien, aangezien dit op het ogenblik twijfelachtig is in verband met het proces van Europese integratie en met de betrokken burgerlijk en handelsrechtelijke materie. Hetzelfde geldt voor het achterwege blijven van de regelmatige en zo tijdige betekening aan de verweerder als met het oog op zijn verdediging nodig was. De huidige lezing van deze bepaling geeft de malafide debiteur namelijk een zeer effectief middel in handen om zich aan de uitvoering van rechterlijke beslissingen te onttrekken. Ten slotte lijkt het bij de huidige stand van de wetgevingen van de lidstaten niet nodig de mogelijkheid tot weigering van het exequatur te handhaven in geval van schending van het internationaal privaatrecht van de aangezochte staat in verband met de staat of de bevoegdheid van natuurlijke personen en het huwelijksgoederen- en erfrecht. 15 Om louter dilatoire beroepen te voorkomen is de Commissie anderzijds van mening dat de beslissing van de aangezochte staat waarbij verlof wordt gegeven tot tenuitvoerlegging bij voorraad uitvoerbaar moet zijn, zoals ook de bij die staat ingediende oorspronkelijke beslissing uitvoerbaar is. Er moeten echter waarborgen worden ingebouwd om eventuele onherstelbare ongewenste gevolgen van de tenuitvoerlegging bij voorraad te voorkomen (artikel 36). 21. De Commissie stelt voor de thans in het Verdrag van Brussel vervatte organisatorische voorzieningen op belangrijke punten te wijzigen volgens deze richtsnoeren, er daarbij echter van uitgaand dat deze nieuwe aanpassing slechts een fase is en dat nieuw overleg over de opheffing zonder meer van de exequaturprocedure te zijner tijd opportuun zou kunnen zijn. 1. 3. DE VOORLOPIGE EN BEWARENDE MAATREGELEN 22. 23. De voorlopige en bewarende maatregelen vormen éen element dat van het allergrootste belang is in de context van de erkenning en tenuitvoerlegging van buitenlandse beslissingen. De negatieve gevolgen van de aan de procedure verbonden termijnen kunnen worden verminderd of gecompenseerd door een soepele houding van de aangezochte staat bij het toestaan van dergelijke maatregelen. Al hebben deze maatregelen in de laatste tijd in de gehele Europese Unie een aanzienlijke uitbreiding gekend, overeenkomstig de behoefte aan snelheid die eigen is aan de zakenwereld, en dus aan mogelijkheden om de buitensporig lange duur van de gerechtelijke termijnen te compenseren, deze lidstaten heeft uitbreiding van het gerechtelijke plaatsgehad op betrekkelijk uiteenlopende, en vooral autonome wijze. Het Verdrag van Brussel kent namelijk slechts twee bepalingen betreffende "voorlopige maatregelen en maatregelen tot bewaring van recht", namelijk de artikelen 24 en 39, die ten aanzien van de concrete toepassing overigens niet verder gaan dan te verwijzen naar het interne recht van de lidstaten. instrumentarium van de Bij een vergelijkend onderzoek van de nationale wetgevingen blijkt dat definities van bewarende en voorlopige maatregelen nagenoeg geheel ontbreken en dat er sprake is van een aanzienlijke heterogeniteit van de bestaande rechtsstelsels. Hoogstens is er een zekere convergentie te bespeuren in bepaalde functies die aan deze maatregelen worden toegewezen: het verzekeren van de latere uitvoering van de beslissing om maatregelen ten gronde te nemen (of op deze uitvoering te anticiperen), het tijdelijk beslechten van de feitelijke situatie of de situatie rechtens van de partijen, en de in het geding zijnde belangen vrijwaren totdat het geschil beslecht is. De kloof tussen de lidstaten wordt echter breder wanneer de maatregelen het risico in zich bergen dat iedere procedure ten gronde zinloos wordt en zij een zekere ontduiking van de normaal toepasselijke bevoegdheidsregels in de hand werken (zie bijvoorbeeld het "référé-provision" in het Franse recht en de "Befriedigungsverfugung" in het Duitse). De mogelijkheden om een beroep te doen op de kortgedingrechter om dergelijke maatregelen op te leggen is vrij ongelijk verdeeld, aangezien sommige lidstaten de kortgedingrechter iedere bevoegdheid ontzeggen om op de beslissing ten gronde te anticiperen. 16 24. Er zijn vrij aanzienlijke verschillen waar te nemen in de voorwaarden voor het treffen van deze maatregelen. Hoewel de wetgevingen van de lidstaten het toekennen van deze maatregelen, die in beginsel onmiddellijk ten uitvoer kunnen worden gelegd, in het algemeen afhankelijk stellen van de voorwaarde van waarschijnlijkheid van de beweerde schuldvordering ("fumus boni juris") en de waarschijnlijkheid van het risico van niet-inning ("periculum in mora"), wordt de voorwaarde van spoedeisendheid steeds vrijer geïnterpreteerd. Aanzienlijke verschillen bestaan er eveneens ten aanzien van de aard van de goederen waarop deze procedures betrekking kunnen hebben, het soort maatregelen dat kan worden genomen en de betrekkingen tussen de kortgedingrechter en de rechter ten gronde. 25. Ook de vormelementen zijn zeer weinig homogeen. In vele lidstaten worden conservatoire maatregelen onderworpen aan de voorafgaande toestemming van een rechter, die in sommige lidstaten wel, en in andere niet gespecialiseerd moet zijn, terwijl sommige andere deze verplichting soms opheffen. Bovendien is het unilaterale karakter dat aan de basis van de procedure ligt de regel in een groot aantal lidstaten, terwijl in andere de regel geldt dat de behandeling, behalve in bijzonder dringende gevallen, vanaf het begin van de procedure contradictoir moet zijn, waardoor het verrassingseffect dat in het algemeen van deze maatregelen wordt verwacht teniet wordt gedaan. Het Verdrag van Brussel biedt geen enkele oplossing voor deze versnippering van rechten op het gebied van de voorlopige maatregelen. Artikel 24 beperkt zich ertoe in beginsel vast te stellen dat er mag worden afgeweken van de andere regels inzake absolute competentie, maar geeft niet aan wie deze bevoegdheid kan hebben, en definieert met name niet welke deze bewarende en voorlopige maatregelen zijn. Om in dit tekort te voorzien heeft het Hof van Justitie een interpretatie moeten geven. Het heeft met het arrest - "Reichert II"12 de eerste bakens uitgezet voor een eenvormige en zelfstandige definitie, en tevens een regeling getroffen voor het vrije verkeer van de beslissingen waarbij deze maatregelen worden gelast. Ten aanzien van artikel 39, op grond waarvan in de loop van de beroepsprocedure bewarende maatregelen kunnen worden genomen tegen de beslissing waarbij de uitvoering wordt toegestaan, heeft het Hof van Justitie bij het arrest - Capelloni en Aquilini tegen Pelkmans13 zeer terecht verklaard, dat de partij die om het verlof tot tenuitvoerlegging heeft verzocht en dit heeft verkregen, op grond van dit artikel en gedurende de aangegeven termijn rechtstreeks bewarende maatregelen kan doen nemen zonder dat daarvoor een specifieke machtiging nodig is. 26. De Commissie acht het nodig op de door het Hof uitgestippelde weg verder te gaan en op het niveau van de Europese Unie overleg te plegen over de wijze waarop gezorgd kan worden voor een gelijkwaardige bescherming van alle justitiabelen op dit gebied. Rekening houdend met de verschillende rechtsstelsels en de verscheidenheid van maatregelen zal dit overleg met name betrekking 12 13 Arrest van 26 maart 1992, zaak C-261/90, Reichert II, Jurispr. 1992, blz. 1-2149. Arrest van 3 oktober 1985, zaak 119/84, Capelloni en Aquilini tegen Pelkmans, Jurispr. 1985, blz. 3147. 17 moeten hebben op de van de bewarende en voorlopige maatregelen verwachte effecten, de minimale voorwaarden waaraan zij zouden moeten voldoen, de regel van de contradictoire behandeling, de uitvoerbaarheid van de maatregelen en de rechtsmiddelen. 27. 28. De Commissie stelt voor, een eenvormige definitie op te stellen van "bewarende of voorlopige maatregel". Voorgesteld wordt uit te gaan van de leidinggevende beginselen die het Hof van Justitie in het arrest - "Reichert II"14 heeft vastgesteld. Zij stelt tevens voor om met het oog op de bewarende en voorlopige maatregelen een duidelijke competentieregel vast te stellen ten gunste van de lidstaat op het grondgebied waarvan deze maatregelen daadwerkelijk ten uitvoer kunnen worden gelegd, zelfs wanneer de rechterlijke instanties van een andere lidstaat bevoegd zijn ten aanzien van het geding ten gronde (artikel 18bis). Deze nieuwe competentieregel is gebaseerd op de overweging dat het dringende karakter van deze voorlopige en bewarende maatregelen onverenigbaar is met het inleiden van een exequaturprocedure. Deze regel moet worden toegepast onverminderd de natuurlijke rechtsbevoegdheid van de feitelijke rechter ten gronde om zich ook uit te spreken over voorlopige maatregelen15. Wanneer anderzijds een niet-uitvoerbare beslissing ten gronde is gegeven of een uitvoerbare beslissing ten gronde is gegeven maar in de aangezochte staat nog niet uitvoerbaar is verklaard, moet een dergelijke beslissing het mogelijk maken bewarende maatregelen te nemen in de staat waar deze maatregelen kunnen worden uitgevoerd16. De beslissing ten gronde wordt namelijk krachtens artikel 26 van het Verdrag van Brussel reeds rechtens erkend op grondslag van een vermoeden van een internationale regelmatigheid, en moet worden beschouwd als "Europese conservatoire titel" (vgl. artikel 27). Wanneer ten slotte de oorspronkelijke beslissing in de aangezochte staat uitvoerbaar is verklaard moet deze bepHssing, onverminderd de voorlopige tenuitvoerlegging van de beslissing waarbij de uitvoering wordt toegestaan, rechtens het verlof inhouden de bewarende en voorlopige maatregelen te nemen waarin de wetgeving van de aangezochte staat voorziet. Dat deze maatregelen worden genomen betekent niet dat de beslissing waarbij verlof tot de uitvoering wordt gegeven tevoren aan de verweerder is betekend. De maatregelen blijven van kracht totdat de beroepstermijn is verstreken of er een definitieve uitspraak is gegeven over een eventueel beroep (vgl. artikel 36). 14 15 16 Het Hof van Justitie zal moeten uitmaken of maatregelen die ten doel hebben te anticiperen op de beslissing ten gronde kunnen worden beschouwd als bewarende en voorlopige maatregelen. Vgl. prejudiciële vraag nr. 1996, C-46/7, zaak C-391-95 van Uden Maritime BV tegen Firma Deco-Line, Peter Determan KG. Vgl. evenwel de grenzen die aan de erkenning van deze maatregelen zijn gesteld bij het arrest Denilauler" van het Hof van Justitie: de bewarende en voorlopige maatregel wordt n et erkend indien deze is genomen "ex parte". Zaak 125/79, Denilauler tegen Couchet, Jurispr. 1980, blz. 1553. Zie artikel 68 van de Franse wet van 9 tenuitvoerleggingsprocedures, en artikel 1414 van het Belgiër ie Gerechtelijk Wetboek. juli 1991 betreffende de burgerlijke 18 29. II. 30. 31. 32. 17 18 19 Alle voorgestelde wijzigingen komen voor in het in bijlage 1 opgenomen ontwerp van verdrag. Voor het gemak worden in dit ontwerpverdrag de structuur en nummering van het Verdrag van Brussel zoveel mogelijk nagevolgd en zijn slechts die bepalingen opgenomen waarvan wijziging ten opzichte van het Verdrag van Brussel wenselijk is. UITGANGSPUNTEN VOOR OVERLEG OVER EEN VERBETERING VAN DE EFFECTIVITEIT VAN DE JUSTITIE IN DE EUROPESE UNIE De heterogeniteit van de nationale processuele stelsels leidt ertoe dat niet alle justitiabelen binnen de Unie in een gelijke situatie verkeren. Zij kunnen geen gebruik maken van instrumenten die vergelijkbare resultaten opleveren, terwijl de gelijkheid van de burgers en de economische partners binnen de geïntegreerde ruimte veronderstelt dat de gerechtelijke instrumentaria van land tot land gelijkelijk verdeeld zijn. Op dit verschil tussen het recht en de realiteit dat het gevolg is van het handhaven van de gerechtelijke grenzen binnen de Unie is herhaaldelijk gewezen door de Gemeenschapsinstellingen17. Het Hof van Justitie zelf heeft er verschillende malen op gewezen dat de toepassing van rechtsmiddelen, wanneer er rechten zijn geschonden door een inbreuk op het Gemeenschapsrecht, voor de lidstaten een werkelijke verplichting uitmaakt, die mede gebaseerd is op artikel 5 van het EG-Verdrag18. in diverse communautaire Deze bewustwording bij de instellingen heeft reeds een zekere weerklank instrumenten. Op grondslag van de gevonden artikelen 66, 100 en 100 A van het EG-Verdrag zijn een aantal besluiten van afgeleid recht door de Raad vastgesteld, waarvan sommige bijzondere regels, collisieregels of soms regels inzake wetsconflicten bevatten, zonder evenwel in substantiële de specifieke te sluiten19. Deze procedurevoorschriften uit techniek vindt echter haar begrenzingen in het doel zelf waartoe zij wil bijdragen. Zo hebben de aldus aangevangen werkzaamheden tot onderlinge afstemming van de nationale collisieregels en van de voorschriften betreffende het materiële procesrecht onder het nadeel geleden dat zij in een louter sectoraal verband werden ontwikkeld. afstemming onderlinge gevallen van Onverminderd eventuele nieuwe voorstellen op specifieke gebieden, waar deze nodig zouden blijken te zijn, geeft de Commissie voor de toekomst de voorkeur aan een zo horizontaal mogelijke aanpak van deze problematiek, die, na de inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam, zal worden ontwikkeld in het kader van de nieuwe bepalingen inzake justitiële samenwerking in burgerlijke zaken (artikel 73M). Het ingewikkelde karakter van de onderhavige problemen Vgl. met name het Groenboek: de consument en zijn verhaalsmogelijkheden en de beslechting van consumentengeschillen in de interne markt (COM(93)576) en het "Strategisch programma voor de interne markt" (COM(93)256). HvJEG. Zie bijvoorbeeld Richtlijn 84/450/EEG betreffende misleidende reclame, Richtlijn 93/13/EEG in met consumenten gesloten overeenkomsten, de betreffende onredelijke bepalingen inzake verzekeringen, Richtlijnen 88/357/EEG, 90/619/EEG, 92/49/EEG en 92/96/EEG Richtlijn 96/71/EEG betreffende van in het kader van werknemers dienstverrichtingen, enz. detachering 19 evenals de zeer sterke worteling van het procesrecht in de nationale juridische traditie wijzen echter op de wenselijkheid van een geleidelijke, behoedzame en aan de behoeften aangepaste aanpak. Evenzo zal bijzondere aandacht moeten worden besteed aan de inachtneming van het evenwicht tussen de belangen der partijen en met name aan de eerbiediging van de rechten van de verdediging. De Commissie wenst dat de aandacht wordt gericht op bepaalde verschilpunten waarvan zij meent dat handhaving schadelijk is voor de harmonische werking van de justitie in de Europese Unie. Deze aspecten zijn overigens reeds aangesneden in het kader van de werkzaamheden van de Raad in verband met de "Europese executoriale titel", hetgeen wijst op de behoefte aan en de bewustwording van een mogelijke gemeenschappelijke benadering op het niveau van de Unie. II. l. DE PROCEDURE TER VERKRIJGING VAN DE TITEL IN DE STAAT VAN OORSPRONG 33. 34. 35. De algemene invoering en de onderlinge afstemming van snelle procedures inzake betaling van geldsommen vormt, gezien de toenemende behoeften van de burgers en het bedrijfsleven, een van de belangrijkste onderwerpen voor overleg. In 1994 is namelijk op verzoek van de Commissie een studie20 uitgevoerd in het kader van het communautair beleid ter ontwikkeling van het bedrijfsleven en ter verbetering van het ondernemingsklimaat. Uit deze studie is gebleken dat de ondernemers van mening zijn dat de wetgeving van de lidstaten op ongelijke wijze afschrikkend werkt voor malafide debiteuren, en in vele lidstaten voor hen zelfs financieel van voordeel kan zijn omdat zij verzekerd zijn van een zekere straffeloosheid. Tevens is uit de studie gebleken dat bepaalde KMO's zich niet graag aan de internationale handel wagen, omdat zij weten dat het in geval van niet-betaling veel moeilijker zal zijn een schuldvordering in het buitenland te innen dan in hun eigen land. Op dit gebrek aan een passende wetgeving is in de context van de goede werking van de interne markt reeds gewezen in de aanbeveling van de Commissie van 12 mei 1995 betreffende de termijnen voor de betaling in handelstransacties21. Aangezien dat schuldeisers die het slachtoffer zijn van vertragingen bij de betaling moeten kunnen beschikken over snelle, doeltreffende en betaalbare rechtsmiddelen, heeft de Commissie de lidstaten verzocht de effectiviteit van de gerechtelijke procedures voor de vereenvoudigde regeling van geschillen inzake beperkte geldbedragen te verbeteren en de invordering van ni et-betwiste grensoverschrijdende schuldvorderingen te vergemakkelijken. Zij heeft echter in haar verslag van 9 juli 199722 ter evaluatie van het effect van de ?anbeveling van 1995 moeten vaststellen dat de toestand in de lidstaten weinig ontwikkeling vertoont en dat de KMO's terughoudend blijven op het gebied van de uitvoer. 20 21 22 "European Late Payment Survey" - 1994 - INTRUM JUSTITIA. PB L 127 van 10. 6. 1995; vgl. mededeling betreffende de aanbeveling van de Commissie van 12 mei 1995 over de betalingstermijnen bij handelstransacties - PB C 144/3 van 10 juni 1995. PB C 216/10 van 17. 7. 1997. 20 36. 37. 38. De aanpak van de Commissie, die hierin overigens in ruime mate gesteund is door het Parlement23, is gebaseerd op de vaststelling dat er bij vergelijking van de nationale stelsels zich aanzienlijke verschillen voordoen. In de afgelopen twintig jaar hebben zich in elke lidstaat in zeer uiteenlopende mate een reeks bijzondere of summiere procedures ontwikkeld. De sterke groei van deze procedures, waaruit de wens van de lidstaten spreekt om de endemische gerechtelijke achterstand en de overbelasting van de gerechtshoven en rechtbanken aan te pakken, wijst er terzelfder tijd op dat zij allen prioriteit wensen toe te kennen aan de doelmatigheid van de aan de diverse categorieën rechten en justitiabelen toegekende justitiële bescherming. Diverse lidstaten zijn overgegaan tot of zijn bezig met de invoering van procedures om, naast de procedures inzake kleine schuldvorderingen, of meer in het bijzonder schuldvorderingen op het gebied van de consumptie, de inning van geldsommen eenvoudiger, sneller en minder kostbaar te maken. Deze procedures24 bestaan echter niet in alle lidstaten25. Waar zij wel bestaan lopen de materiële en formele voorwaarden waaraan de tenuitvoerlegging ervan moet voldoen zeer sterk uiteen. De verschilpunten betreffen fundamentele aspecten zoals het maximale bedrag van de vorderingen waarop deze procedure kan worden toegepast, het contradictoire of eenzijdige karakter van de procedure, de bewijsmiddelen, de kosten en heffingen en de procesvertegenwoordiging. Hierbij komt een in de lidstaten in uiteenlopende mate formeel karakter van de procedure, die zelfs volledig buiten de gerechtelijke sfeer kan worden toegepast26. Deze toenemende ongelijkheid leidt tot een ongelijkheid van wapenen onder de justitiabelen, van wie een deel gebruik kan maken van een zeer doeltreffende procedure om een rechterlijk bevel tot betaling te verkrijgen, terwijl anderen daarover in het geheel niet beschikken en geen ander middel hebben dan de zogeheten "normale" procedures, die in het algemeen aanzienlijk hogere kosten en langere termijnen betekenen. Hierbij komt het feit dat in bepaalde lidstaten de procedure inzake bevel tot betaling zonder meer verboden is in geval van grensoverschrijdende geschillen27. In laatstgenoemd geval kan de ongelijkheid in de nationale wetgevingen een niet onaanzienlijke invloed uitoefenen op de keuze van de bevoegde rechterlijke instantie ("forum shopping"). De Commissie acht het noodzakelijk deze verschillen, die van invloed kunnen zijn op het gedrag van de schuldenaars, te verminderen. In het kader van de follow-up van de aanbeveling inzake de termijnen voor de betaling tussen ondernemingen is 23 24 25 26 27 PB C 211 van 22. 7. 1996. "Procédure d'injonction de payer" in Frankrijk, "Mahnverfahren" in Duitsland, "decreto injuntivo" in Italië, "betalningsförelajjande" in Zweden, "summiere rechtspleging om betaling te bekomen" in Nederland, enz. Spanje en Portugal kennen de procedure ter verkrijging van een rechterlijk bevel tot betaling niet. Het Verenigd Koninkrijk en Ierland kennen een soortgelijke verkorte procedure. De "kronofogdemyndighet" in Zweden, bijvoorbeeld. Het is overigens niet zeker of deze beperking in overeenstemming is met de door het Hof van Justitie gegeven lezing van het Verdrag van Brussel en van artikel 6, dat discriminatie verbiedt (arrest- MTJND en FESTNER, zaak C-398/92, 10 februari 1994, Jurispr. blz. 1-467). 21 namelijk aangetoond28 dat er veel minder vertraging bij de betaling optreedt in lidstaten waar beslissingen houdende bevel tot betaling snel, goedkoop en doeltreffend kunnen worden verkregen en uitgevoerd. In dezelfde staten is het aantal opzettelijke vertragingen bij de betaling in vergelijking met het totale aantal vertragingen duidelijk lager dan het gemiddelde, dat 35% bedraagt. De deelnemers aan het economisch leven moeten dus, om volledig profijt te kunnen trekken van de voordelen van het verdwijnen van de grenzen, over een snelle, doeltreffende en betaalbare procedure beschikken die aan zodanige inhoudelijke en formele voorwaarden voldoet dat zij een gelijkwaardige bescherming biedt. Deze bescherming mag overigens niet beperkt blijven tot ondernemers maar moet ook gelden voor alle andere burgers (consumenten, tot onderhoud gerechtigden, enz. ) die te maken krijgen met niet-betaling van een vordering. De algemene invoering29 in alle lidstaten van de procedure ter verkrijging van een rechterlijk bevel tot betaling zal eveneens tot gevolg hebben dat de in het Verdrag van Brussel vervatte procedures van erkenning en exequatur30 dankzij grotere bekendheid bij de desbetreffende instanties worden vergemakkelijkt. In dit ' verband zij overigens opgemerkt dat een aantal in verband met de "Europese executoriale titel" verrichte wetenschappelijke studies uitgingen van de veronderstelling dat men via een eenvormige procedure tot betaling van een geldsom zou kunnen komen tot de volledige afschaffing van de procedure van erkenning en uitvoering (exequatur) zoals vervat in het Verdrag van Brussel. Het voornaamste beginsel is dat een logge procedure tot betaling van een geldsom moet worden vermeden in zaken die niet werkelijk contentieus zijn en waar de schuldenaar zijn schuld niet bestrijdt. Dit beginsel van de omkering van het geding houdt in dat het initiatief tot de procedure niet langer bij de verzoeker maar bij de verweerder ligt, die, nadat hem een op verzoek van de schuldeiser gegeven bevel tot betaling is betekend, actief moet reageren door zich tot het gerecht te wenden. De procedure wordt gekenmerkt door de rechtsgevolgen die zij aan het bewuste stilzwijgen van de xhuldenaar verbindt. Er moeten dus bijzondere voorzorgsmaatregelen worden getroffen om de belangen van de schuldenaar/verweerder doeltreffend te beschermen. De betekening of de mededeling van de titel waarbij het verzoek van de schuldeiser wordt ingewilligd is in dit verband van groot belang omdat hiermee de termijn ingaat waarbinnen de schuldenaar verzet kan aantekenen en een procedure op tegenspraak kan openen. 39. 40. 41. Wanneer deze algemene beginselen, die aan de basis liggen van alle bestaande stelsels, eenmaal zijn vastgelegd, blijven er nog talrijke vragen over. Allereerst dient te worden vastgesteld hoe het evenwicht van de rechten van de betrokken partijen kan worden geëerbiedigd, of het nu gaat om consumenten, wier huidige zwakke positie op de markt31 niet nog moet worden verergerd, of om andere categorieën. Vervolgens dient te worden vastgesteld welke de rol moet zijn van de 28 29 30 31 European Payment Habits Survey - april 1997 - INTRUM JUSTITIA Vgl. bovengenoemde mededeling, blz. 9. In het arrest-KLOMPS (16 juni 1981, zaak 166/80, Jurispr. , blz. 1953) heeft het Hof van Justitie erkend dat het bevel tot betaling een "beslissing" is in de zin van het Verdrag van Brussel. Vgl. Groenboek over de consument en zijn verhaalmogelijhr. 'n. 22 het eventuele maximale rechterlijke instantie, van de gerechtsdeurwaarder en van de advocaat. De de materiële werkingssfeer, schuldvorderingen, de wijze waarop het verzoek moet worden ingediend, de bewijsmiddelen, de wijze van betekening van het bevel, de rechtsmiddelen en de daarvoor geldende termijnen vormen even zovele factoren waarmee rekening moet worden gehouden bij het overleg betreffende de mogelijke contouren van een Europese procedure ter verkrijging van een rechterlijk bevel tot betaling. Bij dit overleg zal men er eveneens naar moeten streven de bestaande systemen, die hun doeltreffendheid hebben bewezen, intact te laten. bedrag van II. 2 DE TENUITVOERLEGGING VAN DE BESLISSINGEN 42. 43. Een snel en doeltreffend systeem van uitvoering van rechterlijke beslissingen is een van de wezenlijke aspecten van de rechtsingang. Het vrije verkeer van vonnissen is anderzijds een illusie indien de titel in de praktijk geen overeenkomstige effectiviteit heeft in alle lidstaten. Het is op het ogenblik niet zeker dat de nationale wetgevingen aan dit doel kunnen voldoen. Evenals de bewarende en voorlopige maatregelen zijn de middelen van gedwongen tenuitvoerlegging tussen de verschillende lidstaten op zeer uiteenlopende wijze geregeld en onderworpen aan zeer verschillende voorwaarden. Hoewel alle lidstaten wettelijke regelingen inzake uitvoering kennen die uiteenlopen naar gelang van de aard van de verplichting van de schuldenaar en hoewel nagenoeg alle lidstaten de gedwongen tenuitvoerlegging afhankelijk stellen van de betekening van de betrokken titel of zelfs van een aanmaning van de schuldenaar, bestaan er grote verschillen ten aanzien van de aard van de titels die de gedwongen tenuitvoerlegging mogelijk maken32, waarbij de kracht van gewijsde in dit verband niet het enige beslissende criterium is. De uitzonderingen op het algemeen erkende beginsel dat alle goederen van de schuldenaar vatbaar zijn voor beslag, zijn talrijk en lopen eveneens sterk uiteen naar gelang van de staten. Hetzelfde geldt voor de rechtsmiddelen, de rol van de rechter in het geschil over de tenuitvoerlegging, de kosten van uitvoering en de publiciteit die aan de uitvoeringsmaatregelen wordt gegeven. 44. Het Verdrag van Brussel beoogt slechts het vrije verkeer van vonnissen te vergemakkelijken door de regels voor het exequatur te versoepelen. De eigenlijke uitvoering blijft onderworpen aan de procedurevoorschriften van de staat waar de uitvoering plaatsvindt. Het uitvoerbare karakter van een titel mag dus niet worden verward met de daadwerkelijke uitvoering ervan en het staat verre van vast dat "de voorwaarden voor de tenuitvoerlegging van uitspraken en de risico's verbonden aan de daarbij voorkomende moeilijkheden [in alle lidstaten] gelijk zijn"33. 32 33 Sommige lidstaten brengen een onderscheid aan tussen de executoriale titel en het bevel tot tenuitvoerlegging. Arrest-MUND en FESTNER, vgl. voetnoot 24. 23 45. 46. 47. De verscheidenheid en het complexe karakter van de regels waarop het Hof aldus heeft gewezen houden in feite verband met de bijzondere situatie van de rechtsvoorschriften betreffende de middelen van uitvoering, die raken aan het personenrecht, en erfopvolgingsregelingen, het belastingrecht,. en het recht betreffende de zekerheden. Dit multidisciplinaire karakter, waarbij nog het klassieke beginsel van de territorialiteit van het beslag komt, dwingt tot een voorzichtige en zeer geleidelijke benadering van dit onderwerp. overeenkomstenrecht, huwelijks- het de Voorgesteld wordt het overleg in de beginfase te beperken tot de problematiek van het beslag op banktegoeden, dat in nagenoeg alle lidstaten bestaat en dat a priori een doeltreffend wapen is tegen wanbetalers. Deze doeltreffendheid moet echter worden gerelativeerd gezien het beginsel van de territorialiteit van de beslagneming en de aanzienlijke verschillen tussen de nationale wetgevingen. Vooral betekent echter het uiterst volatiele karakter van de inhoud van de bankrekeningen een belangrijke hindernis voor de feitelijke inbeslagneming van de gelden. Het is dus wenselijk om na te denken over de verschillende mogelijkheden om deze hindernissen en deze volatiliteit te elimineren en een gemeenschappelijke aanpak van de Europese Unie aan te geven. Diverse vraagstukken verdienen bijzondere aandacht. De vaststelling van de plaats waar de zaak wordt aangebracht is één van deze wezenlijke kwesties. Bij de beantwoording daarvan moet rekening worden gehouden met de zeer sterke toename van het aantal elektronische overmakingen van geld. Het klassieke beginsel dat deze plaats de plaats is waar de bij de bankier berustende gelden worden onderschept, of die waar de betaling door de bank wordt verricht (in het algemeen de maatschappelijke zetel ervan) moet in dit verband opnieuw worden bezien. Ook de strekking van de beslaglegging wat betreft de gelden die berusten bij het bijkantoor of het filiaal in het buitenland /an de bank waarbij de beslaglegging plaatsvindt levert een bijzonder probleem op in verband met het beginsel van territorialiteit van het beslag. Bijkantoren en filialen worden zeer algemeen beschouwd als ondernemingen die losstaan van de basis waar de inbeslagneming heeft plaatsgehad, in ieder geval wat betreft de onttrekking ervan aan beslag. De datum waarop de dcrdc-bcslagcnc gegevens moet verstrekken betreffende de rekening van de schuldenaar, dan wel wat er met de op de bankrekening gestorte niet voor beslag in aanmerking komende schuldvorderingen moet gebeuren zijn even zovele vragen die zorgvuldig moeten worden onderzocht. Hetzelfde geldt voor de voorkeursbehandeling die in sommige lidstaten aan de beslagleggende schuldeiser wordt toegekend, die in aanleg een risico van discriminatie ten aanzien van de verst "verwijderde" schuldeiser inhoudt. II. 3 DE DOORZICHTIGHEID VAN HET VERMOGEN 48. Het via verlichting van de procedure van erkenning en exequatur vergemakkelijken van een vlotte uitvoering van buitenlandse beslissingen is absoluut noodzakelijk voor een doeltreffende bescherming van de rechten van de schuldeiser. Deze verbetering kan in vele gevallen echter een illusie blijken indien 24 49. 50. 51. de schuldenaar insolvent blijkt te zijn of hij zijn goederen heeft verborgen. De schuldeiser moet in dat geval nauwkeurig kunnen evalueren wat de reële samenstelling van het vermogen van zijn schuldenaar is aan activa en passiva alvorens te beoordelen of het zin heeft de uitvoering voort te zetten. Dit vermogen, dat tot algemeen verhaal van de schuldeisers strekt, is echter veel minder doorzichtig geworden. Terwijl het vroeger voor het grootste deel bestond uit gemakkelijk te identificeren en voor beslag vatbare onroerende goederen, is de samenstelling ervan thans sterk gewijzigd. Het is grotendeels immaterieel geworden, en tegenwoordig maken bankrekeningen, diverse betalingen, aandelen in vennootschappen, andere effecten en aandelen in over geheel Europa verspreide vennootschappen er een belangrijk deel van uit. Het vermogen wordt tegenwoordig gekenmerkt door een grotere ondoorzichtigheid en, nu de informatica en het Internet een grote vlucht nemen34, door een grotere volatiliteit. Deze ontwikkeling is aan de nationale wetgevers niet ongemerkt voorbijgegaan en zij hebben geleidelijk maatregelen getroffen om, althans gedeeltelijk, in dit gebrek aan doorzichtigheid te voorzien. De thans in de diverse lidstaten bestaande middelen om de verschillende actieve en passieve elementen van het vermogen van de schuldenaar aan het licht te brengen en te lokaliseren zijn echter van zeer uiteenlopende aard en bieden alle schuldeisers een verre van gelijkwaardige bescherming. Een van deze middelen bestaat in de verplichting voor de schuldenaar om op verzoek van de schuldeiser of het met de uitvoering belaste gerecht de bestanddelen van zijn vermogen bekend te maken. In een eerste groep lidstaten bestaat er geen enkele wettelijke bepaling van deze aard. Het is dus aan de schuldeiser de nodige stappen te doen teneinde deze vermogenselementen te identificeren en te lokaliseren, waarbij een schuldenaar die op zijn hoede is of al te goed wordt geadviseerd meestal in het voordeel is. Sommige lidstaten kennen overigens geen bepalingen op grond waarvan schuldenaars die zichzelf opzettelijk in een toestand van insolventie brengen kunnen worden gestraft. In een tweede groep lidstaten bestaat een verplichting het vermogen aan te geven en wel in schriftelijke of mondelinge vorm bij een rechterlijke instantie, eventueel onder ede, voor een griffier of gerechtelijke ambtenaar, dan wel voor autoriteiten die speciaal belast zijn met de uitvoering van de beslissingen. Schuldenaars die deze verklaring weigeren af te leggen stellen zich bloot aan sancties of zelfs aan gevangenisstraf. In het algemeen geldt de verplichting van aangifte voor alle soorten onroerende en roerende goederen. Het praktische nut van een dergelijke vermogensaangifte hangt voor een groot deel af van het gebruik dat ervan wordt gemaakt en van de publiciteit die eraan wordt gegeven. In sommige lidstaten wordt de op deze wijze verkregen informatie alleen verstrekt aan de rechter en aan de partijen. De afschrikkende werking van de verplichting tot aangifte blijkt daarentegen aanzienlijk groter te 34 Vgl. Groenboek van de Commissie over de elektronische handel (COM(97)157). 25 52. 53. 54. zijn waar de informatie ter kennis kan worden gebracht van iedere belangstellende via de registers van de rechterlijke instanties, waardoor de verplichting tot aangifte van het vermogen een zeer doeltreffend pressiemiddel vormt tegen malafide debiteurs. De raadpleging van de openbare registers kan een niet onbelai grijke bron van ,;> ing in die bijkomende inlichtingen vormen, of zelfs een alternatieve lidstaten waar er geen vermogensaangifte bestaat. Ook hier lo•. *• omvang van de op deze wijze toegankelijke informatie van lidstaat tot lidst; u oierk uiteen. Voorts behoort het in een aantal lidstaten tot de bevoegdheden van de gerechtelijke instanties of autoriteiten die met de tenuitvoerlegging belast zijn om bij derden, en met name bank- en financiële instellingen, gegevens op te vragen over de door de schuldenaars gehouden rekeningen. In andere lidstaten is deze mogelijkheid volledig uitgesloten, waarbij het bankgeheim in het algemeen als rechtvaardiging geldt. Er bestaan dus vrij aanzienlijke verschillen van opvatting binnen de Europese Unie ten aanzien van het begrip doorzichtigheid van het vermogen. Enerzijds is de discretie van bepaalde lidstaten van dien aard dat malafide schuldenaars worden aangemoedigd hun activa naar dergelijke lidstaten over te brengen om beslaglegging te vermijden. Anderzijds bevinden de schuldeisers in de Europese Unie zich niet in een toestand van gelijkheid voor zover zij in deze of gene lidstaat de betaling van hun vordering moeten trachten te verkrijgen. De Commissie is van oordeel dat de huidige situatie niet bevredigend is en dat de effectiviteit van de executiemiddelen in de Europese Unie om een gecoördineerd optreden vraagt. Het lijkt haar nuttig, gezien het belang van dit systeem, zich te bezinnen op algemene invoering van de verplichte vermogensaangifte als middel om er de activa en de passiva van te lokaliseren. Er zal tevens rekening moeten worden gehouden met de procedures ter bestrijding van georganiseerde insolventie. Deze aanpak heeft vrij brede steun ondervonden van de door de Commissie in het kader van de voorbereiding van de studiebijeenkomst van Helsinki van maart 1997 over de "Europese executoriale titel" geraadpleegde vakkringen. De Commissie acht het echter absoluut noodzakelijk, de efficiëntie van een dergelijke procedure in overeenstemming te brengen met enerzijds de regels voor de onvatbaarheid voor beslag en anderzijds de bescherming van de schuldenaar en van derden tegen iedere ongewenste, ongepaste of buitensporige vorm van onderzoek. Er zal tevens bijzondere aandacht moeten worden besteed aan de gegevensbescherming. Zij is dus voornemens breed overleg te voeren teneinde uitvoerige adviezen in te winnen bij de betrokken kringen. II. 4 UITWISSELING VAN GEGEVENS TUSSEN UITVOERENDE AUTORITEITEN 55. Er is nog een ander aspect dat bij het overleg over een verbetering van de effectiviteit van de vonnissen in aanmerking moet worden genomen, namelijk dat van de samenwerking van de in de respectieve lidstaten met de uitvoering van de vonnissen belaste instanties. Dit vraagstuk houdt nauw verband met dat van de 26 56. 57. identificatie van de goederen die onder de uitvoering vallen, en vormt er het natuurlijke complement van. De draagwijdte van een toekomstige samenwerking zal namelijk des te groter zijn naarmate er ernstig wordt gestreefd naar een grotere doorzichtigheid van het vermogen. Bij de huidige stand van zaken moet echter, in weerwil van het feit dat de justitiële samenwerking in burgerlijke zaken een van de doelstellingen van de Unie is, worden vastgesteld dat op het niveau van de Europese Unie ieder multilateraal instrument van algemene strekking dat, via de invoering van een stelsel van wederzijdse bijstand, een versnelde afwikkeling van de geschillen en de uitvoering van de vonnissen beoogt ontbreekt. Deze vaststelling is overigens een van de onderwerpen geweest die tijdens de in maart 1997 te Helsinki georganiseerde studiebijeenkomst betreffende de "Europese executoriale titel" werden besproken als factor voor een grotere effectiviteit van de rechterlijke beslissingen. Over de mogelijkheid van toepassing van een stelsel van uitwisseling van informaties op dit gebied is overigens door de lidstaten overleg gepleegd in het kader van de werkzaamheden betreffende de "Europese executoriale titel" (vgl. 1. 2). Uit de reacties op dit voorstel blijkt dat de lidstaten zich in zekere mate bewust worden van de moeilijkheden die het gevolg zijn van het ontbreken van een formeel kader voor samenwerking tussen de gerechtelijke instanties op het gebied van de effectiviteit van de vonnissen. De Commissie is harerzijds van oordeel dat de verbetering van de wettelijke organisatorische voorzieningen inzake erkenning en exequatur bij voorrang dient te worden behandeld, maar dat de te verwachten positieve resultaten van de inspanningen op dit gebied nog kunnen worden vergroot door een actieve samenwerking van de autoriteiten van de lidstaten die bij deze mechanismen betrokken zijn. Enerzijds zou een dergelijke samenwerking het mogelijk maken de nadelen van het territorialiteitsbeginsel van de uitvoeringsmiddelen - een beginsel dat diep verankerd is in de juridische traditie van de lidstaten - te ontgaan. Het feit dat het moeilijk, en in bepaalde gevallen zelfs onmogelijk is de goederen die tot voldoening van de schuldvordering zouden kunnen dienen zonder moeite en zonder grote kosten te lokaliseren maakt anderzijds het vrije verkeer en de effectiviteit van de vonnissen, en meer in het algemeen het vermogen van de justitie en de lidstaten om aan de verlangens van de justitiabelen te beantwoorden, twijfelachtig. Het is dus zinvol een debat op te zetten, teneinde te bepalen of er aanleiding is een systeem van uitwisseling van informaties tussen de uitvoerende autoriteiten van de lidstaten in het leven te roepen, en welke de mogelijke vorm en procedures daarvan zouden kunnen zijn. 58. Om doeltreffend te zijn mag een dergelijk stelsel niet beperkt blijven tot de uitwisseling van informatie betreffende de in de aangezochte staat toepasselijke wetgeving in verband met de uitvoering van de beslissingen. Het hoofddoel van de samenwerking moet in feite het verkrijgen ten behoeve van de schuldeiser zijn van de in de aangezochte staat beschikbare gegevens betreffende de persoon van de schuldenaar en de aard van zijn goederen, de samenstelling ervan aan activa (met inbegrip van schuldvorderingen van derden) en passiva, alsmede de plaats waar deze zich bevinden. 27 59. Een vergelijkend onderzoek van de op andere gebieden bestaande instrumenten zal het gemakkelijker maken de mogelijke grote lijnen van het stelsel aan te geven. Er bestaat namelijk een aantal instrumenten, met name op het niveau van de Europese Unie, die ten doel hebben de wederzijdse voorlichting en samenwerking van de autoriteiten mogelijk te maken ofte vergemakkelijken. samenwerking getekende verdrag betreffende t-. ^t le Europese In dit verband zijn de in het op 6 november 1990 in het kad^ politieke nning van alimentatie35 vervatte organisatorische voorzieningen van bijzonder belang. Volgens artikel 3 van dit verdrag verbinden de aangewezen instanties zich er namelijk toe samen te werken met het oog op de effectiviteit van de beslissingen, en de nodige middelen van gedwongen tenuitvoerlegging toe te passen, maar ook de goederen van de schuldenaar op te sporen en te lokaliseren en bij de autoriteiten van de betrokken staat alle gegevens betreffende de schuldenaar op te vragen. Ook het Gemeenschapsrecht kent verschillende modellen van uitwisseling van gegevens en wederzijdse bijstand tussen autoriteiten die ten doel hebben de juiste toepassing van de communautaire regelingen te verzekeren. Deze stelsels hebben zich vooral ontwikkeld op het gebied van de douane en de landbouw, evenals op belastinggebied36. 60. Bij het te voeren overleg zullen de verschillen in cultuur tussen de lidstaten ten aanzien van de verantwoordelijkheid voor het voeren van het proces en de uitvoering van de beslissingen, de verschillen of overeenkomsten tussen de bij elk van de lidstaten beschikbare gegevens evenals de aanzienlijke verschillen tussen de rechtsposities en taken van de uitvoerende functionarissen van niet te onderschatten invloed zijn op het debat, en er zal in dit verband rekening moeten worden gehouden met een zeker aantal factoren. Het zal namelijk van belang zijn nauwkeurig vast te stellen wie er toegang zou kunnen. hebben tot de informaties. Het zou ongetwijfeld de voorkeur verdienen deze alleen voor autoriteiten, en niet voor particulieren toegankelijk te maken. Uitgemaakt zal dus moeten worden welke de autoriteiten zouden zijn die in aanmerking komen om deze gegevens te ontvangen, en welke deze zouden kunnen verstrekken. Ongetwijfeld zou een dergelijk stelsel open moeten staan voor iedere met gezag beklede functionaris in de administratieve of gerechtelijke sfeer of beoefenaar van een juridisch beroep, mits deze door de overheid bekleed is met het gezag tot de gedwongen uitvoering van beslissingen. Een daarmee verband houdende vraag zou zijn in hoeverre een dergelijk stelsel uiteindelijk zou moeten worden gedecentraliseerd. 35 36 Deze overeenkomst is door slechts 4 lidstaten geratificeerd. Een bij de Raad lopend onderzoek van deze overeenkomst, met name betreffende de gronden voor niet-ratificatie, zou nuttige gegevens moeten opleveren. Zie met name Richtlijn van de Raad nr. 76/308/EEG betreffende de wederzijdse bijstand inzake de invordering van schuldvorderingen die voortvloeien uit verrichtingen welke deel uitmaken van het financieringsstelsel van het EOGFL, alsmede van landbouwheffingen en douanerechten - PB L 73 van 19. 3. 1976. 28 Het materiële gebied van toepassing van het stelsel en de voorwaarden waaraan de verzoeken om bijstand zullen moeten voldoen zullen duidelijk moeten worden vastgelegd. Tevens zullen de gevallen moeten worden aangegeven waarin de bijstand met reden zou kunnen worden geweigerd, evenals de grenzen die aan het stelsel kunnen worden gesteld vanuit de legitieme zorg voor de bescherming van de privacy en van persoonsgegevens en op grond van de in de aangezochte staat geldende nationale regels inzake vertrouwelijkheid van gegevens of het bankgeheim. 29 Voorstel voor een AKTE VAN m: RAAD tot vaststelling van het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging in de lidstaten van de Europese Unie van beslissingen in burgerlijke t+± fi ^delszaken DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, GELET OP het Verdrag betreffende de Europese Unie, inzonderheid op artikel K. 3, lid 2, onder c), GEZIEN het voorstel van de Europese Commissie37, GEZIEN het advies van het Europees Parlement38, OVERWEGENDE dat de lidstaten, met het oog op de verwezenlijking van de doelstellingen van de Europese Unie, de samenwerking op het gebied van de bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken als een aangelegenheid van gemeenschappelijk belang beschouwen, die onder de bij Titel VI van het Verdrag ingestelde justitiële samenwerking in burgerlijke zaken valt; BESLUIT dat het verdrag en het protocol betreffende de uitlegging ervan waarvan de teksten aan deze akte zijn gehecht, en die heden door de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten worden ondertekend, zijn vastgesteld; BEVEELT AAN dat de lidstaten dit verdrag overeenkomstig hun onderscheiden grondwettelijke bepalingen aannemen Gedaante Voor de Raad De Voorzitter 37 38 COM(97). PB. 30 DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN, lidstaten van de Europese Unie, GELET OP de akte van de Raad van de Europese Unie van. VERLANGEND het vrije verkeer van beslissingen in burgerlijke en handelszaken binnen de lidstaten van de Europese Unie te verbeteren en te versnellen en de formaliteiten waaraan de erkenning en de voorlopige tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen zijn onderworpen in dit verband te vereenvoudigen; WENSENDE de juridische bescherming van in de lidstaten van de Europese Unie gevestigde personen te verbeteren; OVERWEGENDE dat volgens artikel K. 3, lid 2, onder c), van het Verdrag betreffende de Europese Unie in overeenkomsten die op grond van artikel K. 3 zijn opgesteld kan worden bepaald dat het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen bevoegd is om de bepalingen van die overeenkomsten uit te leggen volgens regelingen die in die overeenkomsten kunnen worden omschreven; HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT omtrent de volgende bepalingen: TITEL 1 - TOEPASSINGSGEBIED Artikel 1 Ongewijzigd39. TITEL H - BEVOEGDHEID Afdeline 1 Algemene bepalingen Artikel 2 1. Onverminderd de bepalingen van dit Verdrag worden zij die hun gewone verblijfplaats hebben op het grondgebied van een verdragsluitende Staat, ongeacht hun nationaliteit, opgeroepen voor de gerechten van die Staat. Voor degenen die niet de nationaliteit bezitten van de Staat waar zij hun gewone verblijfplaats hebben, gelden de regels van rechterlijke bevoegdheid die op de eigen onderdanen van die Staat van toepassing zijn. 39 In het gehele Verdrag en alle Protocollen geldt de vermelding "onveranderd" ten aanzien van het Verdrag van Brussel en de bijbehorende Protocollen in hun huidige versie (na de toetreding van Oostenrijk, Finland en Zweden). 31 2. Voor de toepassing van dit verdrag wordt de plaats van het centrale bestuur van vennootschappen en andere rechtspersonen, of, bij gebreke daarvan, die van hun statutaire zetel gelijkgesteld met de gewone verblijfplaats van natuurlijke personen. Artikel 3 Degenen die op het grondgebied van een verdragsluitende Si i. üun gewone verblijfplaats hebben kunnen niet voor de rechter van een andere verüiagsluitende Staat worden opgeroepen dan krachtens de in de afdelingen 2 tot en met 6bis van deze titel gegeven regels. Tegen hen kunnen met name niet worden ingeroepen: Ongewijzigd Artikel 4 Indien de verweerder zijn gewone verblijfplaats niet heeft op het grondgebied van een verdragsluitende Staat, wordt de bevoegdheid in elke verdragsluitende Staat geregeld door de wetgeving van die Staat, onverminderd de toepassing van het bepaalde in de artikelen 16,17 en 18. Tegen deze verweerder kan ieder, ongeacht zijn nationaliteit, die op het grondgebied van een verdragsluitende Staat zijn gewone verblijfplaats heeft aldaar op dezelfde voet als de eigen onderdanen van die Staat de bevoegdheidsregels inroepen die er van kracht zijn, met name de regels bedoeld in artikel 3, tweede alinea. Afdeling 2 Bijzondere bevoegdheid Artikel 5 De verweerder die zijn gewone verblijfplaats op het grondgebied van een verdragsluitende Staat heeft, kan in een andere verdragsluitende Staat voor de navolgende gerechten worden opgeroepen. 1. 2. ten aanzien van overeenkomsten betreffende de verkoop van goederen: voor het gerecht van de plaats waar de levering heeft of moest hebben plaatsgehad, behalve indien de goederen op verschillende plaatsen zijn of moesten worden geleverd; ten aanzien van onderhoudsverplichtingen: voor het gerecht van de plaats waar degene die onderhoud eist zijn woonplaats of zijn gewone verblijfplaats heeft of, indien het een bijkomende eis is die verbonden is met een vordering betreffende de staat van personen, voor het gerecht dat volgens zijn eigen wet bevoegd is daarvan kennis te nemen40, behalve in het geval dat deze bevoegdheid uitsluitend berust op de nationaliteit van een der partijen; 40 Er zal rekening moeten worden gehouden met de ondertekening van het verdrag betreffende de bevoegdheid, de erkenning en de uitvoering van beslissingen op het gebied van hel huwelijksrecht ("Brussel II"). 32 3. 4. 5. 6. 7. 1. 2. ten aanzien van verbintenissen uit onrechtmatige daad: voor het gerecht van de plaats waar het schadevoortbrengende feit zich heeft voorgedaan of voor het gerecht van de plaats waar de schade, of een deel van de schade, is ingetreden; ten aanzien van een op een strafbaar feit gegronde rechtsvordering tot schadevergoeding of tot teruggave: voor het gerecht waarbij de strafvervolging is ingesteld, zulks voor zover volgens de interne wetgeving dit gerecht van de burgerlijke vordering kennis kan nemen; ten aanzien van een geschil betreffende de exploitatie van een filiaal, van een agentschap of enige andere vestiging: voor het gerecht van de plaats waar zij gelegen zijn; als oprichter, trustee of begunstigde van een trust, die in het leven is geroepen op grond van de wet of bij geschrifte dan wel bij een schriftelijk bevestigde mondelinge overeenkomst: voor de gerechten van de verdragsluitende Staat op het grondgebied waarvan de trust is gevestigd; ten aanzien van een geschil betreffende de betaling van de beloning wegens de hulp en berging die aan een lading of vracht ten goede is gekomen: voor het gerecht in het rechtsgebied waarvan op deze lading of de daarop betrekking hebbende vracht: a) b) beslag is gelegd tot zekerheid van deze betaling, of daartoe beslag had kunnen worden gelegd, maar borgtocht of andere zekerheid is gesteld; deze bepaling is slechts van toepassing indien wordt beweerd dat de verweerder een recht heeft op de lading of de vracht, of dat hij daarop een zodanig recht had op het tijdstip van deze hulp of berging. Artikel $bi$ Ten aanzien van individuele verbintenissen uit arbeidsovereenkomst kan de verweerder die zijn gewone verblijfplaats op het grondgebied van een verdragsluitende Staat heeft, in een andere verdragsluitende Staat worden opgeroepen voor het gerecht van de plaats waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht. Wanneer de werknemer zijn arbeid gewoonlijk niet in een zelfde land verricht, kan de werkgever tevens worden opgeroepen voor het gerecht van de plaats waar zich de vestiging bevindt. die de werknemer in dienst heeft genomen. Een tussen twee partijen gesloten overeenkomst tot aanwijzing van een bevoegde rechter heeft alleen rechtsgevolgen indien deze is gesloten na het ontstaan van het geschil of indien de werknemer zich daarop beroept om zich tot een ander gerecht te wenden dan dat van de gewone verblijfplaats van de verweerder of het in lid 1 genoemde gerecht. 33 Artikel 6 De verweerder die zijn gewone verblijfplaats op het grondgebied van een verdragsluitende Staat heeft, kan ook in een andere verdragsluitende Staat worden opgeroepen: 1. indien er meer dan één verweerder is: voor het gerech verblijfplaats van een hunner, tenzij de eis enkel is medeverweerders van hun gerecht af te trekken. , de gewone ^d om de De eerste alinea is niet van toepassing op de medeverweerder die met de eiser een overeenkomst tot aanwijzing van een bevoegde rechter overeenkomstig het bepaalde in artikel 1. 7 heeft gesloten; bij een vordering tot vrijwaring of bij een vordering tot voeging of tussenkomst: voor het gerecht waarvoor de oorspronkelijke vordering aanhangig is, tenzij de vordering slechts is ingesteld om de opgeroepene af te trekken van de rechter die de wet hem toekent; ten aanzien van een tegeneis die voortspruit uit de overeenkomst of uit het rechtsfeit waarop de oorspronkelijke eis is gegrond: voor het gerecht waar deze laatste aanhangig is; ten aanzien van een verbintenis uit overeenkomst, indien de vordering vergezeld kan gaan van een zakelijke vordering betreffende een onroerend goed tegen dezelfde verweerder: voor de gerechten van de verdragsluitende Staat waarin het onroerend goed gelegen is. 2. 3. 4. Ongewijzigd. Ongewijzigd. Artikel óbis Afdeling 3 Bevoegdheid in verzekeringszaken Artikel 7 Artikel 8 De verzekeraar die zijn gewone verblijfplaats op het grondgebied van een verdragsluitende Staat heeft, kan worden opgeroepen: 1. 2. in een andere verdragsluitende Staat, voor het gerecht van de gewone verblijfplaats van de verzekeringsnemer, of indien het een medeverzekeraar betreft, voor het gerecht van een verdragsluitende Staat waar de vordering tegen de eerste verzekeraar is ingesteld. 34 Wanneer de verzekeraar zijn gewone verblijfplaats niet op het grondgebied van een verdragsluitende Staat heeft, maar in een verdragsluitende Staat een filiaal, een agentschap of enige andere vestiging heeft, wordt hij voor de geschillen betreffende de exploitatie daarvan geacht zijn gewone verblijfplaats op het grondgebied van die Staat te hebben. Artikel 9 De verzekeraar kan bovendien worden opgeroepen voor het gerecht van de plaats waar het schadevoortbrengende feit zich heeft voorgedaan of voor het gerecht van de plaats waar de schade, of een deel van de schade, is ingetreden indien het geschil een aansprakelijkheidsverzekering of een verzekering welke betrekking heeft op onroerende goederen, betreft. Hetzelfde geldt voor het geval dat de verzekering zowel betrekking heeft op onroerende als op roerende goederen die door een zelfde polis zijn gedekt en door hetzelfde onheil zijn getroffen. Ongewijzigd. Artikel 10 Artikel 11 Onverminderd het bepaalde in artikel 10, derde alinea, kan de vordering van de verzekeraar slechts worden gebracht voor de gerechten van de verdragsluitende Staat, op het grondgebied waarvan de verweerder zijn gewone verblijfplaats heeft, ongeacht of deze laatste verzekeringsnemer, verzekerde of begunstigde is. De bepalingen van deze afdeling laten het recht om een tegeneis in te stellen bij het gerecht, voor hetwelk met inachtneming van deze afdeling de oorspronkelijke eis is gebracht, onverlet. Artikel 12 Van de bepalingen van deze afdeling kan slechts worden afgeweken door overeenkomsten: (punten 1 en 2 ongewijzigd) 3. 4. die zijn gesloten tussen een verzekeringsnemer en een verzekeraar, die op het tijdstip van de sluiting van de overeenkomst, hun gewone verblijfplaats in dezelfde verdragsluitende staat hebben en die tot gevolg hebben dat, zelfs als het schadevoortbrengertde feit zich in het buitenland heeft voorgedaan, de gerechten van die Staat bevoegdheid wordt verleend, tenzij de wetgeving van die Staat dergelijke overeenkomsten verbiedt, of. gesloten door een verzekeringsnemer die zijn gewone verblijfplaats niet in een verdragsluitende Staat heeft, behoudens in geval van verplichte verzekering dan wel in geval van verzekering van een in een verdragsluitende Staat gelegen onroerend goed, of 5. (ongewijzigd) 35 Artikel 12 bis De in artikel 12, punt 5, bedoelde risico's zijn de volgende: (punten 1 tot en met 4 ongewijzigd) 5. Alle grote risico's bedoeld in artikel 5 van Richtlijn 88/357/EEC Afdeling 4 Bevoegdheid inzake door consumenten gesloten overeenkomsten Artikel 13 Ter zake van overeenkomsten gesloten door een persoon voor een gebruik dat als niet bedrijfs- of beroepsmatig kan worden beschouwd, hierna "de consument" genoemd, wordt de bevoegdheid geregeld door deze afdeling, onverminderd het bepaalde in artikel 4 en artikel 5, punt 5, 1) 2) wanneer het gaat om koop en verkoop op afbetaling van roerende lichamelijke zaken of om bruikleen op afbetaling of om andere kredietovereenkomsten waarop Richtlijn 87/102/EEG van de Raad van toepassing is; voor elke andere overeenkomst die betrekking heeft op de levering van roerende lichamelijke zaken of op de verrichting van diensten indien: a) b) c) de sluiting van de overeenkomst in de Staat waar de consument zijn gewone verblijfplaats heeft, is voorafgegaan door een bijzonder voorstel of reclame, of de wederpartij van de consument of haar vertegenwoordiger de bestelling van de consument heeft ontvangen in het land waar deze laatste zijn gewone verblijfplaats heeft, of de consument zich van de Staat van zijn gewone verblijfplaats naar een andere verdragsluitende Staat heeft begeven en er de bestelling heeft gedaan, op voorwaarde dat de reis is georganiseerd teneinde de consument ertoe aan te zetten een koopovereenkomst te sluiten. Het bepaalde in de eerste alinea, punt 2) is van toepassing op overeenkomsten inzake de verkrijging van het gebruiksrecht in gedeelde tijd op een onroerend goed. Wanneer de wederpartij van de consument zijn gewone verblijfplaats niet op het grondgebied van een verdragsluitende Staat heeft, maar in een verdragsluitende Staat een filiaal, een agentschap of enige andere vestiging heeft, wordt hij voor de geschillen betreffende de exploitatie daarvan geacht zijn gewone verblijfplaats op het grondgebied van die Staat te hebben. 36 Artikel 14 De rechtsvordering die door een consument wordt ingesteld tegen de wederpartij bij de overeenkomst, kan worden gebracht hetzij voor de gerechten van de verdragsluitende Staat op het grondgebied waarvan die partij haar gewone verblijfplaats heeft, hetzij voor de gerechten van de verdragsluitende Staat op het grondgebied waarvan de consument zijn gewone verblijfplaats heeft. De rechtsvordering die tegen de consument wordt ingesteld door de andere partij bij de overeenkomst kan slechts worden gebracht voor de gerechten van de verdragsluitende Staat op het grondgebied waarvan de consument zijn gewone verblijfplaats heeft. Deze bepalingen laten het recht om een tegeneis in te stellen bij het gerecht, waarvoor met inachtneming van deze afdeling de oorspronkelijke eis is gebracht, onverlet. Artikel 15 Van de bepalingen van deze afdeling kan slechts worden afgeweken door overeenkomsten: 1. 2. 3. gesloten na het ontstaan van het geschil, of die aan de consument de mogelijkheid geven de zaak bij andere gerechten dan de in deze afdeling genoemde aanhangig te maken, of waarbij een consument en zijn wederpartij, die op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst. hun gewone verblijfplaats in dezelfde verdragsluitende Staat hebben, de gerechten van die Staat bevoegd verklaren, tenzij de wetgeving van die Staat dergelijke overeenkomsten verbiedt. Afdeling 5 Uitsluitende bevoegdheden Artikel 16 Zijn bij uitsluiting bevoegd: 1. a) b) (Ongewijzigd) ten aanzien evenwel van huur en verhuur, pacht en verpachting van onroerende goederen voor tijdelijk particulier gebruik voor ten hoogste zes opeenvolgende maanden: eveneens de gerechten van de verdragsluitende Staat waar de verweerder zijn gewone verblijfplaats heeft mits de eigenaar en de huurder of pachter natuurlijke personen zijn en zij woonplaats in dezelfde verdragsluitende Staat hebben: 37 2. ten aanzien van de geldigheid, de nietigheid of de ontbinding van vennootschappen of andere rechtspersonen met statutaire zetel in een verdragsluitende Staat. de gerechten van die Staat; (punten 3, 4 en 5 ongewijzigd) Afdeling 6 Door partijen aangewezen bevoegde rechter Artikel 17 "Wanneer de partijen. een gerecht of de gerechten van een verdragsluitende Staat hebben aangewezen voor de kennisneming van geschillen welke naar aanleiding van een bepaalde rechtsbetrekking zijn ontstaan of zullen ontstaan, is dit gerecht of zijn de gerechten van die Staat bij uitsluiting bevoegd. Deze overeenkomst tot aanwijzing van een bevoegde rechter dient te worden gesloten: a) b) c) hetzij bij een schriftelijke overeenkomst, hetzij bij een schriftelijk bevestigde mondelinge overeenkomst; hetzij in een vorm die wordt toegelaten door de handelwijzen die tussen de partijen gebruikelijk zijn geworden; hetzij, in de internationale handel, in een vorm die overeenstemt met een gewoonte waarvan de partijen op de hoogte zijn of hadden behoren te zijn en die in de internationale handel algemeen bekend is en door partijen bij dergelijke overeenkomsten in de betrokken handelsbranche doorgaans in acht wordt genomen. Wanneer een dergelijke overeenkomst wordt gesloten door partijen die geen van allen hun gewone verblijfplaats op het grondgebied van een verdragsluitende Staat hebben, kunnen de gerechten van de andere verdragsluitende Staten van het geschil geen kennis nemen, zolang het aangewezen gerecht of de aangewezen gerechten zich niet onbevoegd hebben verklaard. " (de rest van het artikel blijft ongewijzigd, met uitzondering van de laatste alinea, die wordt geschrapt). Artikel 18 Buiten de gevallen waarin zijn bevoegdheid uit andere bepalingen van dit Verdrag voortvloeit, is het gerecht van een verdragsluitende Staat bevoegd waarvoor de verweerder verschijnt en vrijwillig andere processuele handelingen verricht dan die welke rechtstreeks of onrechtstreeks, accessoir of subsidiair ertoe strekken de bevoegdheid van dit gerecht te betwisten. De nationale bepalingen betreffende de vorm waarin of de middelen waarmee de onbevoegdheid van het gerecht kan worden opgeworpen, kunnen in geen geval afbreuk doen aan de ondubbelzinnige uiting van de wil van de verweerder om de bevoegdheid van dit gerecht te betwisten. 38 De eerste alinea is niet van toepassing indien een ander gerecht krachtens artikel 16 bij uitsluiting bevoegd is. Afdeling 6bis Bevoegdheid inzake voorlopige en bewarende maatregelen Artikel 18bis 1. 2. De in de wetgeving van een verdragsluitende Staat voorziene voorlopige en bewarende maatregelen kunnen, indien zij op zijn grondgebied moeten worden uitgevoerd, ongeacht de plaats waar zij hun gevolgen hebben, in deze Staat worden gevorderd, zelfs wanneer het gerecht van een andere verdragsluitende Staat krachtens dit Verdrag bevoegd is van de zaak ten gronde kennis te nemen. Onder voorlopige en bewarende maatregelen worden in de zin van dit Verdrag verstaan spoedeisende maatregelen die bedoeld zijn voor het onderzoek van de zaak, voor het behoud van bewijzen of goederen met het oog op de beslissing of de gedwongen tenuitvoerlegging, of voor de handhaving of beslechting van een feitelijke of rechtstoestand teneinde rechten te bewaren waarvan de erkenning aan de rechter ten gronde wordt of kan worden gevraagd. Afdeling 7 Toetsing van de bevoegdheid en de ontvankelijkheid Ongewijzigd. Artikel 19 Artikel 20 Wanneer de verweerder voor een gerecht van een verdragsluitende Staat wordt opgeroepen en niet verschijnt, verklaart de rechter zich ambtshalve onbevoegd indien zijn bevoegdheid niet berust op de bepalingen van dit Verdrag Ongewijzigd. De contractsluitende partijen passen het bepaalde in de tweede alinea slechts toe tot de inwerkingtreding te hunnen aanzien van het bepaalde in artikel 9 van het Verdrag inzake de betekening en de kennisgeving in de lidstaten van de Europese Unie van gerechtelijke en buitengerechtelijke stukken in burgerlijke of in handelszaken. 39 Afdeling 8 Aanhangigheid en samenhang Artikel 21 Wanneer voor gerechten van verschillende verdragsluitende Statw- < ;. en dezelfde partijen vorderingen aanhangig zijn, welke hetzelfde onderwerp betreo ju op dezelfde oorzaak berusten, houdt het gerecht waarbij de zaak het laatst is aangebracht zijn uitspraak ambtshalve aan, totdat de bevoegdheid van het gerecht waarbij de zaak het eerst is aangebracht vaststaat. Wanneer de bevoegdheid van het gerecht waarbij de zaak het eerst is aangebracht vaststaat, verklaart het gerecht waarbij de zaak het laatst is aangebracht zich onbevoegd. Een zaak is in de zin van dit Verdrag bij een gerecht aangebracht wanneer de vordering bij dit gerecht is ingesteld en het stuk dat het geding inleidt of een gelijkwaardig stuk, overeenkomstig artikel 20, tweede of derde alinea aan de verweerder is betekend of medegedeeld. Artikel 22 Wanneer samenhangende vorderingen bij gerechten van verschillende verdragsluitende Staten aanhangig zijn, kan het gerecht bij hetwelk de zaak het laatst is aangebracht zijn uitspraak aanhouden. Dit gerecht kan, op verzoek van een der partijen, ook tot verwijzing overgaan mits de vorderingen in dezelfde aanleg aanhangig zijn, het gerecht waarbij de zaak het eerst is aangebracht, bevoegd is van deze vorderingen kennis te nemen, en zijn wetgeving de voeging van samenhangende zaken toestaat. Samenhangend in de zin van dit artikel zijn vorderingen waartussen een zodanig nauwe band bestaat dat een goede rechtsbedeling vraagt om hun gelijktijdige behandeling en berechting, teneinde te vermijden dat bij afzonderlijke berechting van de zaken onverenigbare uitspraken worden gegeven. (Lid 1 ongewijzigd) Artikel 23 2. Wanneer enkel het gerecht waarbij de zaak het laatst is aangebracht een uitsluitende bevoegdheid heeft, is dit gerecht niet gehouden zijn uitspraak aan te houden, totdat het gerecht waarbij de zaak het eerst is aangebracht zich over zijn bevoegdheid heeft uitgesproken. 40 Afdeling 9 Voorlopige maatregelen en maatregelen tot bewaring van recht Dit artikel wordt geschrapt. Artikel 24 TITEL m - ERKENNING EN TENUITVOERLEGGING (Ongewijzigd) (Ongewijzigd) Artikel 25 Afdeling 1 Erkenning Artikel 26 Artikel 27 Ook wanneer zij in de aangezochte Staat uitvoerbaar zijn of nog niet in de zin van artikel 31 uitvoerbaar zijn verklaard, bewijzen de in een verdragsluitende Staat gegeven beslissingen, voorzover het uitgesproken veroordelingen betreft, het bestaan van een schuldvordering, op grond waarvan volgens de wetgeving van de aangezochte Staat voorlopige en bewarende maatregelen kunnen worden genomen. Dit artikel wordt geschrapt. Dit artikel wordt geschrapt. Dit artikel is ongewijzigd. Artikel 28 Artikel 29 Artikel 30 Afdeling 2 Tenuitvoerlegging Artikel 31 De beslissingen die in een verdragsluitende Staat gegeven zijn en daar uitvoerbaar zijn, hebben in een andere verdragsluitende Staat, nadat zij aldaar, ten verzoeke van iedere belanghebbende partij, uitvoerbaar zijn verklaard, dezelfde gevolgen, als die welke verbonden zijn aan een beslissing die in die andere Staat uitvoerbaar is. 41 In het Verenigd Koninkrijk worden deze beslissingen in Engeland en Wales, in Schotland of in Noord-Ierland echter eerst iedere belanghebbende partij in het betrokken deel van het Verenigd Koninkrijk voor tenuitvoerlegging te zijn geregistreerd. ten uitvoer gelegd na onderzoek van 1. Het verzoek wordt gericht: Artikel 32 2. In de verdragsluitende Staten waar verscheidene gerechten of autoriteiten zijn aangewezen, is het gerecht of de autoriteit van de gewone verblijfplaats van de partij tegen wie de tenuitvoerlegging wordt gevraagd, relatief bevoegd. Wanneer deze partij in de aangezochte Staat geen gewone verblijfplaats heeft, wordt de bevoegdheid door de plaats van tenuitvoerlegging bepaald. Artikel 33 De vereisten waaraan het verzoek moet voldoen, worden vastgesteld door de wet van de aangezochte Staat. De verzoeker moet, binnen het rechtsgebied van het gerecht dat of de autoriteit die van het verzoek kennis neemt, woonplaats kiezen. Kent echter de wetgeving van de aangezochte Staat geen woonplaatskeuze, dan kan de verzoeker een procesgemachtigde aanwijzen. Bij het verzoek worden de in de artikel 46. genoemde stukken gevoegd. Artikel 34 1. 2. 3. Het gerecht of de autoriteit waartoe het verzoek is gericht doet uitspraak binnen een termijn van ten hoogste vijftien dagen te rekenen vanaf de indiening van het verzoek. Het gerecht of de autoriteit waartoe het verzoek is gericht onderzoekt de formele regelmatigheid van het verzoek en van de in artikel 46 bedoelde stukken. De partij tegen wie de tenuitvoerlegging wordt gevraagd, wordt in deze stand van de procedure niet gehoord. (Ongewijzigd) Artikel 35 Artikel 36 1. De beslissing houdende verlof tot tenuitvoerlegging wordt aan de partij tegen wie de tenuitvoerlegging wordt gevraagd betekend of medegedeeld. Deze kan binnen één maand na de betekening ervan tegen de beslissing verzet doen. 42 2. Indien deze partij haar gewone verblijfplaats in een andere verdragsluitende Staat heeft dan in die waar de beslissing houdende verlof lot tenuitvoerlegging is gegeven, beloopt de termijn twee maanden en vangt hij aan op de dag dat de beslissing aan de partij in persoon of aan haar gewone verblijfplaats is betekend. Deze termijn mag niet op grond van de afstand worden verlengd. 3. De beslissing houdende verlof tot tenuitvoerlegging is van rechtswege bij voorraad uitvoerbaar. Maatregelen inzake verkoop of toewijzing of alle andere maatregelen ter waarborging van de in de beslissing neergelegde rechten worden evenwel geschorst gedurende de in lid 1 bedoelde termijn voor verzet en, indien verzet wordt gedaan, totdat daarover bij een in kracht van gewijsde gegane beslissing uitspraak is gedaan. Het gerecht waar het verzet is gedaan, kan evenwel anders beslissen, eventueel onder voorbehoud van het stellen van een door hem vastgestelde waarborg. 4. De beslissing waarbij de tenuitvoerlegging wordt toegestaan, houdt in ieder geval tevens het verlof in, met betrekking tot de goederen en jegens de partij tegen wie de tenuitvoerlegging is toegestaan, bewarende maatregelen te nemen. (Ongewijzigd) Artikel 37 Artikel 3 7bis 1. Het in artikel 36, lid 1, bedoelde verzet wordt toegewezen indien de partij tegen wie de tenuitvoerlegging wordt toegestaan, aantoont: 1) 2) (geschrapt) in het geval van een bij verstek gegeven beslissing, ofwel, dat het stuk dat het geding inleidt of een gelijkwaardig stuk, haar niet regelmatig is betekend of medegedeeld en dat deze onregelmatigheid haar schade heeft veroorzaakt; ofwel, dat dit stuk haar niet zo tijdig als met het oog op haar verdediging nodig was, is betekend of medegedeeld. indien deze partij geen enkel Het verzet wordt evenwel afgewezen rechtsmiddel tegen de gegeven beslissing heeft aangewend, ofschoon zij hiervan regelmatig en tijdig in kennis was gesteld; 3) dat de beslissing onverenigbaar is met een tussen dezelfde partijen in de aangezochte Staat of in een andere verdragsluitende Staat gegeven beslissing; 43 4) 5) (geschrapt) dat de gegeven beslissing onverenigbaar is met een beslissing die vroeger in een niet bij het Verdrag partij zijnde Staat tussen dezelfde partijen is gegeven in een geschil dat hetzelfde onderwerp betreft en op dezelfde oorzaak berust, mits deze laatste beslissing voldoet aan de voorwaarden voor erkenning in de aangezochte Staat. 2. In geen geval wordt de juistheid van de in de verdragsluitende Staat van herkomst gegeven beslissing onderzocht. Artikel 3 7ter Het in artikel 36 bedoelde verzet wordt toegewezen indien de partij tegen wie de tenuitvoerlegging is toegestaan, aantoont dat de bepalingen van de afdelingen 3, 4 en 5 van Titel II zijn geschonden, alsook indien het in artikel 59 bedoelde geval zich voordoet. Bij de toetsing van de in de eerste alinea genoemde bevoegdheidsregels is het gerecht dat over het verzet oordeelt, gebonden aan de feitelijke overwegingen op grond waarvan het gerecht van de Staat van herkomst zijn bevoegdheid heeft aangenomen. Onverminderd het bepaalde in de eerste alinea, mag de bevoegdheid van de gerechten van de Staat van herkomst niet worden getoetst. Artikel 38 Het gerecht dat over het verzet oordeelt, kan op verzoek van de partij die het verzet heeft gedaan, zijn uitspraak aanhouden, indien tegen de in den vreemde gegeven beslissing in de Staat van herkomst een gewoon of buitengewoon rechtsmiddel is aangewend of indien de termijn daarvoor nog niet is verstreken; in dit laatste geval kan het gerecht een termijn stellen binnen welke het rechtsmiddel moet worder aangewend. (Tweede en derde alinea geschrapt) (Geschrapt) Artikel 39 Artikel 40 1. 2. (Eerste alinea: ongewijzigd) De partij tegen wie de tenuitvoerlegging is gevraagd, wordt opgeroepen te verschijnen voor het gerecht bij hetwelk het beroep is ingesteld. In geval van verstek zijn de bepalingen van artikel 20, tweede en derde alinea, van toepassing (Ongewijzigd) Artikel 41 44 Artikel 42 Wanneer in de in den vreemde gegeven beslissing uitspraak is gedaan over meer dan één punt van de eis, en de tenuitvoerlegging niet voor het geheel kan worden toegestaan, staat het gerecht of de autoriteit waartoe het verzoek is gericht, de tenuitvoerlegging toe voor één of meer onderdelen daarvan. De verzoeker kan vorderen dat het verlof tot tenuitvoerlegging een gedeelte van de uitspraak betreft. Artikel 43 Onverminderd bewarende en voorlopige maatregelen ter waarborging van de tenuitvoerlegging ervan kunnen in den vreemde gegeven beslissingen die een veroordeling tot een dwangsom inhouden, in de aangezochte Staat slechts ten uitvoer worden gelegd indien het bedrag ervan door de gerechten van de Staat van herkomst definitief is bepaald. (Ongewijzigd) Artikelen 44 en 45 Afdeling 3 Gemeenschappelijke bepalingen Artikel 46 De partij die de erkenning inroept of een verzoek tot tenuitvoerlegging van een beslissing doet, moet overleggen: 1. 2. een expeditie ervan die aan de voor haar echtheid nodige voorwaarden voldoet; het origineel of het voor eensluidend gewaarmerkte afschrift van een verklaring die een rechterlijke instantie of een autoriteit van de verdragsluitende Staat waar de beslissing is gegeven, overeenkomstig het aan dit Verdrag gehechte model heeft opgesteld. Deze verklaring wordt in de officiële taal van de aangezochte verdragsluitende Staat ingevuld, of indien in deze verdragsluitende Staat meer officiële talen bestaan, in de officiële taal of in één van de officiële talen van de plaats waar de beslissing ten uitvoer moet worden gelegd, of in elke andere taal die de aangezochte verdragsluitende Staat heeft meegedeeld te kunnen aanvaarden. Op het tijdstip van de in artikel 61, lid 2, bedoelde kennisgeving doet elke verdragsluitende Staat opgave van de andere officiële taal of talen van de Europese Unie dan zijn eigen taal of talen, waarin het formulier mag worden ingevuld; 3. indien de beslissing bij verstek is gewezen, het origineel of een voor eensluidend gewaarmerkt afschrift van het stuk waaruit blijkt dat het stuk dat het geding heeft ingeleid of een gelijkwaardig stuk aan de niet verschenen partij is betekend of is medegedeeld; 45 4. voor zover nodig, een stuk waaruit blijkt dat de verzoeker in de Staat van herkomst verlof heeft gekregen kosteloos of tegen een verminderd tarief te procederen. (Geschrapt) Artikel 47 Artikel 48 Bij gebreke van overlegging van de in artikel 46, punten 2 en 3, bedoelde stukken, kan de rechterlijke instantie of de autoriteit voor de overlegging een termijn bepalen of gelijkwaardige stukken aanvaarden, dan wel, indien zij zich voldoende voorgelicht acht, van de overlegging vrijstelling verlenen. Wanneer het gerecht of de autoriteit zulks verlangt, wordt van de in artikel 46, punten 1,3 en 4, bedoelde stukken een vertaling overgelegd; de vertaling wordt gewaarmerkt door degene die in een van de verdragsluitende Staten daartoe gemachtigd is. (Ongewijzigd) Artikel 49 TITEL IV - AUTHENTIEKE AKTEN EN GERECHTELIJKE SCHIKKINGEN Artikel 50 1. Authentieke akten, verleden en uitvoerbaar in een verdragsluitende Staat, worden op verzoek, overeenkomstig de in artikel ? 1 tot en met 45 bedoelde procedure, in een andere verdragsluitende Staat uitvoerbaar verklaard. Het verzoek kan niet worden afgewezen. Authentieke akten in de zin van dit Verdrag zijn instrumenten die een de openbaar vormvoorschriften die zijn neergelegd in de wetgeving van de Staat in welks naam dat gezag handelt, heeft opgesteld. bevoegdheidsregels overeenkomstig gezag de en 2. De overgelegde akte moet voldoen aan de voorwaarden die in de Staat van herkomst voor haar echtheid nodig zijn. 3. De artikelen 46 tot en met 49 zijn, voorzover nodig, van toepassing. (Ongewijzigd) Artikel 51 46 TITEL V - UITLEGGING DOOR HET HOF VAN JUSTITIE Artikel 52 Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen is bevoegd uitspraak te doen over de uitlegging van dit Verdrag overeenkomstig de bepalingen van het in de bijlage opgenomen Protocol nr. 2. Artikel 53 (Geschrapt) (Ongewijzigd) (Geschrapt) TITEL VI - OVERGANGSBEPALINGEN Artikel 54 Artikel 5 4bis TITEL VH - VERHOUDING TOT ANDERE VERDRAGEN (Ongewijzigd) Artikelen 55 en 56 Artikel 57 (Lid 1 : ongewijzigd) 1. Ten einde de eenvormige uitlegging van lid 1 te waarborgen wordt dit lid als volgt toegepast: a) Dit Verdrag staat er niet aan in de weg dat een gerecht van een verdragsluitende Staat die partij is bij een verdrag over een bijzonder onderwerp, overeenkomstig dat verdrag kennis neemt van een zaak, ook indien de verweerder zijn gewone verblijfplaats op het grondgebied van een verdragsluitende Staat heeft, die geen partij is bij dat verdrag. Het gerecht past in ieder geval artikel 20 van dit Verdrag toe. (De rest van dit artikel: ongewijzigd) (Geschrapt) Artikel 58 47 Artikel 59 Dit Verdrag belet niet, dat een verdragsluitende Staat zich tegenover een derde Staat, bij een verdrag betreffende de erkenning en de tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen, verbindt om een beslissing niet te erkennen, welke, met name in een andere verdragsluitende Staat, gegeven is tegen een verweerder, die zijn gew-n^ verblijfplaats had in het gebied van de derde Staat, indien in een door artikel 4 ve-v/ien geval de beslissing slechts gegrond kon worden op een bevoegdheid als bt*i "d in artikel 3, tweede alinea. (De rest van dit artikel: ongewijzigd) TITEL VIH - SLOTBEPALINGEN Artikel 60 Dit Verdrag vervangt tussen de verdragsluitende Staten het Verdrag van Brussel van 27 september 1968 betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, zoals dit is gewijzigd bij de Verdragen van 1978, 1982, 1989 en 1996 inzake de toetreding tot het Verdrag van Brussel. 1. 2. 3. 4. 1. 2. Artikel 61 Dit Verdrag wordt door de verdragsluitende Staten overeenkomstig hun onderscheiden grondwettelijke procedures aangenomen. De verdragsluitende Staten geven de bewaarder kennis van de voltooiing van de grondwettelijke procedures voor de aanneming van dit verdrag. Dit Verdrag treedt negentig dagen na dv in lid 2 bedoelde kennisgeving door de Staat die deze handeling als laatste verricht, in werking. Tot de inwerkingtreding van dit Verdrag kan elke verdragsluitende Staat op het tijdstip van de in lid 2 bedoelde kennisgeving of op enig later tijdstip verklaren, dat het Verdrag te zijnen aanzien is in zijn betrekkingen met de verdragsluitende Staten die dezelfde verklaring hebben afgelegd. Deze verklaringen zijn 90 dagen nadat zij zijn neergelegd, van toepassing. Artikel 62 Elke verslagsluitende Staat of de Commissie van de Europese Gemeenschappen kan wijzigingen van dit verdrag voorstellen. Elk wijzigingsvoorstel wordt aan de bewaarder toegezonden, die het aan de Raad van de Europese Unie meedeelt. De wijzigingen worden vastgesteld door de Raad, die de aanneming ervan door de verdragsluitende Staten, overeenkomstig hun onderscheiden grondwettelijke regels, aanbeveelt. 48 3. 4. De aldus vastgestelde wijzigingen treden overeenkomstig het bepaalde in artikel 61, lid 3, in werking. Onverminderd de leden 1, 2 en 3, kan het modelformulier in de bijlage op voorstel van elke verdragsluitende Staat of van de Commissie bij besluit van de Raad worden gewijzigd. (Geschrapt) Artikel 63 Artikel 64 1. De Secretaris-Generaal van de Raad van de Europese Unie is de bewaarder van dit Verdrag. 2. De bewaarder maakt in het Publicatieblad het volgende bekend: 1) 2) 3) de aannemingen; de datum waarop dit Verdrag in werking treedt; de datum met ingang waarvan dit Verdrag tussen twee lidstaten van toepassing is, en eventueel de data van toepassing in de in artikel 61, lid 4, bedoelde gevallen; 4) de ingevolge artikel VI van Protocol nr. 1 gedane mededelingen. Artikel 65 De Protocollen maken een wezenlijk onderdeel van het Verdrag uit. Artikel 6 5bis 1. 2. 3. De verdragsluitende Staten erkennen dat elke Staat die lid wordt van de Europese Unie, tot dit Verdrag toetreedt. Voor de onderhandelingen inzake de toetreding van nieuwe lidstaten tot de Europese Unie worden dit Verdrag en de Protocollen in de bijlagen, die daarvan een wezenlijk onderdeel uitmaken, als een acquis beschouwd dat de kandidaat-landen volledig moeten aanvaarden. Vóór de ondertekening van het toetredingsverdrag verstrekt het kandidaat-land de voor de toepassing van de artikelen 3, 32, 37, 40, 41, 46 en 55 van dit Verdrag en van artikel 2 van Protocol nr. 2 vereiste inlichtingen. 49 Dit Verdrag wordt voor onbeperkte tijd gesloten. Artikel 66 (Geschrapt) (Geschrapt) Artikel 67 Artikel 69 50 • VERKLARING Artikel 46, lid 2, van het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (Nederlands, necrlandés. nederlandsk, Niederlflndisch, oAAavölKÓ, Dutch, néerlandais, olandese, neerlandês, hollanti, nederldndska) 1. STUK DAT HET GEDING INLEIDT (of cen gelijkwaardig stuk) 1. 1. Datum van de betekening of kennisgeving van het stuk dat het geding inleidt (of van elk ander gelijkwaardig stuk): jaar: maand: dag: 1. 2. Wijze van betekening of kennisgeving Afgegeven aan 1. 2. 1 D de geadresseerde van het stuk 1. 2. 2 D een andere persoon 1. 2. 3 D het huisadres van de geadresseerde 1. 2. 4 D per post bezorgd 1. 2. 4. 1 D zonder ontvangstbevestiging 1. 2. 4. 2 D met ontvangstbevestiging 1. 2. 5 D op andere wijze 2. BESLISSING 2. 1. Datum van de beslissing: jaar: 2. 2. Soort beslissing 2. 2. 1 D Beslissing ten gronde 2. 2. 2 D Beslissing in kort geding maand: dag: 2. 3. Datum van de betekening of kennisgeving van de beslissing: 2. 4. Wijze van betekening of kenrfisgeving van de beslissing jaar: maand: Afgegeven aan 2. 4. 1 D de geadresseerde van het stuk 2. 4. 2 D een andere persoon 2. 4. 3 D het huisadres van de geadresseerde 2. 4. 4 2. 4. 5 D per post bezorgd 2. 4. 4. 1 D zonder ontvangstbevestiging 2. 4. 4. 2 D met ontvangstbevestiging D op andere wijze 2. 5 Aard van de beslissing: 2. 5. 1 D op tegenspraak gegeven 2. 5. 2 D bij verstek als op tegenspraak gegeven aangemerkt Datum van de terechtzitting ten gronde: jaar: 2. 6 2. 7 Rechterlijke instantie die de beslissing heeft gewezen maand: 2. 7. 1. Benaming van de rechterlijke instantie 2. 7. 2. Plaats van de rechterlijke instantie 3. IDENTITEIT VAN DE PARTIJEN 3. 1 Eiser: 3. 2 Verweerder: Door middel van deze verklaring wordt verklaard dat: • de bovengenoemde beslissing binnen het materiële toepassingsgebied valt van het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken de bovengenoemde beslissing uitvoerbaar is in de staat waar zij is gewezen (artikel 31 van het Verdrag) • • D omdat geen enkel rechtsmiddel meer openstaat • D omdat zij bij voorraad uitvoerbaar is Gedaan te (plaats) Ondertekening en/of stempel , (datum) 51 PROTOCOL NR. 1 BIJLAGE 1 DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN HEBBEN over de volgende bepalingen, die als bijlage aan het Verdrag worden toegevoegd, OVEREENSTEMMING BEREIKT: Artikel I Ieder die in Luxemburg zijn gewone verblijfplaats heeft en met toepassing van artikel 5, punt 1, voor een gerecht van een andere verdragsluitende Staat is opgeroepen, kan de bevoegdheid van dit gerecht afwijzen. Dit gerecht verklaart zich ambtshalve onbevoegd indien de verweerder niet verschijnt. Een overeenkomst tot aanwijzing van een bevoegde rechter in de zin van artikel 17 heeft, ten opzichte van een persoon die in Luxemburg zijn gewone verblijfplaats heeft, slechts rechtsgevolg indien deze de overeenkomst uitdrukkelijk en in het bijzonder heeft aanvaard. Artikel 11 Degenen die in een verdragsluitende Staat hun gewone verblijfplaats hebben en wegens een onopzettelijk gepleegd strafbaar feit vervolgd worden voor de gerechten van een andere verdragsluitende Staat, waarvan zij geen onderdaan zijn, zijn, onverminderd aldaar geldende gunstigere bepalingen, bevoegd zich te doen verdedigen door daartoe bevoegde personen, zelfs indien zijn niet persoonlijk verschijnen. (Ongewijzigd) 1 2. (Ongewijzigd) (Geschrapt) Artikel III Artikel IV Artikel V De rechterlijke bevoegdheid, voorzien in de artikelen 6, punt 2, en 10, ten aanzien van de vordering tot vrijwaring of de vordering tot voeging of tussenkomst kan in de Bondsrepubliek Duitsland niet worden ingeroepen. In deze Staat kan ieder die zijn gewone verblijfplaats in een andere verdragsluitende Staat heeft met toepassing van de artikelen 68 en 72 tot en met 74 van het Wetboek van burgerlijke rechtsvordering betreffende de litis denunciatio voor de gerechten worden opgeroepen. 52 (Ongewijzigd) (Geschrapt) Artikelen V, Vhis, Vter Artikel Vauater Artikel Vauinauies Onverminderd de bevoegdheid van het Europees Octrooibureau volgens het op 5 oktober 1973 te München ondertekende Europees Octrooiverdrag, zijn de gerechten van elke verdragsluitende Staat, zonder acht te slaan op de gewone verbijfplaats, bij uitsluiting bevoegd ter zake van inschrijving of geldigheid van een Europees octrooi dat voor die Staat is verleend en dat geen Gemeenschapsoctrooi is krachtens artikel 86 van het op 15 december 1975 te Luxemburg ondertekende Verdrag betreffende het Europees octrooi voor de gemeenschappelijke markt. (Ongewijzigd) Artikel Vsexies Artikel VI De verdragsluitende Staten zullen aan de Secretaris-Generaal van de Raad van de Europese Unie mededeling doen van de teksten van hun wettelijke bepalingen, die verandering brengen hetzij in de in het Verdrag vermelde artikelen uit hun wetgeving, hetzij in de aanwijzing van de gerechten in titel III, afdeling 2, van het Verdrag. Artikel VII Dit Protocol vervangt tussen de verdragsluitende Staten het Protocol van 27 september 1968 dat is gehecht aan het Verdrag van Brussel van 27 september 1968 betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, zoals dit is gewijzigd bij de Toetredingsverdragen van 1978, 1982, 1989 en 1996. GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARING NR. 1 GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARING NR. 2 (Geschrapt) (Geschrapt) 53 PROTOCOL NR. 2 BIJLAGE 2 opgesteld op grond van artikel K. 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie betreffende uitlegging door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen, van het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging in de lidstaten van de Europese Unie van beslissingen in burgerlijke en handelszaken. DE HOGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN, GELET op artikel 52 van het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging in de lidstaten van de Europese Unie van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, volgens hetwelk het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen bevoegd is uitspraak te doen over de uitlegging van dit Verdrag, VERLANGEND de voorwaarden vast te stellen waaronder het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen bevoegd is uitspraak te doen over vragen betreffende de uitlegging van het Verdrag en van het onderhavige Protocol, HEBBEN over de volgende bepalingen, die als bijlage aan het verdrag worden toegevoegd, OVEREENSTEMMING BEREIKT: Artikel 1 Overeenkomstig artikel 52 van het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging in de lidstaten van de Europese Unie van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, hierna "Verdrag" genoemd, is het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen bevoegd onder de in dit Protocol vastgestelde voorwaarden uitspraak te doen over de uitlegging van het Verdrag en van het onderhavige Protocol. Artikel 2 1. De volgende rechterlijke instanties kunnen het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen verzoeken, bij wijze van prejudiciële beslissing een uitspraak te doen over een vraagstuk van uitlegging: a) b) c) de hierna genoemde hoogste rechterlijke verdragsluitende Staten: instanties van de ongewijzigd ongewijzigd 54 2. Op verzoek van de betrokken verdragsluitende Staat kan de in lid 1, onder a, bedoelde lijst van de hoogste rechterlijke instanties van de verdragsluitende Staten, bij een besluit van de Raad van de Europese Unie worden gewijzigd. (Ongewijzigd) Artikel 3 Artikel 4 1. De bevoegde autoriteit van een verdragsluitende Staat en de Commissie kunnen (de rest ongewijzigd) 2-3. (Ongewijzigd) 4. De griffier van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen geeft kennis van het verzoek aan de verdragsluitende Staten, aan de Commissie van de Europese Gemeenschappen en aan de Raad van de Europese Unie, die het recht hebben binnen twee maanden, te rekenen vanaf deze kennisgeving, bij het Hof van Justitie memories of schriftelijke opmerkingen in te dienen. 5. (Ongewijzigd). Artikel 5 1. 2. Voor zover dit Protocol niet anders bepaalt, zijn de bepalingen van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap en die van het daaraan gehechte Protocol betreffende het Statuut van het Hof van Justitie, die van toepassing zijn wanneer het Hof van Justitie bij wijze van prejudiciële beslissing een uitspraak dient te doen, tevens van toepassing op de procedure inzake de uitlegging van het Verdrag en van de andere in artikel 1 genoemde teksten. Het Reglement voor de procesvoering van het Hof van Justitie zal zo nodig worden aangepast en aangevuld overeenkomstig artikel 188 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap. Artikel 6 Ten aanzien van het onderhavige Protocol kan geen enkel voorbehoud worden gemaakt. Artikelen 7 tot en met 10 (Geschrapt) 55 Artikel 11 Voor de toepassing van artikel 2, lid 2, doen de verdragsluitende Staten aan de Secretaris-Generaal van de Raad van de Europese Unie mededeling van de teksten van hun wettelijke bepalingen die een wijziging van de lijst van de in artikel 2, lid 1, onder a), genoemde rechterlijke instanties mede brengen. (Ongewijzigd) Artikel 12 Artikel 13 Iedere verdragsluitende Staat of de Commissie van de Europese Gemeenschappen kan verzoeken om herziening van het Protocol. In dat geval roept de voorzitter van de Raad van de Europese Unie een conferentie voor de herziening bijeen. Artikel 14 Dit Protocol vervangt tussen de verdragsluitende Staten, het Protocol van 3 juni 1971 betreffende de uitlegging door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen, van het Verdrag van 27 september 1968 betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, zoals dit is gewijzigd bij de Toetredingsverdragen van 1978, 1982, 1989 en 1996. 56 BIJLAGE 3 SUGGESTIES VAN DE COMMISSIE VOOR WIJZIGINGEN VAN HET VERDRAG VAN LUGANO 1. 2. De Commissie stelt voor, de wijzigingen die naar aanleiding van haar voorstellen in de titels I tot en met IV van het Verdrag van Brussel zullen worden aangebracht eveneens in het Verdrag van Lugano op te nemen. Tevens stelt zij voor, de artikelen 5, punt 1,16, punt 1, onder b), en 17, lid 5, van het Verdrag van Lugano aan te passen aan de overeenkomstige bepalingen van het Verdrag van Brussel en bijgevolg artikel 28, 2e alinea, van het Verdrag van Lugano te schrappen. 3. Ten aanzien van de "Overgangsbepalingen" stelt de Commissie voor: artikel 54bis zodanig om te werken, dat rekening wordt gehouden met het verstrijken van de termijn van drie jaar welke ten aanzien van bepaalde, tot het Verdrag van Lugano toetredende Staten, is voorgeschreven; artikel 54ter (evenals de artikelen 60 en 61) te wijzigen door de zinsnede "Lid-Staten van de Europese Gemeenschappen" te vervangen door de zinsnede "lidstaten van de Europese Unie" en artikel 54ter, lid 1, betrekking te doen hebben op "de tot het Verdrag van Brussel toetredende Staten". 4. Ten aanzien van de "Slotbepalingen" stelt de Commissie de volgende wijzigingen voor: 1. 2. Artikel 62 Ongewijzigd. Met betrekking tot elke toetredende Staat wordt het Verdrag van kracht op de eerste dag van de derde maand volgende op het nederleggen van de akte van toetreding. Artikel 63 De toetredende Staat doet bij het nederleggen van zijn akte van toetreding de voor de toepassing van de artikelen 3, 32, 37, 40, 41 en 55 van dit Verdrag vereiste mededelingen en legt zo nodig de verklaringen voor de toepassing van Protocol nr. 1 af die in verband met de in artikel 62, lid 1, onder b), bedoelde mededeling zijn vastgesteld. Artikel 63 bis 1. Wanneer een toetredende Staat bijzondere bepalingen betreffende de bevoegdheid, de wijze van proceduren en de tenuitvoerlegging in Protocol nr. 1 wenst op te nemen, worden te dien einde onderhandelingen geopend. Er wordt een conferentie voor de onderhandelingen bijeengeroepen door de Zwitserse Bondsraad. 57 2. 3. 4. Het gewijzigde Verdrag wordt de ondertekenende Staten ter bekrachtiging voorgelegd. De akten van bekrachtiging worden nedergelegd bij de Zwitserse Bondsraad. Het Verdrag treedt in werking op de eerste dag van de derde maand die volgt op de datum waarop twee Staten, waarvan een verdragsluitende Staat en een toetredende Staat, hun akten van bekrachtiging nederleggen. Het Verdrag wordt met betrekking tot elke andere ondertekenende Staat van kracht op de eerste dag van de derde maand volgende op het nederleggen van de akte van bekrachtiging van die Staat. Ongewijzigd Artikelen 64 tot en met 66 Artikel 67 1. 2. ongewijzigd Na iedere toetreding stelt de bewaarder de tekst van het Verdrag vast. Hij doet de verdragsluitende Staten een gewaarmerkt afschrift van het Verdrag toekomen. 58 ISSN 0254-1513 COM(97) 609 def. DOCUMENTEN NL 01 06 09 10 Catalogusnummer : CB-CO-97-674-NL-C ISBN 92-78-28514-5 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg n