title: Bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap - Fraudebestrijding - Jaarverslag 1997

eurovoc_concepts:
EU financing
activity report
financial policy
fraud against the EU
market protection

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 06. 05. 1998 COM( 1998) 276 def. BESCHERMING VAN DE FINANCIËLE BELANGEN VAN DE GEMEENSCHAP FRAUDEBESTRIJDING Jaarverslag 1997 (door de Commissie ingediend) LUST VAN DE GRATIS TELEFOONNUMMERS IN DE LIDSTATEN Belgie Denemarken Duitsland Finland Frankrijk 080012426 80018495 0130820595 0800112595 0800917295 Luxemburg Nederland Oostenrijk Portugal Spanje 08003595 060224595 06605845 0505329595 900993295 Griekenland 008003212595 Verenigd Koninkrijk 0800963595 lerland Italic 1800553295 167878495 Zweden 020791695 INHOUD INLEIDING 1. ANALYSES EN STATISTIEKEN 1. 1 Toestand in 1997 1. 2 Tendensen 1. 2. 1 Traditionele eigen middelen 1. 2. 2 Uitgaven 1. 3 Financiële follow-up 1. 3. 1 Stand van de invordering. -. 1. 3. 2 Follow-up van de door UCLAF in samenwerking met de lidstaten verrichte onderzoeken 2. ONDERZOEKEN 2. 1 De georganiseerde misdaad 2. 1. 1 De activiteiten van de task-group "sigaretten" 2. 1. 1. 1 Smokkel over zee en door de lucht 2. 1. 1. 2 Sigarettensmokkel onderdekking van TIR-carnets 2. 1. 1. 3 Sigarettensmokkel vanuit Montenegro 2. 1. 1. 4 Sigarettensmokkel via het spoor 2. 1. 1. 5 Sigarettensmokkel via Andorra 2. 1. 2 De rol van de georganiseerde misdaad bij de fraude op landbouwgebied 2. 1. 2. 1 Alcohol 2. 1. 2. 2 Olijfolie 2. 1. 2. 3 Boter 2. 1. 2. 4 Schending van het embargo op het Britse rundvlees 2. 2 Fraude brengt schade toe aan het communautaire beleid 2. 2. 1 Het gebied van de eigen middelen; aan het handelsbeleid van de Gemeenschap toegebrachte schade 2. 2. 1. 1 Visserijsector 2. 2. 1. 2 Textielsector 7 9 9 10 11 11 12 12 14 16 16 17 17 18 19 20 20 21 21 23 25 25 27 27 28 29 2. 2. 1. 3 Antidumpingmaatregelen 2. 2. 1. 4 Milieubeleid 2. 2. 2 Fraudes op het gebied van het gemeenschappelijk landbouwbeleid 2. 2. 2. 1 Tabaksquota 2. 2. 2. 2 Onderzoek in de sector citrusvruchten 2. 2. 2. 3 Aan Georgië toegestane lening 2. 2. 3 Inbreuken op het structuurbeleid 2. 2. 3. 1 Verduistering van fondsen ten nadele van het ESF 2. 2. 3. 2 Netwerken voor fraude ten nadele van het EOGFL-Oriöntatie 2. 2. 4 Fraude op het gebied van de rechtstreekse uitgaven 2. 3 BTW-fraude : voorwaarden voor ontwikkeling van het onderzoek 3. UITBREIDING VAN DE SAMENWERKING MET DE LIDSTATEN 3. 1 De initiatieven van de lidstaten ter bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschappen 3. 2 De instrumenten voor wederzijdse administratieve bijstand op douane- en landbouwgebied 3. 3 Andere vormen van samenwerking op het gebied van douane, landbouw en eigen middelen ; 3. 4 Voorbeelden van samenwerking met de nationale politie- en gerechtelijke autoriteiten 3. 4. 1 Het gevaar van namaak van de euro 3. 4. 2 De groep van strafrechtelijke deskundigen van de Commissie 3. 5 De samenwerking op het gebied van de indirecte belasting (accijnzen en BTW) 3. 5. 1 De accijnzen 3. 5. 2 De BTW 3. 5. 2. 1 Nieuwe normen voor administratieve samenwerking 3. 5. 2. 2 Gelijktijdige controles ter ondersteuning van de BTW- verrichtingen '. 3. 5. 2. 3 De analyse van het risico van fraude op het gebied van de BTW 3. 5. 3 Het programma Fiscalis 3. 6 De opleidingsmaatregelen 30 30 31 31 32 32 33 33 34 35 35 37 37 38 39 40 41 42 43 43 43 45 45 45 46 46 4. SAMENWERKING MET DERDE LANDEN 4. 1 Toepassing van hel acquis op het gebied van de fraudebestrijding door de aspirant lidstaten (voorbereiding van de uitbreiding) 4. 2 De overeenkomsten inzake wederzijdse bijstand tussen de Gemeenschap en derde landen 5. STRAFBELEID JURIDISCH KADER VAN DE STRAFRECHTELIJKE BESCHERMING VAN DE FINANCIËLE BELANGEN VAN DE GEMEENSCHAP EN. HORIZONTAAL 5. 1 De daadwerkelijke tenuitvoerlegging van Verordening (Euratom, EG) nr. 2185/86 van de Raad betreffende de controles en verificaties ter plaatse die door de Commissie worden uitgevoerd 5. 2 De tenuitvoerlegging van het strafbeleid 5. 3 De bescherming van de Gemeenschap tegen onregelmatigheden op het gebied van het financieel beheer 5. 4 De strafrechtelijke bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschappen 5. 4. 1 Stand van de ratificatie van de goedgekeurde instrumenten. 5. 4. 2 Het tweede protocol bij de Overeenkomst aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschappen 5. 4. 3 De bestrijding van corruptie en het beleid inzake overheidsopdrachten 5. 4. 3. 1 Hel protocol en de overeenkomst inzake corruptie 5. 4. 3. 2 De mededeling van de Commissie over corruptie 5. 5 Het Verdrag van Amsterdam ; 5. 5. 1 Het nieuwe artikel 280 EG 50 50 50 52 52 53 53 54 54 54 55 56 56 57 57 5. 5. 2 Belangrijke stappen op korte termijn , 57 5. 6 Toekomstige werkzaamheden in het kader van titel VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie BIJLAGEN GLOSSARIUM 58 59 68 INLEIDING In het jaarverslag van de Commissie over de bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschappen wordt de balans opgemaakt van haar antifraudeactiviteiten. De Europese belastingbetaler eist een goede besteding van zijn geld en een beleid dat tegen fraude bestand is. Dit geldt zowel voor de Unie als voor de lidstaten zelf. De communautaire begroting 1997 bedroeg ruim 82 miljard ecu. landen Zij werd gedeeltelijk gefinancierd met de traditionele eigen middelen. De douanerechten op de uit derde landbouwproducten bedroegen 14 miljard ecu (17 %). De BTW droeg 35 miljard ecu bij aan de begroting (42 %). Het saldo werd gedekt door de vierde middelenbron, de BNP-middelen, die door de lidstaten rechtstreeks aan de begroting worden overgemaakt (32,9 miljard ecu of 40 % van het totaal). industrie- en ingevoerde Het grootste gedeelte van de communautaire uitgaven heeft betrekking op de landbouwsector (41 miljard ecu of 50 % van het totaal). De structurele maatregelen vertegenwoordigen 26,6 miljard ecu of 32 %. De uitgaven die rechtstreeks door de Commissie worden beheerd, zoals externe steun, onderzoek en ontwikkeling, sociaal fonds, enz. , belopen 9,7 miljard ecu (12 %). Het saldo van de begroting van de Gemeenschappen, 4,7 miljard ecu (of minder dan 6 %), wordt besteed aan administratieve uitgaven en de uitgaven van de overige Instellingen (het Hof van Justitie, het Europees Parlement, enz. ). Bij de analyse van de cijfers over de opgespoorde fraudes en onregelmatigheden moet uiterst voorzichtig te werk worden gegaan. In de eerste plaats gaat het om twee verschillende begrippen. Een precieze definitie ervan is terug te vinden in de communautaire voorschriften'. Het is moeilijk een onderscheid te maken tussen fraude en onregelmatigheid wanneer er zich een geval voordoet. Hiervoor is een strafrechtelijke enquête nodig, die verschillende jaren in beslag kan nemen voordat kan worden besloten dat het om fraude in de enge zin gaat. Bovendien wijzen de cijfers over de fraudes en onregelmatigheden vaak op een verbetering van de opsporing ervan, een verbetering wat de melding betreft of beide. Zij kunnen wijzen op een toegenomen aantal onregelmatige gedragingen of op een verbetering van het onderzoek op bepaalde doelgebieden. Een klein aantal belangrijke zaken kan de statistieken sterk beïnvloeden. Ten slotte brengt een enquête vaak frauduleuze gedragingen aan het licht die verschillende jaren teruggaan, terwijl de betrokken bedragen eerst in aanmerking worden genomen in het jaar waarin zij kunnen worden berekend. Met dit voorbehoud voor ogen kunnen de voornaamste ontwikkelingen in 1997 als volgt worden samengevat. Op het gebied van de traditionele eigen middelen is het bedrag van de bij de Commissie bekende gevallen van fraude gestegen van 796 miljoen ecu in 1996 1 Zie het glossarium in de bijlagen. tot 1 miljard ecu in 1997. Dit betekent in financiële termen een toename van 5,8 % in 1996 tot 6,5 % in 1997. Voor de nationale begrotingen gaat echter vaak een bedrag dat driemaal hoger ligt verloren in de zaken waarbij accijnzen en BTW gemoeid zijn. Midden 1996 werden de meldingsverplichtingen verscherpt. Dit heeft ongetwijfeld geleid tot meer inzicht in de reële fraude. Nadien heeft de Commissie vaker gevallen van ingewikkelde grensoverschrijdende fraude moeten behandelen, waarbij zij goede resultaten heeft behaald. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de structurele maatregelen, waarvan de fondsen door de lidstaten worden beheerd, maken het grootste deel uit van de begrotingsuitgaven. Op beide gebieden fraudes en onregelmatigheden afgenomen. is het aantal ontdekte Op het gebied van het EOGFL-Garantie bedraagt de vermindering van het aantal opgespoorde fraudes in monetaire termen 13 % ten opzichte van 1996 (318 miljoen ecu, tegen 365 miljoen in 1996). Bij de Structuurfondsen bedraagt de daling 50 % (77 miljoen ecu, tegen 152 miljoen in 1996). De georganiseerde misdaad is zowel aan de ontvangsten- als aan de uitgavenzijde actief. De internationale criminele netwerken richten zich op sterk belaste producten (sigaretten, alcohol), landbouwproducten met een hoge waarde of een groot prijsverschil ten opzichte van de wereldprijzen (rundvlees, olijfolie, boter) en producten uit derde landen die onder preferentiële tariefregelingen vallen (visserijproducten, textiel, elektronische producten, motoren van voertuigen). heeft nauwe ervaring aangetoond samenwerking De de dat fraudebestrijdingsdiensten van de Commissie en de lidstaten doeltreffende opsporingen mogelijk maakte bij dit soort transnationale, georganiseerde criminele fraude. Dit is nodig wegens de financiële betekenis van deze ingewikkelde zaken. Terwijl een door de lidstaten ontdekt geval gemiddeld slechts betrekking heeft op 120. 000 ecu, is bij een zaak die door de Commissie in samenwerking met de lidstaten wordt behandeld, gemiddeld 3,7 miljoen ecu gemoeid. Deze in samenwerking met de lidstaten behandelde gevallen maken slechts 3 % van het totale aantal uit, maar ruim de helft van het totale bedrag. tussen De gemengde balans van de invordering van de betrokken bedragen is een andere belangrijke vaststelling van het verslag. Op het gebied van de landbouw moet nog 65 % worden geïnd van de ontdoken bedragen die sedert 1994 zijn vastgesteld. In 1997 zijn evenwel vorderingen gemaakt. Er werden betere procedures ingevoerd om te bepalen welke bedragen niet meer kunnen worden ingevorderd, welke bedragen wel kunnen worden ingevorderd en welke bedragen ten laste van de lidstaten moeten worden gebracht. Op het gebied van de structurele maatregelen zijn nieuwe richtlijnen gegeven voor de netto financiële correcties, waardoor de regelingen inzake financiële controle van de door de lidstaten beheerde uitgaven worden versterkt. Er kan echter nog veel verbetering worden gebracht in de situatie wat de invordering betreft. In het verslag worden enkele verbeteringen op het gebied van de bestrijding van fraude ten nadele van de begroting van de Gemeenschappen vermeld. De enquêtes werden geïntensiveerd en hadden vooral betrekking op de activiteiten van de georganiseerde misdaad. De inzet van task-groups belast met de coördinatie van de enquêtes op specifieke gebieden, werd uitgebreid tot de sector alcohol. Dit heeft veel goede resultaten opgeleverd in ingewikkelde en transnationale zaken. De Commissie heeft samen met de lidstaten de eerste "controles ter plaatse" uitgevoerd om onregelmatigheden bij de economische actoren op te sporen. Over het algemeen is de samenwerking tussen de Commissie en de lidstaten bij de opsporingen verbeterd. In het jaarverslag 1997 wordt een aantal exemplarische fraudeonderzoeken beschreven. De verschillende vormen van samenwerking met de lidstaten en van technische bijstand worden geëvalueerd. Een bijzonder hoofdstuk is gewijd aan de samenwerking met derde landen. De klemtoon ligt in dit verband op de pretoetredingsstrategie ten behoeve van de landen van Midden- en Oost-Europa. Doel is ervoor te zorgen dat hun vermogen om fraude en corruptie te bestrijden wordt ontwikkeld terwijl zij zich voorbereiden om deel te nemen aan het communautaire beleid. Op wetgevingsgebied is in 1997 Verordening nr. 515/97 over de wederzijdse bijstand in douane- en landbouwzaken goedgekeurd en hebben de ministers het tweede protocol bij de overeenkomst aangaande de bescherming van de financiële belangen ondertekend, dat betrekking heeft op het witwassen en de gerechtelijke samenwerking. De Commissie heeft er echter van afgezien belangrijke nieuwe wetgevingsvoorstellen in te dienen, in afwachting van de ratificatie en de omzetting in nationale wetgeving van de in de voorafgaande jaren goedgekeurde instrumenten. Twee conclusies vallen te trekken : de instrumenten van de eerste pijler (verordening betreffende de financiële belangen van de Gemeenschappen en verordening over de controles en verificaties ter plaatse) zijn operationeel en effectief; de instrumenten van titel VI van het VEU (overeenkomsten en protocollen) die een equivalente strafrechtelijke bescherming in de Unie beogen, zijn nog door geen enkele lidstaat geratificeerd. De Europese Raad van Amsterdam heeft dit in herinnering gebracht en medio 1998 vastgesteld als einddatum voor de ratificatie. 1. A N A L Y S ES EN S T A T I S T I E K EN I let doel van dit hoofdstuk is een algemeen overzicht te geven van de ontwikkeling van fraude ten nadele van de begroting van de Gemeenschappen en de gedetailleerde analyses van de beschikbare gegevens die de situatie op het terrein zo nauwkeurig mogelijk weergeven. 1. 1 Toestand in 1997 Het aantal in 1997 ontdekte gevallen van onregelmatigheden en fraude alsook de financiële gevolgen van deze gevallen zijn opnieuw toegenomen in vergelijking met het vorige jaar. In totaal werden in 1997 door de lidstaten 4. 995 gevallen ontdekt en aan de Commissie medegedeeld. Met deze gevallen totaal 589 miljoen ecu gemoeid. in is Bovendien in samenwerking met de lidstaten 223 nieuwe onderzoeken ingesteld. De gevolgen van in 1997 door de deze gevallen die Commissie werden onderzocht, worden geraamd op in totaal 827 miljoen ecu2. de Commissie heeft Uit deze ontwikkeling blijkt in de eerste plaats dat de doeltreffendheid van de ingevoerde fraudebestrijdingssystemen constant is verbeterd (met name wat de mededeling van gegevens betreft). Hieruit blijkt ook dat het oprollen van complexe georganiseerde criminele netwerken een werk van lange adem is en de bevoegde diensten soms gedurende jaren bezighoudt. Vandaar een conjuncturele fluctuatie van de betrokken die naargelang van het geval groter of minder groot is. bedragen jaar), (per De lidstaten delen immers de gevallen van onregelmatigheden mee overeenkomstig de sectorale voorschriften3, en zulks na de Hieronder vallen ook onderzoeken die vóór 1997 werden ingesteld en waarvoor een eerste beoordeling van de gevolgen voor de begroting slechts kon worden verstrekt op basis van de in 1997 bereikte resultaten. Tc weten : Verordening (EEG, Euratom) nr. 1552/89 van de Raad (PB L 155 van 7. 6. 1989), gewijzigd door Verordening (Euratom, EG) nr. 1355/96 van de Raad (PBL 175 van 13. 7. 1996) voor de eigen middelen, eerste vaststelling van de feiten. Deze de mededelingen bevatten gevolgen voor de communautaire begroting en maken hel derhalve mogelijk de invorderingsprocedures in te leiden. cijfers in Gevallen waarover door de Commissie een onderzoek in samenwerking met de lidstaten wordt verricht, maken daarentegen niet het voorwerp uit van een onmiddellijke vaststelling, en bijgevolg niet van een formele mededeling vanwege de betrokken lidstaten. Een eerste beoordeling van de financiële gevolgen van de onderzoeken die door de Commissie in samenwerking met de lidstaten worden verricht, is dikwijls pas het mogelijk speurwerk bij is geboekt. De aanzienlijke vooruitgang lidstaten bevestigen de resultaten van deze onderzoeken door een formele mededeling tijdens een volgend begrotingsjaar4. De cijfers betreffende de gevolgen voor de begroting van deze categorie onderzoeken zijn derhalve slechts ramingen of betreffen pas geopende dossiers. nadat onderzoeken Op het gebied van de traditionele eigen middelen hebben de lidstaten 2. 628 gevallen medegedeeld waarmee in totaal 367 miljoen ecu was gemoeid. De Commissie heeft 76 in nieuwe geopend samenwerking met de de lidstaten; (resultaat van de betrokken bedragen in 1997 verrichte bezoeken betreffende nieuwe of oude onderzoeken) worden geraamd op 642 miljoen ecu (zie grafiek 1). Een opsplitsing per lidstaat van de medegedeelde gevallen is opgenomen in tabel 1. Verordening (EEG) nr. 595/91 van de Raad (PB L67 van 14. 3. 1991) voor het EOGFL-Garantie, Verordening (EEG) nr. 4253/88 (PBL 374 van 31. 12. 1988), Verordeningen (EG) nrs. 1681/94 (Structuurfondsen, PB L 178 van 12. 7. 1994) en 1831/94 van de Commissie (Cohesiefonds, PB L 191 van 27. 7. 1994), Verordening (EG) nr. 515/97 van de Raad (wederzijdse bijstand, PB L 82 van 22. 3. 1997, vroeger Verordening (EEG) nr. 1468/81 van de Raad (PB L 144 van 2. 6. 1981). Dit geldt voor alle verrichte onderzoeken, inclusief in het kader van de onderlinge bijstand en met name voor de gevallen van georganiseerde misdaad. Op het gebied van de uitgaven van het EOGFL-Garantie is het aantal ontdekte gevallen financiële licht gestegen. De gevolgen ervan zijn afgenomen (min 13 %). De lidstaten hebben 2. 058 gevallen voor een totaal ecu medegedeeld. De Commissie heeft 48 nieuwe onderzoeken ingesteld; de betrokken bedragen (in 1997 ontdekt) worden geraamd op 153 miljoen ecu (zie grafiek 2). Een opsplitsing per lidstaat van de medegedeelde gevallen is opgenomen in tabel 2. 165 miljoen bedrag van gebied van de (Structuurfondsen structurele Op het maatregelen en Cohesiefonds) is het aantal gevallen die door de lidstaten of door de Commissie in samenwerking met de lidstaten werden ontdekt, vrij stabiel gebleven, terwijl de betrokken bedragen aanzienlijk zijn gedaald. In 1997 hebben de lidstaten 309 gevallen voor een totaal bedrag van 57 miljoen ecu medegedeeld; de Commissie heeft 57 onderzoeken ingesteld waarmee 20 miljoen ecu was gemoeid (zie grafiek 3). Een opsplitsing van de medegedeelde gevallen per fonds en per lidstaat is opgenomen in tabel 3. worden beheerd dat Op het gebied van de directe uitgaven die door de Commissie (contracten en rechtstreeks gecontroleerd de zonder overheidsdiensten van de lidstaten daarbij worden betrokken, zie grafiek 4) is het aantal nieuwe onderzochte gevallen stabiel gebleven het betrokken bedrag is gedaald (11 miljoen ecu). gevallen), terwijl (42 1. 2 Tendensen Het is nodig uiterst voorzichtig te zijn indien men de ontwikkeling van het aantal ontdekte gevallen en de gevolgen voor de begroting ervan over verschillende opeenvolgende jaren wil vergelijken. Ingewikkelde dossiers, die over verschillende begrotingsjaren aanzienlijk evolueren, kunnen immers de statistieken van een bepaald jaar diepgaand onvermijdelijke beïnvloeden. Er zijn fluctuaties5. Men moet ook voorzichtigheid betrachten ten aanzien van de interpretatie van de evolutie van de fraude zelf, want een aanzienlijke stijging van het aantal ontdekte gevallen en de betrokken bedragen ten opzichte van de voorafgaande jaren betekent niet noodzakelijkerwijs dat de reële omvang is veranderd. Een van de fraude veel dergelijke tendens kan ook wijzen op een grotere de controlesystemen. doeltreffendheid van Het aantal in 1997 ontdekte gevallen en de betrokken bedragen bevestigen de tendens volgens welke de eigen middelen meer dan de uitgaven van onregelmatigheden en fraude te lijden hebben. in 120. 000 ecu (2,3 miljoen ecu De gemiddelde gevolgen voor de begroting van de in 1997 ontdekte gevallen zijn duidelijk gestegen ten opzichte van de voorafgaande perioden. Wat de door de lidstaten medegedeelde gevallen betreft, zijn stabiel de gemiddelde gevolgen vrij gebleven per (ongeveer medegedeeld geval tegenover 140. 000 in 1996). Wat betreft de gevallen die door de Commissie samenwerking met de lidstaten werden onderzocht, worden de gevolgen geraamd op 3,7 miljoen ecu in in 1996). De 1997 gemiddelde gevolgen voor de begroting van een geval dat door de Commissie in samenwerking met de lidstaten wordt onderzocht, kunnen evenwel niet echt worden vergeleken met de gemiddelde gevolgen van een door een lidstaat medegedeeld geval. Eenzelfde onderzoek transnationale zaak dat door naar een UCLAF wordt gecoördineerd, kan immers frauduleuze in Bovendien verschillende de concentreert UCLAF belangrijkste gevallen en met name op die welke samenhangen met de georganiseerde misdaad. De gevolgen voor de begroting van dergelijke ingewikkelde gevallen zijn logischerwijs groter dan de gevolgen van een "standaard"-geval zonder transnationale vertakkingen. activiteiten bestrijken lidstaten. zich op 5 Jaarverslag "Fraudebestrijding" Zie hoofdstuk 7, deel 2. voor 1995, 10 1. 2. 1 Traditionele eigen middelen het van aantal Zowel onregelmatigheden als het en betrokken totaal bedrag die door de lidstaten werden medegedeeld, ten opzichte van 1996 en 1995. gevallen fraude is gestegen de van De inwerkingtreding van de gewijzigde Verordening (EEG, Euratom) nr. 1552/89 van de Raad6, die voorziet in meer gedetailleerde mededelingen de van daadwerkelijke alsook lidstaten tenuitvoerlegging nieuwe het communicatiesysteem door middel van elektronische post, begint vruchten af te een betere werpen vergelijking mogelijk maken van de uit verschillende afkomstige bronnen informatie naast een grondiger analyse van de ontdekte gevallen. en zal voortaan door 1997 de Commissie Hoewel het aantal nieuwe onderzoeken die in in lidstaten werden samenwerking met de ingesteld, gedaald is ten opzichte van de voorafgaande periode, zijn de betrokken bedragen (aan het einde van 1997 geraamde steeds gevolgen belangrijker. Hieruit kan worden afgeleid dat deze dossiers bijna uitsluitend op netwerken van georganiseerde misdaad betrekking hebben. voor de begroting) de voor door lidstaten De 1997 medegedeelde gevallen alsook de gevallen die door de Commissie in samenwerking met de lidstaten aan een onderzoek werden onderworpen, betreffen in de meeste gevallen sigarettensmokkel. Toch geven de cijfers niet de werkelijke omvang weer van de fraude met sigaretten (en a fortiori evenmin die van de fraude met sterkedrank), en wel omdat daardoor slechts de gevolgen voor de communautaire begroting worden weergegeven. De gevolgen voor de nationale begrotingen zijn verschillende Verordening (Euratom, EG) nr. 1355/96 van de Raad, reeds genoemd. 11 keren groter dan het verlies voor de communautaire begroting7. De tweede grote groep producten die zeer gevoelig zijn voor fraude ten nadele van de traditionele eigen middelen, is die van de zuivelproducten (boter, melkpoeder, kaas). De betrokken cijfers zijn duidelijk beïnvloed door het effect van enkele zeer-belangrijke dossiers alsook de evolutie ervan in de tijd8. 1. 2. 2 Uitgaven Op het gebied van het EOGFL-Garantie betreffen de vastgestelde gevallen in de eerste plaats de maatregelen van de categorie "ondersteuning der markten"9. Deze gevallen hebbén de grootste gevolgen voor de begroting onder de door. de lidstaten medegedeelde gevallen. In 1997 hadden zij betrekking op 50 % van de bedragen die samenhingen met de medegedeelde gevallen (71 % in 1996). Hun respectief aandeel binnen verrichte onderzoeken is gestegen van 25 % in 1996 tot 47% in 1997. door UCLAF de De "uitvoerrestituties" nemen nog altijd een belangrijke plaats in. Hiermee hing in 1997 32 % samen van de bedragen die genoemd werden lidstaten medegedeelde gevallen (tegenover 21 % in 1996). Deze ontwikkeling is in strijd met het feit dat de uitvoerrestituties daadwerkelijk afgenomen. zijn aanzienlijk door de de in ' Gemiddeld vormen gevolgen de de communautaire begroting op het gebied van de eigen middelen van de Gemeenschap in de BTW) slechts 25 % van de totale gevolgen voor de begroting (douanerechten, BTW en accijnzen). (douanerechten en aandeel voor ° Een enkel onderzoek dat door de Rekenkamer in verband met boter werd ingesteld, heeft een bedrag ten nadele van de communautaire begroting aan het licht gebracht dat geraamd wordt op in totaal 118 miljoen ecu (gevolgen berekend op basis van de in 1997 verkregen resultaten van het onderzoek), waarvan 24 miljoen ecu het voorwerp uitmaakte van een formele mededeling van de betrokken lidstaat in 1996. " Met name de uitgaven in de context van een gemeenschappelijke marktordening die quota's en interventiemaatregelen bevat. in verrichte Deze tegenspraak zou kunnen worden verklaard door het feit dat de door de samenwerking met de Commissie lidstaten onderzoeken hoofdzakelijk betrekking hebben op deze categorie betalingen (meer dan 50 % van het effect van de onderzoeken in 1997 tegenover 75 % in 1996). De fraude in verband met uitvoerrestituties houdt immers dikwijls verband met de georganiseerde misdaad, en de middelen van een lidstaat om deze netwerken op te rollen zijn beperkt. Tenslotte stijgen de gevolgen van de gevallen die verband houden met de "directe steun"10, constant. Van 5 % van de totale gevolgen van de door de lidstaten in 1996 medegedeelde gevallen is een en ander tot 17% in 1997. Dit houdt gestegen verband met de tenuitvoerlegging van de hervorming van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GAB), waarbij de tendens bestaat de directe steun aan de landbouwers te bevoorrechten. De gevallen betreffende de rechtstreekse steun vormen echter een gering deel van het onderzoek dat door de samenwerking met de Commissie lidstaten wordt uitgevoerd. Dit houdt verband met het feit dat deze maatregelen door deze laatste worden gecontroleerd. Bovendien zijn er in deze sector slechts zeer weinig gevallen waarbij verschillende lidstaten betrokken zijn (bijvoorbeeld via eenzelfde begunstigde die in verschillende lidstaten actiefis). in Het gebied van de uitgaven voor structurele maatregelen heeft van 1994 tot 1996 een belangrijke stijging van het aantal door de lidstaten medegedeelde gevallen alsmede van de financiële gevolgen ervan te zien gegeven. In 1997 hebben de betrokken cijfers zich gestabiliseerd rond het in 1996 bereikte niveau. Het Europees Sociaal Fonds blijft de meest getroffen sector (40 % van het aantal gevallen). De betrokken liggen hoger voor het EFRO bedragen (bijna 50 % van het totaal). 10 Met name de premies voor productie en die voor beëindiging van de productie. 12 1. 3 Financiële follow-up 1. 3. 1 Stand van de invordering heeft hangen Wanneer de communautaire begroting schade de geleden, mogelijkheden om de bedragen in kwestie daadwerkelijk in te vorderen af van een reeks factoren, met name de soort inbreuk, juridische de het omstandigheden, begrotingsterrein. Met uitzondering van het terrein van de rechtstreekse uitgaven vallen de de invorderingsprocedures, onder bevoegdheid van de lidstaten. en alsook economische Op het gebied van de traditionele eigen middelen is het beslissende feit het ontstaan van de douaneschuld. Wanneer de poging om goederen binnen het douanegebied van de Gemeenschap te smokkelen tijdig wordt ontdekt, worden de partijen goederen waarop beslag is gelegd, in de meeste gevallen vernietigd of opnieuw uitgevoerd indien de belastingschuldige weigert de rechten te betalen. Gezien de bijzondere aard van de smokkelhandel is het bijna onmogelijk de elementen te verzamelen die nodig zijn voor een invordering betreffende verdwenen goederen (die op de zwarte markt zijn afgezet). die reeds achteraf Er doen zich bijzondere problemen voor bij invordering van de bedragen die de tot de samenhangen met gevallen die georganiseerde misdaad behoren, of andere vormen van gesofisticeerde fraude. Terwijl het oprollen van een netwerk van georganiseerde misdaad het mogelijk maakt te de hoeveelheid goederen "berekenen" werden binnengesmokkeld en op de zwarte markt afgezet, is het bijna altijd onmogelijk de belastingschuldige te identificeren en het juiste bedrag van de douaneschuld vast te stellen. In deze gevallen is geen enkele "invordering" in de eigenlijke zin van het andere woord mogelijk. - gesofisticeerde - vormen van fraude organiseren de betrokken marktdeelnemers zich dikwijls op dusdanige wijze dat enkel "lege vennootschappen" of personen die niet over de middelen beschikken om de betalen, bedragen verschuldigde Bij te identilieerbaar zijn. liet is derhalve van primordiaal belang de georganiseerde criminele netwerken op een dusdanige wijze aan te pakken dat de illegale handel bij de bron wordt gestopt en de misdadigers worden vervolgd. De situatie betreffende de invordering in de gevallen die door de lidstaten voor het jaar 1997 op het gebied van de traditionele eigen middelen werden medegedeeld, is vervat in tabel I. In dit stadium is hel daarentegen niet mogelijk de bedragen nader aan te geven die nog moeten worden ingevorderd en medegedeeld zijn uit hoofde van de begrotingsjaren. De bevoegde vorige lidstaten, die de autoriteiten van de invorderingsprocedures de traditionele eigen middelen moeten inleiden, waren immers tot in juli 1996, toen Verordening (Euratom, EG) nr. 1355/96 van de Raad in werking is getreden, niet formeel verplicht de Commissie gedetailleerde informatie over de financiële follow-up mede te delen. betreffende In juli 1997 heeft de Commissie een wijziging van Verordening (EEG, Euratom) nr. 1552/89 van de Raad voorgesteld die er met name op is gericht de situaties te verduidelijken waarin de lidstaten financieel zijn11. Dankzij deze verantwoordelijk verduidelijking zal het mogelijk zijn de financiële belangen van de Gemeenschap doeltreffend te beschermen door de invoering van een geformaliseerde en de doorzichtige procedure vaststelt niet-ingevorderde waarvoor van terbeschikkingstelling kan worden verleend, en die welke niet konden worden ingevorderd om redenen die aan de lidstaat toe schrijven zijn, waardoor zijn financiële verantwoordelijkheid voortaan kan worden ingeroepen. In oktober 1997 heeft de Rekenkamer over dit voorstel van de Commissie advies uitgebracht12. In februari 1998 heeft het Europees Parlement bedragen vrijstelling die te voorstel dit goedgekeurd. met amendementen er of van Volgens Wat de uitgaven van het EOGFL-Oarantjf» betreft, is de invorderingssituatie in de voor het jaar 1997 medegedeelde gevallen vervat in tabel 2. Drie vierden van de bedragen moeten nog worden ingevorderd (122 van de 164 miljoen ecu). Het hoofdprobleem de blijft duur de invorderingsprocedures. de Commissie kan een periode van vier jaar als voldoende worden beschouwd om vast te realistische stellen invorderingsmogelijkheden en desgevallend de nodige procedures in te leiden. Bij deze termijn wordt rekening gehouden met de verjaringstermijn enerzijds en de nieuwe versnelde procedure voor de goedkeuring van de rekeningen13 anderzijds. Uiterlijk bij het verstrijken van deze termijn van vier jaar zou de Commissie in staat moeten zijn om een besluit te nemen in het kader van de procedure voor de goedkeuring van de rekeningen14, zulks op basis van de door de betrokken lidstaat In verstrekte uitleg. is de in de vóór 1994 invorderingssituatie medegedeelde gevallen weergegeven. tabel 4 bestaan, derhalve In ditzelfde kader van de procedure voor de goedkeuring van de rekeningen kan de Commissie correcties" "forfaitaire toepassen ten aanzien van lidstaten die geen voldoende controles hebben ingevoerd en voor een die onregelmatigheden hebben gecreëerd. Het gaat derhalve niet om een "invordering" in de eigenlijke zin van het woord, doch om een ander middel om de financiële belangen van de Gemeenschappen te beschermen. Deze correcties vormen een doeltreffende risico van 13 Verordening (EG) nr. 1663/95 van de Commissie (PB L 158 houdende uitvoeringsbepalingen van Verordening (EEG) nr. 729/70 van de Raad (PB L 94 van 28. 4. 1970) aangaande de procedure inzake de goedkeuring van de rekeningen. 7. 7. 1995) 1 ' Doe. COM(97) 343 def, reeds genoemd. 12 PBC 15 van 19. 1. 1998. 14 Thans Beschikking 97/333/EG van de Commissie van 23. 4. 1997 betreffende de goedkeuring van de rekeningen die de lidstaten voor het begrotingsjaar 1993 hebben ingediend in verband met het EOGFL- Garantie (PB L 139 van 30. 5. 1997). 13 aansporing voor de lidstaten in de zin van de verbetering van hun controlesystemen. Voor het begrotingsjaar 1993 belopen deze forfaitaire correcties circa 520 miljoen ecu. in kader lidstaten die in De structurele maatregelen worden tranches van het meerjarenprogramma's gefinancierd. Indien de onregelmatigheid bij een van de afzonderlijke die worden projecten, geselecteerd door de bevoegde autoriteiten communautaire van de medefinanciering genieten, vóór het einde van het looptijd de van in kwestie worden meerjarenprogramma ontdekt, lidstaat betrokken de normaliter het project in kwestie intrekken en vervangen door een ander dat ook aan de vastgestelde doelstellingen beantwoordt. De financiële bijdrage van de Gemeenschap kan worden "gchcrprogrammecrd,\ derhalve kan de de Commissie De Europese Raad van Madrid van december 1995 had de Commissie en de Raad gevraagd na te gaan of het mogelijk is de procedure voor de goedkeuring van de rekeningen die voor de uitgaven van het EOGFL-Garantie wordt gebruikt, uit te breiden tot andere sectoren, met name op het gebied van de Structuurfondsen. In deze context op heeft 27 oktober 1997 Permanente Vertegenwoordigers van de lidstaten de interne richtsnoeren betreffende de netto financiële correcties in het kader van de toepassing van artikel 24 van Verordening nr. 4253/88 toegezonden, en heeft zij haar bevoegde diensten ermee belast die toe te passen. In deze richtsnoeren worden de omstandigheden nader omschreven waarin de netto financiële correcties kunnen worden uitgevoerd. Het hoofdcriterium bestaat erin dat een netto correctie moet indien de financiële worden overwogen controle van de lidstaten belangrijke leemten blijkt te vertonen. Terwijl voor de drie hierboven genoemde begrotingsterréinen de invordering bij de lidstaten berust, gaat de Commissie voor de rechtstreekse uitgaven zelf aan het einde van haar onderzoek over tot de invordering van de bedragen bij de eindbegunstigde. De 14 dienst van de bevoegde ordonnateur geeft dan een invorderingsopdracht die door de rekenplichtige van de Commissie wordt uitgevoerd. Niettemin moet worden vastgesteld daadwerkelijke de invordering van de bedragen in kwestie dikwijls stuit op feitelijke of juridische de moeilijkheden begunstigde, zeer lange procedures bij de nationale instanties,. ). (faillissement van dat 1. 3. 2 Follow-up van de door UCLAF in samenwerking met de lidstaten verrichte onderzoeken invorderingsprocedures kan De systematische financiële follow-up van de slechts plaatsvinden op grond van de formele mededelingen van de lidstaten. Het spreekt vanzelf dat in geval van gesofisticeerde transnationale fraude het optreden van de lidstaten alleen niet volstaat om de zaken af te sluiten en te kunnen overgaan tot ook maar een gedeeltelijke invordering van de bedragen in kwestie (in het bijzonder op de gebieden traditionele eigen middelen en landbouwuitgaven, waar goederenverkeer plaatsvindt is de belastingschuldigen te identificeren). en het moeilijk Ook al maakt het door de Commissie verrichte onderzoek het mogelijk de gevolgen voor de communautaire begroting te berekenen (in termen van ontdoken eigen middelen of onregelmatige uitgaven) en de belastingschuldige of de eindbegunstigde te identificeren, toch moet UCLAF alle elementen van het dossier aan de betrokken lidstaat toezenden en deze verzoeken alle voor de invordering nodige maatregelen te nemen, en tevens formeel het geval mee te delen indien zulks niet is gebeurd. (Euratom, Op het gebied van de eigen middelen werd door Verordening EG) nr. 1355/96 van de Raad tot wijziging van Verordening (EEG, Euratom) nr. 1552/89 van de Raad voor de lidstaten de verplichting ingevoerd om in het kader van hun mededeling "eigen middelen" een uitdrukkelijke verwijzing op te nemen naar een vroegere mededeling die werd gedaan in het de wederzijdse van administratieve bijstand op het gebied van kader douane en landbouw. Aangezien UCLAF de samenwerking met de lidstaten in het kader van de wederzijdse bijstand organiseert, zal deze een systematischer Ibllow-up mogelijk maken. verwijzing voortaan 15 2. ONDERZOEKEN de het van in vormt Uit het hoofdstuk over onderzoeken blijkt toekent aan de dat de Unie prioriteit operationele uitbreiding veld. Deze aanwezigheid de van aanwezigheid de zwaartepunten fraudebestrijdingsstrategie de Commissie15, die steun krijgt van het Europees Parlement en de Raad. een van van anderzijds De doelstellingen zijn duidelijk: enerzijds dient de georganiseerde misdaad te worden de bestreden, geloofwaardigheid van de belangrijkste communautaire beleidsmaatregelen worden gewaarborgd en dienen de financiële belangen van de Unie te worden beschermd. moet Met betrekking tot de georganiseerde misdaad16 zij erop gewezen dat de begroting van de Gemeenschap zich reeds in de organisaties mag belangstelling van verheugen die gespecialiseerd zijn in financiële misdaad. Telkenmale wanneer de inspectiediensten op complexe dossiers stuiten, die meestal een transnationaal karakter hebben en waarmee aanzienlijke bedragen zijn gemoeid, blijken daarbij criminele netwerken te zijn betrokken die geavanceerde methoden gebruiken. De fraudeurs, van zich omkopings- en vervalsingstechnieken, zijn experts in het verduisteren en vervangen van goederen, het beheer van complexe stromen de vervalste overmaking van kapitaal naar fictieve ondernemingen en het gebruik van vervalste administratieve documenten. De Commissie en de lidstaten hebben gegronde redenen om grootschalige onderzoeken in het veld uit te voeren, die moeten uitmonden in een afschrikkende sanctie voor de fraudeurs. rekeningen, bedienen die Voorts dient de Commissie de belangrijkste beleidsmaatregelen Unie onvoorwaardelijk te verdedigen. Of het nu gaat om het landbouwbeleid, om het structuurbeleid of om het handelsbeleid, in van de alle gevallen is de geloofwaardigheid van de Unie zelf in het geding. I let voorbeeld van de onregelmatigheden in het kader van de preferentiële stelsels laat zien hoe gevaarlijk systematische fraude is voor een dynamisch handelsbeleid dat openstaat voor de wereld. Voor de helft van de invoer in de Unie gelden preferentiële tarieven17. Er steeds bestaan aanzienlijke risico's, met name in bepaalde sectoren en elektronica, of voor sommige producten waarvoor handelsbeschermende maatregelen zoals antidumpingrechten van kracht zijn. visserij, textiel zoals nog Binnen de Unie mogen fundamentele beleidsterreinen zoals het landbouwbeleid of het structuurbeleid, niet door fraude worden ondermijnd. De Commissie kwijt zich slechts van haar taak wanneer zij in dikwijls complexe zaken die zich over diverse landen uitstrekken, inspecties ter plaatse uitvoert of het nationale van rechtshandhavingsinstanties coördineert. optreden lidstaten derde de of Ten slotte vraagt de problematiek van de BTW-fraude, die vergelijkbaar is met de belastingfraude bij risicovolle producten, om aanvullende initiatieven om ervoor te terrein meer zorgen gecoördineerde worden ontwikkeld. onderzoeken dat dit op 2. 1 De georganiseerde misdaad staat onomstotelijk vast dat de Het in de begroting van de Unie zich belangstelling internationale van misdaadorganisaties mag verheugen. In het kader van grootschalige onderzoeken die de schade voor de communautaire uitgaven en ontvangsten aan het licht hebben gebracht, zijn meer dan vijftig misdaadorganisaties geïdentificeerd. Deze organisaties werken onderling samen en houden zich niet alleen 15 Doe. COM(94) 92 def. ' " Zie bijgevoegd glossarium. 17 Dit heeft de Rekenkamer vastgesteld in haar jaarverslag over het begrotingsjaar 1996 (PB C 348 van 18. 11. 1997). AQ alcohol bezig met financiële misdaad die ten koste gaat van de financiële belangen van de Unie, maar ook met andere vormen van criminaliteit. De georganiseerde misdaad te hebben voor blijkt een voorkeur fraudegevoelige producten die bijzonder lucratieve handelsmogelijkheden bieden, zoals de en douanerechten worden ten nadele van de communautaire begroting ontdoken, de accijnzen en de BTW grotendeels ten nadele van de nationale begrotingen. In de landbouwsector duiden de onderzoeken van de gespecialiseerde diensten van de lidstaten en de Commissie steeds vaker op het georganiseerde van transnationale misdaadnetwerken. sigaretten: bestaan De in 1997 door de Raad ingestelde groep op hoog niveau heeft onderstreept dat de georganiseerde misdaad profileert van de verschillen tussen nationale systemen om straffeloos te kunnen opereren, en zo nodig gebruik maakt landen van (Zwitserland of belastingparadijzen), waar de werkelijke organisatoren van deze netwerken woonachtig zijn en waar de gelden die aan de Gemeenschapsbegroting zijn onttrokken, worden witgewassen. derde Toch kunnen bij de fraudebestrijding belangrijke resultaten worden geboekt, op voorwaarde dat de inspanningen van de lidstaten en die van de Unie vanaf het allereerste onderzoekstadium tot en met de eventuele gerechtelijke procedures worden gebundeld. De bijzondere werkgroepen (de "task-groups" voor alcohol, sigaretten en olijfolie), die op initiatief van de Commissie zijn opgezet voor de follow-up van de meest gevoelige zaken door de Commissie en de lidstaten, hebben hun werkzaamheden geïntensiveerd. 2. 1. 1 De activiteiten van de task-group "sigaretten " Uit de onderzoeken die de Commissie coördineert binnen de - uit de UCLAF en de gespecialiseerde diensten van de lidstaten bestaande - task group, blijkt dat criminele groepen die op Europees en mondiaal niveau zijn georganiseerd, een belangrijke rol spelen bij de fraude met sigaretten. De van betrokken groepen geven blijk van een opmerkelijk aanpassingsvermogen aan de repressieve maatregelen die met het oog op de bestrijding van hun activiteiten zijn getroffen, en zijn zowel in geografisch als in operationeel opzicht zeer flexibel in het gebruik verschillende transportmiddelen en diverse netwerken voor distributie en het witwassen van gelden. De bestrijding van deze groepen is enkel mogelijk door middel van optimale operationele tussen de samenwerking lidstaten, die door de Commissie wordt en waarbij nauw wordt ondersteund samengewerkt met gerechtelijke autoriteiten. de Door samenwerking en de steun van enkele in 1997 een aantal derde landen kon in dit deel worden fraudecircuits, die en opgespoord beschreven, worden uitgeschakeld. De totale financiële schade tengevolge van de fraudezaken die in 1997 in deze sector werden opgespoord, wordt op 1,6 miljard ecu geraamd; de schade betreft zowel communautaire eigen middelen als ontvangsten lidstaten (douanerechten, accijnzen en BTW). Het verlies aan communautaire opbrengsten wordt op 423 miljoen ecu geraamd. In verband met de hoge indirecte belastingen op sigaretten, met name accijnzen, hebben alle te lidstaten met sigarettensmokkel kampen, zij het dat dit verschijnsel van oudsher vaker in de zuidelijke lidstaten voorkomt. van de 2. 1. 1. 1 Smokkel over zee en door de lucht De Commissie en de task-group "sigaretten" hebben een operatie op touw gezet om een einde te maken aan de smokkel van sigaretten die over zee naar Spanje en Portugal werden gesmokkeld18. De sigaretten werden oorspronkelijk vanuit entrepots in de havens van de Benelux verscheept, met als (valse) bestemming de West-Afrika. Vervolgens werden '° Zie Jaarverslag "Fraudebestrijding" 1996, hoofdstuk 3, deel 1. 1. 17 sigaretten op zee overgeladen. In januari 1997 kon dank zij de operatic, die door de Commissie werd gecoördineerd, voor de eerste maal beslag worden gelegd op twee schepen. De operatie werd in 1997 voortgezet en de Spaanse en Portugese autoriteiten konden in samenwerking met hun Franse en Belgische collega's beslag leggen op diverse schepen die bij de smokkel waren betrokken. in Europa markt te kunnen blijven bevoorraden. In april 1997 vernamen de task-group; alsook de Spaanse en Griekse een uit Griekenland autoriteiten dat afkomstig vrachtvliegtuig, dat eigendom was van de Oekraïnse strijdkrachten, op een vliegveld in Noord-Spanje landde en onder dekking van een vervalste goederenaangifte (elektronische onderdelen uit Griekenland) een zending sigaretten uitlaadde. berust hebben Deze beslagleggingen hadden onder meer tot gevolg dat de criminele organisaties de opslag van de sigaretten van de Benelux- havens naar andere havens - vooral op verplaatst. Cyprus - De is gewijzigd; de nieuwe fraudemethode methode vervalste een op goederenaangifte, waarmee zowel de aard als de ware herkomst van de goederen (Marokko) wordt verhuld. De sigaretten worden sinds de bovenbeschreven operatie via Cypriotische havens of havens van andere derde landen in het Middellandse- Zeegebied vervoerd, waar zij samen met andere, minder fraudegevoelige goederen in Bij containers binnenkomst in de Europese Unie worden enkel deze minder gevoelige goederen aangegeven om niet de aandacht van de controlediensten te wekken. geladen. worden de van De Commissie heeft de informatie met betrekking tot de bewegingen van deze verdachte containers gecoördineerd. In 1997 hebben de autoriteiten van de lidstaten meer dan 93 000 dozen19 sigaretten in beslag genomen. De uitmuntende steun die de Cypriotische Gemeenschap douaneautoriteiten heeft gekregen, was van grote criminele organisaties die over zee sigaretten naar Spanje en Portugal smokkelen, is een zware slag toegebracht. In Spanje, Frankrijk en België zijn arrestaties verricht, waardoor criminele konden worden ontmanteld. De leden van deze netwerken worden strafrechtelijk vervolgd. betekenis. Aan netwerken de Aanvullende in houten kisten verborgen Bij deze actie namen de Spaanse autoriteiten een vliegtuig van het type llliouchine 76 in beslag en arresteerden zij in een de bemanning, die vervolgens strafrechtelijke procedure werd veroordeeld. De lading bestond uit meer dan 1 700 dozen onderzoeken sigaretten. hebben aangetoond dat sedert februari reeds tien van dit soort vluchten hadden plaatsgevonden; vóór eind april waren nog eens zes vluchten gepland. De sigaretten waren vanuit een groot entrepot in Nederland verzonden en in de Belgische luchthaven Oostende aan boord van een vliegtuig geladen met als bestemming in Belgrado en vervolgens Griekenland, waar in werkelijkheid echter alleen maar brandstof tankte. luchthavens het vliegtuig Vastgesteld is dat op deze wijze meer dan 17 760 dozen sigaretten Spanje zijn binnengesmokkeld. Het verlies, in termen van douanerechten, BTW en indirecte belastingen, wordt op 15 miljoen ecu geraamd. De regering van Oekraïne heeft in beslag genomen verklaard dat het vliegtuig aan een Oekraïnse onderneming was verhuurd. Nochtans hebben de autoriteiten geweigerd hun medewerking te verlenen om deze zaak op te helderen, ondanks de (sedert 1 februari 1996 van tussen de kracht zijnde) overeenkomst Gemeenschap een rechtsgrondslag biedt voor wederzijdse administratieve bijstand in douanezaken. en Oekraïne, die De misdaadorganisaties hebben vervolgens nieuwe methoden uitgedacht om de zwarte 2. 1. 1. 2 S igarettensmokkel onder dekking van TIR-carnets 19 Ken doos bevat 50 pakjes, ofwel 10 000 sigaretten. vanuit Een opererende Zwitserland criminele organisatie, die beschouwd wordt 18 aan de netwerken leverancier van als de belangrijkste sigaretten in de Gemeenschap, was voornemens ongeveer 175 000 dozen merksigarcttcn vanuit Roemenië naar het grondgebied van de Gemeenschap smokkelen. Met de frauduleuze handelingen is begin 1996 een aanvang gemaakt. te onder de Roemeense De sigaretten werden met auto's en per vliegtuig vanuit een douane-entrepôt in Nederland via België naar Roemenië (Boekarest) vervoerd, en vervolgens weer naar de Gemeenschap doorgezonden, nadat zij regeling douanevervoer vanuit Boekarest naar de Hongaarse grens waren vervoerd. Daar werden de sigaretten door de smokkelaars als weinig goederen (keukenvaat) aangegeven, onder de TIR- regeling20 geplaatst in de Gemeenschap ingevoerd. De TIR-carnets werd onregelmatig gezuiverd, waarna de sigaretten op de communautaire markt werden verkocht. fraudegevoelige en weer Aan deze smokkel werd in november 1996 een einde gemaakt, toen twee van de bovenbedoelde TIR-carnets bij een van de hoofdrolspelers van deze fraude werden aangetroffen in het kader van een strafrechtelijk onderzoek in Zwitserland, dat zaak in (drugsmokkel en omkoping van Zwitsere ambtenaren) was ingeleid. verband met andere een De opsporingsdiensten van drie lidstaten werden van deze zaak op de hoogte gebracht, waarbij diverse transportbedrijven waren betrokken. Bij gebrek aan bewijzen over de omvang van de fraude en de mate van verantwoordelijkheid van de betrokken ondernemingen en individuen konden de nationale diensten hun onderzoek echter niet succesvol afsluiten. Op verzoek van de drie de fraudebestrijdingsdienst van de Commissie de coördinatie van het onderzoek op zich genomen. lidstaten heeft en Roemenië In samenwerking met de Roemeense douaneautoriteiten is een communautair inspectiebezoek georganiseerd. Dit leverde in de de nationale opsporingsdiensten voldoende lidstaten bewijsmateriaal op om strafrechtelijke procedures te kunnen inleiden. Op grond van deze procedures werden verschillende gevangenisstraffen bendeleden veroordeeld en kon het bedrag van de ontdoken de douanerechten schuldenaren worden betekend. 35. 000 van de in totaal geplande 175. 000 dozen waren de Gemeenschap reeds binnengesmokkeld, wat een inkomstenverlies (douanerechten, accijnzen en BTW) van ongeveer 38 miljoen ecu betekende. aan tot 2. 1. 1. 3 Sigarettensmokkel vanuit Montenegro in van naar sigaretten de Gemeenschap Een van de belangrijkste routes die de misdaadorganisaties gebruiken voor de smokkel de Gemeenschap, loopt via de Federatieve Republiek Joegoslavië. Vanuit douane- entrepôts en Zwitserland worden grote partijen sigaretten onder de regeling douanevervoer in auto's, vliegtuigen of boten naar Joegoslavië gezonden. Daar worden de sigaretten op snelle boten geladen, met als aangegeven beslemming Italië. Vervolgens wordt de lading ter hoogte van de Adriatische kust Italië binnengesmokkeld. honderd smokkel vrachtvliegtuigen De omvang van deze is aanzienlijk: het staat vast dat in 1997 meer dan naar Montenegro zijn gevlogen. De onderzoeken in dat jaar bevestigden de bij het eerste inspectiebezoek verzamelde inlichtingen over de grote omvang van deze smokkel: jaarlijks worden 800. 000 dozen sigaretten gesmokkeld, hetgeen neerkomt op een verlies aan communautaire en nationale inkomsten van ten minste 700 miljoen ecu. 1996 in 20 De TIR-rcgeling is de regeling voor het internationale douanevervoer over de weg, vastgesteld in de TIR- ovcreenkomst van 1975. 19 Volgens de thans beschikbare informatie zijn in de eerste 9 maanden van 1997 678 250 dozen sigaretten vanuit de Europese Unie en derde landen naar Montenegro vervoerd. De route via Montenegro heeft bestemd enkel ten doel de sigaretten via een omweg op de zwarte markt van de Europese Unie te brengen. Ervan uitgaande dat 10% van deze de sigaretten Montenegrijnse markt, kan worden aangenomen dat ongeveer 610. 000 dozen sigaretten op de communautaire zwarte markt terechtkomen, hetgeen neerkomt op een verlies van ongeveer 610 miljoen ecu aan douanerechten, BTW en accijnzen. voor is de Bij een controlebezoek, dat de UCLAF en de Guardia di Finanza in samenwerking met de Italiaanse justitiële autoriteiten uitvoerde, kon beslag worden gelegd op documenten en ander materiaal waaruit bleek dat 31 665 dozen Europese Unie waren binnengesmokkeld. Met behulp van de later bewijsstukken controlebezoek werden aangetroffen, kon de Italiaanse politic 42 personen die lid waren van een criminele organisatie en die bij de sigarettensmokkel waren betrokken, aan het Openbaar Ministerie overdragen. een die bij 2. 1. 1. 4 Sigarettensmokkel spoor via het tot het in het kader van het De maatregelen communautair/gemeenschappelijk douanevervoer21, in het bijzonder de verplichting stellen van een individuele zekerheid voor sigaretten die over de weg worden vervoerd, waren voor de criminele organisaties aanleiding om de zwakke overige vervoermiddelen uit te buiten. Zo werden 77. 410 dozen sigaretten die tussen februari 1995 en april 1997 per trein van Zwitserland naar Portugal werden de Gemeenschap binnengesmokkeld. Dit betekent een verlies van ongeveer 65 miljoen ecu aan communautaire eigen vervoerd, punten van de 21 Regeling waarbij goederen waarvoor de betalingen van de rechten en heffingen is geschorst, van een kantoor van vertrek naar een kantoor van bestemming worden vervoerd. Hierbij vindt controle van de bewijsstukken plaats. (Het gemeenschappelijk douanevervoer vormt de uitbreiding van het communautaire douanevervoer tot de UVA-landcn en de Viscgrad-landcn - Polen, Hongarije, de Tsjechische Republiek en Slovakije). Zie hoofdstuk 3, deel 3. 3. 20 middelen en aan lidstaten. inkomsten voor de - - van oorsprong Amerikaanse De sigaretten werden vanuit entrepots in Nederland, Duitsland en België naar entrepots in Zwitserland (Basel en Buch) vervoerd. Daar werden de sigaretten voor uitvoer naar Angola, Senegal, Gambia en Guinée via Portugal In Portugal werden de sigaretten onregelmatig uit de wagons geladen en aan de regeling communautair/gemeenschappelijk douanevervoer deze smokkel werd in april een einde gemaakt de toen zevenstigste wagonlading van deze reeks in beslag namen. onttrokken. Aan aangegeven. autoriteiten Portugese de een loopt douanezaken. Bij In Portugal strafrechtelijk onderzoek om degenen die deze fraude op touw hebben gezet, te kunnen identificeren. De UCLAF heeft een controlebezoek in Zwitserland gecoördineerd op basis van de land gesloten overeenkomst met dat administratieve betreffende wederzijdse de in bijstand tenuitvoerlegging van deze overeenkomst zijn lacunes aan het licht gekomen, die moeten aangevuld en die met name betrekking hebben op de bevoegdheid van de Zwitserse autoriteiten. Toch kan op grond van de tot dusverre verkregen onderzoeksresultaten worden geconcludeerd dat de organisaties die bij deze fraude zijn betrokken, reeds bekend waren door andere gevallen van sigarettensmokkel. 2. 1. 1. 5 Sigarettensmokkel via Andorra Andorra is reeds verscheidene jaren een centrum voor de smokkel van sigaretten naar de Europese Unie, met name naar Spanje. De sigaretten werden ofwel onder licentie in Andorra vervaardigd, ofwel in derde landen vervaardigd en vervolgens in Andorra ingevoerd. In de, periode 1995-1997 nam de sigarettensmokkel echter bijzonder grote proproties aan. Spaanse, Franse, Britse en Ierse autoriteiten namen grote hoeveelheden sigaretten in beslag, die vanuit Andorra naar de Unie werden gesmokkeld. en daar Een grondig onderzoek van de in Andorra verwerkte ingevoerde tabaksproducten heeft aangetoond dat de betrokken hoeveelheden de behoeften van de lokale bevolking en de belastingvrije verkoop aan de ruimschoots overschreden. Officieel voert Andorra echter geen sigaretten uit. toeristen In 1997 kon worden vastgesteld dat de invoer van sigaretten in Andorra was verdubbeld ten opzichte van 1996, terwijl de sigarettenproductie in Andorra in de vijf jaar daarvoor slechts licht was gestegen. Op grond van naar de een onderzoek sigarettenmerken die in 1997 in Andorra werden ingevoerd, rees het vermoeden dat een groot deel van deze sigaretten bestemd was voor de zwarte markt in het Verenigd Koninkrijk en Ierland, die door criminele organisaties wordt gecontroleerd. Volgens het onderzoek kan het totale verlies aan belastinginkomsten voor 1996 op circa 200 miljoen ecu worden geraamd, en voor 1997 op circa 400 miljoen ecu. Er bestaan gegronde aanwijzingen dat deze smokkel het werk is van georganiseerde criminele bendes die vanuit diverse landen binnen en buiten de Europese Unie opereren. De Spaanse autoriteiten (Guardia civil) hebben diverse maatregelen getroffen en een versterkte controle door de politie en de douane moet ervoor zorgen dat de omvang van deze smokkel wordt beperkt. De bevoegde diensten van de Commissie bespreken met de autoriteiten van Andorra welke maatregelen moeten worden getroffen. 2. 1. 2 De rol van de georganiseerde op bij de fraude misdaad landbouwgebied op onderzoeken De landbouwgebied brengen regelmatig goed georganiseerde criminele netwerken aan het licht. Door middel van complexe netwerken bestaande uit productenten, handelaren, transporteurs, facturisten, smokkelaars en vervalsers heeft de georganiseerde misdaad een positie kunnen veroveren, met name bij de extra- communautaire landbouwproducten. handel in De hierna te bespreken fraudezaken met alcohol, olijfolie, boter en rundvlees laten duidelijk zien met welk type criminaliteit de Gemeenschap wordt geconfronteerd. Uit het voorbeeld van het Britse rundvlees blijkt dat in bepaalde gevallen niet alleen" financiële belangen worden geschaad, maar dat tevens verbodsregels worden overtreden die de Gemeenschap met het oog op de bescherming van de volksgezondheid heeft uitgevaardigd. 2. 1. 2. 1 Alcohol tot Eind 1996 werden de onderzoeken met betrekking tot alcohol en alcoholische dranken (met uitzondering van wijn) die binnen de UCLAF22 werden uitgevoerd, aan de task-group "alcohol" overgedragen. Deze groep heeft taak de beschikbare informatie te centraliseren en de - altijd transnationale - fraudebestrijdingsacties te coördineren. In dit verband heeft zij de bevoegheid een onderzoek in te leiden en maatregelen te treffen voor de operationele follow-up van dit onderzoek. Het "early warning system" (regeling douanevervoer) en de coördinatie van de onderzoeken door een specifieke task-group hebben hun nut bewezen bij de opsporing van fraude. De ervaring leert tevens dat alle lidstaten er belang bij hebben onderling en met de Commissie samen is onwaarschijnlijk dat de in 1997 vastgestelde problemen uitsluitend beperkt blijven tot de lidstaten die met de Commissie hebben samengewerkt. te werken: het van goed Bovendien zijn de belangrijkste fraudezaken het werk georganiseerde criminelen. Deze kunnen slechts worden bestreden indien de informatie-uitwisseling en de samenwerking tussen de lidstaten en de Commissie onophoudelijk worden verbeterd. 22 Zie Jaarverslag "Fraudebestrijding" 1996, hoofdstuk 3, deel 3. 1. 1, waar staat vermeld dat de lidstaten de Commissie herhaaldelijk in kennis hebben gesteld van een nieuwe toename van de smokkel met alcohol. 21 extern In 1997 heeft de task-group het startsein gegeven voor onderzoeken naar transporten van alcohol en alcoholische dranken, waarbij gebruik werd gemaakt van de communautair regeling douanevervoer21 of van een regeling waarbij de accijnzen worden geschorst24. De onderzoeken toonden aan dat de twee regelingen onregelmatig waren gebruikt. Hierdoor zijn grote hoeveelheden alcohol en alcoholische dranken tijdens het transport ervan door de Gemeenschap verdwenen. Tot de gebruikte fraudemethoden behoorden onder meer het gebruik van vervalste documenten en zegels, de vermelding van onjuiste en geadresseerden, alsook de opzet van fictieve ondernemingen, die failliet gaan voordat de rechten opeisbaar zijn. goederenbenamingen In de meeste gevallen is het bijzonder de eindbestemming van de moeilijk te achterhalen. Dit kan alcoholzending diverse oorzaken hebben: de betrokken zending heeft de lidstaat van vertrek helemaal niet verlaten; de zending heeft wèl deze lidstaat, maar niet de Gemeenschap verlaten (de alcohol is eenvoudigweg naar de markt van een andere lidstaat vervoerd, of uitgevoerd en vervolgens weer de de Gemeenschap zending is de Gemeenschap uitgevoerd om vervolgens illegaal in het handelsverkeer van derde landen, met name in Midden- en Oost-Europa, te worden gebracht. Binnen de Unie heeft vooral Noord-Europa te kampen met alcoholsmokkel, omdat de accijnzen daar hoger zijn. Het is bijzonder duidelijk dat de Gemeenschap en de derde landen, met name de landen van Midden- en Oost- Europa, een gemeenschappelijk belang hebben om de fraude op hun respectieve binnengesmokkeld); 23 Zendingen onder geleide van een Tl -document. 2 de regeling Zendingen met een administratief geleidedocument. Richtlijn 92/12/EEG van de Raad van 25 februari 1992 betreffende voor algemene accijnsproducten, het voorhanden hebben en het verkeer daarvan en de controles daarop (PI) 1. 76 van 23. 3. 1992) en Verordening (liliG) nr. 2719/92 van de Commissie van II september 1992 betredende het administratieve geleidcdocumcnt voor het verkeer onder schorsing van rechten van accijnsproducten (PB L 276 van 19. 9. 1992). markten te bestrijden en om de rol van de georganiseerde misdaad terug te dringen. • Zendingen onder de regeling communautair douanevervoer Dank zij de informatie van de lidstaten over de uitvoer van fraudegevoelige producten kon het onderzoek in 1997 worden geconcentreerd op twee lidstaten die grote hoeveelheden alcohol naar aangegeven bestemmingen in de voormalige Sovjet unie uitvoeren (met name Rusland, Oekraïne en Litouwen). Aldus werd vastgesteld dat ten minste 1,4 miljoen liter alcohol, die zogenaamd uit een van deze twee lidstaten was uitgevoerd, niet bestemming was op de aangekomen. douanedocumenten werden niet op de kantoren van uitgang uit de Gemeenschap aangeboden, of werden van valse stempels voorzien. aangegeven De van douanegebied in werkelijkheid Waarschijnlijk heeft deze hoeveelheid de alcohol het niet Gemeenschap verlaten; wanneer dat inderdaad het geval is, kan de financiële schade op basis van de gemiddelde belastingheffing in de Europese Unie en met inbegrip van de douanerechten op 15,7 miljoen ecu worden geraamd. Overigens wordt het onderzoek voortgezet om de eindbestemming van deze partij alcohol, alsook die van een andere verdachte zending alcohol (4,4 miljoen liter) die naar landen van de voormalige Sovjet unie zou zijn uitgevoerd (mogelijke financiële schade circa 49 miljoen ecu), vast te stellen. • Zendingen onder de regeling waarbij de accijnzen worden geschorst Dank zij de uitmuntende medewerking van een lidstaat konden de zendingen alcohol onder de regeling waarbij de accijnzen worden geschorst, worden geanalyseerd. Uit dit onderzoek is gebleken dat in een periode van jaar negen ondernemingen de betaling van accijnzen en BTW hebben ontdoken door de fictieve uitvoer van 6,7 miljoen liter alcohol. iets meer dan een 22 Bovendien hebben de douaneautoriteiten ontdekt dat acht andere ondernemingen in minder dan drie jaar op onregelmatige wijze 14,3 miljoen hebben liter verzonden. Het potentiële verlies aan nationale inkomsten kan (op basis van de gemiddelde belastingheffing in de Europese Unie) op circa 563 miljoen ecu worden geraamd. alcohol 2. 1. 2. 2 Olijfolie De onderzoeken op dit terrein laten zien hoe geavanceerd de technieken zijn waarvan criminele organisaties zich bedienen. Om hun doelstellingen te verwezenlijken, zetten zij mechanismen op waarmee de economie van een sector volledig wordt verstoord. Het beeld dat fraude ten koste gaat van één bepaalde sector, is onjuist: producenten, verwerkers en consumenten zijn in dit geval allen het slachtoffer van een georganiseerde operatic. zijn grootschalige fraudes begaan, zowel met de consumptiesteun als met betrekking tot de productiesteun. Het gevaar van fraude doet zich ook voor bij de in- en uitvoer. De Commissie heeft met deze kwestie rekening gehouden bij de uitwerking van haar voorstellen voor de hervorming van de gemeenschappelijke de markt25. sector olijfolie ordening In de van De laten fraudegevallen met olijfolie duidelijk zien hoe nuttig een structuur als de gespecialiseerde task-group kan zijn. Het gaat hier niet om gerichte onderzoeken, maar om de permanente coördinering van de opsporingsdiensten die het moeten opnemen tegen georganiseerde financiële misdaadsyndicaten die» in diverse landen actief uiteenlopende zijn werkmethoden hanteren. die en hazelnotenolie Met olijfolie aangelengde In de loop van 1995 was gebleken dat aanzienlijke hoeveelheden olie, die als zonnebloemolie waren ingeklaard, op boten 25 Doe. COM(97) 57 def. vanuit Turkije naar België, Nederland, Duitsland en Portugal waren vervoerd. Er werd fraude vermoed: het zou om hazelnotenolie kunnen gaan, die bestemd was om te worden aangelengd met olijfolie; een dergelijke vermenging is namelijk bijzonder moeilijk op te sporen indien het aandeel van de hazelnotenolie niet meer dan 18 à 20% bedraagt. Een aldus aangelegde olie verliest evenwel haar kwaliteit en komt niet meer in aanmerking voor welke communautaire steun dan ook. Doordat de inklaring en de aangifte als zonnebloemolie over diverse havens in Noord-Europa en Portugal werden gespreid, wisten de fraudeurs de aandacht van zich af te leiden. Bovendien hoefden zij in verband met de aangifte als zonnebloemolie geen zekerheid te stellen, zoals vereist is bij de invoer van hazelnotenolie26. Nadat de olie vele malen opnieuw was gefactureerd via ondernemingen die in belastingparadijzen (o. m. Panama) waren gevestigd en die houder waren van Zwitserse bankrekeningen, werd de olie met vrachtwagens, die meestal uit Frankrijk afkomstig waren, naar Italië en Spanje vervoerd. Eind 1995 voerde de Commissie in samenwerking met de douanediensten van de betrokken lidstaten een onderzoek uit in Turkije. Hierdoor kon worden aangetoond dat de schepen wel degelijk hazelnotenolie vervoerden. De documenten die bij aankomst in de Gemeenschap werden overgelegd, waren vervalste exemplaren, die tijdens het transport waren vervaardigd. De onjuiste aangifte van de goederen en de waarde had betrekking op in totaal 20 680 ton hazelnotenolie. Door het onderzoek dat de Franse, Belgische en Nederlandse douanepolitie bij transporteurs uitvoerde, konden de de 26 Zekerheid van 80 ecu voor 100 kilo, die onder bepaalde gebruiksvoorwaarden wordt vrijgegegeven, overeenkomstig de verordening tot beperking van het risico van fraude met hazelnotenolie. Verordening (EEG) nr. 2828/93 van de Commissie (PB L 258 van 16. 10. 1993). 23 van uiteindelijke ontvangers van de goederen worden geïdentificeerd. De UCLAF heeft de onderzoeken gespecialiseerde diensten van de betrokken lidstaten in elk stadium van hel onderzoek en door tussenkomst van de task-group "olijfolie" gecoördineerd. de De voor schade De schade voor Europese consumenten die met hazelnotenolie aangelengde olijfolie hebben gekocht, kan op 40 miljoen ecu worden geraamd, rekening houdend met het feit dat hazelnotenolie op de wereldmarkt indertijd drie maal goedkoper was dan de olijfolie. Gemeenschapsbegroting bedraagt 13 miljoen ecu in verband met het niet- stellen van de verplichte zekerheid voor hazelnotenolie (16. 145 ton); hierbij moet een aanzienlijke bedrag worden opgeteld omdat onverschuldigd consumptiesteun is uitbetaald. Dit bedrag beloopt 43 miljoen ecu, als men ervan uitgaat dat bij het aanlengen van de 20. 680 ton hazelnotenolie met de olijfolie een verhouding van 20/80 is gehanteerd, waardoor ton aangelengde olijfolie op de markt kon worden gebracht. Naar aanleiding van deze zaken nodige terugvorderingsprocedures en gerechtelijke procedures in gang gezet. 103. 400 zijn de • Frauduleuze invoer van olijfolie controle aangetroffen Naar aanleiding van de ontwikkelingen in een eerdere zaak waarbij olijfolie Italië was binnengesmokkeld27, werden tijdens een in Griekenland gezamenlijke die schcepsdocumenten overtuigende aanwijzingen bevatten dat een andere fraudezaak door dezelfde criminele organisatie was opgezet. Het onderzoek dat in samenwerking met de de UCLAF Italiaanse Guardia di Finanza en de Franse douanepolitie een uitvoerde, complexe operatie aan het licht waarbij bracht 2 Zie jaarverslag "Fraudebestrijding" 1993. Deze zaak is recentelijk door de rechter beslecht; het gefraudeerde bedrag ten nadele van de Gemeenschapsbegroting bedraagt 27,6 miljoen ecu. 24 olijfolie zonder betaling van douanerechten de Gemeenschap werd binnengesmokkeld. de het onder zogenaamd douanegebied. " van De uit een derde land afkomstige olijfolie was regeling douanevervoer op weg naar Israël en Turkije. In werkelijkheid werd de olie door ingenieuze constructie middel van een binnen de Gemeenschap ontscheept. Twee schepen waren vanuit Marseille en Sète (Frankrijk) vertrokken; beide hadden 1700 ton olijfolie aan regeling douanevervoer was geplaatst, en 1700 ton Franse zonnebloemolie. Zij deden de haven van Monopoli (Italië) aan, zogenaamd om daar de zonnebloemolie te ontschepen. Vervolgens vertrokken zij met de olijfolie naar Turkije en Israël (onder dekking van manifesten en connossementen). boord onder die de Door het onderzoek kon worden bewezen dat in werkelijkheid de olijfolie in Italië was ontscheept en dat de zonnebloemolie in Turkije en Israël was ingeklaard, met behulp van documenten die onderweg waren aangepast. de van Vervolgens werd de 3. 400 ton die in de boekhouding Italiaanse geadresseerde als zonnebloemolie was opgevoerd, weer in olijfolie "veranderd"; uit een geheel van vervalste facturen die met medewerking medeplichtige van ondernemingen waren opgesteld, moest blijken dat de betrokken onderneming de zonnebloemolie had verkocht en dezelfde tonnage olijfolie had gekocht. Om de te maken, werden manipulatie sluitend transportbescheiden terwijl uitgevaard, vrachtwagens (zonder lading!) metterdaad aan- en afreden (waardoor de aankoop van brandstof kon worden gerechtvaardigd). Het onderzoek heeft aangetoond dat alle facturen vervalst waren en dat er nooit een fysieke verplaatsing van de goederen heeft plaatsgevonden. De gehele constructie was uitsluitend bedoeld ter rechtvaardiging van de olijfolie die illegaal bij de geadresseerde was ontscheept, terwijl het volgens de officiële aangifte van de twee schepen om zonnebloemolie ging. Het bedrag aan ontdoken douanerechten en niet-gestelde zekerheden bedraagt in deze zaak 5,1 miljoen ecu. De onregelmatig ontvangen consumptiesteun beloopt 1,83 gerechtelijke miljoen procedures met betrekking tot deze zaak ingeleid. ecu. Er zijn transportbescheiden - waren achtergehouden en tussen juli en november 1996 op de Italiaanse markt waren verkocht. Zodra de fraude was vastgesteld, werd de Italiaanse ondernemer wegens fraude ten nadele van de Gemeenschapsbegroting de Italiaanse rechter gedaagd. voor Het onderzoek om de mechanismen van deze fraude aan het licht te brengen, nam in beslag, omdat bij dit enkele jaren georganiseerde misdaadnetwerk talrijke personen en organisaties waren betrokken: drie ondernemingen (een Franse, een Zwitserse en een Engelse), die alle drie werden een internationale, in het Verenigd Koninkrijk gevestigde handelaar en producent, de directeur en de kapiteins van de schepen, die medeplichtig waren, en een goed georganiseerd Italiaans netwerk bestaande uit leidinggevende functionarissen van een groot en transportondernemingen. gecontroleerd handels- aantal door 2. 1. 2. 3 Boter lieten autoriteiten De Belgische de Commissie in oktober 1996 weten dat een Belgische zuivelfabriek onder verdenking stond betrokken te zijn bij de fictieve uitvoer van boter naar Albanië. Daarbij zou ook een Italiaanse onderneming betrokken zijn. De Belgische onderneming ontving Onder uitvoerrestituties. verantwoordelijkheid van de Italiaanse ondernemer werd het product onder de regeling geplaatst om vervolgens via de haven van Bari naar Albanië te worden uitgevoerd. douanevervoer Door nauwe samenwerking tussen de Commissie en de bevoegde. nationale diensten konden in Italië boterzendingen in beslag worden genomen. De vervoerders werden op heterdaad betrapt toen zij bezig waren de boter uit de vrachtwagens in particuliere entrepots te laden. Uit een onderzoek van de bevoegde fraudebestrijdingsdiensten in België en Italië bleek vervolgens dat 15 zendingen voor Albanië op onregelmatige wijze - door communautaire vervalsing van de dat dezelfde Kort daarna ontdekten de diensten van de Commissie Italiaanse ondernemer tussen januari en april 1997 13 boterzendingen van een Franse exporteur had gekocht, die bestemd waren voor Albanië. Er werd een nieuw onderzoek ingeleid, waarna de ondernemer in Italië werd gearresteerd wegens smokkel en deelname (met de Franse exporteur) aan fraude de ten Gemeenschapsbegroting. nadele van Naar aanleiding van dit geval is een derde fraudezaak vastgesteld, waarbij dezelfde Italiaanse ondernemer de Franse boter eerst naar Kroatië had uitgevoerd en deze vervolgens op onregelmatige wijze weer in de Gemeenschap had ingevoerd (onder de onjuiste benaming margarine). Door deze drie gevallen, waarmee terug te vorderen bedragen van één miljoen ecu zijn gemoeid, is een criminele organisatie ontdekt, waarbij exporteurs en ondernemers in België, Frankrijk en Italië zijn betrokken en die ten doel heeft fraude ten nadele van de Gemeenschapsbegroting te begaan. De diensten van de Commissie hebben de onderzoeken gecoördineerd en gestuurd en aldus bijgedragen tot de vroegtijdige ontmanteling van een misdaadorganisatie voordat deze van EU-gelden kon profiteren. In deze zaak kreeg de Commissie op voorbeeldige wijze ondersteuning van de bevoegde nationale diensten (Guardia Di Finanza Italië, Belgische douane, opsporingsdienst van de Franse douane) en van de voor de strafrechtelijke vervolging bevoegde autoriteiten. in 2. 1. 2. 4 Schending van het embargo op het Britse rundvlees Op 27 maart 1996 heeft de Commissie bij wijze van maatregel ter bescherming tegen de bovicne spongiforme encefalopathie het 25 uit runderen besluit genomen om iedere uitvoer van levende hel Verenigd Koninkrijk en van verschillende producten van in het Verenigd Koninkrijk geslachte runderen naar de lidstaten en naar derde landen te verbieden28. De Commissie heeft er met de lidstaten naar gestreefd informatie te verkrijgen over eventuele overtredingen van dit verbod. De verdenkingen zijn komen te vallen op een Belgische criminele organisatie die reeds bekend was wegens haar deelneming aan de onwettige handel in hormonen en andere landbouwfraudes. In april heeft de Nederlandse douane in een rundvlees die heette partij bevroren te zijn van afkomstig twee Belgische bedrijven een Brits gezondheidsetiket ontdekt. Bij nader onderzoek zijn diverse Britse stempels gevonden. De fraude was hoofdzakelijk georganiseerd door een Belgische vennootschap die banden had met een Britse onderneming en die Brits rundvlees kocht en verwerkte in een koelhuis in het Verenigd Koninkrijk. voor dieren De fraude bestond erin dat stempels van de gezondheidsdienst "UK" werden verwijderd, waarna het vlees werd verpakt in kartonnen dozen die van valse gezondheidsetiketten waren Belgische voorzien. Het vervoer naar het vasteland, dat veerboot plaatsvond, geschiedde onder dekking van valse documenten waarin sprake was van vervoer van Belgisch vlees naar het Verenigd heette teruggestuurd te zijn. vrachtwagen Koninkrijk per dat en de die Vervolgens werd het vlees opgeslagen in Nederland, waarna het verkocht werd aan een Franse vennootschap door de Belgische had onderneming georganiseerd, en wel als vlees van Belgische oorsprong. Dit vlees werd vervolgens door de Franse vennootschap uitgevoerd, waarbij restituties in Nederland werden betaald voor een totaal bedrag van 1. 074. 000 ecu. fraude 28 Beschikking 96/239/EG van de Commissie (PB L 78 van 28. 3. 1996), gewijzigd bij Beschikking 96/362/EG van de Commissie (PB L 139 van 12. 6. 1996). 26 is een soortgelijke Daarna zijn in het reeds genoemde koelhuis in het Verenigd Koninkrijk eveneens Franse en Ierse gezondheidsetiketten aangetroffen. fraude als de Kr hierboven beschrevene ontdekt. Eind juli heeft de Franse douane een fysieke controle uitgevoerd van goederen die zich in een uit vrachtwagen afkomstige Noord-Ierland bevonden (20 ton rundvlees);. daarbij werd een vlees geïdentificeerd. Deze zending, die bestemd was voor een Duitse vennootschap, is in beslag genomen. De Commissie is midden augustus van deze bevindingen in kennis gesteld. De gegevens zijn medegedeeld aan de Duitse, Ierse en Britse autoriteiten. stempel "UK" het op De Duitse autoriteiten hebben vervolgens vastgesteld dat de Duitse vennootschap tussen augustus 1996 en augustus 1997 1. 277 ton rundvlees had gekocht, waarvan was aangegeven dat het afkomstig was uit Ierland en dat was voorzien van vervalste Ierse en gezondheidscertificaten vervoerdocumenten. Het vlees werd vervolgens, met betaling van restituties, door de Duitse koper hetzij uitgevoerd als Iers rundvlees, hetzij doorverkocht aan een andere Duitse firma als rundvlees vergezeld van Duitse gezondheidscertificaten (en vervolgens uitgevoerd met betaling van restituties of verkocht op de binnenlandse Duitse markt). Het in te vorderen bedrag in Duitsland beloopt 1,3 miljoen ecu. Na het in Duitsland uitgevoerde onderzoek is ten slotte hetzelfde soort fraude (Brits vlees waarvan de gezondheidsstempels zijn in Noord-lerland verwijderd door een gevestigde onderneming) ontdekt; hierbij waren vier Nederlandse en Belgische firma's betrokken en ongeveer 2. 000 ton rundvlees. In het kader van het onderzoek betreffende deze onwettige handel in vlees heeft de Verordening tweemaal Commissie (Euratom, EG) nr. 2185/96 van de Raad betreffende de controles en verificaties ter plaatse die door de Commissie worden de uitgevoerd financiële belangen van de Europese bescherming van ter Gemeenschappen tegen fraudes en andere onregelmatigheden29 toegepast. van ook fraude Voorts is uit het onderzoek in de sector rundvlees gebleken dat het noodzakelijk is verdenkingen op landbouwgebied te melden, zowel krachtens de verordeningen betreffende wederzijdse bijstand als met het oog op plaatsing op een "zwarte lijst" voor de landbouw ingevolge de verordeningen van de Raad en de Commissie30. de In alle genoemde gevallen, die op het ogenblik in behandeling zijn bij de gerechtelijke autoriteiten, heeft de UCLAF het onderzoek gecoördineerd en alle nodige vergaderingen met verschillende bevoegde autoriteiten van de betrokken Tegenover lidstaten georganiseerd. een dergelijke georganiseerd misdadig is betrokken, is deze coördinatie absoluut noodzakelijk, ook bij bezoeken ter plaatse aan de ondernemingen. netwerk fraudes, waarbij 2. 2 Fraude brengt schade toe aan het communautaire beleid ten van fraude nadele De de Gemeenschapsbegroting heeft niet alleen financiële gevolgen, maar ook een politieke prijs. Zij leidt niet alleen tot de toename van boekhoudkundige verliezen, maar vormt tevens een rechtstreekse bedreiging van de geloofwaardigheid van het communautaire beleid, zoals het externe handelsbeleid, het landbouw- of structuurbeleid, en de interne of externe maatregelen die via rechtstreekse uitgaven worden gefinancierd. 2. 2. 1 Het de van gebied eigen middelen; aan het handelsbeleid Gemeenschap van toegebrachte schade de in 1997 uitgevoerde onderzoeken De leveren verhelderende bijzonder bijdrage aan het lopende debat over het een 29 30 l»H 1. 292 van 15. 11. 1996 Zie hoofdstuk 5, deel 5. 1 Zie hoofdstuk 3, deel 3. 2. 27 beheer van de preferentiële tariefregelingen, die een van de belangrijkste operationele instrumenten van het extern beleid van de Gemeenschap vormen. In de mededeling van de Commissie over dit onderwerp31 wordt de inventaris opgemaakt van de tekortkomingen van deze regelingen die bij onderzoeken in het veld worden ontdekt en is een actieprogramma opgenomen met als doel de vermindering van het aantal fraudegevallen, die door hun omvang een bedreiging vormen voor het bestaan van deze regelingen. De geconstateerde tekortkomingen mogen er niet toe leiden dat de belangrijkste doelstellingen, namelijk de ontwikkeling van de begunstigde landen, de bevordering van de samenwerking met de partnerlanden en de voorbereiding van de kandidaat lidstaten, uit het oog worden verloren. De genoemde mededeling verenigt twee doelstellingen die zeker niet tegenstrijdig zijn: ten eerste de vergemakkelijking van het handelsverkeer, door de preferentiële behandeling te reserveren voor producten uit partnerlanden of begunstigde landen; ten tweede de bestrijding van misbruik van deze regelingen, tariefpreferenties uitsluitend worden toegekend voor goederen uit de landen waarvoor deze preferenties zijn bestemd. zodat de komen ondergaan, goederen moeten Alleen goederen uit begunstigde landen die daar hetzij geheel en al zijn verkregen, hetzij een toereikende be- of verwerking hebben voor preferentiële behandeling in aanmerking. Deze vervolgens rechtstreeks naar de Gemeenschap zijn vervoerd, vergezeld van een speciaal certificaat32 waarin wordt verklaard dat zij onder de vereiste omstandigheden zijn ook verkregen. cumulatiebepalingen voor goederen bij de vervaardiging waarvan producten uit twee, (of van drie (of meer) partnerlanden bestaan Er 31 COM(97) 402 def. van 23. 7. 1997. 32 De begunstigde landen zijn verantwoordelijk voor de (systeem certificaten van oorspong afgifte gebaseerd op samenwerking en vertrouwen). van verschillende groepering) zijn gebruikt. landen van een regionale Ondanks het bestaan van een systeem vart administratieve samenwerking tussen de Gemeenschap en elk van de partnerlanden, vinden talrijke onregelmatigheden plaats. De onregelmatigheden en fraudes hebben betrekking op de gevoeligste producten, rekening houdend met de specialisatie van de exportindustrie van de begunstigde landen (voornamelijk elektronica-, visserij en textielproducten); het gaat hierbij om de overlegging van certificaten die niet in orde zijn, certificaten die wel in orde zijn maar die betrekking hebben op producten waarop de van toepassing is (dit zijn de gemakkelijkst te ontdekken gevallen) of certificaten die betrekking hebben op producten die niet in het begunstigde land zijn gemaakt (of producten die wel in het begunstigde land de zijn oorsprongsregels in acht werden genomen). overeenkomst/regeling gemaakt zonder niet dat beantwoorden, De verantwoordelijkheid van de bedrijven is evident. Zij buiten de Gemeenschap kunnen weten of hun producten al dan niet aan de oorsprongsrcgcls voldoen. Indien zij ervoor zorgen dat de importeurs in de Gemeenschap certificaten van oorsprong verkrijgen voor producten die niet aan de deze regels importeurs de normaal verschuldigde de niet rechten communautaire importeurs worden geacht de oorsprongsregels te kennen. Door het een overleggen van is de invoeraangifte oorsprong bij de importeur verantwoordelijk als schuldenaar van het eventueel bij invoer te betalen recht33. betalen. Ook certificaat behoeven van te tariefvoordelen De andere belangrijke categorie fraudes met betrekking tot de regels van oorsprong heeft te niet alleen als doel verkrijgen, maar vooral de maatregelen ter bescherming van de markt te omzeilen, zoals de antidumpingbepalingen of de absolute verbodsmaatregelen die worden gehanteerd in het kader van het milieubeleid van de Unie. In al deze gevallen kunnen de belangen van de Gemeenschap (financiële belangen, handelsbelangen en soms ook grotere belangen, zoals wordt geïllustreerd door het geval van de producten die de ozonlaag aantasten) slechts worden beschermd door de inspanningen van de lidstaten en de begunstigde landen met hulp van de Commissie te coördineren. de voor voorwaarden Dit geldt zowel voor het preventiestadium, wanneer de toekenning van handelsvoordelen worden onderzocht, als voor het repressiestadium, wanneer de onbetrouwbare bedrijven moeten worden ontmaskerd en bestraft. Deze brengen namelijk niet alleen schade toe aan de communautaire financiën, maar eveneens voor onaanvaardbare zorgen concurrentieverstoringen ten nadele van zowel de betrouwbare bedrijven als van de derde landen die aan hun verplichtingen voldoen en die ten behoeve van de juiste toepassing van de preferentiële regelingen met de Gemeenschap samenwerken. 2. 2. 1. 1 Visserijsector de van toepassing Er doen zich nog steeds problemen voor bij de preferentiële regelingen in de visserijsector, waar de douanerechten de relatief en hoog te controleren oorsprongsregels moeilijk zijn. Een voorbeeld van geraffineerde fraude is het geval van de garnalen uit Suriname. 33 In de zaak van de textielproducten uit Bangladesh (zie jaarverslag "Fraudebestrijding" 1996, hoofdstuk 3, afdeling 2. 3, heeft de Commissie de importeurs in kennis gesteld (PB C 107 van 5. 4. 1997) van de twijfel ontstaan over de regelmatigheid van de certificaten van oorsprong - formulier A die sinds januari 1994 in de Gemeenschap worden overgelegd voor afkomstige textielproducten, en heeft zij hun aangeraden de nodige voorzorgsmaatregelen te treffen. Bangladesh bepaalde uit Al in 1995 was de Commissie op de hoogte van verdenkingen van fraude op het gebied van de preferentiële tariefregelingen. Het vermoeden bestond dat bevroren garnalen aan boord van in Nederland zouden worden ingevoerd met certificaten van oorsprong uit Suriname. schepen Japanse 28 Uit onderzoek bleek dat voor de kust van Suriname vissersvloten actief zijn die de vlag van verschillende landen voeren (Korea, Honduras, Japan, Vanuatu enz. ). De aan land gebrachte garnalen leken een korte bewerking te ondergaan voordat zij naar de Gemeenschap werden uitgevoerd. De lidstaten zijn op de hoogte gesteld van de verdenkingen van onjuiste aangifte van preferentiële oorsprong. Voorts werd bij een controlebezoek aan Vanuatu in augustus 1996 aangetoond dat schepen die onder de vlag van dit land in Suriname actief waren, in werkelijkheid eigendom waren van Koreaanse en Japanse bedrijven, hetgeen de aanvankelijke verdenkingen versterkte. in van kader Met instemming van de Surinaamse autoriteiten bracht een team bestaande uit vertegenwoordigers van de Commissie en de meest betrokken lidstaten (Frankrijk en Nederland) de hel administratieve samenwerking in februari een bezoek aan Suriname. Na verificatie van vrijwel de gehele uitvoer sinds 1992, namelijk 2 920 ton, bleek dat de garnalen werden gevangen door ongeveer honderd schepen die, op vier na, voornamelijk eigendom zijn van Koreaanse of Japanse bedrijven (onder verschillende vlag), of die niet voldeden aan de criteria met betrekking lot de samenstelling van de bemanning. De land gebrachte door deze schepen aan garnalen voldeden dus niet aan de cumulaticcriteria die bepalen of zij voor preferentiële behandeling in aanmerking komen (in totaal ging het om 2 900 ton). worden Door middel van onjuiste aangiften hebben de exporteurs bewerkstelligd dat de Surinaamse autoriteiten certificaten hebben afgegeven waarmee de garnalen met vrijstelling van rechten in de Gemeenschap konden Het dat controlebezoek sommige importeurs vanaf het begin op de hoogte waren van het feit dat deze producten niet van oorsprong waren. In hun sommige leverancier gevraagd hoe zij een eventuele controle konden doen mislukken. aangetoond ingevoerd. gevallen hebben heeft zij In totaal is voor 4 miljoen ecu aan rechten ontdoken. De Commissie heeft de bevoegde 29 instanties van Frankrijk en Nederland ingeschakeld om de nodige maatregelen te treffen met het oog op de invordering en de bestraffing van de schuldige importeurs. 2. 2. 1. 2 Textielsector Ook dit is een gevoelige sector omdat sprake is van grote volumes waarbij de tariefpreferenties een grote rol spelen. Het hierna de textielproducten uit Indonesië illustreert de fraudegevoeligheid van deze sector en de noodzaak van samenwerking binnen de Unie en met derde landen. beschreven geval van In verband het deze zaak is in het kader van de administratieve samenwerking in juni 1997 een bezoek gebracht aan Indonesië door een delegatie van de Commissie en het bestonden Verenigd Koninkrijk. verdenkingen met betrekking tot bepaalde textielproducten waarvoor bij invoer in het Verenigd Konikrijk een beroep werd gedaan op de preferentiële oorsprong uit Indonesië in het kader van het Stelsel van algemene preferenties (SAP). Er Deze goederen zouden in Indonesië zijn vervaardigd, maar met gebruikmaking van ingevoerd weefsel uit Taiwan, Hongkong en Korea. Bij onderzoek is inderdaad een georganiseerd netwerk ontdekt dat actief was in het Verenigd Koninkrijk, Hongkong en Indonesië. Ter plaatse zijn samen met de plaatselijk bevoegde instanties onderzoeken uitgevoerd bij producenten en exporteurs om de verdachte documenten te verifiëren. Er werd geconstateerd dat door het belangrijkste van de grondstoffen bedrijven (weefsels) werden gebruikt die niet van oorsprong waren, voordat de afgewerkte van onder textielproducten Indonesische preferentiële certificaten naar de Gemeenschap werden uitgevoerd. betrokken dekking Hierdoor werd ongeveer 2 miljoen ecu aan douanerechten gederfd. Op basis van de tijdens behaalde resultaten kan het Verenigd Koninkrijk tot In het Verenigd invordering overgaan. controlebezoek het Koninkrijk worden stappen ondernomen. tevens gerechtelijke 2. 2. 1. 3 Antidumpingmaatregelen Dit soort maatregelen, dat erin bestaat bepaalde producten uit derde landen zwaar te belasten op grond van minder strikte productiecriteria preferentieel gebied, is van nature zeer fraudegevoelig; voortdurend dreigt het gevaar dat de handelsstromen worden verlegd om de antidumpingrechten te omzeilen. dan op Dit wordt geïllustreerd door het geval van de Chinese wegwerpaanstekers. Medio 1995 werden de antidumpingmaatregelen met betrekking tot Chinese aanstekers herzien, antidumpingrecht werd waarbij gewijzigd van een ad valorem-tar\ef van 16,9% in een specifieke heffing van 0,065 ecu per stuk, hetgeen neerkomt op een tarief van 100%. het alle naar invoer Naar aanleiding van informatie van een lidstaat heeft de Commissie een onderzoek van ingesteld wegwerpaanstekers die afkomstig waren van een in Macau gevestigde producent. Vanaf medio 1995 werd een aanzienlijke toename van het aantal uit Macau uitgevoerde aanstekers geconstateerd, die dus nieuwe met samenviel antidumpingmaatregelen. de De aanstekers werden in de Gemeenschap ingevoerd met certificaten van oorsprong SAP, waardoor de goederen waren vrijgesteld van douanerechten. Bij door de lidstaten en de Commissie verrichte verificaties is echter gebleken dat bij de vervaardiging van de aanstekers onderdelen waren gebruikt die niet van oorsprong waren. De certificaten waren dus ten onrechte afgegeven. Als gevolg hiervan werd ter plaatse door de autoriteiten van Macau, de Commissie en de betrokken lidstaten onderzoek ingesteld naar de productie van aanstekers in Macau. Dit onderzoek, dat in januari 1997 plaatsvond, heeft de ongeldigheid van alle afgegeven SAP-cerlillcaten bevestigd. gezamenlijk een Sinds 1995 zijn in totaal 110 miljoen aanstekers ingevoerd, waarvan 35 miljoen onder de preferentiële regeling. In verband met deze laatste invoer moet nog ongeveer 200 000 ecu aan douanerechten worden geïnd. Het echte motief voor deze fraude waren de ontdoken antidumpingrechten, die betrekking hadden op de gehele invoer en ongeveer 7 miljoen ecu bedroegen. lidstaat wordt de belangrijkste In een importeur, die in de periode 1995-1997 61 miljoen aanstekers in de Gemeenschap heeft ingevoerd, strafrechtelijk vervolgd. 2. 2. 1. 4 Milieubeleid Aangezien het milieubeleid van de Unie handelsbeperkende maatregelen hanteert, zoals een verbod op bepaalde producten, moet de fraudebestrijding toezien op de naleving ervan. Overtreding van deze voorschriften heeft niet alleen financiële gevolgen, maar doet ook afbreuk aan bepaalde essentiële beleidslijnen van de Unie. Dit werd aangetoond door het geval in de van de op frauduleuze wijze Gemeenschap ingevoerde producten die CFK bevatten. De Duitse, Belgische, Britse en Nederlandse douane en de UCLAF zijn gezamenlijk opgetreden om een einde te maken aan de invoer van Chinese producten die de ozonlaag aantasten. Een Duitse ondernemer had achtereenvolgens in Duitsland, België en Nederland duizend schadelijke chemische stoffen (waarvan de invoer is verboden34) bij de douane aangegeven onder de onjuiste benaming "cooling agent R227" (een legaal en onschadelijk product dat mag worden ingevoerd). ton Voor de goederen die in strijd met het absolute verbod in de Gemeenschap werden geen ingevoerd, werden te douanerechten betaald door gebruik maken van ongeldige Chinese certificaten bovendien 34 365 ton haloncn KI 2111 en RI3HI, die kunnen worden gebruikt voor brandwerend materiaal en meer dan 630 ton CFK "R12", die kunnen worden gebruikt in koelinstallaties. 30 van preferentiële oorsprong. De producten, die CFK bevatten, zijn vervolgens in verschillende lidstaten op de markt gebracht (Verenigd Koninkrijk, Italië, Frankrijk, België, Duitsland, Oostenrijk, Griekenland). De illegaal ingevoerde hoeveelheid gaat de jaarlijkse recycleringscapaciteit van de Gemeenschap ver te boven. Door de zeer lage kostprijs was hier sprake van oneerlijke concurrentie ten opzichte van de bedrijven die zich wel aan de regelgeving houden. Door deze goederen te gebruiken konden op onwettige wijze aanzienlijke winsten worden gemaakt. Aan deze illegale invoer kwam een einde door de arrestatie van de vermoedelijke fraudeur en de inbeslagneming van 150 ton goederen waarvan de levering gaande was. en bij dat In Duitsland worden momenteel de bedrijf importeur de verantwoordelijke persoon vervolgd. In België en in Nederland worden door de douaneautoriteiten ondernomen tegen de expediteurs om de rechten ten bedrage van 0,2 miljoen ecu te innen. stappen de getuigt Dit gecoördineerde optreden op een nieuw uitstekende terrein van samenwerking nationale tussen toegenomen van douanediensten, aandacht en de wil van de lidstaten en de Commissie om toe te zien op de naleving van de voorschriften ter bescherming van het milieu. de de I let bewijst tevens het belang van materiële controles van goederen die op het eerste gezicht geen bijzonder financieel risico inhouden, maar die op een andere wijze de communaitaire belangen kunnen schaden. 2. 2. 2 Fraudes op het gebied van het gemeenschappelijk landbouwbeleid Hierboven zijn fraudes op landbouwgebied beschreven die het werk zijn van machtige is echter criminele organisaties. Soms fraude minder duidelijk wie voor de is en profiteren vele verantwoordelijk 31 ondernemers die onregelmatigheden begaan ten nadele van de Gemeenschapsbegroting. Zoals echter blijkt uit de gevallen hierna, is de algemene impact ervan echter zeker niet onbelangrijk en is aan de veralgemening ervan het risico verbonden dat het communautaire beleid op dit terrein aan geloofwaardigheid inboet. 2. 2. 2. 1 Tabaksquota De Commissie werd door de Portugese autoriteiten op de hoogte gebracht van een geval van fraude inzake aan Portugese exploitanten betaalde productiesteun. De fraude bestond in een verlegging van quota tijdens een van Spanje naar Portugal verkoopseizoen waarin Spaanse productie het nationale quotum overschreed, terwijl de Portugese productie lager lag dan het quotum. Bepaalde Spaanse producenten verkochten hun tabaksoverschotten via een bemiddelaar aan Portugese producenten, die verklaarden dat het hun eigen product was en productiesteun aldus verkregen. in Portugal de De fraude werd vastgesteld door het Portugese betaalorgaan (INGA), dat op grond van de gegevens in zijn databank vaststelde dat bepaalde producenten hadden verklaard meer dan 3 ton tabak per hectare te hebben geproduceerd, een productie die argwaan wekte, omdat deze tijdens het in Portugal betrokken verkoopseizoen vermoedelijk te hoog lag. De producenten hadden hun eigen productie verhoogd met de in Spanje gekochte tabak. Ook de rol van Portugese de vervoermaatschappij, werd aan het licht gebracht. Bij de transactie ging het om 422 ton tabak. bemiddelaar, een in november Op grond van de bij het Portugese betaalorgaan en bij de gerechtelijke politie te Lissabon verkregen informatie, besloot de een Commissie 1997 onderzoek in Spanje om eventuele gevallen van verkoop van tabaksoverschotten in andere lidstaten op te te sporen en de Spaanse producenten identificeren die bij deze handel betrokken waren. Dit onderzoek werd verricht op te verrichten overeenkomstig onderzoeken grond van Verordening (Euratom, EG) nr. ter plaatse van de 2185/96 "controles welke Commissie", diepgaande bij marktdeelnemers mogen worden verricht. is samen met de Spaanse De controle twee (FEGA) verricht bij autoriteiten Spaanse leveranciers, die driekwart van de in hoeveelheden geleverde Portugal vertegenwoordigden. hebben De Portugese autoriteiten zullen in kennis worden gesteld van de resultaten van de in Spanje verrichte controles. De producenten die onjuiste aangiften hebben overgelegd, moeten de productiesteun die zij tijdens het ontvangen verkoopseizoen (ongeveer 2,3 miljoen ecu) volledig terugbetalen. Momenteel is 1,3 miljoen ecu terug verkregen door niet-betaling van uit hoofde van het volgende verkoopseizoen verschuldigde bedragen. Het Portugese interventiebureau zal zorgen voor de terugvordering van de nog verschuldigde bedragen (ongeveer 1 miljoen ecu). Ten in Portugal bij de bevoegde slotte zijn de strafvervolgingen rechter producenten en de bemiddelaar ingesteld. tegen 2. 2. 2. 2 Onderzoek in de sector citrusvruchten van citrusvruchten Naar aanleiding van informatie die te harer kennis was gebracht, organiseerde de Commissie in februari 1997 een onderzoek in verband met een vermoeden van fraude op het gebied van de steunverlening voor de verwerking in Griekenland. Een tegelijk in verscheidene regio's (Peloponnesos, Kreta en Arta) georganiseerd werd gecoördineerd door de UCLAF en samen (goedkeuring van de met DG VI rekeningen) en de Griekse autoriteiten (onderzoekdiensten van het Ministerie van Financiën en van het Ministerie van Landbouw) uitgevoerd. controlebezoek producentenorganisaties) en anderzijds of de leveringen van de voor verwerking bestemde producten wel onder de normale voorwaarden hadden plaatsgehad. Bij de ter plaatse verrichte controles zijn een aantal tekortkomingen aan het licht ' gekomen. Zo stelden de controleurs met name vast dat niet voor steun in aanmerking komend fruit werd geleverd (rot fruit of fruit van onvoldoende grootte). Zij stelden ook vast dat leveringen uit productie werden genomen en werden verwerkt in installaties die onvoldoende garanties boden tegen manipulaties of verlegging van ladingen (niet-gesloten installaties, het gewoon lossen van ladingen, het ontbreken van effectieve kwalitatieve of kwantitatieve controle,. ). Het aan de gang zijnde onderzoek van de belangrijke hoeveelheid documentatie die in verband met de werd verzameld procedures voor de levering en de betaling van producten die bestemd zijn om uit productie te worden genomen, te worden verwerkt of gratis te worden uitgedeeld Iaat mogelijke onregelmatigheden (onvolledige contracten, niet ondertekende verzend- en betalingsbewijzen,. ) vermoeden. Gezien de complexiteit van de zaak en de omvang van het controlebezoek wordt momenteel onderzocht welke gevolgen eraan moeten worden gegeven wat de goedkeuring van de rekeningen of de op te leggen sancties betreft. Bij de Griekse gerechtelijke autoriteiten zijn verscheidene zaken aanhangig gemaakt. 2. 2. 2. 3 Aan Georgië toegestane lening 1997 vermoedde de In fraudebestrijdingsdienst van de Commissie fraude bij de levering van 7 miljoen liter Bulgaarse zonnebloemolie in Georgië, waarbij sprake was van een communautaire lening35. Deze lening had ten doel de invoer werden verscheidene Daarbij van beroepsorganisaties gecontroleerd citrusvruchtenproducenten teneinde enerzijds na te gaan of de verwerkingsbedrijven de minimumprijs aan de producenten hadden betaald (via de 35 Besluit 91/658/EEG van de Raad betreffende de toekenning van een lening (PB L 362 van 31. 12. 1991) in het kader van Verordening (EEG) nr. 1897/92 van de Raad tot vaststelling van de uitvoeringsbepalingen inzake een lening op middellange termijn aan de 32 mogelijk te maken van uit de Gemeenschap, Bulgarije en andere Oost-Europese landen afkomstige en voedingsmiddelen alsmede van medische benodigdheden. landbouwproducten De Georgische autoriteiten hebben naar aanleiding van dit onderzoek onderstreept dat het volgens hen belangrijk was deze zaak op te helderen en een einde te maken aan deze activiteiten Een Belgisch import/exportbedrijf kreeg een documentair krediet van 4,625 miljoen ecu, uitgegeven bij de Nationale Bank van Georgië - Tbilissi door de regering van de Republiek Georgië. bijstand Dit documentair krediet had betrekking op de verzending van 7 miljoen liter zonnebloemolie van Bulgaarse oorsprong. Een deel van deze hoeveelheid kwam, ingevolge valse vrachtbrieven, echter nooit in Georgië aan. In april 1997 had in Sofia een onderzoek plaats in het kader van de tussen wederzijdse de douaneadministraties, associatieovereenkomst met Bulgarije voorziet. In het kader daarvan konden de commerciële en financiële betrekkingen worden gecontroleerd die bestonden tussen het Belgische import/exportbedrijf en het Bulgaarse bedrijf dat het contract voor de levering van de olie uitvoerde, en kon worden aangetoond dat 792. 160 liter olie niet was geleverd. waarin zijn partner, Belgische Het Bulgaarse bedrijf heeft dan, in opdracht het van overeenkomstige bedrag van de lening, dit wil zeggen 546. 352 ecu, terugbetaald op een persoonlijk bankrekening op naam van de verantwoordelijke persoon bij het Belgische bedrijf. de in Bulgarije Gezien verkregen bewijselementen, volgens welke fraude was gepleegd ten nadele van de financiële belangen van de Gemeenschap, heeft de Commissie met de strafrechtelijke vervolging van bedoelde verantwoordelijke persoon een aanklacht ingediend bij het parket van Brussel en bij de centrale opsporingsdienst van de Belgische rijkswacht. oog het op 2. 2. 3 Inbreuken op het structuurbeleid lidstaten vertegenwoordigen De Structuurfondsen ongeveer 32 % van de totale budgettaire uitgaven van de Gemeenschap voor 1997. De zekere dragen verantwoordelijkheid voor de financiële controle van het gebruik van deze middelen, aangezien hun gespecialiseerde overheidsdiensten worden beheerd. uitgaven door deze een Verordening De Commissie heeft op 15 oktober de gedetailleerde uitvoeringsbepalingen36 van (EEG) bovengenoemde nr. 4253/88 van de Raad vastgesteld en daarbij verduidelijkt welke controle door de lidstaten moet worden uitgeoefend op de Structuurfondsen door medegefinancierde De Structuurfondsen zijn ook verplicht de Commissie op de hoogte te brengen van de vastgestelde onregelmatigheden en mede te delen welk gevolg er op administratief en gerechtelijk gebied aan is gegeven. verrichtingen. de 2. 2. 3. 1 Verduistering van fondsen ten nadele van het ESF Nadat bij een strafrechtelijk onderzoek was gebleken dat facturen voor een bedrag van 260. 000 ecu waren vervalst, die door een onderaannemer waren afgegeven in het kader van door het Europees Sociaal Fonds aan een openbaar in Portugal verleende bijstand, besloot de Commissie het betrokken programma in zijn geheel aan een onderzoek te onderwerpen. lichaam dit beloopt programma communautaire de Voor goedgekeurde bijdrage 4,4 miljoen ecu. Gezien de omvang van de verleende bijstand is het door de Commissie verrichte onderzoek niet volledig afgerond, Sovjet-Unic en haar republieken (PB L 191 van 10. 7. 1992). Besluit 91/658/EEü van de Raad betreffende de toekenning van een lening (PB L 362 van 31. 12. 1991). 36 Verordening (EG) nr. 2064/97 van de Commissie, PB L 290 van 23. 10. 1997. 33 doch het conclusies te trekken. is reeds mogelijk bepaalde of van van onbestaande Een gedeeltelijke controle door de lidstaat had niet geleid tot het opzetten van de nodige follow-up. Er werden evenwel niet- subsidiabele uitgaven aangegeven voor zeer aanzienlijke bedragen. Ook werden de boeking niet- gemotiveerde uitgaven, alsook de fictieve uitgaven overdrijving vastgesteld. Voor dit programma beloopt de goedgekeurde bijdrage 4,4 miljoen ecu. Bij het lopende onderzoek zal hel gedeelte van dit bedrag worden vastgesteld dat werd ontdoken. Bovendien heeft de onderaannemer tegen wie het gerechtelijk onderzoek loopt, andere valse facturen voor bepaalde andere programma's opgemaakt die ook worden onderzocht. communautaire bepaalde van firma werden verantwoordelijken Twee het overheidsorgaan alsook de voorzitter van de onderaannemende in voorlopige hechtenis genomen tijdens het strafrechtelijk De ondervoorzitters van het overheidsorgaan en van de onderaannemende firma werden veroordeeld tot definitieve gevangenisstraf. onderzoek. en een ontdekte In deze zaak heeft de Commissie, uitgaande van strafrechtelijk vervolgde fraude, een alomvattende analyse uitgevoerd begane onregelmatigheden aan het licht werden gebracht. De maatregelen voor follow-up en controle van de lidstaat bleken ontoereikend te zijn. waardoor de 2. 2. 3. 2 Netwerken voor nadele Oriëntatie van het fraude ten EOGFL- de van voeren fraude, begane Financiële controle en een brief met opmerkingen Rekenkamer betreffende een verdenking van op dit gebied de ordonnateurs van de Commissie, Financiële controle alsook UCLAF sinds 1997, in samenwerking met de Rekenkamer, een onderzoek uit met betrekking tot alle financiële projecten op basis -van artikel 8 van de hierboven bedoelde verordening. De voor deze projecten goedgekeurde bedragen ecu, die werden belopen uitbetaald aan Spaanse, Franse, Ierse, Italiaanse en Portugese vennootschappen. 18 miljoen vastgesteld Na onderzoek van de operaties en de financieringscircuits heeft de Commissie het systematische gebruik van vervalste naast documenten overfactureringen en fictieve facturering tussen de ondernemingen van eenzelfde netwerk voor onbestaande dienstverlening. lege De opgezette netwerken omvatten vennootschappen van zowel begunstigden als verschillende "offshore"-plaatsen. Ook de zwakke punten van de op het niveau van de diensten van de Commissie ingevoerde procedures hebben deze fraude in de hand gewerkt. onderaannemers in in 1997 ingeschakeld. Gezien de heeft De Commissie gerechtelijke instanties van Spanje, Italië en Portugal het ingewikkelde karakter van de bestaande netwerken zijn de coördinatie tussen de parketten en de samenwerking met de diensten van de Commissie van essentieel belang voor de goede afloop van het In deze zin werden zeer onderzoek. belangrijke vorderingen gemaakt; alle middelen om deze coördinatie in de hand te werken werden door de Commissie ingeschakeld. Een beperkt aantal structurele uitgaven worden rechtstreeks door de Commissie beheerd. Op het gebied van het EOGFL- Oriëntatie gaat het om uitgaven bedoeld in artikel 8 van Verordening (EEG) nr. 4256/88 van een controleverslag van het Directoraat-generaal Ingevolge Raad37. de Tegelijkertijd worden de in artikel 24 van Verordening (EEG) nr. 4253/88 van de Raad bedoelde procedures voortgezet voor de intrekking van de besluiten èn de invordering van de onverschuldigd betaalde bedragen38. 37 PB L 374 van 31. 12. 1988. 3° Zie in dit verband hoofdstuk 1, deel 1. 3. 1. 34 2. 2. 4 Fraude op het gebied van de 2. 3 BTW-fraude : voorwaarden voor rechtstreekse uitgaven ontwikkeling van het onderzoek De rechtstreekse uitgaven zijn uitgaven die aan de begunstigden ten goede komen in de vorm van contracten die rechtstreeks door de diensten van de Commissie worden beheerd en gecontroleerd. Zij vormden in 1997 ongeveer 12 % van de communautaire uitgaven onderzoek, onderwijs en energie, die, zoals uit de volgende zaak blijkt, het risico van onregelmatigheden en fraude inhouden. sectoren in de Een Duitse vennootschap, die belangrijke bijstand van de Commissie had ontvangen voor verschillende onderzoekprojecten op het gebied van hernieuwbare energie, werd van fraude verdacht. Binnen de Commissie werd voorafgaand onderzoek verricht. Later heeft het onderzoek geleid naar het "faillissementen" van het departement bevoegde (Amtsgericht rechtsgebied Duisburg), waar tegen de vennootschap in een kwestie faillisscmenlsprocedure snel ontvangen informatie heeft het mogelijk gemaakt tot het besluit te komen dat de aanzienlijke inderdaad vennootschap bedragen had verduisterd. ondertussen liep. De De problematiek van de BTW-fraude is verwant aan die ten aanzien van producten met hoog fiscaal risico (sterkedrank en sigaretten) : financiële aanzienlijke gevolgen die in de eerste plaats de nationale financiën aantasten maar waarvan de omvang een gemeenschappelijk antwoord vereist. Om de inspanningen van de Commissie aan te vullen werd bij UCLAF in 1995 een team opgericht dat werd belast met BTW-fraudebestrijding. Sedertdien hebben regelmatige contacten met de lidstaten de nationale overheidsdiensten ertoe voorbereid gezamenlijk op te treden. De werkzaamheden van het BTW-team berusten op de informatie die de lidstaten tot hem mededelen met verdachte fraudegevallen. In 1997 heeft het deelgenomen aan achttien onderzoeken waarbij het totaal bedrag aan belastingen in kwestie hoger lag dan 300 miljoen ecu39. betrekking Toch is de samenwerking tussen de lidstaten en de Commissie niet zo doeltreffend als zij zou kunnen zijn40, zoals blijkt uit het onderstaande geval. De Commissie heeft het geval alsook de voornaamste bewijselementen voorgelegd aan de bevoegde procureur, die tegen de verantwoordelijke de strafrechtelijke vervolging vennootschap wegens ingesteld heeft faillissementsdelicten fraude met subsidies. personen van en niet Het onderzoek heeft aangetoond dat de vennootschap het faillissement ondanks de wettelijke had verplichtingen aangegeven, en de van de Commissie in het kader van ontvangen bedragen onderzoekprojecten had verduisterd voor andere doeleinden, zoals het betalen van schuldeisers. De gevolgen worden geraamd op 2,1 miljoen ecu. De gerechtelijke worden voortgezet. vervolgingen financiële in een ingeroepen Denemarken heeft de hulp van de situatie Commissie waarin systematische inbreuk op het BTW- stelsel leek te worden gepleegd door een aantal bedrijven in de sector afval van metaal. Voorzieningsnetwerken waren opgericht, waarbinnen "brievenbusfirma's" de aankoop van grote hoeveelheden garandeerden tegen prijzen die hoger lagen dan de officiële prijs van de London Metal Exchange. Deze vennootschapen verkochten vervolgens grote rechtstreeks vennootschappen in Denemarken of in een lagere lidstaat, maar dan tegen andere prijzen dan de officiële prijs. aan 3" De gevallen in kwestie betroffen transacties met geld, elektronische koper, non-fcrrometalcn, metaal, onderdelen, video's, personenvoertuigen. 40 Zie ook hoofdstuk 3, deel 3. 5. 2. 35 • bevoegdheden belastingdiensten. van de nationale Ter versterking van de samenwerking moet ook de communautaire wetgeving worden verduidelijkt en moet de Commissie in staat worden gesteld een rol te spelen in B T W- niveau fraudes die op aanzienlijk zijn, en de actie. in passende gevallen te coördineren. Voorschriften d ie vergelijkbaar zijn met die welke reeds in de douanesector bestaan, zouden zeer nuttig zijn. communautair Bedoelde "brievenbusfirma's" konden op die manier geen handel blijven drijven, tenzij zij de BTW op de transacties systematisch ontdoken. Het was derhalve nodig een onderzoek in te stellen om de omvang van de fraude vast te stellen naast de graad van medeplichtigheid van de de klanten-vennootschappen verschillende lidstaten. in De bevoegde dienst in een van de betrokken evenwel niet kunnen lidstaten heeft meewerken door juridische moeilijkheden. Bedoelde lidstaat heeft tot nu toe niet het fiscale van probleem geheimhoudingsplicht om zodoende ten vol le te kunnen deelnemen aan de de internationale BTW-fraude, zoals de meeste overige lidstaten dat doen in belangrijke concrete gevallen. gecoördineerde overwonnen tegen actie <Je boden in dezelfde lidstaat de Voorts bevoegdheden van de nationale auditeurs rechtstreeks de deze niet de mogelijkheid rekeningen van de bescheiden en de te krijgen. Dit in handen vennootschap gebrek aan passende bevoegdheden, en de verschillen tussen de bevoegdheden in de verschillende lidstaten vormen een ernstige beperking van de mogelijkheid van een doeltreffend ingewikkelde internationale fraudezaken. onderzoek in Dit geval toont aan dat het voor de lidstaten dringend nodig is de vereiste maatregelen te nemen, m et betrekking tot organisatie, procedures en bevoegdheden, teneinde een doeltreffende samenwerking op alle niveaus voor BTW-fraudebestrijding te garanderen. De verschillen in tenuitvoerlegging van het Gemeenschapsrecht41 in de lidstaten bieden en ontsnappingsmogelijkheden mogelijkheden te ontduiken. Een harmonisalicactie is nodig om de fraudeurs te verhinderen gebruik te in de regels maken van de verschillen geheimhouding of in de inzake om de belasting fiscale 41 Zesde BTW-richtlijn, Richtlijn 77/388/EEG van de Raad van 17. 5. 1977 betreffende de harmonisatie van de wetgeving in de lidstaten inzake omzetbelasting - gemeenschappelijk stelsel van de BTW : uniforme grondslag (PB L 145 van 13. 6. 1977). 36 3. UITBREIDING VAN DE SAMENWERKING MET DE LIDSTATEN In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de uitbreiding van de lidstaten, een samenwerking met de het werkprogramma hoofdthema fraudebestrijding ter bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap. 1997/1998 van en van komt nieuwe In de eerste plaats wordt in dit hoofdstuk een aantal belangrijke initiatieven van de lidstaten behandeld op het gebied van de bescherming van de belangen van de de Gemeenschap. Vervolgens justitiële politiële operationele, samenwerking met de lidstaten aan de orde, die kon worden ontwikkeld dankzij de goedkeuring juridische instrumenten, waarop nader wordt ingegaan in hoofdstuk 5, en de met de nationale autoriteiten kader een aangeknoopte contacten met het oog op de onderzoekingen op het terrein. Grotendeels is dit hoofdstuk echter gewijd aan de indirecte belastingen. Het is namelijk de bedoeling om aan tonen dat de Commissie en de lidstaten zich terdege bewust zijn van het feit dat het acquis moet worden versterkt om beter te kunnen optreden tegen de financiële criminaliteit, die zowel de nationale als communautaire belangen schaadt. informeel in te 3. 1 De initiatieven van de lidstaten ter bescherming van de financiële belangen de Gemeenschappen van Evenals in de vorige jaren, met name 1995 en 199642, hebben de lidstaten er ook in 1997 naar gestreefd hun diensten zodanig te organiseren dat zij in het kader van hun specifieke bevoegdheden beter in staat zijn de strijd aan te binden tegen fraude en ten nadele van de financiële misdaad de Gemeenschapsbegroting die en 42 Zie de overeenkomstige inzake fraudebestrijding. Voor 1995, deel 5. 3, en voor 1996, deel 4. 1. jaarverslagen economische en commerciële belangen van de Gemeenschap in gevaar brengt. en uitgaven) Zo is in Penemarken binnen het betrokken ministerie een eenheid in het leven geroepen die zich bezighoudt met communautaire fraudezaken op het gebied van de douane (ontvangsten (bureau fraudebestrijding)43. Evenzo is binnen het kader van de nationale politiediensten de eenheid voor bestrijding van bijzondere criminaliteit44 economische verantwoordelijk voor de coördinatie van ingewikkelde onderzoeken in gevallen van fraude financiële belangen. ten nadele van de is de SDOE (Bureau In Griekenland bestrijding van economische en financiële criminaliteit), dat binnen het Ministerie van Financiën in het leven is geroepen, belast met een specifieke opdracht op het gebied van de bescherming van de communautaire belangen. Het is in 1997 in dit gebied operationeel geworden en heeft reeds gelegenheid gehad daadwerkelijk samen te werken met de Commissie. Portugal heeft (op 26 november) de oprichting aangekondigd van een specifieke dienst die belast is met de coördinatie van het onderzoek op douane- en fiscaal gebied (UCLEFFA45). Deze dienst zal op nationaal niveau soortgelijke verantwoordelijkheden hebben als die welke de UCLAF op communautair niveau uitoefent en, op dezelfde voet als het ICLAF in Frankrijk en de Guardia di Finanza in Italië, voor de Gemeenschap een vooraanstaande partner zijn. De Franse nationale gendarmerie, die deelneemt aan de bestrijding van alle thans vormen van misdaad en zich 43 Svigsbckonpclsckontorct. 4 Afd. for Sxrlig okonomisk Kriminalitet. 45 Unidade de Coordenaçfio da Luta contra a Evasfio e a Fraude Fiscal e Aduaneira. 37 het een kader grootscheepse bezighoudt met naspeuringsactic van in internationaal onderzoek (met name de zaak van de overtreding van het embargo op het Britse vlees), heeft verzocht om een bijdrage van de Commissie (UCLAF) om een overzicht te kunnen geven van het communautaire beleid ter bescherming van de het fraudebestrijdingsbeleid in samenhang met de rol van de centrale dienst van de gendarmerie voor fraudebestrijding in het kader van een seminarie dat zij in 1998 organiseert de commandanten van opsporingsafdelingen46. financiële belangen behoeve van ten en 3. 2 instrumenten l)c wederzijdse bijstand landbouwgebied op voor administratieve en douane- de zich noodzaak In een Europa dat vrij is van iedere verkeer van voor het belemmering goederen, personen, diensten en kapitaal doet voor van gezamenlijke onderzoekingen door de gespecialiseerde nationale diensten met hulp van de Commissie, met name wanneer er zogeheten "gevoelige" sectoren of goederen in het geding zijn en er sprake is van transnationale aspecten. Het "klassieke" middel van samenwerking tussen de lidstaten en de Commissie om onregelmatigheden en fraude op douane- en landbouwgebied doeltreffend te bestrijden is de wederzijdse bijstand, die dan ook een belangrijk hulpmiddel blijft. De nieuwe Verordening (EG) nr. 515/97 van de Raad47 betreffende de wederzijdse bijstand op douane- en landbouwgebied is op 13 maart goedgekeurd op basis van een voorstel van de Commissie dat van 1992 de tussen samenwerking dateerde. Deze verordening, die betrekking heeft op de wederzijdse bijstand tussen de administratieve autoriteiten van de lidstaten deze en autoriteiten en de Commissie met het oog op de juiste toepassing van de douane- en landbouwvoorschriften heeft, toen zij op 13 maart 1998 in werking trad, Verordening (EEG) nr. 1468/81 van de Raad vervangen. Hierdoor wordt de communautaire regeling inzake bestrijding van onregelmatigheden op deze gebieden versterkt, terwijl tevens een rechtskader wordt geschapen voor het opslaan van delicate gegevens betreffende of onregelmatigheden landbouwgebied in een centraal bestand (het DIS : Douane-informatiesysteem) dat toegankelijk is voor de bevoegde diensten van de lidstaten en van de Commissie, met inachtneming vertrouwelijke karakter van de gegevens en onder waarborging van de bescherming van persoonsgegevens. douane- van het op (het Er bestaat sedert 1992 een elektronische berichtendienst netwerk SCENT/DIS48), die op het ogenblik circa 400 terminals omvat, die hoofdzakelijk zijn geplaatst bij de douanerecherchediensten van de lidstaten in de voornaamste havens en luchthavens van de Gemeenschap. Deze vormen tezamen een mechanisme voor de uitwisseling van informatie maar geen systeem voor het vergaren van gegevens. Deze informatie, die van administratieve aard49 is, zal bij het DIS slechts worden bewaard gedurende de tijd waarin zij kan dienen voor operationele doeleinden op het gebied van preventie, opsporing en vervolging van onregelmatigheden. Op communautair niveau zullen hiertoe alleen de met het oog daarop door de lidstaten en " De opsporingsafdelingen bezitten functionele en territoriale bevoegdheden op het gebied van de misdaadbestrijding. Hun districten vallen samen met de ambtsgebieden van de Hoven van Beroep (de verbindingen tussen de opsporingsafdelingen en de procureurs-generaal zijn dus zeer regelmatig). 48 49 47 PB L 82 van 22. 3. 1997. Zie eveneens het Jaarverslag "Fraudebestrijding" voor 1995, deel 2. 4. System for a Customs Enforcement NeTwork. De rechtsgrond voor de totstandbrenging van deze gegevensbank op het gebied van de bestrijding van de niet-communautaire douanefraude (drugs) zal worden geleverd door de overeenkomst inzake het gebruik van informatica van (PB C 316 op douanegebied 27. 11. 1995), die nog moet worden geratificeerd. 38 de Commissie (waaronder de UCLAF) toegang hebben. aangewezen diensten Deze aanpak betekent een eerste stap in de door het Europees Parlement50 gewenste richting; dit had erop aangedrongen binnen de Commissie een centraal bureau voor inlichtingen op douanegebied in het leven te alle roepen, waaraan strategische en operationele gegevens in hun bezit zouden mededelen betreffende de fraudebestrijding en op landbouwgebied. lidstaten douane- de 3. 3 Andere vormen van samenwerking op het gebied van douane, landbouw en eigen middelen • De regeling voor het goederenverkeer (regeling douanevervoer) is nog steeds een van de meest bedreigde sectoren. De lopende hervorming van de regeling communautair/gemeenschappelijk douanevervoer51 beoogt verduidelijking en vereenvoudiging van de regelgeving alsmede de operationele maatregelen teneinde een evenwicht tot stand te brengen tussen de bonafide versoepeling ondernemers gebruik kunnen maken en de de doorvoerverrichtingen. coördinatie veiligheid waarvan van van de geboden, ondernemers Met name wordt een basisprocedure, waarbij de "basis"-zekerheidstelling de enige en volledige zekerheid vormt, aan in alle tegenstelling tot een verlichte procedure waarbij de ondernemer, afhankelijk van zijn betrouwbaarheid en de risico's die in zijn, meer of minder spel het kunnen worden vereenvoudigingen geboden, met name variaties in de zekerheidstelling. Met het oog op de veiligheid en de controle zullen voorts de preventieve maatregelen in het kader van de basisprocedure worden verstrakt en zal versoepeling van deze maatregelen afhankelijk worden gesteld van een risicoanalyse en van een onderzoek van de betrouwbaarheid van de ondernemers, daarbij rekening houdend met de door de ondernemers toegepaste zelf veiligheidsmaatregelen. tot wijziging Bij Verordening (EG) nr. 75/98 van de Commissie52 van Verordening (EEG) nr. 2454/93 van de Commissie53 houdende vaststelling van enkele bepalingen ter uitvoering van het communautair zijn overigens nieuwe bepalingen ingevoerd betreffende de douanestatus en de doorvoer van over zee vervoerde goederen, terwijl de lijsten van gevoelige goederen zijn herzien. douanewetboek Voorts is het Parlement en de Raad op 28 september54 een voorstel voorgelegd tot wijziging van het communautaire douanewetboek wat betreft het gebied van toepassing van het communautaire douanevervoer en de toepassing van zekerheidstellingen. correspondenten Voorts is er een Europees netwerk van 21 nationale coördinatoren en 330 plaatselijke inzake "douanevervoer" in het leven geroepen door alle betrokken landen (EG, EVA - met uitzondering van IJsland en de Visegrad-landen). Zij zouden in de loop van 1998 onderling verbonden moeten worden door E-mail. Voorts zullen er gezamenlijke en gecoördineerde controlemaatregelen worden genomen in het bijzonder : - controles op de echtheid van douanestempels op documenten (met 50 Aanbeveling nr. 3 van het eindrapport van de onderzoekscommissie van het Europees Parlement betreffende de regeling communautair douanevervoer (doc. A4-0053/97 van 20. 2. 1997). 51 Actieplan voor de hervorming van het douanevervoer in Europa, door de Commissie ingediend op 30 april, doe. COM(97)188 def. , PB C 176 van 10. 6. 1997. 52 PB L 7 van 13. 1. 1998. 53 PB L 253 van 11. 10. 1993. 54 COM(97)472 def. (PB C 377 van 7. 11. 1997). 39 gebruikmaking van het communautair elektronische en zckcrhcidstcllingsccrtificaten, repertorium55) - controles op gevoelige goederen of "risico"-gocdcren, - controles achteraf op bepaalde onder vereenvoudigde procedures vallende verrichtingen op het gebied van het vervoer door de lucht en over zee, alsmede - de identificatie van routes en andere parameters die geacht worden risico's op te leveren. van wordt installatie Wat betreft tenslotte de computerisering van de doorvoerregeling is het ontwerp van het nieuwe gecomputeriseerde stelsel van douanevervoer (NSTI) dit jaar in zijn tweede fase ingegaan, die de aanleg en de eerste inwerkingstelling van het stelsel56 behelst. Om achterstand bij de de informatieinfrastructuur, die op 18 a 24 maanden te compenseren wordt thans een nieuwe strategie uitgewerkt met de landen die aan deze tweede fase deelnemen. De bedoeling is het vastgestelde tijdschema de aan onzekerheidsfactoren, met name door de werking van het stelsel tijdens de aanloopperiode te beperken tot een klein aantal douanekantoren en tot de strikt noodzakelijke boodschappen voor de controle van doorvoerverrichtingen. geraamd, ondanks houden te De uitwisseling van informatie in het kader vroegtijdige waarschuwingssysteem ("Early Warning System - EWS") heeft opnieuw bewezen van het 55 Het TCT-systeem (Transmission des Cachets Transit - doorzending van doorvoerstempels), dat in 1997 door de Commissie (DG XXI) in het leven is geroepen, maakt de elektronische verzending mogelijk naar alle douanediensten van de landen die gebruik maken van de procedure van communautair/gemeenschappelijk douanevervoer van afbeeldingen en gegevens betreffende de stempels en zegels die door de bij douanediensten doorvoerverrichtingen gebruikt worden •" Zie het Jaarverslag "fraudebestrijding" voor 1996, deel 5. 3. 1. 1. 40 een belangrijke en nuttige bron van gegevens te zijn. In 1997 zijn binnen dit ruim 43. 000 boodschappen systeem uitgewisseld tussen de douanepartners57. douane Ten slotte heeft de Commissie wat in de betreft 1997 in lidstaten een partnerschap met de voor herziene tot de risicoanalyse de versterkte controletechnieken op douanegebied. als bijdrage samengesteld toepassing gids van vormt ingevoerd systeem was landbouwgebied Het waarschuwings- en preventiesysteem dat de "zwarte lijst" voor de transacties op heeft daarentegen zijn doel nog niet bereikt. Dit bij Verordening (EG) nr. 1469/95 van de Raad en is operationeel geworden met (EG) 745/96 van de Verordening Commissie58. Het stelsel in alle lidstaten ingevoerd, die evenwel eind "niet- 1997 slechts betrouwbare" hadden gemeld. een ondernemers twaalftal is • Het groene nummer, dat in 1995 in gebruik werd genomen heeft opnieuw bewezen nuttig te zijn als onafhankelijke en aanvullende bron van informatie. In 1997 heeft de UCLAF bijna 1. 500 meldingen ontvangen, waarvan ongeveer 10 % wordt nagetrokken. 3. 4 Voorbeelden van samenwerking met de nationale politie- en gerechtelijke autoriteiten tussen Betrekkingen de Commissie (UCLAF) en de politiediensten van de lidstaten kunnen tot stand worden gebracht op grond van het Verdrag, met name de artikelen 5 en 209A van het EG-Verdrag, en van van de overeenkomsten instrumenten betreffende basis op 57 Deze berichten hebben betrekking op zendingen waarvan slechts een deel na verificatie verband blijkt te houden met onregelmatige transacties. 58 PB L 102 van 25. 4. 1996, verordening houdende uitvoeringsbepalingen van Verordening (liCi) 1469/95 van de Raad (PB M 45 van 29. 6. 1995). bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschappen, welke instrumenten echter nog moeten worden geratificeerd door de lidstaten59. van Voorts behelst het vierde punt van het fraudcbeslrijdingsbcleid de Gemeenschap verbetering op het gebied van de verenigbaarheid van de nationale wetgevingen met het oog op het voeren van een strafrechtelijk beleid in verband met fraude de Gemeenschapsbegroting. De bepalingen van het afgeleide recht die in het kader van de eerste pijler zijn goedgekeurd en de instrumenten van titel VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie vormen de eerste maatregelen om hierin te voorzien. nadele van ten Naar aanleiding van de controles of onderzoeken die zij uitvoert en de gegevens die zij ontvangt (van de lidstaten, het Europees Parlement, de Rekenkamer of uit andere bronnen, zoals het groene nummer) kan de UCLAF bekend worden gemaakt met informaties of gegevens vergaren die eventueel met het oog op vervolging aan de nationale gerechtelijke autoriteiten dienen te worden medegedeeld. Evenzo kan het voorkomen dat, wanneer de lidstaten een onregelmatigheid vaststellen, zij ingevolge de geldende nationale procedures gegevens moeten mededelen aan de gerechtelijke de feite instanties. In aanhangigmaking bevoegde bij gerechtelijke autoriteiten voor een ieder in de gehele Gemeenschap op gelijke wijze kunnen hoe belangrijk de rol van de Commissie is. De samenwerking met gerechtelijke autoriteiten wordt enerzijds gesymboliseerd door de bewijskracht die wordt toegekend aan de controleverslagen communautaire controleurs (zie de rol van de Commissie, die dienstige gegevens rechtstreeks doorzendt) en anderzijds door de oprichting binnen de UCLAF van een groep van strafrechtelijke deskundigen, met name met het oog op de voorbereiding van vervolgingszaken bij grensoverschrijdende geschieden. Hier blijkt moet van de de de 59 Zie hoofdstuk 5, punt 5. 4. 1. 41 (coördinerende fraude Commissie, vergemakkelijkt). die rol de de van contacten 3. 4. 1 Het gevaar van namaak van de euro Naar aanleiding van contacten tussen het en de Europees Monetair Commissie tot een grondig overleg met nationale specialisten over het vraagstuk van valsemunterij. Instituut60 is deze overgegaan Bij de evaluatie van de noodzaak om ter zake op te treden gaat men ervan uit dat er geen twijfel ' aan kan bestaan dat de geloofwaardigheid en echtheid van de munt op het niveau van de Unie moeten worden beschermd. In het algemeen zal het gevaar van namaak toenemen wanneer de nieuwe ene munt in omloop wordt gebracht, en er wordt over passende maatregelen overlegd om de euro afdoend te beschermen. De totstandbrenging van een rechtskader en van de nodige instrumenten en middelen voor de bescherming van de EMU en de euro, kan niet geschieden zonder een voorafgaande evaluatie van de nieuwe stand van zaken en gemeenschappelijk overleg met de deskundigen op het gebied van vervalsing. Daarom heeft de Commissie het de Luxemburgse werkgroep van de Raad op het gebied van de politiële samenwerking het voorstel gedaan, dat de werkgroep heeft aanvaard, alle tezamen met de UCLAF om politiedeskundigen op het gebied van valsemunterij bijeen te brengen teneinde een voorlopig verslag op te stellen waarin richtsnoeren worden aangegeven. voorzitterschap van In het vooruitzicht van de vervanging van de nationale munten door de ene munt en gezien het bestaan van verschillende "° Overeenkomstig het Verdrag betreffende de Europese Unie is het EMI opgericht om een aantal taken uit te in verband met de voorbereiding van de voeren en Monetaire Unie. De Europese Economische voornaamste is het nodige operationele kader tot stand te brengen voor het goede functioneren van het Europees Stelsel van Centrale Banken, dat zal bestaan uit de Europese Centrale Dank en de nationale centrale banken. functie van het EMI een aan van van voorzieningen muntvervalsing structuren ter preventie en bestrijding van vervalsing in de lidstaten is het nodig het inzake ontbreken uitwisseling en samenwerking tussen de gespecialiseerde diensten en alle betrokken instellingen of instanties op het niveau van de Gemeenschap en de Unie, evenals het gemeenschappelijke gebrek definitie te compenseren en een middel te vinden om dit probleem op gecoördineerde wijze aan te vatten. Ingevolge hel actieprogramma ter bestrijding georganiseerde criminaliteit, dat de Raad op 28 april heeft goedgekeurd, dient de Commissie de noodzaak te onderzoeken van het treffen van gemeenschappelijke bepalingen ter bestrijding georganiseerde criminaliteit op het gebied van namaak en vervalsing en muntstukken met het oog op de invoering van de ene munt (aanbeveling nr. 26)61. bankbiljetten van van van de de 3. 4. 2 De groep van strafrechtelijke deskundigen van de Commissie te versterken. Het werkprogramma voor fraudebestrijding 1997/1998 voorziet in de totstandbrenging van een "interface voor verbindingen en strafrechtelijke deskundigheid" om de banden met de nationale gerechtelijke autoriteiten Deze strafrechtelijke interface binnen de UCLAF, waarvoor zich ook het Europees Parlement heeft uitgesproken62, begint specialisten in het strafrecht en het belastingrecht van de teneinde de lidstaten aan betrekkingen met en politiële gerechtelijke autoriteiten van de lidstaten die strafrechtelijke zijn met vervolgingen te verbeteren. trekken de belast te Deze groep zal tot taak hebben technische en operationele bijstand te verlenen aan deze autoriteiten en de transnationale coördinatie te vergemakkelijken. Dankzij haar deskundigheid en kennis van het 61 PB C 251 van 15. 8. 1997. 62 De reeds genoemde aanbeveling nr. 18 van het eindverslag van de onderzoekscommissie van het Europees Parlement betreffende het stelsel van communautair douanevervoer. nationale recht van de lidstaten zal zij de taak van het opsporingspersoneel kunnen vergemakkelijken, met name bij de voorbereiding van onderzoekingen en controles ter plaatse. De groep zal de bevoegde officieren van justitie en magistraten snel moeten kunnen inschakelen en de feitelijke en "juridische aspecten in verband met het transnationale karakter van de rechtsvordering moeten kunnen identificeren ten einde de tijdige gcrechtelijke- coördinatie de samenwerkingsprocedures te vergemakkelijken. van De justitiële samenwerking met derde landen is eveneens onontbeerlijk. Deze zal tussen eveneens op pragmatische wijze deskundigen op het gebied van de strafrechtspleging worden georganiseerd om trachten de zich te voordoende moeilijkheden op te lossen, welke des te zorgwekkender zijn omdat de criminele netwerken opereren vanuit derde landen (Zwitserland, Liechtenstein, de Maagdeneilanden, Panama)63. moeten De nieuwe mogelijkheden die Verordening (Euratom, EG) nr. 2185/96 van de Raad betreffende de controles en verificaties ter plaatse de controleurs van de UCLAF biedt zullen een gerechtelijke follow-up steeds noodzakelijker maken. Evenzo wordt in het tweede protocol bij de overeenkomst aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen verwezen naar de verplichting tot bijstand van de Commissie op het gebied van onderzoek in gevallen van fraude, corruptie van geld64. De en het witwassen strafrechtelijke groep van de Commissie vormt de concretisering van deze bijstand, die volledig tot gelding zal komen wanneer 63 Bijvoorbeeld wordt de gerechtelijke follow-up in het geval van Zwitserland, hoewel er met dit land een overeenkomst wederzijdse administratieve bijstand op douanegebied, bemoeilijkt door het ontbreken van een overeenkomst in zake rechtshulp op het gebied van douane- en fiscale inbreuken. bestaat inzake 64 Zie hoofdstuk 5, paragrafen 5. 1 en 5. 4. 2. 42 lidstaten de zullen hebben bekrachtigd. laatstgenoemd instrument daadwerkelijk worden genomen. preventieve maatregelen 3. 5 De samenwerking op het gebied belasting indirecte de van (accijnzen en BTW) Fraude, al of niet op grote schaal georganiseerd, die de financiële belangen van de Gemeenschap raakt heeft ook gevolgen voor de nationale financiën. In dit verband is het dus absoluut noodzakelijk gebruik te maken van de middelen voor samenwerking die er op het gebied van de indirecte belastingen bestaan en er zo nodig de te verbeteren na de doelmatigheid ervan te hebben geëvalueerd. inhoud van Hoe dit ook zij, de lidstaten en de Commissie hebben op het gebied van de indirecte belastingen in 1997 een grondiger dialoog gevoerd met het oog op een hechtere samenwerking ten einde het fraudeverschijnsel beter te analyseren en de middelen tot bestrijding ervan, met name in het dagelijkse operationele contacten tussen de Commissie en de nationale bestuursinstellingen op het gebied van de indirecte belastingen (accijnzen en BTW), te verbeteren. vrijwel kader van De groep op hoog niveau is in 1997 driemaal bijgekomen. Zij heeft bij haar werkzaamheden een transsectorale aanpak gevolgd, en zich tegelijk bewogen op het gebied van de douanerechten, de BTW en de accijnzen. De groep heeft" aard en omvang van de fraude geïdentificeerd. Er is gewezen op tekortkomingen in de werking van de systemen van heffing van de de accijnzen, doeltreffendheid van de door de lidstaten uitgevoerde controles en op leemten in de wetgeving zelf. aanzien van ten en hun van het de stelsel aanleiding in recente Naar verbeteringen van communautair douanevervoer67 hebben de werkterrein misdaadorganisaties verlegd naar het stelsel van de accijnzen, dat soortgelijke zwakke punten vertoont, zowel ten aanzien van de controles als wat de eigenlijke wetgeving betreft68. Bijgevolg is de Commissie voornemens zich vooral toe te leggen op versterking van het stelsel van accijnsheffing, en met name op de controle van het verkeer van goederen onder schorsing van deze rechten. 3. 5. 1 De accijnzen 3. 5. 2 De BTW De fraude die geconstateerd wordt op het gebied van de accijnzen in de sectoren tabak en alcohol heeft een verontrustend peil bereikt. De Commissie heeft dus in maart gemeend met de lidstaten een groep op hoog niveau65 teneinde te moeten oprichten, te dragen voor de oplossingen problematiek van de fraude in verband met tabak en alcohol, die accijnsplichtige goederen zijn. Deze groep heeft eveneens tot taak ervoor te zorgen dat er, behalve de opsporings- en vervolgingsmaatregelen66, aan De Commissie heeft in 1997 haar beleid van samenwerking met ter bestrijding van internationale fraude op het gebied van de BTW voorgezet. lidstaten de De in 1997 in het kader van het Matthaeus- Tax-programma (dat eind 1997 is afgelopen en in 1998 is vervangen door het Fiscalis- op het gebied van de indirecte belastingen) gehouden, met als onderwerp de onregelmatigheden in het kader van het intracommunautaire handelsverkeer van accijnsplichtige goederen. Zie eveneens punt 3. 5. 2 betreffende de BTW. 65 De groep zal het verslag over haar activiteiten in april 1998 voorleggen aan de directeurs-generaal van douane en indirecte belastingen. 67 Zie met name het reeds geciteerde document betreffende het actieplan ter hervorming van het douanevervoer in* Europa, een nieuw douanebeleid. 66 Er is korte tijd na de eerste vergadering van de groep op hoog niveau een studiebijeenkomst Matthaeus-Tax (een communautair actieprogramma dat met name beoogt de wederzijdse kennis uit te breiden van de verwezenlijking door de lidstaten van de interne markt "° In dit verband zij erop gewezen dat er op het gebied van de minerale oliën door de lidstaten geen enkel geval van intracommunautaire fraude ter kennis is gebracht van de UCLAF. 43 in van het kader programma69) gehouden studiebijeenkomsten hadden betrekking op de preventie van fraude, en met name op controles op de registratie van de BTW, de en programmering van voorbereiding belastingcontroles in en vraagstukken verband met de elektronische facturering en het elektronische handelsverkeer. In 1997 heeft de Commissie financieel bijgedragen tot de organisatie en deelgenomen aan de twee discussies conferenties ten behoeve van nationaal op BTW-gebied gespecialiseerd onderzoekspersoneel. Deze conferenties, die plaatsvonden op initiatief van de Italiaanse Guardia di Finanza, hebben tot versterking geleid van het netwerk van operationele contacten op het gehele grondgebied van de Gemeenschap en een forum geboden voor de gedachten wisselingen opsporingstechnieken de onderzoeksbevoegdheden van de diverse verschillende betrokken Commissie gelegenheden lidstaten coördinatievergaderingen die dezelfde betrokken waren internationale fraudezaken georganiseerd, dan wel instantie is zij als centrale opgetreden bij de organisatie van follow- up-activiteiten van gevallen die bij de nationale diensten in onderzoek zijn. partijen. Bij heeft de tussen bij over en nationale In het kader van het Matthacus-Tax- programma hebben de lidstaten ambtenaren uitgewisseld, die zich aldus vertrouwd hebben kunnen maken met het werk van de andere bestuursinstellingen, hetgeen er in de toekomst toe zal bijdragen te de banden fraudebestrijding versterken doeltreffender Het maken. uitwisselingsprogramma voor 1997 omvatte bijna 300 ambtenaren. tussen de administraties en de te De hindernissen voor de totstandbrenging van een behoorlijke samenwerking tussen de lidstaten en de Commissie liggen op politiek niveau, omdat enkele lidstaten nog steeds de gemeenschapswetgeving op het gebied van niet willen inzien dat 69 Zie punt 3. 5. 3 hieronder. 44 de wederzijdse administratieve bijstand70 de rechtsgrond vormt krachtens welke de Commissie gegevens kan ontvangen of kan deelnemen betreffende aan discussies fraudegevallen op het gebied van de BTW. samenwerking met de nationale De lidstaten vervolgende daarentegen verloopt goed gezien het feit dat het bijeenbrengen van een zo groot mogelijk aantal bewijzen noodzakelijk is. instanties in de Het is duidelijk dat deze toestand niet kan voortduren omdat zij zowel nadelig is voor de nationale als voor de communautaire financiële belangen. Zelfs de uitwisseling van gegevens tussen de lidstaten is niet zo doelmatig als het geval zou moeten zijn. Het Subcomité Fraudebestrijding (SCAF), dat ressorteert onder het Permanent Comité voor Administratieve Samenwerking op het gebied van de indirecte belastingen (CPCA) lidstaten aangemoedigd beter heeft de gebruik te maken van het op het ogenblik beschikbare informaticastelsel voor de uitwisseling van gegevens op het gebied van de BTW (SCENT belastingen71). Met het oog daarop heeft het de modelformulieren die moeten worden gebruikt voor de uitwisseling van gegevens herzien en een soort gebruiksaanwijzing voorgesteld om het stelsel gebruikersvriendelijker te maken. Desondanks blijft de mate waarin het systeem wordt gebruikt zeer teleurstellend. De lidstaten hebben overigens eenstemmig erkend dat er weinig gegevens worden uitgewisseld en dat er weinig follow-up plaatsvindt, met name wat betreft concrete acties. Het probleem schijnt echter nog een andere dimensie te hebben. Sommige lidstaten hebben namelijk de neiging om relevante 70 Richtlijn 77/799/EEG betreffende de wederzijdse bijstand van de bevoegde autoriteiten van de lidstaten op het gebied van de directe belastingen (PB L 336 van 27. 12. 1977) en Verordening (EEG) 218/92 van de Raad betreffende de administratieve samenwerking op het gebied van de indirecte belastingen (PB L 24 van 1. 2. 1992). 7' Specifiek systeem voor de indirecte belastingen waarbij gebruik wordt gemaakt van het SCENT- netwerk (zie punt 3. 2). en informatie alleen te doen toekomen aan de lidstaten die rechtstreeks betrokken zijn bij de fraudegevallen waarom het gaat. Vraagstukken op het gebied van het de belastinggeheim gegevensbescherming duiken regelmatig op als de voornaamste bron van hindernissen voor een ruimere verspreiding van de informatie ten informatie, en a fortiori behoeve van de Commissie. Ook in dit opzicht is het duidelijk dat deze beperkte uitwisseling van gegevens, met name indien de Commissie ervan wordt uitgesloten, alleen maar nadelig kan zijn voor de doelmatigheid van de acties op het terrein. Indien deze situatie blijft voortduren ziet het er uiteindelijk naar uit dat het praktisch onmogelijk zal zijn een communautair fraudebestrijdingsbeleid uit te stippelen op het gebied van de indirecte belastingen. 3. 5. 2. 1 Nieuwe normen voor administratieve samenwerking met De vorderingen in de bestrijding van fraude op het gebied van de indirecte belastingen zijn voornamelijk het resultaat van het actieve en doeltreffender gebruik van de beschikbare instrumenten op het gebied van de administratieve samenwerking en de wederzijdse name bijstand, Verordening (EEG) 218/92 van de Raad en Richtlijn 77/799/EG. Uit het tweede verslag "artikel 14" van de Commissie72, waarin dit onderwerp nader wordt behandeld, blijkt dat optimaal verschillende gebruik maken van deze mogelijkheden. Er zijn in 1997 door de directeuren-generaal van de ter zake indirecte belastingen duidelijke aanbevelingen inzake versterking van de samenwerking uitgebracht. De lidstaten gaan thans over tot de praktische uitbreiding van de samenwerking teneinde om de gezamenlijk met succes de strijd met de fraude aan te binden te optimaliseren. mogelijkheden bestaande lidstaten geen 3. 5. 2. 2 Gelijktijdige controles ter ondersteuning van de BTW- verrichtingen ter aldus spelen is methoden hebben op verhoging. van lidstaten uitgevoerde De door diverse gelijktijdige de binnen controles Gemeenschap zullen een zeer belangrijke de rol doelmatigheid van de fraudebestrijding73. Vier daarvan zijn in 1997 onder auspiciën van de Commissie uitgevoerd, waarbij 13 lidstaten betrokken waren. Het voornaamste doel te ontwikkelen die toegesneden zijn op de coördinatie en de uitvoering van dergelijke controles. De betere lidstaten gedragslijn kunnen dit ontwikkelen, en ze zijn beter voorbereid op het uitvoeren van dit soort controles. De Commissie heeft daarenboven in 1997 een specifieke studiebijeenkomst betreffende dit onderwerp georganiseerd, die zou moeten leiden tot een betere programmering van dit De in de soort controles Commissie zal haar beleid voortzetten om ambtenaren in ruimere mate te betrekken bij multilaterale controles om te bereiken dat de praktijk van deze controles wordt geïntegreerd in een gemeenschappelijke controlestrategie van alle lidstaten. toekomst. gebied een 3. 5. 2. 3 De analyse van het risico van fraude op het gebied van de BTW in de BTW-fraude Sedert 1996 voert het SCAF een studie uit betreffende de Gemeenschap met als doel het identificeren van de meest voorkomende soorten van fraude, de analyse van de gebruikte methoden en de identificatie van de factoren die fraude vergemakkelijken. De eerste resultaten van deze studie zijn de lidstaten in 1997 voorgelegd (in het kader van het subcomité), om hen in staat te stellen zich toe te leggen op die sectoren welke de grootste risico's opleveren en de fraudes in hun beginfase worden ontdekt en aangepakt. 72 Doe. COM(96) 681. Tweede verslag "artikel 14" van toepassing van de Commissie betreffende de Verordening (EEG) 218/92 van de Raad. 73 Uit het in hoofdstuk 2, punt 2. 3, behandelde onderzoek blijkt welke operationele moeilijkheden de lidstaten bij dit soort zaken ondervinden. 45 door liggen de (geselecteerd De onderzoekingen die het SCAF heeft ten aanzien van bijna 500 uitgevoerd de fraudegevallen lidstaten) hebben duidelijk aangetoond dat het intracommunautaire BTW-syslcem ernstig te lijden heeft van fraude en dat de meeste soorten transacties daarbij thans betrokken zijn. De opbrengst van de fraude beloopt circa 573 miljoen ecu, en in 30 % van de gevallen individuele bedragen die in het spel zijn boven het miljoen ecu. Er zijn goede redenen om aan te nemen dat dit alles slechts een klein deel van de werkelijke fraude vertegenwoordigt. tegelijk De BTW-fraude intracommunautaire internationale transacties vertegenwoordigt bijna de helft van de betrokken bedragen. De analyses van lidstaten bewust het SCAF moeten de maken van de ernst van de toestand en van te concentreren op de noodzaak zich grensoverschrijdende transacties en de samenwerking uit te breiden, aangezien de fraudeurs gebruik maken van het ontbreken van fysieke grenzen. betreffende en informatie De studie heeft tevens aangetoond dat de informatie onvoldoende gecentraliseerd is, hetgeen het onmogelijk maakt een beeld te verkrijgen van het verschijnsel in al zijn is van het aspecten. Deze grootste belang voor de lidstaten om hen in staat te stellen een controlebeleid uit te stippelen waarbij rekening wordt gehouden prioriteiten. De met Commissie bevindt zich in de gunstigste positie om, in nauwe samenwerking met de lidstaten, de informatie betreffende de fraude te vergaren, te analyseren en te verspreiden, zodat deze internationaal op de meest doeltreffende wijze wordt bestreden. de werkelijke 3. 5. 3 Het programma Fiscalis voorstellen De de Commissie van betreffende het programma Fiscalis zijn de Raad op 13 mei en 26 november voorgelegd74. 74 Doe. COM(97) 175 def (PB Cl 77 van 11. 6. 1997) en COM(97) 621 def (PB C l van 3. 1. 1998). en uitwisseling Dit programma loopt van 1 januari 1998 tot en met 31 december 2002. Het bouwt waar mogelijk voort op de huidige activiteiten van de Unie, en is gebaseerd op het gebruik van de nodige hulpmiddelen (systemen voor communicatie van gegevens) ten einde de samenwerking voort te zetten met het oog voorkoming van fraude op het gebied van BTW-en accijnzen. Om de samenwerking te stimuleren beschikt Fiscalis eveneens over mogelijkheden om de nationale ambtenaren bijeen te brengen rond een concreet fraudegeval en hun de beschikking te geven over de nodige kennis om hun taak te vervullen. Dit programma, waarbij eveneens de landen in Midden- en Oost-Europa alsmede Cyprus betrokken zijn, omvat drie fasen : • • • gidsen en van samenstelling handleidingen betreffende de stelsels voor communicatie en uitwisseling van gegevens, met name het VIES75; uitwisselingen, studiebijeenkomsten en multilaterale controles; een gemeenschappelijke opleiding van alle nationale ambtenaren. 3. 6 De opleidingsmaatregelen de en De Commissie heeft, zoals in 1996, de nadruk gelegd op de organisatie van gerichte opleidingsacties, bestemd voor de in het diensten die gespecialiseerd zijn beheer van controle gemeenschapsgelden die worden verdeeld via de nationale bestuursinstellingen, en voor de gerechtelijke autoriteiten (rechters, openbaar ministerie, justitiële politie), wier medewerking onontbeerlijk is voor het welslagen van de fraudebestrijding op het terrein76. Teneinde haar actiemogelijkheden op het gebied van de opleiding uit te breiden heeft de Commissie haar beleid van toekenning van financiële bijstand aan de lidstaten op VAT Information Exchange System (systeem voor uitwisseling van informatie betreffende de BTW). Zie par. 3. 5 voor opleidingsmaatregelen op het gebied van de indirecte belastingen (de punten 3. 5. 2 en 3. 5. 3). 75 76 46 hun verzoek en op basis van een programma ter verbetering van de deskundigheid van de nationale ambtenaren op het gebied van de fraudebestrijding voortgezel. De Commissie heeft in 1997 tezamen met de lidstaten , dan wel op eigen initiatief de volgende maatregelen77 uitgevoerd, die in het algemeen 2 dagen hebben geduurd : 77 Deze maatregelen werden georganiseerd ten behoeve van bijna 1. 500 nationale ambtenaren en andere personeelsleden. De aangegeven plaatsen komen overeen met de lidstaten waar de opleidingsacties plaatsvonden. Ook ambtenaren van andere lidstaten instantie hebben op initiatief van de organiserende (betrokken deze maatregelen deelgenomen. of Commissie) lidstaat aan 47 PLAATS DUITSLAND Bt-LGIF (Brussel) AUTORITEITEN THEMA'S - Dienst van de Procureur-generaal van Saksen Duitse officieren van justitie, douane- en polilierecherclieurs (dccliicmiiu', van Polen, 1 longarije en de Tsjechische Republiek) Communautaire fraude en samenwerking - Zollkriminalamt78 Douanerechercheurs (van zeven lidstaten) Fraude op het gebied van de landbouwuitgaven - Zollkriminalamt Douanerechercheurs (van alle lidstaten) Frauduleuze invoer van textielproducten - Bondsministeric van financiën en landbouwadministraties van de Bundeslünder (deelneming van de vier lidstaten) - Landcskriminalaml (Saehsen-Anhalt)7y - Zollkriminalamt Duitse officieren van justitie deelneming van Oostenrijk en Zweden) - Bondsministerie van Financiën en Told- og Skattcvjcsenet80 (gezamenlijke actie) - Douanediensten (van alle lidstaten) Opsporing van fraude op het gebied van de landbouwuitgaven Communautaire fraude en samenwerking Commununautaire fraude en samenwerking Samenwerking en opsporingstechnieken in verband met fraude in de sector van de restituties bij uitvoer Uitbreiding van het vroegtijdige waarschuwingssysteem (EWS81) - Douanediensten en andere deskundigen (van alle lidstaten) Toepassing van het informatie- stelsel voor fraudebestrijding (AFIS82) - Fiscal General del Fstado83 Spaanse officieren van justitie (en die van andere lidstaten) - Gerechtelijke en douaneautoriteiten van I longarije, Slovénie, Bulgarie en de Tsjechische republiek Samenwerking tussen onderzoeks personeel en gerechtelijke autoriteiten Communautaire fraude en samenwerking FINLAND - Douanerechercheurs (ook van andere lidstaten) Frauduleuze invoering van textielproducten - Finish National Bureau of Investigation (centrale politiedienst) Communautaire fraude en samenwerking - Finish National Board of Customs84 (met onderzoekspersoneel van andere lidstaten) Sigarettensmokkel 78 70 Centrale Duitse douanerecherche. '7 Centrale recherche van Sachsen-Anhalt. Deense douane- en belastingdienst. Ivarly Warning System, of het reeds genoemde vroegtijdige waarschuwingssysteem. AntiFraud Information System. De enige draaischijf voor de uitwisseling van gegevens tussen de lidstaten langs elektronische weg, met gebruikmaking van het SCENT-systeem. 83 Procureur-generaal van de Staat. 84 Centrale douanedienst. 48 FRANKRIJK - Franse justitiële politie (en die van andere lidstaten) Strafrechtelijke bescherming van industriële eigendom - Franse douane (en die van twaalf andere lidstaten) Technische bijstand bij de opsporing van het vervoer van smokkelwaar ITALIE School voor bij- en nascholing van de politie Communautaire fraude - Academie (officiersschool) van de Guardia di Finanza Bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschappen - Guardia di Finanza (met rechercheurs van andere lidstaten) Fraude op het gebied van de BTW - Consiglio Superiore della Magistratura85 Italiaanse officieren van Justitie (en van andere lidstaten) - Guardia di Finanza (met rechercheurs van alle lidstaten) Justitiële samenwerking bij de vervolging van fraude Fraude op het gebied van de BTW PORTUGAL - InspccçSo Geral da Administraçào do Tcrritório (IGAT)86 Onregelmatigheden op het gebied van het EFRO en het Cohesiefonds VERENIGD-KONINKRIJK - The Scottish Office87 - Intervention Board for Agriculture* - National Audit Office (NAO)89 ZWEDEN - Ministerie van Landbouw Fraude op het gebied van de Structuurfondsen Fraude op het gebied van de landbouwuitgaven Fraude op het gebied van de Structuurfondsen Fraude op het gebied van de landbouwuitgaven Riksrevisionsverket (RR. V)90 Fraude op het gebied van de Structuurfondsen *" Hoge Raad voor de magistratuur. 86 Inspectoraat-gcncraal voor de ruimtelijke ordening. 87 Dienst verantwoordelijk voor de betaling van subsidies uit de Structuurfondsen. oo Uitbetalende dienst voor de uitgaven van FOGFL-Garantie. Uü ov Rekenkamer. "" Nationale rekenkamer. 49 4. SAMENWERKING MET DERDE LANDEN 4. 1 Toepassing van liet acquis op het gebied van de fraudebestrijding aspirant-lidstaten door de (voorbereiding uitbreiding) van de De Commissie heeft op 15 juli een mededeling "Agenda 2000"91 goedgekeurd, die betrekking heeft op de belangrijke perspectieven voor de ontwikkeling van de Unie en haar beleid aan de vooravond van de 21e eeuw, op de problemen die samenhangen met de uitbreiding en het toekomstige financiële kader na het jaar 2000 in het vooruitzicht van een uitgebreide Unie. werkprogramma Het inzake fraudebestrijding voor 1997/1998 heeft een verband gelegd tussen de bescherming van de de Gemeenschappen en de strategie om de LMOE voor te bereiden op het lidmaatschap van de Unie92. financiële belangen van Dit proces heeft plaats in het kader van de toetredingspartnerschappen, waaraan de Commissie voor elk van de aspirant lidstaten haar goedkeuring heeft gehecht. In het kader van deze partnerschappen worden terreinen afgebakend, waarop prioritair landen moet worden steun aan deze verleend om hen te helpen te voldoen aan de politieke en economische criteria die zijn vastgelegd door de Europese Raad van juni 1993 heeft in Kopenhagen, die plaatsgehad. Er is tevens voorzien in aan de toetreding voorafgaande financiële steun op structuurgebied, die zal worden toegekend vanaf het jaar 2000. Voorts zal ook de actie in het kader van het programma PHARE worden voortgezet. de de van van In dit kader zal het werkprogramma van de Commissie inzake de bescherming van de financiële belangen worden uitgevoerd. In dit werkprogramma wordt de nadruk gelegd op de uitbreiding douanesamenwerking voor de bescherming van de eigen middelen Gemeenschap. Er wordt in aanbevolen het communautair acquis op het gebied van het fraudebestrijdingsbeleid, meer bepaald wat de controle en de preventie van fraude betreft, over te nemen. Het gaat daarbij niet alleen om de communautaire voorschriften inzake de controle, de mededeling van gevallen van fraude en onregelmatigheden, en de administratieve sancties, maar ook om de overeenkomst over de strafrechtelijke bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschappen en de protocollen daarbij, alsmede om de tenuitvoerlegging van artikel 209A van het EG-Verdrag (samenwerking met de Commissie en alle bevoegde autoriteiten, gelijkheidsbeginsel). In dit verband organiseert de Commissie reeds verscheidene jaren opleidingsacties93. Bovendien overweegt zij in bepaalde derde landen technische adviseurs uit te bouwen, die niet alleen zullen moeten zorgen voor rechtstreekse contacten tussen de autoriteiten van deze derde landen met de diensten van de instellingen, maar tevens op het terrein samenwerken met de zullen moeten Het plaatselijke controleorganen. een netwerk van uiteindelijke doel hiervan is op het ogenblik van de toetreding in de aldus uitgebreide Gemeenschap overal eenzelfde niveau van bescherming van de financiële belangen en het communautaire beleid te garanderen. 4. 2 De overeenkomsten inzake wederzijdse bijstand tussen de Gemeenschap en derde landen 91 Doe. COM(97) 2000 def. Dit programma betreft de periode 2000-2006. 92 De LMOE die kandidaat zijn voor toetreding zijn : Hongarije, Polen, Estland, de Tsjechische Republiek, Slovenia, Bulgarije, Letland, Litouwen, Roemenie en Slowakije. De Commissie heeft zich niet beperkt tot dit pretoetredingsproces, waarbij slechts 11 landen betrokken zijn, maar heeft in 1997 "•* Zie met name de Jaarverslagen "Fraudebestrijding" 1995 (deel 5. 1) en 1996 (deel 4. 2). 50 Op 31 december had de Gemeenschap dergelijke overeenkomsten gesloten met 36 derde landen (de overeenkomsten met 28 van deze landen zijn reeds in werking al haar getreden), waaronder vrijwel buurlanden op het Europese vasteland en handelspartners. haar belangrijkste Onderhandelingen die ten doel hebben algemene overeenkomsten (inclusief een of protocol specifieke overeenkomsten tot douanezaken, waaronder de wederzijdse administratieve bijstand) te sluiten, worden voortgezet of zullen worden begonnen met een landen, waaronder Albanië, Zuid-Afrika, Egypte, Libanon, Cyprus, Hongkong, China, Chili, de tot de Mercosur behorende landen en bepaalde ASEAN-landen95. bijstand") (beperkt andere derde "wederzijdse twintigtal hebben De in de overeenkomsten met derde landen betreffende opgenomen bepalingen douanesamenwerking tevens betrekking op technische bijstand op douanegebied. Wat de uitbreiding betreft, is het hoofddoel van deze (in het kader van het PHARE-programma verleende) bijstand te zijner tijd bij te dragen tot de doeltreffende landen van de toepassing door deze communautaire regelingen en bijgevolg, bij uitbreiding, communautaire bepalingen betreffende de preventie van fraude en de bescherming van de financiële belangen van de aldus uitgebreide Unie96. van de landen, waaronder alle met 27 derde LMOE, overeenkomsten gesloten, die specifieke bepalingen bevatten over de wederzijdse administratieve bijstand op douanegebied. Negen landen hebben een overeenkomst getekend of geparafeerd, die evenwel nog niet in werking is getreden. Met 22 andere derde landen wordt onderhandeld of staan onderhandelingen op het programma. Deze specifieke regelingen verschaffen de met douaneonderzoek belaste diensten van de overeenkomstsluitende partijen een rechtsgrondslag om administratieve bijstand te vragen ofte verschaffen in het kader van onderzoeksprocedures, die ten doel hebben van de de correcte douanevoorschriften garanderen, ongeacht of het gaat om die van de het of om Gemeenschap partner land. toepassing die van te In 1997 zijn met 8 derde landen gesloten in werking getreden : overeenkomsten namelijk met de Faeroër, op 1 januari; met Kazachstan, op 1 april; met de Republiek Korea, op 1 mei; met de Zwitserse Bondsstaat, op 1 juli; met de Verenigde Staten van Amerika, op 1 augustus; met Georgië, op 1 september; met Armenië en de Russische Federatie, op 1 december94. In 1997 zijn ook overeenkomsten die dergelijke bepalingen bevatten, gesloten met de volgende landen : met Azerbeidzjan, op 8 oktober (nog niet in werking getreden); met Jordanië, op 25 november (nog niet in werking getreden); met Canada, op 4 december (in werking getreden op 1 januari 1998). 94 en In verband met de Russische Federatie dient erop te worden gewezen dat de inwerkingtreding van de partnerschaps- samenwerkingsovereenkomst, lidstaten eveneens partij zijn, op waarbij de ten communautair niveau geen enkele wijziging de gevolge intcrimovcreenkomst, die op 1 februari 1996 in werking is getreden en waarvan het protocol betreffende de wederzijdse administratieve bijstand reeds tot de alle douanezaken bestrijkt die bevoegdheid van de Gemeenschap behoren. vergelijking heeft met in 9^ Vereniging van Zuid-Oost-Aziatische landen. 9" Zie punt 4. 1 hiervoor. 51 5. STRAFBELEID EN HORIZONTAAL JURIDISCH KADER VAN DE STRAFRECHTELIJKE BESCHERMING VAN DE FINANCIËLE BELANGEN VAN DE GEMEENSCHAP In dit hoofdstuk wordt de ontwikkeling van de horizontale regelgeving in 1997 op het gebied van de bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap behandeld. Het eerste deel van dit hoofdstuk betreft de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de verordening betreffende de controles en verificaties ter plaatse die door de Commissie worden uitgevoerd, terwijl in het tweede deel een overzicht wordt gegeven van de markantste ontwikkelingen bij de toepassing van het communautaire beleid inzake administratieve sancties. In het volgende deel wordt de strafrechtelijke bescherming als zodanig aangesneden. De instrumenten die in 1995 en 1996 werden goedgekeurd, zijn aangevuld, maar zijn nog steeds niet door de lidstaten geratificeerd. Daardoor deze doeltreffend te gebruiken, hoewel ook dit jaar vooruitgang is geboekt op dit gebied. Het laatste deel van dit hoofdstuk ten slotte betreft de goedkeuring van het Verdrag van Amsterdam en de nieuwe perspectieven die daardoor voor de Gemeenschap, in het bijzonder met de totstandbrenging van een passend juridisch kader voor de bescherming van alle belangen van de Gemeenschap, worden geopend. onmogelijk betrekking het tot is de Europese Gemeenschappen tegen fraudes en andere onregelmatigheden. Deze verordening "door de Commissie uitgevoerde controles ter plaatse" werd in 1997 in acht gevallen toegepast, voor het eerst tijdens het tweede kwartaal. Zij heeft niet geleid tot belangrijke geschillen over de respectieve rol van de controleurs van de Commissie en van de nationale controleurs. functionarissen lijst op of In 1997 diende de Commissie in de eerste te stellen van de plaats de ambtenaren die gemachtigd zijn de controles uit te voeren en de vorm vast te stellen van de schriftelijke bevoegdheidsverklaring waarvan de controleurs overeenkomstig artikel 6, lid 1, van de verordening houder dienen te zijn. De Commissie heeft ook de vorm vastgesteld van het "dienstopdracht" genoemde document, waarin het voorwerp en het doel van de controle of de verificatie ter plaatse moeten worden vermeld. heeft Commissie De tevens, overeenkomstig de verbintenis die zij tijdens de goedkeuringsprocedure van de verordening tegenover de Raad heeft aangegaan, een vademecum opgesteld over de wijze waarop haar diensten de nieuwe tekst zullen toepassen. 5. 1 daadwerkelijke De van tenuitvoerlegging (Euratom, EG) Verordening nr. 2185/86 de Raad van betreffende de controles en verificaties ter plaatse die door de worden uitgevoerd Commissie 1 gekenmerkt door de 1997 werd inwerkingtreding, op januari, van Verordening (Euratom, EG) nr. 2185/96 van de Raad van 11 november 1996 betreffende de controles en verificaties ter plaatse die door de Commissie worden uitgevoerd ter bescherming van de financiële belangen van Het partnerschap met de lidstaten, het beginsel waarop deze controles ter plaatse berusten, heeft op bevredigende wijze gefunctioneerd. zijn Alle gezamenlijk verricht, overeenkomstig de mogelijkheid waarin artikel 4 van de verordening voorziet. Deze gezamenlijke actie had plaats in de verschillende fasen van de controles. controles Ook bij de exploitatie van de resultaten blijft het partnerschap tussen de lidstaten en de Commissie noodzakelijk vanaf het ogenblik waarop het verslag over de controle ter plaatse wordt opgesteld, hetgeen volgens de verordening de taak is van de Commissie. Bij een gezamenlijke 52 controle wordt de nationale controleurs echter verzocht dit verslag mede te ondertekenen. De ter plaatse vastgestelde feiten worden vastgelegd in een verslag over het controlebezoek, dat door de Commissie wordt opgesteld en dat rechtstreeks kan in het kader van de worden gebruikt nationale procedures. Dit is een belangrijk punt bij de fraudebestrijding waardoor tegenover de overheidsdiensten en de over bevoegde onbetwistbare kan worden gegevens beschikt. Het partnerschap moet op even constructieve wijze worden toegepast bij de follow-up van de dossiers, met name wat de administratieve sancties en maatregelen betreft en wat het gevolg betreft dat door de rechter aan de vastgestelde gevallen van fraude moet worden gegeven. rechterlijke instanties De Commissie heeft op grond van de verordening in 1997 in zes lidstaten (België, Duitsland, Frankrijk, Griekenland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk) in de landbouw-, de douane- en de visserijsector haar gebruik onderzoeksbevoegdheden. gemaakt van De verordening zal in 1998 vermoedelijk frequenter worden toegepast in alle lidstaten en in alle sectoren waarin de Gemeenschap actief is. Hierdoor zal het horizontale doel dat ermee wordt nagestreefd, namelijk de transnationale opsporing van zware of fraude in samenwerking met de lidstaten, worden bevestigd. 5. 2 De tenuitvoerlegging van het strafbeleid Verordening (EG, Euratom) nr. 2988/95 van de Raad97 heeft betrekking op alle communautaire sancties, inclusief die welke op het ogenblik van haar inwerkingtreding in het kader van het sectoriële beleid bestonden. 97 PB L 312 van 23. 12. 1995. 53 Niet alleen de sancties, maar ook de bijdrage die wordt geleverd door een uniform juridisch kader als bedoeld in de verordening, moeten worden beoordeeld met inachtneming van de verplichting die op de lidstaten rust om gevallen van fraude en onregelmatigheden aan de Commissie mede te delen, een verplichting die voortvloeit uit de sectoriële regelingen98. Voor een uniforme en een horizontale tenuitvoerlegging van deze verplichting moeten de lidstaten zich baseren op de definitie begrippen "onregelmatigheid", "rechtsmisbruik" en "marktdeelnemer"99. van de Op grond van het bij de Verordening (EG, van de Raad Euratom) nr. 2988/95 vastgestelde wettelijk zet de kader, Commissie haar beleid voort dat erop is gericht administratieve sancties in te voeren op het gebied van de eigen middelen en van de directe uitgaven. Overeenkomstig haar werkprogramma Fraudebestrijding voor de periode een voorontwerp voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad voor, administratieve name waarin met douanesancties worden vastgesteld. Voorts onderzoekt zij in welke mate de regelingen inzake de directe uitgaven moeten worden communautaire er aangepast administratieve te kunnen in opnemen. 1997/1998 sancties bereidt om zij 5. 3 bescherming De Gemeenschap onregelmatigheden gebied het beheer van van de tegen op het financieel Het Europees Parlement, dat met name het risico van interne corruptie in aanmerking 98 Zie hoofdstuk 1, punt 1. 1. 99 Artikel 1, artikel 4, lid 3, en artikel 7 van Verordening (Euratom, EG) nr. 2988/95. De gedachtewisselingen over deze punten zullen in het kader van het comité coördinatie van de (CoCoLaf) worden voortgezet. fraudebestrijding nam, heeft de Commissie100 verzocht een document voor te leggen, dat voorstellen bevat die ten doel hebben de volledige te onafhankelijkheid waarborgen een interinstitutioneel akkoord. van de UCLAF basis van op Op 19 november is door de Commissie een mededel ing101 ingediend. Hierin worden actielijnen voorgesteld die met name moeten leiden tot de versterking van de rol van de UCLAF binnen de Commissie, teneinde de Commissie doeltreffende middelen te verschaffen ter bestrijding van alle gevallen van fraude en corruptie binnen de instelling. 5. 4 De strafrechtelijke bescherming van de financiële belangen de Gemeenschappen van 5. 4. 1 Stand van de ratificatie van de goedgekeurde instrumenten instrumenten De Europese Raad van Amsterdam heeft de politieke verbintenis aangegaan dat de goedgekeurde (de overeenkomst over de bescherming van de de financiële Gemeenschappen en hel eerste en hel tweede deze overeenkomst102, de overeenkomst over corruptie), uiterlijk midden 1998 zouden zijn geratificeerd. belangen protocol van bij de van De moeilijkheden die met name op het ratificatie worden gebied ondervonden (traagheid van de procedure), zijn niet zonder gevolg voor de vooruitgang die voor de bescherming van de financiële de 1 00 Resolutie van hel Europees Parlement van 22. 10. 1997 over hel jaarverslag 1996 en het werkprogramma 1997/1998 van de Commissie betreffende de bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap en fraudebestrijding (PB C 339 van 10. 11. 1997). 1 01 Doe. SEC(97)2198. 102 Eerste protocol over corruptie van ambtenaren, zie het jaarverslag "Fraudebestrijding" 1996, deel 6. 2. 1, en punt 5. 4. 3. Voor het tweede protocol, zie punt 5. 4. 2. hierna. belangen van het gebruik van dit soort instrument wordt verwacht. Het is duidelijk dat ook het Europees Parlement van zijn kant bijzondere aandacht blijft besteden aan en nauwlettend blijft toezien op de resultaten van de omzetting van deze instrumenten in het nationale recht van de lidstaten. 5. 4. 2 Het tweede protocol aangaande Overeenkomst bescherming van de belangen van Gemeenschappen bij de de financiële de van protocol belangen bescherming betreffende van De Raad heeft op 19 juni het tweede de aanvullende de strafrechtelijke financiële de Gemeenschappen aangenomen103. Dat is het resultaat van de onderhandelingen die achtereenvolgens door het Italiaanse, het Ierse (1996) en het Nederlandse (1997) voorzitterschap van de Raad werden gevoerd op grond van het voorstel voor een protocol van de Commissie104. protocol liet ter omvat aanvulling van de overeenkomst105, die betrekking hebben op : bepalingen - het witwassen van de opbrengsten van fraude en corruptie106 Deze bepalingen, die betrekking hebben op de van het "strafbaarstelling" witwassen, moeten worden gevolgd door tot een wijziging van de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel (kredietinstellingen en het instellingen) financiële richtlijn voor 1 03 PB C 221 van 19. 7. 1997. 104 PB C 83 van 20. 3. 1996. 1 05 In de akte van de Raad van 26. 7. 1995 tot vaststelling aangekondigde van aanvullende bepalingen (PB C 316 van 27. 11. 1995). overeenkomst genoemde '°" Artikelen 1 en 2 van het protocol. 54 witwassen van geld107, teneinde het witwassen van de opbrengsten van communautaire fraude toe te voegen aan de gevallen waarin identificatie van de betrokkene en melding van de feiten verplicht is. de rechtspersonen108 aansprakelijkheid van Het tweede protocol vult aldus het juridische kader van de overeenkomst betreffende uitlevering aan op het gebied van heffingen en douanerechten111. - de samenwerking met de Commissie bij de bestrijding van fraude, actieve en passieve corruptie en het witwassen van geld"2 bepalingen betreffen de Deze aansprakelijkheid van rechtspersonen voor fraude, corruptie en het witwassen van geld die het gevolg zijn van van opzettelijke handelingen nalatigheid of (gebrekkig gebrekkige controle). De rechtspersoon kan aansprakelijk worden gesteld voor fraude, het witwassen van geld, te zijnen voordele gepleegd die elke individueel of als deel van een orgaan van de rechtspersoon optreedt. en toezicht corruptie persoon actieve door en De sancties die kunnen worden getroffen tegen rechtspersonen die aansprakelijk zijn verklaard, moeten doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn; zij omvatten al dan niet strafrechtelijke geldboetes en kunnen eventueel ook andere, in hel protocol opgesomde maatregelen omvatten. de confiscatie en de inbeslagneming van de opbrengsten vanfraudeW) Deze bepaling moet in de context worden geplaatst van de aanbevelingen nrs. 26 en 28 van het actieplan ter georganiseerde bestrijding de is criminaliteit, dat door de Raad vastgesteld. in Zij overeenstemming met dit politieke richtsnoer ten uitvoer worden gelegd. moet van de samenwerking met betrekking tot en delicten douanerechten^1() heffingen inzake in dat bepaling bevestigt fraudezaken Het tweede protocol vult de bepalingen van de basisovereenkomst aan die betrekking hebben op de justitiële en samenwerking sanctioneert de samenwerking tussen de Commissie en de bevoegde nationale autoriteiten bij de bestrijding van fraude, corruptie en het witwassen van geld. Deze de Commissie de rechterlijke autoriteiten technische en operationele bijstand mag ter bescherming van de verlenen belangen van de Gemeenschap. Dit protocol verduidelijkt de in titel VI van het Verdrag betreffende de EU vervatte samenwerking die verplichting voortvloeit uit de artikelen 5 en 209A van het EG-Verdrag en vult deze aan. Het maakt het mogelijk concreet vorm te geven aan een reeds in de praktijk toegepaste methode die rekening houdt met het feit dat het inzake vervolging noodzakelijk is op het terrein op te treden113. tot 5. 4. 3 De bestrijding van corruptie en inzake beleid het overheidsopdrachten De ontwikkelingen in verband met de bestrijding van corruptie nemen een nieuwe wending, in de eerste plaats met de publicatie, in november 1996, van een Groenboek over de overheidsopdrachten in de Europese Unie. De bijdragen voor dit groenboek die door de belangrijkste partijen 1 07 Richtlijn 91/308/EEG van de Raad van 10. 6. 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld, PB L 166 van 28. 6. 1991. ' * ° Artikel 6 van het protocol. 1 ' ' Artikel 5, lid 3, van de overeenkomst. '°° Artikelen 3 en 4 van het protocol. 09 Artikel 5 van het protocol. 1 '^ Artikel 7 van het protocol. 1 13 Zie hoofdstuk 3, punt 3. 4. 2. 55 een (lidstaten, instellingen, marktdeelnemers) werden toegezonden, werden in 1997 door aan de Commissie analyse resultaten van deze onderworpen. De analyse, die in 1998 in een mededeling openbaar zullen worden gemaakt, kondigen een reeks maatregelen aan die in samenhang met haar mededeling over corruptie moeten leiden tot een grotere doorzichtigheid van de gunningsprocedures. In deze mededeling wordt de nadruk gelegd op het belang dat aangepaste procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten hebben voor een doeltreffend beleid van de Unie bij de bestrijding van corruptie. 5. 4. 3. 1 Het protocol en de overeenkomst inzake corruptie In de lidstaten wordt corruptie van ambtenaren van de Europese Gemeenschap en van buitenlandse ambtenaren niet altijd beschouwd als een delict. Dat vormt een probleem wanneer het gaat om de begroting van de Gemeenschappen. Daarom werd in 1995 door het Spaanse voorzitterschap van de Raad een voorstel ingediend, dat het eerste protocol bij de overeenkomst over de bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschappen is geworden, dat specifiek betrekking heeft op corruptie die de de Gemeenschappen schaadt. Ingevolge dit protocol is actieve en passieve corruptie waarbij een ambtenaar van de Gemeenschap of van een andere lidstaat betrokken is, een lidstaten wanneer de delict in alle Gemeenschappen schade lijden114. financiële financiële belangen van Met dit protocol als model is een overeenkomst opgesteld, die ten doel heeft iedere vorm van actieve of passieve corruptie waarbij ambtenaren van de Europese instellingen of van de lidstaten betrokken zijn, strafbaar te stellen, zelfs wanneer de financiële belangen van de Unie niet worden geschaad. Deze overeenkomst 1 14 PB C 313 van 23. 10. 1996. Zie ook de jaarverslagen "Fraudebestrijding" voor 1995, deel 1. 3. 1 en voor 1996 deel 6. 2. 1. dat door de is op 26 mei115 goedgekeurd. Zij heeft ertoe lidstaten geleid twee gemeenschappelijke standpunten werden geformuleerd voor de onderhandelingen in het kader van de Raad van Europa en van de Organisatie Economische voor Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) over de bestrijding van corruptie116. 5. 4. 3. 2 De mededeling van Commissie over corruptie de In haar mededeling van 21 mei117 heeft de Commissie de nadruk willen leggen op het feit dat corruptie de financiële belangen van de Unie schaadt. In de mededeling wordt gepleit voor een coherente communautaire strategie om ieder risico van fraude uit te sluiten. Het actieterrein van de mededeling fiscale strekt niet-aftrekbaarheid steekpenningen, overheidsopdrachten, financiële transacties, het lijsten, administratieve boetes, externe bijstand en samenwerking. samenstellen van zwarte zich van tot uit de Mogelijkheden tot uitsluiting zijn eveneens opgenomen in de richtlijnen van de Raad betreffende overheidsopdrachten118 en in de EOGFL-Garantie. regeling het Momenteel worden voorwaarden de onderzocht waaronder een zwarte lijst zich tot alle gebieden van de communautaire uitgaven zou kunnen uitstrekken. van en Even belangrijk is de invoering van een coherente gecoördineerde fraudebestrijdingsstrategie met betrekking tot de externe steun en bijstand. In een recente mededeling van de Commissie119 zijn de preventieve maatregelen en de 115 PB C 195 van 25. 6. 1997. 1 16 Gemeenschappelijke standpunten van 6. 10. 1997 (PB L 279 van 13. 10. 1997) en van 13. 11. 1997 (PB L 320 van 21. 11. 1997). 1 17 Doc. COM(98)192def. 1 18 Richtlijnen 92/50/EEG (PB L 209 van 24. 7. 1992). 93/36/EEG, 93/37/EEG en 93/38/EEG (PB L 199 van 9. 8. 1993). 1 19 Doc. COM(98)146def. 56 sancties vastgelegd die vereist zijn om fraude en corruptie die afbreuk doen aan de doelstelling van beheer" een doeltreffend te bestrijden. "goed In het actieprogramma inzake de bestrijding van de georganiseerde misdaad, dat door de Europese Raad van Amsterdam werd goedgekeurd wordt gepleit voor een breed opgezette De corruptiebestrijding. Commissie zal in die zin verslag uitbrengen over de van haar tenuitvoerlegging mededeling. 5. 5 Het Verdrag van Amsterdam te van belangen voor van creëren bescherming De inspanningen van de Commissie om een de rechtsgrond de strafrechtelijke financiële de Gemeenschappen hebben in een eerste fase geleid tot de goedkeuring van artikel 209 A van het EG-Verdrag, dat het beginsel van de gelijkstelling van de financiële belangen van de Gemeenschap en van de nationale financiële belangen alsmede van de verplichting tot samenwerking tussen de lidstaten, bijgestaan door de Commissie, heeft bekrachtigd. Naar aanleiding van de toepassing van dit artikel is bij de lidstaten trouwens een aanzienlijke hoeveelheid gegevens verzameld, op grond waarvan de Commissie in 1998 een balans zal opmaken. de In haar advies over het bijeenroepen van een Intergouvernementele Conferentie (IGC)120 heeft de Commissie als doelstellingen opgenomen, de verschillende vormen van criminaliteit en fraude die de financiële belangen van de Gemeenschap schaden en de bevordering van een doeltreffende samenwerking tussen de betrokken nationale overheidsinstanties. bestrijding van De Commissie heeft aldus haar steun verleend aan een voorstel tot wijziging van artikel 209 A van hel EG-Verdrag, dat ten doel heeft de op het gebied van de bescherming van de financiële belangen van Gemeenschappen beschikbare de rechtsgronden uit te breiden en coherenter te maken. 5. 5. 1 Het nieuwe artikel 280 EG de op niveau Terwijl in artikel 209 A EG de nadruk werd gelegd bijzondere verantwoordelijkheid van de lidstaten, op het nationale van overheidsdiensten, wal de bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap betreft, voorziet artikel 280 EG in een gedeelde verantwoordelijkheid tussen de Gemeenschap en de lidstaten. 121 de 5. 5. 2 Belangrijke stappen op korte termijn Artikel 280 EG is, evenals het volledige Verdrag van Amsterdam, momenteel in de ter ratificatie voorgelegd. Het lidstaten Verdrag in werking nadat de treedt ratificatieprocedures zijn voltooid. 1 21 Artikel 2 8 0: "I. De Gemeenschap en de lidstaten bestrijden fraude en alle andere onwettige activiteiten waardoor de financiële belangen van de Gemeenschap worden geschaad, met overeenkomstig dit artikel te nemen maatregelen die afschrikkend moeten werken en in de lidstaten een doeltreffende bescherming moeten bieden. 2. De lidstaten nemen ter bestrijding van fraude waardoor de financiële belangen van. de Gemeenschap worden geschaad, dezelfde maatregelen als die welke zij treffen ter bestrijding van fraude waardoor hun eigen financiële belangen worden geschaad. 3. Onverminderd de andere bepalingen van dit Verdrag coördineren de lidstaten hun optreden om de financiële belangen van de Gemeenschap tegen fraude te beschermen. Zij organiseren daartoe samen met de Commissie een nauwe en geregelde samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten. De Ruad neemt volgens de procedure van artikel 4. I89B, na raadpleging van de Rekenkamer, de nodige maatregelen aan op het gebied van de preventie en bestrijding van fraude waardoor de financiële belangen in de van de Gemeenschap worden geschaad, om gelijkwaardige doeltreffende lidstaten bescherming te bieden. Deze maatregelen hebben geen betrekking op de toepassing van het nationale strafrecht of de nationale rechtsbedeling. een en 20 Advies uitgebracht krachtens artikel N van het Verdrag betreffende de Europese Unie. Zie doe. COM(96) 90. 57 5. De Commissie brengt in samenwerking met de lidstaten jaarlijks aan het Europees Parlement en de Raad verslag uit over de ter uitvoering van dit artikel genomen maatregelen". wordt evenmin geboden door samenwerking tot de en harmonisatie, die bijdragen van van complexiteit strafrechtelijke bescherming. stelsel het Het is in de voorbereidende fase, vóór de rechterlijke uitspraak, dat de verschillen tussen de nationale stelsels het grootst zijn gebleken. betreffende voorgesteld Daarom wordt in het corpus juris eeà reeks regels de strafrechtelijke vervolging, die ten doel Europees hebben rechtsgebied124 en doeltreffender te waarborgen. een eenvoudiger een misdaadbestrijding binnen Mocht in het kader van de tenuitvoerlegging van het Verdrag in de praktijk blijken dat daaraan behoefte bestaat, dan zal de Commissie, geval, wetgevingsmaatregelen voorstellen die erop zijn gericht de bescherming van de de van financiële Gemeenschappen nog. te verbeteren. voorkomend belangen in 5. 6 Toekomstige werkzaamheden in het kader van titel VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie In zijn resoluties van 12 juni en van 22 oktober122 heeft het Europees Parlement de Commissie verzocht een studie te verrichten naar de haalbaarheid van het corpus juris voor de strafrechtelijke bescherming van de financiële belangen van de Europese Unie, dat zelf het resultaat is van een studie die op verzoek van het Europees Parlement werd de door verricht verenigingen van juristen123. deskundigen van het Het doel van de door de Commissie te verrichten studie is na te gaan welke de impact van het corpus juris is met betrekking tot de huidige situatie van het nationale recht teneinde, overeenkomstig de opgelegde EG-Verdrag door verplichtingen en met inachtneming van de nieuwe, door het Verdrag van Amsterdam geboden mogelijkheden, het nagestreefde doeltreffende, doel, ontradende en evenwichtige bescherming van de communautaire belangen, te bereiken. namelijk een Uit het onderzoek dat in het kader van het corpus juris is verricht, is immers gebleken dat gelijkstelling geen garantie is voor doeltreffendheid. Een dergelijke waarborg 122 123 Resoluties van het Europees Parlement van 12. 6. 1997 over de schepping van een Europese juridische en justitiële ruimte ter bescherming van de financiële belangen van de Europese Unie tegen internationale criminaliteit (PB C 200 van. 10. 6. 1997) en van 22. 10. 1997 (reeds geciteerd). Deze verenigingen van juristen beslaan in iedere lidstaat; zij zijn opgericht op initiatief van de Commissie. 12 In het corpus juris is daarom sprake van de instelling van een Europees openbaar ministerie. 58 GRAFIEK 1 TRADITIONELE EIGEN MIDDELEN 1994-1997 Door de LIDSTATEN formeel* gemelde ONREGELMATIGHEDEN Door de COMMISSIE samen met de LIDSTATEN uitgevoerde ONDERZOEKEN \m i IM* 1996 I 1997 AANTAL GEVALLEN 1W4 196S im i mt 2. 628 ^BBK 2. 600 2. 296 2. 213 1. 950 2. 200. l10°. loot. f. MO _ f. 100 _. ,7W. f. «00 _ f. 500 _ f. 400 _ 1100. 1. 200 _. 1 , 0°. 1000 _ 500 250 200 150 too 50 145 •i 120 "< 7« ^^^^= 1994 1995 1996 1997 1994 1995 1996 1997 BEDRAGEN in miljoen ecu 643 = == 475 421 750 700 650 600 550 500 475 450 425 400 375 350 325 300 275 250 200 ISO 100 59 288 367 289 296 320 * Verordening (EEG) 1552/89 GRAFIEK 2 EOGFL • GARANTIE 1994 • 1997 Door de LIDSTATEN formeel * gemelde ONREGEft/IATIGHEDEN Door de COMMISSIE samen met de LIDSTATEN uitgevoerde onderzoeken AANTALGETALLEN 1996 I 1997 BEDRAGEN In mlljden ecu 1994 1995 j > I 1996 1=1997 1994 1995 417 soo 480 400 360 300 250 200 ISO 100 50 (>() 102 72 142 153 ===== ===== 223 214 165 '. - (*) conform Verordening f EEG) nr. 595/91. STRUCTURELE ACTIES 1994 • 1997 GRAFIEK 3 Door de LIDSTATEN formeel * gemelde ONREGELMATIGHEDEN Door de COMMISSIE samen met de LIDSTATEN uitgevoerde ONDERZOEKEN {*) Krachtens Verordeningen (EEG) nrs. 1 6 8 1 / 94 en 1 8 3 1 / 94 61 DIRECTE UITGAVEN 1994-1997 Door de COMMISSIE met de hulp van de LIDSTATEN uitgevoerde ONDERZOEKEN AANTAL GEVALLEN 1995 1996 | 1997 1 •5^5^*1* 42 31 76 ' ' rnriurn üijaitiSMüi/'''' i',','," i »" "i 42 • • • H HI BEDRAGEN in miljoen ecu 111111 'istlii • •1 23 28 ' 62 16 11 GRAFIEK 4 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 TABEL 1 TRADITIONELE EIGEN MIDDELEN DOOR DE LIDSTATEN IN 1997 KRACHTENS VERORDENING NR. 1552/89 GEMELDE ONREGELMATIGHEDEN AANTAL GEMELDE GEVALLSN 405 82 384 5 75 233 54 298 1 4 53 73 5 47 55 4 55 „ 2MZ. [ BELGIE DANMARK DEUTSCHLAND ELLAS ESPANA FRANCE IRELAND ITALIA LUXEMBOURG NEDERLAND (2) OSTERREICH PORTUGAL (2) SUOMI SVERIGE UNITED KINGDOM TOTAAL BEDRAGEN x 1. 000 ecu (ko,™ dumber iw) BETROKKEN BEDRAGEN REEDS INGE VORDERDE BEDRAGEN SALDO») 45. 593 8. 244 28,624 3. 980 3. 522 32. 332 3. 990 88. 398 12 39,178 5. 966 6. 037 2. 085 3. 505 35. 380 366. 846 1. 937 5. 359 2. 914 11 1. 362 8. 722 2. 480 155 12 611 1. 828 2. 348 23. 240 50. 978 d-fc-c 43. 656 2. 885 25. 710 3. 970 2. 160 23. 610 1. 510 88. 243 0 5. 355 • 11 257 1. 157 72. 140 21U5M, BE DK DE EL ES FR IR TT LU NL ÖS PO SU SV UK (1) Het "SALDO" bestaat uit a) in te vorderen bedragen, b) correcties die moeten worden uitgevoerd op grond van nog hangende rechterlijke beslissingen; c) annuleringen/correcties besloten door de nationale autoriteiten en d) oninbare bedragen waarvoor bijgevolg oninbaarlijding nodig is. (2) De reeds ingevorderde bedragen werden nog niet medegedeeld. # Totaal bedrag voor slechts 13 lidstaten. EOGFL-GARANTIE TABEL 2 DOOR DE LIDSTATEN IN 1997 KRACHTENS VERORDENING NR. 595/91 GEMELDE ONREGELMATIGHEDEN AANTAL GEVALLEN WAARVAN GEMELDE ONTDEKT VÓÓR BEDRAGEN x 1. 000 ecu (KOERSEN DECEMBER 1997] GEVALLEN BETALING JBELGIË DANMARK O) DEUTSCHLAND aus ESPANA FRANCE IRELAND ITALIA NEDERLAND ÖSTERREJCH PORTUGAL SUOMI SVERIGE 24 601 160 261 91 79 249 130 36 81 7 66 UNITED KINGDOM mm& 2158 8 3 95 66 2 12 63 2 58 14 2 6 59 32 422 N. B. Luxm^r^httttgmtld dat gtmmktltonrtgttmtögbtldbomi 4. 000 tcuw*rxtoittdtkL i 1672 41$ 26. 865 36. 931 43,449 3. 801 693 31352 7. 666 628 4. 378 75 735 6. 221 \ 379 42 2. 204 3. 793 16. 402 1. 046 472 20 4. 542 115 41 43 585 1. 003 30M6 1. 294 377 24. 662 33. 138 27. 047 2. 755 221 31. 331 3. 124 513 4. 337 32 150 5. 218 134. 199 267 343 5. 801 164 1. 568 828 69 606 582 247 287 32 104 1. 166 12;064 1. 026 33 18. 861 32. 975 25. 479 1927 152 30. 726 2. 542 266 4. 051 0 46 4. 052 «BUI BE DK DE EL ES FR IR IT NL ÖS PO SU SV UK f 1164884 STRUCTURELE ACTIES DOOR DE LIDSTATEN IN 1997 KRACHTENS DE VERORDENINGEN NRS. 1681/94 en 1831/94 GEMELDE ONREGELMATIGHEDEN BEDRAGEN X 1. 000 ecu TABEL 3 EFRO FIOV COHESIEFONDS gemelde bedragen EOGFL-ORIE-KTATIE aantal aevallen 5 0 27 4 5 0 1 4 0 0 0 44 271 0 1. 251 1. 419 231 0 6 538 0 0 0 1. 143 9 19 751 ! 5-636 aantal aevallen 2 0 10 48 5 6 0 26 0 o 0 9 0 10 7 123 ESF gemelde bedraqen aantal aevallen 5 0 10 1 20 2 11 3 0 0 0 15 0 1 10 78 27 0 4. 072 2. 387 151 111 0 3. 563 0 0 0 5. 056 0 482 5. 388 21. 237 gemelde bedraaen 247 0 6. 347 0 3. 669 227 1. 123 709 0 0 0 12. 219 0 63 3. 734 28,337 aantal aevallen 0 0 0 o 1 0 3 0 o •••;:••'•&}• 0 r-f 0 0 0 5 gemelde bedraaen 0 0 0 0 64 0 187 0 0 0 0 363 0 0 0 614 aantal aevallen o 0 0 o 2 1 0 0 0 0 0 0 0 0 3 gemelde bedraqen 0 0 0 0 210 0 1. 036 0 0 0 0 0 0 0 0 •HH TOTAAL aantal gevallen gemelde bedragen 545 il is 16 J !"\ 4J24 ','337 4. 809 s%x?*k * y ', V? ' &%. '•• i 's'y BE DK DE EL ES FR IR IT LU NL ÖS PO SU SV UK o CJi BELGIË DANMARK DEUTSCHLAND ELLAS ESPANA FRANCE IRELAND ITALIA LUXEMBOURG NEDERLAND ÖSTERREICH PORTUGAL SUOMI SVERIGE UNITED KINGDOM TOTAAL 1 6 3 100 TABEL 4 EOGFL-GARANTIE STAND van de INVORDERING betreffende ONREGELMATIGHEDEN gemeld VOOR 1994 : Verordening (EEG) nr. 595/91 AA&tAL GlVALLlN totaal gemelde gevallen BELGlg DANMARK DEUTSCHLAND ELLAS ESPANA FRANCE IRELAND ITALIA NEDERLAND PORTUGAL UNITED KINGDOM TOTAAL f 176 482 1. 928 303 439 1. 002 167 1. 180 723 218 1. 625 8. 144 totaal in vorderingen 2 fen laste EOGFL- Garantle (*) 3 7 89 94 40 1 2 72 305 130 371 1. 564 249 309 851 129 292 681 105 1. 319 6. 000 74% ten laste lidstaat 4 1 5 9 2 4 1 4 17 4$ inte vorderen SALDO t. (l>-J-t) waarvan aanhangig BUDERECHTER t verzoek door lldstaat "onlnbaar" T 10 8 112 7 16 17 3 239 2 8 10 432 39 21 265 45 130 109 33 888 39 109 117 1. 795 JM 10 13 50 1 1 18 14 1 10 93 Z11 SALDO l'<H-7) 19 0 103 37 113 74 16 648 27 101 14 1,152 I 19% l BEDRAGEN Jn 1. 000 eCU {k&mnde&mbtrM?) BELGIE DANMARK DEUTSCHLAND ELLAS ESPANA FRANCE IRELAND ITALIA NEDERLAND PORTUGAL totaal gemelde gevallen t totaal in vorderingen i ten laste EOGFL- Garantle (*) i 23. 385 28. 586 170. 923 78. 154 9. 355 72,174 18. 188 577. 638 36. 481 9. 189 45. 777 9. 587 13. 872 51. 708 3. 582 3. 274 31. 651 12. 464 48. 360 25. 915 2. 009 22. 601 225. 023 6. 169 1. 331 52. 233 0 0 1. 102 17 0 36 0 3. 357 #4. 24$ 21% ten laste lidstaat 4 0 2 27. 645 53. 981 0 12 23 0 218 496 1. 641 UM8 inte vorderen SALDO t. (i-t-n) 7. 629 13. 382 39. 337 20. 592 6. 081 39. 408 5. 684 529. 278 10. 312 6. 684 18. 178 6§etll3 65% waarvan aanhangig BUDERECHTER • 1. 593 10. 815 22. 800 15. 279 584 14. 067 2. 609 207. 970 1. 433 3. 596 1. 756 2BZW1 verzoek door lldstaat "onlnbaar" 7 SALDO »•(**•*> 2. 826 0 4. 971 5. 312 5. 497 22. 858 3. 075 321. 308 8. 720 3. 088 9. 414 3. 211 2. 567 11. 566 0 0 2. 483 0 0 158 0 7. 008 26. 993 :ili!ill 36% UNITED KINGDOM HMHHHH • Ko * oninbaar : formeel besluit In het kader van de procedure Goedkeuring van de rekeningen - Verordening (EEG) nr. 729/70, 66 Tabel 5 TOTALE GEVOLGEN van de in 1996 en 1997 gemelde ONREGELMATIGHEDEN in verband met de COMMUNAUTAIRE BEGROTING 1996 en 1997 verzameld door de lidstaten. - BEGROTING Door de lidstaten gemelde onregelmatigheden Door de C o m m i s s ie in s a m e n w e r k i ng met de de lidstaten o n t d e k te o n r e g e l m a t i g h e d en 1996 inmHioMHW 14. 942 % 320 476 2,14 3,19 1997 kt miljoen ecu 15. 589 367 643 2,3$ 4> Totale gevolgen van de onregelmatigheden 796 5,33 » 1. 010 6,48 1W 26. 048 57 20 0,2$ 0,08 ML UitgwetionhQt gebied vm cte BEGROTING Door de lidstaten gemelde onregelmatigheden Door de Commissie in samenwerking met de de lidstaten ontdekte onregelmatigheden T555" WmHJiQtntçu 24. 320 % 64 0,26 88 0,36 Totale gevolgen van de onregelmatigheden 152 0,62 II 77 Uitgaven op landbouwgebied ËOGFL-Garantte BEGROTING Door de lidstaten gemelde onregelmatigheden Door de Commissie in samenwerking met de de lidstaten ontdekte onregelmatigheden Totale gevolgen van de onregelmatigheden | 365 bedragen in miljoen ecu : koersen van december 1997 Algemene opmerking onregelmatigheden hebben vaak betrekking op voorafgaande : de in de jaren 1996 en 1997 ontdekte en gemelde begrotingsjaren. 67 GLOSSARIUM Definitie van het begrip onregelmatigheid In Verordening (EG, Euratom) nr. 2988/95 van de Raad betreffende de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen (PB L 312 van 23. 12. 1995) wordt het begrip onregelmatigheid zeer ruim gedefinieerd. Dit begrip dekt zowel een simpel nalaten, zowel door vergissing of onachtzaamheid, waardoor de begroting van de Gemeenschappen kan worden benadeeld, als opzettelijke of weloverwogen gedragingen waarop het beperktere begrip fraude van toepassing is zoals gedefinieerd in de Overeenkomst aangaande de bescherming van dc'financiële belangen van de Europese Gemeenschappen. Verordening (EG, Euratom) nr. 2988/95 van de Raad van 18 december 1995 betreffende de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen (PB L 312 van 23. 12. 1995) : Artikel l , l i d 2: "Onder onregelmatigheid wordt elke inbreuk op het Gemeenschapsrecht verstaan die bestaat in een handeling of een nalaten van een marktdeelnemer waardoor de algemene begroting van de Gemeenschappen of de door de Gemeenschappen beheerde begrotingen worden of zouden kunnen worden benadeeld, hetzij door de vermindering of het achterwege blijven van ontvangsten uit de eigen middelen, die rechtstreeks voor rekening van de Gemeenschappen worden geïnd, hetzij door een onverschuldigde uitgave. " Akte van de Raad van 26 juli 1995 tot vaststelling van de Overeenkomst aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen (PB C 316 van 27. 11. 1995) : Artikel 1, lid 1 : "Voor deze toepassing van deze Overeenkomst wordt onder fraude waardoor de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen worden geschaad, verstaan : a) wat de uitgaven betreft, elke opzettelijke handeling of elk opzettelijk nalaten waarbij : valse, onjuiste of onvolledige verklaringen of documenten worden gebruikt of overgelegd, met als gevolg dat middelen afkomstig van de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen of van de door of voor de Europese Gemeenschappen beheerde begrotingen, wederrechtelijk worden ontvangen of achtergehouden; met hetzelfde gevolg, in strijd met een specifieke verplichting informatie wordt achtergehouden; deze middelen worden misbruikt door ze voor andere doelen aan te wenden dan die waarvoor zij oorspronkelijk zijn toegekend; b) wat de ontvangsten betreft, elke opzettelijke handeling of elk opzettelijk nalaten waarbij : valse, onjuiste of onvolledige verklaringen of documenten worden gebruikt of overgelegd, met als gevolg dat de middelen van de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen of van de door of voor de Europese Gemeenschappen beheerde begrotingen wederrechtelijk worden verminderd; met hetzelfde gevolg, in strijd met een specifieke verplichting informatie wordt achtergehouden; met hetzelfde gevolg, van een rechtmatig verkregen voordeel misbruik wordt gemaakt. De lidstaten delen de Commissie de onregelmatigheden mede die voor de eerste maal zijn vastgesteld. De Commissie van haar kant stelt, samen met de gespecialiseerde nationale diensten, een onderzoek in naar gevallen van onregelmatigheid die niet door de lidstaten zijn vastgesteld maar ten aanzien waarvan, volgens verschillende bronnen, een sterk vermoeden van fraude bestaat. Definitie van het begrip georganiseerde misdaad De Raad heeft enkele criteria vastgesteld voor georganiseerde criminele netwerken (Bron : Situatieverslag over de georganiseerde criminaliteit in de Europese Unie in 1995). Deze criteria zijn : 68 - een samenwerkingsverband van meer dan twee personen: - elk met zijn eigen specifieke taak, met een vorm van discipline en controle; - internationaal actief; - met gebruik van geweld of andere intimidatiemiddelen; - betrokken bij witwassen van geld; - met gebruik van commerciële of zakelijke structuren; - met als oogmerk winst; - met invloed op de politiek, de media, de overheid, de rechterlijke macht of de economie. EG: EVA: VEU: UCLAF : IRENE : Europese Gemeenschap (sedert de betreffende de Europese Unie gebruikte benaming) inwerkingtreding van het Verdrag Europese Vrijhandels Associatie (IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en Zwitserland) Verdrag betreffende de Europese Unie (Eenheid) organisatieschema van het Secretariaat-generaal van de Commissie) fraudebestrijding Coördinatie (directoraat binnen het Letterwoord voor IRrégularités, ENquêtes, Exploitation (gegevensbank van de Commissie, beheerd door UCLAF) SEM 2000 : Programma van de Commissie om communautaire kredieten te verbeteren (Sound and Efficient Management) tegen 2000 het beheer van de Agenda 2000 Mededeling van de Commissie over de uitbreiding van de Unie in het jaar 2000 PB: TIU : CoCoLAF: PCAS : SCAF: SCENT DIS: EWS BTW VIES LMOE : EMU: ASEAN SAP: ESF: Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen (PB L : reeks L, PB C : reeks C) Transport International Routier Raadgevend Comité coördinatie fraudebestrijding Permanent Comité inzake Administratieve Samenwerking op het gebied van de indirecte belastingen. Dit comité, onder voorzitterschap van. de Commissie, directoraat-generaal douane en indirecte belastingen (DG XXI), houdt zich bezig met vraagstukken in verband met de tenuitvoerlegging van de intracommunautaire overgangsregeling BTW Subcomité fraudebestrijding (op het gebied van de indirecte belastingen). De subgroep fraudebestrijding van het PCAS System for a Customs Enforcement Network Douane-informatiesysteem Early Warning System Belasting over de toegevoegde waarde VAT Information Exchange System (systeem voor informatieuitwisseling op het gebied van de BTW) Landen van Midden- en Oost-Europa Economische en Monetaire Unie Associatie van Zuidoostaziatische Staten Stelsel van algemene preferenties Europees Sociaal Fonds 69 KFRO : KOF: G LIJ : KOGFL : PHARE : Europees Fonds voor regionale ontwikkeling Europees Ontwikkelingsfonds Gemeenschappelijk Landbouwbeleid Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de landbouw (afdeling Garantie : EOGFL-Garantie, afdeling Oriëntatie : EOGFL-Oriëntatie) Programma voor steun voor de economische wederopbouw van de landen van Midden- en Oost-Europa OESO : Organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling 70 ISSN 0254-1513 COM(98) 276 def. DOCUMENTEN NL 09 06 01 17 Catalogusnummer : CB-CO-98-309-NL-C ISBN 92-78-36035-X Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-29X5 Luxemburg