title: Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende een communautair actieprogramma op middellange termijn voor maatregelen ter ondersteuning in de gehele Gemeenschap van activiteiten van de Lid-Staten ter bestrijding van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen (het programma DAPHNE) (2000-2004)

eurovoc_concepts:
EU action
child protection
crime against individuals
position of women
social policy
violence

text: COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN * * * ** it *> £ s* Brussel, 20. 05. 1998 COM(1998)335def. 98/0192 (CNS) MEDEDELING VAN DE COMMISSIE over geweldpleging tegen kinderen, jongeren en vrouwen vergezeld van een Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende een communautair actieprogramma op middellange termijn voor maatregelen ter ondersteuning in de gehele Gemeenschap van activiteiten van de lidstaten ter bestrijding van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen (het programma DAPHNE) (2000 - 2004) (door de Commissie ingediend) Deze mededeling heeft twee functies. SAMENVATTING 1. /ij doet een voorstel voor een besluit van de Raad voor het goedkeuren van een programma van communautaire actie in de periode 2000-2004 voor maatregelen inzake geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen. Het vijfjarige actieprogramma van de Gemeenschap is gebaseerd op het Initiatief DAPHNE, dat sinds 1997 steun biedt aan de niet-gouvernementele organisaties en vrijwilligersorganisaties (NGO's) in de hele Europese gemeenschap die werken op het gebied van geweld tegen vrouwen en kinderen. De NGO's spelen op dit terrein een onmisbare rol, omdat zij diensten verlenen die de officiële overheidsinstanties niet kunnen verlenen of waartoe ze niet bevoegd zijn, en omdat ze belangrijke expertise en ervaring op hun gebied in huis hebben. Ze vormen een bron van innoverende en fantasievolle ideeën en programma's. Het programma verschaft een duidelijke meerwaarde op Gemeenschapsniveau, onder andere door de totstandkoming en versterking van Europese netten en door de tenuitvoerlegging van innovatieve projecten, waarvan de resultaten overdraagbaar zijn in de hele Gemeenschap. Het is een aanvulling op maatregelen die reeds zijn genomen op het gebied van justitie en binnenlandse zaken. Het programma beslaat vijfjaar en geeft in totaal voor 25 miljoen ECU steun aan activiteiten op twee hoofdgebieden: enerzijds uitwisseling van informatie en samenwerking (netten) op communautair niveau, anderzijds bewustmaking en uitwisseling van de meest succesvolle werkmethoden. Deelname aan het programma is mogelijk voor de elf staten die het lidmaatschap hebben aangevraagd en tot het toetredingsproces zijn toegelaten. 2. De mededeling omvat ook specifieke voorstellen op het gebied van geweld tegen kinderen en geweld tegen vrouwen. Ten aanzien van kinderen wordt voorgesteld dat Eurostat een mandaat krijgt om op het niveau van de Europese Unie voor iedereen beschikbare statistische gegevens over seksuele exploitatie en misbruik van kinderen binnen de lidstaten te verzamelen en te analyseren als basis voor toekomstige samenwerking en actie. De mededeling bepleit verder dat Europol wordt betrokken bij het opstellen, bijhouden en normaliseren van officiële registers van vermiste kinderen binnen de lidstaten. ten aanzien van vrouwen omvatten De voorstellen informatiecampagnes en bcwustmakingsprogramma's in het kader van de acties die in 1999 door het Europees Parlement en de Commissie worden ondernomen, evenals stimulansen voor onderzoek, het verzamelen van gegevens en statistieken betreffende geweld tegen vrouwen. INHOUDSOPGAVE DEEL I: ACHTERGROND VAN HET PROBLEEM VAN GEWELD TEGEN KINDEREN, JONGEREN EN VROUWEN 1. 2. 3. 4. 5. INLEIDING DOEL VAN DEZE MEDEDELING GEWELD TEGEN KINDEREN, JONGEREN EN VROUWEN DE INTERNATIONALE ACHTERGROND DE REACTIE VAN DE EUROPESE UNIE 4 4 4 5 6 7 DEEL II: DE TOTSTANDKOMING VAN HET ACTIEPROGRAMMA DAPHNE. 8 DEEL III: SPECIFIEKE MAATREGELEN TER BESCHERMING VAN KINDEREN TEGEN GEWELD (a) (b) Het verzamelen en analyseren op EU-niveau van voor iedereen beschikbare statistische gegevens betreffende seksuele exploitatie en misbruik van kinderen Officiële registers van vermiste personen in de lidstaten en de rol van Europol DEEL IV: SPECIFIEKE MAATREGELEN VOOR VROUWEN 11 11 11 13 DEEL I: ACHTERGROND VAN HET PROBLEEM VAN GEWELD TEGEN KINDEREN, JONGEREN EN VROUWEN 1. INLEIDING Geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen is een verschijnsel dat in onze samen leving reeds lang bestaat en dat een grove inbreuk vormt op hun fundamentele mensenrechten. Het komt helaas in alle samenlevingen en op alle sociale niveaus voor, ongeacht ontwikkelingsniveau, politieke stabiliteit, cultuur of religie. Het komt zowel voor in de publieke omgeving als in de privésfeer. Het bestaat in de hele wereld en is dus ook wijd verspreid in de landen van de Europese Unie. Geweld tegen ongeacht welk mens zonder rechtmatige reden is een ernstige schending van zijn of haar mensenrechten. Op het Verdrag van de Verenigde Naties van 1989 inzake de rechten van het kind berust het recht van personen die jonger dan 18 jaar zijn op bescherming tegen alle vormen van fysiek en geestelijk geweld, letsel en misbruik1. Als vervolg op de Verklaring van Wenen over het uitbannen van geweld tegen vrouwen, stellen de Verklaring en het Platform voor Actie die werden aanvaard door de Vierde Wcrcldvrouwen-conferentie in Beijing in september 1995 dal de mensenrechten van vrouwen en meisjes ook inhouden dat zij zeggenschap hebben over en in vrijheid en op eigen verantwoordelijkheid kunnen beslissen over zaken aangaande hun seksualiteit, inclusief seksuele en reproductieve gezondheid, zonder dwang, discriminatie en geweld. Geweld tegen vrouwen en kinderen is een kwestie die langetermijninvesteringen vereist in maatregelen die deel moeten uitmaken van een gecoördineerde uitgebreide multidisciplinaire benadering van het probleem, waarbij zowel overheidsinstanties en instellingen en vrijwilligersorganisaties (NGO's) zijn betrokken. niet-gouvernementele rechtshandhaving van als 2. DOEL VAN DEZE MEDEDELING Deze mededeling heeft tot doel om op Europees niveau de initiatieven, acties en maatregelen die zijn getroffen door de lidstaten, de instellingen van de Gemeenschap en NGO's in het kader van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen, te versterken. a. relevante informatie Deel II is een voorstel voor een meerjarig programma van communautaire actie (het programma DAPHNE) dat is bedoeld om tussen de NGO's in de Gemeenschap netten tot stand te brengen en te versterken die het uitwisselen om van informatiecampagnes, proefprojecten te bevorderen, om onderzoek, onder andere naar geweld, te stimuleren en om de meest succesvolle werkmethoden voor hulp aan in gevaar verkerende kinderen, jongeren en vrouwen uit te wisselen. Het besluit van de Raad tot vaststelling van het programma berust op artikel 235 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap. Deel II dient als toelichting bij het besluit. innoverende maatregelen vergemakkelijken, ervaringen en en Artikel 19. Hoofdstuk IV, deel C (Vrouwen en gezondheid), punt 97. 4 b. In Deel III worden specifieke maatregelen voorgesteld ter bescherming van kinderen tegen geweld. De maatregelen hebben tot doel om, als onmisbare basis voor huidige en toekomstige acties op dit gebied, het bijeenbrengen en analyseren van voor iedereen beschikbare statistische gegevens over seksuele exploitatie en misbruik van kinderen te bevorderen en te verbeteren, en daarnaast om ten volle gebruik te maken van de diensten van Europol bij het opsporen van vermiste kinderen. Zij vallen onder Titel VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie. c. Deel IV is een voorstel voor specifieke maatregelen inzake geweld tegen vrouwen in het kader van de evenementen die in 1999 op Gemeenschapsniveau worden georganiseerd. 3. GEWELD TEGEN KINDEREN, JONGEREN EN VROUWEN Een aantal factoren vergroot de kwetsbaarheid voor geweld van zowel vrouwen als kinderen: slechte sociaal-economische omstandigheden, maatschappelijke status, uiteenvallen van het gezin en andere ondersteunende factoren, crises in de leefgewoonten zoals drugsmisbruik en alcoholisme, het feit dat kinderen en vrouwen worden beschouwd als legitieme doelgroep van seksuele handelingen. Het geweld kan fysieke en psychische mishandeling omvatten. Dé beschikbare nationale statistieken tonen aan dat geweld in alarmerende omvang en wijdverbreid aanwezig is. Seksuele exploitatie3 en seksueel misbruik4 van kinderen is een bijzonder weerzinwekkende vorm van geweld. Daartoe behoren aanranding, incest, verkrachting en handel in kinderen, betrokkenheid bij kinderprostitutie, ofwel als souteneur ofwel als klant, het produceren en in bezit hebben van kinderpornografie en de verspreiding ervan op welke manier dan ook, inclusief via Internet. Geweld op straat, vooral onder jongeren en geweld op scholen zijn tegenwoordig eveneens maar al te gewone verschijnselen op ieder niveau van onze samenleving. Ze komen vooral voor in de achtergestelde stedelijke gebieden met een bovengemiddelde armoede, slechte huisvesting en sociale omstandigheden, en een bevolking die bestaat uit verschillende etnische groeperingen. Hoewel gevallen van seksueel geweld altijd de meeste publieke aandacht krijgen en de grootste weerstand oproepen, is het overgrote deel van de geweldsdelicten tegen vrouwen en kinderen niet van seksuele aard. Beide soorten van geweld vinden in de meeste gevallen plaats in de huissfeer. Een veelvoorkomend verschijnsel bij geweld tegen vrouwen en kinderen in de gezinssituatie, dat speciale aandacht verdient in de wetgeving van de lidstaten, is het feit dat er sprake is van systematische herhaling gedurende langere tijd. Met de term 'exploitatie' wordt de situatie beschreven waarbij een derde voordeel heeft in financiële zin of in natura. Met de term 'misbruik' wordt de situatie beschreven waarbij in het algemeen geen derde partij is betrokken en waar de daden in het gezin of door een bekende van het kind worden gepleegd. 5 Statistische gegevens en bestaand bewijsmateriaal laten zien dat voor vrouwen en kinderen in bepaalde kwetsbare groeperingen een verhoogd risico op geweld bestaat. Daartoe behoren met name de lichamelijk en geestelijk gehandicapten, zij die behoren tot van rassendiscriminatie, gedetineerden en werknemers in het seksbedrijf en andere activiteiten waardoor ze het risico lopen van seksueel misbruik of exploitatie. een etnische minderheid, migranten, vluchtelingen, slachtoffers Alle daden van geweld zijn niet alleen van invloed op de slachtoffers, maar ook op hun familie en de samenleving als geheel. Vooral bij kinderen hebben rechtstreeks tegen hen gerichte geweldpleging en andere daden van geweld, binnen het gezin of gezien in de media, gevolgen die waarschijnlijk hun fysieke, emotionele en geestelijke gezondheid aantasten. Bewijsmateriaal doel vermoeden dat kinderen die mishandeld worden het risico lopen in hun latere leven zelf pleger van mishandeling te worden. Aangezien de slachtoffers van geweld vaak met tegenzin de oorzaak van hun letsels toegeven, is het onmogelijk om de kosten voor de gemeenschap als geheel te berekenen. Een recent onderzoek5 in opdracht van de Nederlandse overheid schat het totaal aan jaarlijkse 'kosten' als gevolg van geweld tegen vrouwen in Nederland alleen al op 145 miljoen ECU. Hoe dan ook bekeken, de kosten in de gehele Europese Unie moeten aanzienlijk zijn, in het bijzonder de kosten ten laste van de staatskas van de lidstaten voor het geven van de nodige medische behandeling en psychische en sociale bijstand als gevolg van geweldpleging. Iedere actie die ertoe dient om deze kosten te verminderen kan alleen maar toegejuicht worden. 4. DE INTERNATIONALE ACHTERGROND ter verdediging van de De noodzaak van gezamenlijke wereldwijde actie mensenrechten en om geweld te elimineren wordt reeds lang en op verschillende niveaus en verschillende manieren erkend. Op internationaal niveau: de Universele Verklaring van de rechten van de mens uit 1948, het Verdrag van 1979 inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie jegens de inzake de rechten van het kind, de vrouw, het Verdrag van 1989 Wereldtopconferentie van 1990 voor kinderen, de Verklaring van Wenen van 1993 over de uitbanning van geweld tegen vrouwen, de Wereldconferentie in Caïro van 1994 over bevolking en ontwikkeling en het Platform voor Actie van de Wereldvrouwenconferentie van 1995 in Beijing (dit laatste doet een beroep op regeringen en internationale organisaties, met name om geïntegreerde maatregelen te nemen om geweld tegen vrouwen te voorkomen en uit te bannen en om de vrouwenhandel te elimineren en de slachtoffers van geweld als gevolg van prostitutie en vrouwenhandel te helpen7); de Verklaring en Agenda voor actie van het eerste Wereldcongres tegen seksuele exploitatie van kinderen voor commerciële doeleinden van 1995 in Stockholm, dat een mijlpaal is en de basis vormt voor de huidige nationale en internationale acties op dit gebied. Economische kosten van thuisgeweld tegen vrouwen, Utrecht 1997, Stichting Vrouwenopvang Nederland. Doelstelling Dl. Doelstelling D3. 6 Op Europees niveau: het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, die het recht van een ieder, inclusief vrouwen en kinderen, erkent om niet onderworpen te worden aan onmenselijke of vernederende behandeling en de Slotverklaring en het Actieprogramma die op 11 oktober 1997 in Straatsburg werden aanvaard op de tweede topconferentie van de Raad van Europa; de Topconferentie van de Baltische staten in Riga op 22 en 23 januari 1998 waar de aanwezige staten steun gaven en instemming betuigden met het gemeenschappelijke optreden van de Europese Unie bij het bestrijden van mensenhandel en seksuele exploitatie van kinderen. 5. DE REACTIE VAN DE EUROPESE UNIE Zowel de Unie als haar lidstaten en instellingen hebben een essentiële rol in deze strijd tegen geweld. Zonder afbreuk te doen aan het beginsel van de subsidiariteit, is het noodzakelijk dat de communautaire activiteiten op dit gebied worden versterkt en ontwikkeld. Het Europees Parlement heeft bij veel gelegenheden de noodzaak van actie tegen geweld tegen vrouwen en kinderen benadrukt en daartoe een beroep gedaan op de Commissie om gecombineerde actieprogramma's te ontwerpen en ten uitvoer te brengen om dit geweld te bestrijden. o De Raad en de Commissie hebben actie ondernomen op het gebied van justitie en binnenlandse zaken en het sociale beleid, in het bijzonder op het terrein van de volksgezondheid, en ten aanzien van onderwijs, audiovisuele diensten, Internet, informatiebeleid, toerisme en de externe betrekkingen van de Gemeenschap. De basis van de communautaire actie in de strijd tegen seksueel misbruik en exploitatie van kinderen is uiteengezet in het memorandum van 25 september 1996 dat stoelt op het actieprogramma van het wereldcongres te Stockholm. Ten aanzien van vrouwen steunt de Commissie een actief en zichtbaar beleid waarbij het gender-aspect algemeen beleid wordt en deel gaat uitmaken van alle Europees beleidsterreinen en programma's, en waarbij onderwerpen die te maken hebben met geweld tegen vrouwen beter worden ingepast in het beleidskader van de Europese Gemeenschap. De Commissie is van mening dat in aanvulling op de reeds geplande maatregelen op Unie-niveau, actie genomen moet worden als beschreven in Deel II, III en IV van deze mededeling. Zie met name de volgende resoluties: 19 september 1996 over minderjarige slachtoffers van geweld (PB nr. C 320, van 28 oktober 1996, blz. 190); 12 december 1996 over maatregelen ter bescherming van minderjarigen (PB nr. C 20 van 20 januari 1997, blz. 170); 16 september 1997 over de noodzaak om in de gehele Europese Unie een campagne op te zetten om geweld tegen vrouwen niet meer te tolereren (PB nr. C 304 van 6 oktober 1997, blz. 55). in de Europese Unie 7 DEEL II: l)K TO IS IANDKOMING VAN IIKT ACTIEPROGRAMMA DAPIINK Met Europees Parlement heeft aan de begroting voor 1997 een begrotingslijn toegevoegd (113-4109) 1er llnanciering van maatregelen ter bestrijding van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen (het Initiatief DAPHNE). De Commissie legt nu voor het programma DAPHNE een juridisch instrument voor met het voorstel voor een besluit van de Raad voor een programma van communautaire actie in de periode 2000-2004 betreffende maatregelen die in de gehele Gemeenschap ondersteuning bieden aan activiteiten van de lidstaten ter bestrijding van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen. Gezien het multidisciplinaire karakter van het programma en het grote aantal communautaire doelstellingen dat ermee is gemoeid, terwijl de Verdragen niet hebben voorzien in de nodige bevoegdheden voor de verwezenlijking daarvan, stelt de Commissie artikel 235 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor als juridische grondslag van het besluit. Het doel van het programma is om het werk van de NGO's en organisaties van vrijwilligers die actief zijn in de strijd tegen dit geweld te steunen en aan te moedigen. NGO's en vrijwilligersorganisaties zijn onmisbaar in de bestrijding van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen. In veel gevallen kunnen ze diensten verlenen die de overheidsinstanties niet kunnen verlenen of waartoe deze niet bevoegd zijn. De samenleving kan er voordeel van hebben als de deskundigheid en ervaring van NGO's en hun ideeën en programma's worden gestimuleerd en verspreid in de Gemeenschap en gedeeld worden met gelijkgestemde organisaties in andere lidstaten. De Commissie is van mening dat het de taak van het programma is om dit werk aan te moedigen. I Iet werkelijke succes van het Initiatief DAPHNE in 1997 is het ontketende potentieel. Als zodanig vertegenwoordigt het in hoge mate een begin van coöperatieve Europese actie op NGO-niveau in de strijd tegen geweld jegens kinderen, jongeren en vrouwen en, gezien de enorme belangstelling door de NGO's in de hele Gemeenschap die wordt getoond, komt het duidelijk tegemoet aan een diepgevoelde behoefte binnen de vrijwilligerssector die actiefis op dit gebied. Deze behoefte komt tot uiting in het feit dat 428 projecten met een verzoek om subsidie, voor een totaal van 35 miljoen ECU, zijn ingediend. Uiteindelijk kon de Commissie, gezien de beschikbare middelen, slechts 47 projecten steunen. Het programma DAPHNE zal het werk dat wordt gedaan op het gebied van justitie en binnenlandse zaken aanvullen. Op 29 november 1996 heeft de Raad een gemeenschappelijk optreden voor een meerjarenprogramma aangenomen tegen mensenhandel en seksuele (het programma STOP)9. Dit exploitatie van kinderen is een stimulerings- en uitwisselingsprogramma voor degenen die verantwoordelijk zijn voor de bestrijding van mensenhandel en kinderexploitatie, die worden omschreven als ambtenaren zoals rechters, politiefunctionarissen, en maatschappelijk werkers. Aangezien het programma DAPHNE de vrijwilligerssector bestrijkt, omvatten de twee programma's samen alle belangrijke participanten bij de strijd tegen geweld. belastingambtenaren rijksambtenaren, immigratie- en PB nr. L 322 van 12 december 1996, blz. 7. Bovendien zal DAPHNE de politie en de rechtelijke macht steunen, in het bijzonder door ondersteuning van projecten van NGO's die te maken hebben met gevallen van vermiste kinderen en door bewustmaking van politiefunctionarissen omtrent de speciale behoeften van kinderen, jongeren en vrouwen die gevaar lopen. De acties die worden voorgesteld door de NGO's die deelnemen aan het programma zullen enerzijds belrekking hebben op hel opzetten en versterken van Europese netten en anderzijds op de tenuitvoerlegging van proefprojecten van innoverend karakter, waarvan de resultaten kunnen worden overgedragen aan andere lidstaten en regio's, zodat een meerwaarde op Europees niveau wordt verkregen. Een meerjarenprogramma zal een bekend en gegarandeerd budget opleveren en de mogelijkheid om meerjarenprojecten te steunen, evenals een structureel kader waarbinnen bestendigheid en continuïteit op de verschillende werkterreinen kunnen worden gegarandeerd en een uitgebreid gebied kan worden bestreken. De Commissie zal, evenals in het verleden, bij de financiering naar evenwicht streven tussen projecten ter bestrijding van geweld tegen kinderen en projecten ter bestrijding van geweld tegen vrouwen. De Commissie zal, in het licht van de met de acties in voorgaande jaren, opgedane ervaring in staat zijn het programma te dirigeren naar die gebieden waar speciale actie nodig is en te zorgen dat zo min mogelijk onnodig dubbel werk wordt verricht. In de praktijk zal het programma zijn doel mede bereiken door NCiO's en vrijwilligersorganisaties in de hele EU steun en aanmoediging te bieden: • • • om samen te werken met elkaar en de overheidsinstanties die op dit gebied werkzaam zijn, waaronder ook de wetshandhavers (netten); om de kwaliteit van hun acties te verbeteren door middel van proefprojecten, uitwisseling van de meest succesvolle werkmethoden en verspreiding van informatie onder andere via seminars, conferenties, publicaties en Internet; om te zorgen voor bewustmaking, om te stimuleren dat voor hulp aan kinderen, jongeren en vrouwen die gevaar lopen de meest succesvolle werkmethoden ingang vinden en om deze methoden uit te wisselen. De acties van de NGO's zullen op twee hoofdgebieden worden verwezenlijkt, hoewel deze elkaar in veel gevallen zullen overlappen. Deze gebieden zijn: • • uitwisseling van informatie, coördinatie en samenwerking; bewustmaking en uitwisseling van de meest succesvolle werkmethoden. Uitwisseling van informatie, coördinatie en samenwerking (a) tussen NGO's en vrijwilligersorganisaties in de verschillende lidstaten De ervaring van NGO's in het omgaan met het probleem geweldpleging verschilt tussen de lidstaten onderling en is afhankelijk van de mate van activiteit. De Commissie wil de uitwisseling van informatie, coördinatie en samenwerking op dit terrein tussen de NGO's onderling vorderen door het opzetten en ontwikkelen van netten in de verschillende lidstaten. NGO's zouden vooral veel baat kunnen hebben bij een coördinatiefunctie, eventueel via een Internet web-site, waar allerlei soorten materiaal op het desbetreffende gebied worden verzameld, geanalyseerd en toegankelijk gemaakt, onder andere met betrekking tot het onderwerp vermiste personen. (b) tussen NGO's maatschappelijk werkers en overheidsinstanties, waaronder wets handhavers en De Commissie heeft gezien dat het noodzakelijk is om de contacten tussen NGO's en overheidsinstanties te verbeteren. Aan beide kanten bestaat de behoefte aan nauwere samenwerking ten einde de doeltreffendheid en de kwaliteit van de dienstverlening in het belang van de slachtoffers te verbeteren. Het programma DAPHNE zal een dergelijke samenwerking stimuleren door middel van acties die in het bijzonder gericht zijn op: • • steun bij het trainen van ambtenaren, waaronder politiefunctionarissen, in het omgaan met kinderen, jongeren en vrouwen die gevaar lopen; het bevorderen van onderling begrip voor de rol die NGO's kunnen spelen door medewerking met de officiële instanties. Bewustmaking en uitwisseling van de meest succesvolle werkmethoden Op dit werkterrein wenst de Commissie hoofdzakelijk proefprojecten op te zetten met een innoverende waarde waarin verschillende partners deelnemen en waarin acties worden ondersteund die ook in de andere lidstaten kunnen worden gevoerd. Meer inzicht in de aard en de omvang van het probleem geweldpleging bij de bevolking en met name bij de kinderen, jongeren en vrouwen die gevaar lopen, is van vitaal belang. De terreinen waarop de Commissie van mening is dat actie met succes kan worden ondernomen zijn: • • • bewustmakings- en voorlichtingscampagnes ten behoeve van de bevolking als geheel en met name vrouwen en kinderen die gevaar lopen; onderzoeksprogramma's op het gebied van geweld. het stimuleren en uitwisselen van de meest succesvolle werkmethoden op communautair niveau over hulp aan kinderen, jongeren en vrouwen die gevaar lopen. De kandidaat-landen toelaten tot het programma Geweld tegen vrouwen en kinderen is een punt van grote zorg voor veel van de landen die het lidmaatschap hebben aangevraagd. De Europese Raad heeft tijdens zijn vergadering in Luxemburg op 12 en 13 december 1997 besloten dat deze landen de gelegenheid moeten hebben om deel te nemen aan communautaire programma's als een van de belangrijkste aspecten van de intensievere strategie ter voorbereiding van de toetreding. Het strookt daarom met dit voornemen en vormt bovendien een praktische stap voorwaarts in het versterken van de mensenrechten, dat het programma 10 DAPHNE toegankelijk wordt voor deze landen. De mogelijkheid van deelname van de kandidaat-landen aan het programma zal worden geregeld in het voorstel van de Commissie ten aanzien van de juridische grondslag door het opnemen van een artikel dienaangaande. De Commissie dient een voorstel in voor een besluit tot goedkeuring van een programma van communautaire actie in de periode 2000-2004 voor maatregelen in verband met geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen. DEEL III: SPECIFIEKE MAATREGELEN KINDEREN TEGEN GEWELD TER BESCHERMING VAN (a) Het verzamelen en analyseren op EU-niveau van voor iedereen beschikbare statistische gegevens betreffende seksuele exploitatie en misbruik van kinderen Het is uitermate moeilijk om nauwkeurige statistische gegevens te verkrijgen over seksuele exploitatie en misbruik van kinderen. Hoewel alle lidstaten verslagen bijhouden van rechterlijke vonnissen en bepaalde cijfers beschikbaar zijn over het aantal gevallen dat is verwezen naar lokale sociale diensten, worden veel gevallen van exploitatie en misbruik, waarschijnlijk het overgrote deel, nooit gemeld aan de overheidsinstanties. De Commissie is van mening dat de strijd tegen seksuele exploitatie en misbruik van kinderen binnen de EU gebaseerd dient te zijn op optimale informatie over de omvang en de aard van het probleem. Men is zich ervan bewust dat niet alle lidstaten dezelfde definities hanteren betreffende seksuele misdrijven en zelfs niet een consistente definitie hebben van het begrip 'kind'. Tot op heden stelt Eurostat niet zelfde nodige statistieken samen. Niettemin heeft deze instantie aanzienlijke ervaring in het werken met de overheidsinstanties van de lidstaten op het gebied van de harmonisering van statistische gegevens, met name op het gebied van het sociaal beleid. Een dergelijke harmonisering ten aanzien van seksuele exploitatie en misbruik van kinderen binnen de lidstaten zou bijzonder waardevol zijn indien men zich een juist oordeel wil vormen over de situatie en maatregelen wil voorstellen om dit geweld te bestrijden. Op 19 maart 1998 heeft de Raad Eurostat opdracht gegeven om statistische gegevens op het gebied van asielverzoeken en immigratie te verzamelen. De Commissie doet de suggestie dat de Raad Eurostat een mandaat kan geven om alle voor iedereen beschikbare informatie over seksuele exploitatie en misbruik van kinderen binnen de lidstaten te verzamelen en te analyseren. (b) Officiële registers van vermiste personen in de lidstaten en de rol van Europol In sommige, maar niet in alle lidstaten, bestaan officiële registers van vermiste personen. In sommige lidstaten worden deze meer op regionaal niveau dan op nationaal niveau bijgehouden. De werkmethoden zijn verre van gestandaardiseerd, met name wat betreft de definities en criteria voor opname in de registers en de 11 compatibiliteit en toegankelijkheid van de databanken van de afzonderlijke lidstaten. I Iet opzetten en bijhouden van de registers is een zaak van de lidstaten. Op 19 maart 1998 heeft de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken, ter uitvoering van het gemeenschappelijk optreden van 24 februari 199710, ingestemd met voorstellen lichamen, waarin werd betreffende vermiste personen en niet-geïdentificeerde voorgesteld om nationale coördinatiepunten op te zetten betreffende vermiste personen en niet geïdentificeerde lichamen of om de bestaande werkmethoden te verbeteren. De taak van deze coördinatiepunten zou moeten zijn om gegevens te verzamelen, te analyseren en op te slaan, om gegevens uit te wisselen met coördinatiepunten in andere landen via Interpol of op basis van het Schengen Informatie Systeem (SIS) en om informatie en scholing te coördineren. Verder werd voorgesteld om de afhandeling van meldingen over vermiste personen op nationaal niveau te verbeteren, waarbij prioriteit wordt gegeven aan categorieën vermiste personen met verhoogd risico, met name kinderen tot 13 jaar en jongeren tot 18 jaar waarvan men vermoedt dat ze in het gezelschap verkeren van mensen die een gevaar voor hen kunnen betekenen. Teneinde de lidstaten te ondersteunen, zullen de EDE en in de toekomst ook Europol omvangrijke acties ondernemen op het gebied van uitwisseling van informatie, analyse en ondersteuning van activiteiten. Naar de mening van de Commissie is een verzoek om informatie of het verzenden van gegevens over vermiste kinderen via de EVO's de meest efficiënte en snelste weg om relevante informatie van andere lidstaten te verkrijgen. Bovendien kunnen de lidstaten voordeel hebben van de nauwkeurigheid, de relevantie en de absolute vertrouwelijkheid van de gegevensoverdracht. Toegang tot andere instanties kan via de EVO's verlopen en er zouden geen taalbarrières bestaan die het verzenden van de informatie vertragen. In gevallen waarin aangifte bij Interpol van toepassing is, mag deze procedure een dergelijke aangifte niet vervangen, en moet de Interpol-databank worden gebruikt ten einde dubbel werk te vermijden. De Commissie doet de volgende suggesties: 1. Lidstaten gaan de faciliteiten van Europol gebruiken en met name de Europol Verbindingsofficieren teneinde • snelle onderlinge hulp te garanderen bij het opsporen en terugbrengen van vermiste kinderen en, in voorkomende gevallen, op te treden tegen de betrokken dader(s) of criminele netten; en • de bestaande internationale en nationale registers van vermiste personen in de lidstaten te verbeteren en te harmoniseren, met name wat betreft definities en criteria voor opname in de registers en de compatibiliteit en toegankelijkheid van de databanken in en tussen de lidstaten; 2. De capaciteit van Europol om gedetailleerde analyses uit te voeren wordt gebruikt voor het identificeren en initiëren van de vereiste besluiten op politiek, juridisch en strategisch niveau en voor het initiëren of ondersteunen van op internationale rechtshandhaving gerichte onderzoeken en operaties op het gebied van vermiste kinderen. PB L 63 van 4. 3. 1997, blz. 2. 12 DEEL IV: SPECIFIEKE MAATREGELEN VOOR VROUWEN Naar aanleiding van het oorspronkelijke verzoek van het Europees Parlement" heeft de Commissie er uiteindelijk in toegestemd een serie evenementen (bijvoorbeeld conferenties en tentoonstellingen) te organiseren in samenwerking met het Parlement en het Voorzitterschap van de Raad. De voorbereidingen hiervoor zijn al aan de gang met het VK als voorzitter, terwijl de werkzaamheden zullen beginnen tijdens het Oostenrijkse voorzitterschap. Men hoopt ook evenementen in te passen in de kandidaat-landen. Die zullen betrekking hebben op uitwisseling van informatie en ervaring, met name over onderwerpen zoals preventie / bescherming en het weer opnemen van hun beroep en sociale leven door slachtoffers van geweld. Tot de voorgestelde specifieke maatregelen zullen behoren het consolideren en analyseren van statistische informatie over geweld tegen vrouwen in de Gemeenschap. Overwogen zal moeten worden of aanvullende financiering nodig is naast de fondsen van de DAPHNE-begrotingslijn (B3-4109). De lidstaten zullen worden aangemoedigd een actieve bijdrage te leveren door in dat jaar eigen initiatieven te ontplooien. Voor de belangrijke conferentie die zal worden gehouden tijdens het Duitse voorzitterschap op de Internationale Vrouwendag op 8 maart 1999 wordt een verslag voorbereid met een uitvoerig overzicht en een analyse van geconsolideerde beschikbare statistische informatie over geweld tegen vrouwen in de lidstaten. Dit verslag zal worden opgesteld in samenwerking met nationale deskundigen uit alle lidstaten en zal een stevige grondslag bieden voor onderling begrip en actie op dit gebied van geweldpleging, waaronder geweld in het gezin. Het zal onderzoek en statistische gegevens samenbrengen over de vele uiteenlopende aspecten die met het onderwerp verband houden, bijvoorbeeld de soorten geweld (met name geweld in het gezin, een belangrijke prioriteit voor het Europees Parlement en bepaalde lidstaten), de omvang en de aard van zelfverminking en de sociaal-economische kosten van geweld. In combinatie met dit statistische verslag moet een Eurobarometer-onderzoek worden verricht teneinde vergelijking mogelijk te maken tussen de bestaande concrete gegevens en het algemene gevoelen in de lidstaten betreffende geweld tegen vrouwen. Door representatieve sociale voorbeelden uit alle lidstaten toe te voegen, kan dit onderzoek een nauwkeuriger analytische basis leveren voor realistische actie in de toekomst. Voor de tweede grote conferentie eind 1999 tijdens het Finse voorzitterschap zal een volledig verslag worden samengesteld van alle acties die gedurende het jaar door de lidstaten zijn ondernomen of geïnitieerd, zoals conferenties, voorlichting op scholen, campagnes, proefprojecten, overzichten van onder andere wettelijke maatregelen en rechtshandhaving om de rechten van vrouwen te beschermen en onder de aandacht te brengen. Resolutie van 16 september 1997 over de noodzaak om in de gehele Europese Unie campagne te voeren om geweld tegen vrouwen niet meer te tolereren (PP nr. C 304 van 6 oktober 1997, blz. 55). 13 De Commissie doet de volgende suggesties: • • • de lidstaten gaan onderzoek bevorderen, gegevens verzamelen en statistieken samenstellen over alle vormen van geweld tegen vrouwen, met name geweld in het gezin, en onderzoek aanmoedigen naar de effectiviteit van maatregelen die worden genomen om geweld tegen vrouwen te voorkomen en de gevolgen daarvan weg te nemen; de lidstaten bevorderen met name binnen de NGO-sector het opzetten en versterken van voorzieningen, programma's en maatregelen die tot doel hebben om de kennis van en het inzicht in de oorzaken, gevolgen en mechanismen van geweld tegen vrouwen te vergroten; in het kader van de acties die in 1999 door het Europees Parlement en de Commissie worden ondernomen, organiseren en financieren de lidstaten informatiecampagnes en onderwijs- en opleidingsprogramma's met het doel het bewustzijn van mannen, vrouwen en kinderen te vergroten omtrent de schadelijke persoonlijke en sociale gevolgen van geweld voor de slachtoffers, het gezin, de gemeenschap en de samenleving. 14 Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende een communautair actieprogramma op middellange termijn voor maatregelen ter ondersteuning in de gehele Gemeenschap van activiteiten van de lidstaten ter bestrijding van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen (het programma DAPHNE) (2000 - 2004) 15 SAMENVATTING PER ARTIKEL Artikel 1 In dit artikel wordt een vijfjarig communautair actieprogramma voor de periode 2000-2004 vastgesteld betreffende maatregelen 1er bestrijding van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen, liet programma heeft tot doel een bijdrage te leveren lot de bestrijding van dit geweld en in hel bijzonder NGO's en vrijwilligersorganisaties in deze strijd bij te staan en aan te moedigen. De voorgestelde maatregelen zijn in twee categorieën in te delen: 1. netten, gemeenschapsvlak; uitwisseling van gegevens, coördinatie en samenwerking op 2. bewustmaking en uitwisseling van de beste werkmethoden. Artikel 2 Volgens dit artikel is de Commissie verplicht maatregelen ten uitvoer te leggen in samenwerking met de lidstaten en de op dit terrein werkzame organisaties. Artikel 3 Volgens dit artikel zijn samenhang en complementariteit met de andere communautaire programma's en acties vereist. Artikelen 4 en 5 Deze artikelen voorzien in oprichting van een raadgevend Comité met vertegenwoordigers van elke lidstaat onder voorzitterschap van de Commissie en bepalen de werkwijze van het Comité. Artikel 6 Dit artikel streeft naar samenwerking met derde landen en internationale organisaties. Het maakt deelname mogelijk voor de staten die om toetreding hebben verzocht. Artikel 7 Dit artikel voorziet in toezicht op en doorlopende beoordeling van het programma en bepaalt dat de Commissie in het derde programmajaar en na voltooiing verslag doet aan het Europees Parlement en de Raad. De verslagen moeten ook aan het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's worden toegezonden. Bijlage De bijlage beschrijft de specifieke doelstellingen en maatregelen uit hoofde van het programma volgens de drieledige indeling van artikel 1. 16 Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende een communautair actieprogramma op middellange termijn voor maatregelen ter ondersteuning in de gehele Gemeenschap van activiteiten van de lidstaten ter bestrijding van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen (het programma DAPHNE) (2000 - 2004) DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 235, Gezien het voorstel van de Commissie,12 Gezien het advies van het Europees Parlement,13 Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité,14 Gezien het advies van het Comité van de Regio's,15 1. 2. 3. 16 17 18 Overwegende dat geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen een grove inbreuk op hun mensenrechten vormt en de lichamelijke en geestelijke gezondheid van de slachtoffers van het geweld en hun familie ernstige schade toebrengt en voor de samenleving als geheel hoge maatschappelijke en economische kosten meebrengt; Overwegende dat het Europees Parlement in zijn resoluties van 19 september 199616 over minderjarige slachtoffers van geweldmisdrijven, van 12 december 199617 over maatregelen ter bescherming van minderjarigen in de Europese Unie en van 16 september 199718 over de noodzaak van een campagne in de gehele Europese Unie ter bestrijding van geweld tegen vrouwen, bij de Commissie erop heeft aangedrongen actieprogramma's ter bestrijding van dit geweld op te stellen en ten uitvoer te leggen; Overwegende dat rechtstreekse activiteiten betreffende geweld tegen vrouwen, jongeren en kinderen in wezen tot de werkzaamheden van de lidstaten op nationaal of plaatselijk vlak behoren; PB PB PB PB PB C 320 van 28. 10. 1996, biz. 190. PBC 20 van 20. 1. 1997, biz. 170. PB nr. C 304 van 6 oktober 1997, biz. 55 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. Overwegende dat de Gemeenschap meerwaarde kan toevoegen aan de activiteiten van de lidstaten inzake de voorkoming van geweld tegen vrouwen, jongeren en kinderen door middel van de verspreiding van informatie en ervaring, de gezamenlijke vaststelling van prioriteiten, de ontwikkeling van de netten indien nodig, de selectie van projecten voor de gehele Gemeenschap en de motivering en inschakeling van alle betrokkenen; Overwegende dat dit programma meerwaarde kan bieden door de bepaling en bevordering van juiste werkmethoden en juist beleid, door de aanmoediging van innovatie en door de uitwisseling van relevante ervaringen; dat overeenkomstig het Overwegende in artikel 3B van het Verdrag; de evenredigheidsbeginsel, zoals neergelegd doelstellingen van het overwogen optreden beter door de Gemeenschap kunnen worden verwezenlijkt; dat dit Besluit zich beperkt tot het vereiste minimum om deze doelstellingen te verwezenlijken en niet verder gaat dan hiertoe nodig is; subsidiariteitsbeginsel het en Overwegende dat een actief partnerschap tussen de Commissie, de lidstaten en niet- gouvernementele organisaties, vooral organisaties van vrouwen en kinderen, op dit gebied dient te worden nagestreefd en dat synergie tussen alle betrokken beleidsgebieden en maatregelen moet worden gestimuleerd; Overwegende dat samenwerking met internationale organisaties die op het gebied van de volksgezondheid werkzaam zijn en met derde landen moet worden aangemoedigd; Overwegende dat moet worden bepaald dat dit programma openstaat voor kandidaat-landen in de aan de toetreding voorafgaande fase op de in de desbetreffende in het bijzonder de associatie-verdragen en de aanvullende overeenkomsten, protocollen bij die verdragen vastgestelde voorwaarden; Overwegende dat het ter verhoging van de waarde en betekenis van het programma nodig is de genomen maatregelen voortdurend te blijven beoordelen, met name met betrekking tot hun doelmatigheid en het bereiken van de doelstellingen en om zo nodig aanpassingen te kunnen aanbrengen; Overwegende dat dit programma een looptijd van vijf jaar moet hebben opdat voldoende tijd wordt geboden om de maatregelen zo uit te voeren dat de doelstellingen worden bereikt; Overwegende dat de Commissie voor de toepassing van dit Besluit moet worden bijgestaan door een raadgevend comité; Overwegende dat volgens artikel 2 van het Verdrag het een van de taken van de Gemeenschap is, in de gehele Gemeenschap een hoog niveau van sociale bescherming en een verbetering van de levensstandaard en van de kwaliteit van het bestaan te bevorderen; Overwegende dat in artikel 3, onder j en o, van het Verdrag is bepaald dat tot het optreden van de Gemeenschap behoort de versterking van de sociale samenhang en een bijdrage tot een hoog niveau van bescherming van de gezondheid; 18 15. Overwegende dat het programma DAPHNE tot het bereiken van bovenstaande doelstellingen zal bijdragen; 16. Overwegende dat het Verdrag voor de vaststelling van dit besluit niet in een andere bevoegdheid voorziet dan die van artikel 235, BESLUIT: Artikel 1 Vaststelling van het programma 1. 2. 3. 1. 2. Met dit besluit wordt een communautair actieprogramma op middellange termijn vastgesteld betreffende maatregelen aangaande geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen (het programma DAPHNE), hierna: "het programma" genoemd, dat loopt van 1 januari 2000 tot en met 31 december 2004. I lel programma heeft tot doel een bijdrage te leveren tot de bescherming van kinderen, jongeren en vrouwen in het bijzonder NGO's en vrijwilligersorganisaties in deze strijd bij te staan en aan te moedigen. tegen geweldpleging en De uit hoofde van het programma uit te voeren maatregelen en hun specifieke doelstellingen zijn in de bijlage uiteengezet en betreffen: a) b) c) de opbouw van netten, de uitwisseling van gegevens en de coördinatie en samenwerking op Gemeenschapsvlak; de bewustmaking en uitwisseling van de beste werkmethoden; aanvullende uitgaven. Artikel 2 Tenuitvoerlegging De Commissie draagt in nauwe samenwerking met de lidstaten zorg voor de tenuitvoerlegging van de in artikel 1, lid 3, bedoelde maatregelen. De Commissie werkt samen met instellingen en organisaties die werkzaam zijn op het gebied van de bestrijding van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen. Artikel 3 Samenhang en complementariteit De Commissie draagt zorg voor samenhang en complementariteit tussen de uit hoofde van het programma uit te voeren communautaire maatregelen en uit hoofde van andere communautaire programma's en acties op dit gebied uitgevoerde maatregelen. 19 Artikel 4 Het Comité 1. Voor de toepassing van dit Besluit wordt de Commissie bijgestaan door een comité van raadgevende aard, bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten en voorgezeten door de vertegenwoordiger van de Commissie. De vertegenwoordiger van de Commissie legt het comité een ontwerp voor van de te nemen maatregelen. Het comité brengt binnen een termijn die de Voorzitter kan vaststellen naar gelang van de urgentie van de materie advies uit over dit ontwerp, zo nodig door middel van een stemming. Het advies wordt in de notulen opgenomen; voorts heeft iedere lidstaat het recht te verzoeken dat zijn standpunt in de notulen wordt opgenomen. De Commissie houdt zoveel mogelijk rekening met het door het comité uitgebrachte advies. Zij brengt het comité op de hoogte van de wijze waarop zij rekening heeft gehouden met zijn advies. 2. Het comité stelt zijn eigen huishoudelijke reglement op. Artikel 5 De taken van het Comité 1. Het Comité, dat volgens de in artikel 4 vastgestelde procedure te werk gaat, staat de Commissie bij, met name inzake: a) de criteria en procedures voor de selectie en de financiering van projecten uit hoofde van het programma; b) het toezicht en de beoordeling. 2. De vertegenwoordiger van de Commissie verstrekt het Comité regelmatig informatie over de voortgang van het programma in het algemeen. Artikel 6 Internationale samenwerking 1. Tijdens de tenuitvoerlegging van het programma wordt samenwerking nagestreefd met derde landen en met internationale organisaties die deskundig zijn op het gebied van de volksgezondheid. Deelname aan het programma staat open voor de geassocieerde Midden-Europese landen op de voorwaarden die bij de desbetreffende associatie-overeenkomsten of de aanvullende protocollen inzake deelname aan communautaire programma's zijn vastgesteld. Deelname aan het programma staat open voor Cyprus op basis van aanvullende middelen overeenkomstig dezelfde regels die ook voor de EVA-landen gelden en overeenkomstig de met dat land overeen te komen procedures. 20 Artikel 7 Toezicht en beoordeling 1. 2. 3. 4. Bij de uitvoering van dit besluit treft de Commissie de nodige maatregelen ter verzekering van het toezicht op en de doorlopende beoordeling van het programma, waarbij rekening wordt gehouden met de in artikel 1 en in de bijlage bedoelde algemene en specifieke doelstellingen. In het derde programmajaar dient de Commissie een evaluatieverslag bij het Europees Parlement en de Raad in. De Commissie legt bij de voltooiing van het programma een eindverslag aan het Europees Parlement en de Raad voor. In deze twee verslagen neemt de Commissie gegevens op over de communautaire financiering op de verschillende werkterreinen en over de complementariteit met de in artikel 3 bedoelde andere maatregelen, alsmede over de uitkomst van de beoordelingen. Zij zendl deze ook naar het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's. Gedaan te Brussel, op Voor de Raad De Voorzitter 21 BIJLAGE SPECIFIEKE DOELSTELLINGEN EN MAATREGELEN I. MAATREGELEN VOOR DE OPBOUW VAN NETTEN, DE UITWISSELING VAN GEGEVENS EN DE COÖRDINATIE EN SAMENWERKING OP GEMEENSC IIAPSVLAK Doelstelling: Aanmoedigen en bevorderen dat niet-gouvernementele organisaties en vrijwilligersorganisaties (NGO's) met elkaar samenwerken en met ambtenaren van openbare instanties, waaronder politieautoriteiten en maatschappelijk werkers 1. 2. Ondersteuning van de opbouw van netten waarbij NGO's uit verschillende lidstaten zijn betrokken om de uitwisseling van relevante gegevens en ervaring te vergemakkelijken, onder meer betreffende vermisten. Aanmoediging van samenwerking tussen NGO's en ambtenaren om aan weerszijden het begrip voor eikaars rol te vergroten en relevante gegevens en ervaring uit te wisselen. II. MAATREGELEN VOOR BEWUSTMAKING EN UITWISSELING VAN DE BESTE WERKMETHODEN Doelstelling: De bevolking meer bewust maken van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen met inbegrip van mensenhandel met als doel seksuele exploitatie, waaronder seksuele exploitatie met commercieel oogmerk, en ander seksueel misbruik 3. 4. 5. 6. Stimulering van informatiecampagnes, proefprojecten en bewustmakingsactiviteiten ten behoeve van de bevolking in het algemeen en met name kinderen en jongeren omtrent de risico's van geweld en manieren om dit te vermijden. Ontwikkeling van een voorlichtingscentrum voor de gehele Gemeenschap ten behoeve van NGO's om NGO's op de hoogte te brengen van de voor iedereen beschikbare informatie die door overheidsinstanties, NGO's en de wetenschap is bijeengebracht met betrekking tot de strijd tegen geweld. Onderzoeksprogramma's op het gebied van geweld. De stimulering en uitwisseling van de beste werkmethoden op gemeenschapsvlak over hulp aan kinderen, jongeren en vrouwen die tot de risicogroepen behoren. III. AANVULLENDE UITGAVEN Verder financiert het programma onderzoek, bijeenkomsten van deskundigen, congressen en studiebijeenkomsten, voorlichting en publikaties die rechtstreeks met de verwezenlijking van de maatregel verband houden en daarvan een geïntegreerd bestanddeel vormen. 22 ISSN 0254-1513 COM(98) 335 def. DOCUMENTEN NL 06 05 Catalogusnummer : CB-CO-98-356-NL-C ISBN 92-78-36875-X Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg