title: Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de tweede fase van het communautaire actieprogramma op onderwijsgebied Socrates

eurovoc_concepts:
EU action
continuing education
integration into employment
labour market
young person

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 27. 05. 1998 COM(1998)329def. 98/0195 (COD) Voorstel voor een BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot vaststelling van de tweede fase van het communautaire actieprogramma op onderwijsgebied SOCRATES (door de commissie ingediend) '-'M*-1- "• ' - -''vr f'. " N^sÉIÎ* Pp ; f '. •«& "TOV- MF?; • >"-4*V il ffl - tii. TOELICHTING INLEIDING Met de indiening van haar drie voorstellen voor besluiten op het gebied van onderwijs, opleiding en jeugd, die een verlenging en uitbreiding zijn van de huidige communautaire actieprogramma's die op 31 december 1999 aflopen, geeft de Commissie een concrete invulling aan de strategische richtsnoeren die zij uiteengezet heeft in "Agenda 2000" en speciaal voor deze drie gebieden in haar mededeling van november 1997 "Voor een Europa van de kennis"1. In dit laatste document heeft de Commissie al aangegeven wat de voornaamste dimensies en de hoofdlijnen moeten zijn van het optreden van de Gemeenschap met het oog op de geleidelijke totstandbrenging van een Europese onderwijsruimte, gericht op de ontwikkeling van kennis, de invulling van het burgerschap en het verbeteren van de arbeidsgeschiktheid door het verwerven van bekwaamheden. Centraal bij deze drie voorstellen staat het ondersteunen van een levenslang proces van onderwijs en opleiding. Deze drie voorstellen geven gestalte aan de wens om een geïntegreerde benadering te volgen: zij zijn tezamen een uiting van het beleidsvoornemen om de nadruk te leggen op onderwijs en opleiding gedurende het hele leven in een Europese context die gekenmerkt wordt door de geleidelijke totstandkoming van een Europese onderwijsruimte, gericht op de ontwikkeling van kennis, de invulling van het burgerschap en het verbeteren van de arbeidsgeschiktheid door het verwerven van bekwaamheden. De in elk voorstel opgenomen mogelijkheid tot gezamenlijke acties zal deze integratie bevorderen. In een wereld die snel evolueert, met name onder invloed van technologische veranderingen en de informatiemaatschappij, wordt de grens tussen "onderwijs" en "opleiding" steeds vager, evenals het traditionele onderscheid tussen initiële opleiding en voortgezette opleiding en tussen "formeel" en "informeel" onderwijs. Bij de uitvoering en het beheer is voor eenzelfde aanpak gekozen. Ook hier wordt, in vergelijking met de lopende programma's, gestreefd naar vereenvoudiging, concentratie en decentralisatie, waardoor een grotere transparantie wordt bereikt die de toegang van de gebruikers tot de programma's zal vergemakkelijken. Bij de voorgestelde benadering zijn een aantal zaken in aanmerking genomen: * 1 de al met de programma's behaalde resultaten: alle lopende programma's zijn (evenals de daaraan voorafgaande programma's) uitgebreid geëvalueerd, en daaruit is naar voren gekomen wat voor effect de oMe programma's op het beleid en de stelsels van de lidstaten op de betrokken gebieden gesorteerd hebben. Ook is daarbij de Europese meerwaarde van de in de verschillende programma's ondernomen acties gebleken, zowel ten aanzien van de mobiliteit voor de uiteenlopende doelgroepen op de gebieden onderwijs, opleiding en jeugd, als in het kader van transnationale samenwerkingspartnerschappen. Voorts hebben de evaluaties de vinger gelegd op een aantal knelpunten, die in hoofdzaak gelegen waren in de complexiteit en de traagheid van de procedures; de nieuwe voorstellen trachten een en ander te verbeteren. In de hierna opgenomen tabel staat aangegeven waar en hoe de voorstellen dit streven naar concentratie, vereenvoudiging en transparantie trachten te realiseren. COM(97) 563 def. complementariteit en samenhang met de andere acties van de Gemeenschap op de drie gebieden in kwestie: dit geldt zowel voor het kennisbeleid - met name het vijfde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling - als voor andere beleidssectoren zoals cultuur en audiovisueel beleid, de totstandbrenging van de interne markt, de informatiemaatschappij, het milieu, de consumentenbescherming, het MKB, en het sociaal, werkgelegenheids- en volksgezondheidsbeleid; op al deze terreinen moeten samenhang en complementariteit gewaarborgd worden om de doeltreffendheid van het beleid en de toegevoegde waarde van het optreden van de Gemeenschap te vergroten. Tegen deze achtergrond leggen de drie voorstellen, met name op het vlak van de beroepsopleiding, ook het accent op een nauwe, permanente afstemming op communautair niveau en in de lidstaten met het beleid van de structuurfondsen, in het bijzonder het Europees Sociaal Fonds. Onderwijs en opleiding dragen evenals de volledige uitoefening van het burgerschap bij tot de versterking van de economische en sociale samenhang. de nieuwe context van de gecoördineerde werkgelegenheidsstrategie: deze strategie, die door de. buitengewone Europese Raad over werkgelegenheid van november 1997 is vastgesteld, en de daaruit voortkomende werkgelegenheidsrichtsnoeren geven duidelijk aan dat formele en informele vormen van onderwijs en opleiding in de ruimste zin des woords een essentiële factor zijn voor de inzetbaarheid en aanpasbaarheid; zij kunnen de ontwikkeling van de ondernemingszin in hoge mate ondersteunen en zijn een hoeksteen voor de bevordering van gelijke kansen. De drie voorgestelde besluiten zijn van deze dimensie doortrokken - met name ten aanzien van de mogelijke bijdrage van de drie programma's (en in het bijzonder Leonardo da Vinci) aan de tenuitvoerlegging van de communautaire strategie voor het midden- en kleinbedrijf. de openstelling van de programma's: in aansluiting op de al tot stand gebrachte samenwerking met de EVA/EER-landen en met de geassocieerde landen van Midden- en Oost- Europa en Cyprus, die reeds heeft geresulteerd in aanzienlijke inspanningen en actieve deelname aan de lopende programma's, is in de drie voorstellen duidelijk aangegeven dat de communautaire actieprogramma's toegankelijk zijn voor de kandidaat-lidstaten die zich in de pre-toetredingsfase bevinden (artikel 10). De drie terreinen in kwestie vormen immers een solide, concrete basis voor dit uitbreidingsproces. Eenzelfde aanpak wordt voorgesteld voor Turkije en Malta in het kader van hun associatie-overeenkomst. het subsidiariteitsbeginsel en de Europese meerwaarde van communautaire actie: de voor deze drie besluiten voorgestelde communautaire acties en maatregelen doen, overeenkomstig het Verdrag, geen afbreuk aan de bevoegdheden van de lidstaten. Het optreden van de Gemeenschap ondersteunt namelijk de in en door de lidstaten ontplooide acties en vult deze aan, en de voorgestelde uitvoerings- en beheersprocedures versterken de samenwerking ter zake en zorgen voor een grotere transparantie bij de uitvoering van de programma's. De Europese dimensie van de ontplooide acties, met name op het gebied van fysieke en virtuele mobiliteit en in de vorm van transnationale proefprojecten en Europese netwerken, alsmede de ondersteuning van acties ter bevordering van de talenkennis, is weer een verrijking van het onderwijs- en opleidingsgebeuren in de lidstaten. I A. Uitstippelen van een kennisbeleid Een prioritaire doelstelling Zowel het Verdrag van Amsterdam als Agenda 2000 plaatsen het kennisbeleid resoluut in het middelpunt van de komende ontwikkelingen in de Europese Unie: "Het kennisbeleid (onderzoek, vernieuwing, onderwijs en opleiding) is dan ook van beslissend belang voor de toekomst van de Unie. Evenals het onderzoek zijn ook onderwijs en opleiding essentiële immateriële investeringen". Zoals gezegd wordt in de Mededeling van de Commissie: "Voor een Europa van de kennis", gaat het erom "het hoogst mogelijke kennisniveau na te streven door middel van ruime toegang tot onderwijs en door middel van de voortdurende vernieuwing en aanpassing van de kennis". Voor het onderwijs en de opleiding gedurende het gehele leven en het beleid ten behoeve van de jeugd gelden drie dezelfde doelstellingen: a) b) c) bevorderen van de werkgelegenheid, overeenkomstig de besluiten van de Europese Raad van Luxemburg, door het ontwikkelen van vaardigheden en bekwaamheden en een ondernemingscultuur die noodzakelijk zijn geworden door de ontwikkelingen van het werk en de organisatie daarvan; vergroten van het kennispotentieel, om de sociale en technische voorwaarden te scheppen voor de vernieuwing, die een belangrijke troef is voor economische groei en verhoging van de levensstandaard; de burgers de mogelijkheid van een Europese ervaring te bieden die hun het gevoel zal geven bij Europa te horen en deel uit te maken van een gemeenschappelijke ruimte. B. Een gecoördineerde, vereenvoudigde benadering De ingediende voorstellen houden zoveel mogelijk rekening met wat bereikt is door de programma's die thans aflopen, en wel in het bijzonder wat drie belangrijke aspecten betreft: a) b) c) een rechtsgrondslag: uitgewerkt voor deze programma's en deze acties, en onderbouwd door de ervaring, legt deze duidelijk vast wat de verantwoordelijkheden van de Gemeenschap zijn op dit terrein, een tenuitvoerlegging waarin voortdurend wordt gestreefd naar een hefboomwerking ten opzichte van het beleid van de lidstaten, een gemeenschappelijke kern van activiteiten die is opgebouwd uit zes maatregelen: fysieke en virtuele mobiliteit, belang van het vormen van netwerken, bevordering van talenkennis, steun voor vernieuwende projecten en produkten, betere kennis van systemen. Dankzij de partnerschappen die op Europees niveau tot stand zijn gebracht, heeft het communautair optreden meer profiel gekregen doordat de kwaliteit is verbeterd en doordat op ruimere schaal mogelijkheden zijn geboden voor toegang tot kennis voor de Europese burgers. Onder meer gezien deze ervaringen zou momenteel twee derde van hen graag zien dat Europa een specifieke rol speelt ten aanzien van het onderwijs, de beroepsopleiding en de jeugd. Verder zal de Commissie in het kader van de tenuitvoerlegging van deze drie programma's werkgroepen opzetten, bestaande uit personen van aanzien uit de verschillende betrokken kringen. Bij de samenstelling van die groepen zal de Commissie streven naar evenwicht tussen vrouwen en mannen en zij zal de lidstaten ertoe stimuleren bij de samenstelling van de programmacomités hetzelfde te doen. Gezien de verwachtingen van het grote publiek en de verschillende bij de programma's betrokken actoren heeft de Commissie besloten ze gecoördineerd te presenteren. Hierdoor wordt het mogelijk om vanaf 31 december 1999 beter te beantwoorden aan de belangrijkste doelstellingen van het communautaire beleid op het gebied van het onderwijs, de beroepsopleiding en jeugdzaken. In haar Mededeling "Voor een Europa van de kennis" heeft de Commissie de voordelen aangetoond van het strak coördineren van de drie besluiten in een totale aanpak. Hiertoe heeft zij gebruik gemaakt van de opgedane ervaring, die op alle betrokken niveaus leert dat gezorgd moet worden voor gemeenschappelijke 'trajecten' en voor 'overstapmogelijkheden', die het ontstaan van een echte Europese onderwijsruimte bevorderen. In de voorstellen die zijn ingediend om de doelstelling van leren en opleiding gedurende het gehele leven te verwezenlijken, wordt uitgegaan van een meer gecoördineerde aanpak, die op drie niveaus zichtbaar wordt: a) in de eerste plaats is de uitvoering van de drie programma's duidelijk gericht op de geleidelijke vorming van deze Europese onderwijsruimte als een open, dynamisch kader, waarin concreet uitdrukking wordt gegeven aan de doelstelling van leren en opleiding gedurende het gehele leven. Weliswaar heeft elk programma specifieke acties, afhankelijk van de nagestreefde doelen, maar deze acties worden ten uitvoer gelegd met gebruikmaking van een of meer van de onderstaande zes maatregelen: de fysieke mobiliteit van personen in opleiding en opleiders, de verschillende vormen van virtuele mobiliteit en mogelijkheden voor het gebruik van de nieuwe informatie- en communicatietechnologieën, de ontwikkeling van samenwerkingsnervv erken op Europees niveau, bevordering van talenkennis en culturele vaardigheden; de bevordering van innovatie door middel van Europese samenwerking, door gebruik te maken van proefprojecten die gebaseerd zijn op transnationale partnerschappen, de voortdurende verbetering van communautaire referentiesystemen voor stelsels en beleid op het gebied van onderwijs, opleiding en jeugd in de lidstaten (gegevensbank, goede praktijken). b) in de tweede plaats zijn de voorgestelde besluiten op elk van deze drie gebieden, en dus de aspecten van de voorgestelde rechtsinstrumenten - hoewel vanwege de specifieke kenmerken van deze gebieden niet absoluut identiek - opgesteld volgens dezelfde structuur en vertonen zij een grote inhoudelijke gelijkenis, op basis van bepalingen die vaak op essentiële punten, zoals de comitologie, nauwelijks verschillen; c) in de laatste plaats bevatten de drie voorstellen specifieke bepalingen voor het lanceren van gezamenlijke acties. De Commissie zal passende initiatieven presenteren, bijvoorbeeld in de vorm van gezamenlijke oproepen tot het indienen van voorstellen, in nauwe samenwerking met de desbetreffende programmacomités. In het bijzonder dienen deze gezamenlijke acties de ontwikkeling mogelijk te maken van: • • • • een gemeenschappelijk informatiesysteem, een gecoördineerd systeem voor het waarnemen van goede praktijken inzake onderwijs en opleiding gedurende het gehele leven, gezamenlijke acties op het gebied van multimedia in onderwijs en opleiding, regionale Europese kenniscentra. II HET VOORSTEL VOOR SOCRATES INLEIDING * Dit voorstel betreft de tweede fase van het communautaire actieprogramma voor het onderwijs, SOCRATES2. Doel van het programma is de bevordering van onderwijs van hoog gehalte door het stimuleren van samenwerking, het vergroten van de mobiliteit en het ontwikkelen van de Europese dimensie in alle onderwijssectoren. Het levert een drieledige bijlage aan de verdere ontwikkeling van de Europese Gemeenschap: • • • SOCRATES is de hoeksteen van het beleid om de Europese Gemeenschap dichter bij alle burgers te brengen. Zo'n 70 miljoen jongeren in de Gemeenschap ontvangen onderwijs, gegeven door meer dan 4 miljoen docenten. Circa 11 miljoen studenten studeren aan meer dan 5 000 hogeronderwijsinstellingen en miljoenen volwassenen volgen voltijdse of deeltijdse cursussen. Het potentieel van SOCRATES om een positief gevoel van betrokkenheid bij de opbouw van Europa te stimuleren is evident. Voor SOCRATES is een doorslaggevende rol weggelegd bij het ontwikkelen van menselijke hulpbronnen van hoog niveau, een sleutelfactor voor het stimuleren van de werkgelegenheid, het bevorderen van het concurrentievermogen en het realiseren van een grotere economische groei. SOCRATES staat centraal bij de uitbreiding van de Gemeenschap tot een groter Europa door de openstelling van strategisch belangrijke programma's voor de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa en Cyprus, voorafgaand aan de toetreding. Zes landen in de pre-toetredingsfase nemen al volledig aan het programma deel en het zal niet lang meer duren voordat andere landen zich daarbij kunnen aansluiten. Besluit nr. 819/95/EG van het Europees Parlement en de Raad van 14 maart 1995, PB L 87 van 20. 4. 1995, blz. 10, zoals gewijzigd bij Besluit nr. 576/98/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 februari 1998, PB L 77 van 14. 3. 1998, blz. l. 6 Op basis van de ervaring die in de eerste fase van het programma is opgedaan (Verslag over de eerste twee jaar van het programma - COM(97) 99 def. ), de resultaten van de tussentijdse evaluatie en de evaluaties van de voorgaande programma's, alsmede de reacties op bovengenoemde mededeling van de Commissie over het Europa van de kennis, legt het voorstel voor een besluit het accent op communautair beleid om bij te dragen aan onderwijs van hoog gehalte ter ondersteuning van en aanvulling op het in en door de lidstaten gevoerde beleid. Voorgesteld wordt het communautaire beleid te richten op vier doelstellingen: • • • • A. a) • • versterking van de Europese dimensie in het onderwijs op alle niveaus; bevordering van Europese samenwerking in alle sectoren en op alle niveaus van het onderwijs; bijdragen aan het wegnemen van belemmeringen voor deze samenwerking; stimuleren van innovaties op onderwijsgebied in de Gemeenschap. Belangrijkste aspecten van de eerste fase van het programma Waardevolle resultaten De eerste fase van het SOCRATES-programma is erin geslaagd de Europese samenwerking zowel in kwantitatief als in kwalitatief opzicht sterk uit te breiden; dit geldt met name voor gebieden als het schoolonderwijs, het volwassenenonderwijs en het open en afstandsonderwijs. Bij de besprekingen over de verruiming van de financiële middelen van SOCRATES voor de laatste twee jaar van de eerste fase hebben het Europees Parlement en de Raad melding gemaakt van "de uitzonderlijk goede resultaten die in de eerste twee jaar na het begin van het programma zijn behaald". Constaterende dat SOCRATES "bijzonder goed is ontvangen in onderwijskringen en dat het tempo van de vorderingen die bij het verwezenlijken van de doelstellingen van het instellingen programma worden gemaakt, moet worden vastgehouden", hebben beide ondubbelzinnig het belang van het programma voor de opbouw van Europa in het nieuwe millennium erkend. • Het programma heeft in het bijzonder bijgedragen tot: - - - een aanmerkelijke vergroting van de mobiliteit: dankzij de verleende steun konden land een 496 000 studenten in het hoger onderwijs studieperiode doorbrengen, konden meer dan 60 000 universitaire docenten en assistenten geïntegreerde onderwijsopdrachten in het buitenland vervullen, konden zo'n 110 000 jongeren deelnemen aan uitwisselingen met het doel om hen te motiveren in andere Europese talen te communiceren, en konden bijna 30 000 personen deelnemen aan bij- en nascholingscursussen voor docenten, vooral voor taaldocenten; in een ander deelnemend grootschalige samenwerking tussen onderwijsinstellingen op alle niveaus: met bijna 1 500 universiteiten zijn institutionele contracten gesloten om hun activiteiten met een Europese dimensie te bevorderen; voorts zijn er 2 800 partnerschappen tussen zo'n 8 800 scholen gevormd en meer dan 650 transnationale projecten ondersteund, waaraan bijna 3 900 instellingen hebben deelgenomen, om de samenwerking op alle gebieden van het onderwijs te bevorderen; een nieuwe impuls aan de academische erkenning van in het buitenland doorlopen studieperiodes en verworven kwalificaties, met name in het hoger onderwijs; - bevordering van het onderwijs in en het leren van de talen van de Unie, vooral de minder gebruikte en minder onderwezen talen; • Van de mensen die in het kader van de tussentijdse evaluatie van het programma zijn ondervraagd, vond 86% dat SOCRATES - in overeenstemming met het hoofddoel van het programma - heeft bijgedragen tot een kwaliteitsverbetering van het onderwijs in de Gemeenschap. Wat het schoolonderwijs betreft, bedroeg dit cijfer zelfs 97%, was 95% van de ondervraagden in deze sector van mening dat het programma het blikveld van de deelnemers had verruimd, en vond 87% dat het de opvatting van het burgerschap had versterkt en het gevoel bij Europa te horen had vergroot. De organisaties die de sociale partners vertegenwoordigen waren uiterst positief over de waarde van het programma. b) Een aantal problemen Ondanks deze overwegend positieve balans zijn er bij de tenuitvoerlegging van de eerste fase van het programma een aantal problemen gerezen, waardoor de doelstellingen niet volledig gerealiseerd konden worden. Afgezien van problemen in verband met de aard en diversiteit van de onderwijssystemen en de administratieve bepalingen en praktijken in de lidstaten, zijn uit de evaluaties twee soorten problemen naar voren gekomen: • problemen die voortvloeien uit een gebrek aan financiële middelen, een probleem dat zich op verscheidene niveaus heeft voorgedaan, met name - - - - wat de studenten betreft: de communautaire beurzen bedragen ongeveer 100 ecu, terwijl de feitelijke kosten van de mobiliteit van studenten in de regel vijfmaal zo hoog zijn; de steun aan scholen die aan partnerschappen deelnemen, bedraagt slechts zo'n 2 000 ecu, terwijl zij daar veel meer geld voor nodig hebben; de aan universiteiten verstrekte bedragen voor hun institutionele contracten - gemiddeld zo'n 16 000 ecu voor al hun activiteiten met een Europese dimensie - zijn ontoereikend gebleken; aan de nationale beheersstructuren van het programma geeft de Gemeenschap slechts beperkte steun, alleen voor voorlichtingsactiviteiten; • problemen die aan de structuur en het functioneren van het programma als zodanig kunnen worden toegeschreven, bijvoorbeeld: - - - als gevolg van het grote aantal verschillende acties die in het programma zijn ondersteund, is in zekere mate een beeld van versnippering van inspanningen of zelfs een gebrek aan samenhang gewekt; de nagestreefde synergie tussen de verschillende onderdelen van het programma is onvoldoende tot zijn recht gekomen; er hebben zich moeilijkheden voorgedaan met de coördinatie tussen de - vaak te talrijke - beheersstructuren op nationaal niveau en met de informatie-uitwisseling tussen die structuren en de Commissie; - - - de talrijke administratieve procedures en regels werden vaak te log geoordeeld; onvoldoende informatie over de beschikbare middelen, vooral in de beginfase van het programma; een ontoereikende verspreiding van de resultaten van de ondersteunde projecten, hetgeen de duurzame impact van de producten kan hebben geschaad. B. Belangrijkste aspecten van de tweede fase • Samenvattend zal de tweede fase onder andere het volgende behelzen: - - - - - consolidatie van de resultaten van de eerste fase, in combinatie met belangrijke innovaties, zoals acties op het gebied van het volwassenenonderwijs en het onderwijs aan personen die het onderwijssysteem zonder kwalificatie verlaten hebben; rationalisatie van de structuur van het programma door het combineren of schrappen van bepaalde acties; meer decentralisatie van het beheer, door versterking van het systeem daarvoor bij de lidstaten (geïntegreerde beheersstructuren op nationaal niveau) en een grotere betrokkenheid van regionale en plaatselijke steunpunten; meer gebruiksvriendelijkheid door de operationele procedures selectieprocedures, "gedecentraliseerd" en "gecentraliseerd", terug te brengen; tot twee de mogelijkheid gemeenschappelijke activiteiten met de communautaire actieprogramma's op het gebied van beroepsopleiding en jeugd op te zetten, bv. door gezamenlijke acties en de totstandbrenging van "Europese kenniscentra". • • Bij al het overleg - en dat was zeer uitvoerig - dat ten behoeve van de opstelling van dit voorstel heeft plaatsgevonden, is onderstreept dat de onderwijswereld in Europa meer tijd moet krijgen om zich met de mogelijkheden van het programma in zijn huidige vorm vertrouwd te maken. Daarbij werd echter ook benadrukt dat er een groter accent gelegd moet worden op innoverende activiteiten, om te kunnen inspelen op nieuwe behoeften van een samenleving die in economisch, sociaal, cultureel, wetenschappelijk en educatief opzicht een snelle ontwikkeling doormaakt. Dit voorstel is opgebouwd overeenkomstig de algemene richtsnoeren van de mededeling "Voor een Europa van de kennis". /. Een toegankelijker, zichtbaarder en gebruiksvriendelijker programma - - - - de doelstellingen van het programma zijn teruggebracht van negen tot vier: versterking van de Europese dimensie in het onderwijs op alle niveaus, bevordering van samenwerking in alle sectoren en op alle niveaus van het onderwijs, bijdragen aan het wegnemen van belemmeringen voor deze samenwerking, alsmede het stimuleren van innovaties op onderwijsgebied. Deze doelstellingen worden gecompleteerd door een sterk engagement voor gelijke kansen; het programma is opgebouwd rond acht acties (in plaats van 27) die betrekking hebben op de drie fundamentele etappes van levenslang leren (school, universiteit en andere opleidingstrajecten) en op transversale beleidslijnen (talen, multimedia, uitwisseling van informatie enz. ). Aldus is de structuur van het programma in zijn geheel duidelijker geworden; de soorten activiteiten die voor communautaire steun in aanmerking komen, zijn in het besluit duidelijk aangegeven, namelijk: a) b) c) d) e) f) mobiliteit van personen in Europa; bevordering van een kritisch en doeltreffend gebruik van de nieuwe informatie- en communicatietechnologieën, ter bevordering van virtuele mobiliteit; partnerschappen en Europese netwerken; bevordering van de talenkennis; gerichte ontwikkeling van innovatie; verspreiding van goede praktijken, observatie en verspreiding van resultaten; de procedures voor de indiening en selectie van de aanvragen zijn aanzienlijk vereenvoudigd. Dit zijn er in het vervolg nog maar twee in plaats van vijf, voor respectievelijk de gecentraliseerde en de gedecentraliseerde acties van het programma. 2. Een beter samenspel tussen de communautaire maatregelen Er is veel in het werk gesteld om het samenspel en de aansluiting tussen de verschillende communautaire maatregelen te verbeteren. Het is niet alleen van belang alle beschikbare gelden optimaal te gebruiken, maar ook en vooral het ontstaan van werkelijke synergieën op verschillende niveaus te bevorderen. Daartoe dienen een aantal bepalingen ter bevordering van: - - - projecten die overstapmogelijkheden bieden tussen de verschillende onderwijssectoren met het oog op de bevordering van levenslang leren; de ondersteuning van gezamenlijke acties voor onderwijs, beroepsopleiding en jeugd; de uitvoering van bepaalde onderdelen van SOCRATES in nauwe samenwerking met andere communautaire programma's, met name wat betreft het leren van talen, het gebruik van multimedia en de observatie van systemen en ontwikkelingen in het onderwijs. 10 3. Een hechter partnerschap tussen de Gemeenschap en de bevoegde autoriteiten in de lidstaten Het welslagen van het communautaire optreden op onderwijsgebied hangt in hoge mate af van een hecht en goed functionerend partnerschap tussen de communautaire instanties en de bevoegde autoriteiten in de lidstaten. Dit partnerschap mag zich niet beperken tot het gezamenlijke beheer van het programma (gedecentraliseerde acties, comité) en de medefinanciering van ondersteunde projecten, maar moet ook meer in het algemeen gunstige voorwaarden scheppen voor een zo ruim mogelijke tenuitvoerlegging (versoepeling van administratieve maatregelen die actieve deelname belemmeren en erkenning van de opgedane ervaringen) en een duurzame impact door het benutten van de ontwikkelde produkten en goede praktijken (maatregelen voor verspreiding en overdracht van de resultaten). (voorlichting), een doeltreffende tot het programma toegang Om de ondersteuning van de bevoegde autoriteiten in de lidstaten optimaal te benutten wordt voorgesteld het regelmatige bilaterale overleg tussen de Commissie en die autoriteiten te intensiveren, nationale doelstellingen vast te stellen voor de uitvoering van het programma en elke lidstaat te verzoeken een tweejaarlijks verslag uit te brengen over zijn bijdrage aan de verwezenlijking van de doelstellingen van het programma en de feitelijke schepping van de Europese onderwijsruimte gedurende de betrokken periode. Ook zal gestreefd worden naar intensievere samenwerking op regionaal en lokaal niveau, teneinde het programma dichter bij de burgers te brengen en te bewerkstelligen dat de resultaten van de door SOCRATES gesteunde projecten en andere activiteiten effectiever door het onderwijsveld worden overgenomen. Daartoe zal de Commissie in samenwerking met de nationale structuren stimuleren dat er "Europese kenniscentra" tot stand komen, waarin de verschillende door het programma gesteunde activiteiten op regionaal en/of lokaal niveau worden gebundeld. Doel van deze centra is, met inachtneming van de specifieke behoeften van de regio's, de toegang tot het programma voor zoveel mogelijk eindgebruikers informatie en verspreiding van de resultaten. Deze centra kunnen ook de door de programma's voor de beroepsopleiding en de jeugd gesteunde activiteiten en andere communautaire acties omvatten. te vergemakkelijken door feitelijke verstrekking van Om de uitvoering van het programma te stroomlijnen stelt de Commissie voor dat alle mobiliteit van personen in het kader van het programma decentraal beheerd wordt, met uitzondering van de bezoeken voor besluitvormers op onderwijsgebied van "Arion", die eerder een vorm van multilaterale samenwerking zijn. Bepaalde elementen van de verdeelsleutels voor de toewijzing van de communautaire fondsen aan de verschillende lidstaten zullen enigszins gewijzigd worden om te bereiken dat er voor alle genoemde parameters betrouwbare, vergelijkbare statistieken voor alle lidstaten beschikbaar zijn. Tegelijkertijd moeten diverse aspecten van het decentraal beheer van het programma bij de tweede fase verbeterd worden om de desbetreffende fondsen (het overgrote deel van het programmabudget) optimaal te beheren. De lidstaten zullen er daarom voor zorgen dat: - - er een "geïntegreerde beheersstructuur" voor het programma komt, met het oog op een betere coördinatie op nationaal niveau en een effectievere interactie met de Commissie en de beheersstructuren in de andere lidstaten; de informatie en resultaten op grote schaal worden verspreid. 11 4. Nauwere relaties met de actoren in het veld Met het oog op een grotere transparantie bij de toegang tot SOCRATES wordt in een nieuw artikel duidelijk aangegeven welke actoren voor de verschillende acties van het programma in aanmerking kunnen komen. De Commissie wil de samenwerking met en tussen alle actoren op onderwijsgebied, inclusief de ouders, versterken. Daartoe blijft raadpleging van de betrokkenen als verplichting in het besluit opgenomen. Verder is voorzien in steun aan organisaties op Europees niveau die zich met het onderwijs bezighouden, en aan nationale en regionale organisaties die de Europese dimensie van hun werk willen vergroten. De nationale structuren dienen meer aandacht te schenken aan samenwerking met de nationale vertegenwoordigingen van Europese organisaties. 5. Een op de doelstellingen van het programma afgestemd budget Wil het programma zijn doelstellingen kunnen bereiken, dan is het essentieel dat het budget daarvoor is afgestemd op de aard en kwalitatieve en kwantitatieve omvang van de voorgenomen acties. Alleen dan kan bereikt worden dat geen irreële verwachtingen worden gewekt, dat gelet op de doelgroepen de ondersteunde activiteiten een kritische massa bereiken en dat de geselecteerde projecten over voldoende middelen beschikken om resultaten van betekenis te bereiken. Het door de Commissie voor de tweede fase van het programma voorgestelde budget is het minimum dat nodig is om de aangegeven doelstellingen te realiseren. Het is in overeenstemming met de hogere prioriteit die aan het onderwijs wordt toegekend in het kader van de financiële vooruitzichten voor de jaren 2000-2006 en in Agenda 2000. Het biedt de mogelijkheid om beter in te spelen op de belangrijke rol die voor het onderwijs is weggelegd bij de tenuitvoerlegging van de gecoördineerde strategie voor het nationale werkgelegenheidsbeleid, die op de buitengewone Europese Raad voor de werkgelegenheid in november 1997 is goedgekeurd. De aan het programma toegekende begrotingsmiddelen zijn op zichzelf echter onvoldoende om een werkelijk Europa van de kennis te verwezenlijken. Daarom moet er door de bevoegde autoriteiten in de lidstaten worden gezorgd voor meer complementariteit met andere nationale initiatieven. Op communautair niveau is het verwezenlijken van een dergelijke afstemming met andere communautaire initiatieven een van de hoofdprioriteiten bij de uitvoering van het programma. Dat geldt in het bijzonder voor de complementariteit op communautair niveau met de maatregelen in het kader van de structuurfondsen en met de programma's op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling, beroepsopleiding en jeugd, cultuur en audiovisueel beleid. 6 Openstelling voor de geassocieerde landen in de pre-toetredingsfase Het feit dat de actie van de Gemeenschap op onderwijsgebied in principe openstaat voor deelname door een groot aantal Europese landen, met name de geassocieerde landen van Midden- en Oost- Europa die zich momenteel in de pre-toetredingsfase bevinden, is een grote uitdaging voor het programma, niet alleen wat het beheer van de communautaire maatregelen op dit gebied betreft, maar ook omdat er bij de uitvoering voor gezorgd moet worden dat alle deelnemende landen optimaal kunnen profiteren van het brede scala aan geboden mogelijkheden tot samenwerking. 12 C. Conclusies De eerste fase van het SOCRATES-programma is er in belangrijke mate toe gaan bijdragen dat de burgers voorbereid zijn op het leven in het Europa van morgen. Het programma heeft bewezen dat het in staat is de kwaliteit, creativiteit en innovatiecapaciteit in het onderwijs te verbeteren. De Commissie is van mening dat met de tweede fase van het programma succesvol gebleken activiteiten geconsolideerd kunnen worden en nieuwe activiteiten kunnen worden ontplooid om een open Europese onderwijsruimte tot stand te brengen. * * * * * * * ** 13 SOCRATES-PROGRAMMA: INNOVATIES IN DE TWEEDE FASE Hoewel de continuïteit een hoofdrol speelt, kent de tweede fase van SOCRATES een aantal nieuwe aspecten - qua vorm en inhoud - in vergelijking met de eerste fase: Fase 1 9 doelstellingen _ _^ 3 hoofdstukken 8 acties 16 subacties 1 Duidelijkere doelstellingen 4 doelstellingen:- versterking van de Europese dimensie in het onderwijs op alle niveaus Fase II - bevordering van samenwerking in alle sectoren en op alle niveaus van het onderwijs - bijdragen aan het wegnemen van belemmeringen voor deze samenwerking - stimuleren van innovaties op onderwijsgebied Gerationaliseerde structuur 8 acties Maatregelen versnipperd voor het schoolonderwijs Bundeling van alle maatregelen i. v. m. het schoolonderwijs in een actie, inclusief diverse Lingua- Concentratie van de maatregelen voor de verschillende actoren activiteiten betreffende scholen Mogelijkheid voor scholen om alle projecten van de verschillende onderdelen van het "Europees programma waaraan onderwij sinstellingsplan" zij willen deelnemen in hun nemen op te ten behoeve van docenten Alle maatregelen met betrekking tot de basisopleiding en de bij- en nascholing van docenten, Maatregelen versnipperd Een veelheid aan contracten met elke Universiteiten kunnen in hun institutioneel contract alle projecten opnemen die zij in het kader universiteit met betrekking tot activiteiten in van de verschillende onderdelen van het programma coordineren het kader van de verschillende acties met inbegrip van stages voor aankomende docenten, zijn in een actie gegroepeerd | 14 Beperkte actie op het gebied van het volwassenenonderwijs Nieuwe acties Introductie van een nieuwe actie met betrekking tot nieuwe, informele onderwijsvormen, bedoeld om de verwerving van nieuwe bekwaamheden gedurende het hele leven mogelijk te maken - Zwakke banden met de programma's voor - - beroepsopleiding en jeugd Geen mogelijkheid om niet van te voren Mogelijkheid om innoverende projecten te ontwikkelen om de flexibiliteit te behouden en in te geplande innoverende acties te introduceren Gezamenlijke acties expliciet in het besluit voorzien Gezamenlijk opzetten van regionale en plaatselijke "Europese kenniscentra" spelen op nieuwe behoeften die tijdens de looptijd naar voren komen Een meer gestructureerde voorlichting en verspreiding van resultaten specifieke maatregelen voor de Een speciale actie om de verspreiding van de resultaten te vergemakkelijken Geen verspreiding van resultaten Versnippering van acties met betrekking tot Activiteiten ter bevordering van informatie- en ervaringsuitwisselingen, met inbegrip van het de uitwisseling van informatie en ervaring Geen steunpunten op regionaal en lokaal Erkenning van de belangrijke rol die de regionale autoriteiten en andere plaatselijke instanties kunnen spelen bij het bijeenbrengen van de begunstigden, met name door het stimuleren van de niveau totstandkoming van "Europese kenniscentra" Eenvoudiger beheer 2 selectieprocedures 4 geconsolideerde acties door de nationale structuren beheerd (2 voor scholen en 2 voor universiteiten) Geintegreerde beheersstructuur 5 selectieprocedures 7 acties decentraal beheerd ^ Tal van structuren op nationaal niveau Eurydice-netwerk, gebundeld tot een waarnemingscentrum voor het onderwijs Zwakke banden tussen de Commissie en de - - nationale beheersstructuren Meer communautaire medefinanciering van deze beheersstructuren On-line elektronische communicatiesystemen 15 Voorstel voor een BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot vaststelling van de tweede fase van het communautaire actieprogramma op onderwijsgebied SOCRATES HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gelet op het Verdrag artikelen 126 en 127, tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op de Gezien het voorstel van de Commissie3, Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité4, Gezien het advies van het Comité van de Regio's5, Volgens de procedure van artikel 189 B van het Verdrag6, 1. 2. 3. 3 4 5 6 7 8 9 9 Overwegende dat in het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap is bepaald dat het optreden van de Gemeenschap onder andere erop gericht is bij te dragen tot de ontwikkeling van onderwijs en opleiding van hoog gehalte; dat deze doelstelling door het op 2 oktober 1997 ondertekende Verdrag van Amsterdam nog versterkt is, waarin namelijk is bepaald dat de Gemeenschap tevens streeft naar de bevordering van een zo hoog mogelijk kennisniveau voor haar bevolking door een ruime toegang tot onderwijs en de voortdurende vernieuwing en aanpassing van de kennis; Overwegende dat bij Besluit nr. 819/95/EG van het Europees Parlement en de Raad7, gewijzigd bij Besluit nr. 576/98/EG8, het communautaire actieprogramma SOCRATES is ingesteld; Overwegende dat de buitengewone Europese Raad over de werkgelegenheid, gehouden op 20 en 21 november 1997 te Luxemburg, een gecoördineerde strategie voor werkgelegenheid heeft goedgekeurd, waarin aan onderwijs en opleiding gedurende het gehele leven een het rol fundamentele lidstaten9 met het oog op de verbetering van de werkgelegenheidsbeleid van de de uitvoering van de toekomt bij richtsnoeren voor PBC PBC PBC PBC PB L 87 van 20. 4. 1995, blz. 10. PB L 77 van 14. 3. 1998, blz. 1. PB C 30 van 28. 1. 1998, blz. 1. 16 arbeidsgeschiktheid, de aanpasbaarheid en de ondernemingsgeest10 en met het oog op de bevordering van gelijke kansen; Overwegende dat de Commissie in haar Mededeling "Voor een Europa van de kennis"11 de grote lijnen heeft geschetst voor het tot stand brengen van een open en dynamische Europese onderwijsruimte die het mogelijk moet maken de doelstelling van onderwijs en opleiding gedurende het gehele leven een concrete vorm te geven en dat de Commissie bij deze gelegenheid, zulks met het oog op een vereenvoudiging van de procedures, zes, op communautair niveau te ontwikkelen typen maatregelen heeft vastgesteld die op transnationale samenwerking zijn gericht en die, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, voor de in de lidstaten opgezette acties een toegevoegde waarde opleveren; Overwegende dat in het Witboek "Onderwijzen en leren - naar een cognitieve samenleving"^2 is gesteld dat het ontstaan van de cognitieve samenleving impliceert dat de verwerving van nieuwe kennis wordt aangemoedigd en dat het derhalve dienstig is op alle mogelijke manieren tot leren aan te zetten; dat in het Groenboek "Onderwijs, opleiding, onderzoek: de belemmeringen voor transnationale mobiliteit"^ de nadruk is gelegd op het voordeel van mobiliteit voor de individuen en voor het concurrentievermogen van de Unie; Overwegende dat een actief burgerschap dient te worden bevorderd en de banden tussen de in het raam van dit programma uitgevoerde acties en de bestrijding van de diverse vormen van uitsluiting, met inbegrip van racisme en vreemdelingenhaat, dienen te worden versterkt en dat bijzondere aandacht dient te worden besteed aan het wegnemen van elke vorm van ongelijkheid alsmede aan de bevordering van gelijke kansen voor vrouwen en mannen; Overwegende dat het Europees Parlement en de Raad bij Besluit nr. XXX/99/EG <jeugdzaken>14 en de Raad bij Besluit XXX/99/EG <opleiding>15 communautaire actieprogramma's op het gebied van, respectievelijk, jeugdzaken en opleiding hebben vastgesteld, die samen met het SOCRATES-programma tot de uitvoering van een kennisbeleid bijdragen; Mededeling van de Commissie aan de Raad "Bevordering van de ondernemingsgeest in Europa: prioriteiten voor de toekomst", (COM(98) 222 def. /2 van 21. 4. 1998). Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Voor een Europa van de kennis, COM(97) 563 def. van 12. 11. 1997. "Witboek Onderwijzen en leren - naar een cognitieve samenleving, Commissie, Luxemburg, Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen, 1996. Groenboek van de Commissie: Onderwijs, opleiding, onderzoek: de belemmeringen voor transnationale mobiliteit, COM(96) 462 def. van 2. 10. 1996. PB C PBC 17 4. 5. 6. 7. 10 11 12 ^ 14 15 8. 9. 10. 11. 12. 13. 16 17 18 Overwegende dat het met het oog op de vergroting van de toegevoegde waarde van het optreden van de Gemeenschap op alle niveaus noodzakelijk is voor samenhang en complementariteit te zorgen tussen de in het raam van dit besluit ten uitvoer gelegde acties en de communautaire instrumenten, met name op cultureel16 en op audiovisueel gebied alsmede die met betrekking tot de totstandbrenging van de interne markt, het milieu, de bescherming van de consument, de informatiemaatschappij, de kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's) en het sociaal, werkgelegenheids- en volksgezondheidsbeleid; Overwegende dat de voorstellen van de Commissie voor de hervorming van de Structuurfondsen17, met name van het Europees Sociaal Fonds, en de daaruit voortvloeiende communautaire initiatieven, tot doel hebben de aanpassing en modernisering van het beleid en de stelsels voor onderwijs, opleiding en werkgelegenheid te ondersteunen; Overwegende dat het onderhavige programma dient te worden opengesteld voor de deelname van de geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa (LMOE), overeenkomstig de voorwaarden die zijn vastgesteld in de desbetreffende Overeenkomsten, met name de Associatie-overeenkomsten en de aanvullende Protocollen daarbij, voor de deelname van Cyprus overeenkomstig dezelfde regels die gelden voor de landen van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA) die aan de Europese Economische Ruimte (EER) deelnemen, alsmede voor de deelname van Turkije en van Malta volgens met deze landen overeen te komen procedures; Overwegende dat, in samenwerking tussen de Commissie en de lidstaten, dient te worden gezorgd voor een toezicht en voortdurende evaluatie van dit programma; dat deze evaluatie in voorkomend geval de mogelijkheid van aanpassingen moet kunnen bieden, met name wat de prioriteiten voor de uitvoering van de maatregelen betreft; Overwegende dat overeenkomstig het in artikel 3 B van het Verdrag vervatte subsidiariteits- en evenredigheidsbeginsel de doelstellingen van de voorgenomen actie betreffende de bijdrage van de Europese samenwerking aan onderwijs van hoog gehalte niet op voldoende wijze door de lidstaten kunnen worden verwezenlijkt, met name gezien de noodzaak multilaterale partnerschappen, multilaterale mobiliteit van personen alsmede uitwisselingen op communautair niveau te bevorderen, en dat deze doelstellingen, gezien de transnationale dimensie van de communautaire acties en maatregelen, beter op communautair niveau kunnen worden verwezenlijkt; dat het onderhavige besluit van het Europees Parlement en de Raad tot het minimum beperkt blijft dat nodig is om deze doelstellingen te verwezenlijken; Overwegende dat bij het onderhavige besluit voor de gehele duur van het programma financiële middelen worden vastgesteld die voor de begrotingsautoriteit in het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedure het voornaamste referentiepunt zijn in de zin van punt 1 van de Gemeenschappelijke verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie van 6 maart 199518; * Voorstel voor een Besluit van het Europees Parlement en de Raad tot instelling van één enkel programmerings- en financieringsinstrument (Programma "Cultuur 2000"), PB C 211 van 7. 7. 1998, blz. 18. Agenda 2000 Hervorming van de Structuurfondsen en het Cohesiefonds - Structurele steun in de pre-toetredingsfase - Voortzetting van de cohesie-inspanningen - Een nieuwe hervorming van de Structuurfondsen, COM(98) 131 van 17. 3. 1998. PB C 102 van 4. 4. 1996, blz. 4. 18 14. Overwegende dat op 20 december 1994 tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie een "modus vivendi" is overeengekomen19 betreffende de maatregelen ter uitvoering van de besluiten die volgens de procedure van artikel 189 B van het Verdrag zijn vastgesteld, BESLUITEN: Artikel 1 Vaststelling van het programma 1. 2. 3. 4. Bij dit besluit wordt de tweede fase vastgesteld van het communautaire actieprogramma op onderwijsgebied SOCRATES, hierna "het onderhavige programma" genoemd. Het onderhavige programma wordt uitgevoerd in de periode van 1 januari 2000 tot en met 31 december 2004. Het onderhavige programma draagt bij tot het kennisbeleid op het niveau van de Gemeenschap door de totstandbrenging van een Europese onderwijsruimte ter bevordering van onderwijs en opleiding gedurende het gehele leven. Het maakt het mogelijk de kennis en vaardigheden te ontwikkelen die de volledige uitoefening van het burgerschap kunnen bevorderen. Het onderhavige programma ondersteunt de door en in de lidstaten georganiseerde activiteiten en vult deze aan met volledige eerbiediging van zowel de verantwoordelijkheid van de lidstaten voor de inhoud van het onderwijs en de inrichting van de onderwijsstelsels als hun verscheidenheid op cultuur- en taalgebied. Artikel 2 Doelstellingen van het onderhavige programma 1. Teneinde met eerbiediging van de verantwoordelijkheid van de lidstaten tot onderwijs van hoog gehalte bij te dragen, wordt met het onderhavige programma beoogd: a) b) c) d) de versterking van de Europese dimensie van het onderwijs op elk niveau, met name door verruiming van de toegang tot de Europese onderwijsmiddelen en door het onderricht in en de verspreiding van de talen, waarbij tevens een beter evenwicht tussen mannen en vrouwen in alle sectoren van het onderwijs wordt bevorderd; de bevordering van de samenwerking op onderwijsgebied, met name door stimulering van uitwisselingen tussen onderwijsinstellingen en door aanmoediging van open en afstandsonderwijs; een bijdrage tot de wegneming van belemmeringen voor deze samenwerking, met name door de bevordering van een betere erkenning van de diploma's en van onderwijsperioden en door de verbetering van de gegevensuitwisseling; de aanmoediging tot vernieuwingen, met name die welke samenhangen met nieuwe technologieën. 19 PB C 102 van 4. 4. 1996, blz. 1. 19 2. Bij de tenuitvoerlegging van de doelstellingen zien de Commissie en de lidstaten toe op de samenhang van de acties van dit programma met de overige acties en beleidsgebieden van de Gemeenschap, met name die voor werkgelegenheid, de wegneming van ongelijkheden, gelijke kansen voor mannen en vrouwen en het sociaal beleid. Artikel 3 Communautaire acties 1. De doelstellingen van het onderhavige programma worden ten uitvoer gelegd door middel van de volgende acties, waarvan de operationele inhoud en de uitvoeringsprocedures in de bijlage zijn beschreven: a) b) c) d) e) f) g) h) schoolonderwijs (Comenius); hoger onderwijs (Erasmus); andere opleidingstrajecten (Grundtvig); talenonderwijs en taalverwerving (Lingua); onderwijs en multimedia (Atlas); observatie en innovatie; gezamenlijke acties; begeleidende maatregelen. 2. De acties worden ten uitvoer gelegd door de volgende typen maatregelen of door een combinatie ervan: a) b) c) d) e) f) steun voor de mobiliteit van degenen op het gebied van het onderwijs in Europa; bevordering van virtuele mobiliteit in het kader van het onderwijs, met name door bevordering van de toegang tot educatieve multimediaproducten; steun voor het opzetten van samenwerkingsnetwerken op Europees niveau die een wederzijdse uitwisseling van ervaringen en goede praktijken mogelijk maken; bevordering van talenkennis en begrip voor de onderscheiden culturen; steun aan op transnationale partnerschappen berustende vernieuwende proefprojecten ten behoeve van de innovatie in en de kwaliteit van het onderwijs, met het oog op het creëren van onderwij sproducten, instrumenten voor de beoordeling en certificering van bekwaamheden, of voor het testen van nieuwe benaderingen; voortdurende verbetering van de communautaire referentiesystemen door steun voor de verspreiding van goede praktijken, observatie en verspreiding van vernieuwingen. 20 Artikel 4 Toegang tot het onderhavige programma 1. Het onderhavige programma is, onder de in de bijlage vervatte voorwaarden en volgens de daarin vervatte definities en uitvoeringsregelingen, in het bijzonder gericht op: a) b) c) d) alle leerlingen en studenten alsmede iedere lerende; alle categorieën onderwijzend personeel; alle typen onderwijsinstellingen; alle personen en instanties die voor de onderwijsstelsels en het onderwijsbeleid op plaatselijk, regionaal en nationaal niveau in de lidstaten verantwoordelijk zijn. 2. Openbare of particuliere lichamen die met onderwijsinstellingen samenwerken, kunnen eveneens^ aan verscheidene acties van het onderhavige programma deelnemen of daarbij actief worden betrokken; dat geldt met name voor: a) b) c) d) e) territoriale gemeenschappen en lichamen; verenigingen die actief zijn op onderwijsgebied, waaronder ouderverenigingen; ondernemingen, groepen van ondernemingen, beroepsverenigingen en kamers van koophandel; organisaties van de sociale partners op alle niveaus; onderzoekscentra en -lichamen. 3. Elke lidstaat stelt de lijst vast van universiteiten, schooltypen en andere onderwijsinstellingen die voor deelneming aan dit programma zijn toegelaten. Artikel 5 Uitvoering van het onderhavige programma en samenwerking met de lidstaten 1. De Commissie is belast met de uitvoering van de communautaire acties die onder het onderhavige programma vallen overeenkomstig de bijlage. Zij raadpleegt de sociale partners en de verenigingen die zich op Europees niveau met onderwijs bezighouden en stelt het in artikel 7 bedoelde comité van hun opvattingen in kennis. 2. De Commissie neemt, in samenwerking met de lidstaten, de in de bijlage beschreven maatregelen om de resultaten van de acties uit de eerste fase van het SOCRATES-programma te benutten. 21 3. 4. 5. De lidstaten nemen ter verwezenlijking van de doelstellingen van dit programma passende maatregelen voor de coördinatie, organisatie en controle op nationaal niveau en betrekken hierbij alle partijen die met het onderwijs te maken hebben, overeenkomstig de nationale praktijken. Daartoe zetten zij voor de operationele uitvoering van de onder dit programma begrepen acties een geïntegreerde beheersstructuur op en zorgen zij voor passende voorlichting en publiciteit over de door het onderhavige programma medegefinancierde acties. Elke lidstaat streeft ernaar de nodige maatregelen te treffen om het goede verloop van het onderhavige programma te waarborgen en om alle belemmeringen voor de toegang daartoe weg te nemen. De Commissie draagt, in samenwerking met de lidstaten, zorg voor de overgang tussen de in het naam van het vorige programma op onderwijsgebied (SOCRATES) ondernomen acties en de in het raam van het onderhavige programma uit te voeren acties. ' Artikel 6 Gezamenlijke acties In het kader van de totstandbrenging van een Europa van de kennis kunnen de maatregelen van het onderhavige programma ten uitvoer worden gelegd in de vorm van gezamenlijke acties met andere communautaire, acties betreffende het kennisbeleid, met name die inzake beroepsopleiding en voor de jeugd. Artikel 7 Comité 1. 2. 3. De Commissie wordt bijgestaan door een comité, bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten en voorgezeten door de vertegenwoordiger van de Commissie. Het comité wordt bijgestaan door twee subcomités, één voor het schoolonderwijs en één voor het hoger onderwijs. De subcomités bestaan uit vertegenwoordigers van de lidstaten. De Commissie coördineert de werkzaamheden van het comité en de subcomités. Specifieke vraagstukken kunnen voor een definitief besluit naar de subcomités worden verwezen. De vertegenwoordiger van de Commissie legt het comité een ontwerp voor van de te nemen maatregelen betreffende: a) b) de regelingen voor de uitvoering van het onderhavige programma, waaronder, in voorkomend geval, het jaarlijkse werkprogramma voor de uitvoering van de acties van het onderhavige programma; de toe te passen criteria voor de opstelling van de indicatieve verdeling van de middelen over de lidstaten in het kader van de decentraal te beheren acties; c) de regeling voor de evaluatie van het onderhavige programma. 22 4. 5. Het Comité brengt advies uit over het ontwerp binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van de urgentie van de materie. Het comité spreekt zich uit met de meerderheid van stemmen die in artikel 148, lid 2, van het Verdrag is voorgeschreven voor de aanneming van de besluiten die de Raad op voorstel van de Commissie dient te nemen. Bij stemming in het comité worden de stemmen van de vertegenwoordigers van de lidstaten gewogen overeenkomstig genoemd artikel. De voorzitter neemt niet aan de stemming deel. De Commissie stelt maatregelen vast die onmiddellijk van toepassing zijn. Indien deze maatregelen echter niet in overeenstemming zijn met het advies dat het comité heeft uitgebracht, worden zij onverwijld door de Commissie ter kennis van de Raad gebracht. In dat geval: - - kan de Commissie de toepassing van de door haar besloten maatregelen voor ten hoogste één maand na deze kennisgeving uitstellen; kan de Raad binnen de bij het eerste streepje genoemde termijn met een gekwalificeerde meerderheid van stemmen een andersluidend besluit nemen. 6. De Commissie kan het comité raadplegen over elke andere, met de uitvoering van het onderhavige programma verband houdende aangelegenheid. In dat geval legt de vertegenwoordiger van de Commissie het comité een ontwerp voor van de te nemen maatregelen. Het comité brengt advies uit over dit ontwerp binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van de urgentie van de materie, zo nodig door middel van een stemming. Het advies wordt in de notulen opgenomen; voorts heeft iedere lidstaat het recht te verzoeken dat zijn standpunt in de notulen wordt opgenomen. De Commissie houdt zoveel mogelijk rekening met het door het comité uitgebrachte advies. Zij brengt het comité op de hoogte van de wijze waarop zij rekening heeft gehouden met zijn advies. Artikel 8 Financiële bepalingen 1. 2. De financiële middelen voor de uitvoering van het onderhavige programma in de in artikel 1 genoemde periode belopen 1400 miljoen ecu. De jaarlijkse kredieten worden door de begrotingsautoriteit toegestaan binnen de grenzen van de financiële vooruitzichten. Artikel 9 Samenhang en complementariteit 1. De Commissie draagt, in samenwerking met de lidstaten, zorg voor de algehele samenhang tussen het onderhavige programma en de andere communautaire beleidslijnen en acties. Zorg 23 wordt gedragen voor de coördinatie van de activiteiten van het onderhavige programma met de overige communautaire acties, met name die inzake het kennisbeleid. De Commissie draagt, in samenwerking met de lidstaten, zorg voor een samenhang tussen de uitvoering van het onderhavige programma en het overige communautaire optreden inzake onderwijs op cultureel en audiovisueel gebied en met betrekking tot de totstandbrenging van de interne markt, de informatiemaatschappij, het milieu, de bescherming van de consument, de KMO's en het sociaal, werkgelegenheids- en volksgezondheidsbeleid. De Commissie draagt zorg voor een doeltreffende verbinding tussen het onderhavige programma en de programma's en acties op onderwijsgebied die in het raam van de externe betrekkingen van de Gemeenschap worden gevoerd. De Commissie en de lidstaten zien erop toe dat in het raam van de uitvoering van de gecoördineerde werkgelegenheidsstrategie de maatregelen van het onderhavige programma worden uitgevoerd in samenhang met de jaarlijks vastgestelde hoofdlijnen van de werkgelegenheidsrichtsnoeren en in coördinatie met de overige acties die tot de uitvoering bijdragen van de in dit verband op te stellen actieplannen. De Commissie en de lidstaten zien toe op een samenhang en complementariteit tussen het optreden in het raam van het onderhavige programma en het communautaire optreden uit hoofde van de Structuurfondsen. Artikel 10 Deelname van de geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa, Cyprus, Turkije en Malta Het onderhavige programma staat open voor deelname van de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) overeenkomstig de voorwaarden die zijn vastgesteld in de Europa-overeenkomsten of in de gesloten of nog te sluiten aanvullende protocollen betreffende de deelname van deze landen aan communautaire programma's. Het onderhavige programma staat open voor deelname van Cyprus op basis van aanvullende kredieten volgens dezelfde regels als die welke gelden voor de landen van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA) die aan de Europese Economische Ruimte (EER) deelnemen, volgens met dit land overeen te komen procedures. Het onderhavige programma staat eveneens open voor deelname van Turkije volgens met dit land overeen te komen procedures. 2. 3. 1. 2. Het onderhavige programma staat tevens open voor deelname van Malta volgens met dit land overeen te komen procedures. Artikel 11 Internationale samenwerking De Commissie versterkt de samenwerking met de derde landen en met de bevoegde internationale organisaties, in het bijzonder met de Raad van Europa. 24 Artikel 12 Toezicht en evaluatie 1. 2. 3. 4. De Commissie houdt, in samenwerking met de lidstaten, voortdurend toezicht op het verloop van het onderhavige programma. Dit geschiedt aan de hand van de in lid 3 bedoelde verslagen en van specifieke activiteiten. De Commissie verricht, in samenwerking met de lidstaten, op gezette tijden een evaluatie van het onderhavige programma. De evaluatie is bestemd om de doeltreffendheid van de ten uitvoer gelegde acties ten aanzien van de in artikel 2 genoemde doelstellingen te beoordelen. De evaluatie betreft tevens de complementariteit tussen de in het kader van het onderhavige programma uitgevoerde acties en die welke onder andere communautaire programma's zijn begrepen, met name die welke door het Europees Sociaal Fonds worden ondersteund. De resultaten van de communautaire maatregelen worden op gezette tijden extern geëvalueerd aan de hand van de overeenkomstig de procedure van artikel 7, lid 3, vastgestelde criteria. Uiterlijk op, respectievelijk, 31 december 2002 en 30 juni 2005 dienen de lidstaten bij de Commissie verslagen in over de uitvoering en de weerslag van het onderhavige programma. De Commissie legt aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's uiterlijk: - en - op 30 juni 2003 een tussentijds verslag over de uitvoering van het onderhavige programma, op 31 december 2005 een eindverslag over de uitvoering van het onderhavige programma voor. Artikel 13 Inwerkingtreding Dit besluit treedt in werking op de dag van bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen. Gedaan te Brussel, op Voor het Europees Parlement Voor de Raad De Voorzitter De Voorzitter 25 BIJLAGE I. 1. 2. 3. 4. 5. 6. INLEIDING De in deze bijlage voorgestelde acties dragen bij tot de verwezenlijking van de in artikel 2 van het besluit vastgestelde doelstellingen en worden ten uitvoer gelegd door middel van de in artikel 3 genoemde typen communautaire maatregelen. De bepalingen betreffende het tijdschema, de voorwaarden voor indiening van de aanvragen en de subsidiabiliteitscriteria worden regelmatig door de Commissie gepubliceerd, na raadpleging van het programmacomité, en vormen aldus de "gids voor aanvragers" voor Socrates. In het kader van de activiteiten ten behoeve van de mobiliteit van personen moet via voorbereidende taalcursussen ervoor gezorgd worden dat de begunstigden over toereikende kennis beschikken van de taal of talen waarin het onderwijs in de gastinstelling wordt gegeven. In het algemeen dient de aan de geselecteerde projecten verleende communautaire financiële steun uit hoofde van dit programma ter gedeeltelijke vergoeding van de kosten die voor de uitvoering van de projecten noodzakelijk worden geacht. De bijdrage wordt verleend voor een periode van maximaal driejaar, onder voorbehoud van een jaarlijkse controle op de resultaten. Met de uitkering van de steun kan worden begonnen vóór de aanvang van het project, teneinde voorbereidende bezoeken mogelijk te maken. De projecten die in het kader van de verschillende acties van dit programma door universiteiten gecoördineerd worden, kunnen worden ondergebracht in het institutioneel contract als bedoeld in actie 2. Overeenkomstig artikel 2, lid 2, van het besluit moeten de geselecteerde projecten rekening houden met het beginsel van gelijke kansen en dient elke vorm van uitsluiting te worden voorkomen. Op bepaalde gebieden waarvoor dit noodzakelijk wordt geacht, kunnen positieve acties worden geïntroduceerd. Bovendien moet bij de vaststelling van het bedrag van de financiële steun rekening worden gehouden met de bijzondere behoeften van gehandicapten. II. COMMUNAUTAIRE ACTIES Deze bijlage behelst de volgende twee algemene categorieën acties: - - de eerste groep, acties 1 tot en met 3, heeft betrekking op de drie fundamentele etappes van het gedurende het gehele leven leren (school, universiteit en andere onderwijsvormen); de tweede groep, acties 4 tot en met 8, heeft betrekking op transversale maatregelen talen, multimedia en uitwisseling van informatie, alsmede zaken van zoals resultaten, belang horizontaal samen werkingsacties. verspreiding innovatie, zoals van 26 ACTIE 1 "COMENIUS" - SCHOOLONDERWIJS Actie 1. 1 Schoolpartnerschappen Actie 1. 2 Onderwijzend personeel ACTIE 2 "ERASMUS" - HOGER ONDERWIJS Actie 2. 1 Samenwerking tussen Europese universiteiten Actie 2. 2 Mobiliteit van studenten en docenten ACTIE 3 "GRUNDTVIG" - ANDERE OPLEIDINGSTRAJECTEN Actie 3. 1 Nieuwe onderwijsvormen Actie 3. 2 Volwassenenonderwijs ACTIE 4 "LINGUA" - TALENONDERWIJS EN TAALVERWERVING ACTIE 5 "ATLAS" - ONDERWIJS EN MULTIMEDIA ACTIE 6 OBSERVATIE EN INNOVATIE Actie 6. 1 Observatie van onderwijsstelsels en -beleid Actie 6. 2 Nieuwe innovatieve activiteiten ACTIE 7 GEZAMENLIJKE ACTIES ACTIE 8 BEGELEIDENDE MAATREGELEN 27 ACTIE 1 "COMENIUS" - SCHOOLONDERWIJS Comenius beoogt de Europese dimensie van het schoolonderwijs te versterken en de transnationale samenwerking te bevorderen. Verder stimuleert Comenius ook de netwerkvorming voor partnerschappen van scholen en voor de opleiding van het onderwijzend personeel ter bevordering van de samenwerking inzake onderwerpen van gemeenschappelijk belang, de verspreiding van goede praktijken en de reflectie over de kwalitatieve en vernieuwende aspecten van het schoolonderwijs. Het netwerk voor de opleiding van het onderwijzend personeel wordt ontwikkeld in nauwe samenwerking met de in de Erasmus-actie bedoelde "thematische netwerken" van universiteiten. Actie 1. 1: Schoolpartnerschappen 1. 2. De Gemeenschap bevordert de vorming van multilaterale partnerschappen tussen scholen door gebruikmaking van multimediafaciliteiten, in het bijzonder die partnerschappen waarbij ook de lerarenopleidingen, de plaatselijke overheden en ondernemingen alsmede de ouders van leerlingen zijn betrokken. De scholen die aan een of meer van de met deze actie beoogde activiteiten deelnemen, presenteren een "Europees onderwijsinstellingsplan" waarin alle voorgestelde activiteiten zijn opgenomen. Deze plannen worden door de overeenkomstig artikel 5, lid 3, van het besluit opgezette nationale structuren bestudeerd, waarbij - met inachtneming van de nationale structuren - de regionale en plaatselijke toezichthoudende organisaties worden betrokken, op basis van de door de Commissie in overleg met het programmacomité opgestelde richtsnoeren. 3. De activiteiten die voor communautaire steun in aanmerking komen, kunnen met name betrekking hebben op: a) partnerschappen die betrekking hebben op: de mobiliteit van het onderwijzend personeel voor de voorbereiding en de follow-up van de partnerschappen en om les te geven in het buitenland, met inbegrip van stages in het bedrijfsleven; het vervaardigen van didactisch materiaal en de uitwisseling van goede praktijken; de deelname van leerlingen aan de activiteiten van de partnerschappen, met inbegrip van de mobiliteit van een beperkt aantal leerlingen; b) c) partnerschappen die in het bijzonder de bevordering van de officiële talen van de Unie beogen. Deze partnerschappen kunnen in uitzonderingsgevallen, indien zij betrekking hebben op het onderwijs van minder verbreide talen, bilateraal zijn en kunnen naast de in punt a) genoemde activiteiten ook schooluitwisselingen omvatten; samenwerkingsprojecten die voorzien in de specifieke behoeften van kinderen van migrerende werknemers, zigeuners en reizigers en personen met itinérante beroepen. 28 Actie 1. 2: Onderwijzend personeel 1. 2. Deze actie beoogt bij te dragen aan de beroepsontwikkeling van het onderwijzend personeel in de schoolsector door de bevordering van de Europese dimensie in de initiële en voortgezette pedagogische opleiding. De Gemeenschap ondersteunt multilaterale projecten van instellingen en organisaties die zich bezighouden met de opleiding van onderwijzend personeel voor scholen, onder meer met van behulp van multimediafaciliteiten. Daarbij wordt de deelname bevorderd onderwijsinstellingen en andere belangstellenden uit de onderwijssector en de sociaal- economische wereld alsmede, regionale en plaatselijke toezichthoudende organisaties. in voorkomend geval, de 3. De activiteiten die in het kader van de hierna genoemde partnerschappen voor communautaire steun in aanmerking komen, kunnen met name betrekking hebben op: a) b) c) d) het opstellen en/of aanpassen van curricula, didactisch materiaal of Europese modules; aspecten van het bestuur van scholen; de mobiliteit van het - toekomstige of reeds werkzame - onderwijzend personeel ten behoeve van de initiële of voortgezette pedagogische opleiding, met inbegrip van of praktijkstages onderwijsinrichtingen voor volwassenen; assistentschappen taalleraren scholen voor en in aspecten van de specifieke opleiding voor de integratie van de kinderen van migrerende werknemers, zigeuners en reizigers en personen met itinérante beroepen. ACTIE 2 "ERASMUS" - HOGER ONDERWIJS Erasmus heeft als doelstelling de Europese dimensie in het hoger onderwijs op alle niveaus te bevorderen en de transnationale samenwerking tussen universiteiten te stimuleren. De deelnemende universiteiten sluiten "institutionele contracten" met de Commissie voor alle activiteiten die voor communautaire steun in aanmerking komen. Verder moedigt Erasmus ook de oprichting en consolidatie van thematische netwerken aan ten behoeve van de samenwerking tussen de universiteiten inzake een of meer vakgebieden of thema's van gemeenschappelijk belang, teneinde de verspreiding van goede praktijken te bevorderen, het denken over kwalitatieve en innoverende aspecten van het hoger onderwijs op gang te brengen, onderwijsmethoden te verbeteren en de ontwikkeling van gemeenschappelijke programma's en De deelname van vertegenwoordigers van gespecialiseerde wetenschappelijke genootschappen en verenigingen, alsmede van beroepsverenigingen en de sociaal- economische wereld wordt bevorderd. stimuleren. cursussen te Actie 2. 1 Samenwerking tussen Europese universiteiten 1. De Gemeenschap ondersteunt samenwerkingsprojecten van universiteiten met partners in andere lidstaten, waarbij in voorkomend geval ook andere actoren uit de onderwijswereld of de sociaal-economische wereld zijn betrokken. 29 2. De volgende interuniversitaire samenwerkingsprogramma's, die zoveel mogelijk gebruik moeten maken van multimediafaciliteiten, kunnen in aanmerking komen voor communautaire steun in het kader van het bovengenoemde "institutioneel contract": a) b) c) organisatie van de mobiliteit van studenten, docenten en ander bij de Europese samenwerking betrokken universitair personeel; gemeenschappelijke ontwikkeling en implementatie van studieprogramma's, modules, intensieve programma's of andere, met name multidisciplinaire, curriculaire activiteiten met inbegrip van het onderwijs van bepaalde vakken in andere talen; consolidatie van het Europees studiepuntenoverdrachtsysteem (ECTS) om academische erkenning te vereenvoudigen. Actie 2. 2: Mobiliteit van studenten en universitaire docenten 1. 2. De Gemeenschap bevordert de in het kader van de "institutionele contracten" georganiseerde mobiliteit van studenten en docenten tussen de lidstaten. Studenten die significante studieperiodes in een andere lidstaat doorbrengen, welke volledig worden erkend in het kader van de interuniversitaire overeenkomsten die deel uitmaken van de institutionele contracten, worden als Erasmus-studenten beschouwd, ongeacht de vraag of zij overeenkomstig punt 3 hierna een "Erasmus-beurs" ontvangen. Gastuniversiteiten verlangen geen collegegeld van Erasmus-studenten en de leningen of beurzen die in de eigen lidstaat aan de studenten zijn/worden toegekend, worden doorbetaald tijdens hun verblijf in het buitenland. 3. De Gemeenschap bevordert de mobiliteit van studenten en docenten door middel van de financiering van de Erasmus-beurzen. ACTIE 3 "GRUNDTVIG" - ANDERE ONDERWIJSTRAJECTEN Grundtvig bevordert het leren gedurende het gehele leven, met name door - als aanvulling op actie 1 (sehoolonderwijs) en actie 2 (hoger onderwijs) - alternatieve onderwijstrajecten aan te bieden aan alle burgers die nieuwe kennis willen verwerven. Grundtvig richt zich met name op jongeren die het schoolsysteem hebben verlaten zonder voldoende basisopleiding, personen die na een periode waarin zij niet gestudeerd hebben, een reguliere studie willen beginnen of hervatten, alsmede op volwassenen die om persoonlijke redenen kennis willen verwerven of hun kennis willen vergroten. Grundtvig bevordert ook de vorming van Europese netwerken die de contacten tussen de verschillende op dit gebied werkzame actoren willen verstevigen, ten behoeve van een meer duurzame samenwerking inzake thema's van gemeenschappelijk belang. Actie 3. 1: Nieuwe onderwijsvormen 1. Deze actie beoogt alle initiatieven te bevorderen die tot doel hebben onderwijsvormen te ontwikkelen die flexibeler zijn, minder formeel en beter aangepast aan de specifieke behoeften van elk individu dat erkende vaardigheden en kwalificaties wil verwerven. 30 2. Communautaire financiële steun kan met name worden verleend aan projecten die beogen: a) b) c) d) e) het ontwerpen van nieuwe onderwijsvormen, met name die welke gebruik maken van multimedia; het vervaardigen van aangepast didactisch materiaal; de verspreiding van innoverende benaderingen en goede praktijken; de ontwikkeling van stelsels voor de erkenning, validering of certificering van aldus verworven vaardigheden; het zorgen voor de opleiding van onderwijzend personeel dat in deze sector werkzaam is. Actie 3. 2: Volwassenenonderwijs 1. Het doel ;van deze actie is de kwaliteit van het volwassenenonderwijs te verbeteren, met name door middel van samenwerking tussen de verschillende op dit gebied werkzame instellingen, alsmede het versterken van de Europese dimensie in het volwassenenonderwijs. Daarbij wordt de nadruk gelegd op de rijkdom van de linguïstische en culturele verscheidenheid van de volkeren en de beleving van het Europees burgerschap. 2. De Gemeenschap ondersteunt door multilaterale partnerschappen ontwikkelde projecten die tot doel hebben: a) b) c) d) e) het stimuleren van de individuele vraag naar opleidingen bij volwassenen, zodat zij actieve deelnemers blijven aan een samenleving die zich snel ontwikkelt; het ontwikkelen van ondersteunende diensten voor lerende volwassenen en voor degenen die dergelijk onderwijs geven; het ontwerp en de uitwerking van didactisch materiaal dat kan worden aangepast aan het leren met behulp van multimedia en de uitwisseling van goede praktijken; de ontwikkeling van stelsels voor de erkenning, validering of certificering van de verworven vaardigheden; het zorgen voor een betere opleiding van onderwijzend personeel dat in deze sector werkzaam is. ACTIE 4 "LINGUA" - TALENONDERWIJS EN TAALVERWERVING 1. Door middel van deze actie moet de Commissie in staat worden gesteld om in partnerschap met de lidstaten zorg te dragen voor de coördinatie en de versterking van maatregelen op het gebied van het talenonderwijs binnen dit programma. Doel hiervan is de verscheidenheid aan talen in de Gemeenschap te bevorderen en in stand te houden, bij te dragen tot een verbetering van de kwaliteit van het talenonderwijs en de taalverwerving, alsmede het bevorderen van de toegang tot de mogelijkheden van een aan de individuele behoeften aangepaste taalverwerving gedurende het gehele leven. 31 2. 3. In dit verband wordt onder "vreemde-talenonderwijs" verstaan het onderwijzen en leren, als vreemde taal, van alle officiële talen van de Unie, alsmede van het Iers en het Luxemburgs. Bijzondere aandacht wordt binnen dit programma gewoonlijk verleend aan de bevordering van de kennis van de minst verbreide en minst onderwezen talen van de Europese Unie. Uit hoofde van deze actie kan communautaire financiële steun worden verleend aan transnationale projecten en activiteiten van algemene aard voor het leren van talen, met name: - - - - bewustmakingsactiviteiten; activiteiten ten behoeve van de bevordering en/of verspreiding van innovatieve praktijken zoals het taalonderwijs op jonge leeftijd of het communiceren in verscheidene (verwante) talen; de ontwikkeling en uitwisseling van curricula, van innovatief didactisch materiaal en van methodes en instrumenten voor de erkenning van de verworven talenkennis; netwerkvorming van nationale, regionale of lokale documentatiecentra. ACTIE 5 "ATLAS" - ONDERWIJS EN MULTIMEDIA 1. Deze actie dient voor de coördinatie en de verbetering van alle maatregelen op het gebied van informatie- en het open en afstandsonderwijs, alsmede het gebruik van nieuwe communicatietechnologieën en multimedia in het onderwijs. Al deze maatregelen dienen een tweeledig doel: het bevorderen van een beter begrip en een kritisch en verantwoord gebruik van de middelen en methodes die gebruik maken van de nieuwe technologieën, en het bevorderen op Europese schaal van de toegang tot een beter aanbod aan beschikbare onderwijsmiddelen. 2. Uit hoofde van deze actie kan financiële steun worden verleend aan transnationale projecten en activiteiten van algemene aard voor het gebruik van nieuwe technologieën en/of de ontwikkeling van het open en afstandsonderwijs, ten behoeve van drie soorten acties: - - - projecten en studies inzake het begrip van de vernieuwingsprocessen en het vaststellen van kwaliteitscriteria, met name ten aanzien van multimedia-onderwijsproducten; projecten voor het opzetten van proefmodules en multimediamethoden en -middelen; de ontwikkeling van documentatiediensten en -systemen voor multimediamiddelen in het onderwijs en communicatiesystemen ter ondersteuning van de uitwisseling van ideeën en ervaringen betreffende thema's van gemeenschappelijk belang, met inbegrip van de netwerkvorming van documentatiecentra, deskundigen, besluitvormers en proj ectcoördinatoren. 32 ACTIE 6: OBSERVATIE EN INNOVATIE Actie 6. 1. Observatie van onderwijsstelsels en -beleid 1. Deze actie draagt door middel van de uitwisseling van informatie en ervaringen bij aan de transparantie van de onderwijsstelsels in Europa en zorgt ervoor dat de specificiteit van de nationale stelsels een bron van kwaliteit kan zijn voor het Europese onderwijs. De actie is gebaseerd op een samenstel van observatie-activiteiten, die door de Gemeenschap worden gecoördineerd en ondersteund: - - - - - - het opzetten van een communautair referentiesysteem; de opstelling van indicatoren en de evaluatie van de kwaliteit van het onderwijs, in het bijzonder door de netwerkvorming van de betrokken organisaties en proefprojecten; het opzetten en bijhouden van gegevensbanken met innovatieve ervaringen; het leggen van verbindingen tussen lichamen die met de analyse van onderwijsstelsels en -beleid zijn belast; het koppelen van de organisaties die belast zijn met de analyse van onderwijsstelsels en -beleid; studies en proefprojecten inzake de erkenning van diploma's, kwalificaties en in een andere lidstaat doorgebrachte studieperiodes, op de verschillende niveaus van het onderwijs. 2. Communautaire financiële steun kan ook worden verleend aan: - - - het Europees netwerk voor informatie over het onderwijs "Eurydice", bestaande uit een door de Commissie opgerichte Europese eenheid en door de lidstaten opgerichte nationale eenheden, opdat dit ten volle kan bijdragen aan de tenuitvoerlegging van deze actie; de organisatie van en deelname aan multilaterale studiebezoeken voor besluitvormers ("Arion"); het communautair netwerk van nationale informatiecentra inzake de academische erkenning Naric, ten behoeve van intensieve uitwisselingen van informatie tussen de deelnemers aan het netwerk en de lancering van proefprojecten inzake thema's van gemeenschappelijk belang die de erkenning beogen te vergemakkelijken. 3. Bij de tenuitvoerlegging van deze actie zal nauw worden samengewerkt met het bureau voor de statistiek van de Europese Gemeenschappen (Eurostat). 33 Actie 6. 2 Nieuwe vernieuwende initiatieven Behalve de in de verschillende acties van het programma vastgestelde samenwerkingsactiviteiten ondersteunt de Gemeenschap transnationale projecten voor de productie van gerichte vernieuwingen in een of meer onderwijssectoren. De prioritaire thema's worden regelmatig herzien, teneinde deze te kunnen aanpassen aan de nieuwe behoeften die gedurende de hele looptijd van dit programma kunnen ontstaan. ACTIE 7 GEZAMENLIJKE ACTIES 1. 2. 3. Ten behoeve van de in artikel 6 van dit besluit genoemde gezamenlijke acties kan communautaire steun worden verleend aan acties in samenwerking met andere acties die onder het kennisbeleid vallen, in het bijzonder van de communautaire programma's op het gebied van beroepsopleiding en jeugd, teneinde de toegang tot kennis te, vergroten. Deze coördinatie tussen de drie programma's kan ten uitvoer worden gelegd door middel van gezamenlijke oproepen tot het indienen van voorstellen. In het kader hiervan beoogt de Commissie in het bijzonder een gemeenschappelijk informatie- en waarnemingsinstrument te ontwikkelen voor goede praktijken op het gebied van kennis en gezamenlijke acties op het gebied van educatieve multimedia en opleiding. Deze projecten kunnen uit een groot scala van acties in verschillende sectoren bestaan, waaronder het onderwijs. Zij kunnen door verschillende communautaire programma's gezamenlijk worden ondersteund. Er worden passende maatregelen genomen, zoals met name de vorming van "Europese kenniscentra", om op regionaal en lokaal niveau het contact en de interactie te waarborgen tussen degenen die zowel aan dit programma als ook aan de programma's ten behoeve van beroepsopleiding en jeugd deelnemen. Aldus kunnen deze maatregelen bijdragen tot de tenuitvoerlegging van een beleid van leren gedurende het gehele leven in de betrokken regio's en plaatsen. ACTIE 8: BEGELEIDENDE MAATREGELEN 1. Uit hoofde van dit programma kan financiële steun worden verleend aan initiatieven die de doelstellingen van dit programma beogen te bevorderen, voor zover deze initiatieven niet in het kader van andere acties van het programma kunnen worden gefinancierd. Communautaire steun kan met name worden verleend aan: - - - bewustmakingsactiviteiten ter bevordering van de samenwerking in het onderwijs, met inbegrip van steun voor de organisatie van de wedstrijd "Europa op school" in samenwerking met de Raad van Europa; activiteiten ten behoeve van de opleiding van de bij het beheer van de Europese samenwerkingsprogramma's op onderwijsgebied betrokken personen; transnationale activiteiten van verenigingen en andere niet-gouvernementele organisaties; 34 2. 3. conferenties en colloquia over innovaties in de door het programma bestreken sectoren; - maatregelen voor de benutting en verspreiding van de resultaten van de met steun van dit programma of de daaraan voorafgaande fase uitgevoerde projecten en activiteiten, onder meer met behulp van instrumenten als het Ortelius-informatiesysteem. Communautaire steun kan worden verleend ten behoeve van de voor de uitvoering van het programma noodzakelijke voorlichtingsactiviteiten, de ondersteuning van de door de lidstaten overeenkomstig artikel 5 van het besluit opgezette geïntegreerde beheersstructuren, alsmede om te zorgen voor een doeltreffend systeem voor het toezicht op en de evaluatie van de in deze bijlage beschreven acties; Voor de tenuitvoerlegging van het programma kan de Commissie gebruik maken van externe bureaus voor technische ondersteuning, waarvan de financiering ten laste kan komen van het totale budget voor het programma. Onder dezelfde voorwaarden kan de Commissie een beroep doen op deskundigen. Voorts kan de Commissie evaluatiestudies laten uitvoeren en seminars, colloquia, en andere ontmoetingen van deskundigen organiseren, die de tenuitvoerlegging van het programma gemakkelijker kunnen maken Ook kan de Commissie activiteiten inzake voorlichting, publicatie en verspreiding van resultaten organiseren. III. PROCEDURES VOOR DE INDIENING EN SELECTIE VAN DE PROJECTEN De indiening en selectie van de in deze bijlage bedoelde projecten geschiedt als volgt. 1. 2. 3. De aanvragen voor financiële bijstand voor de projecten bedoeld in de als gedecentraliseerd beschouwde acties 1. 1 en 1. 2, punt 3c), alsmede voor alle voorbereidende bezoeken behalve die in het kader van actie 2, worden aan voorgelegd. Deze structuren dragen zorg voor de selectie van de projecten en kunnen financiële bijstand toekennen aan de geselecteerde projecten volgens de algemene richtsnoeren die overeenkomstig artikel 7, lid 6, van het besluit worden vastgesteld. De toewijzing van de in actie 2. 2, punt 3 vastgestelde financiële steun voor mobiliteit van studenten en docenten in het kader van de onder actie 2. 1 bedoelde institutionele contracten wordt uitgevoerd door de door de lidstaten overeenkomstig artikel 5, lid 3, van het besluit aangewezen geïntegreerde beheersstructuren, overeenkomstig de in artikel 7, lid 3, van het besluit vastgestelde algemene richtsnoeren. De aanvragen voor financiële bijstand voor de projecten bedoeld in de als gecentraliseerd beschouwde andere delen van het programma worden aan de Commissie voorgelegd, die deze ter informatie aan de geïntegreerde beheersstructuren doet toekomen. Besluiten over financiële steun voor deze projecten worden overeenkomstig artikel 7, lid 6, van het besluit genomen door de Commissie, na raadpleging van het Comité. IV. FINANCIËLE BEPALINGEN 1. De communautaire middelen ter financiering van de acties 1. 1, 1. 2 punt 3c) en 2. 2 punt 3, worden volgens de in punt 5 hierna beschreven formules over de lidstaten verdeeld. 35 De aldus verdeelde communautaire middelen worden door de in artikel 5, lid 3, van het besluit vastgestelde nationale structuren beheerd. Deze structuren waarborgen eveneens de coördinatie met de in de lidstaten beschikbare financiële middelen die tot doel hebben de deelname aan Europese samenwerkingsactiviteiten te bevorderen. De Commissie neemt in samenwerking met de lidstaten de nodige maatregelen ter bevordering van een evenwichtige deelname op communautair, nationaal en regionaal niveau alsmede, in het geval van het hoger onderwijs, op het niveau van de studierichtingen. Het voor deze maatregelen bestemde aandeel mag niet meer bedragen dan 10 % van het jaarlijks voor de financiering van de elk van de betrokken acties gereserveerde bedrag. Teneinde een zo groot mogelijke deelname in alle lidstaten alsmede doeltreffende controle en uitwisseling van ervaringen tussen de ondersteunde projecten en activiteiten te waarborgen, worden de nationale structuren gestimuleerd nauw samen te werken met de verantwoordelijke regionale en plaatselijke autoriteiten in hun land. Zij kunnen in samenwerking met de initiatieven nemen om een evenwichtige deelname van de verschillende Commissie instellingen op nationaal of regionaal niveau te bevorderen, met name door middel van het verspreiden van informatie en bewustmakingsacties. Verdeelsleutel voor: actie 1. 1 actie 1. 2 punt 3 c actie 2. 2 punt 3 a) iedere lidstaat ontvangt een overeenkomstig de budgettaire mogelijkheden vast te stellen minimumbedrag; b) het restbedrag wordt toegekend aan de verschillende lidstaten op grond van: i) ii) het bruto binnenlands product per inwoner; de afstand tussen de lidstaat van herkomst en de lidstaat die als gastland optreedt; iii) de populatie in het land, bepaald op grond van: - - - voor actie 1. 1 en actie 1. 2 punt 3c, het aantal leerlingen en docenten in het schoolonderwijs; voor actie 2. 2, punt 3 (studenten), het aantal studenten in het hoger onderwijs; ook het aantal afgestudeerden kan in aanmerking worden genomen; voor actie 2. 2, punt 3 (docenten), het aantal docenten in het hoger onderwijs. - De bepalingen inzake de verdeling van de communautaire middelen die door de lidstaten aangewend worden voor ondersteuning van voorbereidende bezoeken, worden overeenkomstig artikel 7, lid 6, van het besluit door de Commissie vastgesteld, na raadpleging van het Comité. 36 V. DEFINITIES In het kader van dit programma wordt verstaan onder: • • • • • • • • • • • "leren gedurende het gehele leven": de gedurende het gehele leven aan een individu geboden mogelijkheden op het gebied van onderwijs en opleiding opdat deze zijn kennis en vaardigheden voortdurend kan bijhouden. "besluitvormers": met name het personeel dat leidende functies bekleedt of belast is met evaluatie, opleiding, studiekeuzebegeleiding of inspectie op onderwijsgebied, alsmede de verantwoordelijke functionarissen op lokaal, regionaal of nationaal niveau en van ministeries. "open en afstandsonderwijs": elke vorm van onderricht waarbij gebruik wordt gemaakt van traditionele of geavanceerde informatie- en communicatietechnologieën en -diensten, en de steun van begeleiders en individuele mentoren; "leerling": de als zodanig bij een school ingeschreven persoon; "leerkracht / onderwijzend personeel": diegenen die uit hoofde van hun functie rechtstreeks bij het onderwijsproces in hun lidstaat betrokken zijn, naar gelang van de inrichting van het onderwijsstelsel in de lidstaten; "onderneming": elke onderneming in de particuliere of openbare sector, ongeacht de omvang en rechtsvorm ervan of de bedrijfstak waartoe zij behoort, en alle soorten economische bedrijvigheid, met inbegrip van de sociale economie; "school": alle typen van instellingen voor schoolonderwijs, zowel in het algemeen (kleuter-, lager- en middelbaar onderwijs), het beroeps- als het technisch onderwijs; "student": degene die bij een universiteit is ingeschreven, ongeacht de studierichting, om hoger onderwijs te volgen met het doel een erkende titel of een afsluitend diploma te verwerven, waaronder ook de doctorstitel; "virtuele mobiliteit": alle middelen, methodes, diensten en simulaties met behulp waarvan, met gebruikmaking van de informatietechnologieën en telecommunicatienetwerken, toegang kan worden verkregen tot op andere plaatsen beschikbare informatie, ideeën kunnen worden uitgewisseld en samenwerkingsactiviteiten kunnen worden aangegaan met partners in andere plaatsen. "sociale partners": op nationaal niveau: de organisaties van werkgevers en werknemers overeenkomstig de nationale wetgeving en/of praktijk; op communautair niveau: de organisaties van werkgevers en werknemers die deelnemen aan de sociale dialoog op communautair niveau; een regionale of plaatselijke bundeling van deelnemers aan de "Europese kennispool": communautaire programma's op het gebied van onderwijs, beroepsopleiding en jeugd, die zich ten doel stelt regionaal en lokaal het beleid ten behoeve van levenslang leren te intensiveren, met name door het verspreiden van informatie en resultaten, alsmede door het bevorderen van de actieve samenwerking over de grenzen van de drie programma's heen; 37 "communautair referentiesysteem": het geheel van analyses, studies, enquêtes en inventarisaties van goede praktijken met behulp waarvan - voor een specifiek thema of gebied - op communautair niveau de positie van de lidstaten en de geboekte vooruitgang kunnen worden vastgesteld; "universiteit": alle soorten instellingen voor hoger onderwijs die kwalificaties of titels op dit niveau verlenen, ongeacht hun benaming in de lidstaten. 38 TWEEDE FASE VAN HET COMMUNAUTAIR ACTIEPROGRAMMA OP ONDERWIJSGEBIED "SOCRATES" FINANCIEEL MEMORANDUM 1. TITEL VAN DE MAATREGEL Tweede fase van het communautaire actieprogramma SOCRATES 2. BEGROTINGSLIJN B3-1001endeelA 3. RECHTSGRONDSLAG Artikelen 126 en 127 van het EG-verdrag Besluit nr. 99/. /EG van het Europees Parlement en de Raad van. /. /1999 tot vaststelling van de tweede fase van het communautaire actieprogramma op onderwijsgebied SOCRATES 4. BEGROTINGSGEGEVENS 4. 1 Indeling van de uitgaven, rubriek PF NVU, gesplitste kredieten, Rubriek PF: 3 4. 2 Looptijd en wijze van verlenging Dit programma wordt uitgevoerd 31 december 2004. in de periode van 1 januari 2000 tot en met De Commissie kan overeenkomstig artikel 12 van het besluit een eventueel voorstel tot verlenging van het programma voorleggen. 5. AARD VAN DE UITGAVEN In het algemeen geldt: subsidie voor medefinanciering met andere openbare of particuliere, al dan niet geldelijke, financieringsbronnen. De communautaire steun is meer in het bijzonder bedoeld om de kosten te dekken die een reële belasting vormen voor de organisaties die aan de projecten deelnemen (betrokken institutionele partners: universiteiten en scholen, verenigingen, NGO's, instellingen voor volwasseneneducatie, plaatselijke overheden, ondernemingen enz. ) en/of personen die aan de mobiliteit deelnemen. De interne middelen van de ondersteunde projecten en activiteiten (bijvoorbeeld in de vorm van dienstverlening, terbeschikkingstelling van personeel, middelen of apparatuur) kunnen als tegenprestatie voor de communautaire bijdrage dienen. 39 Het communautaire financieringspercentage is met name afhankelijk van de modaliteiten voor medefinanciering van de beoogde projecten en activiteiten, en bedraagt in het algemeen niet meer dan 75% van de totale kosten. Dit niveau kan met name worden bereikt in het geval van: projecten die betrekking hebben op een nieuw actiegebied op Europees niveau, waar het voor de Gemeenschap van bijzonder belang is om de samenwerking te stimuleren; - projecten van organisaties die als gevolg van hun aard problemen zouden hebben om een hoge bijdrage voor medefinanciering bijeen te brengen of die nog niet veel aan Europese samenwerkingsprojecten hebben deelgenomen. Subsidiëring voor 100% zal alleen plaatsvinden voor studies en analyses door derden, alsmede in andere uitzonderlijke, deugdelijk gemotiveerde gevallen. 6. 6. 1 NOODZAAK VAN DE COMMUNAUTAIRE MAATREGEL EN NAGESTREEFDE DOELEN Noodzaak van de communautaire maatregel, met name ten aanzien van het subsidiariteitsbeginsel Overeenkomstig artikel 126 van het Verdrag ondersteunt het SOCRATES-programma de activiteiten van de lidstaten en vult ze aan. De acties van het programma zijn zodanig opgezet dat zij - met name door middel van multilaterale samenwerking, transnationale mobiliteit en opname in een Europees netwerk - resultaten kunnen opleveren die niet zouden kunnen worden bereikt met acties op het niveau van de lidstaten alleen of op basis van bilaterale samenwerking. Het voorstel voor de tweede fase is met name gebaseerd op de conclusies van het verslag over de eerste twee jaar van de tenuitvoerlegging van SOCRATES (COM(97) 99 def. van 14 maart 1997) alsmede de resultaten van de tussentijdse evaluatie waarover de Commissie uiterlijk 30 september 1998 een verslag zal indienen. 6. 2. Algemene doelstelling van de actie Op basis van doelstellingen die de Commissie in haar Mededeling "Voor een Europa van de kennis", (COM(97) 563 def. van 12 november 1997) heeft vastgesteld, is het algemene doel van het programma om in nauwe samenwerking met de programma's voor beroepsopleiding en jeugd, bij te dragen aan de tenuitvoerlegging van een kennisbeleid op het niveau van de Gemeenschap. Beoogd wordt een Europese onderwijsruimte ter bevordering van onderwijs en opleiding gedurende het hele leven tot stand te brengen, waarin kennis en bekwaamheden kunnen worden ontwikkeld en het burgerschap beter kan worden uitgeoefend. In het kader van SOCRATES kan dit doel worden bereikt door bij te dragen aan de ontwikkeling van onderwijs van hoog gehalte in de Gemeenschap middels het bevorderen van de samenwerking tussen de lidstaten en aldus de ontwikkeling van het vermogen om zich aan te passen aan en te anticiperen op politieke, sociale, economische en technologische veranderingen, om te bereiken dat jongeren en studerende volwassenen dusdanig onderwijs ontvangen dat zij in een steeds meer geïntegreerde Europese Unie kunnen leven en werken. 4Q 6. 3 Specifieke doelstellingen Teneinde bij te dragen aan onderwijs van hoog gehalte in de Gemeenschap, beoogt het programma meer in het bijzonder: a) b) c) d) de Europese dimensie van het onderwijs op elk niveau te versterken; de samenwerking in alle sectoren en op alle niveaus van het onderwijs te bevorderen; bij te dragen tot het wegnemen van belemmeringen voor deze samenwerking; innovaties op onderwijsgebied in de Gemeenschap te bevorderen. 6. 4 Doelgroep Het programma is van invloed op tal van groepen en met name op: a) b) c) d) alle leerlingen, studenten en anderen die onderwijs volgen; alle categorieën onderwijzend personeel; alle typen onderwijsinstellingen; alle personen en instanties die verantwoordelijk zijn voor de onderwijsstelsels en het onderwijsbeleid op plaatselijk, regionaal en nationaal niveau. Ten behoeve van de met dit programma beoogde doelstellingen kunnen ook openbare of particuliere organen die met onderwijsinstellingen samenwerken aan het programma deelnemen of er actief bij betrokken worden (zie artikel 4 van het besluit). Uit de structuur van het programma blijkt het tweeledige doel daarvan: een kritische massa van de verschillende doelgroepen bereiken en daarbij de nadruk leggen op het multiplicator- en demonstratie-effect. Ten aanzien daarvan zij gewezen op het bestaan in de 15 lidstaten van ca. : 310 000 scholen; 4 miljoen leerkrachten; 5 000 instellingen voor hoger onderwijs, waarvan ca. 2 000 grote multidisciplinaire universiteiten; 11 miljoen universitaire studenten; 800 000 universitaire docenten. 41 Om een significante invloed te hebben op deze doelgroepen is. met name gepland: • - - - • - - - - voor het schoolonderwijs aan het begin van het programma (in het jaar 2000) ca. 9 000 scholen in 3 000 schoolpartnerschappen te ondersteunen. Aangezien de medefinanciering normaliter tot drie jaar beperkt ist, kunnen elk jaar ca. 4 000 tot 5 000 nieuwe scholen worden toegevoegd daar een deel van de scholen dan geen steun meer ontvangt. Dit houdt in dat aldus ( 4 x5 000 =) 20 000 scholen aan de oorspronkelijke 9 000 worden toegevoegd. Het is de bedoeling voor het eind van het programma 10% van alle scholen ondersteund te hebben; de netwerkvorming te vergemakkelijken van de scholen die aan partnerschappen hebben deelgenomen, teneinde de steun haar effect te laten behouden ook na de medefinancieringsperiode; ook aandacht te besteden aan de opleiding van het onderwijzend personeel gezien de essentiële invloed daarvan op de kwaliteit van het onderwijs en het multiplicator-effect. voor het hoger onderwijs dat voor het einde van het programma nagenoeg alle belangrijke instellingen een interinstitutioneel contract hebben ondertekend, het nieuwe basisinstrument van de Europese samenwerkingsstrategie. om de vertegenwoordigers van verschillende faculteiten en vakgebieden (minstens twintig docenten per universiteit) rechtstreeks bij het programma te betrekken, wordt gedurende de tweede fase van de in totaal 5 jaar aan ca. 200 000 docenten steun verleend voor mobiliteit (gemiddeld ca, 30% van de kosten), dit komt overeen met een aanmerkelijk percentage van de 800 000 universitaire docenten. een geheel van thematische netwerken te ondersteunen, waarin telkens tientallen universiteiten binnen een bepaald vakgebied met elkaar in verbinding staan. Op basis van 40 netwerken in de beginfase en een geringe jaarlijkse groei kunnen nagenoeg alle grote universitaire vakgebieden bestreken worden. ten aanzien van de studenten wordt bij de berekeningen uitgegaan van ongeveer 180 000 deelnemers in de beginperiode. Op basis van een studieduur van 4 à 5 jaar zou dit een deelnemingspercentage van 7 à 8% inhouden. Bij een lichte stijging van het aantal deelnemers en een afname van het aantal uitvallers (hoger gemiddeld bedrag van de beurs, enz. ) kan tot het einde van de tweede fase een participatie van 10% worden bereikt. Deze ontwikkeling gaat gepaard met een consolidering van de status van de Erasmus-student (gegarandeerde administratieve begeleiding, met of zonder beurs). Voor het school- en universitair onderwijs kan het programma dankzij het gebruik van de nieuwe technologieën een kritische massa van de doelgroep in de 15 lidstaten bereiken. 42 6. 5 Voornaamste kenmerken en rechtvaardiging van de acties van het programma ACTIE 1: SCHOOLONDERWIJS (Comenius) Dit in het kader van SOCRATES I ingevoerde nieuwe instrument heeft betrekking op alle scholen: kleuter-, lagere en middelbare scholen. Naast de kwantitatieve uitdaging van deze actie (zie 6. 4) merke men ook de afwezigheid van een daadwerkelijke traditie van internationale samenwerking in deze sector op. Uit de tussentijdse evaluatie blijkt dat de actie goede ingang heeft gevonden en het waard is te worden voorgezet: te dien einde, en in het kader van de door de tussentijdse evaluatie van SOCRATES I voorgestelde rationalisering, worden in de nieuwe Comenius-actie ook de elementen van het vroegere Lingua-programma opgenomen die betrekking hebben op de schoolsector. Actie 1. 1: Schoolpartnerschappen Deze partnerschappen omvatten scholen uit ten minste drie verschillende lidstaten, de activiteiten die voor steun in aanmerking komen beogen met name de leerlingen bij deze samenwerking te betrekken. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de door de nieuwe technologieën geboden communicatiemiddelen, uitwisselingen van leerkrachten en studiebezoeken door schoolhoofden. Mobiliteit van leerlingen blijft beperkt tot enkele specifieke situaties. Gezien de zeer lage kosten per eenheid biedt de actie een gunstige kosten-batenverhouding en een duurzaam effect ten opzichte van de omvang van de doelgroep. Bovendien is deze investering van belang voor de identificatie van de toekomstige generaties van burgers met het proces van de Europese eenwording. Specifieke partnerschappen beogen ook te voorzien in de onderwijsbehoeften van kinderen van migrerende werknemers, zigeuners en reizigers en personen met itinérante beroepen. Actie 1. 2: Onderwijzend personeel van scholen Deze actie met een sterk multiplicatorpotentieel is in de eerste plaats gericht op degenen die belast zijn met de initiële opleiding en met de actualisering van de bekwaamheden van het onderwijzend personeel. Met deze actie word vooral beoogd een Europese dimensie toe te voegen aan de opleiding, positieve ervaringen over te dragen en pedagogisch materiaal te ontwikkelen, wat zou moeten leiden tot aanzienlijke schaalvoordelen. Een belangrijk aspect van de actie heeft betrekking op de opleiding van taalleraren en van onderwijzers die te maken hebben met kansarme groepen. De medewerking van instellingen in verschillende landen aan de voorbereiding van de lessen en de deelname van onderwijzend personeel aan de transnationale cursussen hebben een aantoonbare toegevoegde waarde ten opzichte van de opleidingsactiviteiten die op nationaal vlak georganiseerd worden. 43 ACTIE 2: HOGER ONDERWIJS (Erasmus) Actie 2. 1: Samenwerking tussen Europese universiteiten De talrijke positieve gevolgen van Erasmus zijn nauwgezet en voortdurend geëvalueerd. De universiteiten hebben met name voordeel van een hogere kwaliteit van het onderwijs alsmede van belangrijke vernieuwingen dankzij het poolen van de communautaire expertise en ervaring. Het basisinstrument van deze actie is het institutioneel contract dat voor het eerst in 1997-1998 is gesloten. Zoals uit een nauwkeurige evaluatie is gebleken, stimuleert de grotere institutionele verantwoordelijkheid de universiteiten tot het vaststellen van een daadwerkelijke strategie op het gebied van Europese samenwerking. In het kader van de institutionele contracten worden de volgende activiteiten ontplooid: gezamenlijke curriculumontwikkeling: cursussen met een specifieke Europese dimensie voor alle studenten, "master"-programma's (om tegemoet te komen aan de personeelsbehoefte van bepaalde sectoren waarin in Europa nog steeds een tekort heerst), Europese modules en geïntegreerde cursussen (specifieke opleiding in combinatie met taalonderwijs); intensieve programma's ontwikkeling van gezamenlijk lesmateriaal; ten behoeve van de uitwisseling van ideeën en ervaringen en de steun voor de contacten tussen de universiteiten, om ervoor te zorgen dat de organisatie rond de mobiliteit van studenten en docenten optimaal is; Europees studiepuntenoverdrachtsysteem (European Credit Transfer System - ECTS): uit een evaluatie van de proeffase is gebleken dat dit systeem de uitwisseling van studenten kan vergemakkelijken en de kwaliteit daarvan kan verhogen. Door middel van thematische netwerken steunt de Commissie niet alleen de samenwerking tussen de faculteiten, maar vooral ook de bezinning op langere termijn op de toekomst van het onderwijs op een bepaald vakgebied. Actie 2. 2: Mobiliteit van studenten en docenten Dankzij Erasmus vinden afgestudeerden makkelijker werk en komen vaker in een functie terecht waarvoor internationale kennis en ervaring vereist is. De behoeft aan een goed beheer van de Erasmus-mobiliteit heeft aanzienlijke gevolgen gehad voor de professionalisering van de betreffende diensten in de universiteiten. Het beheer van de mobiliteit van docenten wordt in de tweede fase van het programma gedecentraliseerd: de kosten-batenverhouding daarvan is in dubbel opzicht gunstig: verbetering van de kwaliteit van de studieprogramma's en de methodes, en integratie van een Europese ervaring in de studie van studenten die zelf niet rechtstreeks van mobiliteit gebruik kunnen maken. 44 A CTIE 3: ANDERE OPLEIDINGSTRAJECTEN (Grundtvig) Deze nieuwe actie is bestemd voor deelnemers die niet onder het traditionele school- of universitair onderwijs vallen. In het kader van actie 3. 1 wordt steun verleend voor activiteiten die gebruik maken van nieuwe onderwijsvormen (multimedia, ontwikkeling van aangepast didactisch materiaal, ontwikkeling van stelsels voor de erkenning, validering of certificering van vaardigheden) voor personen die het schoolsysteem hebben verlaten zonder voldoende basisopleiding of die hun studie willen hervatten. Beoogd wordt de in de 15 lidstaten ontwikkelde benaderingen met elkaar in contact te brengen en te vergelijken. Actie 3. 2 betreffende het volwassenenonderwijs is een van de belangrijkste terreinen van vernieuwing binnen het SOCRATES-programma. Doel van de actie is de versterking van de Europese dimensie in alle sectoren van het volwassenenonderwijs - algemeen, cultureel en sociaal. ACTIE 4: TALENONDERWIJS EN TAALVERWERVING (Lingua) Deze actie beoogt de zin en het belang van talen vanuit communautair oogpunt te stimuleren en de samenwerking te bevorderen bij de ontwikkeling van vernieuwend lesmateriaal, vernieuwende methodes en middelen voor de validering van vaardigheden, met name voor de minst verbreide en minst onderwezen talen. ACTIE 5: ONDERWIJS EN MULTIMEDIA (Atlas) Deze actie beoogt transnationale partnerschappen te ondersteunen van organisaties die zijn betrokken bij open en afstandsonderwijs of bij het gebruik van nieuwe informatie- en communicatietechnologieën, waaronder in het bijzonder educatieve multimedia. Zoals in het verslag van de Task Force "Educatieve software en multimedia" is bevestigd, draagt de communautaire actie bij aan het inhalen van de kwantitatieve en kwalitatieve Europese achterstand bij het ontwerp en de productie van didactische hulpmiddelen. Uit de ervaring met SOCRATES I is duidelijk gebleken dat de actie steeds meer en betere samenwerking op dit gebied op gang weet te brengen, met name door het vergemakkelijken van de samenwerking tussen een grote verscheidenheid van "actoren" die tot dusverre weinig ervaring hadden met partnerschappen op Europees niveau. ACTIE 6: OBSERVATIE EN INNOVATIE Actie 6. 1 heeft betrekking op de uitwisseling van informatie en ervaring langs de weg van onderwerpen van gemeenschappelijk belang die met het onderwijsbeleid verband houden. - - analyses, uitwisselingen van deskundigen en proefprojecten op gebieden als de kwaliteitszorg in het onderwijs hebben betrekking op de belangrijkste beleidsaspecten met een duidelijk Europese dimensie zoals die zijn vastgesteld in nauwe samenwerking met de Raad. het Eurydice-netwerk verschaft vergelijkbare gegevens over de ontwikkeling van de onderwijsstelsels en -beleid. De productiviteit van het netwerk in verhouding tot de kosten is groot, zoals blijkt uit de evaluatie van de eerste twee jaren van SOCRATES. 45 - - Ten aanzien van de Arion-studiebezoeken heeft de feedback in de vorm van duizenden verslagen en talrijke contactvergaderingen met de plaatselijke organisatoren, de nationale agentschappen en de deelnemers aangetoond dat de bezoeken voor de deskundigen en beleidsmakers op onderwijsgebied een unieke gelegenheid zijn om hun problemen op multilaterale basis te bespreken. Er worden contacten en duurzame netwerken tot stand gebracht tussen de op onderwijsgebied in de deelnemende landen belangrijkste personen; in het kader van het netwerk van nationale informatiecentra inzake academische erkenning (Naric) waarborgt de Commissie de instandhouding van het netwerk van centra, hetgeen op Europees niveau aanzienlijke voordelen biedt bij uiterst geringe financiële inspanningen. Behalve de in de verschillende acties vastgestelde samenwerkingsactiviteiten die betrekking hebben op een specifieke sector van het onderwijs ondersteunt de Commissie in het kader van actie 6. 2 transnationale projecten voor gerichte vernieuwingen in een of meer onderwijssectoren, waarvan de prioritaire thema's regelmatig worden herzien. De actie beoogt in het bijzonder projecten te ondersteunen die op geïntegreerde wijze betrekking hebben op verscheidene onderwijssectoren - een transversale dimensie die in de context van het levenslang leren vereist is en ten aanzien waarvan er al in verscheidene tussentijds evaluaties op is gewezen dat zij ontbreekt. ACTIE 7: GEZAMENLIJKE ACTIES Deze nieuwe actie bestaat uit twee onderdelen die communautaire steun behoeven: - - geïntegreerde projecten die tot doel hebben het levenslang leren te bevorderen door een nauwere onderwijs, samenwerking beroepsopleiding en jeugdzaken. gemeenschappelijke gebieden thema's inzake voor de de totstandbrenging van "Europese kenniscentra", om te zorgen voor contacten en interactie tussen de actoren die deelnemen aan SOCRATES, Leonardo da Vinci en het programma voor de jeugd. Aldus kan worden bijgedragen tot een betere samenwerking en kan het levenslang leren in de betrokken regio's en plaatsen worden bevorderd. ACTIE 8: BEGELEIDENDE MAATREGELEN Deze actie heeft - vanwege zijn heterogene aard - de volgende doelstellingen: - - - - verspreiden van de resultaten van de met steun van dit programma of de daaraan voorafgaande fase uitgevoerde projecten en activiteiten; bewustmaken van de doelgroepen van de voordelen van Europese samenwerking; bevorderen van de opleiding van de bij het beheer van Europese samenwerkingsprogramma's betrokken personen; aanmoedigen van transnationale activiteiten van verenigingen en andere niet-gouvernementele organisaties als belangrijke tussenpersoon voor de contacten met de onderwijswereld; 46 waarborgen van de voor de uitvoering van het programma noodzakelijke activiteiten met betrekking tot toezicht en evaluatie; financieren van studies, vergaderingen van deskundigen, conferenties, voorlichting en publicaties in verband met de uitvoering van het programma; ondersteunen van de activiteiten van de door de beheersstructuren; lidstaten opgezette geïntegreerde zorgen voor een doeltreffende instrument voor technische ondersteuning op communautair niveau. Voor de tenuitvoerlegging van SOCRATES (samen met Leonardo da Vinci en het programma voor de jeugd) zal de Commissie een gezamenlijk bureau voor technische ondersteuning inschakelen. Dit bureau zal de volgende administratieve taken krijgen: • • • • hulp bij de logistieke aspecten van de programma's (bv. op computergebied, uitbrengen en verspreiden van vademecums of gidsen voor aanvragers); hulp bij de binnenkomst, bestudering, administratieve verwerking en evaluatie van een deel van de volgens de gecentraliseerde procedure bij de Commissie ingediende financieringsaan vragen; voorbereiding van de financiële overeenkomsten voor een deel van de financieringsaanvragen na selectie van de projecten door de Commissie; deze overeenkomsten worden door de Commissie ondertekend; uitvoering van betalingen en het doen uitgaan van terugvorderingsopdrachten met betrekking tot deze overeenkomsten. technische ondersteuning Deze is vooral gerechtvaardigd, omdat het hier "massa"- programma's betreft met een groot aantal standaardtransacties, in de regel voor tamelijk geringe bedragen. Het bureau verricht zijn werkzaamheden onder supervisie van de Commissie en er is geen sprake van delegatie van overheidstaken. De bijdrage van SOCRATES aan de jaarlijkse exploitatiekosten van het bureau voor technische ondersteuning zal hooguit 3% van het jaarbudget van dit programma uitmaken. Het contract met het bureau zal een aantal clausules met gedragsregels omvatten ter vermijding van functies en belangenconflicten, vaststelling van de onverenigbaarheid van bepaalde eerbiediging van de vertrouwelijkheid. 6. 6 Wijzigingen ten opzichte van de eerste fase van het programma Op basis van de ervaringen en met name de in de eerste fase van het programma uitgevoerde evaluaties, is een aantal wijzigingen aangebracht. Hiertoe behoren: - - de bundeling in één actie van de maatregelen ten behoeve van de initiële en voortgezette opleiding van onderwijzend personeel van scholen; een nieuwe actie inzake "andere opleidingstrajecten", die ook betrekking heeft op het volwassenenonderwijs; 47 het onderbrengen bij Comenius van de activiteiten van Lingua die betrekking hebben op het schoolonderwijs; een observatiesysteem voor het onderwijs, waarin alle activiteiten voor de bevordering van de uitwisseling van informatie en ervaringen zijn ondergebracht, met inbegrip van het Eurydice- netwerk; projecten voor gerichte vernieuwingen: waarborg van de flexibiliteit bij de behandeling van eventuele nieuwe behoeften; de totstandbrenging van Europese netwerken in de verschillende acties van het programma; het erkennen van de belangrijke rol die de regio's en andere territoriale instanties kunnen spelen als plaats waar de begunstigden bijeen kunnen worden gebracht, met name door de bevordering van de totstandbrenging van "Europese kenniscentra"; meer samenwerking met de programma's op het gebied van de beroepsopleiding en jeugdzaken. - - - - - De onderwijsinstellingen worden aangemoedigd een strategische aanpak van de Europese samenwerking vast te stellen. Aldus kunnen de universiteiten in hun institutionele contracten alle projecten opnemen die zij het kader van de verschillende onderdelen van het programma coördineren. In de schoolsector moedigt het "Europees onderwijsinstellingsplan" de scholen aan tot intensievere deelname aan de samenwerkingsactiviteiten. 6. 7 Maatregelen 6. 7. 1 Typen communautaire maatregelen De specifieke doelstellingen (zie 6. 3) worden nagestreefd door middel van de in artikel 3 van het besluit vastgestelde communautaire acties en maatregelen en zijn in de bijlage bij het besluit in detail beschreven. 6. 7. 2 Coördinatie met andere relevante acties op communautair en nationaal niveau: Overeenkomstig artikel 9 van het besluit waarborgt de Commissie, in samenwerking met de lidstaten, de algehele samenhang tussen dit programma en de andere communautaire beleidslijnen en acties. 7. FINANCIËLE GEVOLGEN 7. 1. Wijze van berekening van de kosten van de actie 7. 7. 7 Achtergrond In zijn eerste fase heeft het programma te kampen gehad met grote budgettaire tekorten, waardoor halverwege een nieuwe medebeslissingsprocedure moest worden gestart. 48 Het programma kan alleen maar het gewenste effect hebben, wanneer het over voldoende financiële middelen beschikt om een kritische massa van de doelgroepen te bereiken. Ook dient te worden voorkomen dat het gemiddelde bedrag van de steunverlening zo laag wordt dat de doeltreffendheid van de subsidie en het in het besluit vastgelegde beginsel van gelijke kansen in het geding komen. 7. 1. 2 Wijze van berekening Bij de berekening van de actie wordt uitgegaan van enerzijds het bedrag per eenheid dat voor de verschillende ondersteunde activiteiten, afhankelijk van hun specifieke aard en - in het geval van in de eerste fase van het programma reeds ondersteunde acties - rekening houdend met de in die fase opgedane ervaringen, adequaat geacht wordt, en anderzijds het aantal projecten/personen dat voor elk van de acties een kritieke massa vormt (zie 6. 4). Ook moet er rekening mee gehouden worden dat de subsidiëring moet worden voortgezet (in de regel tot maximaal drie jaar) en dat er voldoende nieuwe projecten komen om het innoverende effect van het programma te waarborgen. Het benaderde aantal begunstigden en de gemiddelde bedragen die in 2000 voor de verschillende acties zullen worden toegekend, zijn: 49 Acties ACTIE 1 - COMENI1 US Aantal Actie 1. 1 - Partnerschappen Basisactiviteiten - deelnemende scholen - coordinerende scholen Mobiliteit bezoeken) - personeel - leerlingen (inclusief voorbereidende Netwerken van partnerschappen Actie 1. 2 - Onderwijzend personeel Partnerschappen/proj ecten Mobiliteit - stages in de basisopleiding - stages voor bij- en nascholing - assistentschappen Netwerken Totaal 1 per school 20 docenten leerlingen + 2 begeleidende Subnetwerken opleidingsnetwerk van het 5 800 2 900 8 700 1 800 15 150 3 000 9 000 800 6 50 Gemiddelde bedragen (ecu) Totaal 40 000 000 2 200 3 300 12 760 000 9 570 000 500 7 000 48 000 35 000 700 1 000 4 200 48 000 4 350 000 12 600 000 720 000 20 000 000 5 250 000 2 100 000 9 000 000 3 360 000 290 000 60 000 000 - 2. 1 Samenwerking Actie Europese universiteiten Institutionele contracten Thematische netwerken Actie 2. 2 - Mobiliteit van studenten en tussen docenten Studenten Docenten Totaal Acties Actie 3. 1 - Andere opleidingstrajecten Projecten Vorming van netwerken van projecten Actie 3. 2 - Volwassenenonderwijs Projecten Vorming van netwerken van projecten Voorbereidende bezoeken Totaal Projecten Diverse activiteiten Totaal ACTIE 2 - ERASMUS 1 655 40 12 570 80 000 180 000 x 6,75 mnd. per student 1215 000 mnd. 30 000 70 ecu/mnd. 300 24 000 000 20 800 000 3 200 000 94 000 000 85 000 000 9 000 000 118 000 000 ACTIE 3 - GRUNDTVIG Aantal Gemiddeld bedrag (ecu) Totaal 15 70 250 000 80 000 40 95 000 4 000 000 3 750 000 250 000 6 000 000 5 600 000 200 000 200 000 10 000 000 3 800 000 1 700 000 5 500 000 ACTIE4-LINGUA Curricula en validering Innovatie, bewustmaking, exploitatie en vorming van netwerken van documentatiecentra enz. 51 Projecten Vorming van netwerken Voorbereidende bezoeken Totaal Actie 6. 1 - Observatie Transnational activiteiten Eurydice van Arion Vorming van netwerken tussen in de onderwijssystemen analyse gespecialiseerde centra Naric Actie 6. 2. initiatieven Totaal - Nieuwe innovatieve ACTIE 5-ATLAS 70 v 103 000 ACTIE 6 - OBSERVATIE EN INNOVATIE analyses, Vergelijkende conferenties, studiebezoeken, uitwisselingen van deskundigen, proefprojecten Europese eenheid en nationale eenheden 22 90 000 1380 1 100 15 20 000 7 200 000 100 000 200 000 7 500 000 8 000 000 1 980 000 4 100 000 1 520 000 100 000 300 000 3 000 000 11000 000 Acties projecten Gezamenlijke opleiding en jeugd Europese kenniscentra Totaal onderwijs, ACTIE 7 - GEZAMENLIJKE ACTIES Aantal Gemiddeld bedrag Totaal 52 ACTIE 8 - BEGELEIDENDE MAATREGELEN 150 40 15 15 12 500 1 900 000 30 000 1 200 000 80 000 100 000 1 500 000 1 200 000 5 700 000 1 500 000 13 000 000 Bewustmaking en steun aan verenigingen enNGO's Verspreiding resultaten Verspreiding van pro gramma en exploitatie van de informatie over het - op communautair niveau - in de lidstaten Technische ondersteuning Gei'ntegreerde nationale structuren Totaal 53 7. 2. Uitsplitsing per onderdeel van de maatregel (in miljoen ecu) ACTIE 2000 2001 2002 2003 2004 TOTAAL ACTIE 1 Schoolonderwijs (Comenius) Actie 1. 1: Schoolpartnerschappen Actie 1,2: Onderwijzend personeel ACTIE 2 Hoger onderwijs (Erasmus) Actie 2. 1: Samenwerking tussen Europese universiteiten Actie 2. 2: Mobiliteit van studenten en docenten ACTIE 3 Andere opleidingstrajecten Actie 3. 1: Nieuwe onderwijsvormen Actie 3. 2: Volwassenenonderwij s ACTIE 4 Bevordering van de talenkennis (Lingua) ACTIE 5 Onderwijs en multimedia (Atlas) ACTIE 6 Observatie en innovatie Actie 6. 1: Observatie Actie 6. 2: Innovatie ACTIE 7 Gezamenlijke acties ACTIE 8 Begeleidende maatregelen Totaal 60 40 20 118 24 94 10 4 6 5,5 7,5 11 8 3 13 225 68 46 22 128 26 102 12 5 7 6 8 13 10 3 75 50 25 139 33 106 14 6 8 6,5 8,5 15 11 4 86 60 26 158 44 114 15 7 8 9 10 17 12 5 90 62 28 170 45 125 17 8 9 10 11 17 12 5 15 250 17 275 20 315 20 335 379 258 121 713 172 541 68 30 38 37 45 73 53 20 85 1400 54 7. 3 Tijdschema van de vastleggings- en betalingskredieten Financiële middelen voor de hele looptijd van de tweede fase van het programma (voornaamste referentiepunt): 1 400 miljoen ecu Looptijd: 2000-2004 VK in miljoen ecu 2000 2001 2002 2003 2004 Totaal 225,0 250,0 275,0 315,0 335,0 1 400,0 198,8 26,2 220,4 29,6 241,2 33,8 274,8 40,2 293,0 42,0 198,8 246,6 270,8 308,6 333,2 42,0 Vastleggings- kredieten Betalingskredieten 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Totaal 225,0 250,0 275,0 315,0 335,0 1 400,0 8. BEPALINGEN OM FRAUDE TEGEN TE GAAN Alle tussen de Commissie en de begunstigden gesloten contracten, overeenkomsten en juridische verbintenissen voorzien in de mogelijkheid van controle ter plaatse in eerste en tweede instantie (d. w. z. bij de rechtstreekse begunstigde van de communautaire steun of bij de begunstigde in tweede instantie voor een decentraal beheerde activiteit) door de Commissie en de Rekenkamer, alsmede de mogelijkheid gedurende vijfjaren na het einde van de contractperiode bewijsstukken te verlangen van alle uitgaven in het kader van deze contracten, overeenkomsten en juridische verbintenissen. De begunstigden moeten een verslag en een financieel verslag overleggen, die op inhoud en subsidiabiliteit zullen worden getoetst aan het doel van de communautaire financiering, rekening houdende met de contractuele verplichtingen en de beginselen van zuinigheid en goed financieel beheer. Bij de financiële overeenkomsten wordt informatie van administratieve en financiële aard gevoegd. Deze is met name bedoeld om de voor steun in aanmerking komende uitgaven uit hoofde van deze overeenkomsten nader te omschrijven. In voorkomend geval wordt de communautaire bijdrage aan de financiering beperkt tot bepaalde reële, herkenbare en in de boekhouding van de begunstigde controleerbare kosten om de controle en de audit (alsmede de evaluatie tijdens de selectie) van de gesubsidieerde projecten te vergemakkelijken. 55 In de overeenkomsten van de Commissie met de organisaties die de gedecentraliseerde acties beheren, worden de minimumbepalingen vermeld die deze organisaties in de overeenkomsten met de eindbegunstigden moeten opnemen teneinde de belangen van zowel de begunstigden als de Gemeenschap zo goed mogelijk te beschermen. Deze organisaties wordt verzocht ten aanzien van de eindbegunstigden een auditbeleid vast te stellen en te voeren. 9. CONTROLE EN EVALUATIE 9. 1 Controle De voortdurende controle van het programma is gebaseerd op de informatie waarover de Commissie rechtstreeks kan beschikken (gegevens afkomstig van de in het kader van de gecentraliseerde onderdelen ondersteunde projecten) en op de informatie die zij ontvangt van de nationale structuren (gedecentraliseerde acties). De begunstigden en de nationale beheersstructuren moeten jaarlijkse eindverslagen en financiële verslagen voorleggen en in voorkomend geval ook tussentijdse verslagen. Daarnaast organiseert de Commissie regelmatig follow-up-vergaderingen met de nationale structuren en de projectcoördinatoren. Voor een betere controle en een gemakkelijkere informatiestroom en feedback over de verschillende - met name de decentraal beheerde - onderdelen van het programma zijn nieuwe computermiddelen ontwikkeld: SocLink ten behoeve van een uniforme verzameling en codering van de projectgegevens en -informatie in alle lidstaten en Network for Education, Training and Youth (NETY) voor een betere communicatie tussen de nationale beheersstructuren, de Commissie en het Bureau voor technische ondersteuning. 9. 2 Geselecteerde prestatie-indicatoren Ter illustratie volgen hier enkele van de prestatie-indicatoren die kunnen worden gebruikt. De gegevens voor kwantitatieve indicatoren worden regelmatig verzameld aan de hand van de aanvraagformulieren en de tussentijdse en eindverslagen en financiële verslagen van de begunstigden en de nationale beheersstructuren (zie 9. 1). 9. 2. 1 Output-indicatoren 9. 2. 1. 1 Kwantitatieve output-indicatoren Actie 1. 1: - aantal partnerschappen en aan schoolpartnerschappen deelnemende scholen aantal en categorieën personen die aan uitwisselingen, stages en studiebezoeken hebben deelgenomen Actie 1. 2: - aantal partnerschappen en deelnemende organisaties aantal personen die van stages en cursussen gebruik maken Actie 2. 1: - aantal bij het programma betrokken faculteiten, studenten en docenten aantal curricula, producten en georganiseerde intensieve programma's aantal universiteiten en afdelingen die het ECTS-systeem gebruiken Actie 2. 2: - aantal studenten met beurs en aantal studenten die zonder beurs van de Erasmus- mobiliteit gebruik maken gemiddeld bedrag van de studiebeurs aantal docenten die gebruik maken van mobiliteit en gemiddeld bedrag van de toegekende steun 56 Actie 3. 1: Actie 3. 2: Actie 4: Actie 5: Actie 6: - - - - - aantal ontwikkelde nieuwe onderwijsvormen aantal projecten, aantal deelnemende organisaties en resultaten aantal projecten, aantal deelnemende organisaties en ontwikkelde producten aantal in een netwerk opgenomen documentatiecentra aantal projecten, deelnemende organisaties en resultaten instellingen die hebben deelgenomen aan het Europees netwerk van aantal uitgevoerde projecten en tot stand gebrachte producten ten aanzien van de prioritaire thema's voor het onderwijsbeleid aantal analysecentra aantal deelnemers aan Arion-srudiebezoeken aantal producten van het Eurydice-netwerk aantal gevallen van gemakkelijkere academische erkenning dankzij het Naric-netwerk aantal projecten voor gerichte vernieuwingen, deelnemende organisaties en resultaten Actie 7: - aantal projecten en aantal deelnemende organisaties uit de onderwijssector en resultaten aantal opgerichte Europese kenniscentra en aantal deelnemende onderwijsinstellingen Actie 8: - aantal ondersteunde verenigingen op onderwijsgebied aantal andere bewustmakingsactiviteiten omvang van de opgezette verspreidingsacties 9. 2. 1. 2 Kwalitatieve output-indicatoren Actie 1. 1: - aard en kwaliteit van de resultaten van de Europese partnerschappen aard en relevantie van de mobiliteitsacties Actie 1. 2: - relevantie van de resultaten van de partnerschappen Actie 2. 1: niveau van tevredenheid van de instellingen - : mate van verankering van de Europese samenwerking in de instelling kwaliteit en relevantie van de intensieve programma's, modules en curricula kwaliteit van de voorzieningen voor het ECTS Actie 2. 2: - niveau van tevredenheid van de deelnemende studenten en docenten mate van integratie van de docenten in de gastinstelling Actie 3. 1: Actie 3. 2: Actie 4: - - - kwaliteit en relevantie van de ondersteunde nieuwe onderwijsvormen kwaliteit en relevantie van de resultaten van de projecten kwaliteit en relevantie van de door de projecten ontwikkelde producten aard en intensiteit van de samenwerking tussen de documentatiecentra Actie 5: - kwaliteit en relevantie van de resultaten van de projecten 57 Actie 6. 1: - kwaliteit en relevantie van de ondersteunde activiteiten relevantie en validiteit van de door Eurydice verstrekte gegevens en analyses relevantie van de thema's en kwaliteit van de verspreiding van de resultaten van de Arion-bezoeken Actie 6. 2: Actie 7: Actie 8: - - -. - kwaliteit en relevantie van de resultaten van de projecten kwaliteit en relevantie van de resultaten van de projecten kwaliteit en relevantie van de activiteiten van de Europese kenniscentra relevantie en omvang van de voorlichtings- en bewustmakingsactiviteiten doeltreffendheid van de activiteiten van de nationale structuren relevantie en kwaliteit van de activiteiten van de verenigingen doeltreffendheid van de verspreidingsacties Indicatoren betreffende alle acties aandacht voor de speciale behoeften van gehandicapte studenten en docenten aandacht voor het beginsel van gelijke kansen voor mannen en vrouwen mate van tevredenheid over de tenuitvoerlegging van de acties mate van tevredenheid over de toegekende bedragen 9. 2. 2 Effectindicatoren Actie 1. 1: - veranderingen in de scholen (Europese dimensie in het curriculum en het schoolleven) verbetering van de kennis en van de motivatie om een vreemde taal te leren verbetering van het onderwijsaanbod voor kinderen van migrerende werknemers, personen met itinérante beroepen, zigeuners en reizigers Actie 1. 2: - verbetering van de bekwaamheden van het onderwijzend personeel integratie van ondersteunde opleidingen in het nationale aanbod Actie 2. 1: - verbetering van de kwaliteit van het onderwijs dankzij de overeenkomsten beschikbaarheid en kwaliteit van de door de instellingen geboden diensten institutionele Actie 2. 2: - gevolgen van de studentenmobiliteit (academische aspecten, inzetbaarheid, enz. ) verbetering van de kwaliteit van het onderwijs dankzij de mobiliteit van docenten Actie 3. 1: - mate van daadwerkelijk ofte verwachten gebruik van nieuwe onderwijsvormen Actie 3. 2: - verbetering van de kwaliteit en versterking van de Europese dimensie in het volwassenenonderwij s Actie 4: Actie 5: - - effecten van de actie op de vernieuwing en diversificatie in het talenonderwijs diversificatie van het gebruik van op open en afstandsonderwijs gebaseerde benaderingen aandacht voor de pedagogische behoeften in de multimedia mate van bewustzijn van de nieuwe technologieën bij de docenten erkenning van door middel van open en afstandsonderwijs verworven kwalificaties 58 Actie 6: - gebruik van het instrument voor de uitwisseling van informatie en ervaringen bij de ontwikkeling van de onderwijsstelsels verbetering van de academische erkenning met behulp van het Naric-netwerk gebruik van de resultaten van de projecten voor gerichte vernieuwingen Actie 7: - gebruik van de resultaten van de projecten ten behoeve van een versterkte samenwerking op het gebied van onderwijs, opleiding en jeugdzaken interactie tussen de sectoren onderwijs, beroepsopleiding en jeugdzaken dankzij de Europese kenniscentra Actie 8: - belangstelling van de onderwijswereld voor Europese samenwerking gebruik van de verspreidingsmaatregelen verrichtingen van de geïntegreerde beheersstructuren verbetering van de activiteiten van de verenigingen resultaten van het programma naar aanleiding van de 9. 3 Mogelijke spin-off en multiplicator-effecten Het programma heeft niet alleen primaire doelstellingen, maar fungeert ook als een pijler voor het uitbreidingsproces van de Unie tot de landen die zich voorbereiden op toetreding. Door de onderwijsinstellingen te stimuleren strategieën en administratieve structuren te ontwikkelen en personeel aan te nemen dat op het gebied van transnationale samenwerking geschoold is, bevordert het programma de ontwikkeling van de buitenlandse samenwerking van de Gemeenschap in het algemeen. 9. 4 Voornaamste factoren van onzekerheid die de specifieke resultaten van de actie kunnen beïnvloeden Gezien het kader van subsidiariteit waarin het programma zich ontwikkelt, dient het - om volledig aan zijn doelstellingen te beantwoorden - aanzienlijke ondersteuning te krijgen uit bronnen die buiten het bevoegdheidsgebied van de communautaire instellingen liggen, in termen van: - - medefinanciering door openbare en particuliere conjunctuursituatie is dus van invloed op de tenuitvoerlegging van het programma; instellingen in de lidstaten. De in een gunstige de behoefte van de aan het programma deelnemende actoren om administratieve en juridische omgeving te werken. Hiertoe worden de bevoegde instanties in de lidstaten verzocht de nodige maatregelen te nemen, overeenkomstig de in het besluit genoemde beginselen. 9. 5 Evaluatiemaatregelen Overeenkomstig artikel 12 van het besluit waarborgt de Commissie, in samenwerking met de lidstaten, dat het programma voortdurend wordt geëvalueerd met het oog op de eventuele aanpassing ervan. De tussentijdse evaluatie is enerzijds gebaseerd op de bijdragen van de lidstaten, die uiterlijk op 31 december 2002 aan de Commissie moeten worden toegestuurd, en anderzijds op een externe evaluatie. Bij deze tussentijdse evaluatie worden de eerste resultaten van de acties, de relevante doelstellingen en de eerste effecten onderzocht, alsmede de situatie inzake gelijke kansen. Verder 59 wordt de tenuitvoerlegging van het programma en zijn complementariteit met andere communautaire acties onderzocht. Op basis van de bijdragen van de lidstaten en de externe evaluatie stelt de Commissie uiterlijk op 30 juni 2003 een tussentijds evaluatieverslag op, alsmede - op gelijksoortige wijze - uiterlijk op 31 december 2005 een ex-post evaluatieverslag. De Cofnmissie legt aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's: - - uiterlijk op 30 juni 2003 een tussentijds verslag over de uitvoering van het programma voor; uiterlijk op 31 december 2005 een eindverslag voor. 10. HUISHOUDELIJKE UITGAVEN De feitelijke beschikbaarstelling van de benodigde administratieve middelen hangt af van het jaarlijkse besluit van de Commissie betreffende de toewijzing van de middelen, met name gelet op het aantal personeelsleden en de aanvullende bedragen die door de begrotingsautoriteit worden toegestaan. 10. 1 Gevolgen voor het personeelsbestand Aard van de posten Personeel voor het beheer van de maatregel Herkomst Duur A B C Ambtenaren of tijdelijke functionarissen Ander personeel (GND's-A-7003) Totaal vast 17 6 10 tijdelijk 1 vanDG of dienst 18 6 10 2 2 extra personeel 36 36 2000-2004 10. 2 Totale financiële gevolgen van het personeel Ambtenaren 20 Tijdelijke functionarissen Ander personeel (GND's A- 7003) 1 Totaal (ecu) Bedrag Wijze van berekening 17 820 000 108 000 x 33 pers. /jaar x 5 jaar 540 000 108 000 x 1 pers. /jaar x 5 jaar 370 000 2 GND's = 2 x 37 000 x 5 jaar 1 18 730 000 | I 20 Personeel dat met het beheer van de maatregel belast is (berekend op basis van de titels A-l, A-2, A-4, A-5 en A-7) - kosten per jaar. 60 10. 3 Financiële gevolgen van de overige huishoudelijke uitgaven als gevolg van de maatregel Begrotingslijn (nr. en omschrijving) A-7010 Dienstreizen 975 000 15 Bedrag Wijze van berekening x (ecu) A-7030 Vergaderingen en 2 583 750 convocaties lidstaten x 20 dienstreizen x 650 ecu/dienstreis = 195 000 ecu x 5 jaar Zie opmerking 1 (2 vergaderingen x 4 deelnemers x + 15 lidstaten (30 vergaderingen x 1,5 deelnemers x 15 lidstaten x 650 ecu) x 5 jaar Zie opmerking 2 ecu) 650 x A-7031 Vergaderkosten die van moeten in communautaire comites worden geraadpleegd het besluitvormingsproces 341250 3 + (2 x 2) vergaderingen x 1 deelnemer x 15 lidstaten x 650 ecu x 5 jaar Zie opmerking 3 1 Totaal 1 3 900 000 1 De kredieten zijn afkomstig uit de bestaande toewijzing aan DG XXII. 1. 2. 3. Afgaande op het aantal dienstreizen dat voor het huidige programma nodig is en in aanmerking nemend dat het beheer verder gedecentraliseerd wordt, hetgeen meer controle ter plaatse vereist, is wordt het aantal dienstreizen op minimaal twintig dagen geschat. Ter dekking van de volgende uitgaven: twee plenaire vergaderingen per jaar van de geïntegreerde beheersstructuren voor het programma ter behandeling van horizontale vraagstukken betreffende alle acties van het programma, met vier deelnemers per lidstaat; circa 30 vergaderingen per jaar (voor de acht acties van het programma) van de geïntegreerde beheersstructuren voor specifieke problemen, met 1 à 2 deelnemers per lidstaat. Ter dekking van de volgende uitgaven: drie vergaderingen per jaar van het programmacomité met 1 vertegenwoordiger per lidstaat, twee vergaderingen per jaar van elk van beide subcomités met 1 vertegenwoordiger per lidstaat. 61 EFFECTBEOORDELINGSFORMULIER Effect van het voorstel op het bedrijfsleven, met name op het midden- en kleinbedrijf (MKB) Titel van het voorstel Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en van de Raad tot vaststelling van de tweede fase van het communautaire actieprogramma op onderwijsgebied "Socrates" Referentienummer van het document: XXX Het voorstel 1. Waarom is, gelet op het subsidiariteitsbeginsel, communautaire wetgeving op dit gebied noodzakelijk en wat zijn de voornaamste doelstellingen? Het door de Commissie ingediende voorstel sluit aan bij de Mededeling van de Commissie met de titel "Voor een Europa van de kennis" (COM(97) 563 def. ) en is gebaseerd op de bepalingen van de artikelen 126 en 127 van het Verdrag inzake de bevordering van de Europese samenwerking op het gebied van onderwijs, beroepsopleiding en jeugdzaken. In het voorstel zijn de ervaringen verwerkt die zijn opgedaan in de eerste fase van de tenuitvoerlegging van het programma, zoals met name staat beschreven in het verslag van de Commissie over de eerste twee jaar (COM(97) 99 def. ). Beoogd wordt, door de samenwerking tussen de verschillende actoren op het gebied van het onderwijs op Europees niveau te versterken, een Europese onderwijsruimte tot stand te brengen die de ontwikkeling van het levenslang leren bevordert. De totstandbrenging van deze Europese ruimte voor onderwijs en opleiding gedurende het hele leven vereist: • • • het verruimen van de toegang van de Europese burgers tot het gehele - al dan niet officiële - onderwijs- en opleidingsaanbod, als ondersteuning van en aanvulling op het beleid van de lidstaten; innovatie op het gebied van de middelen langs nieuwe wegen, door de combinatie van de ervaringen in verschillende lidstaten; de brede verspreiding van goede praktijken op het gebied van onderwijs, opleiding en actieve deelname van de burgers alsmede de verbetering van de kennis van eikaars onderwijsstelsels en -voorzieningen. Overeenkomstig artikel 126 van het Verdrag ondersteunt het Socrates-programma de door en in de lidstaten georganiseerde activiteiten en vult ze aan, onder volledige eerbiediging van de verantwoordelijkheid van de lidstaten voor de inhoud van het onderwijs en de opzet van de onderwijsstelsels en van hun culturele en taalkundige verscheidenheid. 62 De operationele inhoud van het voorstel (en in het bijzonder de zes transnationale maatregelen die zijn beschreven in artikel 3 en in de bijlage bij het besluit) is in overeenstemming met de bepalingen van de relevante artikelen van het Verdrag en met de uitvoerende bevoegdheden die hierin voor de Commissie zijn vastgelegd. Het programma stelt zich als centraal doel bij te dragen tot onderwijs van hoog gehalte door de Europese dimensie van het onderwijs op elk niveau te versterken, de samenwerking in alle sectoren en op alle niveaus van het onderwijs te bevorderen, de uitwisseling van informatie en ervaringen te ontwikkelen en innovaties op onderwijsgebied in de Gemeenschap te bevorderen. Het transnationale karakter van het programma dat duidelijk uit deze doelstellingen blijkt, waarborgt een grote algehele toegevoegde waarde, dankzij de actie op communautair niveau. Alle acties van het programma zijn zodanig opgezet dat zij - met name door middel van multilaterale samenwerking, transnationale mobiliteit en opname in een Europees netwerk - resultaten kunnen opleveren die niet zouden kunnen worden bereikt met acties op het niveau van de lidstaten alleen of op basis van bilaterale samenwerking. 2. Waarop is het voorstel van invloed? Het voorstel van de Commissie is van invloed op tal van groepen. Het heeft op de eerste plaats betrekking op actoren die rechtstreeks met het onderwijs te maken hebben. Dit programma is, volgens de in de bijlage bij het besluit uiteengezette voorwaarden en regelingen, in het bijzonder gericht op: a) b) c) d) alle leerlingen, studenten en deelnemers aan het volwassenenonderwijs; alle categorieën onderwijzend personeel; alle typen onderwijsinstellingen; alle personen en instanties die verantwoordelijk zijn voor de onderwijsstelsels en het onderwijsbeleid op plaatselijk, regionaal en nationaal niveau in de lidstaten. Ten behoeve van de met dit programma beoogde doelstellingen kunnen ook openbare of particuliere organen die met onderwijsinstellingen samenwerken aan verschillende acties deelnemen of er actief bij betrokken worden; dat geldt met name voor: - - - - - territoriale gemeenschappen en organen; verenigingen die actief zijn op onderwijsgebied, inclusief ouderverenigingen; ondernemingen, groepen van ondernemingen, beroepsverenigingen en kamers van koophandel en industrie; organisaties die de sociale partners op de diverse niveaus vertegenwoordigen; onderzoekscentra en -instellingen. Het programma maakt geen onderscheid naar de omvang van de ondernemingen. De gevolgen voor het MKB zijn dus dezelfde als voor grote ondernemingen en het verdient - gezien de aard van de acties van het betreffende programma (zie hieronder) - aanbeveling dat het MKB volledig daaraan deelneemt, in nauwe samenwerking met de plaatselijke onderwijsinstellingen. Een grote deelname van het MKB is vooral belangrijk met het oog op de ontwikkeling van een Europese ruimte voor onderwijs strategie voor de en de daarmee samenhangende ontwikkeling van een gecoördineerde 63 werkgelegenheid (zoals besloten tijdens de Europese top van Luxemburg in november 1997) en het ondernemingsbeleid waarin de bedrijven uit het MKB de belangrijkste actoren zijn. 3. Wat moeten de bedrijven doen om aan de voorgestelde wetgeving te voldoen? De actieve deelname van bedrijven en/of van beroepsorganisaties die deze bedrijven op de verschillende niveaus (met inbegrip van het Europees niveau) vertegenwoordigen, vindt plaats in het kader van de tenuitvoerlegging van verschillende acties van het programma. Het betreft met name de volgende acties: - - - - - - - - schoolpartnerschappen (actie 1. 1): korte stages in het bedrijfsleven voor onderwijzers en veelvuldige contacten tussen scholen en bedrijven om de onderwijzers en de leerlingen vertrouwd te maken met het arbeidsleven van een andere lidstaat; samenwerking van ondernemingen in de thematische netwerken van het hoger onderwijs ter bevordering van met name de innovatie en^meer bewustwording aan de kant van afdelingen en faculteiten ten aanzien van de behoeften van het bedrijfsleven (actie 2); deelname van ondernemingen aan de transnationale werkzaamheden voor de ontwikkeling van universitaire curricula, met name op gebieden die te kampen hebben met een tekort aan voldoende gekwalificeerd personeel in Europa (actie 2. 1); stageplaatsen voor studenten, voor zover deze stages een integrerend deel uitmaken van hun studie en in samenwerking met een universiteit in het gastland worden uitgevoerd (actie 2. 2); deelname van ondernemingen aan projecten ten behoeve van personen die het schoolsysteem zonder voldoende basisopleiding hebben verlaten (actie 3. 1); deelname van ondernemingen aan vernieuwende proefprojecten die gezamenlijk door de programma's Socrates, Leonardo da Vinci (beroepsopleiding) en Jeugd (actie 7) worden ondersteund; samenwerking van ondernemingen met andere partners in de "Europese kenniscentra" met deelnemers van de drie programma's (Socrates, Leonardo da Vinci, Jeugdzaken) op regionaal en lokaal niveau (actie 7); deelname, in het kader van verschillende acties, van ondernemingen die zelfwerkzaam zijn op onderwijsgebied, zoals uitgevers of ondernemingen die educatieve software vervaardigen. Een belangrijk aantal deelnemende ondernemingen aan het programma zal uit het MKB (en de vertegenwoordigende organisaties) afkomstig zijn. Voor de acties die in het veld door partnerschappen worden uitgevoerd, wordt van de bedrijven op basis van vrijwilligheid een concrete inspanning verwacht, met name ten aanzien van het navolgen van de aan het programma ten grondslag liggende algemene en gemeenschappelijke kwalitatieve uitgangspunten - zowel wat de doelstellingen als de uitvoeringsvoorwaarden betreft. Dit betreft met name de procedures voor de pedagogische follow-up en begeleiding van stagiairs, alsmede de evaluatie van de opleidingsproducten en -methoden die binnen de partnerschappen worden ontwikkeld. 64 4. Welke economische gevolgen zal het voorstel waarschijnlijk hebben: a) voor de werkgelegenheid? De ontwikkeling van kennis en bekwaamheden gedurende het gehele leven, met inbegrip van met name het vermogen om in een Europese context te kunnen werken (kennis van andere talen, intercultureel bewustzijn, directe ervaring in andere lidstaten, enz. ) kan een grote bijdrage leveren aan de verbetering van de inzetbaarheid van de betrokken personen en aldus een ondersteuning zijn van de communautaire en nationale maatregelen ten behoeve van het behoud en het scheppen van werkgelegenheid, met name de communautaire richtsnoeren en de nationale actieplannen. b) voor het concurrentievermogen van de bedrijven? Het concurrentievermogen van bedrijven is afhankelijk van zowel de mate waarin de kennis en de bekwaamheden van werknemers worden gemobiliseerd als van de wijze waarop het werk en de productie worden georganiseerd. Op langere termijn kan het Socrates-programma wezenlijk bijdragen aan een verbetering van de kwaliteit van de menselijke hulpbronnen en aldus de innovatie en indirect ook het concurrentievermogen van de ondernemingen van de hele Gemeenschap bevorderen. 5. Bevat het voorstel maatregelen om rekening te houden met de bijzondere situatie van kleine en middelgrote bedrijven (minder zware of andere eisen, enz. )? Niet van toepassing (zie punt 2 hierboven). Raadpleging 6. Overzicht van de organisaties die over het voorstel geraadpleegd zijn en samenvatting van hun standpunten. De Mededeling van de Commissie "Voor een Europa van de kennis" (zie boven) is in het Economisch en Sociaal Comité besproken. De sociale partners zijn op Europees niveau geraadpleegd ten aanzien van hun ervaringen met de eerste fase van het programma en hun wensen voor de tweede fase. Zij hebben gewezen op het belang dat zij aan het programma hechten, met name als middel ter verbetering van de kwaliteit van de menselijke hulpbronnen op het gebied van de Europese bekwaamheden. Men merke op dat het voorstel voor een besluit tot vaststelling van de tweede fase van Socrates - net in een regelmatige verplichte raadpleging van de als de eerste fase van het programma - vertegenwoordigers van de sociale partners op communautair niveau voorziet. 65 ISSN 0254-1513 COM(98) 329 def. DOCUMENTEN NL 15 16 Catalogusnummer : CB-C0-98-363-NL-C ISBN 92-78-36942-X Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg a