title: Gelijke kansen voor vrouwen en mannen in de Europese Unie - Jaarverslag 1997

eurovoc_concepts:
activity report
equal pay
equal treatment
gender equality
social policy

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 13. 05. 1998 COM(1998)302def. Gelijke kansen voor vrouwen en mannen in de Europese Unie Jaarverslag 1997 (door de Commissie ingediend) INHOUD SAMENVATTING DEEL 1 MAINSTREAMING VAN GELIJKE KANSEN DEEL 2 VROUWEN EN MANNEN OP DE ARBEIDSMARKT DEEL 3 LEVEN EN WERKEN IN EUROPA - DE ZORGAGENDA DEEL 4 BEVORDERING VAN EEN EVENWICHTIGE DEELNAME AAN DE BESLUITVORMING DEEL 5 GELIJKE RECHTEN - VOORUITGANG IN 1997 DEEL 6 FOLLOW-UP VAN HET ACTIEPLATFORM VAN PEKING SAMENVATTING Dit jaarverslag over gelijke kansen voor vrouwen en mannen in de Europese Unie geeft een overzicht van de voornaamste ontwikkelingen die in 1997 van invloed zijn geweest op de gelijke kansen op communautair en nationaal niveau. Er zijn belangrijke vraagstukken op een groot aantal terreinen aan de orde gekomen, maar drie ontwikkelingen verdienen bijzondere aandacht: • over het Verdrag van Amsterdam is overeenstemming bereikt met nieuwe bevoegdheden in verband met gelijke kansen; • de lidstaten hebben gezamenlijk besloten een nieuwe werkgelegenheidsstrategie in te voeren die onmiddellijk ten uitvoer zal worden gelegd en waarin het vraagstuk van de gelijke kansen een expliciet en belangrijk element vormt; • voortbouwend op de verplichtingen ten aanzien van mainstreaming is met de integratie van gelijke kansen voor vrouwen en mannen op andere beleidsterreinen vooruitgang geboekt. Gelijke kansen in het Verdrag van Amsterdam In 1997 is het Verdrag van Amsterdam aangenomen. In 1998 vangt de ratificatieprocedure aan. Dit Verdrag heeft het belang van gelijke kansen in het Europese integratieproject bevestigd en nieuwe mogelijkheden voor vooruitgang geschapen. Gelijke behandeling van vrouwen en mannen is altijd een van de grondbeginselen van de achtereenvolgende Verdragen geweest; als zodanig is dit beginsel ook in het nieuwe artikel 2 van het nieuwe Verdrag bevestigd. Artikel 3 geeft de Gemeenschap de taak ongelijkheden op te heffen en de gelijkheid van vrouwen en mannen in al haar activiteiten te bevorderen - dit vormt de noodzakelijke basis om de strategie van mainstreaming uit te bouwen. Het nieuwe Artikel 13 zal het mogelijk maken passende actie te ondernemen om alle vormen van discriminatie, ook op grond van sekse en sexuele geaardheid, te bestrijden. Artikel 141 verruimt het bereik van het vroegere artikel 119 en geeft gelijke behandeling van vrouwen en mannen een eigen wettelijke grondslag. In dit artikel worden sleutelaspecten van werkgelegenheid en beroep behandeld. Het bevestigt eveneens het recht van de lidstaten om maatregelen te treffen waarbij specifieke voordelen worden geschapen om de uitoefening van een beroepsactiviteit door het ondervertegenwoordigde geslacht te vergemakkelijken of om nadelen in de beroepsloopbaan te voorkomen ofte compenseren1. De Commissie is van mening dat deze aspecten van het nieuwe Verdrag moeten worden toegejuicht, vooral omdat zij de status van het beginsel van gelijke behandeling verhogen en de basis voor toekomstige initiatieven op een aantal terreinen veiligstellen. 1 Artikel 141 van het toekomstige EG-Verdrag incorporeert artikel 6, lid 3, van het Sociale Protocol en breidt dit uit. Nieuwe werkgelegenheidsstrategie In november 1997 werd er door de staatshoofden en regeringsleiders op de buitengewone Europese Raad over werkgelegenheid in Luxemburg overeenstemming bereikt over een nieuwe Europese werkgelegenheidsstrategie. De Europese Raad erkende dat de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt bijzondere aandacht verdient. Ten dele door het bereiken van een grotere participatie van vrouwen aan de arbeidsmarkt kan de Europese Unie op doorslaggevende wijze bijdragen aan de groei van de werkgelegenheid die noodzakelijk is om haar toekomst veilig te stellen en haar welvaart en sociale stelsels te handhaven. Tijdens de "banentop" is op het hoogste niveau erkend dat gelijke kansen in het belang van de economie is. De vaststelling van de nieuwe werkgelgenheidsstrategie betekent dat voortaan elk jaar de vooruitgang op het gebied van gelijke kansen op de arbeidsmarkt kritisch op het hoogste niveau wordt gevolgd. De Raad heeft vervolgens in december 1997 werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 1998 vastgesteld. richtsnoeren geven streefcijfers en doelstellingen op vier terreinen aan: Deze ondernemerschap, inzetbaarheid, aanpasbaarheid van arbeidskrachten en arbeidsplaats en gelijke kansen. De lidstaten zullen in april 1998 actieplannen indienen, waarin zij uitvoerig verslag doen van de actie die zij ondernemen om de richtsnoeren door te voeren. De Europese Raad zal in Cardiff in juni 1998 een eerste analyse verrichten. De Commissie en de Raad zullen gezamenlijk de plannen evalueren, zodat deze door de staatshoofden èn regeringsleiders tijdens de Europese Raad van Wenen in december 1998 kunnen worden bestudeerd. Mainstreaming Met mainstreaming - de strategie van integratie van het aspect gelijke kansen op alle grote beleidsterreinen - is in 1997 aanzienlijke vooruitgang geboekt. Het duidelijkste en beste voorbeeld van mainstreaming werkgelegenheidsstrategie plaatsen van gelijke kansen. is het centraal in de Binnen de Commissie zijn structuren opgezet die moeten helpen waarborgen dat bij de vormgeving van het beleid van de Europese Unie rekening kan worden gehouden met het gelijkheidsaspect. In 1997 hebben 29 diensten van de Commissie ambtenaren aangewezen die in het bijzonder verantwoordelijk zijn voor de bevordering en aanmoediging van de ontwikkeling van mainstreaming binnen hun directoraten-generaal. Deze ambtenaren ondersteunen de taak binnen hun diensten en wisselen regelmatig met andere diensten ideeën en ervaringen uit. De structuurfondsen vormen het belangrijkste financieringsmechanisme van de Unie voor de bevordering van de economische en sociale samenhang. De Raad heeft in zijn in 1996 aangenomen resolutie2 over de structuurfondsen en gelijke kansen voor vrouwen en mannen aangevoerd dat de structuurfondsen een belangrijke rol moeten spelen ter ondersteuning van gelijke kansen - een rol die zeker verdiende versterkt te worden. De Commissie heeft in 1997 bij haar voorbereidend werk voor de indiening van voorstellen in 1998 ten behoeve van de hervorming van de structuurfondsen met deze mening terdege rekening gehouden. Meer aandacht voor een actieve bevordering van gelijke kansen op alle toepassingsterreinen van de structuurfondsen zal een belangrijk element van de mainstreamingstrategie vormen. In de context van de beleidslijnen inzame ontwikkelingssamenwerking van de Gemeenschap heeft de Commissie een voorstel ingediend voor een verordening van de Raad inzake de integratie van sekse-onderwerpen in de ontwikkelingssamenwerking. Het voorstel, dat momenteel bij het Europees Parlement en de Raad in behandeling is, beoogt het opnemen van een sekse-gevoelige benadering zowel bij het opzetten en uitvoeren van communautair ontwikkelingsbeleid als bij het beheer en de evaluatie daarvan. Conclusie Dit zijn de hoofdlijnen in de ontwikkeling van gelijke kansen in de Europese Unie in 1997. Het belang van elk afzonderlijk onderdeel schuilt minder in concrete resultaten of voordelen die in 1997 zijn behaald, maar meer in hun mogelijkheden voor toekomstige ontwikkelingen. De werkelijke betekenis van 1997 zal duidelijker worden wanneer de Unie het Verdrag van Amsterdam het werkgelegenheidsproces met de jaren vooruitgang maakt, en naarmate de logica van mainstreaming op steeds bredere beleidsterreinen vrucht begint af te werpen. ratificatieprocedure uitvoeren, naarmate gaan zal na de 2 Resolutie van de Raad van 2 december 1996 betrenende de integratie van gelijke kansen van mannen en vrouwen in de Europese Structuurfondsen, PB C 386 van 20. 12. 1996. Box GELIJKHEIDSBEPALINGEN IN HET VERDRAG VAN AMSTERDAM Artikel F De Unie is gegrondvest op de beginselen van vrijheid, democratie, eerbiediging van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en van de rechtsstaat, welke beginselen de lidstaten gemeen hebben. Artikel 2 De Gemeenschap heeft tot taak (. ) het bevorderen van (. ) een hoog niveau van werkgelegenheid en van sociale bescherming, de gelijkheid van vrouwen en mannen (. ) een verbetering van de levensstandaard en van de kwaliteit van het bestaan, de economische en sociale samenhang en de solidariteit tussen de lidstaten. Artikel 3 Bij elk in dit artikel bedoeld optreden streeft de Gemeenschap ernaar de ongelijkheden tussen vrouwen en mannen op te heffen en de gelijkheid van vrouwen en mannen te bevorderen. Artikel 13. kan de Raad, (. ) met eenparigheid van stemmen, op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement, passende maatregelen nemen om discriminatie op grond van geslacht, ras, of etnische afstamming, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid te bestrijden. Artikel 137 Ter verwezenlijking van de doelstellingen van artikel 1173 wordt het optreden van de lidstaten op de volgende gebieden door de Gemeenschap ondersteund en aangevuld: • de verbetering van met name het arbeidsmilieu, om de veiligheid en de gezondheid van de werknemers te beschermen; • de arbeidsvoorwaarden; • de informatie en de raadpleging van de werknemers; • de integratie van personen die van de arbeidsmarkt zijn uitgesloten, onverminderd artikel 127; • de gelijkheid van vrouwen en mannen wat hun kansen op de arbeidsmarkt en de behandeling op het werk betreft. Artikel 141 1) Iedere lidstaat draagt er zorg voor dat het beginsel van gelijke beloning van mannelijke en vrouwelijke werknemers voor gelijke of gelijkwaardige arbeid wordt toegepast. 3 Artikel 117 integreert artikel 1 van de Overeenkomst inzake de sociale politiek die in het Verdrag is gewijzigd. Het artikel is bedoeld om de werkgelegenheid te bevorderen en de leef- en werkomstandigheden te verbeteren. 2) Onder beloning in de zin van dit artikel dient te worden verstaan het gewone basis- of minimumloon of -salaris en alle overige voordelen in geld of in natura die de werknemer uit hoofde van zijn dienstbetrekking direct of indirect van de werkgever ontvangt. Gelijke beloning zonder onderscheid naar kunne houdt in: a) dat de beloning voor gelijke arbeid in stukloon wordt vastgesteld op basis van een zelfde maatstaf; b) dat de beloning voor arbeid in tijdloon dezelfde is voor een zelfde functie. 3) De Raad neemt volgens de procedure van artikel 251 en na raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité maatregelen aan om de toepassing te waarborgen van het beginsel van gelijke kansen en gelijke behandeling van vrouwen en mannen in werkgelegenheid en beroep, met inbegrip van het beginsel van gelijke beloning voor gelijke of gelijkwaardige arbeid. 4) Hel beginsel van gelijke behandeling belet niet dat een lidstaat, om volledige gelijkheid van vrouwen en mannen in het beroepsleven in de praktijk te verzekeren, maatregelen handhaaft of aanneemt waarbij specifieke voordelen worden ingesteld om de uitoefening van een beroepsactiviteit door het ondervertegenwoordigde geslacht te vergemakkelijken of om nadelen in de beroepsloopbaan te voorkomen of te compenseren. Box WERKGELEGENHEIDSBELEID 1998 VIER PIJLERS EN NEGENTIEN RICHTSNOEREN I. GROTERE INZETBAARHEID Bestrijding van de jeugdwerkloosheid en voorkoming van langdurige werkloosheid De lidstaten zullen ervoor zorgen dat: 1. elke werkloze jongere een nieuwe start wordt geboden voordat hij zes maanden werkloos is; 2. volwassen werklozen eveneens een nieuwe start wordt geboden voordat zij twaalf maanden werkloos zijn. Overschakeling van passieve op actieve maatregelen 3. Iedere lidstaat zal zich inspannen om het aantal personen voor wie actieve maatregelen worden getroffen ter bevordering van hun inzetbaarheid, aanzienlijk te verhogen, en een streefcijfer vast te stellen om geleidelijk dichter bij het gemiddelde van de drie meest succesvolle lidstaten te komen, dat ten minste 20% moet zijn. Aanmoediging van een op partnerschap gebaseerde aanpak 4. De sociale partners wordt met klem verzocht om overeenkomsten te sluiten ter verruiming van de mogelijkheden voor opleiding, het opdoen van werkervaring, het volgen van een stage en andere maatregelen ter stimulering van de inzetbaarheid. 5. De lidstaten en de sociale partners zullen zich inspannen om de mogelijkheden voor levenslang leren verder te ontwikkelen. Soepeler overgang van school naar werk De lidstaten zullen: 6. de kwaliteit van hun schoolsysteem verbeteren, zodat het aantal jongeren dat het onderwijsstelsel voortijdig verlaat, sterk wordt verminderd; 7. ervoor zorgen dat het aanpassingsvermogen van de jongeren aan de technologische en economische veranderingen wordt vergroot en dat zij kwalificaties verwerven die sporen met de behoeften van de arbeidsmarkt, eventueel door de instelling of de ontwikkeling van leerlingstelsels. II. ONTWIKKELING VAN ONDERNEMERSCHAP Teneinde het oprichten en besturen van ondernemingen te vergemakkelijken zullen de lidstaten: 8. in het bijzonder streven naar een forse verlaging van de indirecte kosten en de administratieve lasten van de ondernemingen, meer bepaald van het midden- en kleinbedrijf, met name bij het in dienst nemen van extra medewerkers; 9. de ontwikkeling van zelfstandig werken aanmoedigen door het analyseren van de belemmeringen - teneinde ze te beperken - die met name in de belasting- en de sociale- zekerheidsstelsels kunnen bestaan voor in het bijzonder werknemers die zelfstandig willen worden of een kleine onderneming willen oprichten. Benutting van de mogelijkheden voor het scheppen van banen 10. De lidstaten zullen de middelen bestuderen om de mogelijkheden geboden door het scheppen van werkgelegenheid op lokaal niveau, in de sociale economie en in de nieuwe activiteiten die verband houden met behoeften waarop de markt nog niet inspeelt, volledig te benutten en tevens de belemmeringen analyseren - teneinde ze te beperken - die deze middelen in de weg zouden staan. Een werkgelegenheidsvriendelijker belastingstelsel De lidstaten zullen: 11. zich voorzover nodig, rekening houdend met het huidige belastingniveau, een geleidelijke verlaging van de totale fiscale lasten en, waar aangewezen, een geleidelijke verlaging van de belasting op arbeid en van de indirecte loonkosten, met name op laaggeschoolde en laagbetaalde arbeid, ten doel stellen; 12. onderzoeken of het opportuun is om het BTW-tarief voor arbeidsintensieve diensten die niet aan grensoverschrijdende concurrentie zijn blootgesteld, te verlagen. III. AANMOEDIGING VAN HET AANPASSINGSVERMOGEN VAN DE ONDERNEMINGEN EN VAN HUN WERKNEMERS Modernisering van de arbeidsorganisatie 13. De sociale partners wordt verzocht op de gepaste niveaus, met name op sectoraal en ondernemingsniveau, door middel van onderhandelingen overeenstemming te bereiken over regelingen tot modernisering van de arbeidsorganisatie, met inbegrip van flexibele arbeidsregelingen, teneinde ondernemingen productief en concurrerend te maken en het vereiste evenwicht tussen flexibiliteit en zekerheid tot stand te brengen. 14. Iedere lidstaat zal voor zichzelf nagaan of het opportuun is in de wetgeving gemakkelijker aanpasbare contractvormen in te voeren om rekening te houden met steeds diverser wordende werkgelegenheidsvormen. Werknemers met dergelijke contracten moeten tegelijkertijd meer zekerheid krijgen en een hogere beroepsstatus die met de behoeften van de ondernemingen verenigbaar is. Ondersteuning van het aanpassingsvermogen in ondernemingen 15. De lidstaten zullen met name de fiscale belemmeringen voor investeringen in menselijke hulpbronnen onderzoeken en in voorkomend geval belastingprikkels of andere stimulansen invoeren voor de ontwikkeling van de bedrijfsinterne opleidingen; zij moeten tevens iedere nieuwe regelgeving onderzoeken om na te gaan of zij ertoe bijdraagt de belemmeringen voor de werkgelegenheid te beperken en de arbeidsmarkt te helpen om zich aan te passen aan de structuurwijzigingen van de economie. IV. VERSTERKING VAN HET GELIJKEKANSENBELEID Overbrugging van de kloof tussen vrouwen en mannen 16. De lidstaten zullen trachten de kloof tussen de werkloosheidspercentages van vrouwen en mannen te verkleinen door een grotere participatie van vrouwen actief te steunen en moeten de ondervertegenwoordiging van vrouwen in bepaalde sectoren en beroepen en de oververtegenwoordiging van vrouwen in andere sectoren en beroepen aanpakken. Betere combinatie van werk en gezin 17. De lidstaten moeten ernaar streven het niveau van de verzorgings- en opvangmogelijkheden te verhogen, wanneer niet aan alle behoeften kan worden voldaan. Soepelere herintreding op de arbeidsmarkt 18. De lidstaten moeten bijzondere aandacht schenken aan de situatie van vrouwen en mannen die na een onderbreking van hun loopbaan overwegen weer te gaan werken, en hiertoe nagaan met welke middelen de hinderpalen voor deze herintreding geleidelijk uit de weg kunnen worden geruimd. Bevordering van de opname van mensen met een handicap in de arbeidsmarkt 19. De lidstaten moeten bijzondere aandacht schenken aan de moeilijkheden die gehandicapten kunnen ondervinden wanneer zij aan het beroepsleven willen gaan deelnemen. 10 DEELl MAINSTREAMING VAN GELIJKE KANSEN De Commissie is begonnen met een mainstreamingbeleid teneinde de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties te integreren. Deze verbintenis werd in een mededeling4 van februari 1996 aangekondigd. Tijdens de vierde Wereldvrouwenconferentie van de Verenigde Naties5 is een concept van mainstreaming uitgewerkt. Mainstreaming vergt een uitgebreidere aanpak van het gelijkheidsprobleem. De houding ten opzichte van de bevordering van gelijke kansen en de ontwikkeling van een sekseperspectief in het beleid en de programma's van de lidstaten, de Europese Unie en in internationale fora en debatten verandert. Binnen de Unie was het belang en de betekenis van het woord "mainstreaming" afhankelijk van de context. De toepassing van dit begrip hing onder meer af van het niveau van het gelijke-kansenbeleid in de verschillende lidstaten en de kennis en mate waarin de betrokkenen voor verandering openstonden. Ondanks aanzienlijke vooruitgang zijn er nog duidelijk obstakels en tekortkomingen. Om deze te overwinnen moet een aantal maatregelen worden getroffen, zoals bewustwording, trainingen op grote schaal om de noodzakelijke kennis op het gebied van seksevraagstukken te ontwikkelen, regelmatige beoordeling van beleidsvormen op hun uitwerking voor beide seksen en het beoordelen van wetgevingsvoorstellen en beleidsdocumenten om te waarborgen dat zij niet discriminerend op grond van geslacht zijn. Box Mainstreaming heeft tot doel de kwaliteit van het beleid te verbeteren en onbedoelde negatieve gevolgen te vermijden. Er moet een vorm van toezicht op seksegebonden invloed van alle beleidsvormen worden ontwikkeld, in het bijzonder voor beleidsvormen die gewoonlijk als sekseneutraal worden beschouwd. Op Europees niveau In 1997 zijn de bestaande structuren voor de bevordering van gelijke kansen in het beleid en de activiteiten van de Commissie, namelijk de groep van commissarissen voor gelijke kansen, de intergroep gelijke kansen en de subgroep gelijke kansen in de structuurfondsen, aangevuld met een brede "groep ambtenaren voor de mainstreaming van het sekseperspectief'. De mainstreamingstrategie werd ook gesteund in een resolutie van het Europees Parlement6 4 COM(96) 67 def. van 21. 2. 1996. 5 Vierde Wereldvrouwenconferentie van de Verenigde Naties, Peking, China, 4-15 september 1995. 6 Commissie rechten van de vrouw van het Europees Parlement. Verslag over de mededeling van de Commissie - Integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties, rapporteur mevrouw Angela Kokkola, EP 222. 553 van 17. 09. 1997. 11 van september 1997 over de mededeling van de Commissie over de integratie van gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties. Het Europees Parlement doet een beroep op de lidstaten om de integratie van gelijke kansen door te voeren in hun plaatselijk, regionaal en nationaal beleid. Er is hiertoe een "Guide to gender impact assessment"1 voor het beleid en de activiteiten van de Commissie opgesteld. In de loop van 1997 is een eerste verslag voorbereid over de integratie van gelijke kansen in alle beleidsvormen. 8 Het verslag geeft aan dat er velerlei activiteiten zijn ondernomen en dat er in korte tijd opmerkelijke vooruitgang is geboekt. Het verslag zal in 1998 worden gepubliceerd. Box toepassing van allerlei Inzet op het allerhoogste niveau is een criterium van wezenlijk belang voor een toewijzing van duidelijke succesvolle mobilisatie van de betrokkenen, de verantwoordelijkheden en de instrumenten, zoals de beoordeling van het beleid op sekseneutraliteit, correctieprocedures en het toezicht op en beoordelen van vooruitgang op dit terrein. Mainstreaming vult specifieke maatregelen van positieve actie aan, omdat het de bedoeling is de reikwijdte en de invloed van gelijke kansen te vergroten. Deze dubbele aanpak is van wezenlijk belang om het doel te bereiken. Naarmate - in een groot aantal organisaties en sectoren - het aantal initiatieven op het gebied van mainstreaming toeneemt en ingewikkelder wordt, neemt ook de vraag naar praktische instrumenten om de doeltreffendheid te verbeteren en de vooruitgang te meten toe. Het doorlichten van het beleid op sekseverschillen wordt van cruciaal belang bij de beoordeling ervan. Enkele specifieke voorbeelden van communautair beleid: Structuurfondsen De structuurfondsen zijn de belangrijkste instrumenten ten behoeve van de economische en sociale cohesie. Sinds de publicatie in 1996 van het verslag over gelijke kansen voor vrouwen en mannen in de Europese Unie hebben veel verzoeken tot inzending van projecten en voorstellen direct of indirect als doel de gelijke kansen te bevorderen en bij te dragen tot de opname van vrouwen op de arbeidsmarkt. Het betreft projecten voor de ontwikkeling van het platteland9 uit hoofde van artikel 8 van het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor in het kader van het EOGFL,10 de Landbouw (EOGFL), alsmede proefprojecten proefprojecten voor interregionale samenwerking van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en steun aan plaatselijke werkgelegenheidsinitiatieven11 door het 7 Over de "Guide to Gender impact assessment" werd als informeel werkdocument van de diensten van de Commissie door de groep ambtenaren voor de integratie van de gelijke kansen van mannen en vrouwen in alle beleidsvormen tijdens hun tweede bijeenkomst op 15 september 1997 overeenstemming bereikt. 8 COM(98) 122 def. van 4. 3. 1998. Voortgangsverslag van de Commissie over de follow-up van de mededeling - "Integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties". 9 PB C 284 van 27. 9. 1997. 10 PB C 326 van 31. 10. 1996, PB C 125 van 22. 4. 1997, PB S 43 van 1. 3. 1997. 11 PB C 323 van 29. 10. 1996. 12 Europees Sociaal Fonds (ESF). Onder het communautaire initiatiefprogramma Urban12 vallen ook acties ten behoeve van gelijke kansen. Het belangrijkste initiatief van de Gemeenschap voor de bevordering van gelijke kansen, innovatie aanmoedigen en er zijn Werkgelegenheid-NOW projectoverschrijdende themagroepen gevormd. De verticale en horizontale opheffing van seksescheiding blijft ook in de tweede fase een prioriteit (1997-1999). (1995-1997)13, blijft Er zijn evaluaties verricht om de invloed van de structuurfondsen op de bevordering van gelijke kansen te meten, bijvoorbeeld in Finland, Ierland, Spanje en Portugal. Hieruit blijkt dat bij de programmering en de evaluatie van de invloed onvoldoende met gelijke kansen rekening wordt gehouden. Voorgesteld is om op de ervaringen uit deze evaluaties voort te bouwen en in de toekomst gelijkheidsmaatregelen in de hoofdprogramma's van de structuurfondsen op te nemen. Ook in de mededeling Agenda 2000M is een hervorming van de structuurfondsen aangekondigd. Een versterking van de elementen menselijk potentieel en gelijke kansen in alle doelstellingen van de structuurfondsen moet hiervan deel uitmaken. Een nieuw systeem van communautaire initiatieven wordt overwogen. Onderwijs- en opleidingsbeleid for Europe (buitenschoolse (onderwijs) en Youth In de programma's Socrates jongerenuitwisselingen) wordt rekening gehouden met het in acht nemen van gelijke kansen voor vrouwen en mannen en dit aspect vormt eveneens een specifiek doel in het programma Leonardo da Vinci (opleiding), dat voorziet in maatregelen voor positieve actie naast mainstreaming. Gelijke kansen was een thema dat dwars door het hele Europese Jaar voor onderwijs en scholing tijdens het gehele leven (1996) liep en in alle uitvoeringsdocumenten werden de mogelijkheden voor positieve actie benadrukt. Het witboek "Onderwijzen en leren - naar een cognitieve samenleving" stelt het belang vast van loopbaan- en cursusbegeleiding en van toegang tot onderwijs en opleiding, vooral in technologie, voor vrouwen. Meer recent zijn in het verslag van de Commissie over de toegang tot voortgezette beroepsopleiding in de Unie15 de maatregelen onderzocht die de lidstaten hebben getroffen ten behoeve van vrouwen, vooral vrouwen die werkloos dreigen te worden, werkloze vrouwen en vrouwen die op de arbeidsmarkt willen worden opgenomen. Sociale dialoog In het ontwerp-Verdrag van Amsterdam wordt gewezen op een grotere rol van de sociale partners en een versterking van de coördinatie en de follow-up van kernthema's in het werkgelegenheidsbeleid. De integratie van het Sociale Protocol in het Verdrag is een belangrijke stap voorwaarts. De gevolgen van al deze veranderingen zijn voor de Europese 12 PB C 38 van 10. 2. 1996. 13 PB C 327 van 29. 12. 1990. 14 Agenda 2000 - voor een sterkere en grotere Unie. COM(97) 2000 def. Supplement 5/97- Bulletin van de Europese Unie. 15 COM(97)180 def. van 30. 4. 1997. 13 bevolking van cruciaal belang. Zij zullen het pad effenen voor verbeteringen op het gebied van gelijke kansen voor vrouwen en mannen. De bijdrage van de sociale partners aan de bevordering van gelijke kansen werd in het jaarverslag 1996 extra belicht. In haar mededeling betreffende de ontwikkeling van de sociale dialoog op Gemeenschapsniveau16 heeft de Commissie het belang hiervan voor de sociale politiek in het algemeen, maar ook op het niveau van het sectorale beleid onderstreept. Het Sociale Protocol biedt een model voor Europese overeenkomsten van de sociale partners over onderwerpen die al dan niet rechtstreeks met gelijke kansen verband houden. In een aantal gevallen is het dankzij de sociale partners gelukt in sectorale of lokale overeenkomsten clausules op te nemen die verband houden met gelijke kansen of met de combinatie van werk en gezinsleven. Hewlett-Packard Ltd in Boblingen in Duitsland is een goed voorbeeld. Het bedrijf kent een systeem van terugkeer van werknemers na een verlof om gezinsredenen, dat verder gaat dan de wettelijke grenzen van het ouderschapsverlof. British Gas in het VK17 heeft een reeks faciliteiten ontwikkeld om werknemers met gezinstaken te helpen hun vaardigheden te vergroten en hun loopbaan voort te zetten. Zij zijn in een nationale overeenkomst opgenomen. Beleid voor externe betrekkingen of handels- en ontwikkelingssamenwerking Sekse-analyse wordt in alle planningprocedures van de partner-ontwikkelingslanden geïntegreerd. Dit houdt een verschuiving in van specifieke interventies ten behoeve van vrouwen naar aandacht voor gelijkheid in alle ontwikkelingsbeleidsvormen en -projecten. In verband met de samenwerking met de ACS-landen heeft de Commissie in december 1996 een groenboek over de denkbeelden, aandachtspunten en methoden voor de "post-Lomé"- periode na het jaar 2000 gepubliceerd. Dit document en de bijbehorende Mededeling aan de Raad van 199718 bevatten belangrijke referenties naar gelijkheid als een sleutelonderwerp voor economische groei, sociale ontwikkeling en respect voor de mensenrechten. De Overeenkomst van ontwikkelingssamenwerking tussen de Europese Unie en 70 landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen). van Lomé belangrijkste vorm sinds 1975 de is Naast de beoordeling, door middel van een gedetailleerd vooruitgangsverslag in de vorm van een intern werkdocument van de Commissie, van de tenuitvoerlegging in 1996-1997 van de Resolutie van de Raad van 1995 inzake de integratie van gelijkheid van vrouwen en mannen in de ontwikkelingssamenwerking heeft de Commissie in juni 1997 een voorstel voor een verordening van de Raad terzake goedgekeurd. Wanneer deze verordening eenmaal is aangenomen, verschaft zij het juridisch kader voor het beheer van de communautaire financiële steun en het verschaffen van technische expertise voor het steunen van de 16 COM(96) 448 dcf. van 18. 9. 1996. 17 Genoemd in Equal Opportunities and Collective Bargaining in Europe, deel 1, Luxemburg, Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen. 18 COM(95) 423 def. van 18. 9. 1995. 14 sekseperspectief mainstreaming ontwikkelingssamenwerkingsbeleidsvormen en -acties. van het in alle communautaire In de mededeling aan de Raad over het verband tussen het handelsstelsel en de internationaal erkende arbeidsnormen19 behoren de gelijke kansen tot de centrale normen die moeten worden bevorderd. Box Mainstreaming in de lidstaten Een aantal besluitvormingsniveau te introduceren. lidstaten heeft getracht een mainstreaming-aanpak op hoog In Zweden heeft de minister van werkgelegenheid het recht voorstellen nauwkeurig te onderzoeken teneinde een sekseperspectief in alle beleidsvormen te integreren. In Spanje is de raad van het Instituto de la Mujer uitgebreid ten behoeve van een breder actieveld. De samenwerking tussen het Instituto de la Mujer en het Instituto Nacional de Empleo heeft geleid tot de opname van het aspect gelijke kansen in de opleiding van ambtenaren die het Plan voor geïntegreerde werkgelegenheidsdiensten uitvoeren. Het Bondsministerie voor Vrouwenzaken in Duitsland heeft een sekseperspectief ontwikkeld in de vorm van het recht om wetgevingsvoorstellen al in een vroeg stadium te analyseren. In Nederland worden bepaalde beleidsplannen van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en wetgevingsvoorstellen van de Ministeries van Buitenlandse Zaken en Justitie gecontroleerd op de seksegebonden gevolgen. Er is een specifieke procedure uitgewerkt om de gevolgen van het beleid op de beide seksen te kunnen beoordelen. In Griekenland is het Algemeen Secretariaat voor Gelijke Kansen gereorganiseerd ter verbetering van zijn communicatie met ministeries, regionale bureaus gelijke kansen en NGO's. 19 COM(96)402/4. 15 DEEL 2 VROUWEN EN MANNEN OP DE ARBEIDSMARKT De richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid bevordering van de gelijkheid in 1998: een stap vooruit bij de De problematische werkgelegenheidssituatie in Europa heeft de Europese Raad ertoe gebracht een nieuw hoofdstuk over de werkgelegenheid in het Verdrag goed te keuren. De door de Commissie voorgestelde richtsnoeren vormden een raamwerk voor de besprekingen tijdens de buitengewone Europese Raad over de werkgelegenheid in november 1997 te Luxemburg. De richtsnoeren werden op 15 december 1997 goedgekeurd via een Resolutie van de Raad. Dit betekende een cruciale stap voorwaarts omdat het aspect van de gelijke kansen in het hart van het werkgelegenheidsbeleid is opgenomen. Gelijke kansen vormen nu een van de prioriteiten als fundament voor het werkgelegenheidsbeleid op nationaal niveau. In de meerjarenprogramma's van de lidstaten uit hoofde van wat de Europese Raad in Essen heeft besloten, waar de basis voor de nieuwe werkgelegenheidsstrategie werd gelegd, was het beleid van bevordering van gelijke kansen van vrouwen en mannen op de arbeidsmarkt tot op heden nog niet erg zichtbaar. Er gaapt nog altijd een kloof op het terrein van gelijke kansen op de arbeidsmarkt. Het werkloosheidspercentage van vrouwen in de Europese Unie is hoger dan dat van mannen (12% tegenover 9%). (Werkloosheidspercentages van vrouwen en mannen (15-64 jaar) in de Europese Unie, 1996. ) Er werden in de loop van 1997 statistieken over de loonstructuur in de 15 lidstaten verzameld, die momenteel door Eurostat worden bestudeerd. Uit de eerste resultaten van de gegevensanalyse voor Spanje, Frankrijk, Zweden en het Verenigd Koninkrijk blijkt dat er nog altijd een verschil tussen de lonen van mannen en die van vrouwen bestaat; dit patroon wordt waarschijnlijk in alle lidstaten teruggevonden. Het gemiddelde aantal werkuren is in Europa afgenomen. Dit geldt vooral voor de werkende vrouwen. Een steeds groter aantal vrouwen werkt in deeltijd of heeft een arbeidscontract voor werk in het weekend, 's morgens of 's avonds. Het aantal werkende vrouwen en mannen is weliswaar toegenomen, maar de omvang van de werktijd (de arbeidsinput) is niet evenredig gestegen. Er is nieuw beleid nodig om de scheiding op de arbeidsmarkt aan zowel de aanbod- als de vraagzijde op te heffen. Activiteiten om dit te bevorderen bestaan vaak uit geïsoleerde en versnipperde acties buiten een geprogrammeerd kader en die geen substantiële impact hebben. 16 100% 90% 80% 70% 60% «\ 50% +• 40% 30% 20% 10% Werkloosheidspercentages van vrouwen en mannen (15-64 jaar) in de Europese Unie, 1996. • Vrowven D Mannen Bron: Eurostat I I • I I I • I GR RL UK Grand Total in het initiatief Werkgelegenheid-NOW behandeld. Tot de Enkele thema's worden prioriteiten in de tweede fase (1997-1999) behoren het wegnemen van verticale belemmeringen door vrouwen op te leiden voor het hogere management en van horizontale belemmeringen in niet-traditionele werkgelegenheidssectoren. Banen als computertechnicus worden vaak als technisch werk beschouwd en er hangt een sfeer van "typische mannenbaan" omheen. Een opleidingsorganisatie in Parijs, die door het NOW-initiatief wordt gesteund, heeft een opleidingsprogramma voor technici ontwikkeld op basis van een strategie van mainstreaming. Het opleidingsteam zal op basis van een actie-analyse trachten beroepskeuze- en arbeidsadviseurs bewust te maken van het brede scala aan banen in de nieuwe technologieën van zowel vrouwen als mannen. Nieuwe werkorganisatie inzake De werkgelegenheidsrichtsnoeren loopbaanonderbreking, ouderschapsverlof en deeltijdwerk, die van bijzonder belang voor vrouwen en mannen zijn. betrekking hebben beleid het op Een toename van het aantal werkende vrouwen wordt vaak in verband gebracht met de ontwikkeling van deeltijdwerk. Zo'n ontwikkeling biedt kansen maar houdt ook risico's in. Enerzijds wordt bij deeltijdwerk heel vaak gedacht aan werk met een lage beroepsstatus, minder werkzekerheid en lagere lonen dan voor voltijdwerk, ongeacht de status daarvan. Anderzijds kan de ontwikkeling van deeltijdwerk ook nieuwe mogelijkheden bieden. In veel gevallen kunnen vrouwen daardoor na lange afwezigheid weer op de arbeidsmarkt terugkeren; in andere gevallen kan deeltijdwerk een doeltreffende manier zijn om werk en gezinsleven te combineren. (Deeltijdwerk van vrouwen en mannen als aandeel in de totale werkgelegenheid Europese Unie, IJslanden Noorwegen (in %), 1996. ) in de Lidstaten als Nederland en België moedigen flexibiliteit aan terwijl tevens wordt getracht alle sociale rechten van deeltijdwerkenden te waarborgen. De Commissie heeft deze thema's besproken in haar Groenboek "Partnerschap voor een nieuwe werkorganisatie"20 en beoordeelt momenteel de reacties van belanghebbenden teneinde te kunnen bepalen hoe zij het beste het wettelijke, contractuele en beleidskader kan moderniseren. De analyse van traditioneel seksegebonden rollen is een belangrijk aspect van deze taak. Tegelijkertijd legt de Commissie in haar mededeling "Modernisering en verbetering van de sociale bescherming in de Europese Unie"21 er de nadruk op hoe belangrijk sociale bescherming is, die werkgelegenheid moet steunen en aanmoedigen, vooral door het handhaven van een evenwicht tussen flexibiliteit en zekerheid. Dit is vooral van belang voor deeltijdwerkers. 20 COM(97) 128 def. van 16. 4. 1997. 21 COM(97) 102 def. van 12. 3. 1997. 17 Deeltijdwerk van vrouwen en mannen als aandeel in de totale werkgelegenheid in de Europese Unie, IJsland en Noorwegen (in %), 1996 100 -O Bron: Euroslat, Statistics in focus N*8,1997. Noot: D = LFS 1995, N = 1995, IS = 1995. • Vrouwen O Mannen In april 1996 heeft de Commissie een formeel discussiedocument over "flexibiliteit, werktijd en zekerheid voor werknemers" gepubliceerd, dat gericht was op de noodzaak om het beginsel van non-discriminatie van werknemers met nieuwere flexibele arbeidscontracten te waarborgen. Vrouwen vertegenwoordigen een aanzienlijk deel van de werknemers in dergelijke atypische arbeidsvormen. Als antwoord op dit document hebben de Europese sociale-partnerorganisaties (UNICE, CEEP en E W) aangekondigd dat zij onderhandelingen over dit onderwerp willen beginnen, waarbij zij zich in eerste instantie op deeltijdwerk zullen concentreren. In mei 1997 hebben de sociale partners overeenstemming over dit onderwerp bereikt. In de raamovereenkomst over deeltijdwerk wordt erkend dat het noodzakelijk is een einde te maken aan de discriminatie van deeltijdwerkenden en hun arbeidsvoorwaarden te verbeteren; bovendien moet deeltijdwerk gemakkelijker worden gemaakt. De Raad heeft in december 1997 Richtlijn 97/8122 aangenomen, die deze overeenkomst van een wettelijk kader voorziet23. Met de vaststelling van deze richtlijn wordt erkend dat deeltijdwerk een steeds belangrijker element op de arbeidsmarkt wordt. Het is van zeer groot belang voor de gelijke kansen, omdat 83% van de deeltijdwerkenden vrouw is. De richtlijn beoogt de mogelijkheid te ondersteunen voor vrouwen en mannen om in bepaalde mate hun werktijden zelf te kiezen, en ook voor deeltijdwerk te kiezen wanneer bijvoorbeeld gezinsomstandigheden dit vereisen of als voorbereiding op hun pensionering. In het discussiedocument van de Commissie zijn ook kwesties als tijdelijk werk en arbeidscontracten voor bepaalde duur aan de orde gesteld. UNICE, CEEP en EVV hebben als volgende stap aangegeven dat zij bereid zijn te onderhandelen over arbeidscontracten voor bepaalde duur, als aanvulling op hun eerdere overeenkomst over deeltijdwerk. Box In een dynamische en zich verder ontwikkelende arbeidsmarkt komen nieuwe seksegebonden verschillen en vormen van discriminatie aan het licht. De Commissie zal met haar partners voortbouwen op reeds ondernomen inspanningen om de contractuele status en de bescherming van zogenaamde atypische arbeidsvormen te verbeteren. Het risico bestaat dat de werkgelegenheid voor vrouwen zich in sectoren concentreert waar zij al oververtegenwoordigd zijn (gezinszorg of persoonlijke verzorging), waarmee de scheiding tussen vrouwen en mannen op de arbeidsmarkt nog scherper wordt. Door deze ontwikkeling is het van essentieel belang dat er een beleid van gelijke kansen in deze sector wordt geformuleerd. 22 Richtlijn van de Raad van 15. 12. 1997, PB L 14 van 20. 1. 1998, blz. 9 23 Een voorstel voor een Richtlijn, die de reikwijdte van dit akkoord uitbreidt tot het Verenigd Koninkrijk, moet in 1998 ingediend worden (Juridische grondslag : art. 100). 18 Het MKB - vrouwen en het bedrijfsleven In de resolutie over groei en werkgelegenheid heeft de Europese Raad van Amsterdam in juni 1997 onderstreept dat bijzondere aandacht moet worden besteed aan de mogelijkheden die het midden- en kleinbedrijf voor het scheppen van banen biedt. Er komen nieuwe sectoren met grote mogelijkheden voor het scheppen van werk, en in de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid voor 1998 wordt er de nadruk op gelegd dat alle mogelijke bronnen voor werk, nieuwe technologie en innovatie doeltreffend moeten worden benut. Vooral in de diensten- en zorgsector zijn er mogelijkheden voor nieuwe banen, waar vrouwen de beste kansen hebben om (weer) aan de slag te gaan. Het gebruik van nieuwe technologieën geeft vrouwen ook nieuwe mogelijkheden, bijvoorbeeld in plattelandsgebieden. Vrouwen zetten minder vaak ondernemingen op dan mannen24 en als zij dat al doen, dan gaat het over het algemeen om kleine bedrijven. Zij hebben te kampen met een reeks problemen, vooral wanneer zij financieringsmiddelen nodig hebben. Deze onderwerpen zijn in het programma van de derde Europese Conferentie over het Ambacht en het Kleinbedrijf in november 1997 in Milaan aan de orde gesteld. Het derde meerjarenprogramma voor ondernemingsbeleid en met name het midden- en kleinbedrijf (1997-2000) richt zich in zijn verzoek tot het indienen van voorstellen uitdrukkelijk tot vrouwelijke ondernemers25. In het jaarverslag 1996 van het Europees Waarnemingscentrum voor het MKB26 is een hoofdstuk over vrouwen in het MKB opgenomen. Het onderstreept de rol die vrouwen in het MKB spelen en analyseert de specifieke moeilijkheden waarmee vrouwelijke ondernemers te maken hebben. De ervaringen die via Werkgelegenheid-NOW zijn opgedaan (de helft van de projecten betreft de oprichting van ondernemingen door vrouwen), zullen de Commissie helpen verdere actie op dit terrein te ontwikkelen. Verscheidene lidstaten hebben stappen ondernomen om deze moeilijkheden op te lossen: in Finland en Zweden worden vrouwelijke ondernemers bijvoorbeeld gesteund met een speciale ondernemerslening. Portugal verleent specifieke steun, een structuur van technische bijstand en een netwerk voor nationale en internationale samenwerking. De ontwikkeling van het ondernemerschap door vrouwen zal een belangrijk bestanddeel in het werkgelegenheidsproces en van de nieuwe doelstelling 3 van de structuurfondsen gaan vormen. In 199727 heeft de Commissie rondetafelbijeenkomsten georganiseerd, waar aan het licht kwam dat de zichtbaarheid en waardering van meewerkende echtgenotes moet worden verbeterd. De discussies werden bijgewoond door leden van het Europees Parlement, vertegenwoordigende organisaties en deskundigen. Zij onderstreepten dat het noodzakelijk is opleidingsprogramma's op te zetten die aan de huidige behoeften beantwoorden, en de 24 Voorbereidende documenten voor de OESO-confercutic "Women cnlrcpcneurs in small and medium enterprises: a major force in innovation and job creation", Parijs, 16-18 april 1997. 25 Oproep tot het indienen van voorstellen: bijstand aan ambachtelijke en kleine bedrijven, PB C 117 van 15. 4. 1997. 26 Europees Waarnemingscentrum voor het MKB, vierde jaarverslag, juli 1996. 27 De eerste rondelafelbesprcking vond plaats op 7 februari 1997, de tweede op 23 en 24 juni 1997. 19 vertegenwoordiging van meewerkende echtgenotes te verbeteren. Dit is een belangrijk aspect van het algemene beleidsthema van het opzetten van kleine familiebedrijven en de verschuiving van werk in loondienst naar zelfstandig werk van familieleden. In het licht van de conclusies zal de Commissie een aantal acties voorstellen. Individualisering van de rechten De individualisering van de rechten ten aanzien van de sociale zekerheid is mogelijk een belangrijk en actueel thema vanuit het oogpunt van gelijke kansen. Geen enkele lidstaat kent momenteel een volledig geïndividualiseerd stelsel van sociale zekerheid. Alle lidstaten koppelen - althans in sommige opzichten - sociale bescherming en belastingaanslagen aan de specifieke gezinssituatie en verlenen zogenaamde afgeleide rechten. Wat betreft bijvoorbeeld de pensioenen, is de impact van de aanvullingen voor afhankelijke volwassenen en de gezinstoelagen aanzienlijk, vooral in België en Ierland. In alle lidstaten zijn er overlevings- en wezenpensioenen behalve in België (geen wezenpensioen). Denemarken, Finland, Spanje volledig geïndividualiseerde stelsels, maar daar wordt minder rekening gehouden met verschillende gezinssituaties, hoewel er wel overlevingspensioenen bestaan. Aan de andere kant van de schaal zijn er stelsels, zoals in Frankrijk en België, waar wel bijzonder veel rekening met de verschillende gezinssituaties wordt gehouden. 28 en Zweden hebben weliswaar geen De Comissie heeft een onderzoek gefinancierd naar de individualisering van de sociale- zekerheidsrechten en de mogelijke alternatieven teneinde de sociale bescherming aan veranderingen in de werksituatie en de gezinsstructuur aan te passen; ook heeft zij in oktober 1997 een seminar29 georganiseerd over de individualisering van de rechten, dat deskundigen uit de lidstaten gelegenheid bood om diepgaander te onderzoeken wat een verschuiving naar geïndividualiseerde rechten zou kunnen betekenen. Er is meer werk op dit terrein gepland. De aanpassing van de sociale bescherming aan veranderende behoeften zal een van de thema's zijn voor analyse, bespreking en actie in de lidstaten, de Europese instellingen en bij de sociale partners binnen de sociale dialoog en tijdens het Europese Forum voor Sociaal Beleid in 1998. 28 DULBE A, Individualisation of Social and Fiscal Rights and Equal Opportunities between Women and Men, ULB, Brussel, 1997. 29 Individualisering van rechten, sociale zekerheid en gelijke kansen van mannen en vrouwen, Commissie, Universiteit van Nanterre, 9-11 oktober 1997. 20 DEEL 3 LEVEN EN WERKEN IN EUROPA - DE ZORGAGENDA Het thema van de combinatie van werk en gezinsleven30 staat centraal bij grote sociale veranderingen, namelijk veranderingen in de werkorganisatie, demografische patronen, herstructurering van de sociale bescherming, houding tegenover sociale en economische afhankelijkheid, verdeling van de zorgtaken tussen vrouwen en mannen en dienstverlening van openbare en particuliere sectoren. Er is een zorgagenda in Europa verschenen, die breder is dan het debat over kinderopvang. Het betreft de toekomst van het gezin, de zorg voor ouderen en gehandicapten en de rol van mannen in de zorgtaken. In heel Europa zien we de volgende tendenzen: • Vraag naar opvang van kleine kinderen. Meer dan 90% van de kinderen van drie jaar in België, Frankrijk en Italië gaat naar een peuter-/kleuterschool. 31 Gegevens in de Europese Unie duiden erop dat 10% van de huishoudens32 uit één persoon bestaat. De toenemende tendens van eenpersoonshuishoudingen houdt nieuwe taken voor de dienstverlening in. • Met de vergrijzing van de bevolking komen er ook nieuwe behoeften. De zorg voor de laste van vrouwen komt, komt nog bij haar ouderen, die voornamelijk ten verantwoordelijkheden voor de kinderopvang. Uit het European Community Household Panel Survey blijkt dat in 1994, 9% van de vrouwen die een baan van ten minste 30 uur per week hebben, na hun werk nog tot 4 uur per dag voor een afhankelijke persoon zorgen. 33 De Commissie heeft hierop gereageerd met het steunen van projecten, onderzoeken, vormen van netwerken, coördinatiebesprekingen en het vragen van advies over deze grootschalige tendenzen en veranderingen. 34 Via bijvoorbeeld het communautaire actieprogramma op middellange termijn inzake gelijke kansen voor vrouwen en mannen (1996-2000) heeft de amministrazione provinciale van Siena35 in Italië een project gelanceerd. Een breed partnerschap van regionale en lokale autoriteiten, vakbonden en NGO's bevordert een methode om de persoonlijke-dienstensector en de bijdrage daarvan tot het combineren van werk en gezinsleven te analyseren. 30 Een particulier huishouden is een eenheid van een, twee of meer personen die een gemeenschappelijke woning delen. 31 Eurydice-eenheid, Europese Commissie. 32 Eurostat, Population and Social Conditions, 1996, nr. 5. 33 Eurostat, Statistics in Focus, 1997, nr. 5. 34 Demografisch verslag, COM(97) 361 def. van 9. 7. 1997, Modernisering en verbetering van de sociale bescherming in de Europese Unie, COM(97)102 def. van 12. 3. 1997, Partnerschap voor een nieuwe werkorganisatie, COM(97)128. 35 Project Labour Team, Amministrazione Provinciale di Siena, Italië. 21 Werkgelegenheid-NOW heeft programma's opgezet die opleiding en zorg combineren en de structuurfondsen hebben in verscheidene gevallen zorgvoorzieningen getroffen om de opleiding en terugkeer naar werk te vergemakkelijken. In de richtsnoeren voor de werkgelegenheid voor 1998 beschouwt de Raad de verenigbaarheid van werk en gezinsleven en een gemakkelijker terugkeer naar werk na een loopbaanonderbreking (vaak voor de opvoeding van jonge kinderen) als een kernthema voor de ontwikkeling van de werkgelegenheid in Europa. De lidstaten wordt verzocht een hoger niveau van zorgvoorzieningen na te streven. De deskundigengroepen van de Commissie "Sekse en werkgelegenheid" en "Gelijke rechten" maken gezamenlijk een inventaris van de zorgvoorzieningen voor kinderen en afhankelijke personen in de 15 lidstaten, IJsland en Noorwegen. Zij evalueren ook de invloed van de beschikbaarheid en het tekort aan zorgdiensten op de werkgelegenheid van vrouwen. Dit werk zal worden gepresenteerd tijdens een onder het Britse voorzitterschap in mei 1998 in Belfast te houden conferentie van Europese ministers die verantwoordelijk zijn voor gelijke kansen. Onderstaand wordt een korte wetgevingsgebied. schets gegeven van recente ontwikkelingen op Ouderschapsverlof Volgens richtlijn 96/34/EG van de Raad van 3 juni 199636 over ouderschapsverlof hebben zowel mannelijke als vrouwelijke werknemers recht op ten minste drie maanden (onbetaald) verlof bij de geboorte of adoptie van een kind totdat het acht jaar wordt. De richtlijn werd onder het Sociale Protocol aangenomen en gold in eerste instantie voor 14 lidstaten. Nadat in Amsterdam overeenstemming was bereikt om een einde te maken aan de opt-out van het Verenigd Koninkrijk bij het Sociale Protocol, werd een ontwerprichtlijn die het ouderschapsverlof ook voor het Verenigd Koninkrijk doet gelden op 15 december 1997 door de Raad aangenomen. De richtlijn inzake ouderschapsverlof is een belangrijk element in de reeks geïntegreerde en aanvullende maatregelen die nodig zijn om het doel van verenigbaarheid van werk en gezinsleven te bereiken. In 1997 heeft de Commissie onderzoeken en maatregelen die in de 15 lidstaten worden doorgevoerd, opnieuw bezien. Het onderzoek dat de Commissie zelf in 1997 heeft verricht en analyses van de OESO (1995)3 bevestigen dat er aanzienlijke methodologische problemen bestaan bij de beoordeling van het percentage vrouwen en mannen in de lidstaten dat van hun recht op ouderschapsverlof gebruik maakt. 36PBL 145 van 19. 6. 1996. 37 OESO, Employment Outlook, Parijs, juli 1995. 22 Niettemin blijkt uit huidige tendenzen dat voornamelijk vrouwen ouderschapsverlof opnemen. In Denemarken, waar ouderschapsverlof al lang bestaat, is 90% van de begunstigden vrouw. 38 Zwangerschap en moederschap Richtlijn 92/85 van de Raad over zwangere werkneemsters39, die in 1992 uit hoofde van artikel 118A is aangenomen, biedt een raamwerk voor de invoering van maatregelen om de veiligheid en gezondheid op de arbeidsplaats te verbeteren van zwangere vrouwen en vrouwen die onlangs zijn bevallen of die borstvoeding geven. Artikel 14, lid 4, van de richtlijn bepaalt dat de lidstaten de Commissie verslag moeten uitbrengen over de praktische tenuitvoerlegging van de richtlijn, met inbegrip van de mening van werkgevers en werknemers. Op basis van de verstrekte informatie bereidt de Commissie momenteel een verslag voor. Zoals bepaald in artikel 3 van de Richtlijn, zette de Commissie de voorbereiding voort van een adviesdocument over de beoordeling van de chemische, fysische en biologische agentia en industriële processen die als gevaarlijk voor de veiligheid en gezondheid van deze werkneemsters worden beschouwd. Zij werd voor deze taak bijgestaan door het Raadgevend Comité voor de veiligheid, de hygiëne en de gezondheidsbescherming op het werk. De definitieve tekst zal in overleg met de lidstaten in het eerste halfjaar van 1998 worden opgesteld. Kinderopvang In februari 1998 heeft de Commissie een verslag goedgekeurd over de tenuitvoerlegging van de aanbeveling van de Raad betreffende kinderopvang van 199240. Het rapport werd opgesteld na de analyse in 1997 van de antwoorden die de lidstaten op een vragenlijst van de Commissie hebben gegeven. Het verslag bevestigt opnieuw de centrale rol van kinderopvangfaciliteiten om werk en gezinsleven in de hele Europese Unie te kunnen combineren. De aanbeveling was een succes voorzover zij het debat over de zorgtaken heeft gestimuleerd. De rol van de werkplek bij de waarborging van gezinsvriendelijk beleid is in de jaren na de aanbeveling meer op de voorgrond getreden, evenals de taak van particuliere organisaties. De kinderdagopvang in gezinnen (gast- of onthaalmoeders) komt minder vaak in de antwoorden van de lidstaten voor. In de werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 1998 is bepaald dat er adequate voorzieningen moeten zijn voor kwalitatief goede opvang van kinderen en andere afhankelijke personen ter ondersteuning van de toetreding tot, en blijvende deelname aan de arbeidsmarkt van vrouwen en mannen. Het vaststellen van een kader voor de diverse beleidsvormen die antwoord moeten geven op de vraag naar zowel kinderopvang als zorg voor andere afhankelijke personen, maakt deel uit van de zorgagenda van de toekomst. De Commissie zal de lidstaten in dit opzicht steunen en de vooruitgang in 1998 volgen teneinde richtsnoeren voor 1999 voor te bereiden. 38 Mededeling vande Ligestillingsradct, Denemarken, 1997. 39 PB L 348 van 28. 11. 1992, blz. 1. 40COM(98). van 4. 2. 1998. 23 Overige initiatieven Vrijwel alle lidstaten hebben in 1997 een of meerdere initiatieven genomen om een harmonieuze combinatie van werk en gezinsleven te bevorderen41 Een overzicht van deze maatregelen toont de grote verscheidenheid van methoden. België, Spanje, Portugal en Frankrijk hebben onderzoek naar ouderschapsverlof of naar de ideeën rond de verenigbaarheid van werk en gezinsleven gesteund. Italië en Oostenrijk hebben getracht de bewustwording door conferenties of publiciteitscampagnes te bevorderen om mensen aan te zetten na te denken over de verdeling van de zorgtaken binnen het gezin. Een aantal lidstaten heeft voorstellen gedaan (Italië) of de wetgeving aangepast om de reikwijdte (Duitsland) van moederschaps- en ouderschapsverlof te verhogen. (Denemarken) of de verzekeringswaarde te vergroten Werkgevers en vakbonden zijn betrokken bij de ontwikkeling van vernieuwende maatregelen in Ierland en het Verenigd Koninkrijk. Portugal heeft onderzoek gedaan naar de situatie van werkenden die ook zorgtaken hebben voor een oudere in hun huis. Oostenrijk, Nederland, Denemarken en Finland hebben de reikwijdte van bestaande campagnes verbreed en ook mannen betrokken bij een betere combinatie van werk en gezinsleven, of onderzoeken de bereidheid van de mannen om gebruik te maken van verlofregelingen en andere sociale voorzieningen. Box Diversiteit is een kenmerk van de toename van recente kinderopvangvoorzieningen in de lidstaten. In een aantal lidstaten betekent diversiteit een reeks verschillende diensten voor de diverse werkpatronen van de ouders en de behoeften van niet- werkende ouders. In andere lidstaten wordt het streven naar diversiteit weerspiegeld in de ontwikkeling van verschillende soorten kinderopvang die voldoen aan de verschillende behoeften van kinderen en die beantwoorden aan hun ontwikkeling op diverse leeftijden. 41 Uit de antwoorden op de vragenlijst-1997 van het Raadgevend Comité. 24 DEEL 4 BEVORDERING VAN EEN EVENWICHTIGE DEELNAME AAN DE BESLUITVORMING In de afgelopen twintig jaar is er een duidelijke tendens geweest om gelijke kansen niet alleen tot de arbeidsmarkt te beperken. Voor deze ontwikkeling is de erkenning dat vrouwen in besluitvormingsposities ondervertegenwoordigd zijn en dat dit een geweldig groot obstakel vormt voor de democratische ontwikkeling van de Europese Unie, haar samenhang en haar concurrentievermogen op wereldschaal, van cruciaal belang geweest. Er bevinden zich naar verhouding veel te weinig vrouwen in besluitvormingsposities, ook op politiek niveau. De situatie is sinds recente verkiezingen (1997) in verscheidene lidstaten van de Europese Unie aanzienlijk beter geworden; toch is de kloof nog groot. In het jaarverslag 1996 zijn de diverse strategieën beschreven om een kritische massa vrouwen op besluitvormingsposten te krijgen. De zichtbare en strategische aanwezigheid van vrouwen in de openbare sector, ook in de politiek, is een eerste voorwaarde voor hun bevordering en promotie naar besluitvormingsfuncties in andere sectoren. De participatie van vrouwen in nationale parlementen in de Europese Unie is tussen de peildata in 1996 en 1997 over het algemeen met 2,3% toegenomen (van 14,8% tot 17,1%). Het aandeel vrouwen op regeringsposten is vaak groter dan het percentage vrouwen in hun respectievelijke nationale parlementen. Tussen 1996 en 1997 is het aandeel vrouwen in de regeringen met 2,5% gestegen (van 16,8 tot 19,3%). De participatie van vrouwen op regionaal niveau is veel hoger dan op nationaal niveau. In 1997 bestond 23,2% van het regionale bestuur uit vrouwen. Tussen 1996 en 1997 steeg het percentage vrouwen in de regionale parlementen van 25,1 tot 26,6%. (Participatie van vrouwen in de nationale parlementen van de lidstaten van de Europese Unie, in het Europees Parlement en in IJsland, Noorwegen en Liechtenstein (in %), 1996 en 1997. ) Box Recente verkiezingen hebben enige verbeteringen te zien gegeven wat betreft het aantal vrouwen op politieke besluitvormingsposten. Een Eurobarometer-onderzoek42 stelde vast dat Europeanen steeds vaker het idee aanvaarden dat vrouwen functies met politieke verantwoordelijkheid bekleden. Desondanks blijven vrouwen naar verhouding beter in regeringsfuncties vertegenwoordigd dan in rechtstreeks gekozen parlementen. Zij doen het ook beter in een evenredig kiesstelsel. De positieve waarde van de integratie van vrouwen in gekozen posities moet nog volledig worden erkend. 42 Européennes, Européens: A chances égales?, Eurobarometer 44. 3, opinie-onderzoek, maart-april 1996, verslag 1996. ~ • 25 Participatie van vrouwen in de nationale parlementen van de lidstaten van de Europese Unie, in het Europees Parlement en in IJsland, Noorwegen en Liechtenstein (in %), 1996 en 1997 • 1996 D1997 100 90 + 80 70 60 Bron: Gegevens voor 1996 van het Europese deskundigennetwerk besluitvorming. Gegevens voor 1997 van het FrauenComputerZentrum in Berlijn. Noot: *4 gekozen leden in Groenland en op de Faeröer-eüanden niet inbegrepen, parlement telt ook 15 plaatsvervangende ministers. •het p»R- EU15 EP n FI- IS In de resolutie van de Raad betreffende een evenwichtige deelname van vrouwen en mannen in de besluitvorming43 wordt gesteld dat het noodzakelijk is geïntegreerde acties op te zetten die gericht zijn op een evenwichtige deelneming van vrouwen en mannen aan de in de Europese Unie. Als zodanig vult zij initiatieven aan die op besluitvorming internationaal en nationaal niveau zijn genomen. van De resolutie doet een beroep op de lidstaten een geïntegreerde strategie te ontwikkelen ter bevordering in besluitvormingsorganen. In 1999 zal de Commissje een eerste verslag opstellen over de tenuitvoerlegging van de resolutie van de Raad uit 1996 voor de eerste periode van driejaar na de goedkeuring ervan. evenwichtige deelname van vrouwen en mannen een De Commissie rechten van de vrouw van het Europees Parlement heeft twee belangrijke verslagen over vrouwen in besluitvormende organen opgesteld. Het eerste verslag44 geeft een heldere analyse van de obstakels bij de besluitvorming en stelt specifieke maatregelen voor die zowel de kwantiteit als de kwaliteit van de vertegenwoordiging van vrouwen in besluitvormende organen helpen verbeteren. Het tweede verslag4 verzoekt om een geïntegreerde strategie om de vertegenwoordiging van vrouwen in besluitvormende organen te verbeteren. Het Comité van de regio's46 onderstreept het belang van een verschuiving in de openbare discussie over vrouwen in besluitvormende organen en beweert dat het streven naar een evenwichtige deelneming van vrouwen en mannen bij t>enpgmingen van vertegenwoordigers in het Comité door de lidstaten steeds meer steun krijgt. De Europese Commissie heeft de lidstaten en andere betrokkenen een praktisch instrument verschaft voor de bevordering van een beter evenwicht, De in 1997 gepubliceerde handleiding "Hoe te komen tot een evenwichtige deelname van vrouwen en mannen aan de politieke besluitvorming"47 doet voorstellen voor concrete strategieën en beleid teneinde politieke bereidheid om vrouwen meer invloed te geven daadwerkelijk in actie om te zetten. De handleiding doet specifieke aanbevelingen aan regeringen, politieke partijen en vrouwenorganisaties om het aantal vrouwen op politieke besluitvormingsposten te verhogen. De Commissie heeft ook steun verleend aan onderzoek naar de participatie van vrouwen op terreinen die niet noodzakelijkerwijs in de politieke sfeer liggen, namelijk gezondheid, • ** Aft justitie, financiën en onderwijs. Voorts heeft zij een omvattend onderzoek verricht dat de 43 PB L 319 van 10. 12. 1996, blz. 11. 44 Commissie rechten van de vrouw van het Europees Parlement, ingediend door de Europese afgevaardigde Jessica Larive, 205. 666/def. , 1994. 45 Commissie rechten van de vrouw van het Europees Parlement, ingediend door de Europese afgevaardigde Irene Crepaz, 214. 950/dcf. , 1996. 46 Resolutie over de benoeming van leden van het Comité van de regio's in termen van gelijke kansen, Comité van de regio's, 237/97. 47 Europese Commissie, Directoraat-generaal werkgelegenheid, industrielle betrekkingen en sociale zaken, 1996. 48 Gender, Power and Change in Health Institutions of the European Union, Europese Commissie, DG V, Women in Decision making in the Judicial Systems of the European Union, CESEP, Women in the Financial Institutions in the European Union, Wissenscluiilszcntrum Berlin; Women in Decision-Making in Education, Katholieke Universiteit van Leuven. 26 in politieke, sociale research op het gebied van vrouwen besluitvormingsorganen in de 15 lidstaten van de Europese Unie, Noorwegen en de instellingen van de Europese Unie in kaart brengt en evalueert49. De resultaten van dit empirisch onderzoek vormden de basis voor de omzetting van de politieke toezeggingen van de lidstaten van de Europese Unie in het Actieplatform van Peking, de resolutie van de Raad en het Handvest van Rome van 1996 in doeltreffende strategieën voor de bevordering van een beter evenwicht van vrouwen en mannen in de besluitvorming. economische en De Commissie heeft een derde actieprogramma voor gelijke kansen van vrouwen en mannen binnen haar eigen diensten (1997-2000)50 gelanceerd. Hierin wordt een geïntegreerde strategie geschetst, die gericht is op een evenwichtige vertegenwoordiging van vrouwen en mannen op ieder niveau binnen de instelling en op het ontwikkelen van een seksegevoelige cultuur. De strategie is gebaseerd op de tweeledige benadering van mainstreaming het sekseperspectief in alle vormen van personeelsbeleid evenals op het ondernemen van positieve actie op het gebied van het aanwerven en het benoemen van vrouwen in besluitvormende functies. Het programma beoogt eveneens de verbetering van faciliteiten om gezinsleven en werk te kunnen combineren. Voor gelijke kansen in de lidstaten verantwoordelijke organen zijn actief geweest in een reeks activiteiten die een grotere rol voor vrouwen in de besluitvorming moeten stimuleren en ontwikkelen. Ook de sociale partners en NGO's hebben bijgedragen tot de bevordering van een evenwicht tussen vrouwen en mannen. Er zijn in 1997 conferenties en onderzoeken georganiseerd door UEAPME, EVV, CEC en vrouwenorganisaties in Spanje en Nederland. Het communautaire actieprogramma op middellange termijn inzake gelijke kansen voor vrouwen en mannen (1996-2000)51 heeft in 1997 een aantal initiatieven gesteund die voor de bevordering van een evenwichtige deelname van vrouwen en mannen in de besluitvorming van belang zijn. Bijvoorbeeld52: • de Belgische Senaat heeft het initiatief genomen tot een samenwerkingsproject tussen de commissies gelijke kansen in nationale parlementen en de Commissie rechten van de vrouw van het Europees Parlement. In mei 1997 heeft er een conferentie in de Belgische Senaat plaatsgevonden. In 1998 zal het parlement van Portugal de activiteiten uit hoofde van dit project voorzitten. • De Raad der Europese Gemeenten en Regio's (REGR) is van plan het Europese netwerk van gekozen lokale en regionale vrouwelijke afgevaardigden tot andere leden uit te breiden. Een betere verspreiding van informatie over gelijke kansen onder lokale overheden, deelname van op lokaal en regionaal niveau gekozen vrouwen en mannen aan bijeenkomsten en het verrichten van onderzoek naar besluitvormingsmechanismen in de lokale politiek maken van dit project deel uit. 49 J. Lovenduski, Southampton University. 50 Derde actieprogramma inzake gelijke kansen voor mannen en vrouwen binnen de Europese Commissie, 1997-2000, SEC (97) 536/3. 51 COM(95) 381 def. van 19. 7. 1995. Besluit van de Raad van 22. 12. 1995, PB L 335 van 30. 12. 1995, blz. 37. 52 Zie projectenlijst, 1997, Communautair actieprogramma op middellange termijn inzake gelijke kansen voor vrouwen en mannen (1996-2000), Europese Commissie, DGV. 27 Het FrauenComputerZentrum (FCZ) in Berlijn heeft een Europese gegevensbank "Women and Decision-Making" opgezet. Deze verstrekt waardevolle basisgegevens voor verdere research, onderzoek en opleidingsmethoden, alsmede voor de ontwikkeling van politieke strategieën die de participatie van vrouwen in de besluitvorming moeten bevorderen. De National Women's Council of Ireland heeft eveneens gegevens verzameld over vrouwen en de besluitvorming in alle sectoren teneinde strategieën door te voeren die een evenwicht tussen vrouwen en mannen in het besluitvormingsproces moeten waarborgen. Een specifiek doel betrof het vaststellen van opleidingsbehoeften teneinde een daadwerkelijke participatie van vrouwen te stimuleren. 28 DEEL 5 GELIJKE RECHTEN - VOORUITGANG IN 1997 Wettelijke en afdwingbare rechten vormen de basis waarop een stelsel van gelijke behandeling is gebouwd. In 1997 was de aandacht gericht op intergouvernementele besprekingen en het Verdrag van Amsterdam, dat Europese instellingen nieuwe taken en mogelijkheden geeft om gelijke kansen voor vrouwen en mannen te bevorderen en discriminatie te bestrijden. Tegelijkertijd zijn er verscheidene nieuwe thema's aan de orde gekomen die verband houden met gelijke kansen voor vrouwen en mannen Gelijk loon Een van deze thema's is dat van gelijk loon, een hoeksteen voor de gelijke kansen voor vrouwen en mannen. De door de Commissie53 goedgekeurde gedragscode voor de toepassing van gelijke beloning voor arbeid van gelijke waarde voor vrouwen en mannen op het werk werd door de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken van het Europees Parlement besproken. Het verslag werd op 11 juni 1997 goedgekeurd54. Het verslag stelt nadrukkelijk dat het opzetten en - indelingssystemen van wezenlijk belang worden beschouwd om seksediscriminatie in loonstructuren te elimineren en oneerlijke loonelementen weg te nemen. Bewustwordings- en informatiecampagnes worden ook als een belangrijke stap in het proces van vermindering van de huidige toonverschillen beschreven. functiewaarderings- en implementeren van Bewijslast Over de omkering van de bewijslast in geval van discriminatie op grond van het geslacht heeft de Commissie zich lang het hoofd gebroken; al in 1988 heeft zij een richtlijn voorgesteld55. In juli 1996 heeft de Commissie de Raad een ontwerprichtlijn56 doen toekomen, die aan het Parlement is voorgelegd, dat zijn standpunt in eerste lezing57 heeft medegedeeld. Een nieuw voorstel werd voorgelegd aan de Raad, die op 27 juni 1997 een gemeenschappelijk standpunt heeft ingenomen. Na de tweede lezing in het Europees Parlement heeft de Commissie een herzien voorstel voor een richtlijn ingediend. De Raad heeft Richtlijn 97/8058 op 15 december 1997 vastgesteld. 53 COM(96) 336 def. van 17. 7. 1996. 54 Commissie werkgelegenheid en sociale zaken van het Europees Parlement. Verslag over de gedragscode voor de toepassing van gelijke beloning voor arbeid van gelijke waarde voor vrouwen en mannen op het werk, EP 220. 249, aangenomen op 11. 6. 1997. 55 PB C 176 van 5. 7. 1988. 56 Zie verslag 1996, blz. 102. "10. 4. 1997. 58 PB L 14 van 20. 1. 1998, blz. 6. De aangenomen tekst beantwoordt aan het nagestreefde hoofddoel: omkering van de bewijslast ten behoeve van de kla(a)g(st)cr. 29 Socialezekerheidsstelsels Op het gebied van de sociale zekerheid heeft de Commissie zich gericht op de uitbreiding van de voordelen van gelijke behandeling tot sociale-zekerheidsstelsels, in het bijzonder voor zelfstandigen, na het arrest Barber59 van het Europese Hof van Justitie. Op 20 december 1996 heeft de Raad een nieuwe richtlijn 96/9760 vastgesteld tot wijziging van richtlijn 86/378/EEG. De Commissie studeert nu ook op een nieuwe richtlijn om de kloof in de bestaande communautaire wetgeving op het gebied van gelijke behandeling van vrouwen en mannen te overbruggen. Dit voorstel betreft belangrijke zaken als de pensioengerechtigde leeftijd, overlevingspensioenen en gezinsbijlagen die buiten het bereik van bestaande richtlijnen61 vallen. Positieve actie: zaken Kalanke en Marschall Na het arrest-Kalanke heeft de Commissie voorgesteld richtlijn 76/207/EEG inzake gelijke behandeling te wijzigen62. Op 17 april 1997 heeft de Raad besloten de discussie over dit onderwerp te verdagen aangezien de meeste lidstaten van mening waren dat de richtlijn niet behoefde te worden gewijzigd. Aangezien het arrest-Kalanke de geldigheid van de richtlijn niet ter discussie stelde, wilden de lidstaten hun positie in het licht van de resultaten van de IGC opnieuw bezien. In de zaak C-409/95 (Marschall/Land Nordrhein-Westfalen) heeft het Europese Hof van Justitie63 geconcludeerd dat een nationale wet waarin vrouwen bij promoties in de openbare sector voorrang krijgen in gevallen dat er mannelijke en vrouwelijke kandidaten zijn met gelijke kwalificaties voor de desbetreffende functie, niet in strijd is met de communautaire wetgeving, mits aan bepaalde voorwaarden is voldaan en de bevordering van een mannelijke kandidaat niet bij voorbaat is uitgesloten. Het arrest van het Europese Hof van Justitie bevestigt de wettigheid van de benaderingswijzen via positieve actie wanneer deze een zekere mate van flexibiliteit (niet automatisch) in de toepassing ervan toelaten. Artikel 141, lid 4, van het nieuwe Verdrag van Amsterdam zal, wanneer het eenmaal in werking treedt, deze situatie niet wijzigen. Het Europees Parlement onderzoekt momenteel de gevolgen van dit arrest voor het voorstel van de Commissie tot wijziging van Richtlijn 76/207. Seksuele intimidatie op het werk De bescherming van de waardigheid van vrouwen en mannen op de arbeidsplaats is van cruciaal belang. De Commissie is samen met de sociale partners al begonnen aan onderzoek, informatiecampagnes en richtsnoeren. De sociale partners waren het erover eens dat seksuele intimidatie een wijdverbreid probleem is, maar zij konden het in 1997 over dit onderwerp niet eens worden. De Commissie evalueert daarom de resultaten van onderzoek 59 Zaak C-262/88 Barber/GRE van 17. 5. 1990, Jurispr. 1990, 1889. 60 PB L 46 van 17. 2. 1997, blz. 20. 61 Richtlijnen 86/378/EEG en 96/97/EG voorzover het de zelfstandig werkenden betren, en 79/7. 62 Zaak C-450/95 Kalanke/Frcie Hansestadt Breinen, Jurispr. 1995, blz. 1-3051, COM(96) 88 def. van 27. 3. 1996, blz. 93. 63 Zaak C-409/95 Marschall/Land Nordrhcin-Wcstralcn van 11. 11. 1997. 30 waartoe in 1997 opdracht is gegeven teneinde te bepalen hoe zij nu dit probleem op Europees niveau het beste verder kan aanpakken. Box De interpretatie van het Verdrag van Amsterdam, de invloed ervan op gelijke toegang tot socialezekerheidsstelsels en het handhaven en vaststellen van positieve acties worden momenteel bestudeerd. Bepalingen voor positieve actie in nationale en Europese wetgeving moeten na het oordeel van het Europese Hof van Justitie in de zaak-Marschall ook opnieuw worden bestudeerd en de Commissie moet bezien welke nieuwe mogelijkheden er zijn om ervoor te zorgen dat gelijke behandeling niet alleen betekent gelijke kansen bieden aan personen van verschillend geslacht, maar dat dit ook actie kan inhouden om structurele verschillen in de positie van vrouwen en mannen in hun beroepsleven over het algemeen te beperken. Mensensmokkel Het respecteren van de rechten van vrouwen wordt gezien als een wezenlijk deel van de mensenrechten. Tot de rechten van vrouwen behoren het recht op volledige zelfbeschikking over zaken die verband houden met hun seksualiteit, zoals hun seksleven en een gezonde voortplanting zonder enige dwang, discriminatie of geweld. Dit wordt bekrachtigd in de mededeling van de Commissie van 1996, die één aspect van schending van de rechten van vrouwen behandelt: vrouwenhandel64. De mededeling van de Commissie van 1997 over de bestrijding van het kindersekstoerisme werd mede geïnspireerd door het belang dat wordt gehecht aan de inachtneming van democratische beginselen en mensenrechten onder de Verdragen65. In heel 1996 en 1997 hebben de Commissie, het Europees Parlement66, de lidstaten en de betrokken NGO's67 vaak zeer geëmotioneerd uiting gegeven aan hun afkeer van de schending van de rechten en de menselijke waardigheid van vrouwen en kinderen (jongens en meisjes) in de Europese Unie, en aan de verschrikkelijke gevolgen ervan voor slachtoffers binnen en buiten de Europese Unie. De Commissie heeft een geïntegreerde, multidisciplinaire aanpak voorgesteld om deze handel te bestrijden en samenwerking tussen rechtafdwingende instanties onder gezamenlijke 64 COM(96)567 def. van 20. 11. 1996. Zie ook de Ministeriele Verklaring van Den Haag over Europese richtsnoeren voor doeltreffende maatregelen om vrouwenhandel met het oog op seksuele exploitatie te voorkomen en te bestrijden, ministeriele conferentie onder het voorzitterschap van de Europese Unie, Den Haag, 24-26 april 1997. 65 PB C 3 van 7. 1. 1997, blz. 2. 66 Commissie openbare vrijheden en binnenlandse zaken van het Europees Parlement. Verslag over mensenhandel, 14. 12. 1995. 67 Verklaring van de Europese Conferentie van NGO's over vrouwenhandel, Noordwijkerhout, 5-7 april 1997. 31 initiatieven van de lidstaten68 gesteund. De Raden Justitie en Binnenlandse Zaken hebben het mandaat van de Europese Drugseenheid uitgebreid tot het gebied van de mensenhandel. Als maatregelen ter bestrijding van de schending van de vrouwenrechten is er een nieuw programma gelanceerd onder de naam STOP69 - Stop de mensenhandel - voor de periode 1996-200070, dat initiatieven moet ontwikkelen om mensenhandel, seksuele exploitatie van minderjarigen en het gebruik van telecommunicatiemiddelen voor dergelijke misdaden tegen te gaan. 71 De prioriteit aan dergelijke initiatieven werd gesteund door DAPHNE72, een programma dat door de Taskforce Justitie en Binnenlandse Zaken van het Secretariaat-generaal van de Commissie is gelanceerd, waarmee niet-gouvernementele en vrijwilligersorganisaties op het gebied van bestrijding van het geweld tegen vrouwen, jongeren en kinderen, en in het bijzonder van seksueel misbruik en seksuele exploitatie, worden gesteund. Er zijn 46 DAPHNE-projecten voor een actieprogramma geselecteerd. Verdrag betreffende de Europese Unie, artikel K. 3, lid 2, tweede streepje. 69 PB L 322 van 12. 12. 1996. 70 Vangt in 1997 aan. 71 Gezamenlijke actie van 29 november 1996. PB L 322 van 12. 12. 1996, blz. 7. 72 DAPHNE-INIT1ATIEF, PB C 136 van 1. 5. 1997, blz. 14. 32 DEEL 6 FOLLOW-UP VAN HET ACTIEPLATFORM VAN PEKING De vierde Wereldvrouwenconferentie van de Verenigde Naties73 was een manifestatie van enorm belang. Hiermee werd de algemene overeenstemming aangetoond dat vrouwenkwesties universeel zijn en overal ter wereld voorkomen en dat gelijkwaardigheid van vrouwen en mannen voor alle volkeren van wezenlijk belang is voor de vorming van een rechtvaardige en democratische samenleving in de 21ste eeuw. Het Actieplatform dat het resultaat was van de conferentie en de voorbereidingen ervan, bieden zowel een actiekader als een -agenda op de terreinen die voor vrouwen in de hele wereld van essentieel belang zijn. Het belang van politieke vastberadenheid en het nakomen van de toezeggingen die tijdens de vierde Wereldvrouwenconferentie in Peking zijn gedaan, waren de belangrijkste boodschappen van de Europese Unie in 1997 aan de Commission on the Status of Women in New York74. Veel vertegenwoordigers van wereldnetwerken van vrouwen en vrouwenorganisaties zijn ook naar New York gegaan om met regeringsvertegenwoordigers en internationale organisaties te spreken over de follow-up van het Actieplatform en een doeltreffende vergroting van de impact van de conferentie van Peking. De invloed van een wereldwijde manifestatie van deze omvang kan niet al na één enkel jaar worden gemeten. De invloed van de conferentie kan ook worden toegeschreven aan het feit dat bezorgdheden over gelijke kansen tegelijkertijd in een groot aantal landen, en zeker in de lidstaten van de Europese Unie, aan het licht kwamen. De conferentie heeft het hervormingsproces versneld en bijgedragen tot een betere coördinatie van acties en interventies. De Commissie zal in 1998 de tenuitvoerlegging van het Actieplatform van Peking blijven volgen en de permanente dialoog hierover tussen de lidstaten vergemakkelijken. Zij zal in 1998 een onderzoek naar de sinds 1995 geboekte vooruitgang in heel Europa steunen. Reacties op Peking door de lidstaten De lidstaten hebben hun plannen om aan de in Peking vastgestelde doelen te beantwoorden, geschetst in de eerste voortgangsverslagen, die in 1996 werden gepubliceerd en in 1997 werden verspreid. In vele nationale verslagen was er eerder sprake van plannen dan van concrete resultaten. Iedere lidstaat moet de kloof dichten tussen te bereiken doelen en feitelijke projecten en programma's om de doelen ook te halen. De lidstaten hebben acties en plannen ontwikkeld die onder de verschillende rubrieken van het Actieplatform vallen. Wat onderwijs en opleiding betreft, heeft Spanje een niet- seksistisch handboek gepubliceerd; op een ander niveau heeft Luxemburg een handleiding gemaakt, "Overeenkomst over het opheffen van alle vormen van discriminatie tegen 73 Vierde Wereldvrouwenconferentie van de Verenigde Naties, Peking, China, 4-15 september 1995. 74 Verklaring namens de Europese Unie door mevrouw Ina Brouwer, hoofd van de Nederlandse delegatie tijdens de 41ste bijeenkomst van de Commission on the Status of Women van de Verenigde Naties, New York, 10 maart 1997. 33 seksedimensie van gezondheid vrouwen". Op basis van het Actieplatform voor de gezondheid hebben zowel Noorwegen als Ierland plannen ontwikkeld, die met de en gezondheidsvoorlichting rekening houden. Onder het thema geweld tegen vrouwen hebben Duitsland, Griekenland en België elk het initiatief tot nieuwe ontwikkelingen genomen en gesteund: Duitsland met opleidingsmateriaal voor medewerkers van vrouwenopvanghuizen, Griekenland met onderzoek naar seksueel misbruik en België op het gebied van gespecialiseerde politie-eenheden. Iedere lidstaat heeft acties gesteund op het strategische terrein van vrouwen en de economie. De instelling in Portugal van een bijzonder waarnemingscentrum om directe en indirecte discriminatie te volgen en te voorkomen en een nieuwe mentaliteit van gelijkheid van vrouwen en mannen bij de sociale partners te bevorderen, is van bijzonder belang. Het Luxemburgse voorzitterschap In december 1997 heeft het Luxemburgse voorzitterschap een discussie georganiseerd over de follow-up van Peking. Hierin kwamen drie aspecten aan bod: • de integratie van het concept mainstreaming in het nationale beleid van de lidstaten; • de beste praktijken op het gebied van positieve actie in de lidstaten; • maatregelen van de lidstaten ter bestrijding van geweld tegen vrouwen. In zijn conclusies stelde de Raad dat de lidstaten na een aantal intentieverklaringen tot concrete actie zijn overgegaan. De Raad wees erop dat er voor de meeste thema's van het Actieplatform dat door de Verenigde Naties is vastgesteld, werkelijke inspanningen zijn verricht. De Raad merkte op dat de lidstaten de nadruk leggen op de belangrijke rol die NGO's spelen bij de bevordering van de vrouwenrechten op zowel nationaal als internationaal niveau. Steun van NGO's De agentschappen van de Verenigde Naties en internationale NGO's hebben onder meer een aantal nieuwe systemen ontwikkeld om de vooruitgang bij het nastreven van de doelstellingen van het Actieplatform73 te meten. Deze systemen bieden eenvoudige en uniforme indicatoren door sekseverschillen te beperken of de capaciteiten van vrouwen in landen op de verschillende niveaus van economische en sociale ontwikkeling te bevorderen. Het NGO-forum in Huairou buiten Peking dat parallel aan de VN-Conferentie werd georganiseerd, was een van de grootste bijeenkomsten van NGO's voor vrouwen die ooit heeft plaatsgevonden. Een belangrijk gevolg hiervan was dat de betrekkingen tussen NGO's in de hele wereld en hun bijdrage tot de verandering via de dialoog met regeringen werden versterkt. Op regionaal en internationaal niveau zijn Europese vrouwen-NGO's betrokken bij de organisatie van het toezicht op, en de follow-up van het Actieplatform van Peking. In 1997 hebben veel ontwikkelings-NGO's de integratie van het sekseperspectief in het 75 Zie het Human Development Report 996 van het UNDP (Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties), Oxford University Press, Social Watch 1997. Insliluto del Tercer Miindo, Montevideo. 1997. 34 Europese en nationale regeringsbeleid op het gebied van ontwikkelingssamenwerking, handel en buitenlandse betrekkingen bestudeerd. Box De vierde Wereldvrouwenconferentie heeft een breed scala aan deelnemers bijeengebracht: vertegenwoordigers van landen die zowel geografisch als economisch of politiek ver uiteen liggen; vertegenwoordigers van allerlei NGO's van diverse omvang; lokale bewegingen en internationale organisaties en de media. Deze rechtstreekse uitwisseling van ervaringen en ideeën was bijzonder nuttig. Een versie van dit verslag in de 11 officiële talen van de Europese Unie is, tezamen met een volledige bijlage in het Frans, Ingels of Duits, verkrijgbaar bij het Verkoopbureau in uw land (zie de adreslijst op de laatste omslagpagina). 35 ISSN 0254-1513 COM(98) 302 def. DOCUMENTEN NL 05 06 04 17 Catalogusnummer : CB-CO-98-302-NL-C ISBN 92-78-35958-0 Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg 3€


title: ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 995/98 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 13ης Μαΐου 1998 για καθορισμό των κατ' αποκοπή τιμών κατά την εισαγωγή για τον καθορισμό της τιμής εισόδου ορισμένων οπωροκηπευτικών

eurovoc_concepts:
agri-monetary policy
citrus fruit
fruit vegetable
import price
pip fruit

formats: pdf print

text: 14. 5. 98 EL Ep(cid:148)sglg Evgleq(cid:148)da tym Euqypa(cid:152)j(cid:150)m Joimot(cid:147)tym L 142/5 JAMOMISLOS (EJ) aqih. 995/98 TGS EPITQOPGS tgr 13gr La(cid:155)ou 1998 cia jahoqisl(cid:149) tym jat’ apojop(cid:147) til(cid:150)m jat(cid:145) tgm eisacyc(cid:147) cia tom jahoqisl(cid:149) tgr til(cid:147)r eis(cid:149)dou oqisl(cid:146)mym opyqojgpeutij(cid:150)m G EPITQOPG TYM EUQYPA(cid:136)JYM JOIMOTGTYM, (cid:130)womtar up(cid:149)xg: tg sumh(cid:147)jg cia tgm (cid:148)dqusg tgr Euqypa(cid:152)j(cid:147)r Joim(cid:149)tgtar, tom jamomisl(cid:149) (EJ) aqih. 3223/94 tgr Epitqop(cid:147)r, tgr 21gr Dejelbq(cid:148)ou 1994, swetij(cid:145) le tir keptol(cid:146)qeier evaqloc(cid:147)r tou jahest(cid:150)tor jat(cid:145) tgm eisacyc(cid:147) opyqojgpeutij(cid:150)m (1), (cid:149)pyr tqopopoi(cid:147)hgje tekeuta(cid:148)a ap(cid:149) tom jamomisl(cid:149) (EJ) aqih. 2375/96 (2), jai id(cid:148)yr to (cid:145)qhqo 4 paq(cid:145)cqavor 1, tom jamomisl(cid:149) (EOJ) aqih. 3813/92 tou Sulbouk(cid:148)ou, tgr 28gr Dejelbq(cid:148)ou 1992, swetij(cid:145) le tg kocistij(cid:147) lom(cid:145)da jai tir isotil(cid:148)er pou pq(cid:146)pei ma evaql(cid:149)fomtai sta pka(cid:148)sia tgr joim(cid:147)r ceyqcij(cid:147)r pokitij(cid:147)r (3), (cid:149)pyr tqopopoi(cid:147)hgje tekeu- ta(cid:148)a ap(cid:149) tom jamomisl(cid:149) (EJ) aqih. 150/95 (4), jai id(cid:148)yr to (cid:145)qhqo 3 paq(cid:145)cqavor 3, Ejtil(cid:150)mtar: (cid:149)ti o jamomisl(cid:149)r (EJ) aqih. 3223/94, se evaqloc(cid:147) tym apotekesl(cid:145)tym tym pokuleq(cid:150)m elpoqij(cid:150)m diapqaclate(cid:151)- seym tou C(cid:151)qou tgr Ouqoucou(cid:145)gr, pqobk(cid:146)pei ta jqit(cid:147)qia cia tom jahoqisl(cid:149) ap(cid:149) tgm Epitqop(cid:147) tym jat’ apojop(cid:147) til(cid:150)m jat(cid:145) tgm eisacyc(cid:147) ap(cid:149) tq(cid:148)ter w(cid:150)qer, cia ta pqo(cid:152)(cid:149)- mta jai tir peqi(cid:149)dour pou oq(cid:148)fomtai sto paq(cid:145)qtgl(cid:145) tou· (cid:149)ti, se evaqloc(cid:147) tym pqoamaveqh(cid:146)mtym jqitgq(cid:148)ym, oi jat’ apojop(cid:147) til(cid:146)r jat(cid:145) tgm eisacyc(cid:147) pq(cid:146)pei ma jahoqisto(cid:151)m, (cid:149)pyr amacq(cid:145)vomtai sto paq(cid:145)qtgla tou paq(cid:149)mtor jamomi- slo(cid:151), ENEDYSE TOM PAQOMTA JAMOMISLO: (cid:129)qhqo 1 Oi jat’ apojop(cid:147) til(cid:146)r jat(cid:145) tgm eisacyc(cid:147) pou amav(cid:146)qomtai sto (cid:145)qhqo 4 tou jamomislo(cid:151) (EJ) aqih. 3223/94 jahoq(cid:148)fo- mtai (cid:149)pyr amacq(cid:145)vomtai stom p(cid:148)maja pou elva(cid:148)metai sto paq(cid:145)qtgla. (cid:129)qhqo 2 O paq(cid:150)m jamomisl(cid:149)r aqw(cid:148)fei ma isw(cid:151)ei stir 14 La(cid:155)ou 1998. O paq(cid:150)m jamomisl(cid:149)r e(cid:148)mai desleutij(cid:149)r yr pqor (cid:149)ka ta l(cid:146)qg tou jai isw(cid:151)ei (cid:145)lesa se j(cid:145)he jq(cid:145)tor l(cid:146)kor. Bqun(cid:146)kker, 13 La(cid:155)ou 1998. Cia tgm Epitqop(cid:147) Franz FISCHLER L(cid:146)kor tgr Epitqop(cid:147)r (1) EE L 337 tgr 24. 12. 1994, s. 66. (2) EE L 325 tgr 14. 12. 1996, s. 5. (3) EE L 387 tgr 31. 12. 1992, s. 1. (4) EE L 22 tgr 31. 1. 1995, s. 1. L 142/6 EL Ep(cid:148)sglg Evgleq(cid:148)da tym Euqypa(cid:152)j(cid:150)m Joimot(cid:147)tym 14. 5. 98 PAQAQTGLA tou jamomislo(cid:151) tgr Epitqop(cid:147)r, tgr 13gr La(cid:155)ou 1998, cia tom jahoqisl(cid:149) tym jat’ apojop(cid:147) til(cid:150)m jat(cid:145) tgm eisacyc(cid:147) cia tom jahoqisl(cid:149) til(cid:150)m eis(cid:149)dou oqisl(cid:146)mym opyqojgpeutij(cid:150)m Jydij(cid:149)r SO Jydij(cid:149)r tq(cid:148)tgr w(cid:150)qar (1) (se Ecu/100 wiki(cid:149)cqalla) Jat’ apojop(cid:147) til(cid:147) jat(cid:145) tgm eisacyc(cid:147) 0702 00 00 0707 00 05 0709 90 70 0805 10 10, 0805 10 30, 0805 10 50 0805 30 10 0808 10 20, 0808 10 50, 0808 10 90 204 999 052 999 052 204 999 052 204 212 400 600 624 999 382 388 999 060 388 400 404 508 512 524 528 804 999 143,0 143,0 94,8 94,8 75,3 87,8 81,6 60,0 38,0 60,0 55,4 54,7 47,6 52,6 60,1 60,1 60,1 42,3 74,4 91,2 93,8 80,3 78,6 89,2 74,6 110,4 81,6 (1) Omolatokoc(cid:148)a tym wyq(cid:150)m pou jahoq(cid:148)fetai ap(cid:149) tom jamomisl(cid:149) (EJ) aqih. 2317/97 tgr Epitqop(cid:147)r (EE L 321 tgr 22. 11. 1997, s. 19). O jydij(cid:149)r «999» amtipqosype(cid:151)ei «(cid:145)kker jatacyc(cid:146)r»