title: Ενδιάμεση έκθεση της Επιτροπής στο Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ για το κοινοτικό καθεστώς παρεμβάσεων των κρατών μελών υπέρ της βιομηχανίας γαιάνθρακα κατά την περίοδο 1994 έως 1997

eurovoc_concepts:
State aid
coal industry
coal mining
intervention policy
report

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 08. 05. 1998 COM(1998) 288 τελικό ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ πγετικά us την εφαριαογή ττκ απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ νια το κοινοτικό καθεστώς ττηρεμβάσεων των κρατών μελών υπέρ της βιοιιηγανίας γαιάνθρακα κατά την περίοδο 1994 έως 1997 ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την εφαρμογή της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ για το κοινοτικό καθεστώς παρειιβάσεωντων κρατών μελών υπέρ της βιομηχανίας γαιάνθρακα κατά την περίοδο 1994 έως 1997 1. Εισαγωγή Στο άρθρο 10 παράγραφος 2 της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ της Επιτροπής της 28ης Δεκεμβρίου 1993 σχετικά με το κοινοτικό καθεστώς παρεμβάσεων των κρατών μελών υπέρ της βιομηχανίας άνθρακα ορίζεται ότι η Επιτροπή υποβάλλει στο Συμβούλιο, το αργότερο στις 30 Ιουνίου 1997, έκθεση σχετικά με τις εμπειρίες και τα προβλήματα που προέκυψαν κατά την εφαρμογή της εν λόγω απόφασης και ότι μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις διαδικασίας που προβλέπονται στο άρθρο 95 πρώτο εδάφιο της συνθήκης ΕΚΑΧ, να προτείνει οποιαδήποτε ενδεδειγμένη τροποποίηση. Στην παρούσα έκθεση κατ'αρχάς παρουσιάζεται συνοπτικά το ιστορικό της πολιτικής της Επιτροπής σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη βιομηχανία άνθρακα από τη δεκαετία του '60. Κατόπιν εξετάζεται η σημερινή κατάσταση της ανθρακοβιομηχανίας και της αγοράς άνθρακα στην Ευρωπαϊκή Ένωση καθώς και η εξέλιξη της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης στα διάφορα κέντρα παραγωγής άνθρακα. Στη συνέχεια αναλύονται η χρηματοοικονομική κατάσταση των επιχειρήσεων γαιάνθρακα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα μέτρα ενίσχυσης και οι στρατηγικές αναδιάρθρωσης, εξετάζεται η υλοποίηση των στόχων της απόφασης, αναφέρονται οι πρακτικές δυσκολίες και οι δυνατές βελτιώσεις όσον αφορά την εφαρμογή της και τέλος εξάγονται συμπεράσματα σχετικά με τις ευρύτερες προοπτικές, τόσο ως προς τις μεγάλες τάσεις της ενεργειακής πολιτικής όσο και ως προς το εξωτερικό σκέλος, ενόψει της προετοιμασίας της διεύρυνσης. 2. Ιστορικό της πολιτικής της Επιτροπής σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την ανθρακοβιομηχανία Από το 1964, η Κοινότητα έχει πολλές φορές θεσπίσει καθεστώτα ενισχύσεων τα οποία είχαν ως σκοπό να συμβιβάσουν τις παρεμβάσεις των κρατών μελών υπέρ της ανθρακοβιομηχανίας τους με τους κανόνες για τις ενισχύσεις και επιδοτήσεις οι οποίοι προβλέπονται στη συνθήκη ΕΚΑΧ. Είναι γεγονός ότι οι διατάξεις της ΕΚΑΧ, οι οποίες θεσπίστηκαν για δύο στρατηγικούς κλάδους με έντονη ανάπτυξη, χρειάστηκε να προσαρμοστούν, ήδη από τη δεκαετία του '60, στη διαχείριση ενός παρακμάζοντος βιομηχανικού κλάδου, χαρακτηριζόμενου από ολοένα και μεγαλύτερη έλλειψη προοπτικών αποδοτικότητας. Αυτή η κατάσταση διαρκούς κρίσης οδήγησε την Επιτροπή να αναπτύξει προβληματισμό ως προς τις προϋποθέσεις παρέκκλισης από το άρθρο 4 παράγραφος γ της Συνθήκης στο οποίο αναφέρεται ότι «καταργούνται και απαγορεύονται οι επιδοτήσεις ή ενισχύσεις που χορηγούνται από τα κράτη μέλη ή οι ειδικές επιβαρύνσεις που επιβάλλονται από αυτά υπό οποιαδήποτε μορφή». Για το λόγο αυτό στην πρώτη απόφαση αριθ. 3/65/ΕΚΑΧ1 της 17ης Φεβρουαρίου 1965 σχετικά με το κοινοτικό καθεστώς παρεμβάσεων των κρατών μελών υπέρ της ανθρακοβιομηχανίας υπογραμμίζεται, στην αιτιολογική έκθεση, ότι «στο βαθμό που οι δυνατότητες ανάπτυξης μιας περιοχής δεν είναι ακόμη επαρκείς, η προσαρμογή των επιχειρήσεων στις νέες συνθήκες της αγοράς άνθρακα, από τη φύση της, ενδεχομένως επιφέρει σοβαρές διαταραχές στην οικονομική και κοινωνική ζωή» και ότι «προκειμένου να αποφευχθεί παρόμοιος κίνδυνος, ίσως είναι απαραίτητο να υπάρξει διευθέτηση του ρυθμού των μέτρων εξορθολογισμού και χορήγηση ενισχύσεων για την κάλυψη των επιβαρύνσεων που προκύπτουν για τις επιχειρήσεις». Ενώ στόχος της απόφασης αριθ. 3/65/ΕΚΑΧ είναι η προσαρμογή της ανθρακοπαραγωγής στην κατάσταση της αγοράς, τα προβλεπόμενα μέτρα είναι κυρίως ενισχύσεις για την κάλυψη των κοινωνικών επιβαρύνσεων από τα προγράμματα εξορθολογισμού και κλεισίματος μονάδων. Το 1970, έτος εκπνοής της απόφασης, καθώς δεν είχε καθόλου βελτιωθεί η κατάσταση των κοινοτικών ανθρακωρυχείων από άποψη οικονομική και ανταγωνισμού, εγκρίθηκε νέα απόφαση, η υπ'αριθ. 3/71/ΕΚΑΧ2. Σε σχέση με την απόφαση του 1965, η εν λόγω απόφαση καθόριζε σαφέστερα τη βιομηχανική στρατηγική. Η απόφαση προέβλεπε, στο άρθρο 1, την έγκριση ενισχύσεων εφόσον διευκολύνουν την υλοποίηση των ακόλουθων στόχων: (1) συγκέντρωση της παραγωγής στις μονάδες που εμφανίζουν καλύτερες προοπτικές βελτίωσης της παραγωγικότητας τους και είναι ικανέστερες να εξασφαλίσουν τον ενεργειακό εφοδιασμό της Κοινότητας, ιδίως λόγω γεωγραφικής τοποθέτησης σε σχέση με τις αγορές και αποθεμάτων σε ποιότητες οι οποίες παρουσιάζουν ζήτηση· (2) συνέχιση της προσαρμογής της εξορυκτικής δραστηριότητας στις συνθήκες της αγοράς ενέργειας, εφόσον δεν προκαλούνται σοβαρές διαταραχές της οικονομικής και κοινωνικής ζωής στις περιοχές όπου δεν υπάρχουν επαρκείς δυνατότητες ανάπτυξης. Καθώς η ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού της Κοινότητας διαταράχθηκε σοβαρά από τα γεγονότα που σημειώθηκαν το 1973/74 στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου (πετρελαϊκή κρίση), η Επιτροπή, με τη σύμφωνη γνώμη του Συμβουλίου η οποία ελήφθη ομοφώνως, εξέδωσε στις 25 Φεβρουαρίου 1976 (με αναδρομική ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 1976) την απόφαση αριθ. 528/76/ΕΚΑΧ3 ώστε να καταστεί δυνατή η παράταση της χορήγησης ενισχύσεων στην ανθρακοβιομηχανία. Αντιθέτως από τις προηγούμενες αποφάσεις, στόχος της τρίτης αυτής απόφασης δεν ήταν μόνο ο μετριασμός των κοινωνικών επιπτώσεων της συρρίκνωσης της εξορυκτικής δραστηριότητας αλλά επίσης η σταθεροποίηση της παραγωγής γαιάνθρακα υπό οικονομικά ικανοποιητικές συνθήκες. Σκοπός της ήταν να δοθεί η δυνατότητα για επενδύσεις με αντικείμενο τον εξορθολογισμό και την επίτευξη οικονομικής αποδοτικότητας της παραγωγής. Καθώς τα εν λόγω επενδυτικά προγράμματα είναι μακροπρόθεσμης διάρκειας, η απόφαση ήταν 1 θετούς ισχύος. 1 ΕΕ αριθ. 31 της 25. 2. 1965, σ. 480. 2 ΕΕ αριθ. L 3 της 5. 1. 1971, σ. 7. 3 ΕΕ αριθ. L 63 της 11. 3. 1976. Ενώ η παραγωγή γαιάνθρακα παρέμεινε σταθερή μεταξύ 1975 και 1982, σημείωσε κατόπιν κάμψη υπό τη διττή επίπτωση τόσο των δυνάμεων της αγοράς (αντίστροφη πετρελαϊκή κρίση) όσο και της θέλησης των κρατών μελών να συγκρατήσουν τη συνεχή αύξηση των ενισχύσεων που ήταν απαραίτητες για την επιβίωση ενός σημαντικού τμήματος της ευρωπαϊκής βιομηχανίας άνθρακα. Το 1986, οπότε έληξε η περίοδος ισχύος της απόφασης αριθ. 528/76/ΕΚΑΧ, ήταν σαφές ότι έπρεπε να ληφθεί νέα απόφαση σχετικά με το καθεστώς ενισχύσεων. Απαιτείτο πλέον επαναπροσανατολισμός των στόχων και επάνοδος στη φιλοσοφία των δύο πρώτων αποφάσεων, δηλαδή στην οργάνωση της προσαρμογής της παραγωγής υπό αποδεκτές κοινωνικές συνθήκες. Σε αυτό το πλαίσιο η Επιτροπή ενέκρινε, τον Ιούνιο 1986, την απόφαση αριθ. 2064/86/ΕΚΑΧ4. Στην αιτιολογική έκθεση της απόφασης υπογραμμίζεται η ανάγκη λήψης νέων μέτρων αναδιάρθρωσης, εκσυγχρονισμού και εξορθολογισμού της βιομηχανίας άνθρακα υπό αποδεκτές περιφερειακές και κοινωνικές συνθήκες προκειμένου να αποκατασταθεί η ανταγωνιστική ικανότητα του εν λόγω βιομηχανικού κλάδου. Λαμβανομένων ωστόσο υπόψη των συχνά δυσμενών γεωλογικών συνθηκών, διαπιστώνεται στην απόφαση ότι δεν είναι πιθανό να ανακτήσει πλήρως η βιομηχανία άνθρακα την ανταγωνιστικότητα της κατά τα επόμενα έτη. Συνεπώς, για να εγκριθεί από την Επιτροπή μια ενίσχυση για τον κλάδο, αυτή πρέπει πλέον να συμβάλλει στην υλοποίηση τουλάχιστον ενός από τους εξής τρεις στόχους: βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας του άνθρακα, πράγμα που συμβάλλει στην καλύτερη εξασφάλιση του εφοδιασμού δημιουργία νέων δυναμικοτήτων, εφόσον είναι οικονομικά βιώσιμες· επίλυση των κοινωνικών και περιφερειακών προβλημάτων που συνδέονται με την εξέλιξη της βιομηχανίας άνθρακα. είχαν επιτευχθεί Αξιολογώντας τις ενισχύσεις που χορήγησαν τα κράτη μέλη στη βιομηχανία άνθρακα κατά την περίοδο 1987-1993, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι στόχοι που είχαν καθοριστεί με την απόφαση αριθ. 2064/86/ΕΚΑΧ μόνον μερικώς. Αφενός πραγματοποιήθηκαν αναδιαρθρώσεις και εξορθολογισμοί ιδιαιτέρως έντονοι στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και το της Βέλγιο, χώρες στις οποίες οι ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας είτε εφαρμογή προγραμμάτων κλεισίματος μονάδων υπό συνθήκες αποδεκτές από κοινωνική και περιφερειακή άποψη. Αφετέρου, όσον αφορά την εξέλιξη των δεικτών της ανθρακοβιομηχανίας στην Ισπανία και τη Γερμανία κατά την ίδια περίοδο, από την αξιολόγηση διαπιστώθηκε ότι η αυτόματη χορήγηση ενισχύσεων για τις παραγόμενες ποσότητες είχε ως αποτέλεσμα να ενθαρρυνθούν οι επενδύσεις για διατήρηση παραγωγικών δυναμικοτήτων οι οποίες δεν παρουσίαζαν καμία εγγύηση οικονομικής βιωσιμότητας σε εύλογο χρονικό διάστημα. είτε αισθητή βελτίωση επέτρεψαν ενισχύσεις Λόγω αυτού του μικτού απολογισμού, η Επιτροπή αναγκάστηκε να επανεξετάσει την ενδυνάμωση του καθεστώτος ενισχύσεων, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη τη γενική τάση αύξησης των ενισχύσεων - ασυμβίβαστη με τον μεταβατικό και εξαιρετικό χαρακτήρα του καθεστώτος - και λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι, παρά τη συνέχιση της διαδικασίας αναδιάρθρωσης, εκσυγχρονισμού και εξορθολογισμού της ανθρακοβιομηχανίας, μεγάλο τμήμα της παραγωγής κοινοτικού άνθρακα παρέμενε και θα παρέμενε μη ανταγωνιστικό σε σχέση με τις εισαγωγές από τρίτες χώρες, λόγω της υφιστάμενης διαφοράς κόστους. 4 ΕΕ αριθ. L 177 της 1. 7. 1986, σ. 2. Με την απόφαση της αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ5 της 28ης Δεκεμβρίου 1993, η Επιτροπή επιδίωξε να καθορίσει ένα πλαίσιο για την πολιτική άνθρακα το οποίο να ισχύει τη λήξη της συνθήκης ΕΚΑΧ, τον Ιούλιο 2002, και να λαμβάνει υπόψη τις νέες πραγματικότητες της ενεργειακής οικονομίας. Πράγματι, υπό το νέο αυτό πλαίσιο, οι δύο πρώτοι στόχοι της απόφασης αριθ. 2064/86/ΕΚΑΧ δεν έχουν πλέον ουσιαστικό λόγο ύπαρξης. Η παγκόσμια αγορά άνθρακα είναι στο εξής σταθερή αγορά, χαρακτηριζόμενη από αφθονία πόρων και μεγάλη ποικιλία προσφοράς από γεωπολιτική άποψη, με αποτέλεσμα να μην είναι πλέον αιτιολογημένη η διατήρηση μη αποδοτικών δυναμικοτήτων με επιχείρημα την ασφάλεια εφοδιασμού. Αφετέρου, η δημιουργία νέων δυναμικοτήτων οικονομικά βιώσιμων αποκλείεται πρακτικά λόγω των δυσμενών γεωλογικών συνθηκών. Συνεπώς, με την απόφαση αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ διατηρούνται πλέον μόνο οι "εναπομένουσες- ενισχύσεις για τη λειτουργία, η χορήγηση των οποίων εξαρτάται από την υποχρέωση να πραγματοποιηθούν, υπό το φως των τιμών του άνθρακα στις διεθνείς αγορές, νέες πρόοδοι προς την οικονομική βιωσιμότητα και κατά συνέπεια σταδιακή μείωση των ενισχύσεων. Θα πρέπει ωστόσο τα ορυχεία και οι επιχειρήσεις που ενισχύονται να είναι σε θέση να προβλέψουν μια κάποια ανταγωνιστικότητα με τον εισαγόμενο άνθρακα σε εύλογο χρονικό διάστημα. Οι δύο κύριες αιτιολογήσεις για μέτρα ενίσχυσης είναι πλέον η επίλυση κοινωνικών και περιφερειακών προβλημάτων συνδεόμενων με την ολική ή μερική συρρίκνωση δραστηριότητας μονάδων παραγωγής και η διευκόλυνση της προσαρμογής της βιομηχανίας άνθρακα στα πρότυπα προστασίας του περιβάλλοντος. Άλλο νέο στοιχείο της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ είναι η απαίτηση για διαφάνεια των ενισχύσεων, όπου στο άρθρο 2 αναφέρεται σαφώς ότι μετά τη λήξη μεταβατικής περιόδου το πολύ τριών ετών, θα επιτρέπονται μόνον οι ενισχύσεις οι οποίες θα εγγράφονται στους δημοσιονομικούς προϋπολογισμούς των κρατών μελών ή θα εντάσσονται σε αυστηρώς ισοδύναμους μηχανισμούς. Αυτό σημαίνει ιδίως ότι τα ποσά που λαμβάνουν οι επιχειρήσεις θα πρέπει να αναφέρονται στους ετήσιους ισολογισμούς με ενδεδειγμένο τρόπο. Όσον αφορά τη σταδιακή ελάττωση των ενισχύσεων, για την υλοποίηση της απαιτείται μείωση του κόστους ή/και των δυναμικοτήτων. Οι προσπάθειες μείωσης του κόστους παραγωγής πρέπει να ενταχθούν σε ένα πρόγραμμα αναδιάρθρωσης, εξορθολογισμού και εκσυγχρονισμού του βιομηχανικού αυτού κλάδου στο οποίο θα διακρίνονται οι μονάδες παραγωγής που έχουν κριθεί ικανές να επιτύχουν το στόχο της μείωσης του κόστους και που μπορούν επομένως να υποστηρίξουν ότι θα επιτύχουν εγκαίρως κάποια ανταγωνιστικότητα από αυτές που δεν θα είναι ικανές να επιτύχουν αυτόν τον στόχο. Οι τελευταίες, θα πρέπει να καταστρώσουν σχέδιο συρρίκνωσης δραστηριότητας με προοπτική το κλείσιμο των εγκαταστάσεων για τον χρονικό ορίζοντα 2002 (ημερομηνία εκπνοής της συνθήκης ΕΚΑΧ και του παρόντος καθεστώτος ενισχύσεων). Μόνο λόγω εξαιρετικών κοινωνικών και περιφερειακών προβλημάτων θα ήταν δυνατόν να ανασταλεί το κλείσιμο των μονάδων μετά την εν λόγω προθεσμία. 3. Βιομηχανία γαιάνθρακα και αγορά άνθρακα στην Ευρωπαϊκή Ένωση Από την έναρξη ισχύος της νέας απόφασης-πλαισίου, στις αρχές του 1994, τα βασικά στοιχεία της αγοράς άνθρακα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και, κατά πρώτον, οι παράγοντες που επηρεάζουν την κατανάλωση, συνέχισαν να επιδεινώνονται. Καθόλο το χρονικό διάστημα μεταξύ 1992 και 1996 (το 1992 αποτελεί έτος αναφοράς της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ), παρά την παρατηρηθείσα αύξηση της ζήτησης ενέργειας, τα στερεά καύσιμα απώλεσαν εκ νέου τμήματα αγοράς προς όφελος άλλων πηγών ενέργειας, κυρίως των πετρελαιοειδών και ιδίως του φυσικού αερίου. Αυτό σημαίνει ότι η αγορά άνθρακα επηρεάζεται από την εξέλιξη της αγοράς ενέργειας. Παρά τη χαμηλή τιμή του άνθρακα, οι επίσης χαμηλές τιμές των καυσίμων αντικατάστασης, η 5 ΕΕ αριθ. L 329 της 30. 12. 1993, σ. 12. εμφάνιση των πρώτων ενεργειών για την ελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας καθώς και οι ολοένα ισχυρότερες οικολογικές πιέσεις εμπόδισαν οποιαδήποτε αύξηση των στερεών καυσίμων στον ενεργειακό ισολογισμό των περισσότερων κρατών μελών. 3. 1 Εξέλιξη της παραγωγής Η κοινοτική παραγωγή γαιάνθρακα μειώθηκε από περισσότερα των 184 εκατομ. τόννων το 1992 σε περίπου 128 εκατομ. τόννους το 1996. Η σημαντικότερη ύφεση σημειώθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο όπου η παραγωγή, από 84 εκατομ. τόννους το 1992 μειώθηκε σε λίγο περισσότερους των 50 εκατομ. τόννων το 1996. Συγκριτικά, κατά την ίδια περίοδο, η παραγωγή της Γερμανίας μειώθηκε από 72 σε 53 εκατομ. τόννους, της Γαλλίας από 9,5 σε 7,3 εκατ. τόννους ενώ η παραγωγή της Ισπανίας παρέμεινε σχετικά σταθερή, από 18,6 σε 17,8 εκατομ. τόννους. Σε δύο χώρες, το Βέλγιο και την Πορτογαλία, η παραγωγή άνθρακα σταμάτησε πλήρως. Επομένως η εντονότερη επιτάχυνση της διαδικασίας αναδιάρθρωσης σημειώθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου η παραγωγή συγκεντρώθηκε μόνο στα αποδοτικά ορυχεία προετοιμάζοντας την ιδιωτικοποίηση της επιχείρησης British Coal Corporation. Στο Ηνωμένο Βασίλειο εξάλλου, η ελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας έδωσε στους φορείς εκμετάλλευσης των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής ελεύθερη πρόσβαση στις πρωτογενείς πηγές. Αποτέλεσμα ήταν να μειωθεί το μερίδιο αγοράς του άνθρακα λόγω του ισχυρού ανταγωνισμού από το φυσικό αέριο προκαλώντας, λόγω έλλειψης άλλων διεξόδων, ισχυρή κάμψη της παραγωγής. Χάρις στην εις βάθος αναδιάρθρωση και τα κέρδη ανταγωνιστικότητας που επιτεύχθηκαν μετά την ιδιωτικοποίηση, ο βρετανικός άνθρακας ανέκτησε, στο εσωτερικό του Ηνωμένου Βασιλείου, μερίδιο της αγοράς εις βάρος του εισαγόμενου άνθρακα, εντούτοις δεν είναι ακόμη σε θέση να είναι πραγματικά ανταγωνιστικός σε σχέση με τον εισαγόμενο από τρίτες χώρες άνθρακα. Πίνακας 1 Παρανωνή γαιάνθρακα (σε χιλιάδες τόννους) μεταβολή % 1986 1992 1993 1994 1995 1996 1996/92 Βέλγιο 5625 218 0 0 0 0 -100 Γερμανία 87126 72153 64175 57623 58858 53105 Ισπανία Γαλλία 15895 18551 18402 18194 17627 17800 14394 9478 8576 7538 7014 7335 Πορτογαλία 212 221 197 147 0 0 Ην. Βασίλειο 104635 83987 67463 48971 52630 50160 Λοιπές χώρες. 95 149 15 1 0 0 EUR15 EUR12 227982 184757 158828 132474 136129 128400 227970 184720 158824 132474 136129 128400 -26 -4 -23 -100 -40 -100 -31 -30 3. 2 Κατανάλωση Οι εσωτερικές παραδόσεις γαιάνθρακα μειώθηκαν από 315 εκατομ. τόννους το 1992 σε 270 εκατομ. τόννους το 1996. Η εξέλιξη του συνόλου των παραδόσεων γαιάνθρακα εξηγείται σε μεγάλο βαθμό από την εξέλιξη του κλάδου παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, κύριου καταναλωτή άνθρακα. Πράγματι, το ποσοστό παραδόσεων γαιάνθρακα που προορίζεται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας είναι πλέον ανώτερο του 68%. Οι παραδόσεις οπτανθράκων αντιπροσωπεύουν μόνο το 19%. Το εναπομένον 13% χρησιμοποιείται στη βιομηχανία και την οικιακή θέρμανση. Εάν συνυπολογιστούν για το έτος 1992 οι παραδόσεις στη Φινλανδία, τη Σουηδία και την Αυστρία, τότε οι εσωτερικές παραδόσεις έχουν μειωθεί κατά ποσοστό ανώτερο του 20% δηλαδή κατά 70 εκατομ. τόννους σε 6 έτη. Πίνακας 2 Εσωτερικές παραδόσεις γαιάνθρακα (σε εκατομ. τόννους) Σταθμοί ηλεκτροπα ρα γωγής* 203. 259 214. 550 205. 673 180. 883 163. 332 194. 543 184. 026 Μονάδες οπτανθρακοποίησης 67. 823 64. 858 60. 196 52. 869 50. 571 52. 402 50. 191 Βιομη χανία 34. 292 35. 957 34. 935 32. 794 31. 554 31. 961 29. 822 1990 91 92 93 94 1995 96 Νοικο κυριά Λοιποί κλάδοι 11. 484 13. 419 11. 175 9. 748 9. 488 6. 856 6. 642 2. 644 2. 767 2. 797 2. 458 2. 185 2. 677 1. 695 *Σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής των δημοσίων επιχειρήσεων και των ανθρακωρυχείων Μετά το 1991 συμπεριλαμβάνονται τα νέα γερμανικά ομόσπονδα κράτη και μετά το 1995 αφορούν την ΕΕ των 15 μελών Στο εσωτερικό της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ο γαιάνθρακας αντιπροσωπεύει το 21% ως ενεργειακή πηγή - τα ορυκτά καύσιμα αντιπροσωπεύουν το 50% συνολικά. Γενικά, το τμήμα του γαιάνθρακα στην εγχώρια ακαθάριστη κατανάλωση ενέργειας μειώθηκε από 16,1% το 1992 σε 13,5% το 1996. Πρέπει επίσης να υπογραμμισθεί η ύπαρξη ειδικών αγορών, όπως ιδίως αυτής του ανθρακίτη, η οποία, από τη δομή των τιμών της, διακρίνεται από τη λοιπή αγορά άνθρακα και την οποία η Επιτροπή θα πρέπει, λαμβάνοντας υπόψη τους ολιγάριθμους κοινοτικούς παραγωγούς, να παρακολουθεί στενότερα, προκειμένου να μειωθούν πιθανές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. 3. 3 Εισαγωγές και παγκόσμια αγορά ορυκτών καυσίμων Εάν συμπεριληφθούν η Φινλανδία, η Σουηδία και η Αυστρία, οι εισαγωγές από τρίτες χώρες σημείωσαν επίσης κάμψη από 147 σε 138 εκατομ. τόννους. Αυτή η εξέλιξη έρχεται μερικώς σε αντίθεση με τις προβλέψεις των κύριων τρίτων χωρών παραγωγής οι οποίες είχαν ελπίσει ότι η μείωση της κοινοτικής παραγωγής θα αντιστοιχούσε σε ισοδύναμη αύξηση των εισαγωγών. Κατά σειρά μεγέθους, οι κύριες τρίτες χώρες προμηθευτές γαιάνθρακα είναι (εκτιμηθέντα ποσά για το 1996) οι Ηνωμένες Πυλιτείες (37,9 εκατομ. τόννοι), η Νότιος Αφρική (27,1 εκατομ. τόννοι), η Αυστραλία (17,1 εκατομ. τόννοι), η Πολωνία (17,1 εκατομ. τόννοι) και η Κολομβία (12,8 εκατομ. τόννοι). Ενώ η ανταγωνιστικότητα των Ηνωμένων Πολιτειών και της Αυστραλίας δεν συζητείται καν, λόγω των εξαιρετικά ευνοϊκών γεωλογικών συνθηκών τους που συχνά επιτρέπουν υπαίθρια εξόρυξη, η ανταγωνιστικότητα πολλών άλλων χωρών, η οποία οφείλεται περισσότερο στην ύπαρξη σημαντικής εργατικής δύναμης και λιγότερο σε ευνοϊκές γεωλογικές συνθήκες, είναι -6 ωστόσο πολύ πιθανό να μειωθεί συντόμως λόγω της βελτίωσης των συνθηκών ασφαλείας στα υπόγεια ορυχεία και των συνθηκών εργασίας καθώς και της προβλεπόμενης εξέλιξης των μισθών. Αν και η πολιτική των χωρών αυτών επηρεάζει περιθωριακά την τιμή του άνθρακα στην παγκόσμιο αγορά, πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι η βαθμιαία εφαρμογή ελαχίστων προτύπων ασφαλείας θα απαιτήσει την εγκατάσταση νέου εξοπλισμού εξόρυξης και νέων εγκαταστάσεων ασφαλείας. Αφετέρου, πρέπει να επισημανθεί ο κίνδυνος να αντικατασταθεί σε ορισμένα τμήματα της αγοράς ο κοινοτικός άνθρακας από άνθρακα εισαγόμενο από τρίτες χώρες, όχι κυρίως λόγω τιμής αλλά λόγω ποιότητας και για περιβαλλοντικούς λόγους (πολύ χαμηλή περιεκτικότητα σε θείο του άνθρακα ορισμένων προμηθευτριών χωρών). Πρέπει τέλος να υπογραμμισθεί ότι, από άποψη ασφάλειας εφοδιασμού, ο άνθρακας αποτελεί ιδιαιτέρως ασφαλή πηγή ενέργειας δεδομένου ότι οι πόροι ποικίλουν εξαιρετικά από γεωγραφική και γεωπολιτική άποψη, με την παρουσία παραγωγών χωρών σε όλες τις ηπείρους. Η διαφοροποίηση αυτή έχει ως αποτέλεσμα μεγάλη σταθερότητα της αγοράς και των τιμών (βλ. πίνακα 3), ακόμη και σε καταστάσεις κρίσης. Πρέπει να υπενθυμιστεί ότι αυτό το αντικειμενικό γεγονός αποτελεί την ίδια τη βάση της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ η οποία, σε μια από τις αιτιολογικές της σκέψεις διαπιστώνει ότι, χάρη στην πληθώρα πόρων και την μεγάλη γεωπολιτική ποικιλία της προσφοράς "ο κίνδυνος μόνιμης διακοπής εφοδιασμού. είναι ελάχιστος'' και αυτό "ακόμη και μακροπρόθεσμα και σε περίπτωση αύξησης της ζήτησης του άνθρακα". Πίνακας 3 Εισαγωγές γαιάνθρακα από τρίτες χώρες 1986 1992 1993 1994 1995 1996 1996/92 Μεταβολή % Βέλγιο Δανία Γερμανία Ελλάδα Ισπανία Γαλλία Ιρλανδία Ιταλία Λουξεμβούργο Κάτω Χώρες Αυστρία Πορτογαλία Φινλανδία Σουηδία Ηνωμ. Βασίλ. EUR15 EUR12 6792 11065 9401 1756 8688 13877 2025 18990 157 11550 3687 1477 0 4352 9759 103576 95537 13147 11789 14248 2132 13729 21401 2737 17557 253 14661 3796 4445 4232 3001 19817 146945 135916 11404 10319 12627 1337 12293 13900 2690 14287 251 14871 3178 4762 5932 3189 18078 129118 116819 12087 11544 13896 1500 11395 11914 2243 15889 207 16746 2580 4990 7862 3024 14570 130447 116981 13671 12975 13891 1409 13595 12790 2243 18481 107 17021 2995 5981 5711 3459 15612 139941 127776 10520 13600 15300 1409 11575 14920 2572 17990 97 16500 2995 5150 6300 3177 15700 137805 125333 -20 15 7 -34 -16 -30 -6 2 -62 13 -21 16 49 6 -21 -6 -8 - 7- Πίνακας 4 Εξέλιξη των τιμών εισαγόμενου από τρίτες χώρες άνθρακα Οπτάνθρακας* Άνθρακας ατμοπαραγωγής σε USD/τό WO Μέγιστο Μέσος όρος ΕΕ Ελάχιστο Σταθμισμέ νος μέσος όρος σε USD/TIA 59. 80 59. 20 57. 30 55. 00 54. 30 58. 40 57. 50 54. 14 55. 27 52. 98 47. 69 45. 13 55. 04 46. 81 48. 89 47. 25 46. 62 40. 00 38. 62 44. 88 42. 79 44. 19 42. 78 40. 85 31. 51 29. 98 32. 95 39. 53 54. 26 52. 01 51. 77 44. 81 43. 71 50. 53 48. 64 ΕΕ Συνάλλαγμα τική ισοτιμία σε ECU/ τόννο ανά ημέρα 1458 1441 1362 1304 1254 1319 1290 ECU/USD 1. 27 1. 23 1. 30 1. 17 1. 19 1. 31 1. 29 Έτος 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 * για το τέταρτο τρίμηνο κάθε έτους 4. Εξέλιξη της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης στα ανθρακοπαραγωγικά κέντρα της Ε Ε Σύμφωνα με το άρθρο 2 της συνθήκης ίδρυσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ): «Η Κοινότητα οφείλει να δημιουργήσει προοδευτικώς τις προϋποθέσεις που εξασφαλίζουν μόνες τους την ορθολογικότερη κατανομή της παραγωγής στο υψηλότερο επίπεδο παραγωγικότητας, διαφυλάττοντας συγχρόνως τη συνεχή απασχόληση και αποφεύγοντας την πρόκληση θεμελιωδών και παρατεινομένων διαταραχών της οικονομίας των κρατών μελών. » Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, ο κοινωνικός προβληματισμός κατέστη σταδιακά ο αποφασιστικός παράγοντας της πολιτικής άνθρακα της Κοινότητας. Πράγματι, ενώ το άρθρο 2 συντάχθηκε υπό την προοπτική ότι ο εν λόγω βιομηχανικός κλάδος θα σημειώνει αύξηση στο εσωτερικό της κοινοτικής αγοράς, βαθμιαία εμφανίστηκε η ανάγκη να προσαρμοστούν τα κοινωνικά μέσα που προέβλεπε η Συνθήκη προκειμένου να διαχειριστούν την κρίση ενός φθίνοντος κλάδου, σκληρά δοκιμαζόμενου από τον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Η Κοινότητα συνεπώς τελειοποίησε τα εργαλεία "κοινωνικής διαχείρισης" της κρίσης, ευνοώντας μια πολιτική επαναπροσαρμογής και μεταλλαγής δραστηριότητας. Στα μέσα που προβλέπονται στη συνθήκη ΕΚΑΧ (ιδίως στα άρθρα 54 και 56) προστέθηκαν τα μέσα της συνθήκης ΕΚ με το σύνολο διατάξεων για τα διαρθρωτικά ταμεία. Η Επιτροπή φρόντισε να επικεντρωθεί η παρέμ^αστ) των διαφόρων μέσων στις πλέον θιγόμενες περιοχές, θεσπίζοντας τελευταία φορά, στις 15 Ιουνίου 1994, δηλαδή τουλάχιστον 6 μήνες μετά την έγκριση του νέου καθεστώτος ενισχύσεων, την κοινοτική πρωτοβουλία RECHAR II6. Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι έλαβε την σχετική απόφαση λόγω του γεγονότος ότι πολλά κέντρα ανθρακοπαραγωγής βρίσκονται στις περιοχές της Κοινότητας οι οποίες επλήγησαν ή είναι πιθανόν να πληγούν σκληρότερα από τη βιομηχανική αναδιάρθρωση και οι οποίες εμφανίζουν ιδιαίτερες δυσκολίες προσαρμογής στις ανατροπές των οικονομικών συνθηκών. Σημειώνει εξάλλου ότι, στο πλαίσιο της εν λόγω κοινοτικής πρωτοβουλίας, θα δοθεί προτεραιότητα στη βελτίωση του περιβάλλοντος, στην προαγωγή νέων οικονομικών δραστηριοτήτων και στην ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων. 6 ρ ΕΕ αριθ. C 180 της 1. 7. 1994, σ. 26. Πίνακας 5 Προϋπολογισμός της πρωτοβουλίας RECHAR11 (περίοδος 1994-1997) Χώρα Πρόγραμμα Χορηγήσεις από τα διαρθρωτικά ταμεία (σε εκατ. ΕΟυ, τιμές 1994) Συνολικό ύψος των έργων Γερμανία Γερμανία Γερμανία Γερμανία Γερμανία Γερμανία Γερμανία Αυστρία Βέλγιο Βέλγιο Ισπανία Γαλλία Γαλλία Γαλλία Γαλλία Γαλλία Γαλλία Γαλλία Ελλάδα Ιταλία Ιταλία Πορτογ. Ην. Βασίλ. Ην. Βασίλ. Ην. Βασίλ. Ην. Βασίλ. Ην. Βασίλ. Ην. Βασίλ. Ην. Βασίλ. Ην. Βασίλ. Σύνολο Brandenburg Niedersachsen Nordrhein-Westfalen Saarland Sachsen Sachsen-Anhalt Thoringen Rechar Hainaut Limburg Rechar Bourgogne Languedoc-Roussillion Lorraine Midi-Pynnies Provence-One d'Azur RhTne- Alpes Nord-Pas-de-Calais Rechar Sardegna Toscana Rechar East Midlands Eastern Scotland Wales West Midlands Western Scotland North East England North West Yorkshire 30,250 1,650 66,448 6,260 29,800 19,220 5,000 1,800 0,930 14,750 33,630 1,520 1,000 10,790 1,130 1,000 1,000 16,680 1,500 0,770 0,890 0,860 41,640 9,880 20,210 12,510 3,000 23,170 6,820 44,030 408,138 49,322 3,300 280,412 22,861 53,630 30,603 10,000 7,036 1,860 56,190 55,969 3,080 2,738 25,109 4,440 2,024 2,024 39,318 2,025 1,560 32,573 1,147 99,278 21,888 46,443 27,858 6,501 51,153 15,281 96,191 1051,814 - 9- Η ιδιαίτερη αυτή προσπάθεια στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων συνοδεύεται εξάλλου από την αυξημένη χρησιμοποίηση των κοινωνικών ενισχύσεων αναπροσαρμογής των εργαζομένων δυνάμει του άρθρου 56 της συνθήκης ΕΚΑΧ. Για το λόγο αυτό η Επιτροπή ενέκρινε στις 13 Απριλίου 1994, τα κοινωνικά μέτρα τα οποία συνοδεύουν το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης της βιομηχανίας άνθρακα7. Η Επιτροπή υπογραμμίζει στο ενημερωτικό της σημείωμα ότι, επειδή η Κοινότητα διαθέτει σαφείς αρμοδιότητες δυνάμει της συνθήκης ΕΚΑΧ, πρέπει να χρησιμοποιήσει τα ειδικά μέσα ενίσχυσης της αναπροσαρμογής, εντείνοντας τη δράση τους ώστε να μετριαστούν οι συνέπειες της αναδιάρθρωσης τις οποίες υφίστανται οι εργαζόμενοι και να μερισθεί το κόστος τους. Όσον αφορά τον τύπο των εφαρμοστέων κοινωνικών μέτρων, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη την εξέλιξη της δομής της απασχόλησης στα ανθρακωρυχεία κατά τα τελευταία έτη η οποία χαρακτηρίζεται ιδίως από μείωση των ανώτερων ηλικιακά ομάδων και διαπιστώνει ότι, κατά συνέπεια, η προσφυγή στην πρόωρη συνταξιοδότηση θα σημειώσει πτωτική τάση ενώ θα πρέπει να αυξηθεί ο ρόλος άλλων μέτρων, όπως η ένταξη σε νέα απασχόληση. Η Επιτροπή λαμβάνει επίσης υπόψη της την πρακτική ορισμένων χωρών η οποία συνίσταται στη διασφάλιση της προστασίας του εισοδήματος μέσω χορήγησης ενός κατ' αποκοπή ποσού οτους εργαζόμενους που εγκαταλείπουν τη θέση απασχόλησης που κατέχουν. Κατά την περίοδο 1994 έως 1996, οι εργαζόμενοι στις ανθρακοπαραγωγούς χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έτυχαν των ακόλουθων συμπληρωματικών ενισχύσεων: Πίνακας 6 Ενισχύσεις από τα κοινωνικά μέτρα για τον άνθρακα (σε ECU) 1994 1995 1996 Δικαιούχοι Χορηγηθέν ταποσά Δικαιούχοι Χορηγηθέν τα ποσά Δικαιούχοι Χορηγηθέν ταποσά Βέλγιο Γερμανία Ισπανία Γαλλία Πορτογαλία Ηνωμ. Βασίλειο 525 4. 000 4. 344 2. 610 212 13. 809 1. 622. 998 12. 879. 241 5. 709. 654 6. 825. 998 637. 844 24. 043. 909 324 3. 907 2. 376 503 16 850 1. 216. 000 15. 628. 000 8. 107. 695 1. 790. 000 64. 000 1. 870. 000 484 3. 340 864 1. 150 2 270 1. 346. 000 13. 360. 000 3. 246. 000 4. 600. 000 8. 000 594. 000 Σύνολο 25. 500 51. 719. 644 7. 976 28. 675. 695 6. 110 23. 154. 000 7 ΕΕ αριθ. C 108 της 16. 4. 1994, σ. 3. - 10- 4. 1. Γερμανία Στη Γερμανία, η οποία αποτελεί πλέον την πρώτη ανθρακοπαραγωγό χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο κλάδος κατά βάση εστιάζεται σε δύο λεκάνες, στο Ρουρ και στο Σάαρ. Η παραγωγή είναι συγκεντρωμένη σε 19 ορυχεία που απασχολούν συνολικώς άνω των 90. 000 ατόμων, από τα οποία τα 55. 000 στις στοές (προσωρινά στοιχεία για το 1996). Ο ρυθμός απώλειας θέσεων απασχόλησης, σε σχέση με τον αντίστοιχο σε ορισμένες άλλες χώρες της Ένωσης, υπήρξε σχετικώς συγκρατημένος κατά τα τελευταία έτη, κινούμενος σε ποσοστό μικρότερο του 8% κατ' έτος. Λόγω της μεγάλης διαφοροποίησης του οικονομικού ιστού των επίμαχων περιοχών -που αποτελεί καρπό μιας βουλησικρατικής πολιτικής μετατροπής που ασκήθηκε εδώ και πολλά έτη- οι απώλειες θέσεων εργασίας στον κλάδο γαιάνθρακα δεν επηρέασαν μέχρι τώρα αξιόλογα το ποσοστό ανεργίας. Πρέπει να υπογραμμισθεί ότι, στην απόφαση της 94/1070/ΕΚΑΧ8 με την οποία εγκρίνεται το πρώτο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού, εξορθολογισμού και αναδιάρθρωσης της βιομηχανίας άνθρακα που. κοινοποιήθηκε από τις γερμανικές αρχές δυνάμει της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ, η Επιτροπή έλαβε υπόψη, δεδομένης της έλλειψης οποιασδήποτε μελλοντικής ανταγωνιστικότητας των σχετικών ορυχείων, την αναγκαιότητα μετριασμού των κοινωνικών και περιφερειακών συνεπειών της αναδιάρθρωσης. Καθώς η οικονομική κατάσταση των γερμανικών ανθρακωρυχείων δεν έχει βελτιωθεί εν τω μεταξύ και ο προβληματισμός αφορά οικονομικά και περιφερειακά ζητήματα, είναι πλέον δυνατόν να αναγνωρισθεί ότι αυτό το πρώτο γερμανικό σχέδιο απλώς καθυστέρησε αποφάσεις οικονομικά αναπόφευκτες οι οποίες, μεταφραζόμενες σε μείωση εργατικού δυναμικού, σημαίνουν επιτάχυνση της απώλειας θέσεων απασχόλησης υπό κοινωνικά αποδεκτές συνθήκες κατά τα επόμενα έτη. 4. 2 Ισπανία Η ισπανική βιομηχανία άνθρακα ξεκίνησε τη διαδικασία αναδιάρθρωσης από το 1990. Το πρόγραμμα 1990-1993 οδήγησε σε μείωση της παραγωγής κατά 7% (18,1 εκατομ. τόννοι το 1993 έναντι 19,4 το 1990) και σε μείωση του εργατικού δυναμικού κατά 33% (28. 140 εργαζόμενοι το 1993 έναντι 42. 000 το 1990). Αυτή η διαφορετική εξέλιξη εξηγείται από το γεγονός ότι τμήμα της μείωσης της υπόγειας παραγωγής, η οποία είναι η λιγότερο ανταγωνιστική, αντισταθμίστηκε από αυξήσεις της επιφανειακής παραγωγής η οποία είναι σαφώς λιγότερο εντατική από άποψη εργατικού δυναμικού και αισθητά ανταγωνιστικότερη. Οι ισπανικές αρχές ζήτησαν από την Επιτροπή να κοινοποιήσουν το εθνικό πρόγραμμα αναδιάρθρωσης, εξορθολογισμού, εκσυγχρονισμού και συρρίκνωσης δραστηριότητας σε δύο φάσεις: μια πρώτη φάση για την περίοδο 1994-1997, η οποία εγκρίθηκε από την Επιτροπή με την απόφαση 94/1072/ΕΚΑΧ9 και η οποία αποβλέπει σε μείωση, σε σύγκριση με το 1993, κατά 12% περίπου της υπόγειας παραγωγής και κατά 27% περίπου του εργατικού δυναμικού, και μια δεύτερη φάση για την περίοδο 1998-2002 κατά την οποία θα εξαχθούν συμπεράσματα από την εφαρμογή της πρώτης. 8 ΕΕ αριθ. L 385 της 31. 12. 1994, σ. 18. 9 ΕΕ αριθ. L 385 της 31. 12. 1994, σ. 31. 11 Η εξόρυξη άνθρακα είναι κατανεμημένη σε πολλές λεκάνες: Asturias (Κεντρική και Δυτική Λεκάνη), Leon (Bierzo-Villablino, Sabero και Βόρειο τμήμα), Palencia (Guardo και Barruelo), Καταλωνία (Πυρηναία), Teruel (Teruel-Mequinenza), Νότια ζώνη (Puertallano και Peoarolla). Η παραγωγή είναι κατανεμημένη μεταξύ μιας εκατοντάδας επιχειρήσεων που ανήκουν κατά πλειοψηφία στον ιδιωτικό τομέα, με εξαίρεση τις δημόσιες επιχειρήσεις HUNOSA, Minas de Figaredo, Endesa και Encasur. Τέσσερις μόνο επιχειρήσεις παράγουν πάνω από ένα εκατομμύριο τόννους ετησίως, ενώ 13 παράγουν πάνω από 200. 000 τόννους ετησίως. 12,7 εκατομ. τόννοι προέρχονται από υπόγεια ανθρακωρυχεία και 5,4 εκατομ. τόννοι από υπαίθρια. Το σύνολο της ισπανικής παραγωγής γαιάνθρακα εμφανίζεται, όπως και στη Γερμανία, ελλειμματικό. Στην κοινοποίηση που υπέβαλε, η ισπανική κυβέρνηση υποστήριξε ότι από ένα σύνολο 96 επιχειρήσεων ανθρακοπαραγωγής, 61 μπορούν να ελπίζουν ότι θα σημειώσουν νέα πρόοδο προς την οικονομική βιωσιμότητα, λαμβάνοντας υπόψη την τιμή του άνθρακα στις διεθνείς αγορές, όπως προβλέπεται στο άρθρο 3 της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ, μέσω προσανατολισμένης μείωσης του κόστους παραγωγής. Ωστόσο και ταυτοχρόνως, 35 επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων οι υπόγειες εκμεταλλεύσεις των δημοσίων επιχειρήσεων, εντάχθηκαν σε σχέδιο κλεισίματος, όπως προβλέπεται στο άρθρο 4 της εν λόγω απόφασης. Παρόλο που σε ορισμένες περιπτώσεις το οριστικό κλείσιμο των μονάδων αναμένεται να εφαρμοστεί μόνο μετά την 23η Ιουλίου 2002, ωστόσο το σχέδιο σταδιακής συρρίκνωσης θα οδηγήσει σε σημαντική μείωση της δραστηριότητας πριν την εν λόγω ημερομηνία. Τα κέντρα ανθρακοπαραγωγής της Ισπανίας είναι έντονα εξαρτημένη από την εξορυκτική δραστηριότητα. Ορισμένα από αυτά βρίσκονται σε απομονωμένες περιοχές και είναι επομένως περισσότερο αναγκαίο να συνοδεύεται η αναδιάρθρωση του κλάδου άνθρακα από μέτρα περιφερειακής αναπροσαρμογής προκειμένου να δημιουργηθούν, σύμφωνα με το άρθρο 56 της συνθήκης ΕΚΑΧ, νέες και οικονομικά υγιείς δραστηριότητες, ικανές να εξασφαλίσουν την παραγωγική επαναπασχόληση του εργατικού δυναμικού που καθίσταται διαθέσιμο. Διαπιστώνεται ωστόσο ότι, παρά τις δραστηριότητες που έχουν αναπτυχθεί στο πλαίσιο της RECHAR, η επαναβιομηχανοποίηση καθυστερεί στα περισσότερα ανθρακοπαραγωγικά κέντρα της Ισπανίας και το ποσοστό ανεργίας είναι ανώτερο του εθνικού μέσου όρου. Κατά την εκτέλεση της πρώτης φάσης 1994-1997 του προγράμματος αναδιάρθρωσης σημειώθηκαν σοβαρές παρεκκλίσεις. Η ισπανική κυβέρνηση ανήγγειλε την πρόθεση της να κοινοποιήσει νέο πρόγραμμα για την περίοδο 1998-2002 στην Επιτροπή το οποίο θα λαμβάνει υπόψη τις παρεκκλίσεις του παρελθόντος και θα είναι σύμφωνο με τους γενικούς και ειδικούς στόχους της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ. Το* πρόγραμμα αυτό θα συνοδεύεται από μέτρα οικονομικής επαναδραστηριοποίησης τα οποία θα μετριάζουν τις κοινωνικές και περιφερειακές επιπτώσεις της αναδιάρθρωσης. 4. 3 Γαλλία Η εξόρυξη γαιάνθρακα στη Γαλλία είναι τώρα συγκεντρωμένη στις λεκάνες της Λωρραίνης και του Κέντρου-Μεσημβρίας. Η επιχείρηση που εκμεταλλεύεται τα ανθρακωρυχεία, Charbonnages de France, ανήκει στο δημόσιο τομέα. Η Γαλλία έχει από πολλά χρόνια ξεκινήσει διαδικασία περιορισμού του ύψους της παραγωγής, διαδικασία η οποία εξηγείται κατά βάση από γεωλογικώς αντίξοες συνθήκες. Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιήθηκε το πλήρες κλείσιμο της λεκάνης Nord- Pas-de-Calais, το 1990, και απωλέσθηκαν 20. 000 θέσεις εργασίας, μεταξύ των ετών 1986 και 1996. - 12 Το σχέδιο συρρίκνωσης δραστηριότητας το οποίο κοινοποιήθηκε από τις γαλλικές αρχές σύμφωνα με την απόφαση αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ αποτέλεσε αντικείμενο ευνοϊκής γνώμης της Επιτροπής με την απόφαση 95/465/ΕΚΑΧ10. Πριν οριστικοποιήσουν το εν λόγω σχέδιο, οι γαλλικές αρχές ξεκίνησαν διαδικασία διαβουλεύσεων με όλους τους εταίρους του κλάδου άνθρακα, διαβουλεύσεις οι οποίες κατέληξαν σε κοινή θεώρηση του μέλλοντος του κλάδου άνθρακα στη Γαλλία και στην επεξεργασία και υπογραφή από την επιχείρηση Charbonnages de France και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις ενός Εθνικού Συμφώνου Άνθρακα. Το εν λόγω Σύμφωνο Άνθρακα προβλέπει την οριστική διακοπή της δραστηριότητας εξόρυξης άνθρακα με χρονικό ορίζοντα το 2005. Η σοβαρότητα των κοινωνικών και περιφερειακών προβλημάτων δεν επέτρεψε στις γαλλικές αρχές να τηρήσουν ως χρονικό ορίζοντα το 2002 που προέβλεπε η απόφαση 3632/93/ΕΚΑΧ ως καταληκτική ημερομηνία για το σχέδιο κλεισίματος. Η κατανομή των σταδίων κλεισίματος σε χρονική περίοδο 10 ετών πρέπει να επιτρέψει τον μετριασμό των κοινωνικών και περιφερειακών προβλημάτων, τα οποία είναι ιδιαιτέρως αισθητά σε περιοχές οι οποίες εδώ και πολλά έτη θίγονται από την ύφεση της δραστηριότητας εξόρυξης άνθρακα. Αυτή η κατανομή θα επιτρέψει σε ένα μέγιστο αριθμό εργαζομένων να επωφεληθούν, έως το έτος 2000, μέτρων σχετικών με την ηλικία. Στο πλαίσιο της εφαρμογής του σχεδίου συρρίκνωσης δραστηριότητας, τα αξιοσημείωτα βιομηχανικά γεγονότα στην εν λόγω έκθεση είναι το προβλεπόμενο για φέτος κλείσιμο του ορυχείου Forbach (ανθρακωρυχεία της λεκάνης της Λωραίνης) και του ορυχείου της La Mure (Dauphiné - Ανθρακωρυχεία της λεκάνης του Κέντρου-Μεσημβρίας) καθώς και το κλείσιμο του υπαίθριου ορυχείου του Carmeaux. 4. 4 Πορτογαλία Η Πορτογαλία διαθέτει τρία κοιτάσματα γαιάνθρακα, εκ των οποίων η λεκάνη του Douro είναι η μόνη η οποία παρουσίασε, στο πρόσφατο παρελθόν, συνθήκες αποδοτικής οικονομικής εκμετάλλευσης. Η επιχείρηση Carbonifera do Douro (ECD) συγκέντρωσε περισσότερο του 95% της παραγωγής της περιοχής στο υπόγειο ορυχείο της "Germunde" καθώς και σε μια μικρή υπαίθρια εκμετάλλευση. Από τα τέλη της δεκαετίας του 80, η εν λόγω επιχείρηση υπέστη αυξανόμενες απώλειες εκμετάλλευσης οι οποίες καλύφθηκαν με κρατικές ενισχύσεις, απώλειες οφειλόμενες κυρίως στις γεωλογικές συνθήκες, στη βαθμιαία εξάντληση των πόρων, στην κακή ποιότητα του άνθρακα και στις δυσκολίες διάθεσης. 'Οταν ο σχεδόν αποκλειστικός πελάτης Electricidade de Portugal αποφάσισε να λειτουργήσει με φυσικό αέριο, από τις αρχές του 1995, ο ευρισκόμενος πλησίον του ορυχείου σταθμός ηλεκτροπαραγωγής, ο εξορυσσόμενος άνθρακας δεν είχε πλέον εμπορική διέξοδο. Λαμβάνοντας υπόψη τις προοπτικές αυτές, η πορτογαλική κυβέρνηση υπέβαλε στην Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 8 της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ, στις 5 Αυγούστου 1994, σχέδιο συρρίκνωσης δραστηριότητας το οποίο περιλάμβανε ιδίως το πλήρες κλείσιμο του ορυχείου "Germunde" στις 31 Δεκεμβρίου 1994. Το εν λόγω σχέδιο, για το οποίο η Επιτροπή εξέδωσε ευνοϊκή γνώμη με την απόφαση 94/994/ΕΚΑΧ11, πράγματι εφαρμόστηκε και, από το οικονομικό έτος 1995, δεν παράγεται πλέον άνθρακας στην Πορτογαλία. Τα μέτρα κλεισίματος επέφεραν συνολική απώλεια 650 θέσεων απασχόλησης μεταξύ 1992 και 1996. 10 ΕΕ αριθ. L 267 της 9. 11. 1995, σ. 46. 11 ΕΕ αριθ. L 379 της 31. 12. 1994, σ. 3. - 13 4. 5 Ηνωμένο Βασίλειο Κατά το χρονικό διάστημα 1991-1994, η επιχείρηση British Coal Corporation εφάρμοσε ένα τελευταίο πρόγραμμα αναδιάρθρωσης και εξορθολογισμού για να προσαρμόσει την παραγωγική της ικανότητα στη συνεχή συρρίκνωση της αγοράς και να προσαρμοστεί στο επίπεδο τιμών που ισχύει στη διεθνή αγορά. Τον Μάρτιο 1994, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου κοινοποίησε στην Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 8 της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ, σχέδιο εκσυγχρονισμού, εξορθολογισμού και αναδιάρθρωσης της βιομηχανίας γαιάνθρακα για το οποίο η Επιτροπή εξέδωσε ευνοϊκή γνώμη με την απόφαση της 94/574/ΕΚΑΧ12. Στόχος προτεραιότητας του σχεδίου ήταν να καταστεί η βιομηχανία άνθρακα του Ηνωμένου Βασιλείου πλήρως ανταγωνιστική ως προς τις τιμές άνθρακα στις διεθνείς αγορές και να ιδιωτικοποιηθεί η επιχείρηση British Coal. Για την επίτευξη του στόχου, ο κλάδος υποχρεώθηκε να ενισχύσει τη διαδικασία αναδιάρθρωσης λόγω της οποίας σημαντικός αριθμός παραγωγικών μονάδων υπέστησαν μέτρα κλεισίματος. Επίσης, τον Μάρτιο 1994, το Κοινοβούλιο του Ηνωμένου Βασιλείου εψήφισε τον νόμο για την ιδιωτικοποίηση της British Coal και τη σύσταση ανεξάρτητου οργανισμού, της Coal Authority, επιφορτισμένου μεταξύ άλλων με τη χορήγηση αδειών εκμετάλλευσης υπό καθεστώς διαφανές και αμερόληπτο, εγγυούμενο τον θεμιτό ανταγωνισμό μεταξύ όλων των επιχειρήσεων ανθρακοπαραγωγής. Στις 31 Δεκεμβρίου 1994 η ιδιωτικοποίηση είχε ολοκληρωθεί. Από τις αρχές του οικονομικού έτους 1995-1996, η ανθρακοβιομηχανία του Ηνωμένου Βασιλείου αποτελείται αποκλειστικά από ιδιωτικές επιχειρήσεις οι οποίες δεν έχουν πλέον λάβει ενισχύσεις δυνάμει των άρθρων 3, 4, 6 και 7 της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ. Το πλείστο των ανθρακωρυχείων της British Coal που είχαν παραμείνει σε λειτουργία όταν περατώθηκε η διαδικασία αναδιάρθρωσης, ανελήφθησαν από την εταιρεία RJB Mining (συνολικά 19 ορυχεία). Οι παραχωρήσεις εκμετάλλευσης για 6 άλλα ανθρακωρυχεία αγοράστηκαν ή μισθώθηκαν από την εταιρεία Coal Investments PLC. Εξάλλου, στις λεκάνες ανθρακοπαραγωγής της Σκωτίας και της Ουαλίας παραχωρήθηκε ένα ανθρακωρυχείο στην Mining Scotland, ενώ τέσσερα άλλα, δηλαδή τα Hatfield Coal, Betws Anthracite, Tower και Monktonhall (το τελευταίο πρόσφατα κήρυξε πτώχευση) αγοράστηκαν από τους εργαζόμενους. Εν τω μεταξύ, η επιχείρηση Coal Investments κατέθεσε ισολογισμό: 2 από τα ορυχεία της έκλεισαν, 3 ορυχεία εξαγοράστηκαν από τους εργαζόμενους, ένα ορυχείο αποτέλεσε αντικείμενο δημοπρασίας. Η RJB Mining προχώρησε επίσης στο κλείσιμο ενός ορυχείου. Η συνολικά θετική εικόνα της αναδιάρθρωσης και ιδιωτικοποίησης στο Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει επομένως να αντιμετωπίζεται προσεκτικά. Παρόλο που ο βιομηχανικός αυτός κλάδος λειτουργεί σήμερα με κόστος παραγωγής που προσεγγίζει τις τιμές της παγκόσμιας αγοράς, το στοιχείο αυτό δεν εγγυάται την οικονομική του επιβίωση. Πράγματι, η βρετανική ανθρακοβιομηχανία εξακολουθεί να επωφελείται, έως το 1998, από συμβάσεις παραδόσεων που έχει συνάψει με τις επιχειρήσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίες αγοράζουν τον άνθρακα σε τιμή ανώτερη της τιμής που εφαρμόζεται στην παγκόσμια αγορά. Συνεπώς μόνον μετά τη λήξη των εν λόγω συμβάσεων θο υπάρξει πραγματική εικόνα της ανταγωνιστικότητας της ιδιωτικοποιημένης ανθρακοβιομηχανίας του Ηνωμένου Βασιλείου. 12 ΕΕ αριθ. L 220 της 25. 8. 1994, σ. 12. - 14- Ερωτηματικά παραμένουν επίσης όσον αφορά το κόστος παραγωγής των ιδιωτικών ανθρακωρυχείων και τα πραγματικά στοιχεία σχετικά με τον αριθμό εργαζομένων, δεδομένου ότι οι σχετικές ιδιωτικές επιχειρήσεις δεν λαμβάνουν ενισχύσεις και, κατά συνέπεια, δεν είναι υποχρεωμένες να ενημερώνουν επ' αυτών των ζητημάτων. Πέραν του 1998, οι προοπτικές του βρετανικού άνθρακα, δηλαδή κυρίως αυτού που παράγεται στα υπόγεια ορυχεία, ενδεχομένως καταστούν δυσμενέστερες λόγω του προβλήματος της υψηλής περιεκτικότητας σε θείο το οποίο θέτει το ζήτημα του κόστους και της σκοπιμότητας εγκατάστασης την ανταγωνιστικότητα σε σχέση με το φυσικό αέριο. θα μειώσει ακόμη περισσότερο εξοπλισμού αποθείωσης που Αφετέρου, δεν πρέπει να αγνοείται ότι το κοινωνικό κόστος της αναδιάρθρωσης υπήρξε σημαντικό και ότι εξακολουθεί να φέρεται - τουλάχιστον έως το 2002 - από τους δημόσιους προϋπολογισμούς ως επιβαρύνσεις κληροδοτημένες από το παρελθόν σύμφωνα με το άρθρο 5 της απόφασης 3632/93/ΕΚΑΧ. Για την περίοδο 1992 έως 1996, οι απώλειες θέσεων απασχόλησης ανέρχονται σε 24. 000 περίπου για τους εργαζομένους στις στοές. Παρόλο που τα κοινωνικά συνοδευτικά μέτρα, σύμφωνα με το άρθρο 56 της συνθήκης ΕΚΑΧ, υπήρξαν συνολικώς ικανοποιητικά (τα βρετανικά ανθρακωρυχεία ευνόησαν τις αποζημιώσεις αναχώρησης), η εξεύρεση απασχόλησης εκτός κλάδου και η δημιουργία εναλλακτικών θέσεων εργασίας μέσω του οργανισμού British Coal Enterprise παρουσιάζουν ισολογισμό με αντιθέσεις. Ο αριθμός θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν με τον τρόπο αυτό είναι εντυπωσιακός (επισήμως, περισσότερες από 127. 000 μεταξύ 1985 και 1995). Ωστόσο, συχνά, πολλοί πρώην ανθρακωρύχοι υποχρεώθηκαν να υποστούν σημαντική μείωση των εισοδημάτων τους για να βρουν νέα εργασία. Σε σχέση με τα ανωτέρω, η κατάσταση ορισμένων περιοχών ανθρακοπαραγωγής παραμένει κριτική. Το επίπεδο ανεργίας υπερβαίνει συχνά τον εθνικό μέσο όρο, ο οποίος ωστόσο είναι σαφώς κατώτερος αυτού που σημειώνεται στην πλειοψηφία των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πίνακας 7 Προσωπικό απασχολούμενο στις στοές κατά το τέλος του έτους (σε χιλιάδες) Βέλγιο Γερμανία Ισπανία Γαλλία Ιρλανδία Πορτογαλία Ηνωμ. Βασίλειο ΕΕ15 1986 1992 1993 1994 1995 1996 13. 3 107. 1 37. 4 18. 5 0. 3 0. 8 108. 4 285. 8 0. 8 78. 3 30 7. 5 0. 3 0. 5 36 153. 4 0. 3 71. 8 25 7 0 0 21 125. 1 0 64. 7 23. 7 6. 4 0 0 9. 1 103. 9 0 58. 4 21. 6 6. 1 0 0 11. 5 97. 6 0 55. 3 21. 3 5. 3 0 0 11. 8 93. 7 μεταβολή % 1996/92 -100 -29 -29 -29 -100 -100 -67 -39 15 Πίνακας 8 ΕΕέλιξη του κόστους παοανωνής (σε ECU/Τ Ι Α) Βέλγιο Γερμανία Ισπανία Γαλλία Πορτογαλία Ην. Βασίλειο ΕΕ 1986 132 125 130 117 101 93 1992 1993 1994 1995 1996 μεταβολή % 1996/92 143 147 100 121 71 112 151 131 110 112 62 114 154 127 125 107 52 119 159 133 134 43 110 155 116 129 41 104 5. Χρηματοοικονομική κατάσταση των επιχειρήσεων εξόρυξης γαιάνθρακα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μέτρα ενίσχυσης και στρατηγικές αναδιάρθρωσης Το ζήτημα επομένως είναι πως να συνδυαστεί η τήρηση του άρθρου 4 της συνθήκης ΕΚΑΧ, το οποίο - όπως προαναφέρθηκε - συντάχθηκε με την προοπτική μιας βιομηχανίας σε πλήρη ανάπτυξη, με την κοινωνική και περιφερειακή διαχείριση μιας φθίνουσας βιομηχανίας. Ενώ το πρόβλημα της απώλειας ανταγωνιστικότητας ήταν αρχικά το ίδιο για το σύνολο των ανθρακωρυχείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα κράτη μέλη εφάρμοσαν αρκετά διαφοροποιημένες στρατηγικές αντιμετώπισης των δυσχερειών των επιχειρήσεων. Συνολικά, διακρίνονται τρεις στρατηγικές. 5. 1 Γερμανία και Ι σπανία Στις δύο αυτές χώρες, οι δημόσιες αρχές ζήτησαν να διατηρηθούν οι ενισχύσεις για την τρέχουσα παραγωγή των επιχειρήσεων ανθρακοπαραγωγής σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 3 και 4 της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ. Οι εν λόγω ενισχύσεις της παραγωγής χρησιμεύουν κυρίως για την αντιμετώπιση των απωλειών εκμετάλλευσης των επιχειρήσεων. Για τη χρηματοδότηση των εν λόγω ενισχύσεων, μετά τη μεταβατική περίοδο τριών ετών που προβλέπεται στο άρθρο 2 της απόφασης, αναμένεται της ανθρακοβιομηχανίας μέσω ειδικών εισφορών μη εγγεγραμμένων στον προϋπολογισμό από κονδύλια του προϋπολογισμού. αντικατασταθούν οι χρηματοδότησης μηχανισμοί να Υπενθυμίζεται σχετικά ότι το σύστημα εισφορών, το λεγόμενο «Kohlepfennig» κηρύχθηκε αντισυνταγματικό με απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Γερμανίας ληφθείσα στα τέλη του 1994 και απαγορεύτηκε η εφαρμογή του μετά την 31η Δεκεμβρίου 1995. Το σκεπτικό της απόφασης του δικαστηρίου είχε ως εξής. Επιλέγοντας την ειδική συνεισφορά ως μέσο χρηματοδότησης, ο νομοθέτης απομακρύνεται από τρεις θεμελιώδεις αρχές της οργάνωσης των δημοσίων οικονομικών. Απαιτεί για φορολογικές ρυθμίσεις νομοθετική αρμοδιότητα η οποία εκφεύγει του πλαισίου οργάνωσης των δημοσίων οικονομικών με δεδομένο τον μη δημοσιονομικό χαρακτήρα του προϊόντος της ειδικής εισφοράς, αμφισβητεί τις δημοσιονομικές αρμοδιότητες του Κοινοβουλίου- υέτει εν αμφιβόλω την αρχή της φορολογικής ισότητας μεταθέτοντας την επιβάρυνση του φορολογουμένου από την κοινή φορολογική επιβάρυνση σε μια ειδική επιβάρυνση. Δεδομένου ότι κατόπιν της απόφασης του δικαστηρίου το σύστημα ενισχύσεων διευθετήθηκε πριν το τέλος της μεταβατικής περιόδου που προβλέπεται στο άρθρο 9 παράγραφος 7 της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ, δηλαδή πριν την 31η Δεκεμβρίου 1996, η απόφαση δεν επηρέασε καθόλου την έγκριση των ενισχύσεων που είχε κοινοποιήσει η Γερμανία. 16 Κατά την περίοδο 1992 έως 1996, το σύνολο των ενισχύσεων για την τρέχουσα παραγωγή που χορηγήθηκαν υπέρ της γερμανικής ανθρακοβιομηχανίας ανέρχεται σε περισσότερα των 23 δισεκατ. ECU. Καμία ουσιαστική τάση βαθμιαίας μείωσης των ενισχύσεων δεν σημειώθηκε κατά την υπόψη περίοδο. Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι οι γερμανικές επιχειρήσεις άνθρακα, και ιδίως η RUHRKOHLE και SAARBERG, εφαρμόζουν επί σειρά ετών, με διαφορετικό βαθμό επιτυχίας, πολιτική διαφοροποίησης των δραστηριοτήτων τους οι οποίες, επιπλέον της εξόρυξης, επεκτείνονται σε τομείς δραστηριότητας οι οποίοι αποφέρουν κέρδη και επιτρέπουν την έναρξη νέας δραστηριότητας των εν λόγω επιχειρήσεων. Η Ισπανία θα προχωρήσει στη διαδικασία προσαρμογής του μηχανισμού χρηματοδότησης των ενισχύσεων για την τρέχουσα παραγωγή ώστε να συμφωνεί με τις διατάξεις της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ, δηλαδή την εγγραφή στο δημόσιο προϋπολογισμό, από την 1η Ιανουαρίου 1998. Για το 1997, κοινοποίησε ένα μηχανισμό που θεωρεί ως αυστηρά ισοδύναμο αλλά, για να αποφευχθεί κάθε πρόβλημα διαφάνειας και κατόπιν συζητήσεων με τις υπηρεσίες της Επιτροπής που ασχολούνται με τη χορήγηση ενισχύσεων, τελικά θα προχωρήσει στην εγγραφή των ενισχύσεων στον προϋπολογισμό. Οι ενισχύσεις για την ισπανική ανθρακοβιομηχανία συνέχισαν επομένως, κατά τη μεταβατική περίοδο, να χρηματοδοτούνται κυρίως μέσω επιβάρυνσης των τιμολογίων ηλεκτρικής ενέργειας που χρεώνονται οι καταναλωτές πραγματοποιούμενης από το γραφείο ανταπόδοσης της ηλεκτρικής ενέργειας (OFICO). Για τα οικονομικά έτη 1994, 1995 και 1996, η Επιτροπή ενέκρινε τη χρηματοδότηση των ενισχύσεων για την ισπανική βιομηχανία γαιάνθρακα μέσω του ανωτέρω μηχανισμού. Όσον αφορά το έτος 1997, η Ισπανία καθόρισε το ποσοστό επιβάρυνσης του τιμολογίου ηλεκτρικής ενέργειας (4,864%) υπό μορφή συμπληρωματικής διάταξης στο γενικό προϋπολογισμό του κράτους. Κατά την περίοδο 1992 έως 1996, το σύνολο των ενισχύσεων για την τρέχουσα παραγωγή που χορηγήθηκαν υπέρ της ισπανικής ανθρακοβιομηχανίας ανέρχεται σε περισσότερα των 3 δισεκατ. ECU. Δεν υπάρχει καμία αξιοσημείωτη τάση σταδιακής μείωσης των ενισχύσεων και η χρηματοοικονομική κατάσταση των επιχειρήσεων εξακολουθεί εν τω μεταξύ να επιδεινώνεται. Αυτό σημαίνει ότι η εκτέλεση του προγράμματος εκσυγχρονισμού, εξορθολογισμού, αναδιάρθρωσης και συρρίκνωσης δραστηριότητας της Ισπανίας συνεχίζεται με ελάχιστα ικανοποιητικό ρυθμό. Πράγματι, η ισπανική κυβέρνηση υπέγραψε, τον Φεβρουάριο 1996, με τις σημαντικότερες επιχειρήσεις αποδέκτες ενισχύσεων δυνάμει του άρθρου 4, δηλαδή τις HUNOSA, Minas de Figaredo SA και Mina La Camocha SA, συμβάσεις για προγράμματα όπου δεσμεύεται να καταβάλει ενισχύσεις το ύψος των οποίων είναι ανώτερο του προβλεπόμενου στο αρχικά κοινοποιηθέν πρόγραμμα αναδιάρθρωσης. Η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τις προβλεπόμενες ενισχύσεις βάσει των εν λόγω συμβάσεων για προγράμματα. Καθώς οι πληροφορίες που παρασχέθηκαν κρίθηκαν ανεπαρκείς, η Επιτροπή τελικά, στις 23 Απριλίου 1997, απηύθυνε προειδοποιητική επιστολή προς την ισπανική κυβέρνηση ζητώντας της να κοινοποιήσει τις ζητηθείσες πληροφορίες και να προτείνει, λαμβάνοντας υπόψη τις παρεκκλίσεις ως προς το αρχικό πρόγραμμα, κατάλληλα διορθωτικά μέτρα. Για τις λοιπές ισπανικές επιχειρήσεις άνθρακα, η εκτέλεση των μέτρων αναδιάρθρωσης με σκοπό τη βελτίωση της οικονομικής βιωσιμότητας ώστε να αιτιολογούνται οι ενισχύσεις που λαμβάνουν κυρίως δυνάμει του άρθρου 3 δεν φαίνεται να έχει εξασφαλιστεί. Με την επιστολή της 23ης Απριλίου 1997, η Επιτροπή ζήτησε συνεπώς από τις ισπανικές αρχές εξηγήσεις σχετικά με την πρόοδο του σχεδίου εκσυγχρονισμού, εξορθολογισμού και αναδιάρθρωσης, συνοδευόμενες, κατά περίπτωση, από προτάσεις σχετικά με τα προβλεπόμενα διορθωτικά μέτρα. - 17- 5. 2 Γαλλία και Πορτογαλία Στις δύο αυτές χώρες, οι επιχειρήσεις άνθρακα αντιμετώπισαν περίπου όμοια κατάσταση. Κατ' αρχάς, αρκετά δυσμενείς γεωλογικές συνθήκες, με μη σημαντικά κοιτάσματα υπό εξάντληση και με κόστος, όπως στη Γερμανία και την Ισπανία, απαγορευτικό. Τέλος, με εθνική ενεργειακή πολιτική η οποία ευνοούσε την εγκατάλειψη του άνθρακα ως καυσίμου. Το αποτέλεσμα είναι ότι, και στις δύο χώρες, οι δημόσιες αρχές και οι επιχειρήσεις άνθρακα ακολούθησαν αποφασιστικά στρατηγική συρρίκνωσης δραστηριότητας, με τελικό στόχο την πλήρη παύση της δραστηριότητας εξόρυξης άνθρακα. Όσον αφορά τη διαχείριση των κρατικών ενισχύσεων, οι δύο χώρες συμμορφώθηκαν και με το πνεύμα και με το γράμμα της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ. Στη Γαλλία, το σύνολο των ενισχύσεων για την τρέχουσα παραγωγή κατά την περίοδο 1992-1996 ανήλθε σε 818 εκατομ. ECU, με σαφή τάση προς βαθμιαία μείωση (από 187 εκατομ. το 1992 σε λιγότερα από 87 εκατομ. το 1996). Ίδια τάση σημειώθηκε στην Πορτογαλία, όπου φυσικά τα ποσά ήταν κατ' αναλογία μικρότερα, και χορηγήθηκαν συνολικά 14 εκατομ. ECU ενισχύσεων για την τρέχουσα παραγωγή, μειωνόμενα από 5,8 εκατομ. το 1992 σε 1,8 εκατομ. το 1994, τελευταίο έτος παραγωγής. 5. 3 Ηνωμένο Βασίλειο Η ανθρακοβιομηχανία του Ηνωμένου Βασιλείου είναι σήμερα η μόνη στην Ευρωπαϊκή Ένωση που λειτουργεί υπό συνθήκες που προσεγγίζουν την ανταγωνιστικότητα. Οι ενισχύσεις για την τρέχουσα παραγωγή περιορίστηκαν κατά την περίοδο 1992-1996 σε 22 εκατομ. ECU, ποσό εξαιρετικά μικρό σε σχέση με τον όγκο παραγωγής. επιτρέπουν σήμερα στις Ωστόσο, και εκτός από τα προαναφερθέντα κοινωνικά και περιφερειακά προβλήματα, είναι σχετικά δύσκολο να αποδειχθεί ότι η βρετανική ανθρακοβιομηχανία εμφανίζει μακροπρόθεσμα ουσιαστική οικονομική βιωσιμότητα, πλην ορισμένων υπαίθριων ορυχείων. Πράγματι δεν πρέπει να λησμονείται ότι οι πλέον σύγχρονες εγκαταστάσεις εξόρυξης στο Ηνωμένο Βασίλειο, αυτές που να εμφανίζουν ρεκόρ αποδοτικότητας, είναι αποτέλεσμα όχι μόνο πολύ αποδοτικής και αυστηρής διαχείρισης αλλά και ενός βουλησικρατικού επενδυτικού. προγράμματος των δημοσίων αρχών μέσω της εθνικής εταιρείας British Coal Corporation κατά τη δεκαετία του 70, με πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα την ανάπτυξη της λεκάνης του Selby. Με άλλα λόγια, οι ιδιωτικοποιημένες επιχειρήσεις άνθρακα στο Ηνωμένο Βασίλειο επωφελούνται από μια κατάσταση η οποία εν μέρει δημιουργήθηκε από δημόσιες ενισχύσεις κατά το παρελθόν. Πρέπει επομένως να παρακολουθηθεί εκ του σύνεγγυς, εάν οι εν λόγω επιχειρήσεις θα επιτύχουν με τη σειρά τους σημαντικές επενδύσεις, τις μόνες ικανές να εγγυηθούν το μέλλον του βιομηχανικού αυτού κλάδου μακροπρόθεσμα. ιδιωτικοποιημένες επιχειρήσεις 6. Υλοποίηση των στόγων της απόφασης 6. 1 Ορισμός των ενισχύσεων Σε σχέση με τις προηγούμενες αποφάσεις, μια από τις κύριες βελτιώσεις του νέου πλαισίου συνίσταται στον ανοΛυτικότατο ορισμό της έννοιας της ενίσχυσης, ακριβώς επειδή τα στοιχεία έμμεσης ενίσχυσης είναι συχνά τα δυσκολότερα να εντοπιστούν. Πρόκειται για μέτρα που λαμβάνουν οι δημόσιες αρχές τα οποία, ακόμη και εάν δεν επιβαρύνουν τους δημόσιους προϋπολογισμούς, εξασφαλίζουν ωστόσο οικονομικό πλεονέκτημα στις επιχειρήσεις της βιομηχανίας άνθρακα. Για παράδειγμα οι επιτρεπόμενες παρεκκλίσεις όσον αφορά τα περιβαλλοντικά πρότυπα. Άλλο παράδειγμα είναι τα δάνεια στις επιχειρήσεις άνθρακα από 18 δημόσιους ή ημιδημόσιους οργανισμούς, δάνεια που οι εν λόγω επιχειρήσεις δεν θα μπορούσαν να επιτύχουν σύμφωνα με τις συνήθεις πρακτικές της οικονομίας της αγοράς. 6. 2 Διαφάνεια Άλλη μεγάλη πρόοδος είναι η απαίτηση αυξημένης διαφάνειας η οποία οδηγεί, μετά το πέρας μιας μεταβατικής περιόδου, στην σαφή εγγραφή στον προϋπολογισμό του συνόλου των ενισχύσεων. Η εν λόγω διάταξη προκάλεσε ορισμένα προβλήματα, ιδίως στην Γερμανία και την Ισπανία, γιατί συνεπάγεται την κατάργηση των καθεστώτων ενισχύσεων που βασίζονται σε εισφορές καταβαλλόμενες από τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας και την εγγραφή τους στους δημόσιους προϋπολογισμούς ή σε μηχανισμούς αυστηρώς ισοδύναμους. Ο εν λόγω στόχος έχει εν τω μεταξύ επιτευχθεί για τη Γερμανία (κατάργηση του ΚοηΙβρίβηηϊα) και έχει επιτρέψει να γίνει αντιληπτός ο πραγματικός όγκος των χορηγούμενων ενισχύσεων στον κλάδο άνθρακα. Για την Ισπανία, μια ανάλογη αλλαγή του καθεστώτος του ΟΡΙΟΟ δεν έγινε δυνατόν να πραγματοποιηθεί πριν τα τέλη της μεταβατικής περιόδου αλλά θα υλοποιηθεί το αργότερο το 1998. Δυστυχώς στη Γερμανία δεν εφαρμόζεται χωριστή καταγραφή των ενισχύσεων που αντιστοιχούν στα άρθρα 3 και 4 ούτε λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με το κόστος παραγωγής ανά ορυχείο. Αυτή η έλλειψη διαφάνειας πρέπει να διορθωθεί από το έτος 1997 ώστε να έχει τη δυνατότητα η Επιτροπή να επιτελεί την αποστολή της όσον αφορά τον έλεγχο. 6. 3. Σταδιακή μείωση Αντιθέτως, καμία ουσιαστική πρόοδος προς την οικονομική βιωσιμότητα και, εξ αυτού, προς την βαθμιαία μείωση των ενισχύσεων δεν έχει πραγματοποιηθεί. Λαμβάνοντας ωστόσο υπόψη τα βασικά στοιχεία που αφορούν την ενεργειακή οικονομία και τη γεωλογική κατάσταση, θα ήταν αυταπάτη να πιστέψουμε ότι είναι δυνατόν να επιτευχθεί αυτός ο στόχος. Θα πρέπει επομένως τα κράτη μέλη να οδηγηθούν προς ρεαλιστική αξιολόγηση της κατάστασης, ώστε βαθμιαία αυξανόμενο τμήμα των ενισχύσεων που χορηγούνται για την τρέχουσα παραγωγή να αρχίσουν να χορηγούνται δυνάμει του άρθρου 4 της απόφασης, δηλαδή ως ενισχύσεις για συρρίκνωση δραστηριότητας. 6. 4 Κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί στόχοι Ενώ ο κύριος οικονομικός στόχος του νέου πλαισίου των ενισχύσεων δεν έχει επιτευχθεί, ευτυχώς δεν ισχύει το ίδιο για τους δύο άλλους "δευτερεύοντες" στόχους, δηλαδή την επίλυση των κοινωνικών και περιφερειακών προβλημάτων και την προσαρμογή στα πρότυπα προστασίας του περιβάλλοντος. Είναι σαφές ότι ελλείψει οικονομικών προοπτικών του βιομηχανικού κλάδου στη Γαλλία, τη Γερμανία, στην πλειοψηφία των ισπανικών εκμεταλλεύσεων και σε διάφορες βρετανικές εκμεταλλεύσεις, οι επιλογές των κρατών μελών είναι κυρίως οικονομικές και περιφερειακές επιλογές που λαμβάνουν υπόψη ένα σύνολο παραμέτρων. 6. 5 Αξιολόγηση των χορηγούμενων ενισχύσεων Η πολιτική που καθορίστηκε με την απόφαση αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ αναμφισβήτητα επέτρεψε να αποφευχθεί η επιδείνωση της κατάστασης, σε μια εξαιρετικά δύσκολη συγκυρία. Χωρίς αυστηρό πλαίσιο για τις ενισχύσεις, υπήρχε κίνδυνος τα κράτη μέλη, προφασιζόμενα την ασφάλεια του εφοδιασμού, η οποία - όπως προειπώθηκε - δεν απειλείται καθόλου, να δρομολογήσουν προγράμματα επενδύσεων με στόχο τον εκσυγχρονισμό της βιομηχανίας άνθρακα, χωρίς πραγματική προοπτική οικονομικής βιωσιμότητας. Υπήρξαν πράγματι παρόμοιες επενδύσεις στο παρελθόν, ιδίως στη Γερμανία και την Ισπανία. -19- Πρέπει να ελπίζουμε ότι παρόμοια κατάσταση δεν θα σημειωθεί πλέον στο μέλλον εφόσον δεν αντιστοιχεί με τη βέλτιστη κατανομή των εθνικών δημοσιονομικών πόρων. Χάρη στο νέο πλαίσιο, ο όγκος των επιτρεπόμενων ενισχύσεων παρέμεινε σχετικά σταθερός για το σύνολο της περιόδου 1990-1996, πιθανώς μάλιστα σημειώνοντας ελαφρά πτωτική πορεία σε πραγματικά ποσά, λαμβανομένου υπόψη του πληθωρισμού. Είναι ωστόσο επίσης σαφές ότι, παρά την ελάττωση της παραγωγής, το ύψος των ενισχύσεων ανά τόννο έχει αυξηθεί. Η κατάσταση αυτή οφείλεται ιδίως στο γεγονός ότι οι μονάδες που έκλεισαν δεν αφορούσαν απαραιτήτως τα ορυχεία με το υψηλότερο κόστος παραγωγής, με άλλα λόγια, το γεγονός ότι σε ορισμένες χώρες και σε ορισμένες περιοχές, για λόγους κυρίως κοινωνικούς, διατηρήθηκαν μη αποδοτικές δυναμικότητες, με κόστος παραγωγής ορισμένες φορές πενταπλό της τιμής της παγκόσμιας αγοράς ενώ ταυτοχρόνως σε άλλες χώρες, και κατ' αρχάς στο Ηνωμένο Βασίλειο, με την εφαρμογή αυστηρώς οικονομικών κριτηρίων έκλεισαν ορυχεία σαφώς πλησιέστερα στην αποδοτικότητα. Αυτό το ελάχιστα ικανοποιητικό αποτέλεσμα εξηγείται από την έλλειψη πραγματικά κοινοτικής προσέγγισης της διαχείρισης των αναδιαρθρώσεων. Αφετέρου, πρέπει να αναγνωριστεί η αντικειμενική δυσκολία για την αξιολόγηση του επιπέδου των ενισχύσεων. Πράγματι, οι τιμές του άνθρακα στη διεθνή αγορά που χρησιμοποιούνται για τον καθορισμό του επιπέδου των ενισχύσεων δεν είναι σταθερός δείκτης. Συγκεκριμένα, οι τιμές του άνθρακα ατμοπαραγωγής εκφραζόμενες σε USD, αυξήθηκαν κατά 12% μεταξύ Απριλίου 1993 και Μαρτίου 1996 (από 43 USD σε 48 USD ανά τόννο ισοδυνάμου άνθρακα (ΤΙΑ)) ενώ, ταυτοχρόνως, οι τιμές του οπτάνθρακα αυξήθηκαν κατά 5% (από 55 USD ανά τόννο σε 57,6 USD ανά τόννο). Δεδομένου ότι, κατά την ίδια περίοδο, σημειώθηκε υποτίμηση του αμερικανικού δολαρίου σε σχέση με το ECU της τάξης του 8,5%, οι τιμές του οπτάνθρακα στη διεθνή αγορά, εκφραζόμενες σε ECU, σημείωσαν μικρή μείωση, ενώ οι τιμές του άνθρακα ατμοπαραγωγής σημείωσαν μικρή αύξηση. Η επίπτωση επομένως της τιμής του δολαρίου είναι αμελητέα. Άλλος παράγοντας που επηρέασε το επίπεδο των χορηγηθέντων ενισχύσεων είναι η βαθμιαία μείωση της «τιμής αναφοράς» η οποία είναι τεχνητά υψηλή, ιδίως στην Ισπανία, απαιτούμενη από την απόφαση αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ η οποία προσδιορίζει το ύψος της ενίσχυσης λαμβάνοντας ως αναφορά την «τιμή πώλησης η οποία προκύπτει από την ελεύθερη συναίνεση των συμβαλλομένων μερών συναρτήσει των συνθηκών που επικρατούν στην παγκόσμια αγορά». Αποτέλεσμα είναι η αύξηση του πράγματι διαπιστωθέντος επιπέδου ενισχύσεων. Τέλος, πρέπει επίσης να υπενθυμιστεί ότι, σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 7 της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ, κατά τα τρία πρώτα έτη εφαρμογής του νέου καθεστώτος, τα κράτη μέλη διαθέτουν μια «περίοδο χάριτος» για την προσαρμογή των συστημάτων τους ώστε να συμμορφούνται με τις διατάξεις της εν λόγω απόφασης. Κατά συνέπεια, είναι δύσκολο να συναχθεί, από τη διαπιστωθείσα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου τάση, συμπέρασμα σχετικά με την αποτελεσματικότητα της πολιτικής της Επιτροπής. Η αυστηρή εφαρμογή των αρχών της απόφασης από το έτος 1997 πρέπει να επιτρέψει να αρθεί η σχετική αβεβαιότητα. 20- Πίνακας 9 Εγκριθείσες ενισχύσεις στο διάστημα 1992-1996 Γερμανία - Συνδεόμενες με την τρέχουσα παραγωγή* - Μη συνδεόμενες με την τρέχ. παραγωγή** Ισπανία - Συνδεόμενες με την τρέχουσα παραγωγή* - Μη συνδεόμενες με την τρέχ. παραγωγή** Γαλλία - Συνδεόμενες με την τρέχουσα παραγωγή* - Μη συνδεόμενες με την τρέχ. παραγωγή** Πορτογαλία - Συνδεόμενες με την τρέχουσα παραγωγή* - Μη συνδεόμενες με την τρέχ. παραγωγή** Ηνωμένο Βασίλειο - Συνδεόμενες με την τρέχουσα παραγωγή* - Μη συνδεόμενες με την τρέχ. παραγωγή** ΣΥΝΟΛΟ ΕΕ - Συνδεόμενες με την τρέχουσα παραγωγή* - Μη συνδεόμενες με την τρέχ. παραγωγή ** Ενισχύσεις συνδεόμενες με την τρέχουσ παραγωγή σε ECU/τόννο 1992 1993 1994 1995 1996 4497. 7 246. 7 4462. 6 256. 3 ***4845. 8 181. 4 4784. 2 106. 7 5370. 2 104. 7 463. 3 108. 9 373. 3 0. 0. 730. 8 145. 3 731. 9 135. 0 730. 8 148. 7 186. 9 774. 6 190. 2 818. 1 298. 0 614. 8 56. 9 612. 3 87. 6 592. 3 5. 8 0. 0 0. 0 13. 1 6. 4 1. 0 1. 9 12. 4 1. 8 3. 6 0. 0 0. 9 0. 0 0. 9 20. 1 870. 0 0. 0 1622. 8 0. 0 494. 0 5153. 7 1145. 0 5034. 4 1087. 8 5896. 6 1815. 0 5572. 9 2477. 7 6188. 7 1340. 6 28. 1 31. 7 44. 7 41. 17 48. 20 ενισχύσεις χορηγούμενες δυνάμει των άρθρων 3, 4, 5 και 6 της απόφασης αριθ. 2064/86/ΕΚΑΧ και των άρθρων 3 και 4 της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ Για επιβαρύνσεις απότοκες του παρελθόντος δυνάμει της απόφασης αριθ. 2064/86/ΕΚΑΧ ικαι ενισχύσεις δυνάμει των άρθρων 5, 6 και 7 της απόφασης 3632/93/ΕΚΑΧ Χωρίς συνεκτίμηση της ενεργοποίησης, μέχρι ύψους 5350 εκατομ. DM (2779 εκατομ. ECU), ενός πιστωτικού κονδυλίου σχετικού με την εκκαθάριση των χρεών του αντισταθμιστικού ταμείου στο πλαίσιο του γερμανικού Ιουλίου 1994 που εξασφαλίζει τον ανεφοδιασμό με άνθρακα των σταθμών νόμου της 19ης ηλεκτροπαραγωγής. - 2 1- 7. Εφαρμογή της απόφασης 7. 1 Πρακτικές δυσκολίες και δυνατές βελτιώσεις Η εφαρμογή του νέου πλαισίου ενισχύσεων διέπεται από την απόφαση αριθ. 341/94/ΕΚΑΧ13 της Επιτροπής της 8ης Φεβρουαρίου 1994 για την εφαρμογή της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ. Η εν λόγω απόφαση στοχεύει, αφενός, να εγγυηθεί τη συγκρισιμότητα των επικοινωνιών και την επαλήθευση των στοιχείων σχετικά με τη χρηματοοικονομική κατάσταση των επιχειρήσεων και, ειδικότερα, του κόστους παραγωγής και, αφετέρου, να επιτρέψει στην Επιτροπή να ελέγχει τις συνθήκες παράδοσης στους κύριους καταναλωτές της Κοινότητας υποχρεώνοντας, για το σκοπό αυτό, τις επιχειρήσεις άνθρακα της Κοινότητας (και, κατά περίπτωση, της χαλυβουργικές επιχειρήσεις) να ανακοινώνουν στην Επιτροπή πληροφορίες σχετικά με τον εφοδιασμό της Κοινότητας σε άνθρακες και οπτάνθρακα. Στην πράξη, η απόφαση εφαρμογής είχε περιορισμένη αποδοτικότητα δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις δεν χρησιμοποίησαν πάντοτε τα προβλεπόμενα έντυπα σύμφωνα με το πνεύμα της απόφασης. Αυτό ισχύει ιδίως για το έντυπο Α που αφορά το κόστος παραγωγής όπου ορισμένες επιχειρήσεις περιέλαβαν τις ενισχύσεις στα έσοδα των πωλήσεων. Αφετέρου, για τεχνικούς και πρακτικούς λόγους, οι παραδόσεις οπτάνθρακα στη χαλυβουργία καθώς και άνθρακα ατμοπαραγωγής στους θερμικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής κοινοποιήθηκαν συνολικά και όχι χωριστά για κάθε παράδοση. Η εφαρμογή ηλεκτρονικού συστήματος πρέπει να επιτρέψει καλύτερη παρακολούθηση, ελαχιστοποιώντας ταυτόχρονα το γραφειοκρατικό βάρος και διατηρώντας την απαραίτητη εμπιστευτικότητα. Για την περίοδο έως το 2002, και λαμβάνοντας υπόψη την πρόσφατη εξέλιξη, δεν φαίνεται απαραίτητη καμία τροποποίηση της απόφασης πλαισίου. Αντιθέτως, η απόφαση αναμένεται να δώσει την αναγκαία ώθηση για τον επαναπροσανατολισμό της πολιτικής άνθρακα στο σύνολο των παραγωγών χωρών. Πρέπει αντιθέτως να εφαρμοστεί η απόφαση πλαίσιο με αυξημένη αυστηρότητα, ιδίως προκειμένου να μην υπάρχει καμία δυνατότητα εκτροπής των ενισχύσεων. Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να εξασφαλιστεί η αυστηρότερη εφαρμογή των διατάξεων της απόφασης εφαρμογής, ώστε να καταστεί δυνατός ο αποτελεσματικότερος έλεγχος. Πρέπει τέλος να υπογραμμισθεί ότι, πέραν των καθαρά τεχνικών προβλημάτων της εφαρμογής, ένα καθοριστικό πρόβλημα εφαρμογής της νέας απόφασης πλαισίου είναι ότι οι επιχειρήσεις και οι κυβερνήσεις των κρατών μελών δεν συνειδητοποιούν πάντοτε με επαρκή ευκρίνεια ότι οι παρεκκλίσεις που χορηγούνται στο άρθρο 4 σημείο γ της συνθήκης ΕΚΑΧ δεν σημαίνουν σε καμία περίπτωση απαλλαγή όσον αφορά τις άλλες διατάξεις τη συνθήκης σε ζητήματα ανταγωνισμού· αντιθέτως, η απόφαση υπενθυμίζει στο προοίμιο ότι «η Κοινότητα, για την εκπλήρωση της αποστολής της, πρέπει να εξασφαλίζει την εγκαθίδρυση, τη διατήρηση και την τήρηση των κανονικών συνθηκών ανταγωνισμού» και ότι «όσον αφορά τις προαναφερθείσες διατάξεις, είναι σημαντικό οι κρατικές ενισχύσεις να μην εισάγουν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και να μην δημιουργούν διακρίσεις μεταξύ παραγωγών άνθρακα, μεταξύ αγοραστών και άλλων χρηστών στην Κοινότητα». 13 ΕΕ αριθ. ί 49 της 19. 2. 1994, σ. 1. - 2 2- 7. 2 Καταγγελίες και διενέξεις Με επιστολή της 2ης Αυγούστου 199714, η Επιτροπή ενημέρωσε την γερμανική κυβέρνηση σχετικά με την απόφαση της να εγείρει την προβλεπόμενη στο άρθρο 88 της συνθήκης ΕΚΑΧ διαδικασία λόγω δύο καταγγελιών οι οποίες υποβλήθηκαν μέσω της μόνιμης αντιπροσωπείας του Ηνωμένου Βασιλείου (περίπτωση αριθ. 96/4724 και αριθ. 96/4752) κατά ορισμένων γερμανικών επιχειρήσεων οι οποίες κατηγορήθηκαν ότι πωλούν γερμανικό άνθρακα στην κοινοτική αγορά χρησιμοποιώντας με παράνομο τρόπο κρατικές ενισχύσεις οι οποίες χορηγήθηκαν από την γερμανική κυβέρνηση και εγκρίθηκαν βάσει της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ. Οι εν λόγω καταγγελίες αφορούν την πώληση στην ευρωπαϊκή αγορά και, ειδικότερα, στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου σε τιμή αισθητά κατώτερη του κόστους παραγωγής ανθρακίτη παραχθέντος στη Γερμανία. Φαίνεται ότι οι αναφερόμενες στην καταγγελία πωλήσεις είχαν πραγματοποιηθεί με ζημία χάρις στις κρατικές ενισχύσεις που χορηγεί η γερμανική κυβέρνηση στους παραγωγούς άνθρακα. Οι ιδιαίτερα ανταγωνιστικές τιμές ανπσταθμίστηκαν από τη χρήση, αμέσως ή εμμέσως, κρατικών ενισχύσεων προοριζόμενων για την κάλυψη των απωλειών εκμετάλλευσης και καταβληθέντων από τη γερμανική κυβέρνηση στο πλαίσιο της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ. Οι πρακτικές αυτές επιφέρουν, κατά την άποψη του ενάγοντα, στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στην ευρωπαϊκή αγορά ανθρακίτη. Ο ενάγων ανέφερε εξάλλου ότι οι εν λόγω επιχειρήσεις πωλούν το ίδιο προϊόν σε υψηλότερη τιμή σε άλλα κράτη μέλη. Η προειδοποιητική επιστολή προς τη γερμανική κυβέρνηση, με την οποία της ζητήθηκαν οι απαραίτητες πληροφορίες, είχε ως στόχο, χωρίς να προκαταβάλλει την τελική θέση της Επιτροπής, να της επιτρέψει να επαληθεύσει αν τηρήθηκαν οι όροι που καθορίζονται στην απόφαση αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ και η κοινοτική νομοθεσία περί ανταγωνισμού. Η εν λόγω προειδοποιητική επιστολή αναφέρει επίσης τα μέτρα που θα μπορούσαν να ληφθούν εάν η συμπεριφορά των γερμανικών επιχειρήσεων επιβεβαιωθεί. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απηύθυνε προειδοποιητική επιστολή και στην ισπανική κυβέρνηση, στις 23 Απριλίου 1997, για να λάβει πληροφορίες σχετικά με τις τροποποιήσεις των στόχων και κριτηρίων των σχεδίων συρρίκνωσης δραστηριότητας και σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις που περιέχονται στις συμβάσεις για προγράμματα των επιχειρήσεων HUNOSA, Minas de Figaredo και Mina de la Camocha S. A. Στην εν λόγω επιστολή, η Επιτροπή ζητά από την Ισπανία να αιτιολογήσει τις παρεκκλίσεις από τα σχέδια για τα οποία η Επιτροπή έχει εκδώσει ευνοϊκή γνώμη για την περίοδο 1994-1997 και να προτείνει τα απαραίτητα διορθωτικά μέτρα. Δημοσιεύοντας την επιστολή στην Επίσημη Εφημερίδα15, η Επιτροπή κάλεσε τα λοιπά κράτη μέλη και τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη να της υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους. Μετά τη λήψη της απάντησης της ισπανικής κυβέρνησης και των σχολίων των ενδιαφερομένων τρίτων μερών, η Επιτροπή οφείλει πλέον να λάβει απόφαση. 14 ΕΕ αριθ. C 258 της 23. 8. 1997, σ. 2. 15 ΕΕ αριθ. C 137 της 3. 5. 1997, σ. 6. 23- 8. Πολιτικές προοπτικές 8. 1 Οι μεγάλες τάσεις της ενεργειακής πολιτικής Στο Λευκό Βιβλίο «Μια ενεργειακή πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση»16, η Επιτροπή προσδιορίζει τρεις στόχους ως ιδιαιτέρως συναφείς με τον ενεργειακό τομέα: συνολική ανταγωνιστικότητα ασφάλεια εφοδιασμού προστασία του περιβάλλοντος Είναι σαφές ότι ενώ η χρήση του άνθρακα ως καυσίμου παρουσιάζει ιδιαίτερα πλεονεκτήματα όσον αφορά τους δύο πρώτους στόχους, εντούτοις το στοιχείο αυτό δεν ευνοεί απαραιτήτως των κοινοτικό άνθρακα και ότι το τρίτο στοιχείο θέτει ορισμένα προβλήματα, τόσο για τον κοινοτικό άνθρακα όσο και για τον εισαγόμενο άνθρακα. Σε κάθε περίπτωση, η φιλοσοφία του Λευκού Βιβλίου επιβεβαιώνει τους μεγάλους προσανατολισμούς της πολιτικής άνθρακα που περιέχονται στην απόφαση αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ διαπιστώνοντας ότι, για να έχουν πλήρη εμπιστοσύνη οι οικονομικοί εταίροι στην εσωτερική αγορά ενέργειας και για να είναι βέβαιοι ότι θα υπερισχύουν οι αρχές της αγοράς, οι αρχές ανταγωνισμού που προβλέπονται στις συνθήκες πρέπει να εφαρμόζονται με απόλυτο τρόπο και με τη μέγιστη διαφάνεια και συνοχή. Υπενθυμίζει επ' ευκαιρία και την αναγκαιότητα να επιτευχθεί σταδιακή μείωση και πλήρης διαφάνεια των ενισχύσεων για την ανθρακοβιομηχανία, όπου στόχος είναι να εξασφαλιστεί η μεσοπρόθεσμη μείωση του κόστους παραγωγής άνθρακα στην Κοινότητα. 8. 2 Περιβάλλον Στις 19 Ιουνίου 1997, το Συμβούλιο Περιβάλλοντος εξέδωσε συμπεράσματα σχετικά με την κοινοτική στρατηγική σε θέματα αλλαγής του κλίματος. Στο σημείο 10, το Συμβούλιο προβλέπει συμπληρωματικές πρωτοβουλίες οι οποίες θα συμβάλουν στην υλοποίηση των στόχων μείωσης των εκπομπών. Μεταξύ των επιλογών, το Συμβούλιο αναφέρει ιδίως την προοδευτική μείωση/κατάργηση των επιδοτήσεων υπέρ των ορυκτών καυσίμων και άλλων επιδοτήσεων, φορολογικών κανονισμών και καθεστώτων που αντιστρατεύονται την ενεργειακή αποδοτικότητα, ιδίως περιλαμβάνοντας θεωρήσεις σχετικά με την αλλαγή του κλίματος στη διαδικασία του 1997 για αναθεώρηση των προσανατολισμών για τις δημόσιες ενισχύσεις της βιομηχανίας άνθρακα. 16 COM(95) 682 τελικό 24 Τα εν λόγω συμπεράσματα υποχρεώνουν την Επιτροπή να επανεξετάσει τη στρατηγική της στον τομέα των στερεών καυσίμων, αξιολογώντας ιδίως την επίπτωση τους στο περιβάλλον και την αλλαγή του κλίματος. Για το σκοπό αυτό, οι υπηρεσίες της Επιτροπής θα υποβάλουν προσεχώς ανακοίνωση για το μέλλον των ορυκτών καυσίμων. Είναι πράγματι σαφές ότι κέντρο του ζητήματος αποτελεί κατά κύριο λόγο η χρησιμοποίηση των ορυκτών καυσίμων και λιγότερο η παραγωγή τους στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεδομένου ότι, όπως υπογραμμίστηκε προηγουμένως, η σοβαρή συρρίκνωση της κοινοτικής παραγωγής συνοδεύεται από σταθερότητα των εισαγωγών οι οποίες αντιπροσωπεύουν πλέον περισσότερο από το ήμισυ της κατανάλωσης της ΕΕ και ότι, εξάλλου, σε παγκόσμια κλίμακα, σημειώνεται άνοδος της χρήσης άνθρακα. 8. 3 Διεύρυνση Η ενεργειακή οικονομία των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης κυριαρχείται σε μεγάλο βαθμό από τα στερεά καύσιμα. Πρέπει επομένως να εξετασθεί η κατάσταση της βιομηχανίας άνθρακα των εν λόγω χωρών υπό την προενταξιακή προοπτική. Αυτό ισχύει ιδίως για την Πολωνία, πρώτη χώρα παραγωγής άνθρακα στην Ευρώπη, με παραγωγή μεγαλύτερη των 135 εκατομ. τόννων το 1996, εκ των οποίων περίπου 18 εκατομ. τόννοι εξάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση και, σε μικρότερο βαθμό, για την Τσεχική Δημοκρατία. Στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συμφωνίας την οποίαν συνήψαν οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες και τα κράτη μέλη τους με τη Δημοκρατία της Πολωνίας, η οποία εγκρίθηκε με την απόφαση 93/743/ΕΥΡΑΤΟΜ, ΕΚΑΧ, ΕΚ του Συμβουλίου και της Επιτροπής της 13ης Δεκεμβρίου 199317 που άρχισε να ισχύει την 1η Φεβρουαρίου 1994, υφίσταται το πρωτόκολλο αριθ. 2 σχετικά με τα προϊόντα ΕΚΑΧ το οποίο, στο άρθρο 8, αναφέρει ότι οι κρατικές ενισχύσεις πάσης φύσεως, πλην παρεκκλίσεων χορηγούμενων δυνάμει της συνθήκης ΕΚΑΧ, είναι ασυμβίβαστες με την καλή λειτουργία της συμφωνίας, στο βαθμό που ενδέχεται να επηρεάσουν τις ανταλλαγές μεταξύ της Κοινότητας και της Πολωνίας και ότι κάθε πρακτική η οποία αντιβαίνει στο εν λόγω άρθρο αξιολογείται βάσει κριτηρίων τα οποία προκύπτουν από την εφαρμογή των κανόνων που προβλέπονται στα άρθρα 65 και 66 της συνθήκης ΕΚΑΧ και στο άρθρο 85 της συνθήκης ΕΟΚ καθώς και των κανόνων σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις, συμπεριλαμβανομένου του παράγωγου δικαίου, όπου οι απαραίτητοι κανόνες για την εφαρμογή της διαδικασίας αξιολόγησης των ενισχύσεων πρέπει να εγκριθούν το αργότερο κατά το πέρας μιας μεταβατικής περιόδου τριών ετών από την ημερομηνία έναρξης ισχύος, δηλαδή το παρόν έτος, από το Συμβούλιο Σύνδεσης. Συνεπώς, και υπό τον όρο ότι οι προκαταρκτικές εργασίες καταλήξουν σε αποτελέσματα προσεχώς, αναμένεται ότι, από το επόμενο έτος, η Πολωνία θα θεσπίσει τη διαφάνεια του συστήματος κρατικών ενισχύσεων που εφαρμόζει για τη βιομηχανία γαιάνθρακα συμφώνως προς τις διατάξεις της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ και θα συμφωνήσει με την Επιτροπή σχετικά με μηχανισμό πληροφόρησης και παρακολούθησης. 17 ΕΕ αριθ. L 348 της 31. 12. 1993, σ. 1. - 2 5- 9. Κυοιότεοα συιιπεοάσματα Η απόφαση αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ παρέχει το κατάλληλο πλαίσιο για να συνοδευτεί η προσαρμογή της βιομηχανίας άνθρακα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία έχει καταστεί αναπόφευκτη ελλείψει οποιασδήποτε μεσοπρόθεσμης ή μακροπρόθεσμης προοπτικής οικονομικής βιωσιμότητας για το μεγαλύτερο τμήμα του βιομηχανικού κλάδου. Με το νέο πλαίσιο έγινε δυνατό να συνειδητοποιηθεί το πραγματικό ύψος των ενισχύσεων στις διάφορες ανθρακοπαραγωγούς χώρες και να ξεκινήσει η μεταστροφή της στρατηγικής των κυβερνήσεων και των επιχειρήσεων, προς ολοένα αυξανόμενη συρρίκνωση δραστηριότητας. Οι πρακτικές δυσκολίες που εμφανίστηκαν σε διάφορες περιπτώσεις δεν οφείλονται σε έλλειψη ακρίβειας και αποτελεσματικότητας των διατάξεων της απόφασης και της απόφασης εφαρμογής αλλά σε έλλειψη αυστηρότητας κατά την εφαρμογή από ορισμένα κράτη μέλη, ενώ ορισμένες φορές παραμελήθηκαν οι κανόνες ανταγωνισμού που έχει θεσπίσει η Συνθήκη. Λαμβάνοντας ως σημείο εκκίνησης τους στόχους κατά τομέα της συνθήκης ΕΚΑΧ, το νέο καθεστώς εντάσσει τη βιομηχανία άνθρακα στο γενικό πλαίσιο της ενεργειακής πολιτικής, όπως αυτό καθορίστηκε στο λευκό Βιβλίο, διανοίγοντας με τον τρόπο αυτό προοπτικές για την περίοδο μετά το 2002. Εκτός αυτού, η απόφαση αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ αποτελεί επίσης καλή βάση για την προσέγγιση του καθεστώτος κρατικών ενισχύσεων που ισχύει στις ΧΚΑΕ προς το κοινοτικό καθεστώς υπό την προοπτική της διεύρυνσης. 26 ISSN 0254-1483 COM(98) 288 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 12 15 10 17 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-98-295-GR-C ISBN 92-78-35890-8 Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουξεμβούργο ±%


title: Commission Regulation (EC) No 976/98 of 8 May 1998 establishing the standard import values for determining the entry price of certain fruit and vegetables

eurovoc_concepts:
agri-monetary policy
citrus fruit
fruit vegetable
import price
pip fruit

formats: pdf print

text: 9. 5. 98 EN Official Journal of the European Communities L 137/1 I (Acts whose publication is obligatory) COMMISSION REGULATION (EC) No 976/98 of 8 May 1998 establishing the standard import values for determining the entry price of certain fruit and vegetables THE COMMISSION OF THE EUROPEAN COMMUNITIES, Having regard to the Treaty establishing the European Community, Having regard to Commission Regulation (EC) No 3223/ 94 of 21 December 1994 on detailed rules for the applica- the import arrangements for fruit and veget- tion of ables (1), as last amended by Regulation (EC) No 2375/ 96 (2), and in particular Article 4 (1) thereof, Having regard to Council Regulation (EEC) No 3813/92 of 28 December 1992 on the unit of account and the conversion rates to be applied for the purposes of the common agricultural policy (3), as last amended by Regu- lation (EC) No 150/95 (4), and in particular Article 3 (3) thereof, Whereas Regulation (EC) No 3223/94 lays down, pursuant to the outcome of the Uruguay Round multilat- eral trade negotiations, the criteria whereby the Commis- sion fixes the standard values for imports from third countries, in respect of the products and periods stipu- lated in the Annex thereto; Whereas, in compliance with the above criteria, the stand- ard import values must be fixed at the levels set out in the Annex to this Regulation, HAS ADOPTED THIS REGULATION: Article 1 The standard import values referred to in Article 4 of Regulation (EC) No 3223/94 shall be fixed as indicated in the Annex hereto. Article 2 This Regulation shall enter into force on 9 May 1998. This Regulation shall be binding in its entirety and directly applicable in all Member States. Done at Brussels, 8 May 1998. For the Commission Franz FISCHLER Member of the Commission (1) OJ L 337, 24. 12. 1994, p. 66. (2) OJ L 325, 14. 12. 1996, p. 5. (3) OJ L 387, 31. 12. 1992, p. 1. (4) OJ L 22, 31. 1. 1995, p. 1. L 137/2 EN Official Journal of the European Communities 9. 5. 98 to the Commission Regulation of 8 May 1998 establishing the standard import values for determining the entry price of certain fruit and vegetables ANNEX CN code 0702 00 00 0709 90 70 0805 10 10, 0805 10 30, 0805 10 50 0805 30 10 0808 10 20, 0808 10 50, 0808 10 90 Third country code (1) Standard import value (ECU/100 kg) 204 999 052 204 999 052 204 212 600 624 999 382 388 999 060 388 400 404 508 512 524 528 804 999 143,0 143,0 82,5 87,8 85,2 73,2 36,7 60,0 64,0 43,6 55,5 58,8 58,8 58,8 41,9 77,7 92,4 94,7 95,8 86,8 90,1 88,1 110,0 86,4 (1) Country nomenclature as fixed by Commission Regulation (EC) No 2317/97 (OJ L 321, 22. 11. 1997, p. 19). Code ‘999' stands for ‘of other origin'