title: Advies van het Economisch en Sociaal Comité over "Genetisch gemodificeerde organismen in de landbouw - Gevolgen voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid"

eurovoc_concepts:
common agricultural policy
consumer protection
environmental protection
genetically modified organism
impact study

text: 14. 9. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 284/39 Iedereen is erbij gebaat te weten hoe de zaken er werkelijk voor staan. Geen enkele arme vraagt erom dat de situatie waarin hij zich bevindt voortduurt. Voor de oplossing van dit vraagstuk is het ook noodzake- lijk dat de voorwaarden voor en de vruchten van de ontwikkeling op billijke en realistische wijze worden verdeeld. 14. Het ESC zou ook graag zien dat onderhavige schets van de problematiek snel een positief vervolg krijgt. Uit de eerste, weliswaar zeer onvolledige bevindin- gen blijkt — wellicht ten overvloede — dat we (afgezien van de ethische, morele en burgerlijke aspecten) te maken hebben met een ernstig sociaal en economisch probleem, dat alle burgers aangaat. Niemand kan hiervoor dus onverschillig blijven, en niemand weet trouwens wat hem of zijn kinderen morgen nog te wachten staat, hoe onze samenlevingen zich zullen gaan ontwikkelen en wat er zal gebeuren met de bescherming en het uitdragen van de waarden waar zij zich op laten voorstaan. 15. In zijn informatief rapport uit 1989 heeft het ESC zich al in dezelfde bewoordingen uitgelaten. Bovenstaan- de uiteenzetting betekent geenszins dat er niets gedaan is, maar dat de situatie verslechterd is en er dus een slagvaardig en realistisch consensusbeleid nodig is. Geen enkele Europese burger kan beweren dat dit vraagstuk hem niet aangaat. Brussel, 1 juli 1998. De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité T. JENKINS Advies van het Economisch en Sociaal Comité over „Genetisch gemodificeerde organismen in de landbouw — Gevolgen voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid” (98/C 284/08) Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 11 december 1997. overeenkomstig artikel 23, lid 3, R. v. O. , besloten een initiatiefadvies op te stellen over „Genetisch gemodificeerde organismen in de landbouw — Gevolgen voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid”. De Afdeling voor landbouw en visserij, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 15 juni 1998 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Sa´nchez Miguel. Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli 1998 gehouden 356e Zitting (vergadering van 1 juli) het volgende advies uitgebracht, dat met 145 stemmen vo´o´r en twee stemmen tegen, bij 6 onthoudingen, is goedgekeurd. 1. Inleiding 1. 1. De toepassing van de moderne biotechnologie in de landbouw biedt nieuwe mogelijkheden waarbij op het eerste gezicht bepaalde opbrengsten gegarandeerd zijn en minder fytosanitaire producten ingezet moeten worden in de strijd tegen plagen en ziekten, en tevens kwalitatief hoogstaande producten verkregen worden. In de EU wordt momenteel een discussie aangezwengeld over het gebruik van transgene organismen in de landbouw. Hierbij wordt aandacht besteed aan stand- punten over mogelijke ongewenste effecten die op middellange en lange termijn op kunnen treden voor zowel de volksgezondheid als het milieu. Tegelijkertijd worden genetisch gemodificeerde producten uit landen buiten de EU, vooral de VS, in de handel gebracht. Schattingen uit 1998 tonen aan dat wereldwijd 1. 1. 1. op een oppervlakte van 30 miljoen hectare transgene planten worden verbouwd (tegen 14 miljoen hectare in 1997). Dit gebeurt voornamelijk in de Verenigde Staten (88 %), Zuid-Amerika (katoen in Argentinie¨) (6 %) en Japan (6 %). Cijfers over de met transgene gewassen bebouwde oppervlakte in China zijn niet bekend, maar het gaat waarschijnlijk om een aanzienlijk percentage. In het jaar 2000 worden naar schatting op 60 miljoen hectare transgene gewassen verbouwd, waarvan slechts 1 % in Europa ligt. 1. 2. Met het onderhavige advies wordt beoogd tot een aantal conclusies te komen, uitgaande van een flexibel standpunt maar rekening houdende met de mening van alle belanghebbenden (landbouwers, consu- menten en de agro-industrie). Speciale aandacht gaat hierbij uit naar de consequenties van de productie van transgene organismen voor het GLB en daarmee voor de prijs van de eindproducten, met het oog op de gevolgen van een algemene introductie op de internationale markt. C 284/40 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 9. 98 1. 3. Een belangrijk aspect, dat bijna aan de kwestie voorafgaat, is de toelating van en het verlenen van een commercialisatievergunning voor genetisch gemodifi- ceerde varie¨teiten. In de lid-staten wordt op dit terrein geen eenduidig beleid gevoerd; een aantal lid-staten laat bepaalde varie¨teiten van genetisch gemodificeerde maı¨s niet toe op hun grondgebied, ondanks de EU- goedkeuring. Verschillende jaren heeft Frankrijk het in de handel brengen van Amerikaanse transgene maı¨s toegestaan, maar verbouwing ervan op zijn grondgebied tot voor kort nog verboden! Toestemming voor het verbouwen van transgene 1. 4. producten in de EU moet worden voorafgegaan door voorlichting en een breed maatschappelijk debat, waar- bij alle belanghebbende partijen worden betrokken. De voor- en nadelen van transgene producten voor zowel landbouwers als consumenten moeten wetenschappelijk worden aangetoond, aangezien het succes van de in- troductie van transgene producten afhangt van het vertrouwen van deze consumenten. Er zou een dialoog tot stand moeten komen tussen GGO-producenten en landbouwers. 2. Algemene opmerkingen 2. 1. Stand van zaken van de biotechnologie, op expe- rimenteel niveau en op het gebied van concrete toepassingen De techniek van genetische manipulatie is 2. 1. 1. halverwege de jaren 80 op experimenteel niveau ontwik- keld. Aan het begin van de jaren 90 leidde dit tot handelsklare producten. De pioniers van deze techniek waren de VS, Japan en China. In de Europese Unie is de ontwikkeling van commercie¨le toepassingen pas later op gang gekomen, met name door de traagheid en de administratieve complexiteit van goedkeuringsprocedu- res en de achterstand die is opgelopen bij het verlenen van vergunningen, maar ook door de minder gunstige economische en industrie¨le omstandigheden. 2. 1. 2. Op dit moment wordt de techniek toegepast op bacterie¨n, schimmels en bepaalde plantaardige pro- ducten. Er bestaan echter ook mogelijkheden bij dieren. Deze technieken zijn op dit moment nog niet optimaal of niet rendabel, en brengen voor de hoger ontwikkelde dieren op ethisch vlak problemen met zich mee. 2. 1. 3. Overdraagbare eigenschappen zijn eenvoudige eigenschappen, door een gen gecodeerd voor één zeer precies bepaalde locus. De desbetreffende technieken hebben momenteel geen betrekking op genetisch com- plexe of gedelokaliseerde eigenschappen. 2. 2. Het Europees Parlement heeft in februari 1998 een evenwichtig advies over biotechnologie goedgekeurd, waarin enerzijds de te verwachten voordelen voor de landbouw aan de orde komen. Het vraagt de EU met klem onderzoek op dit terrein te stimuleren, om de opgelopen achterstand ten opzichte van de concurrenten op wereldniveau in te halen. Het vraagt tevens het juridische kader ter goedkeuring van GGO’s internatio- naal te harmoniseren, om verstoring van de concurrentie- verhoudingen tegen te gaan. Aan de andere kant wijst het Europees Parlement op de risico’s die biotechnologiee¨n meebrengen voor de mens en het milieu, en de ethische kwesties die gebruik ervan met zich meedraagt. 2. 3. Wat de Europese markt betreft, heeft de Commis- sie op 22 april 1998 een positief advies uitgebracht over het in de handel brengen van drie varie¨teiten genetisch gemodificeerde maı¨s en een varie¨teit van koolzaad. 3. Technisch gedeelte 3. 1. Definitie van genetisch gemodificeerde orga- nismen 3. 1. 1. Een genetisch gemodificeerd organisme (of transgeen organisme) is een levend organisme waarnaar door middel van genetische-manipulatietechnieken een gen met bepaalde eigenschappen, dat in een donoror- ganisme is geı¨dentificeerd, wordt overgebracht. De plant komt door het overgedragen gen in het bezit van een nieuwe eigenschap of ander kenmerk, op hun beurt overdraagbaar op het nageslacht. 3. 1. 2. Het overdragen van genen kan worden uitge- voerd door het gebruik van een bacterie als Agrobac- terium tumefasciens, die door middel van plasmiden genetisch materiaal over kan dragen op een plantencel. De genen worden vervolgens opgenomen in het genoom van de geı¨nfecteerde cel. Er kan ook gekozen worden voor het bombarderen van een plantencel met kogeltjes die omwikkeld zijn met DNA-fragmenten waarin het over te dragen gen zich bevindt. 3. 1. 3. Naast transgenese kent de biotechnologie an- dere technieken en instrumenten, waaronder in vitro- voortplanting, de productie op grote schaal van metabo- lieten door gistingsbacterie¨n,. Deze technieken hebben niet noodzakelijkerwijs geleid tot toepassingen op grote schaal. 3. 2. Overzicht van commercie¨le toepassingen op het gebied van GGO’s Januari 1998 Eigenschap Verenigde Staten Canada Japan Europese Unie Soja tolerantie voor glufosinaat- Agr Evo ammonium tolerantie voor glyfosaat Monsanto Monsanto Can. Monsanto Japan Ltd. Inc. Monsanto 14. 9. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 284/41 Januari 1998 Eigenschap Verenigde Staten Canada Japan Europese Unie hoog oliezuurgehalte Du Pont Agr Koolzaad/Canola gewijzigde lipidensamenstel- Calgene ling Calgene Inc. tolerantie voor glufosinaat ammonium Agr Evo Can. Agr Evo Inc. Plant Genetic System (P) (F, VK, april 1998) tolerantie voor imidazol tolerantie voor glyfosaat tolerantie voor een herbicide Pionner Hi Bred Int. Inc. Monsanto Can. Monsanto Inc. pan Ltd. Ja- Monsanto Japan Ltd. Mannelijke steriliteit herstelt vruchtbaarheid Plant Genetic System Novartis cember 1996) (de- Novartis, (glufosinaat) Agrevo, (glufo- sinaat) Monsan- to (glyfosaat) (F, VK, april 1998) Maı¨s resistentie tegen de maı¨sboor- Northrup King Ciba Seeds & Monsanto Japan Ltd. den (Novartis) Co. Myogen (Novartis) resistentie tegen de maı¨sboor- Novartis der sinaat tolerantie voor glufo- Novartis Novartis resistentie tegen schubvleuge- Monsanto Ciba ligen (Novartis) tolerantie voor glufosinaat De Kalh Agr Evo ammonium mannelijke steriliteit + to- lerantie voor glufosinaat am- monium Plant Genetic System tolerantie voor imidazol tolerantie voor een herbicide resistentie tegen een insect resistentie tegen een insect Ciba Seeds (No- vartis) De Kalb Gene- tics Corpora- tion Pionner Hi Bred Int. Inc. Ciba Geigy Ja- pan (Novartis) tolerantie voor glyfosaat/re- Monsanto Agr. sistentie tegen schubvleugeli- Co gen Aardappel resistentie tegen insecten resistentie tegen schildvleuge- Monsanto ligen resistentie tegen coloradoke- Monsanto vers Nature Mark Potatoes Tomaat vertraagde rijping vertraagde verweking Agritope Cal- gene Monsan- to DNA Plant Tech Zeneca & Pe- toseed C 284/42 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 9. 98 Januari 1998 Eigenschap Verenigde Staten Canada Japan Europese Unie Katoen tolerantie voor sulfonyl Du Pont de Ne- mours Monsanto Calgene tolerantie voor glyfosaat tolerantie voor bromoxinyl resistentie tegen schubvleuge- Monsanto ligen Pompoen resistentie tegen een virus Upjohn (3 virussen) Asgrow (2 virussen) Papaya Tabak Witlof resistentie tegen het PRV- Cornel U virus tolerantie voor bromoxinyl mannelijke steriliteit + to- lerantie voor glufosinaat am- monium SEITA (F) Bejo Zeden BV (NL) Naast de belangrijkste in deze tabel vermelde landen, wordt in Argentinie¨ en Brazilie¨ transgene soja verbouwd, in Argentinie¨ en Australie¨ transgeen katoen en tegen de maı¨sboorder resistente maı¨s in Argentinie¨. Deze lijst is niet volledig en is iedere maand aan wijzigingen onderhevig. Opgemerkt moet worden dat het GGO- areaal in China wellicht zeer groot is, maar exacte cijfers zijn onbekend. 3. 3. Verwachte voordelen 3. 3. 1. Naast de door genetische manipulatie verbeter- de varie¨teiten die momenteel op de markt zijn — een twaalftal voedings- en non-foodgewassen — is er snelle en reusachtige vooruitgang te verwachten in het onder- zoek op dit gebied, ook al bevindt het merendeel van de toepassingen zich nu nog (juni 1998) in een experimenteel stadium. Mogelijke verbeteringen zijn van zeer groot belang, met name bij de teelt van voedingsgewassen in zuiderse landen, waarvoor de introductie van GGO’s eenvoudigweg van levensbelang is. Biotechnologie zal echter nooit, zoals geen enkele techniek ter verbetering van planten overigens, een universeel wondermiddel worden voor alle problemen. Er zijn enorme verbeterin- gen van te verwachten, maar het zou gewaagd zijn ze te zien als een mirakeloplossing. Bovendien moet worden gewezen op de te verwachten ontwikkeling van GGO’s voor producten in de non-foodsector, die een zeer interessante bron van diversifie¨ring voor de landbouw vormen. 3. 3. 1. 1. Voor de landbouwproductie (technische verbe- teringen, opbrengst, productkwaliteit) A. Herbiciden gevaren voor de landbouwers met zich mee: zij kunnen afhankelijk worden van de bedrijven, wan- neer er een oligopolie ontstaat op de markt en de bedrijven landbouwers zodoende kunnen verplichten zowel de transgene zaden als het desbetreffende herbicide in kwestie te kopen (zie paragraaf 3. 4. 5). — Een voordeel is dat onkruidbestrijding gemakkelijk uitgevoerd kan worden, met één in het algemeen recent en doelgericht product, dat dus weinig per- sistent en relatief onschadelijk is voor het milieu. Er zijn geen veelvuldige behandelingen nodig en met name behandelingen die „voor de zekerheid” plaats- vinden, kunnen worden vermeden. Zo ontstaat aanzienlijke winst op het gebied van kosten, arbeids- tijd en milieuvervuiling. Er kunnen zich echter problemen voordoen bij de verdelging van tolerante planten die in de daaropvolgende seizoenen opnieuw groeien. B. Resistentie tegen ziekten (aantasting door virussen, bacterie¨n of schimmels) — Door middel van transgenese verkregen resistentie van planten tegen ziekten biedt duidelijke voordelen: er bestaan met name zeer weinig of in sommige gevallen zelfs geen conventionele middelen ter bestrij- ding van bacterie¨n en virussen. Bij inherente resisten- tie van een plant kunnen behandelingen in bijna alle gevallen achterwege blijven, en het effect op de opbrengst ligt dan beduidend hoger dan bij behande- ling. In dit opzicht is dus sprake van een aanzienlijke arbeidstijdwinst, vereenvoudiging van de technische procédés en kostenverlaging, mits transgeen zaad niet tegen onbetaalbare prijzen op de markt wordt gebracht. — De huidige toepassingen op dit terrein zijn het verst gevorderd. Ze zijn veelbelovend voor de landbouw- productie, de beheersing van de productiekosten en ten aanzien van de gevolgen van de landbouwactivi- teit voor het milieu. Deze toepassingen brengen ook C. Resistentie tegen insecten en ander ongedierte — In het geval van maı¨sboorder-resistent transgeen maı¨s wordt het gen dat codeert voor een toxine die 14. 9. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 284/43 het schadelijke insect doodt, in het algemeen door een bacterie afgescheiden (Bacillus thuringiensis), die via genetische manipulatie in het genoom van de plant wordt aangebracht. Zo wordt de plant resistent tegen het insect en hoeven er geen insecticiden meer gebruikt te worden. Bovendien zou de opbrengst aanzienlijk worden verbeterd (ongeveer 10 %), in vergelijking met een pesticidebehandeling. Het ri- sico’s bestaat echter dat omringende fauna door deze toxinen wordt aangetast. Hiernaar moet langdurig onderzoek verricht worden. D. Resistentie tegen moeilijke bodem- en klimaatom- standigheden: droogte, zoutgehalte. (noordelijke landen, zeer droge regio’s, ontwikkelingslanden) — Resistente planten kunnen zich beter aanpassen aan minder gunstige omstandigheden. Dit zou hoop kunnen bieden voor ontwikkelingslanden. Op dit moment bevinden onderzoek en toepassingen zich veelal nog in een experimenteel stadium. Resultaten E. (Aanzienlijke) verbetering en gelijkmatigere op- brengst; F. Beheersing van de productiekosten en van winst- marges. 3. 3. 1. 2. Voor het milieu: milieuvriendelijkere techni- sche procédés G. Vermindering van de hoeveelheid gebruikte mest- stoffen dankzij een betere assimilatie door de planten; H. vermindering of zelfs stopzetting van het gebruik van insecticiden en andere bestrijdingsmiddelen voor de teelt van de gewassen in kwestie; I. gebruik van snel afbreekbare totaalherbiciden (met breed spectrum), vermindering van het aantal behan- delingen. 3. 3. 1. 3. Voor de kwaliteit van voedingsmiddelen J. smaakverbetering van de producten; K. vitamine- en proteı¨negehalte, een beter evenwicht tussen verzadigde en onverzadigde vetzuren, tussen verschillende aminozuren, een hoger oliegehalte of andere belangrijke bestanddelen; L. houdbaarheid (tomaat, meloen); M. verteerbaarheid van voedingsmiddelen en eliminatie van allergene bestanddelen. 3. 3. 1. 4. Voor de aanpassing van producten aan nieuwe behoeften Nieuwe productiemogelijkheden voor zeer specifieke samenstellingen N. vaccins; O. antibiotica; P. voor de geneeskunde belangrijke menselijke „facto- insuline, stollingsfactor VIII ren” (hemoglobine, — onmisbaar bij de behandeling van hemofilie- patie¨nten —, groeihormoon; het is bijvoorbeeld mogelijk tabaksplanten een pancreaslipase te laten produceren die zeer belangrijk is in de behandeling van ernstige ziekten); Q. micro-organismen die een rol spelen in het opbouw- proces (giststoffen, enzymen); bijvoorbeeld geiten- kaas die is geproduceerd met behulp van plantaardige chymasinen kan door vegetarie¨rs gegeten worden. R. in de agro-industrie gebruikte producten (aroma’s, additieven), GGO’s als antwoord op een grotere marktsegmentatie, gebruikmaking van zo ontstane „niches”. 3. 3. 1. 5. Voor zelfvoorziening op levensmiddelengebied in ontwikkelingslanden. er is theoretisch een zekere hoop, maar de realiteit ziet er duidelijk minder rooskleu- rig uit en is afhankelijk van overheidsonderzoek. S. De ontwikkelingskosten van genetisch gemodificeer- de organismen zijn voor producenten van transgene zaden zeer hoog; zij kunnen dus op korte termijn geen producten ontwikkelen als er geen garantie is voor snelle afschrijving op koopkrachtige markten. Met uitzondering van de zoete aardappel is het niet waarschijnlijk dat door particulier onderzoek ontwikkelde GGO’s voedingsgewassen zijn waar- voor de ontwikkelingslanden interesse hebben; natio- nale of internationale openbare instellingen voor landbouwonderzoek zouden deze leemte kunnen opvullen: het Internationaal instituut voor rijston- derzoek bijvoorbeeld werkt momenteel aan de ont- wikkeling van varie¨teiten van transgene rijst, die van groot belang zijn omdat dit het meest geteelde graangewas in de wereld is, en voornamelijk voor voeding bestemd is. Het Frans instituut voor weten- schappelijk onderzoek inzake ontwikkelingssamen- werking (ORSTOM) werkt op dit moment in samen- werking met het Amerikaanse International Labora- tory for Tropical Agricultural Biotechnology (IL- TAB) aan de ontwikkeling van door genetische manipulatie verbeterde varie¨teiten van maniok. 3. 3. 1. 5. 1. Genetisch gemodificeerde organismen vor- men hoe dan ook een van de weinige mogelijkheden waarmee de ontwikkelingslanden uiteindelijk zelf in hun voedselbehoeften zullen kunnen voorzien, terwijl de vraag naar levensmiddelen in de komende decennia wereldwijd zal verdubbelen en de mogelijkheden tot uitbreiding van cultuurgrond zeer beperkt zijn. De C 284/44 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 9. 98 toename van de vraag naar voedsel komt juist uit de ontwikkelingslanden, waar de minste landbouwgrond beschikbaar is en de oppervlakte cultuurgrond alleen maar afneemt. 3. 3. 1. 6. Voordeel van moleculaire manipulatie ten op- zichte van conventionele genetische verbetering 3. 3. 1. 6. 1. Door middel van moleculaire manipulatie kan over het te dragen gen worden geı¨soleerd, in tegenstelling tot de klassieke genetische verbetering, waarbij het gehele genoom van het uitgangsorganisme wordt gekruist met het genoom van de te verbeteren varie¨teit. Opeenvolgende terugkruisingen met de „te verbeteren” verwant zijn noodzakelijk om een optimaal resultaat te bereiken met de gewenste agronomische eigenschappen. Daarmee zijn vele jaren onderzoek en hoge kosten gemoeid, met slechts gedeeltelijke resul- taten. Met genetische manipulatie is een zeer doelgerichte verbetering van eigenschappen mogelijk. Bovendien kunnen risico’s vooraf preciezer worden ingeschat. 3. 4. Mogelijke of waarschijnlijke risico’s van het ge- bruik van GGO’s 3. 4. 1. Kruising met verwante adventieve planten die resistentie gaan vertonen tegen herbiciden of antibiotica: dit risico bestaat alleen voor allogame planten, als er verwante soorten zijn bij de in de teeltregio aanwezige adventieve planten. Tot nu toe heeft alleen onderzoek naar koolzaad aangetoond dat er ree¨le kruisingsmoge- lijkheden met een verwante adventieve plant bestaan, namelijk de knopherik, waarvan de behandeling proble- men kan opleveren als die door deze natuurlijke kruising resistent wordt tegen het herbicide voor koolzaad. Het blijft in dit geval altijd mogelijk de resistente knopherik te verdelgen met andere bestrijdingsmiddelen. Een derge- lijk risico is praktisch uitgesloten met strogranen (die uitsluitend autogaam zijn) en met maı¨s (een geı¨mporteer- de plant waarvan in onze gebieden geen nauw verwante soort bestaat). Voorts bestaat met name voor sterk allogame maı¨s het risico dat nabijgelegen velden worden aangetast door overdracht van de door transgenese verkregen eigenschap. Dat is niet per se schadelijk, maar niet de bedoeling en niet gewenst voor de exploitant van het aangrenzende stuk grond. Er kunnen zich wel problemen voordoen wanneer de nabijgelegen gewassen aan specifieke eisen moeten voldoen (kwaliteitslabels of eisen inzake biologische landbouw bijvoorbeeld). 3. 4. 2. R i s i c o ’ s v o o r d e v o l k s g e z o n d h e i d U. Allergierisico’s: bijvoorbeeld de overdracht van ge- nen van pindanoten of paranoten op in principe niet-allergene planten kunnen allergiee¨n veroorzaken bij mensen die deze levensmiddelen niet verdragen; deze problemen zijn alle in een zeer vroeg stadium vastgesteld, bij de veelvuldige en strak doorgevoerde experimenten voorafgaande aan officie¨le goedkeu- ring. Uiteraard is geen enkel product met dit soort problemen op de markt gebracht. V. Overbrenging van resistentie tegen antibiotica op bacterie¨n in de mens: volgens de producenten van GGO’s zal het in de nabije toekomst mogelijk zijn, in de loop van de ontwikkelingsprocedure van de varie¨teit ook zonder de markerende eigenschap die het gen van resistentie tegen antibiotica vormt, planten te selecteren waarop succesvol transgenese is toegepast (de op de plant te transfereren agronomi- sche eigenschap vormt niet noodzakelijkerwijs een doeltreffende markering). Dit risico, waarvan de daadwerkelijke draagwijdte niet is aangetoond, zou dus snel uitgesloten kunnen worden. 3. 4. 2. 1. In de ogen van geraadpleegde specialisten zijn dit ree¨le risico’s, op zijn minst theoretisch, maar in de media is de omvang van die risico’s overdreven. Men heeft zich er in de laatste maanden op toegespitst en vo´ o´r officie¨le goedkeuring ontdekte mogelijke proble- men doen voorkomen als daadwerkelijk in de handel geconstateerd. 3. 4. 3. N o g v e r d e r g a a n d e u n i f o r m i s e r i n g v a n h e t a g r a r i s c h e c o s y s t e e m 3. 4. 3. 1. Hoewel de zaadproducenten bij het ontwik- kelen van nieuwe varie¨teiten gebruik maken van een grote reeks opgeslagen genen voor iedere verbouwde plantensoort, zou het gebruik van een klein aantal, met name transgene, varie¨teiten door de landbouwers de reeds geringe verscheidenheid van het genetische erfgoed samenstelling van de verbouwde plantenpopulaties be- perken. Het aanpassingsvermogen van de verbouwde planten zou in het geval van aantasting door ongedierte of een gemuteerde adventieve plant sterk verminderen. 3. 4. 4. A f h a n k e l i j k h e i d v a n d e l a n d b o u - w e r t e n o p z i c h t e v a n f y t o s a n i t a i - r e e n z a a i z a a d p r o d u c e r e n d e m u l - t i n a t i o n a l s 3. 4. 4. 1. Terwijl het merendeel van de zaaizaadpro- ducenten in de wereld is overgenomen door fytosanitaire multinationals, bestaat het huidige beleid erin dat het bedrijf de landbouwers verplicht zowel het tegen het herbicide resistente zaad als het bestrijdingsmiddel zelf te kopen. In de Verenigde Staten bestaan zelfs ware integratiecontracten tussen de landbouwer en het bedrijf, die voor de producent bindend zijn. Het risico bestaat dat deze praktijk algemeen toegepast wordt, wat de macht van een klein aantal fytosanitaire multinationals nog zou versterken. 3. 4. 5. E e n n o o d z a a k : t w e e v o u d i g e s t r e n g e , g e h a r m o n i s e e r d e e n g e - l o o f w a a r d i g e c o n t r o l e v a n G G O ’ s v o o r a f g a a n d a a n h e t i n d e h a n d e l b r e n g e n ; d e p r o d u c t e n i n h e t k a d e r v a n „ b i o - c o n t r o l e ” f o l l o w - u p v a n e e n 3. 4. 5. 1. Deze noodzaak wordt erkend door iedereen die betrokken is bij genetisch gemodificeerde organis- men. Slechts op deze voorwaarden krijgt de consument 14. 9. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 284/45 het benodigde vertrouwen in deze producten. Volgens recente aanbevelingen van de FAO en de OESO moeten controles tenminste betrekking hebben op de volgende aspecten: — de verschillen tussen het GGO en het „conventionele” product, met betrekking tot de voedingsbestanddelen in strijd kunnen zijn met (verschillen die o. m. religieuze of culturele regels); — de afwezigheid van allergenen; — de totale afwezigheid van giftige stoffen, die door middel van dergelijke controles gegarandeerd moet worden. 3. 5. Europese regelgeving inzake GGO’s en etiket- teringsvoorschriften (zie bijlage 1) 3. 5. 1. Het vertrouwen van de consumenten moet worden versterkt via etikettering die de informatie biedt die vereist is voor het in de handel brengen van de producten, overeenkomstig artikel 14 e. v. van Richtlijn 90/220/EEG. 3. 6. Bescherming van en informatie aan de consu- menten 3. 6. 1. De consumenten, eindgebruikers van GGO- producten, krijgen te maken met een tweevoudig infor- matiesysteem. Enerzijds is informatie afkomstig van de bevoegde instanties, zowel op Europees niveau als in de lid-staten, die over bevoegdheden beschikken met betrekking tot het verlenen van toestemming om deze producten in de handel te brengen; anderzijds moet er op de etiketten van die producten verplicht informatie verstrekt worden, om te voorkomen dat er verwarring ontstaat op de markt, vooral als het gaat om een combinatie van genetisch gemodificeerde organismen met natuurlijk geteelde producten. 3. 7. Toegang van GGO’s tot de Europese markt: problemen van scheiding en etikettering 3. 7. 1. Het is op dit moment zeker dat een onbekende hoeveelheid vanuit de VS in de EU geı¨mporteerde soja en maı¨s, genetisch gemodificeerde producten zijn. In de VS worden GGO-producten en niet-GGO-producten niet gescheiden. In de praktijk zou het dus onmogelijk zijn geı¨mporteerde producten op duidelijke en ondubbel- zinnige wijze („bevat GGO’s”/„bevat geen GGO’s”) te etiketteren, zelfs al werd er op Europees niveau een akkoord gesloten (zie paragraaf 3. 5). Een bestaat een fundamenteel verschil tussen de publieke opinie in Europa en die in de VS. Consumenten in Amerika kopen namelijk zonder scrupules transgene producten. 3. 8. Noodzaak van harmonisering op internationaal niveau van de voorwaarden voor experimenten met en officie¨le goedkeuring van GGO’s 3. 8. 1. De steun voor onderzoek en de administratieve voorwaarden voor officie¨le goedkeuring van en expe- rimenten met GGO’s zijn aanzienlijk minder gunstig in de Europese Unie dan in de VS en Japan, de belangrijkste concurrenten. Op internationaal niveau moet harmoni- satie plaatsvinden, om te voorkomen dat de achterstand die de Europese Unie heeft opgelopen op het gebied van onderzoek door concurrentiedistorsies nog groter wordt. De geloofwaardigheid van officie¨le goedkeuring mag uiteraard in geen enkel geval aangetast worden door een eventuele inkorting van de termijnen. Het ESC dringt er bij de Commissie op aan, ervoor te zorgen dat de noodzaak van officie¨le goedkeuring van GGO’s door de WTO wordt erkend. 3. 9. Mogelijke gevolgen van de ontwikkeling van het gebruik van GGO’s voor het momenteel in hervor- ming verkerende GLB (voorstellen van Agenda 2000) 3. 9. 1. De Commissie werkt aan voorstellen tot her- vorming van de regelgeving van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, die zijn opgenomen in Agenda 2000. Zonder in dit vroege stadium vooruit te lopen op het lot van deze voorstellen in de komende maanden tot de goedkeuring van de regelgeving door de Raad, is duidelijk dat ze in de richting gaan van een algemene verlaging van de ondersteuningsprijzen en van een zekere loskoppeling van directe steun en productie. De voorstellen zouden ook leiden tot een wijziging van de aard en de doelstelling van het GLB, van marktregulering naar inkomenssteun. Met de voorstellen wordt tevens beoogd de steun meer te koppelen aan het bereiken van milieudoelstellingen. De ontwikkeling van GGO’s lijkt niet a priori in strijd met deze doelstellingen. In dit stadium kan slechts de mogelijke relatie ter sprake komen tussen de ontwikkeling van GGO’s en elk van de zes nieuwe doelstellingen die de Commissie voorstelt voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid na het jaar 2000: — Verbetering van de concurrentiepositie van Europese landbouwproducten: een toename van het gebruik van GGO’s lijkt in de sector plantaardige producten in grote mate bij te dragen aan de verwezenlijking van deze doelstelling. Met de toepassing van GGO’s kan door ongedierte en ziekten veroorzaakte schade beperkt blijven (wat leidt tot verhoging van de opbrengst in hoeveelheid) en kunnen de productie- kosten worden verminderd (er zijn minder behan- delingen nodig). — Het gebruik van GGO’s zal tevens bijdragen aan een kwalitateitsverbetering van de producten (groter gehalte aan nuttige bestanddelen, betere smaak, betere houdbaarheid. ). Productkwaliteit is juist in het geval van Europese landbouw- en voedselproduc- ten een doorslaggevende factor voor het concurren- tievermogen. De concurrentiepositie wordt immers niet alleen bepaald door de prijs. — Veiligheid en kwaliteit van agrarische voedingsmid- delen: als biotechnologiee¨n op verstandige wijze worden toegepast, met volledige inachtneming van een aantal voorzorgsmaatregelen, zullen ze een positieve bijdrage leveren aan het bereiken van deze C 284/46 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 9. 98 doelstelling. Op die manier wordt namelijk productie mogelijk van levensmiddelen met een betere kwali- teit. Er moet strikt de hand worden gehouden aan garanties met betrekking tot de veiligheid van GGO’s en consumenteninformatie. — Integratie van milieudoelstellingen in het GLB: voor de teelt van transgene planten zijn minder fytosanitai- re behandelingen nodig. De interactie tussen land- bouw en milieu wordt zo aanzienlijk verbeterd. Mogelijke risico’s van eventuele verspreiding van door genetische manipulatie geı¨ntroduceerde eigen- schappen in het milieu moeten echter vo´ o´r het verlenen van toestemming voor het in de handel brengen van GGO’s met de grootste zorg worden onderzocht, en na officie¨le goedkeuring nauwkeurig in het oog worden gehouden, door middel van toezicht op de biotechnologie (biocontrole). — Stabilisering van de inkomens in de landbouw: naarmate — overeenkomstig het voorstel van de Commissie — het aandeel van het inkomen uit de verkoop van producten in het totale inkomen afneemt ten gunste van de directe inkomenssteun, wordt de invloed van een grotere regelmaat in de opbrengst kleiner. Tendentieel blijft het effect van de ontwikkeling van GGO’s voor de stabilisering van het inkomen echter positief omdat de teeltrisico’s afnemen. — Extra werkgelegenheids- en inkomensbronnen in de landbouwsector: GGO’s kunnen aan deze doelstel- ling bijdragen doordat zij leiden tot verbetering van het steeds ruimer wordende gamma toepassingen in dieetproducten en voor non-fooddoeleinden (op energie- of medisch gebied). 3. 10. Sociale gevolgen van het gebruik van GGO’s 3. 10. 1. Volgens een eerste raming en uitgaande van econometrische studies (1) blijkt dat de werkgelegenheid in de landbouw door toepassing van GGO’s zal toe- nemen, het bebouwde landbouwareaal zal stijgen, en vooral dat het verkrijgen van een grote hoeveelheid producten met een toegevoegde waarde zoals geneesmid- delen, additieven, parfums, enz. evenals nieuwe brand- stoffen of biologisch afbreekbare soorten plastic, een positief effect zal hebben. 3. 10. 2. Ondanks de zeer positieve houding van de Europese autoriteiten met betrekking tot de werkgele- genheidsgroei door de toepassing van GGO’s, moeten er toch enkele kanttekeningen geplaatst worden. In de eerste plaats bestaan er verschillende standpunten in de lid-staten, zodat het gebruik van GGO’s binnen de EU niet geheel uniform is. Ten tweede is er gebrek aan eigen onderzoek en verlopen de procedures voor officie¨le goedkeuring en het verlenen van octrooien traag. Deze factoren kunnen de teelt van GGO’s in de weg staan, zodat de prijs van het zaaizaad een negatief effect kan hebben. (1) Studies van de Science Policy Research Unit van de universiteit van Sussex (VK), 1997, gepresenteerd tijdens EuropaBio 97 in Amsterdam. 3. 10. 3. Het Comité moet bij de uitvoerige discussie die Agenda 2000 ten aanzien van het gemeenschappelijk landbouwbeleid teweegbrengt, de noodzaak voor ogen houden te onderzoeken of de teelt van GGO’s een tegengewicht kan bieden aan de afname van de werkgele- genheid die de hervorming van een aantal gemeenschap- pelijke marktordeningen met zich mee zal brengen. 4. Conclusie: de communicatie moet beter en trans- paranter worden om de acceptatie van genetisch gemodificeerde organismen te bevorderen 4. 1. Genetisch gemodificeerde organismen zijn nood- zakelijk voor de ontwikkeling van de Europese land- bouw. 4. 1. 1. Uit dit overzicht blijkt dat genetisch gemodifi- ceerde organismen een volstrekt noodzakelijke factor van ontwikkeling zijn voor de Europese landbouw in de komende jaren. De verwachte voordelen, namelijk een gegarandeerde opbrengst, milieuvriendelijkheid, kosten- verlaging, een hoge productkwaliteit, en diversifie¨ring door toepassing in de non-food-sector, vormen een schat aan mogelijkheden waarvan de Europese landbouw gebruik moet maken. Genetisch gemodificeerde organis- men vormen één mogelijkheid en zijn geen wondermid- del, maar daarom niet minder noodzakelijk. Tests voor officie¨le goedkeuring moeten streng 4. 2. zijn, maar mogen geen belemmering vormen. 4. 2. 1. Aangezien er nog niet genoeg gegevens bekend zijn over de mogelijke negatieve gevolgen van de toepassing van GGO’s voor het milieu en de volks- gezondheid, en voorzichtigheid dus absoluut geboden is, moeten aan officie¨le goedkeuring voorafgaande tests verder met de grootste nauwkeurigheid en zorgvuldig- heid uitgevoerd worden. De internationale regels moeten echter beter op elkaar afgestemd worden om eventuele concurrentievervalsing te voorkomen, die zich kan voordoen als in sommige landen strengere en dwingen- dere regels gelden dan in andere. Harmonisatie moet „naar boven” plaatsvinden, omdat het hier gaat om de volksgezondheid. 4. 3. Follow-upstudies naar het verdere gedrag van de producten moeten worden uitgevoerd door instanties die toezicht houden op de biotechnologie („biocontrole”). 4. 3. 1. Aangezien de langetermijneffecten van de ver- spreiding van GGO’s op dit moment uiteraard niet bekend zijn, moeten officieel goedgekeurde producten op gezette tijden aan controles onderworpen worden. Met deze controles wordt niet beoogd grote gebreken van producten op te sporen. Die behoren immers reeds vo´ o´r het in de handel brengen te worden vastgesteld zodat het product niet officieel wordt goedgekeurd. Veeleer moet worden nagegaan of deze producten geen kleine, maar ongewenste neveneffecten opleveren die op termijn naar voren komen. Deze vorm van toezicht is in handen van nationale ethische comités, aangeduid met de term „biocontrole”. 14. 9. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 284/47 4. 4. Het vertrouwen van de Europese consument kan alleen hersteld worden door transparante en volledige informatie. 4. 4. 1. Sinds enkele jaren worden genetisch gemodifi- ceerde organismen in de handel gebracht. Duidelijk is echter dat landbouwers en Europese consumenten terughoudend zijn en zich ongerust tonen over GGO’s, omdat de communicatie over de voordelen en mogelijke risico’s niet met de nodige ernst en transparantie heeft plaatsgevonden. Een volledige, duidelijke en transparan- te informatievoorziening, ook over mogelijke nadelen, zou zeer zeker leiden tot een betere acceptatie van GGO’s door de consumenten. Zij hebben op dit moment het gevoel dat ze niet adequaat worden geı¨nformeerd, waardoor ze terecht vrezen misleid te worden. De discussie draait om etikettering en scheiding 4. 5. van productieprocessen. 4. 5. 1. Op Europees en nationaal niveau wordt door de verschillende maatschappelijke actoren (administraties, politici, landbouwers, consumenten en GGO-producen- ten) gesproken over de wijze van etikettering van producten. Het voorstel van de Commissie om producten als volgt te etiketteren: „bevat GGO’s” of „kan GGO’s bevatten”, is onaanvaardbaar en niet goedgekeurd door de Raad. Met betrekking tot getransformeerde produc- ten heeft de Raad overigens op 26 mei 1998 gestemd over een verordening waarbij de optie „kan GGO’s bevatten” is geschrapt. De discussie spitst zich evenzeer toe op de noodzakelijke scheiding van productieproces- sen waarbij wel en niet gebruik wordt gemaakt van GGO’s. Alleen op die manier kan een bevredigende etiketteringsprocedure tot stand komen. Brussel, 1 juli 1998. De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité T. JENKINS BIJLAGE bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité GGO’s — Stand van de communautaire wetgeving — De Commissie heeft op 23 juli 1997 algemene richtsnoeren gepresenteerd voor de etikettering van met genetisch gemodificeerde organismen gefabriceerde producten. Met deze richtsnoeren wordt beoogd op coherente wijze informatie voor de consument te waarborgen, door het cree¨ren van een kader voor de op stapel staande wetgeving op dit gebied. — De communautaire wetgeving inzake genetisch gemodificeerde organismen bestaat overigens uit vier onderdelen, waarvan enkele reeds gewijzigd zijn of nog gewijzigd worden. Zij hebben betrekking op de volgende gebieden: • ingeperkt gebruik van genetisch gemodificeerde micro-organismen; • horizontale wetgeving, doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu: „levende” GGO’s; • sectorale wetgeving: nieuwe voedingsmiddelen („Novel Food”-verordening van 15 mei 1997), diervoeding (in voorbereiding), zaden (in voorbereiding), bestrijdingsmiddelen (in onderzoek); • specifieke regelgeving inzake genetisch gemodificeerde sojabonen en maı¨s. — Het verdient vermelding dat de veiligheid en de etikettering van producten twee verschillende aspecten van de regelgeving zijn. Etikettering is géén vervanging van een adequate veiligheidsbeoordeling (risicoanalyse), die voorafgaat aan iedere toestemming tot het in de handel brengen van een product. Richtsnoeren voor een communautair etiketteringssysteem De Commissie heeft op 23 juli 1997 algemene richtsnoeren voorgesteld voor de etikettering van GGO’s: het gaat om „levende” GGO’s, getransformeerde GGO’s of ervan afgeleide producten, afkomstig uit de Gemeenschap dan wel geı¨mporteerd. Deze richtlijnen zullen een kader vormen voor nieuwe wetsvoorstel- len of voorstellen tot wijziging van de bestaande wetgeving. C 284/48 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 9. 98 — De richtlijnen stoelen op de volgende beginselen: • etikettering op wetenschappelijke basis, in elk onderdeel van de voedselketen; • etikettering teneinde de consument duidelijke, eerlijke en neutrale informatie te verstrekken over producten die met genetische-modificatietechnieken zijn verkregen; • etikettering in overeenstemming met de internationale voorschriften van de Europese Unie. — In de richtsnoeren worden drie categoriee¨n etikettering onderscheiden: • „bevat ingredie¨nten op basis van GGO’s”: verplichte etikettering voor producten waarvan wetenschappelijk kan worden bewezen dat het GGO’s zijn, dat ze GGO’s bevatten of van dergelijke organismen zijn afgeleid; • „bevat geen ingredie¨nten op basis van GGO’s”: vrijwillige etikettering voor producten die geen GGO’s of afgeleiden daarvan bevatten; • „kan ingredie¨nten bevatten op basis van GGO’s”: verplichte etikettering voor producten waarvan afwezigheid van GGO’s niet kan worden gegarandeerd (zoals het geval is bij mengsels bijvoorbeeld). Met betrekking tot het principe van vrijwillige etikettering voor producten die geen GGO’s bevatten (de formule „bevat geen ingredie¨nten op basis van GGO’s”) bestudeert de Commissie op dit moment een kader voor EU-certificering en -etikettering. Ingeperkt gebruik van genetisch gemodificeerde micro-organismen Richtlijn 90/219/EEG van de Raad van 23 april 1990 vormt de basistekst inzake het ingeperkte gebruik van genetisch gemodificeerde micro-organismen. De in deze richtlijn vastgestelde regels zijn zeer technisch en hebben slechts betrekking op het gebruik of de manipulatie van genetisch gemodificeerde micro-organismen binnen onderzoekscentra of laboratoria. De inhoud ervan komt daarom hier niet aan de orde. De Commissie heeft echter op 6 december 1995 een voorstel gedaan tot wijziging van deze richtlijn om deze aan te passen aan de technische vooruitgang en aan de nieuwe kennis op het gebied van risico’s. Horizontale wetgeving: doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu („levende” GGO’s) — Toepassingsgebied Richtlijn 90/220/EEG van de Raad van 23 april 1990 vormt een kader voor horizontale communautaire wetgeving, die erop gericht is om met betrekking tot „levende” GGO’s (bijvoorbeeld graangewassen) handelsvoorwaarden vast te stellen en de volksgezondheid en het milieu te beschermen. Zij is niet van toepassing op getransformeerde of afgeleide producten, maar in de richtlijn wordt in de ontwikkeling van sectorale wetgeving (cf. „Novel Food”) voorzien, die gelijke tred moet houden met de technologische evolutie. Voor de producten die niet vallen onder sectorale wetgeving, geldt echter Richtlijn 90/220/EEG. — Etikettering Aanvankelijk kwam etikettering vrijwel niet aan de orde in Richtlijn 90/220/EEG. De Commissie heeft deze lacune in twee fasen aangevuld: • Om in de dringendste behoeften te voorzien: De Commissie heeft op 18 juni 1997 een richtlijn (97/35/EG) houdende aanpassing van een bijlage van Richtlijn 90/220/EEG van de Raad vastgesteld. Hierin wordt bepaald dat etikettering verplicht is als een product GGO’s bevat of uit dergelijke organismen bestaat. In het geval van producten die in de handel worden gebracht als component van mengsels met niet genetisch gemodificeerde organismen, volstaat echter de vermelding „mogelijke aanwezigheid van GGO’s”. Deze wijziging van Richtlijn 90/220/EEG heeft geen terugwerkende kracht en is daarom niet van toepassing op de twee producten (maı¨s en sojabonen) die vo´o´ r 18 juni 1997 reeds zijn aangemeld. • Met het oog op een vollediger kader: De Commissie heeft op 26 november 1997 een voorstel tot wijziging van Richtlijn 90/220/EEG gepresenteerd. Met dit voorstel wordt beoogd de huidige richtlijn aan te passen aan de vooruitgang van de techniek, het toepassingsgebied duidelijker te omlijnen en lacunes in de uitvoering aan te vullen, zowel inzake de procedures voor toestemming tot het in de handel brengen van GGO’s als de regels voor etikettering. In het voorstel zijn precieze maatregelen voor etikettering opgenomen, waarin de door de Commissie in juli 1997 goedgekeurde richtsnoeren zijn verwerkt. De tekst is echter nog niet beschikbaar en daarom zijn de details van de etiketteringsvoor- schriften en bepaalde aspecten van de regelgeving nog niet bekend. De Commissie zou haar voorstel formeel op 23 februari moeten presenteren. Dit voorstel wordt vervolgens behandeld door het Europees Parlement en de Raad van Ministers (zitting van de Milieuraad van 23 maart 1998). 14. 9. 98 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 284/49 Sectorale wetgeving: nieuwe voedingsmiddelen („Novel Food”), diervoeding (in voorbereiding), zaden (in voorbereiding), bestrijdingsmiddelen (in onderzoek) — Toepassingsgebied (nieuwe voedingsmiddelen) Verordening (EG) nr. 258/97 van het Europees Parlement en de Raad betreffende nieuwe voedingsmidde- len, die op 15 mei 1997 van kracht is geworden, heeft betrekking op eindproducten. Zij is van toepassing op nieuwe voedingsmiddelen en nieuwe voedselingredie¨nten, waaronder met behulp van genetische modificatie gefabriceerde producten. — Etikettering (nieuwe voedingsmiddelen) De verordening betreffende nieuwe voedingsmiddelen is de eerste Europese rechtsakte waarin een specifiek kader is opgenomen voor etikettering van biotechnologieproducten. In de Verordening is een verplichting tot etikettering opgenomen en wordt gee¨ist dat de consument wordt geı¨nformeerd over de verschillen tussen een nieuw product en gelijkwaardige bestaande producten. Deze verordening is in werking getreden voordat de Commissie in juli 1997 haar richtsnoeren had goedgekeurd en is niet gebaseerd op de drie etiketteringscategoriee¨n zoals voorgesteld in deze richtsnoeren. — Diervoeding, zaden en bestrijdingsmiddelen De Commissie presenteert waarschijnlijk in de loop van 1998 voorstellen waarin regels voor etikettering zijn opgenomen die overeenstemmen met de in juli 1997 goedgekeurde richtsnoeren. Etikettering: het specifieke geval van sojabonen en maı¨s Eén varie¨teit van genetisch gemodificeerde sojabonen en maı¨s is toegelaten krachtens Richtlijn 90/220/EEG vo´o´ r de wijziging ervan van 18 juni 1997 en vo´ o´r het van kracht worden van de verordening „nieuwe voedingsmiddelen”. Er moesten dus specifieke etiketteringseisen gesteld worden voor deze twee producten en daarvan afgeleide voedingsmiddelen, waarvoor aanvankelijk geen verplichting tot etikettering gold. Voor de twee varie¨teiten heeft de Commissie met de betrokken producenten onderhandeld over de mogelijkheid tot vrijwillige etikettering. De Commissie heeft echter de volgende initiatieven genomen voor de specifieke situatie van producten die van deze twee varie¨teiten zijn afgeleid, en om tegenstellingen te voorkomen tussen deze producten en in de toekomst toegelaten producten in het kader van een gewijzigde Richtlijn 90/220/EEG en/of van de Verordening „nieuwe voedingsmiddelen”: • Om aan de dringendste behoeften te voldoen: De Commissie heeft op 19 september 1997 een Verordening (EG) nr. 1813/97 aangenomen waarin etikettering van producten die genetisch gemodificeerde sojabonen of maı¨s bevatten of daarvan zijn afgeleid, vanaf 1 november 1997 verplicht wordt gesteld, overeenkomstig de in de Verordening „nieuwe voedingsmiddelen” vastgestelde regels. In deze ad hoc-maatregel wordt bepaald dat nadere regels voor de etikettering later zullen worden vastgesteld. • Met het oog op een vollediger kader: De Commissie heeft op 3 december 1997 een ontwerpverordening gepresenteerd waarin, op basis van zowel de verordening „nieuwe voedingsmiddelen” als de richtlijnen van juli 1997, nadere regels voor etikettering worden vastgesteld voor voedingsmiddelen op basis van genetisch gemodificeerde sojabonen of maı¨s (d. w. z. getransformeerde producten). Hierin stelt de Commissie met betrekking tot de etikettering wetenschappelijke criteria voor. Zij heeft gekozen voor het criterium „aanwezigheid van gemodificeerd DNA” omdat zij van mening is dat op basis hiervan meer voedingsmiddelen gee¨tiketteerd kunnen worden dan met het criterium „gemodificeerd eiwit”. Wanneer het DNA-criterium echter niet afdoende is, zal er een vergelijking worden uitgevoerd tussen de eiwitten van de gemodificeerde producten en die van de traditionele producten. Dit ontwerp moet binnen het Permanent Comité voor levensmiddelen een gekwalificeerde meerderheid van stemmen behalen om een definitieve verordening te worden, die die van 19 september dan vervangt. Binnen dit comité zijn onmiddellijk meningsverschillen tussen de lid-staten naar voren gekomen: alleen Oostenrijk, Duitsland, Denemarken en Zweden hebben zich uitgesproken vo´ o´r de tekst van de Commissie. Het meest controversie¨le punt van het voorstel is het door de Commissie gekozen criterium voor de detectie van GGO’s, namelijk de aanwezigheid van gemodificeerd DNA. De meeste andere lid-staten vinden dat alleen detectie van gemodificeerde eiwitten een criterium voor etikettering moet vormen. Aangezien dit comité niet met een gekwalificeerde meerderheid van stemmen advies heeft kunnen uitbrengen, moest tijdens de landbouwraad van 15 januari 1998 een definitief besluit worden genomen over deze kwestie. Na zorgvuldig onderzoek en herhaaldelijk overleg met de Commissie heeft deze zich uiteindelijk aangesloten bij het tegenvoorstel van het Britse voorzitterschap, waardoor de Raad op 26 mei 1998 een besluit kon nemen [Verordening (EG) nr. 1139/98 (1)]. In de verordening staat dat gemodificeerd DNA of gemodificeerde proteı¨nen opgespoord en op het etiket vermeld zullen worden. (1) PB L 159 van 3. 6. 1998. C 284/50 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 9. 98 In tegenstelling tot het aanvankelijke voorstel van de Commissie, opgesteld op basis van haar rapport van 23 juli 1997, is in de op 26 mei 1998 goedgekeurde verordening de etikettering „kan GGO’s bevatten” niet opgenomen. Voorts omvat de verordening een lijst met levensmiddelen waarvoor etikettering niet verplicht is (deze lijst is aanvankelijk leeg, maar wordt opgesteld op basis van adviezen van wetenschappelijke comités). In de overwegingen is het begrip „drempel” opgenomen voor de aanwezigheid van DNA of proteı¨ne waaronder etikettering niet noodzakelijk is. Er is geen exacte drempelwaarde vastgesteld. Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende een gemeenschappelijke belastingregeling inzake betalingen van rente en royalty’s tussen verbonden ondernemingen van verschillende lid-staten” (1) (98/C 284/09) Op 30 maart 1998 heeft de Raad besloten, overeenkomstig artikel 100 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel. De Afdeling voor economische, financiële en monetaire vraagstukken, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 9 juni 1998 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Pelletier. Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 356e Zitting van 1 en 2 juli 1998 (vergadering van 1 juli) het volgende advies uitgebracht, dat met 136 stemmen vo´ o´r, 7 stemmen tegen, bij 4 onthoudingen) werd goedgekeurd. 1. Inleiding 1. 1. Het Economisch en Sociaal Comité is ingenomen met dit initiatief van de Commissie om een fiscale anomalie recht te trekken die de voltooiing van een geı¨ntegreerde interne markt in de weg staat. in 1. 2. Opheffing de diverse bronbelasting op rente en royalty’s wordt al heel lang erkend als een prioritair doel met het oog op de voltooiing van de interne markt. lid-staten van 1. 3. Het eerste initiatief van de Commissie in deze zin dateert van 20 april 1990. In 1992 werd in het verslag-Ruding — waarvan de grote lijnen de goedkeu- ring van het Comité hadden weggedragen — prioriteit gegeven aan deze fiscale hervorming. Doordat bij de Raad helaas geen consensus mogelijk was, heeft de Commissie in 1994 besloten haar voorstel in te trekken. Pas in december 1997 heeft de ECOFIN-Raad de Commissie het groene licht gegeven om over te gaan tot het opstellen van onderhavig voorstel, waarover het Comité nu is geraadpleegd. Sociaal Comité zeer gewaardeerd. Hetzelfde doorzet- tingsvermogen moet aan de dag worden gelegd met betrekking tot het door de Raad bepleite en in de toelichting genoemde richtlijnvoorstel dat „een mi- nimumniveau van effectieve belastingheffing op inkom- sten van spaargelden” moet verzekeren, maar waarbij tegelijkertijd het concurrentievermogen van de Europese financiële markten in mondiaal verband bewaard moet blijven, wat een uitbreiding inhoudt naar derde landen en van de lid-staten afhankelijke of met de lid-staten geassocieerde gebieden. (2) Doel van dit richtlijnvoorstel is, te vermijden 1. 5. dat rente en royalty’s die betaald worden door een onderneming in een lid-staat aan een andere, verbonden onderneming in een andere lid-staat (waarin eerst- genoemde onderneming rechtstreeks dan wel onrecht- streeks een deelneming in het kapitaal heeft van tenmin- ste 25 %), onderworpen worden aan een bronbelasting in het land van waaruit de betalingen vertrekken, en ervoor te zorgen dat het voorrecht van belastingheffing op deze betalingen dus uitsluitend aan het land van de daadwerkelijke ontvanger ten goede komt. 2. Economische motivering van het richtlijnvoorstel 1. 4. Het doorzettingsvermogen, de hardnekkigheid van de Commissie worden door het Economisch en 2. 1. Economisch gezien moet dubbele belastinghef- fing worden voorkomen; dubbele belasting is per defini- (1) PB C 123 van 22. 4. 1998, blz. 9. (2) Conclusies van de ECOFIN-Raad van 1 december 1997 inzake belastingpolitiek — PB C 2 van 6. 1. 1998


title: Borse di studio triennali per laureati, Settembre 1999 : Legge, economia, storia, scienze politiche e sociali.

eurovoc_concepts:
economics
higher education
history
legal science
political science


title: Reglamento (CE) nº 1470/98 de la Comisión de 1 de julio de 1998 por el que se prorroga, durante un período de prueba suplementario, el sistema de cobro acumulativo del sector de arroz establecido por el Reglamento (CE) nº 703/97

eurovoc_concepts:
CCT duties
customs duties
import
import licence
import policy
rice

formats: html pdf print

text: 10. 7. 98 ‹ ES ‹ Diario Oficial de las Comunidades Europeas L 194/5 REGLAMENTO (CE) No 1470/98 DE LA COMISI(cid:222)N de 1 de julio de 1998 por el que se prorroga, durante un per(cid:146)odo de prueba suplementario, el sistema de cobro acumulativo del sector de arroz establecido por el Reglamento (CE) no 703/97 LA COMISI(cid:222)N DE LAS COMUNIDADES EUROPEAS, Visto el Tratado constitutivo de la Comunidad Europea, Visto el Reglamento (CE) no 3072/95 del Consejo, de 22 de diciembre de 1995, por el que se establece la organiza- ci(cid:155)n com ´un del mercado del arroz (1), modificado por el Reglamento (CE) no 192/98 (2), y, en particular, el apar- tado 4 de su art(cid:146)culo 11 y su art(cid:146)culo 21, que mediante el Reglamento Considerando (CE) no 703/97 de la Comisi(cid:155)n (3), modificado por el Regla- mento (CE) no 1403/97 (4), se estableci(cid:155), durante un per(cid:146)odo de prueba comprendido entre el 1 de julio de 1997 y el 30 de junio de 1998, un sistema de cobro acumulativo dirigido a la fijaci(cid:155)n de ciertos derechos de importaci(cid:155)n para el arroz descascarillado; que, al no disponerse de los resultados correspondientes a los dos per(cid:146)odos de prueba previstos para el citado sistema, no puede procederse a su evaluaci(cid:155)n; que procede por lo tanto prorrogar el SCA durante un per(cid:146)odo de prueba suplementario comprendido entre la entrada en vigor del presente Reglamento y el 31 de diciembre de 1998; Considerando que el Comit(cid:130) de gesti(cid:155)n de los cereales no ha emitido dictamen en el plazo fijado por su presidente, HA ADOPTADO EL PRESENTE REGLAMENTO: Art(cid:146)culo 1 1. El sistema de cobro acumulativo (SCA) establecido por el Reglamento (CE) no 703/97 por un per(cid:146)odo de prueba inicial comprendido entre el 1 de julio de 1997 y el 30 de junio de 1998 queda prorrogado por un per(cid:146)odo de prueba suplementario comprendido entre la entrada en vigor del presente Reglamento y el 31 de diciembre de 1998. Ser ´an aplicables las disposiciones del Reglamento (CE) no 703/97, sin perjuicio de lo dispuesto en el presente Reglamento. 2. La inscripci(cid:155)n de los importadores en el registro efectuada de conformidad con el apartado 2 del art(cid:146)culo 2 del Reglamento (CE) no 703/97 seguir ´a siendo v ´alida durante todo el per(cid:146)odo de prueba suplementario. 3. Al presentar la primera solicitud de certificado de importaci(cid:155)n para el per(cid:146)odo de prueba suplementario, los importadores podr ´an, con car ´acter irrevocable para todo el per(cid:146)odo y todos los lotes que importen: — retirar la declaraci(cid:155)n realizada de conformidad con la letra c) del apartado 2 del art(cid:146)culo 2 del Reglamento (CE) no 703/97, — declarar si optan por el ajuste de los derechos de importaci(cid:155)n con arreglo al apartado 2 del art(cid:146)culo 10 del Reglamento (CE) no 703/97. Las referencias que se hacen en el Reglamento (CE) 4. no 703/97: — al per(cid:146)odo de prueba, — a la primera mitad o la segunda mitad del per(cid:146)odo de prueba, y — a la primera y/o segunda mitad del per(cid:146)odo de prueba, se entender ´an como referencias al per(cid:146)odo de prueba suplementario. El anexo del Reglamento (CE) no 703/97 se susti- 5. tuir ´a por el anexo del presente Reglamento. Art(cid:146)culo 2 El presente Reglamento entrar ´a en vigor el tercer d(cid:146)a siguiente al de su publicaci(cid:155)n en el Diario Oficial de las Comunidades Europeas. El presente Reglamento ser ´a obligatorio en todos sus elementos y directamente aplicable en cada Estado miembro. Hecho en Bruselas, el 1 de julio de 1998. Por la Comisi(cid:155)n Franz FISCHLER Miembro de la Comisi(cid:155)n (1) DO L 329 de 30. 12. 1995, p. 18. (2) DO L 20 de 27. 1. 1998, p. 16. (3) DO L 104 de 22. 4. 1997, p. 12. (4) DO L 194 de 23. 7. 1997, p. 2. L 194/6 ‹ ES ‹ Diario Oficial de las Comunidades Europeas 10. 7. 98 ) k ( ) j ( ) i ( ) h ( ) g ( ) f ( ) e ( ) d ( ) c ( ) b ( ) a ( o d l a S ) i ( (cid:253) s u c e ) e ( n e n (cid:155) i c a c i f i t s u J a l e d a i c n e r e f i d a i c n e r e f i D ) ( h – ) g ( t / s u c e n e o h c e r e D o d a l u c l a c n e e s o d n ´a s a b e d o i c e r p l e n (cid:155) i c a t r o p m i o d a r t s i g e r t / s u c e n e o h c e r e D a (cid:146) d l e e t n e g i v o h c a p s e d l e d a c i t c ´a r p e r b i l a t / s u c e n e e d o i c e r P n (cid:155) i c a t r o p m i o d a r a l c e d t / s u c e n e d a d i t n a C ) s a d a l e n o t ( e d s (cid:146) a P n e g i r o o t c u d o r P o d a t r o p m i C N o g i d (cid:155) C a h c e f y r a g u L o h c a p s e d e d a c i t c ´a r p e r b i l a n (cid:155) i c c e r i d y e r b m o N A C S r o d a t r o p m i l e d 2 o d a t r a p a ( ) 2 o l u c (cid:146) t r a l e d O X E N A 7 9 / 3 0 7 o n ) E C ( o t n e m a l g e R l e d 0 1 o l u c (cid:146) t r a l e d 3 o d a t r a p A : ) o r b m e i m o d a t s E l e d e r b m o n ( e d A C S d a d i r o t u A : a h c e F ) h ( ) g ( ) f ( ) e ( ) d ( ) c ( ) b ( ) a ( s e n o i c a v r e s b O ). c t e , o c i t ´a m o r a z o r r a ( e t n e g i v o h c e r e D o h c a p s e d l e d a (cid:146) d l e a c i t c ´a r p e r b i l a t / s u c e n e e d o i c e r P n (cid:155) i c a t r o p m i o d a r a l c e d t / s u c e n e d a d i t n a C ) s a d a l e n o t ( n e g i r o e d s (cid:146) a P o t c u d o r P o d a t r o p m i C N o g i d (cid:155) C a h c e f y r a g u L o h c a p s e d e d a c i t c ´a r p e r b i l a n (cid:155) i c c e r i d y e r b m o N r o d a t r o p m i l e d A C S o n