title: TACIS-Programma - Jaarverslag 1997

eurovoc_concepts:
CIS countries
EU programme
Mongolia
activity report
technical cooperation

text: Europese Commissie: Tacis-Programma Jaarverslag 1997 Brussel 03. 07. 98 Com(98) 416 def. Inhoud Bladzijde Verklaring van de Commissaris Tacis in 1997 - een overzicht Samenvatting van de Tussentijdse Evaluatie van Tacis Armenie Azerbeidjan Wit-Rusland Georgie Kazakhstan Kyrgyzstan Moldavie Mongolie Russische Federatie Tadjikistan Turkmenistan Oekraine Oezbekistan Mensen, projecten, beleid Regionale programma's Programma's voor kleine projecten Democratieprogramma van Phare/Tacis Financiele en operationele prestaties Tacis-fondsen toegekend per sector 1991 -1997 Chronologie 1991-1997 Aanstaande mijlpalen 2 4 7 8 10 12 13 15 17 18 20 22 27 28 30 33 35 42 46 51 52 55 57 58 Verklaring van de Commissaris 'De Partnerschaps- en Samenwerkingsovereenkomst met Rusland biedt een verreikend nieuw hooftstuk in onze relaties waarop Tacis volwaardiger dan ooit zijn rol van hefboom voor een succesvolle overgang kan spelen' Het Tacis-Programma heeft in 1997 belangrijke stappen vooruit gezet in een periode van verandering in de betrekkingen tussen de Europese Unie en de Nieuwe Onafhankelijke Staten. Een belangrijke gebeurtenis in 1997 was het in werking treden in december van de Partnerschaps- en Samenwerkingsovereenkomst (PSO) met Rusland. Tegen het einde van 1997 waren er in totaal 10 PSO's met elk van de NOS in het ratificatiestadium. ' De inwerkingtreding van de PSO's met Oekraïne en Moldavië is in de loop van 1998 gepland en de andere zullen snel volgen. De PSO verbindt beide zijden tot een nieuw niveau van politieke dialoog, tot het bevorderen van democratische en economische hervormingen en het bevorderen van samenwerking op vele gebieden. Ze verschaft een verreikend hoofdstuk in onze betrekkingen waarop Tacis meer dan ooit zijn rol van hefboom voor een succesvolle omschakeling ten volle kan vervullen. De NOS hebben in 1997 belangrijke ontwikkelingen doorgemaakt. De nationale economieën zijn tekenen van vooruitgang gaan vertonen. In verschillende gevallen gingen veranderingen in de structuren van de economieën van de partnerianden gepaard met een in de richting van bereidheid om te evolueren internationale economische structuren - in het bijzonder door toe te treden tot de Wereldhandels organisatie (WTO). Verschillende NOS startten met de hulp van Tacis het voorbereidend werk voor toetreding tot die organisatie. Er was een groei in de ondernemings- en MKB-ontwikkeling, in het milieu bewustzijn en in de ontwikkeling van het menselijk potentieel. Er was een toenemende gerichtheid op de voordelen van regionale samenwerking als middel om politieke en economische stabiliteit tot stand te brengen. In feite worden de Tacis-vlaggenschip- programma's TRACECA en INOGATE als belangrijke instrumenten daarvoor beschouwd. In termen van prestaties was 1997 een recordjaar voor Tacis: er werd een bedrag van 691 miljoen ECU contractueel vastgelegd, het hoogste cijfer sedert het begin van het Programma. Bovendien werd het volume van niet contractueel vastgelegde fondsen aanzienlijk gereduceerd: van 752 miljoen ECU tot 543 miljoen ECU. De cijfers van deze prestaties waren het gevolg van een aantal veranderingen in het beheer van het Programma maar waren heel zeker ook te danken aan de toewijding van al diegenen die betrokken zijn bij de uitvoering van het Programma. In 1997 moest de betrokkenheid van Tacis in Wit- Rusland jammer genoeg worden teruggeschroefd. Door bezorgdheid in verband met het referendum in november 1996 en de daarop volgende binnenlandse politieke gebeurtenissen, eiste de EU-Ministerraad in februari 1997 een "zorgvuldige heroverweging" van de technische bijstand en werd in september 1997 alle technische bijstand bevroren, behalve de humanitaire hulp, regionale en democratiseringsprogramma's. In overeenstemming met de besluiten van de Raad ontwikkelde de EU een Ontwikkelingsprogramma voor de burgermaatschappij. Ook maakte de verslechtering van de situatie in Tadzjikistan het onmogelijk om op een duurzame wijze technische bijstand te verlenen. Daarom werd er beslist de Tacis-activiteiten in dat land op te schorten. 1997 was het jaar waarin er initiatieven werden genomen om de controle en evaluatie van het Programma te versterken. In juni 1997 werd er een onafhankelijke Tussentijdse Evaluatie over de resultaten van het hele Programma gepubliceerd. Hierdoor kon de Commissie een verder overzicht maken van de sterke en zwakke punten van het Programma. Zo werden er, in overeenstemming met het beleid van de Europese Commissie voor het verbeteren van de financiële administratie (programma SEM 2000), ook veranderingen doorgevoerd om de doelmatigheid en de toegankelijkheid te verbeteren, om de procedures te stroomlijnen, om de aanbestedings procedures duidelijker en transparanter te maken, en om de personeelsopleiding te verbeteren. Andere veranderingen die nog op stapel staan omvatten een vierde Tacis-Verordening, die bij het begin van het jaar 2000 in werking zou moeten treden. De voorbereidingen voor de nieuwe Verordening zijn begonnen, rekening houdend met de hierboven vermelde toegenomen kennis van de prestaties van het Programma. Bij de dageraad van het tijdperk van de PSO's bestaat er nu een nieuwe samenhang tussen de bindmiddelen van de relaties tussen de EU en de NOS: politieke dialoog, handelsbetrekkingen, economische samenwerking, en nieuwere gebieden zoals samenwerking in de misdaadbestrijding. De toekomstige rol van Tacis zal steeds meer zijn het PSO-proces te ondersteunen, wat een taak is die een uitdaging vormt en gericht is op het bereiken van verdere stabiliteit en voorspoed in de fascinerende wereld van de Nieuwe Onafhankelijke Staten. Hans van den Broek Tacis in 1997 - een overzicht Tacis breekt alle records 1997 was een recordjaar voor Tacis. Terwijl het een toename van 8 procent optekende op het niveau van zijn betalingen, was zijn opmerkelijkste prestatie dat er voor een waarde van 691 miljoen ECU aan contracten werden gesloten, 52 procent meer dan het totaal van 1996. Het leverde met een grotere precisie programma's en projecten aan de mensen en organisaties die in de partnerlanden voordeel halen uit Tacis. En het Programma kreeg een nieuw politiek kader voor zijn operaties in de partnerlanden, met de eerste Partnerschaps- en Samenwerkings overeenkomst die in werking treedt. De betere prestaties vloeiden gedeeltelijk voort uit het opleggen van een strakker tijdschema voor de interne procedures: bijvoorbeeld, tegen mei 1997 waren er aan het Tacis-Comité programma's ter waarde van bijna 40 procent van het jaartotaal voorgelegd. Tacis is erop gebrand dat de hulpverlening zo snel mogelijk na het identificeren van de behoeften wordt ontplooid. Aldus heeft het in 1997 zijn tijdschema's strakker gemaakt, zijn verantwoordelijkheden duidelijker gesteld en zijn procedures vereenvoudigd. In januari 1997 werden er standaardcontracten voor beperkte aanbestedingen ingevoerd, om de inhoud van de contracten voor elke betrokken partij duidelijk en voorspelbaar te maken. En om de toegang tot de Tacis- programma's te vergemakkelijken, werden er regels gewijzigd om de procedurekwesties met betrekking tot uiterste data, aanbesteding en evaluatie te verduidelijken en om ervoor te zorgen dat er documentatie in drie talen verstrekt wordt. Er kon een sterke afname tot stand worden gebracht van de reserve van toegewezen maar niet contractueel vastgelegde fondsen van 752 miljoen ECU die tegen het einde van 1996 geaccumuleerd waren. De versnelling betekende ook dat de aanbestedingen voor contracten in de eerste helft van het jaar twee maal de waarde bedroegen tegenover dezelfde jaar voordien. De contractprestaties periode het overschreden de doelstellingen met 28% en zijn de hoogste jaarprestatie ooit sedert het Programma in 1991 startte. De verwerkingstijd voor de betaling van facturen werd gemiddeld van 85 tot 56 dagen teruggebracht. Er werd ook begonnen met het rationaliseren van het groot aantal kleine projecten die uit het verleden werden overgenomen, vaak met logge procedures die beheerstijd vergen. Tacis past zijn kader aan De grote versnelling in het PSO-proces in 1997 - de eerste, met Rusland, werd in december van kracht - heeft vaste vorm gegeven aan het politieke en strategische kader waarin Tacis opereert. De PSO's zijn ontworpen om een echt partnerschap en een blijvend kader voor duurzame veiligheid en welvaart van de burgers te verzekeren. Zij zijn zowel strategisch als dynamisch en houden rekening met de veranderingen in de EU (met bijvoorbeeld uitbreiding en de komst van de Europese ene munt) en in de NOS (naarmate de partnerlanden hun rechtmatige plaats in de internationale economische gemeenschap innemen). Controle van de resultaten Opdat de bijstand doeltreffend werkt, moet er worden gecontroleerd of hij relevant is, hoe goed hij wordt geleverd en in hoeverre de resultaten aan de verwachtingen voldoen. In 1997 onderging de aanpak door de Commissie van dit soort van controles enkele belangrijke veranderingen. Enerzijds was er een grote sprong in het volume van projecten die onder controle stonden van Tacis zelf - de controleteams van Tacis brachten meer dan 600 verslagen uit. Bij de controle wordt een aantal geselecteerde projecten beoordeeld onder de vorm van schriftelijke verslagen, tegen de achtergrond van duidelijk vastgestelde prestatiecriteria. Maar terwijl elk verslag op zich belangrijk is en kan aantonen waar de zaken goed zijn verlopen, of de richting van een project kan helpen bijsturen terwijl het nog aan de gang is (of zelfs een project dat ontspoord is stopzetten), is de controleactiviteit van Tacis een onderdeel van een globaal beoordelingssysteem dat voortdurend helpt bij het begeleiden van de programmering, de projectplanning en het beheer. De rol van de controleteams van Tacis werd in 1997 versterkt en er werd een nauwere samenwerking tot stand gebracht met de Delegaties van de Europese Commissie, de Coördinatie-eenheden en de Technische Bureaus in de partnerlanden. De frequentie van controle van grote projecten werd verhoogd en er werd tijdens het jaar een volledige database van alle controle- en evaluatieverslagen sedert 1995 opgezet. Zij zal midden 1998 ter beschikking van het publiek worden gesteld. Anderzijds werd de nieuwe aandacht voor een 'evaluatiecultuur' ook duidelijk door het opstarten van een aparte Evaluatie-eenheid vanaf begin 1997. De Eenheid werd opgezet als een antwoord op de stap van de Commissie naar het verbeteren van het financieel beheer, de naar begrotingsautoriteit en naar specifieke oproepen van het Europees Parlement en de Rekenkamer voor een onafhankelijker beoordeling van Tacis. Zij wordt belangstelling verhoogde een van ondersteund door de Lidstaten en er worden zesmaan- delijkse verslagen aan het Tacis-Comité voorgelegd (bestaande uit vertegenwoordigers van de Lidstaten). De nieuwe eenheid vervolledigde de Tussentijdse Evaluatie van Tacis (zie apart hoofdstuk). De evaluaties van de door Tacis gefinancierde Ondersteuning van Managementopleiding en van het Tacis-Democratieprogramma zijn voltooid. Zij is ook begonnen met 11 andere evaluaties die aan het eind van het jaar aan de gang waren. Deze omvatten onderzoek van Tacis-programma's inzake transport, hoger onderwijs, en stedenjumelage; beoordelingen van landenprogramma's in Georgië en Oekraïne; en specifieke studies van sectoren en landen, zoals landbouw- of bedrijfsherstructurering in in Kazakhstan en Rusland, en openbaar bestuur Oezbekistan. Andere programmagebieden die voor beoordeling geselecteerd werden omvatten aspecten van de programma's voor kleine projecten, transport en telecommunicatie, INOGATE, nucleaire veiligheid. Er werd ook een belangrijke landenstudie van Rusland uitgevoerd. Het is de bedoeling een kruissnelheid van een tot twee voltooide evaluaties per maand te bereiken. Tacis verspreidt informatie In 1997 heeft Tacis aanzienlijke inspanningen gedaan om ervoor te zorgen dat informatie over wat het doet passend wordt verspreid. De initiatieven omvatten een overzicht van het beeld dat men van Tacis heeft in de EU en de NOS en, in de NOS, werden er constructievere partnerschappen met de Tacis-bureaus opgebouwd teneinde een bredere informatieverstrekking te verzekeren. Sedert 1991 is er een informatiedienst operationeel voor Tacis (en voor het Phare- Programma voor hulp aan Midden- en Oost-Europa). De eenheid ontving tijdens het jaar 5. 000 bezoekers en behandelde meer dan 50. 000 vragen en gaf eveneens meer Land Indicatlef Programma Actieprogramma's goedgekeurd in 1997 waaronder Programma's voor kleine projecten (in miljoen ECU) PSO Interimakkoord Armenie Goedgekeurd in 1996 Azerbeidjan Goedgekeurd Goedgekeurd in 1996 Goedgekeurd in 1996 Ondertekend 22. 4. 96 Ondertekend 10. 12. 96 Inwerkingtreding 1. 12. 97 Ondertekend 22. 4. 96 Ondertekend 8. 10. 97 Wit-Rusland Georgie Kazakhstan Kyrgyzstan Moldavie Mongolie in 1996 Goedgekeurd in 1996 Goedgekeurd in 1996 Goedgekeurd in 1996 Goedgekeurd in 1996 Goedgekeurd in 1996 Ondertekend 6. 3. 95 Ondertekend 25. 3. 96 Goedgekeurd in 1996 Ondertekend 22. 4. 96 Nationaal Programma - 24. 0 Ondertekend 23. 1. 95 Ondertekend 5. 10. 96 Inwerkingtreding 1. 9. 97 Ondertekend 5. 12. 95 Inwerkingtreding 1. 4. 97 Nationaal Programma -13. 0 Ondertekend 9. 2. 95 Ondertekend 28. 11. 96 Nationaal Programma -18. 0 Ondertekend 28. 11. 94 Ondertekend 2. 10. 95 Inwerkingtreding 1. 5. 96 Goedgekeurd in 1996 Russie Goedgekeurd Nationaal Programma -133. 0 Ondertekend 24. 6. 94 Inwerkingtreding 1. 12. 97 Ondertekend 14. 7. 95 Inwerkingtreding 1. 2. 96 Tajikistan Turkmenistan Oekraine Oezbekistan in 1996 Goedgekeurd in 1996 Goedgekeurd in 1996 Goedgekeurd in 1996 Nationaal Programma -11. 5 (Geparafeerd 24. 5. 97) Nationaal Programma - 44. 0 Ondertekend 14. 6. 94 Ondertekend 1. 6. 95 Inwerkingtreding 1. 2. 96 Goedgekeurd in 1996 Ondertekend 21. 6. 96 Ondertekend 14. 11. 96 dan 100 presentaties. In februari 1998 werd er een nieuw Informatiecentrum geopend, dat zowel de programma's Tacis als Phare dekt, om tegemoet te komen aan de behoeften van het publiek en de zakenwereld. Parallel daarmee verdeelde het 'Tacis Dissemination Project' (project voor technische verspreiding) meer dan 20 publicaties met uitleg over de methodologie en resultaten van individuele (of gegroepeerde) Tacis-projecten. Tacis heeft ook zijn Webpagina's op de Internetsite van het DGIA op de Europa-server verder ontwikkeld, zodat een brede waaier aan informatie onmiddellijk over heel de wereld ter beschikking kan worden gesteld - onder andere informatie over aanbestedingen en programma's. De pagina's van Tacis kregen meer dan een half miljoen bezoekers in de loop van 1997. Tacis stond ook open voor de toegenomen aandacht van andere instellingen. Het Europees Parlement heeft talrijke debatten in commissie en in plenaire zitting gewijd aan thema's die direct of indirect met Tacis te maken hebben, en delegaties van het Europees Parlement hebben gedurende hun onderzoeken een aantal Tacis-projecten ter plaatse bezocht. Op basis van een verslag van de Rekenkamer, besteedde het Parlement in 1997 bijzondere aandacht aan de Tacis-programma's in Oekraïne, in het bijzonder het programma voor nucleaire veiligheid. Samenvatting van de Tussentijdse Evaluatie van Tacis Beheer De Tussentijdse Evaluatie werd grondig besproken binnen Tacis en met de Lidstaten. De resultaten van die discussie dienen nu als voedingsbodem voor de voorbereiding van de nieuwe Tacis-Verordening. De in 1997 gelanceerde en in 1998 verwachte evaluaties omvatten: Evaluatie Georgie Tempus Stedenjumelage Kazakhstan, Oezbekistan (Openbaar bestuur) Traceca Controle- en evaluatiedatabase OekraTne Rusland (Bedrijfsondersteuning) Programma's voor kleine projecten (Bedrijfsondersteuning) Programma beleidsadvies Verwacht begin 98 begin 98 begin 98 begin 98 midden 98 midden 98 midden 98 midden 98 midden 98 midden 98 Kazakhstan (Bedrijfsondersteuning) midden 98 Rusland (Landbouw) midden 98 De Tussentijdse Evaluatie van Tacis besluit dat de bijdrage van het Tacis-Programma tot het overgangsproces van betekenis is geweest. Per saldo is de evaluatie positief voor wat de geleverde resultaten betreft. "Tacis heeft invloed gehad op een aantal veranderingsprocessen die belangrijk zijn voor de verdere evolutie van de markteconomie en de democratie in de NOS en Mongolië. " Dat is de belangrijkste conclusie van de eerste onafhankelijke Tussentijdse Evaluatie van Tacis die in 1997 uitgevoerd werd en in juni gepubliceerd werd. Wat volgt zijn de meest in het oog springende punten van het verslag zelf : Prestaties van de projecten Van de grote meerderheid van Tacis-projecten - 80 procent volgens de controleverslagen - wordt beschouwd dat zij de geplande resultaten bereikt hebben, met 20 procent die hetzij gedeeltelijk hetzij totaal niet aan de verwachtingen voldoen. Van 71 procent van de Tacis-projecten worden de prestaties omschreven als 'goed' (30 procent) of positief (41 procent) als het gaat om het bereiken van de beoogde doelstellingen. 22 procent van de projecten werden als 'teleurstellend' beoordeeld en 7 procent werden als volkomen mislukkingen beschouwd. Van 87 procent van de Tacis-projecten wordt beschouwd dat ze goed op de behoeften van de geselecteerde partners of begunstigden gericht waren. En van 75 procent wordt gesteld dat ze een positieve impact gehad hebben in termen van capaciteitsopbouw in de partnerorganisaties, waarbij een positieve impact op de economische prestaties in de toekomst wordt gesuggereerd. Van 53 procent van de contractanten werden de prestaties als 'goed' of 'uitstekend' beoordeeld, van 31 procent als 'algemeen positief' en van 16 procent werden de prestaties als liggend' omschreven. Er werd geoordeeld dat de doeltreffendheid van de Tacis-projecten het grootst was in financiële dienstverlening, niet-nucleaire energie, opleiding en telecommunicatie. 'onder de norm De Tussentijdse Evaluatie stelt dat er tot op heden onvoldoende formele aandacht werd geschonken aan het versterken van de democratie en aan justitie en binnenlandse aangelegenheden. Maar ze voegt daar verder aan toe dat "in de meeste sectoren de Tacis-projecten bijdragen tot gedragswijzigingen of de ontwikkeling van de institutionele bevoegdheden, wat een positieve betekenis heeft voor de ondersteuning van de democratie". * 7 Armenië De Gemeenschaps betrekkingen met Armenië zetten in december 1997 opnieuw een flinke stap vooruit toen het Interimakkoord in werking trad. De economische groei van Armenië zette zich in 1997 voort. Maar het wordt steeds duidelijker dat de voordelen ten volle bewerkstelligen afhankelijk is van de beschikbare toegang tot bredere markten, in een land waarvan de grenzen met Turkije en Azerbeidjan aanhoudende spanningen met betrekking tot het betwiste grondgebied van Nagorno-Karabach, en waardoor ook de doorgang via Georgië naar Rusland verhinderd is. zijn, wegens gesloten Ondersteuning van het overgangsproces Tegen die achtergrond is Tacis tal van bijdragen blijven leveren tot de omschakeling van Armenië, langs de dubbele assen van ontwikkeling van de privé-sector en het menselijk potentieel. Concreet nam dit de vorm aan van hulp via projecten zoals de Coöperatieve Landbouwbank van landbouwhervorming, het Armenië (ACBA), regionale verbeteren van zakelijke vaardigheden en op een bredere basis advies verlenen aan kleinere bedrijven, toegang tot energie, hervorming van de gezondheidszorgen, en het verbeteren van het openbaar bestuur. Op een breder beleidsniveau wordt de regering bijgestaan bij het uitvoeren van haar internationale verplichtingen met betrekking tot haar Partnerschaps- en Samenwerkings overeenkomst met de Gemeenschap en haar lidstaten en haar geplande toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Door dit proces gaat men in Armenië steeds meer nadenken over de waarde van een hechtere integratie in de "oo^asa*- a internationale gemeenschap, en over het aanvaarden van een deel van de discipline en compromissen die dat impliceert. Landbouw en bankwezen De Coöperatieve Landbouwbank van Armenië - een door Tacis gesteund initiatief - heeft in 1997 zijn eerste volledige jaar voltooid, met zeer positieve bedrijfsresultaten. Zij had ook een zeer grote impact op het land in zijn geheel, door ertoe bij te dragen dat het gebruik van bebouwbaar land tot 30 keer is toegenomen. ACBA is de enige bank die kleinschalige leningen (van 500-1000$) verstrekt, direct aan lokale boeren voor een seizoen of een half seizoen zodat zij landbouwgrondstoffen zoals zaden en meststoffen kunnen kopen. Ook het succes in de zakenwereld bereikte een hoog niveau, met 100 procent terugbetaling van leningen tot nu toe. De Bank werd opgericht op basis van een haalbaarheidsstudie van Tacis en Tacis verleende knowhow om haar capaciteiten in een concurrerende bankwereld te ontwikkelen. Het is de bedoeling de diensten geleidelijk verder over het land uit te breiden en het productengamma te verruimen om leningen op middellange termijn, spaar- en depositoproducten en andere bankdiensten te voorzien. Succes onder voorbehoud Het project met de Armeense School voor Openbaar Bestuur (ASPA) is een succesverhaal. De tweede fase van de ontwikkeling ervan versterkte de steun door het onderwijsprogramma en de bekwaamheden van het lokale onderwijzend personeel te verbeteren, ook al is een 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Total Fondsen toegekend per sector 1991-1997 (in miljoen ECU) Nucleaire veiligheid en milieu Herstructurering van staatsondememingen en ontwikkeling van de prive-sector Hervorming van het openbaar bestuur, sociale diensten en onderwijs Landbouw 0,3 0,7 0 0 Energie 1,3 Transport Beleidsadvies en programma's voor kleine projecten Telecommunicatie Overige 0 0 0 0 Totaal 2,3 9,55 0 3,54 1,5 1,66 0 0 2,85 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2,3 1,8 0 4,1 0 0 0 8,8 17 0 2 1,5 0 2 0 0 0 0,5 0 5,7 2 0 0 0 5,35 0 0,95 14 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0,3 14,24 6,8 1,66 7,4 0 8,2 0 10,25 48,85 , * V » » « • , • *. « ^ A S V. -. V: j * -* Hef gebruik van bebouwbaar land is meer dan 30 keer toegenomen geplande wet op het ambtenarenapparaat er nooit gekomen - waardoor het onmogelijk werd het onderwijsprogramma af te stemmen op een nieuw kader voor opleiding van ambtenaren. Het door Tacis geleide Regionaal Landbouwhervormings programma voor de Kaukasus is in Armenië operationeel sinds 1996 - door lokale boeren te helpen krediet verenigingen op te richten en te besturen - maar met geringer succes dan in andere delen van de Kaukasus. Tacis was ook betrokken bij een project voor het tot de coördineren van donorhulp met betrekking ontwikkeling van de energiesector. Dit project werd in 1997 met groot succes bekroond toen een contract om een olie- en gasveld te ontginnen aan een oliemaatschappij werd toegewezen en kort nadien het boren begon - een grootse prestatie, zowel in technisch als in politiek opzicht. • * 9 * * * Azerbeidjan Interimakkoord Het tussen de Gemeenschap en Azerbeidjan werd in 1997 getekend, waardoor nauwere betrekkingen werden bezegeld. Tijdens het jaar waren er een aantal andere concrete voorbeelden van de toegenomen internationale contacten van Azerbeidjan - bijvoorbeeld het vroege oliesucces in Bakoe in oktober. De eerste Azerbeidjaanse olie begon in oktober te vloeien om noordwaarts het land te verlaten en tijdens het jaar werden er belangrijke transacties voor ontwikkeling van de oliesector gesloten. De echte economische voordelen van de olie zullen nog enkele jaren op zich laten wachten, en zijn in elk geval afhankelijk van de vooruitgang in de ontwikkeling van doorvoerpijpleidingen en andere faciliteiten om de olie het land uit te krijgen. Het privatiseringsproces kwam pas echt op gang in 1996, tegen eind 1997 waren er 400 middelgrote en grote ondernemingen die in privé-handen overgingen. Maar vooral lijdt het land nog onder de last van 900. 000 vluchtelingen, een gemiddeld loonpeil van 30$ per maand en 70 procent van de bevolking die onder de armoedegrens leeft. Ondersteuning van de energiesector Het middelpunt van het Tacis-werk in Azerbeidjan in 1997 weerspiegelde veel van de uitdagingen waarvoor het land staat. Tacis is opvallend actief geweest in de energiesector, in het bijzonder INOGATE- programma, dat op termijn exportmogelijkheden voor de olie van het land zal creëren door te helpen bij de bouw van in de context van het AZ9RBAYCAN. roaymv MSmH» « ba iSrbui I l*7-«i a pijpleidingen. Maar Tacis heeft ook bijgedragen tot het verbeteren van de energiedistributie in de belangrijkste industriegebieden van Azerbeidjan en heeft de Regering geadviseerd bij het oplossen van de problemen van vervuiling door de industrie. Dat zal niet alleen milieuvoordelen opleveren voor de Kaspische Zee, maar ook aanmoedigen, aangezien aldus duidelijker de lasten gedefinieerd zullen worden, waardoor investeerders tot nu toe ontmoedigd aan de zijlijn bleven staan. binnenkomende investeringen Tacis geeft ook advies aan de Regering met betrekking tot coördinatie inzake energie- en brandstofbeheer. Het is de bedoeling een doorzichtiger regulerende omgeving tot stand te brengen en aldus de buitenlandse investeringen te doen toenemen. Er werd een groot - en zeer in het oog springend - saneringsproject in de streek van Fizuli opgenomen in het Actieprogramma. De bedoeling van dat project is te helpen gebieden te herstellen die tijdens het conflict van Nagorno-Karabach getroffen werden. Tacis heeft 22 dorpen van elektriciteit en drinkwater voorzien. De pompstations en kanalen hebben voor irrigatie gezorgd van land waar tarwe verbouwd wordt. Die bijstand werd aangevuld door een Tacis-landbouwproject dat 2000 landbouwers ten goede komt die kredieten ontvangen hebben voor aankoop van zaden en meststoffen. Transport, opleiding en bedrijfsontwikkeling Tacis heeft met de Azerbeidjaanse autoriteiten aan de transportontwikkeling gewerkt, in het bijzonder via het Fondsen toegekend per sector 1991-1997 (in miljoen ECU) 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Total Nucleaire veiligheid en milieu Herstructurering van staatsondernemingen en ontwikkeling van de privé-sector Hervorming van het openbaar bestuur sociale diensten en onderwijs 0 0 0 0 2,6 0 0 Landbouw 0,4 2,5 Energie Transport Beleidsadvies en programma's voor kleine projecten Telecommunicatie Overige 0 0 0 0 0 0 0 4,4 0 0 Totaal 0,4 12,5 0 1,9 1,8 0 3,6 0 0 0 0,7 8 0 1,8 1,3 0 2,5 0 0 0 0 1,7 0 0 4,8 0 5,03 1 0,4 3,47 6 16 0 0 0 8 6,1 2,9 10,9 0 9,43 1 12,57 50,9 * 10 Tacis draagt bij tot de ontwikkeling van een efficiënte oost-west-transportroute om een efficiënte TRACECA-project, oost-west- transportroute te ontwikkelen. Er waren ook projecten voor het organiseren van opleidingen in accountancy, in het ontwikkelen van kleinere ondernemingen en inzake menselijk potentieel. Tegen het einde van het huidige Tacis- project, zullen er in totaal 300 accountants een opleiding algemene boekhouding en auditbeginselen gekregen hebben. Het MKB-ontwikkelingsprogramma zorgt voor marketingstudies, hulp bij het opstellen van bedrijfsplannen, het tot stand brengen van contacten en het geven van opleidingen aan plaatselijke ondernemingen. Een Tacis-project heeft met name aan het instituut voor openbaar bestuur Azerbeidjaanse ambtenaren opgeleid. Daar de Tacis-financiering eind 1997 ophield, begint het project in eigen behoeften te voorzien door contracten met plaatselijke openbare besturen, de privé-sector en nieuw in Bakoe en door gevestigde privé-ondernemingen adviesverlening voor internationale donors. Het Tacis- personeel zal het project opvolgen om het terugverdien effect op langere termijn te beoordelen. Een ander project heeft bijgedragen tot het structureren van de capaciteiten van de managementopleiding voor het geven van MBA- cursussen aan twee universiteiten. En Tacis betrad nog nieuw terrein met een arbeidsmarktproject. * 11 Wit-Rusland Als gevolg van beschikkingen van de EU-Ministerraad in 1997, werd de betrokkenheid van Tacis in Wit-Rusland teruggeschroefd. Door bezorgdheid in verband met het referendum in november 1996 en de daarop volgende binnenlandse politieke gebeurtenissen, eiste de EU- Ministerraad voor Buitenlandse Betrekkingen in februari 1997 een "zorgvuldige heroverweging" van de technische bijstand en werd in september 1997 alle technische bijstand bevroren, behalve de humanitaire hulp, regionale en democratiseringsprogramma's. Bijgevolg is Wit-Rusland het enige Tacis-land waarvoor er geen Indicatief Programma voor 1996-1999 werd goedgekeurd en waarvoor er tot nu toe geen Actieprogramma tijdens de huidige programme ringscyclus is geweest. Ondersteuning van de burgermaatschappij Daarentegen ontwikkelde de Europese Commissie eind 1997, in overeenstemming met de besluiten van de Raad van december, een voorstel voor een programma van 5 miljoen ECU - het Tacis-Ontwikkelingsprogramma voor de burger maatschappij van Wit-Rusland, dat op drie doelgroepen gericht is : NGO's, media, en de onderwijssector. Lopende projecten In het begin van het jaar waren er programma's die al in 1995 gestart waren en die nog steeds doorliepen in het vlak in de landbouwsector (Aanpassen en van opleiding ontwerpen van nieuwe onderwijsprogramma's voor de landbouwonderwijsinstellingen in Wit-Rusland), en energie hervorming (Doelmatiger energieverbruik in de woningen, en Herstructurering en corporatisering van de energiesector in Wit-Rusland). Een Bedrijfscommunicatiecentrum in Minsk is ook nog steeds operationeel onder de financiering van 1995. Een militair omschakelingsproject (Ontwikkeling van handelsmogelijkheden voor vroegere militaire onder nemingen) werd voor nog eens zes maanden verlengd. En twaalf projecten aan de gang onder het er zijn opleidingsprogramma Tempus. Projecten die tijdens het jaar afgerond werden omvatten een project betreffende menselijk potentieel (hulp bij het verstevigen van de overheidsdienst als werkgever in Wit-Rusland), en een project voor bedrijfssteun onder het programma "Initiatief voor Productiviteit". Regionale projecten Wit-Rusland is betrokken bij projecten onder het Interstatelijk Programma en het Programma voor Grensoverschrijdende Samenwerking van Tacis. Bijvoorbeeld, een vervoersproject van 1996 voor Transeuropese Netten dat begin 1998 zou moeten worden aanbesteed strekt zich ook uit over Wit- Rusland, waar er twee belangrijke vervoerscorridors door lopen: de Oost-West-Corridor II, die Berlijn, Warschau, Minsk en Moskou verbindt en de lange Noord-Zuid-Corridor IX die Finland met Griekenland verbindt. Fondsen toegekend per sector 1991-1997 (in miljoen ECU) 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Total Nucleaire veiligheid en milieu Herstructurering van staatsondememingen en ontwikkeling van de prive-sector 0 0,3 0 7,52 Hervorming van het openbaar bestuur, sociale diensten en onderwijs 0,68 1 Landbouw Energie Transport 1,6 4,1 2,24 Beleidsadvies en programma's voor kleine projecten Telecommunicatie Overige 0 0 0 2,51 1,9 1 0,7 0 0 Totaal 8,92 14,63 0 4 0 2 0 2 0 0 1 9 0 5 0 0 0 1,3 0 0 0,7 0 5 0 2 3 0 0 0 2 12 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5 miljoen ECU werd begin 1998 contractueel vastgelegd voor burgermaatschappij-activiteiten 0 0 0 0 0 0 0 0 5 0 21,82 1,68 8,11 9 6,54 0,7 0 8,7 56,55 * 12 j ffkBfjàîiaiaaci Georgië Het Interimakkoord met Georgië trad in september 1997 in werking, wat een stap betekent in de richting van de in 1996 ondertekende Partnerschaps- en Samenwerkingsovereenkomst die nu in het ratificatiestadium zit. De Regering heeft haar achterstand inzake economische hervormingen verder weggewerkt. Georgië is ook grote hoeveelheden internationale donorhulp blijven aantrekken aangezien het land opnieuw geprezen werd als model van democratische ontwikkeling. Wat de nog onopgeloste binnenlandse conflicten betreft, is er enige vooruitgang geboekt in Zuid-Ossetië en steunt de EU de kleinschalige aanpak bij samenwerking in technische aangelegenheden zoals transport en energie. Ook het saneringswerk werd, met Tacis-hulp, voortgezet aan het stuwmeer en de elektriciteitscentrale van Inguri - een belangrijk project voor het land. Hervorming van de wetgeving en het openbaar bestuur Het parlement besliste in december alle wetgeving van Georgië in overeenstemming te brengen met de Europese normen en keurde nieuwe wetten goed om de hervorming voort te zetten. Tacis heeft ook voor opleiding van het personeel van het parlement gezorgd. Maar nu blijven de uitdagingen van het verzekeren van een passende implementatie. In deze context krijgt de steun die Tacis in 1997 gaf aan de toetredingsaanvraag van Georgië tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO) een grotere betekenis. Georgië erkent dat, bovenop zijn eigen vastberadenheid om de banden met de internationale gemeenschap nauwer aan te halen, het hulp van buitenaf nodig heeft om zijn handel, normen, stelsel van overheidshulp en wetgeving inzake intellectuele en industriële eigendom aan te passen teneinde aan de WTO-regels te voldoen. De Tacis-programma's hebben in 1997 ook de hoogstnoodzakelijke hervormingen van het ambtenarenapparaat bevorderd. Ook de zakenwereld wordt voorbereid om aan de nieuwe omstandigheden het hoofd te bieden via een uitgebreid ondersteuningsprogramma van de kleinere ondernemingen dat veel lof gekregen heeft. Er werd ook hulp verleend bij het ontwikkelen van een passend regulerend kader voor een effectenbeurs. Herstructurering van ondernemingen Het Centrum voor Herstructurering van Ondernemingen en Managementondersteuning (CERMA) in Georgië is één poging van Tacis om de ambitie van President Sjevardnadze te steunen om, tegen het jaar 2000, 100 bedrijven te herstructureren en 200 plaatselijke consultants op te leiden - een project dat van de Wereldbank steun zou kunnen krijgen tot een bedrag van niet minder dan 12 miljoen $. In 1997 heeft Tacis niet enkel CERMA opgericht, waarbij het een presidentieel besluit meekreeg om het een formele rol en mandaat te geven en er 20 plaatselijke personeelsleden werden aangeworven en opgeleid, maar in de eerste paar maanden van volledige werking werden er ook vijf bedrijven met succes geherstructureerd. Daaronder bevond zich één maalderij die, op advies van een gepensioneerde Franse bakker die door Tacis als expert ter beschikking werd gesteld, de eerste croissantbakkerij Franse stijl van het land opstartte, en met een enorm succes. CERMA werkt ook nog met een achttal andere bedrijven samen, in sectoren zoals de verlichtingsindustrie, farmaceutische producten en agroverwerking. 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Total Fondsen toegekend per sector 1991-1997 (in miljoen ECU) Nucleaire veiligheid en milieu Herstructurering van staatsondememingen en ontwikkeling van de prive-sector Hervorming van het openbaar bestuur, sociale diensten en onderwijs 0 0 0 3,5 1,18 1,25 Landbouw Energie Transport 2,65 0,4 0,73 Beleidsadvies en programma's voor kleine projecten Telecommunicatie Overige 0 0 0 1,5 0 0 2,75 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 6 0 3,6 1,8 1,8 0 0 0 0 0 1,9 0 4,85 1,3 1,5 0 2,3 0 0 0 0 3,5 0 4,58 1 0,57 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 13,85 7,03 5,95 6,2 0,73 7,33 1 7,87 0,8 0,5 Totaal 4,96 16 49,96 13 Energie is een belangrijk middelpuntsector voor Tacis in Georgië Ondersteuning van de landouwsector Aandacht voor energie inzake In de landbouwsector werden er regionale proefcentra voor landbouw en adviesverlening handelsopleiding opgericht om particuliere boeren en boerenverenigingen te helpen zich aan te passen aan de disciplines van een markteconomie. De ontwikkeling van schema's voor landbouwkrediet werd gestimuleerd door de goedkeuring van een wet inzake grondeigendom en het opduiken van particuliere landbouwhandelaren, in het bijzonder in de graansector. Het door Tacis in de Kaukasus geleide Regionaal Landbouwhervormingsprogramma (RARP) is sinds 1996 met een bijzonder succes operationeel in Georgië, waarbij lokale boeren worden geholpen kredietverenigingen op te richten en te besturen - een innoverend programma dat voortdurende deskundige hulp biedt om de 'recycling' van fondsen mogelijk te maken. In Georgië is er tot nu toe nog maar één wanbetaling op een lening geweest; in alle andere gevallen hebben de kredietverenigingen, die gevormd zijn op basis van de engagementen van de lokale boeren, hun leden in staat gesteld benodigdheden te kopen zoals zaden, materieel of meststoffen en kregen zij het geleende geld correct terugbetaald. Bijkomende steun kwam er van het voedselveiligheidsprogramma van de Gemeenschap. De energiesector is een belangrijke sector voor Georgië. Het project INOGATE heeft er een onmiskenbaar belang, aangezien Georgië een sleutelpositie als transitland inneemt. Maar Tacis heeft ook andere energieprogramma's tot stand gebracht. Sommige betreffen het verhogen van de - via ondersteuning van de Georgische aanvoer Internationale Oliemaatschappij (GIOC), die het land vertegenwoordigt in het Kaspische olie-uitvoerprogramma. Tacis heeft ook managementadvies verleend over onderhandelen op internationaal niveau, door vroegere hogere kaderleden van belangrijke westerse oliemaat schappijen in dienst te nemen. Andere projecten waren gericht op het verminderen van de vraag - door de autoriteiten in staat te stellen hogere prijzen voor energie te factureren en door de oprichting van een adviescentrum voor efficiënt energieverbruik. Andere sleutelprogramma's van Tacis omvatten samen werkingsprojecten met plaatselijke universiteiten, via het Tempus-programma, en transportontwikkeling via TRACECA - met name het herstellen en versterken van de weg- en spoorverbindingen aan de grens met Azerbeidjan. 14 K,A3AK,CTAH; K A Z A K S T A N: Kazakhstan Door de klaarblijkelijke rijkdom van Kazakhstan aan feitelijke en potentiële hulpbronnen - in het bijzonder olie en gas, maar ook agrarische hulpbronnen - genoot het land in 1997 steeds meer belangstelling. Met de Gemeenschap trad het Interimakkoord in werking en er is hoop dat er nu snel vooruitgang zal worden geboekt naar een volledige ratificatie en de inwerkingtreding van de Partnerschaps- en Samenwerkingsovereenkomst. Tegen die achtergrond heeft Tacis zijn rol gespeeld in het begeleiden van de overgang, op de hoogste beleidsniveaus en via een hele reeks programma's, op gebieden zoals industriële herstructurering, opleiding en telecommunicatie, tot lokale experimentele acties zoals een huisartsdienst - het eerste initiatief van Tacis inzake gezondheidszorg in Centraal-Azië. Ondersteuning van de MKB-sector Sommige Tacis-projecten voor steun aan kleinere bedrijven hebben opmerkelijke resultaten geboekt, niet alleen wat het leveren van directe bijstand aan nieuwe ondernemers betreft, maar ook bij het tot stand brengen van een gunstig Kazakhstaans klimaat ter bevordering van kleinere bedrijven. In 1997 zagen verschillende presidentiële besluiten be treffende het midden- en kleinbedrijf en ondersteunings structuren het daglicht, wat een weergave en verwijzing is naar sommige strategiedocumenten die door Tacis opgesteld werden over de rol van kleinere bedrijven in de economische structuur. Sedert 1991 maakt Tacis de vestiging van essentiële ontwikkelingsfaciliteiten voor MKB's in Almaty mogelijk, bovenop het beginnen tegemoet komen aan de specifieke behoeften van sommige van de belangrijke regio's. Verschillende MKB-projecten van Tacis werden gevestigd in het Kazakhstaanse Centrum voor Ondersteuning en Ontwikkeling van het Ondernemerschap in Almaty, beter bekend als het "Kazakh Centre". Eén van die projecten, een opleidingscentrum voor jonge ondernemers, dat van 1991 dateert, voorziet nu volledig in eigen behoeften. De MKB- projecten van Tacis samen stellen een bedrijfscommunicatie centrum ter beschikking, een bedrijfsplandepartement, een departement voor bedrijfsregistratie en juridisch advies, en een bibliotheek over MKB-beleid en wetgeving. Lokale bedrijven krijgen raad en deskundig advies over bedrijfs plannen die ze in staat zullen stellen succesvol kredieten bij lokale banken aan te vragen. Het is de bedoeling deze projecten voort te zetten, geconsolideerd en gecentraliseerd binnen een enkel groot contract, om versnippering van de projecten te vermijden en om een 'one-stop-shop' te voorzien - en Tacis waarborgt de betaling van het lokale personeel om de teams samen te houden tot het Tacis-contract voor een nieuw belangrijk 'ontwikkelingscentrum voor kleinere ondernemingen' op gang komt na de goedkeuring ervan eind 1997/begin 1998. In het nieuwe project, gebaseerd op de successen van de acties van 1997, is er steeds meer een verschuiving naar het helpen van ondernemers niet alleen om kredieten te verkrijgen maar ook om het beheer te verbeteren en naar het verlenen van geïntegreerde bijstand. Het concept omvat het oprichten van een Eenheid voor Projectimplementatie voor alle MKB-projecten in Kazakhstan, om de Regering beleidsadvies inzake MKB's te leveren (als een vitale link 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Total Fondsen toegekend per sector 1991-1997 (in miljoen ECU) Nucleaire veiligheid en milieu Herstructurering van staatsondememingen en ontwikkeling van de prive-sector Hervorming van het openbaar bestuur, sociale diensten en onderwijs 0 0 0 6,54 0 6,3 0 6,3 4,87 1,4 3,15 1,8 Landbouw 2,16 Energie 0,7 Transport Beleidsadvies en programma's voor kleine projecten Telecommunicatie Overige 0 0 0 0 3,06 3,2 0 6,4 0 0 Totaal 7,73 20,6 3,15 3,15 0 0 0 0 1,4 14 0 0 1,63 0 1,12 14 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5,9 2,9 3 0 0 0 0 3,2 15 0 7,2 0 32,24 3 17,12 2,4 1,4 0 5 2,8 2,2 24 16,92 5,3 0 13,03 2,8 7,92 95,33 15 De experimentele groothandelsmarkt voor vlees en groenten in Almaty is tot een volwaardige overdekte winkelpromenade uitgegroeid, met een toegenomen kwaliteits- en distributie organisatie, na een aanvankelijke Tacis-investering van 40. 000 ECU; hij wordt nu door het Ministerie elders in Kazakhstan nagebouwd. Investeren in menselijk potentieel Het ontwikkelen van het menselijk potentieel stond centraal bij verschillende Tacis-projecten in Kazakhstan. Het KEMAP MBA-programma in Kazakhstan is een vlaggenschip onder de Tacis-projecten, in samenwerking met andere donors, waar Tacis een invloedrijke positie bekleed om het programma te doen vooruitgaan, gedeeltelijk wegens zijn nauwe contacten met de beheerder en de academische decaan van de school. De Kazakhstaanse Rijksacademie voor Management heeft ook een onderwijsprogramma economie gelanceerd, dat 50 thema's bestrijkt - een Tacis- project dat zo succesvol blijkt te zijn dat de resultaten over heel het land verspreid worden en zou kunnen leiden tot de eerste officieel erkende nationale kwalificatie in het land in economische aangelegenheden. In Kazakhstan benadrukken verschillende Tacis-projecten de ontwikkeling van het menselijk potentieel tussen beleid en implementatie), de MKB-ontwikkeling in de regio's te ondersteunen, het Centrum voor Ontwikkeling van het Midden- en Kleinbedrijf in Aktyubinsk te helpen in eigen behoeften te kunnen voorzien, en alle MKB-steun met andere donors te coördineren. Het is een universele benadering die uiterst vernieuwend is. Er is ook een succesvol ontwikkelingscentrum voor kleinere onderne mingen in Aktyubinsk, dat nu beleidsadvies zal gaan opnemen en ernaar zal streven in eigen behoeften te voorzien. Privatisering en herstructurering Tacis is eveneens blijven werken aan de privatisering van grote staatsactiva, in een veranderende politieke omgeving. Zelfs waar er geen activa van buitenlandse partners werden gevonden, kon Tacis een nuttige bijdrage leveren tot het formuleren van een beleid in overheidsdepartementen, daar zij zich steeds meer bewust zijn van de echte problemen bij het proberen aantrekken van buitenlandse investeringen. Bovendien heeft Tacis aan herstructureringsprojecten na privatisering gewerkt en heeft het adviesbureaus opgericht om advies te verlenen inzake marketing, kostenberekening en fundamentele managementproblemen voor geprivati seerde bedrijven. Er werd in toenemende mate op de dienst een beroep gedaan door middelgrote bedrijven die bereid zijn voor dergelijk advies te betalen, naarmate de cultuur van het inwinnen van deskundig extern advies geleidelijk aan tot ontwikkeling komt. * 16 Kyrgyzstan Er begint geleidelijk aan een verschuiving te komen in de betrekkingen tussen de EU en Kyrgyzstan. In het verleden waren deze betrekkingen hoofdzakelijk op hulp gebaseerd, onder de vorm van humanitaire en voedselhulp, maar nu gaat het meer de richting van handelsontwikkeling uit. Van beleidsadvies tot landbouwkrediet De bijdragen van Tacis in 1997 hebben een invloed uitgeoefend op het beleid op hoog niveau (bijvoorbeeld via advies aan de Regering om te helpen de capaciteiten te verbeteren van de ministeries bevoegd voor buitenlandse betrekkingen, financiën en begroting, of samenwerking met de centrale bank om een bankadviesdienst op te richten die bijstand kan verlenen in de ontwikkeling van handelsbanken op basis van adviesverlening tegen betaling) en ook dichter bij de grond, vrij letterlijk nog wel - via bijstand aan boeren voor het verbeteren van de kwaliteit van hun veestapel, en via de ontwikkeling van een ondersteunend netwerk voor het verlenen van landbouwkrediet. De steun bij krediet- verkrijging is niet louter administratief- hij omvat het verlenen van steun aan groepen van boeren die leningen wensen te verkrijgen op basis van onderlinge verantwoordelijkheid. Ontwikkeling van het menselijk potentieel Een aantal in 1997 gelanceerde projecten ter bevordering van het menselijk potentieel hadden andere resultaten. Bijvoorbeeld, een geslaagd project voor kredietaanpassing aan de publieke sector dat Tacis met de Wereldbank en het UNDP had opgezet toonde aan hoe doeltreffend gemeen schappelijk werk tussen Tacis en de internationale financiële instellingen (IFI's) kan zijn. En een project met betrekking tot de hervorming van het ambtenarenapparaat verhoogt niet alleen de efficiëntie van dat apparaat zelf, maar speelt ook een rol in de ontwikkeling van de burgermaatschappij en de opbouw van de democratie, door de ontwikkeling van een ethos waarbij personen worden aangesteld op basis van persoonlijke verdienste. Ondersteuning van de energiesector In de energiesector heeft Tacis geholpen enkele van de organisatorische gebreken en de daaruit voortvloeiende energieverspilling op te lossen, en is het ook de erfenis van milieuschade uit het verleden beginnen aan te pakken. Het heeft ook met de autoriteiten samengewerkt bij het ontwikkelen van een regulerende functie, via de oprichting van een Staatsenergieagentschap. Blik op justitie en binnenlandse aangelegenheden Kyrgyzstan heeft Tacis steun gevraagd in de strijd tegen drugs en het kreeg het bezoek van het EU-team dat een verslag voorbereidde over problemen inzake justitie en binnenlandse aangelegenheden in de Tacis-landen in 1997. Fondsen toegekend per sector 1991-1997 (in miljoen ECU) Nucleaire veiligheid en milieu Herstructurering van staatsondernemingen en ontwikkeling van de privé-sector Hervorming van het openbaar bestuur, sociale diensten en onderwijs Landbouw Energie Transport Beleidsadvies en programma's voor kleine projecten Telecommunicatie Overige 0 3,7 0 0 0 0 Totaal 0,7 9,23 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Total 0 0,82 0 2,71 0 5,7 0 0 0 0 0 1,6 3,7 1,7 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 2,6 4 2,4 0 0 0 1 10 0 0 0 0 0 0 2,2 1,5 1,7 2,3 0 1,3 13 0 0,82 8,2 12,61 6,3 7,4 2,3 0 3,3 40,93 * « * * 17 ** Moldavie De goede betrekkingen en hechte politieke dialoog tussen de EU en Moldavië doorheen 1997 culmineerden in bezoeken aan Brussel van de Minister van Buitenlandse Betrekkingen, de Eerste Minister en de President. Er werd Tacis-steun verleend tegen een achtergrond van de gestadige vooruitgang van Moldavië naar nauwere contacten met de internationale gemeenschap, met de Raad van Europa en met de ratificatie van het verdrag over minderheidsrechten. Er wordt verwacht dat de Partner- schaps- en Samenwerkingsovereenkomst midden 1998 in werking zal treden, hetgeen aanleiding zal geven tot de oprichting van een Samenwerkingsraad en het daaruit voortvloeiende gebruik van Tacis voor de effectieve implementatie van de PSO in 1998-1999. Ondanks enige bezorgdheid over de snelheid van de economische ontwikkeling en hervorming, en een handelstekort met de EU, is er nu een betere muntstabiliteit, is de inflatie beter onder controle en is er een herstel van het BBP gerapporteerd. Het engagement en de efficiëntie van Moldavië blijven er niettemin voor zorgen dat het land grote volumes internationale donorhulp en deelname blijft aantrekken, in het bijzonder vanwege de Verenigde Staten en Duitsland. Tacis werkt nauw samen met andere donors in de regio: in december was er een vergadering van een consultatieve groep met de Wereldbank. Landbouw bij het zich aanpassen aan zijn nieuwe rol in een marktgerichte economie, door beleidsadvies en knowhow te verstrekken over landhervorming, verzekeringsstelsels te ontwikkelen, stelsels van aanmoedigingspremies te ontwikkelen en een systeem voor buitenlandse handel te stimuleren. In een directer opzicht, is de Tacis-bijstand erop gericht de boeren te helpen uit een vicieuze schuldencirkel te geraken die hen, als individuele personen, en de landbouweconomie in haar geheel verhindert hun volle potentieel te benutten. Wegens productiedalingen, verslechterende handels- voorwaarden en een tekort aan cashflow, hebben de meeste landbouwbedrijven op dit ogenblik zware schulden - tegenover de leveranciers, de banken en overheids instellingen zoals het sociaal fonds - wat betekent dat ze geen kredieten kunnen krijgen. Tacis helpt een niet- gouvernementeel Agentschap voor Herstructurering van de Landbouw bij een programma voor schuldopsporing en - herstructurering, zodat landbouwbedrijven opnieuw op een spoor kunnen geraken waardoor ze uiteindelijk weer winst kunnen gaan maken. Andere geslaagde projecten hebben geholpen bij het ontwikkelen van plattenlandsprogramma's en marketingvaardigheden om de binnenlandse prestaties en de uitvoer te stimuleren. Onderwijs en opleiding Ondersteuning van de landbouwsector Belangrijke Tacis-landbouwprogramma's die in 1997 op gang kwamen strekten zich uit van beleid tot praktische aspecten. Zij omvatten steun aan het Ministerie van Inzake onderwijs is Tacis begonnen met het geven van verdere steun aan de ontwikkeling van hoger economisch onderwijs. Voor het ogenblik zijn de lesgevers niet vertrouwd met modern onderwijs in economie, en zijn zij Fondsen toegekend per sector 1991-1997 (in miljoen ECU) 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Total Nucleaire veiligheid en milieu Herstructurering van staatsondernemingen en ontwikkeling van de privé-sector 0 0 0 1,73 Hervorming van het openbaar bestuur, sociale diensten en onderwijs 0,13 Landbouw 0,97 2,27 Energie Transport Beleidsadvies en programma's voor kleine projecten Telecommunicatie 0 0 0 0 Overige 0 • Totaal 1,1 2 0 1 0 0 0 1,45 1,9 4,7 0,6 0,6 0 0 0 1,5 2,5 1,5 0 0 0 0,75 1,5 10 0 0 0 0 0 0 0 4,5 0 9,18 4,25 10,28 3,7 14,14 0 0 4,9 0 0,65 4,1 0,6 5,9 0 2,9 18 47,1 0 0 0 0 0 0 18 Tacis speelde een belangrijke rol in Moldavië's sociaal zekerheidsprogramma door haar hulp bij de opstelling van de pensioenshervormingswet verschillende niveaus ook kleinschalige Tacis-projecten ontplooid: er werd deskundig advies verleend in sleuteldomeinen voor Moldavië, onder andere toetreding tot de Werelhandelsorganisatie en PSO-implementatie, en bij het oprichten van een Moldavische organisatie voor de bevordering van de export. Ondertussen werd er ondersteuning verleend om het openbaar vervoer in Chisinau efficiënter te maken via een Tacis-steden- jumelageproject dat op busvervoer geconcentreerd was. geneigd eender welke beschikbare bron te gebruiken bij het ontwikkelen van cursussen, zonder verwijzing naar de realiteit van een markteconomie. Dus stopt Tacis over een periode van 18 maanden 1 miljoen ECU in de ontwikkeling van de institutionele capaciteit om een toekomstig kader van academici, functionarissen, onderzoekers en financieel analisten in macro- en micro-economische analyse en toegepaste economische studies op te leiden. Het project startte goed met een verbetering van het onder wijsprogramma, gekoppeld aan maatregelen voor het lokale bedrijfsleven om te helpen lokale researchcapaciteit op te bouwen. Ondertussen is een Bedrijfscommunicatiecentrum advies blijven verlenen aan kleinere bedrijven, en kan het weldra voor 60 procent in eigen behoeften voorzien. Gerichte steun op verschillende niveaus Tacis heeft in 1997 een cruciale rol gespeeld in het sociale zekerheidsprogramma van Moldavië door middel van zijn hulp bij het ontwerpen van de wet op de hervorming van het pensioenstelsel - hulp die zal voortduren in de verdere fases implementatie. Er werden op van wetgeving en 19 Mongolie De Tacis-actie in Mongolie draait om het steunen van de omvorming van de politieke, sociale en economische situatie teneinde de levensstandaard en de kwaliteit van het leven van de lokale bevolking te verbeteren. worstomhulsels tot speelgoedvervaardiging. En zij hebben populaire en veel gelezen handleidingen opgesteld over zakendoen in Mongolië in het algemeen, en in specifieke sectoren zoals leder, kasjmier en hotels. Bij het nastreven van die ruime doelstellingen, hadden de in 1997 goedgekeurde Tacis-programma's betrekking op onderwijs, ontwikkeling van toerisme, bevordering van de werkgelegenheid en sociale zekerheid, energieproductie en -behoud en stimulering van de sector van kleinere bedrijven als sleutel voor het aansporen van de economische groei en het hervormingsvermogen dat daaruit zal voortvloeien. Sommige van die programma's zijn succesvol gebleken, zowel bij het helpen van de Mongoolse bedrijven als het beïnvloeden van de denkwijze van de Regering. Ondersteuning van kleine bedrijven Bijvoorbeeld, ondanks de onmiskenbare afstand tussen Ulaanbaatar en de EU, heeft het door Tacis ondersteunde Mongoolse Bedrijfsontwikkelingsbureau vele zakencontacten tot stand gebracht en zich bekwaam getoond om tot samen werking te komen met internationale financiële instellingen. Diensten die het Bureau de kleine bedrijven aanbiedt omvatten opleiding, adviesverlening in het bedrijfsleven, het zoeken van partners, investeringsplannen en informatie, en er werd een netwerk van regionale centra opgericht. Het Bureau is nu zelfvoorzienend, via inkomsten uit bijdragen, contracten met regering en donorbureaus en sponsoring door grote ondernemingen. Meer dan 3. 000 lokale ondernemers hebben opleidingscursussen gevolgd over bedrijfsdisciplines en sectorgebonden thema's gaande van Het Bureau heeft ook zijn sporen verdiend bij de Regering en, op basis van de geloofwaardigheid dat het opgebouwd heeft, was het in staat op hoog niveau beleidsondersteuning te geven om mee te werken aan de ontwikkeling en implementatie van een gezond economisch beleid voor de sector van de kleinere ondernemingen. Een wet op de kleine bedrijven die in 1997 door het Parlement werd geloodst, werd sterk door de inbreng van het Bureau beïnvloed; tot de implementatie werd ook bijgedragen door een toegenomen bewustzijn van de ontwikkeling van kleinere ondernemingen bij de overheidsdepartementen, deels door een studiereis naar de EU, Het Bureau heeft ook blijk gegeven van initiatief bij het aanpakken van een van de belangrijkste beperkingen voor de kleinere ondernemingen in Mongolië - toegang tot geldmiddelen: het Bureau heeft een leasemaatschappij opgericht voor het verwerven van installaties voor de mijnsector, als goedkoop alternatief voor dure bankkredieten. Voortbouwen op samenwerking De Minister van Buitenlandse Aangelegenheden van Mongolië, Shuker Altangerel, en de Europese Commissaris voor Buitenlandse Betrekkingen, Hans van den Broek, rondden de vierde bijeenkomst van het gezamenlijk comité EU-Mongolië op 30 september in Brussel af met een hartelijke bijeenkomst tijdens dewelke beide partijen hun Fondsen toegekend per sector 1991-1997 (in miljoen ECU) Nucleaire veiligheid en milieu Herstructurering van staatsondernemingen en ontwikkeling van de prive-sector Hervorming van het openbaar bestuur, sociale diensten en onderwijs Landbouw Energie Transport Beleidsadvies en programma's voor kleine projecten Telecommunicatie Overige Totaal 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Total • 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2,56 3,8 0 1 0 0 0 0,64 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1,4 2,9 0 1,7 0 2,9 0 0,6 9,5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3,96 6,7 0 2,7 0 2,9 0 1,24 17,5 20 Tacis acties in Mongolië richten zich op het verhogen van de levensstandaard en levenskwaliteit waardering uitspraken voor de inspanningen van de ander om bruggen te bouwen. De EU van haar kant zei dat zij onder de indruk was van de politieke stabiliteit van Mongolië, zijn economische vooruitgang, sterkere contacten met de internationale handelsgemeenschap (onlangs werd Mongolië lid van de Wereldhandelsorganisatie) en de afschaffing van zijn invoertarieven. Mongolië van zijn kant vestigde de aandacht op de waarde van het Tacis-Programma (voor 1996-1999 werd er 20,5 miljoen ECU toegewezen - en globaal heeft de EU het land 140 miljoen $ geschonken van 1991-1995), en de rol ervan bij het bevorderen van buitenlandse investeringen. Transportschakels Ten slotte werd Mongolië in 1997 opgenomen in het TRACECA-programma van Tacis dat in 1993 gelanceerd werd en gericht is op de ontwikkeling van een vervoers/ handelscorridor op een oost-west-as van Centraal-Azië, over de Kaspische Zee, door de Kaukasus, over de Zwarte Zee en verder naar Europa. * 21 Russische Federatie In 1997 verleende Tacis in vele sectoren in Rusland bijstand ter ondersteuning van het aanhoudende proces van democratische en economische hervormingen. Er werd in het bijzonder in dit land een vrij aanzienlijk aantal van uiteenlopende nieuwe initiatieven genomen om de prestaties van het programma te verhogen, om de zicht baarheid ervan te vergroten en zeker met het oog op het richten van de prioriteiten. De betrekkingen tussen Rusland en de EU w o r d en op een nieuwe leest geschoeid Een belangrijke mijlpaal in 1997 was de inwerkingtreding van de Partnerschaps- en Samenwerkingsovereenkomst op 1 december 1997. Dit is het begin van een nieuw historisch hoofdstuk in onze betrekkingen. De PSO verbindt de EU en Rusland ertoe hun politieke en economische relaties te intensiveren, het hervormings proces in Rusland te steunen en de politieke ontwikkelingen te versterken, alsook de integratie van Rusland in een bredere Europese economische ruimte te bevorderen. Ten slotte, is het de bedoeling een economische toenadering aan te moedigen tussen de EU en Rusland die, na de toetreding van Rusland tot de WTO, misschien tot het instellen van een vrijhandelszone zou kunnen leiden. Als een eerste stap zal de toenadering van de Russische wetten tot de wetgeving van de Europese Gemeenschap belangrijk zijn. Dit is een eerste vereiste voor het bevorderen en verbreden van de handelsstromen. Fondsen toegekend per sector 1991-1997 (in miljoen ECU) 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal Nucleaire veiligheid en milieu 12,89 0 0 0 0 27,2 29,76 54,5 43,4 40,6 5,5 31,3 5 23,39 28,7 255,46 Herstructurering van staatsondememingen en ontwikkeling van de prive-sector Hervorming van het openbaar bestuur, sociale diensten en onderwijs 46,64 24,57 44 18,85 52,8 33,8 27 247,66 Landbouw 50,85 21,49 Energie 41,5 16 12,5 21,1 Transport 32,87 14,25 13,55 16,3 19,5 13,9 17 18 12,6 Beleidsadvies en programma's voor kleine projecten Telecommunicatie Overige 0 0 0 0 4,93 0 0 5,1 10 18,95 4,1 15 0 5,4 14,79 10,6 11,5 8,5 26 3 2,8 13 13 7 31 4 4,2 141,74 140,6 102,67 75,95 26,53 46,79 Totaal 211,95 111 160,75 150 161,19 133 132,9 1 060,79 Tacis speelt een sleutelrol Van opleiding tot telecommunicatie In Rusland evolueert Tacis daarom naar het onderbouwen van het PSO-proces. Tijdens het bezoek van Eerste Minister Tsjernomyrdin aan Voorzitter Santer in de loop van het jaar, werden er Tacis-prioriteiten vastgesteld, zoals bedrijfsonder steuning, menselijk potentieel en de sociale sector. Landbouw, energie, transport, telecommunicatie en het milieu staan ook hoog op de lijst van Tacis-hoofdactiviteiten in Rusland. Tacis is in Rusland het grootste op subsidies gebaseerde programma voor technische bijstand, met toegezegde bedragen voor meer dan 1 miljard ECU sedert 1992. In aansluiting op het streven naar grotere zichtbaarheid en het beter richten van de prioriteiten, werden er hernieuwde werkbetrekkingen op hooggeplaatst niveau gevestigd. Er werd met name aan het einde van het jaar een nieuwe Tacis- werkgroep operationeel, om ervoor te zorgen dat er aan beide kanten op het hoogste niveau toe zou worden gezien op de snelheid en richting van de vooruitgang, om de werkingscriteria in te stellen en om doelmatig tewerk te gaan. Bevordering van de ontwikkeling van het bedrijfsleven en de sociale vooruitgang De veranderingen die in Rusland hebben plaatsgehad - bijvoorbeeld in het vlak van privatisering en liberalisering - hebben het noodzakelijk gemaakt systematisch te werken aan het verbeteren van de productiviteit, productkwaliteit, efficiënt gebruik van middelen, managementadvies en vermogen om op marktsignalen te reageren, zodat de heropleving van de industrie en de werkgelegenheid kan worden verzekerd. Daarvoor is een stabieler handelsklimaat nodig, zodat de MKB-groei en de buitenlandse investeringen in fabrieken en installaties kunnen worden bevorderd, en een voortdurende nadruk op management vaardigheden. Er moet verder ook worden gewerkt aan het oprichten van een belasting- en sociale zekerheidssysteem. Enkele van de sleutelgebieden van de Tacis-activiteit waren gericht op het versterken van het rechtsstelsel via de ondersteuning van het administratief wetboek, economisch federalisme en economisch publiek recht. Andere kunnen worden omschreven als toenaderingsactiviteiten, zoals het in Moskou gevestigde Internationaal Centrum voor Wetenschap en Technologie (ISTC), het omscholingsprogramma voor officieren, of de implementatie van het Verdrag Chemische Wapens dat Rusland nu geratificeerd heeft. Tacis was actief in het ondersteunen van grensoverschrijdende samenwerking en directe samenwerking met een aantal regio's in Rusland. En omdat een hoog nucleair veiligheidsniveau, waaronder de veiligheid van de Russische reactoren, een zaak van gemeenschappelijk belang is voor Rusland en de EU, bleef dit een van de middelpuntsectoren van Tacis. In de telecommunicatiesector, heeft Tacis het vormen van lokale expertise bevorderd via de ondersteuning van telecommunicatie- en bedrijfsopleidingscentra in Moskou, St Petersburg, Samara en Novosibirsk. De centra werden zo opgevat om te beantwoorden aan de vraag naar opleiding en omscholing van technisch en management- personeel afkomstig van telecomoperators en aanverwante entiteiten in hun respectieve regio's van de Federatie. Zij infrastructuur van de werden gevestigd binnen de belangrijkste telecommunicatie-universiteiten en maken gebruik van hun onderwijspersoneel. Het doel op middellange termijn is de centra in staat te stellen duurzame instellingen te worden die in eigen behoeften en financiering kunnen voorzien. te ontwikkelen Tacis heeft ook de Russische centrale communicatie autoriteiten gesteund in hun inspanningen om wetgeving in cruciale telecommunicatie inzake domeinen zoals verlening van tarieven, interconnectie, bescherming van de consument. Het belang dat wordt gehecht aan de bijdrage van Tacis bij het ondersteunen van de evolutie van Rusland naar een stabiel, samenhangend, wettelijk en regulerend kader voor de telecommunicatiesector werd door de Voorzitter van het licenties, Maakt Tacis een verschil? Het heeft zeker een verschil gemaakt met een proefactie betreffende het postsysteem, uitgevoerd op een van de sleutelpunten inzake communicatie in Rusland en daarbuiten: het Internationaal Postkantoor van Moskou (MIPO). De aanvankelijke opvatting van de MlPO-managers was dat de hoofdbehoefte automatisering was. Het project wijzigde dat beeld en droeg ertoe bij dat andere cruciale behoeften geïdentificeerd werden, die meer te maken hadden met werkmethodologie dan met apparaten. Er werden organisatorische en procedurele veranderingen doorgevoerd, samen met een nieuwe beheersaanpak van modernisering. De MlPO-opleidingsfaciliteiten werden verbeterd en docenten opgeleid. De hoge graad van engagement van het MlPO-topmanagement en de tussen voorbeeldige relatie die contractant en projectpartner waren sleutelfactoren in de geslaagde resultaten die in de projecten bereikt werden. tot stand kwam Er werd informatie over het project gegeven aan de Russische Eerste Minister Viktor Tsjernomyrdin en de Voorzitter van de Europese Commissie Jacques Santer in Brussel. 23 Staatscomité voor Communicatie en Informatica, M. Krupnov, erkend op de eerste «Ronde Tafel» over de Informatiemaatschappij tussen de EU en Rusland, die in oktober 1997 in Moskou plaatsvond. In het domein van tests en certificering, heeft Tacis de vestiging gesteund van het Centrum voor Tests en Certificering (CTC) in Moskou, het eerste in Rusland dat in staat is op terminal-telecommunicatieapparatuur tests uit te voeren overeenkomstig de Europese zowel als de Russische normen. Het centrum, dat aanvankelijk binnen de telefoonmaatschappij MMT werd opgericht, voorziet nu in eigen behoeften en is officieel als testinstituut erkend door de desbetreffende Russische autoriteiten. Het is de bedoeling dat de inspanning van Tacis in dit domein bijdraagt tot een breder doel van harmonisatie van normen en integratie op technisch niveau van telecommunicatie systemen en netwerken. sectoren, in plaats van zich te richten naar individuele ondernemingen, zodat analyses en proefprogramma's nu de verspreiding van gemeenschappelijke oplossingen over de sector in zijn geheel mogelijk maken, in de staal-, textiel, hout- en meubelsector. De nieuwe aanpak gaat ook verder dan de klassieke ondersteuning van de herstructurering van ondernemingen. Hij is gericht op het bevorderen van de ontwikkeling van samenwerkingsactiviteiten tussen de Europese en de Russische industrie en is ook aan andere doelstellingen verbonden, hoofdzakelijk werk onder de PSO, waardoor projecten politiek meer in het oog springen. In de staalsector bijvoorbeeld levert Tacis meer dan veralgemeende vaardigheden zoals kostenberekening en in overeenstemming met de handelsbes marketing; prekingen tussen de EU en Rusland, voorziet een overeenkomst nu Tacis-hulp inzake concurrentie, staatshulp en milieubescherming. Rendement uit energie Justitie en binnenlandse aangelegenheden Er is ook toenemende lokale belangstelling om van het werk van Tacis te profiteren voor het verbeteren van het energiebeheer, met burgemeesters of regiogouverneurs die te verstaan geven dat ze misschien wel bereid zouden zijn te betalen voor advies van de door Tacis opgerichte energiecentra in Ekaterinburg en Novosibirsk. Deze werden opgericht om in de loop van het jaar schaalvoordelen te realiseren en werden respectievelijk als Oeral- en West- Siberische centra geherpositioneerd, met plannen om ze in de komende twee jaar zelfvoorzienend te maken waarbij zij tegen betaling diensten zouden leveren aan particuliere klanten en lokale autoriteiten. Zowel Rusland als potentiële buitenlandse investeerders zullen wellicht profiteren van een nieuw soort van advies dat geleverd werd via een Tacis-project in verband met de ontwikkeling van olievelden dat in 1997 op gang kwam. Hier gaat de Tacis-betrokkenheid verder dan de klassieke bijstand bij technische voorbereidingen en haalbaarheids studies: er wordt projectbeheer bij exploratie en productie geboden, met een juridische component die het opstellen van modelovereenkomsten van productiedeling voor buitenlandse de overeenkomsten waaronder de Staat en de buitenlandse investeerders voor de duur van de overeenkomst alle voorwaarden, licentiebedragen en belasting vastleggen. investeerders directe omvat - Heroriëntering van de steun voor bedrijfsherstructurering Voor Rusland heeft Tacis de hulp die het geeft opnieuw gericht op bedrijven voor herstructurering na hun privatisering. Dat gebeurt hoofdzakelijk op basis van 24 De Europese Commissie stelde in november 1997 verdere dialoog tussen de EU en Rusland voor over de preventie van illegale activiteiten. Het EU-Actieplan voor Rusland van 1996 identificeerde de strijd tegen de georganiseerde misdaad, in het bijzonder met betrekking tot drugs, als een prioriteit - een zienswijze die weergegeven wordt in de besluiten van de Raad van Firenze, Dublin en Luxemburg. Tacis is al een rol beginnen te spelen door verkennende contacten in 1997, door banden met de UNDCP- Conferentie over Samenwerking inzake Drugsbestrijding, gehouden in Moskou in april 1997, en door te overwegen hoe grensoverschrijdende Tacis-programma's zouden kunnen bijdragen tot douanesamenwerking en grensbeheer en aldus helpen fraude en andere illegale activiteiten bij grensovergangen in 1997 voorbereidingen getroffen om de Tacis-activiteiten in dit belangrijke gebied te intensiveren. te bestrijden. Er werden Naar een activiteit op landelijk niveau De grotere betrokkenheid van Tacis in Rusland kwam materieel tot uiting in de opening in 1997 van vijf nieuwe technische bureaus verspreid over het land, in Irkoetsk, Novosibirsk, Ekaterinburg, Krasnodar en Petrozavodsk, ter aanvulling van het bestaande technisch bureau in St Petersburg en om te helpen het doel te bereiken om van Tacis een echt landelijk programma te maken. De nieuwe bureaus moeten helpen projecten te bepalen die bij de Tacis-doelstellingen passen, het resultaat van de Tacis- projecten verspreiden en informatie verstrekken aan potentiële lokale partners, alsook Tacis nog gevoeliger maken voor de lokale omstandigheden. Ontwikkeling van vervoersnetten Vervoer is een sleutelfactor in een land met de omvang van Rusland, en Tacis heeft in 1997 verder geholpen bij het omvormen van het Russische vervoersysteem, dat opgevat en geconsolideerd was voor een geleide economie, naar een systeem dat beter aan een markteconomie is aangepast. Op dit ogenblik liggen de kosten van het Russische goederentransport zes keer hoger in verhouding tot de EU - en dat komt niet alleen door de omvang van Rusland, want de vervoerskosten in China en Canada bedragen minder dan een vierde van die van Rusland. De industriële organisatie in de Sovjet-Unie was meer gericht op veiligheidsoverwegingen dan op het minimaliseren van de kosten voor vervoer en de totale logistiek; en hoge subsidies hielden de transportprijzen flink onder de werkelijke kostprijs, waardoor overgebruik van het vervoer aangemoedigd werd. Bijgevolg vertegenwoordigt het goederentransport in Rusland meer dan 9 procent van het BBP, tegenover 6 procent in West-Europa, en is de fiscale last van het vervoer hoog, met expliciete subsidies voor bedrijfsverliezen die ruwweg 2 procent van het BBP vertegenwoordigen. Overeenkomstig de strategische prioriteit sedert 1995 om de goederenstroom tussen Rusland en de EU gemakkelijker te maken, heeft Tacis zich geconcentreerd op goederentransport over land tussen Rusland en de EU, in gebieden met een groot handelspotentieel en langs de Transeuropese Corridors. De nadruk lag op het bevorderen van diversiteit en concurrentie in een land waar ongeveer 90 procent van alle vervoer per spoor gebeurt, in vergelijking met minder dan 30 procent in West-Europa. Dus Tacis heeft aan projecten gewerkt in de verschillende vervoersystemen. In 1997 voltooide Tacis de aanbestedings procedure en startte het drie projecten van 1996: bevordering van het wegvervoer, door kleinere wegtransport bedrijven te helpen bij het oprichten van verenigingen die ze logistieke steun en toegang tot de markt verlenen; rijke aanbod aan belangrijke reorganisatie van het binnenwateren in Rusland, om het gebruik ervan te stimuleren als een directe verbinding tussen de rivier de Wolga (en het Russische centrale industriegebied erlangs) en Europa via de Zwarte Zee - waarbij men het centrale industriegebied van Europa via de Donau en de Rijn binnendringt; en het verbeteren van het spoorweginformatie systeem langs de Corridor die Moskou met Helsinki verbindt via St Petersburg, om het invoer/uitvoerverkeer te ontlasten. In 1997 selecteerde Tacis vier nieuwe projecten en kreeg het de goedkeuring van de Lidstaten om ze voor naar schatting 7 miljoen ECU te financieren. Drie hebben langs Corridor betrekking op goederentransport: verbeteringen aan de IXA (die Moskou, St wegveiligheid Petersburg en Helsinki verbindt); invoeren van internationale normen voor vervoer van goederen die een gevaar betekenen voor de menselijke gezondheid en/of het milieu; en het bevorderen van gecombineerd weg/spoorvervoer. Het vierde heeft betrekking op de modernisering van de internationale luchthaven van Moskou, Sheremetyevo 2 - een opvallend project, omdat de luchthaven aanhoudend geconfronteerd wordt met 5 miljoen passagiers per jaar. Terwijl de luchthaven ontworpen werd om maximum 12. 000 passagiers per dag te verwerken, kan dat aantal op piekmomenten nu 30. 000-35. 000 passagiers per dag bereiken - met vertragingen bij aankomst en vertrek van de passagiers en in de vluchtschema's tot gevolg. De bedoeling van het project is de capaciteit met een minimuminvestering te verhogen en de veiligheid te verhogen door een simulatieoefening voor rampen. Evaluatie, financie ring en voorbereiding van de aanbestedingsdocumenten werden voor al die projecten in 1997 voltooid en aldus werd het mogelijk vroeger te starten en de periode tussen identificatie en implementatie van de projecten te verkorten. Voorbeelden stellen in de landbouw Grote door Tacis geleide landbouwprojecten omvatten de groothandelsmarkt in Kemorovo in Siberië, die in 1993 begon met een eenvoudige markt en, naarmate het project zijn voltooiing voorzien voor 1998 nadert, al is uitgebreid tot een distributienet voor de hele oblast en daarbuiten, met een potentieel als model voor het ontstaan van een schema 'modelboer over het hele land. De proefprojecten met derijen' in Chelyabinsk kenden een groot succes bij lokale boeren en autoriteiten (de lokale vice-gouverneur heeft er persoonlijk een vurige belangstelling voor betoond), en creëren nog een grote vraag via verspreidingsprogramma's voor advies over de manier waarop westerse productie methodes kunnen worden toegepast. Een project in Novosibirsk dat in 1993 een moeilijke start kende is nu uitgegroeid tot een sterke ondersteuning voor marketinggroepen in zuivel, fruit en groenten en andere sectoren en leidt nu tot lokale vraag naar voortzetting. En met een federaal project in samenwerking met het Ministerie van Landbouw inzake controle van gewassen en hulp, werd er voor Rusland nieuw terrein ontgonnen, waardoor voor het eerst de kans ontstond economisch vitale graange wassen te controleren en te voorspellen. Tacis heeft de basis gelegd voor systemen zoals het kopiëren van het EU- Marssysteem voor satellietcontrole. Het agro-voedings- transformatieproject van Krasnodar heeft proefprojecten opgezet voor bedrijven van elke omvang, die advies 25 gekregen hebben in verband met beheer, uitrusting, financieel beheer, personeel en herstructurering. Dankzij Tacis en Natalia Dmitriyevna Boyeva, verbruiken klanten in Frankrijk, Spanje, Duitsland, Nederland en België nu producten van een kleine zuivelfabriek die in 1928 in Staroderevyankovskaya (in de regio van Krasnodar) opgericht werd. Het was Mevr. Boyeva die in 1991 dit zuivelbedrijf leidde toen de plotselinge veranderingen in Rusland een indrukwekkende daling van de productie veroorzaakten en de inflatie stijl de hoogte injoegen. En het was met het advies van Tacis dat zij van het zwakke zuivelbedrijf een bloeiende zaak maakte die nu model staat voor de regio. Zij heeft toezicht gehouden over de verbouwing en heruitrusting van het bedrijf en de invoering van nieuwe methodes voor kwaliteitscontrole en verpakking die de kwaliteit, de bewaring en het merken verbeteren. Een hele reeks kazen, yoghurts, melkdranken en desserten vullen nu de pure zuivelhande! aan en het bedrijf heeft zes eigen detailhandels, een groothandel en een eigen voertuigenpark waarmee aan vijftig andere winkels tot 300 wordt geleverd. De werknemers opgelopen en de onderneming is zakenrelaties over heel het land aan het opbouwen. tewerkstelling is 26 * Tadzjikistan Het Tacis-programma is sedert augustus 1995 operationeel in Tadzjikistan. Een vroegere poging in 1992 om het programma op te starten werd verijdeld door het uitbreken van de burgeroorlog. De gevolgen van die oorlog zijn het land blijven treffen met ontvoeringen, moorden en algemene wetteloosheid. In februari 1997 moesten alle Tacis-experts zich uit het land terugtrekken na een aantal ontvoeringen waarbij UNO- personeel betrokken was. Tacis keerde in april naar het land terug nadat de situatie verbeterd was, maar dat bleek van korte duur te zijn. In november werden de Projectbeheerder van de Coördinatie- eenheid en zijn echtgenote onder bedreiging van een vuurwapen uit hun woning in Dushanbe ontvoerd en later kwam de vrouw tragisch om het leven in een poging om haar te bevrijden. Deze tragische gebeurtenis toonde aan dat de omstandigheden in het land de technische experts niet in staat stelden veilig te werken. De implementatie van het Tacis- programma werd opgeschort. De EU blijft het door de UNO gepropageerde vredesproces in Tadzjikistan steunen en de humanitaire arm van de Commissie, ECHO, is in het land blijven opereren. De voorziene verkiezingen, die nu voor het voorjaar van 1999 gepland zijn, zouden een beslissend moment voor de toekomst van het land kunnen zijn. Vóór de opschorting van de Tacis-activiteiten, was het Indicatief Programma voor 1996-1999 goedgekeurd en was het Actieprogramma voor 1996-97 voorbereid. Op het ogenblik van de opschorting van het programma, was er aanzienlijk werk verricht wat de voorbereiding van de bepaling van de projectopdracht betreft. (T TOHHKMCTOH TADJIKISTAN Op het ogenblik van de opschorting waren er Tacis-projecten in landbouw, energie en menselijk potentieel aan de gang onder de Actieprogramma's van 1994 en 1995. Tadzjikistan was ook betrokken bij een aantal belangrijke interstatelijke programma's zoals Traceca en had succes met het ontwikkelen van zijn deelname aan faciliteitenprogramma's zoals Lien. Een beleidsadvieseenheid binnen het Ministerie van Landbouw was begonnen vooruitgang te boeken bij het tot stand brengen van hervorming in de sector en bij het opleiden van nieuwe kaders voor het Ministerie. In de energiesector werd er net een nieuw project gestart voor de ontwikkeling van een investeringsplan voor de belangrijke waterkrachtcentrale van Sangudinsk. Het zeer succesvolle project RARP-2 zorgde voor belangrijke investeringen in de sanering van irrigatiesystemen over het hele land door gebruik te maken van de Tegenwaardefondsen van te gelde gemaakte voedselhulp. Door een vernieuwende aanpak van de financiering van NGO-landbouwprojecten, hadden kleine boeren toegang tot vitaal krediet. Inzake menselijk potentieel was er één project dat de Faculteit Economie van de Tadzjiekse Rijksuniversiteit in Dunshabe steunde, waardoor er nieuwe studieprogramma's konden worden ontwikkeld en de omscholing van professoren in moderne onderwijsprogramma's mogelijk was. In de noordelijke stad Khodjand legde een project aan het Centrum voor Ondernemerschap en Management van Khodjand de basis voor een opleidingscursus in MBA-stijl. Beide projecten verschaften hoognodige computers voor beide opleidingscentra alsook contacten met westerse collega's en toegang tot nieuwe informatiebronnen via studiereizen naar Europa. Fondsen toegekend per sector 1991-1997 (in miljoen ECU) Nucleaire veiligheid en milieu Herstructurering van staatsondernemingen en ontwikkeling van de privé-sector Hervorming van het openbaar bestuur, sociale diensten en onderwijs Landbouw Energie Transport Beleidsadvies en programma's voor kleine projecten Telecommunicatie Overige Totaal 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1,68 1 0 0 0 1,75 0,95 0 0 0 0,32 0,3 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3,43 1,95 0 0 0 0,62 27 TURKMENISTAN, 10m Turkmenistan Van bij het begin van het jaar kregen de betrekkingen tussen de EU en Turkmenistan een nieuwe impuls. Op 20 januari 1997 kwam de Raad overeen dat de Commissie onde rhandelingen diende aan te vatten over een Partnerschaps- en Samenwerkingsovereenkomst met Turkmenistan, en de PSO werd later op het jaar naar behoren geparafeerd. Zoals voor alle Centraal-Aziatische partnerlanden, is de Tacis-programmering in Turkmenistan gericht op duidelijke strategische prioriteiten die de streefdoelen van de PSO versterken: helpen de consolidatie van zelfvoorziening in voedselproduktie en energiebevoorrading te verzekeren en het ontstaan steunen van de infrastructuur en instellingen die verdere vooruitgang naar een markteconomie en een volledige soevereiniteit mogelijk zullen maken. Herstructurering van de landbouwsector De landbouwhervorming heeft daarom een grote prioriteit genoten in 1997, net zoals in vorige jaren, om de landbouw- opbrengsten te helpen verhogen en de voedselproductie op niveaus te brengen die geschikt zijn voor een land waarvan zo een groot deel van de grond voor katoenteelt gereserveerd is. De projecten hadden betrekking op het ontwikkelen van een efficiënt gebruik van land en water, met proefprojecten om te tonen hoe veehouderij en voeder productie economisch houdbaar kunnen zijn. Tacis heeft ook bijgedragen tot veranderingen die werkelijk tot de uitvoering van de privatisering van landbouwbedrijven en agro- voedselbedrijven zullen leiden, zodat de markt een rol kan spelen in beloningen en incentives, als vervanging van een systeem dat in hoge mate van staatscontrole afhankelijk is voor het verschaffen van grondstoffen en voor het op de markt brengen en de distributie van voedselproducten. Om de hervormingen die zich traag aan het voltrekken zijn meer inhoud te geven, heeft Tacis ook zijn best gedaan om individuele personen, ondernemingen en functionarissen in de voedselverwerkende sector attent te maken op het gebruik van managementtechnieken - deels door opleiding en deels door het vergemakkelijken van de contacten met potentiële investeerders. Exploitatie van natuurlijke hulpbronnen Naast landbouw is aardgas altijd een steunpilaar van de Turkmeense economie geweest - een hulpbron waardoor het land voor de internationale gemeenschap een natuurlijk aandachtsgebied is. Niettemin wordt zij nog altijd niet zwaar geëxploiteerd, omdat de traditionele markten hetzij geen toevoer meer vereisen, hetzij niet kunnen betalen, terwijl de capaciteit om het aardgas het land te doen verlaten naar de internationale markten klein is. De ontwikkeling van de sector is afhankelijk van grootschalige buitenlandse investeringen om alternatieve markten te bereiken - en de Turkmeense autoriteiten hebben uit het verleden weinig ervaring met het onderhandelen over het soort van contracten die nu met internationale investeerders moeten worden opgesteld. Tacis heeft daarom een project opgezet om het Ministerie van Olie en Gas te helpen bij de ontwikkeling van de 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal Fondsen toegekend per sector 1991-1997 (in miljoen ECU) Nucleaire veiligheid en milieu Herstructurering van staatsondernemingen en ontwikkeling van de privé-sector Hervorming van het openbaar bestuur, sociale diensten en onderwijs 0 0,57 1,05 0 1,8 1,8 Landbouw 0,88 3,68 Energie Transport Beleidsadvies en programma's voor kleine projecten Telecommunicatie Overige 0 0 0 0 0 1 0 2,5 0 0 0 0 0 0 0 0 3,6 1,68 0 0 0 0 0 0 0 0 0,8 0,32 0 0 0 0 0 0 Totaal 0,88 8,8 28 * * + * 0 2,9 0 6,27 0 3,85 3,7 13,54 3 0 1,10 0 0,8 4 0 3,6 0 1,92 11,5 33,18 Economische Zaken en Financiën, dat voor privatisering bevoegd is, om zijn in aantal beperkte personeel en instellingen bij het privatiseringsbeleid en implementatie te helpen. Het helpt ook bij het ontwikkelen van efficiëntere, aan de markteconomie aangepaste systemen van belastinginning en bij het ontwikkelen van opleiding in het bankwezen. Een MKB-centrum heeft succesvol werk verricht bij het adviseren van de nieuwe actoren in de privé-sector - maar de financiering ervan hield op met het einde van het project eind 1997, waardoor het achterbleef met een moeilijk te overbruggen kloof van beperkte kansen voor privé- adviesverlening vóór er een nieuw Tacis-project op gang komt. Zelfs een zeer kwalitatief drie jaar durend project kan ware moeilijkheden ondervinden om zelfvoorzienend te worden, omdat de omstandigheden waarmee een MKB- ontwikkelingsproject geconfronteerd wordt, zelfs met betrekking tot de meest elementaire opstartvereisten zoals het vinden van lokalen en een cliënteel, voor het ogenblik zeer moeilijk zijn. Infrastructuur Tacis verstrekte in 1997 ook voor 750. 000 ECU aan knowhow voor de uitvoerbaarheid en het ontwerpen van twee hoofdwegen in Turkmenistan, voorafgaand aan een EBWO-lening van 80 miljoen $ en 1,5 miljoen ECU voor een ontwerpstudie en voorbereiding van de veerbootterminal in de haven van Turkmenbashi, voorafgaand aan een EBWO- lening van 50 miljoen $. 29 ;*S«lî i * •, %wt " Tacis draagt bij aan de ontwikkeling van de nationale capaciteit om toezicht te houden op koolwaterstof gebruik nationale capaciteit om de koolwaterstofstromen te controleren en er toezicht over uit te oefenen en om te onderhandelen vanuit een positie met volledige informatie en met alle nodige knowhow. Aanmoediging van de economische groei Tacis steunt ook de geleidelijke ontwikkeling van een nieuwe rol voor de Staat in de economie. De staatssector vertegenwoordigt nog altijd meer dan 90 procent van het BBP en er zijn weinig incentives voor groei, wat de buitenlandse investeerders niet heeft aangemoedigd of niet veel capaciteit voor binnenlandse investeringen heeft gecreëerd. De privé-sector groeit, maar de toegang tot concurrerende markten voor producten, grondstoffen en krediet is nog steeds onvolledig. Tacis heeft dan ook samengewerkt met het Departement van Staatseigen dommen en Privatisering binnen het Ministerie van Oekraïne In 1997 begonnen de voorbereidingen voor de implementatie van de Partnerschaps- en Samenwerkings overeenkomst, waarvan de inwerkingtreding gepland was voor maart 1998 - Oekraïne is daarmee het tweede van de NOS-landen dat in zijn betrekkingen met de EU dit stadium bereikt. Dit zal het begin van een nieuw historisch hoofdstuk in onze betrekkingen zijn en nieuwe kansen bieden om de wederzijdse betrekkingen te verdiepen en te verbreden. In de loop van het jaar vonden er verschillende contacten op hoog niveau plaats tussen de EU en Oekraïne. Bij die ontmoetingen werd de positieve vooruitgang inzake democratische hervorming benadrukt, maar er werd twijfel geuit over de implementatie van belangrijke structurele her vormingen die de reeds gerealiseerde macro-economische stabilisatie in gevaar brengen. Aandacht voor energie Het nastreven van hervormingen in de energiesector is een van de hoofddoelstellingen in Oekraïne. Bijgevolg is energie één ruime doelstelling onder andere Tacis-projecten in Oekraïne. In 1997 omvatten die projecten hulp bij het ont wikkelen van een beleid en procedures voor energie facturering en -verzameling (er wordt een geautomatiseerd proefsysteem opgezet in een lokaal energiebedrijf). Maar vroegere baanbrekende Tacis-programma's voor energie besparing rente opgebracht: zij hebben geleid tot de ontwikkeling van een staatscomité voor energiebehoud, een wet op energie besparing, en energiebesparingsprogramma's, waarvoor in Oekraïne hebben nu ook hun Tacis nu verdere bijstand verleent voor het oriënteren en de implementatie. het blijft ontwikkelde Ondertussen door Tacis opleidingscentrum voor energiebeheer in Kiev de deskundigheid voor industrie- en bouwbeheer ontwikkelen die nu zo vitaal is in de Tacis-landen, terwijl een realistische prijszetting voor energie verplicht wordt in een situatie van schaarse hulpbronnen. In 1997 kwam er een einde aan de is een model Tacis-financiering, maar het centrum geworden voor andere Tacis-landen: het feit dat Oekraïne bijna uitsluitend van geïmporteerde energie afhankelijk is, is niet zo atypisch in de situatie in de hele vroegere Sovjet unie, en de gewoonten van een geringe energie-efficiëntie in het ontwerp en gebruik van gebouwen, systemen en processen zijn wijdverspreid. Het in Kiev gelegen centrum brengt knowhow inzake energiebeheer van de EU naar lokale opleidingsinstellingen, bedrijfstakken en energievoorzieningsorganisaties over op een wijze die aan hun lokale behoeften beantwoordt. De cursussen ervan werden ontwikkeld na een gezamenlijke beoordeling van de opleidingsbehoeften met lokale staats- en privé-ondernemingen en overheidsdepartementen. En het centrum zelf, op een universiteitscampus in Kiev, biedt een lokaal model, niet enkel voor moderne opleidings faciliteiten, maar ook voor een energie-efficiënt ontwerp van gebouwen, waarbij de allernieuwste technieken inzake verwarming, rioolwaterverwerking worden geïntegreerd. Eén van de directe lokale gevolgen van het project is een instructie van het Kabinet dat de isolatie en efficiënte Fondsen toegekend per sector 1991-1997 (in miljoen ECU) 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal Nucleaire veiligheid en milieu 3,54 0 0 Herstructurering van staatsondernemingen en ontwikkeling van de prive-sector Hervorming van het openbaar bestuur, sociale diensten en onderwijs 1,7 16,8 12,36 4,65 3 7,36 Landbouw Energie 7,67 6,2 Transport 4,89 Beleidsadvies en programma's voor kleine projecten Telecommunicatie Overige 0 0 0 12,31 10,54 8,08 7,26 0 0,83 0 5,4 3,22 0 0,55 3,82 20,5 4,3 37,5 10,7 37,5 1,5 100,54 10,25 16,05 72,16 4 5 0 15 0 0 1,7 7 4 6,9 0 0 0 6,4 7,8 2,5 36,31 0 6,3 0 11,15 0 3 1,5 7,5 2 9,25 0 18,7 41,02 40,38 32,37 20,4 1,38 33,62 Totaal 28,65 48,28 43,25 50,5 72,5 76 59 378,18 * 30 Het opleidingscentrum voor energiebeheer in Kiev biedt een lokaal model voor een energie-efficiënt ontwerp van gebouwen. Voorbeeld van een proefverwarmingsinstallatie Oekraïense nijverheid volledig opgeleide energiemanagers moet aanstellen; en het Ministerie van Onderwijs en Wetenschapsbeleid heeft samen met het Staatscomité voor Energiebesparing een kader uitgewerkt voor een opleiding inzake energiebeheer. Het centrum heeft ook geholpen de grote onbekendheid in de Tacis-landen met de idee van permanente educatie de wereld uit te helpen. Aanpak van de effecten van economische herstructurering Tacis gaat de economische uitdagingen op verschillende manieren aan. In antwoord op de druk die de voortdurende achteruitgang op de sociale diensten gezet heeft, was Tacis actief bij het helpen om het welvaartsbeleid te hervormen en de steun te richten. De hervorming van de staalindustrie - met de daaruit voortvloeiende herplaatsing van werknemers - wordt door een Tacis-project in drie experimentele ondernemingen gesteund en een nieuw project van 1997 is erop gericht dat over de hele sector uit te breiden en nieuwe methodes van personeelsbeheer, kwaliteitscontrole en marktontwikkeling in te voeren. Maar de Tacis-ondersteuning bij de economische hervorming is niet enkel gericht op het verzachten van de effecten van banenverlies. Oekraïne beschikt over een door Tacis opgericht netwerk van post-privatiseringscentra in Kiev, Kharkiv en Lviv en ontwikkelingsbureaus voor kleine bedrijven in Kiev en Sebastopol die praktisch advies en inzake herstructurering aan nieuwe privé- advies ondernemingen hebben verleend. Het bureau in Kiev heeft een invloedrijke positie verworven bij het adviseren van de Regering inzake beleid ten aanzien van kleine bedrijven en Tacis zal knowhow leveren voor de instelling van een EBWO-microkredietlijn voor kleine bedrijven. Terzelfdertijd steunt Tacis de financiële dienstensector, in het bijzonder bij de implementatie van internationale boekhoudnormen bij handelsbanken, wat al tot echte verbeteringen geleid heeft inzake informatie voor bankpartners, en gevolgd zal worden door verdere activiteiten die zullen zorgen voor een beter systeem van interne controle en beheersinformatie van de grootste handelsbanken. Andere Tacis-projecten zijn begonnen de transparantie en betrouwbaarheid op de aandelenmarkten te ontwikkelen. Tacis werkt ook aan verdere privatiserings- transparantie van financiële 31 in In 1997 werden er ook twee nieuwe acties in de sociale sector gestart om te helpen het nationaal werkgelegen heidsbeleid te versterken en om actieve maatregelen voor de arbeidsmarkt te stellen voor een optimale wederopneming van overtollige arbeidskrachten in de economische activiteit. Het eerste project zal hoofdzakelijk op centraal niveau functioneren met het Ministerie van Arbeid en Sociaal Beleid en zal de verdere ontwikkeling van het werkgelegenheidsbeleid ondersteunen om ten volle maatregelen te behelzen zoals omscholing, sollicitatieclubs en ondersteuning van het MKB. Het zal ook gericht zijn op de versterking van de eerstelijns-overheidsdiensten voor arbeidsbemiddeling in drie regio's, om ze in staat te stellen beter het hoofd te bieden aan voorziene toekomstige golven van geregistreerde werkloosheid. in Lugansk, tweede project, gesitueerd Het in de kolenmijnstreek Donbass, is gericht op het verzachten van in de de sociale gevolgen van herstructureringen steenkoolsector. Via tal van praktische maatregelen, zoals beroepsopleiding, MKB-ondersteuning, programma's voor het opdoen van werkervaring en ondersteuning van buitenlandse directe investeringen, zal het project bijdragen tot de herleving van de regio en werkgelegenheid scheppen. Ontwikkeling van het toerisme Een van de bijdragen van Tacis was dat het zich concentreert op het openbaren van een stuk van het echte potentieel van het land. Een in het oog springend project om de toerismesector in de Krim te ontwikkelen - een traditioneel vakantieoord dat momenteel 25 procent van het regionale BBP vertegenwoordigt - helpt bij het uitbouwen van een bureau voor ontwikkeling van het toerisme met een sterke component van de privé-sector ter aanvulling van de bestaande organisaties van de staatssector. Dit is het eerste uitgebreid toerismeproject dat Tacis opgezet heeft (het startte formeel bij het begin van 1998). Het nieuwe toeris- meagentschap is verbonden aan het lokale bestuur van de Krim en aan de lokale toerisme-industrie, waar Tacis al indirect geholpen had een toerismevereniging vanuit de privé- sector te ontwikkelen om de sector in staat te stellen in zijn betrekkingen met de autoriteiten met één enkele stem te spreken. Het project omvat institutionele hervorming, beleidsadvies, bevordering van kleinere bedrijven, aantrekken van buitenlandse touroperators en helpen strategieën te ontwikkelen voor ontwikkeling van het toerisme. projecten van de grootste en aantrekkelijkste ondernemin gen, als ondersteuning van de poging van de Oekraïense regering om een groot deel van de productie van het land naar de privé-sector over te brengen. Ondersteuning van de landbouw De grote landbouwsector van Oekraïne, waarvan de troeven de bekende, vruchtbare 'zwarte grond' omvatten, heeft ook te lijden gehad onder de spanningen van de overgang, in de niet-omgevormde voedselver- in het bijzonder werkende industrie, die nauwelijks met geïmporteerde goederen kan concurreren. Om het volle voordeel uit hun potentieel te kunnen halen, moeten de 35. 000 geprivatiseerde kleine landbouwbedrijven veel van hun middelen in producenten- en marketingcoöperaties combineren. Tot 1997 was dat wettelijk niet mogelijk, maar het Tacis-werk in dit domein heeft bijgedragen tot de ontwikkeling van een nieuwe, vorig jaar goedgekeurde wet op de coöperaties, die niet alleen zo'n verenigingen mogelijk maakt, maar ook een dubbele belasting vermijdt waaraan ze anders onderworpen hadden kunnen zijn. Tacis heeft dit met een eerste project opgevolgd om een "bottom-up" regionale en nationale vertegen- ontwikkeling van woordigings- en ondersteuningsstructuren tot stand te brengen, die tot de verbetering van de landbouwhervorming kunnen bijdragen en ook het privatiseringsproces zelf kunnen aanmoedigen. Ondersteuning van onderwijs en werkgelegenheid Onderwijs en managementopleiding is traditiegetrouw een zeer prioritaire sector voor Oekraïne. Een belangrijk project ter ondersteuning van het Instituut voor Management van Lviv startte zijn activiteiten met als doel er de voortreffelijkste school voor bedrijfskunde van te maken in West-Oekraïne, een gebied met gunstige economische vooruitzichten. Een ander nauw verwant project had betrekking op de erkenning van overheids- of privé-instituten voor hoger onderwijs, in het bijzonder in het vlak van economie en bedrijfsbeleid. Het Tacis-hervormingsproject inzake huisvesting was ge concentreerd op woningfinanciering en hypotheken. En voor de hervorming van het openbaar bestuur speelde Tacis een sleutelrol bij het opleiden van ambtenaren. Met een nieuw project in 1997 zal er steun verleend worden aan het Directoraat-Generaal voor het Ambtenarenapparaat bij het bepalen van een allesomvattend, eerste en voortdurend opleidingsbeleid voor ambtenaren, en er zal advies worden verstrekt omtrent een efficiënte reorganisatie van het beheer van het ambtenarenapparaat, met mogelijkerwijs een nieuwe wet. 32 Oezbekistan Oezbekistan bleef in 1997 heel ontvankelijk voor de Tacis- steun en er zijn grote programma's van start gegaan ter ondersteuning van de landbouwhervorming, de ontwikkeling van de banksector, het verbeteren van de vaardigheden in de overheidsdepartementen die verantwoordelijk zijn voor planning en voor het aantrekken van buitenlandse investeringen, en in de energie- en telecommunicatiesectoren. Privatisering en privé-investering Oezbekistan heeft een gedurfd, op contanten gebaseerd programma voor privatisering van middelgrote onder nemingen gelanceerd. Het hoopte zo te leren uit de moeilijk heden die sommige van zijn buren gekend hadden, die verschillende vormen van privatiseringsplannen gebruikten waarbij men in ruil voor vouchers aandelen kreeg en waardoor er geen nieuw kapitaal in de ondernemingen ingebracht werd. Door nauw met de Wereldbank en USAid samen te werken, heeft Tacis geholpen het regulerend kader van het programma te ontwikkelen en heeft het beheerders van het nieuwe investeringsfonds opgeleid inzake problemen van ondernemingsbeheer. Bovendien heeft het de fondsen en het begrip lokale investering bij het grote publiek gepropageerd. Dat levert al resultaten op, met investeerders in het fonds die opmerkzaam blijken te zijn en waarbij de nadruk wordt gelegd op het uitoefenen van echte beheerscontrole op de bedrijven waarin zij investeren. het van de stroomlijnen Tacis-project waarbij de moeilijkheden die inherent zijn aan het veranderen van zienswijzen en het verbeteren van methodes in het regeringsbestuur en het regionale bestuur tegenover elkaar werden geplaatst. Tacis ondersteunt maatregelen die gericht zijn op het vergroten van de lokale democratie en de ontvankelijkheid voor lokale behoeften, alsook administratieve overheidsstructuren. Dus enerzijds voorzag het project doelmatigheidsopleiding en technische bijstand voor lokale ambtenaren in de oblast van Syrdaria inzake financiële voorspelling, uitgavencontrole en personeelsbeheer, bijge staan door een plaatselijk gevestigd expert voor lange termijn, 18 maanden, en ander personeel voor kortere termijn, en twee studiereizen naar de EU voor lokaal personeel. Maar anderzijds was het project ook gericht op contacten tussen lokale mensen en lokaal overheids personeel, gesteund door twee opinieonderzoeken, de publicatie van een lokale nieuwsbrief en de opening van een inlichtingenbureau om het bewustzijn en de zin voor verantwoording van de diensten ten aanzien van de lokale bevolking te verbeteren. Dit project van 1995 liep eind 1997 af - maar het zal worden weerspiegeld in een ander, breder hervormingsprogramma van de Oezbeekse publieke sector dat in 1998 zal worden gelanceerd. Een nieuw Tacis-project voor steun van de Staatsacademie zal het goede werk voortzetten, zo wordt gehoopt. Verbeteren van het lokale openbaar bestuur Ontwikkeling van een bedrijfscultuur De oprichting van een vereniging voor ouders en lesgevers in Gulistan was een van de nevenproducten van een succesvol De ondersteuning van kleine bedrijven vorderde via een succesvol Tacis-Bedrijfscommunicatiecentrum, dat niet Fondsen toegekend per sector 1991-1997 (in miljoen ECU) 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal 0 0 Nucleaire veiligheid en milieu Herstructurering van staatsondernemingen en ontwikkeling van de privé-sector Hervorming van het openbaar bestuur, sociale diensten en onderwijs 0 0 0 Landbouw Energie Transport 1,03 0,4 0,29 Beleidsadvies en programma's voor kleine projecten Telecommunicatie Overige 0 0 0 0 2,26 3,51 3,05 5,28 1,68 3 0 0 Totaal 1,72 18,78 0 0 0 3,35 6,8 0 2 3,35 2,2 0 0 0 0 1,5 15 0 0 0 0 1,8 10 0 0 7,7 6,4 4,5 0 6 1,4 2 28 0 7,61 22,01 16,03 10,18 1,97 9 1,4 5,3 73,5 * * * 33 * r * * V * 3%-F- '*. ~ -' Onderhoudswerken aan de weg tussen Tasjkent en Samarkand alleen honderden lokale bedrijven/klanten hielp, maar ook bewezen heeft een soort van model te zijn, als volledig zelfvoorzienende eenheid, met goede banden met EU- bedrijven en Europese contacten - grotendeels wegens de sterke vakkundigheid van het lokale personeel. Ondersteund door nieuwe financiële beheerstechnieken die door Tacis werden ingevoerd, werd er een solide team uitgebouwd om het centrum als een bedrijf te leiden. Onder de vele andere opleidingsinitiatieven die Tacis heeft helpen opzetten, heeft een ontwikkelingscentrum voor marktvaardigheid in Tasjkent nieuw terrein betreden met een media-eenheid om journalisten op te leiden en programmeringsassistentie te verlenen - waaronder de voorbereiding van een videoserie, 'Business Doctors' genoemd, die door de Oezbeekse President geprezen werd voor haar bijdrage tot het ontwikkelen van een bedrijfscultuur in het land. Investeren in transportfaciliteiten Binnen het TRACECA-programma, heeft Tacis gewerkt aan het verbeteren van ondersteunende faciliteiten langs de weg, met een op Oezbekistan en Turkmenistan geconcen treerde haalbaarheidsstudie. De vraag naar takeldiensten, brandstof, logements- en telecommunicatiefaciliteiten langs de TRACECA-route is duidelijk vastgesteld. Maar de lokale partnerondernemingen en regeringen waren niet in staat de investering voor een keten van strategisch geplaatste hedendaagse karavanserai te financieren - dus heeft Tacis internationale conferenties in Tasjkent (en in Ashkabad) georganiseerd om de belangstelling van internationale investeerders te wekken, hetgeen nu concrete resultaten begint op te leveren onder de vorm van bedrijfsplannen. 34 Mensen, projecten, beleid Mensen zijn de mortel die de stenen van het Tacis- Programma samenhoudt. Eén neveneffect van het Tacis- Programma is het eenvoudige, maar belangrijke samen brengen van mensen uit verschillende landen en met verschillende ideeën. Het uitwisselen van ideeën, ervaringen en culturen is verrijkend voor de betrekkingen van de EU met haar partnerlanden en voor het begrip dat die partnerlanden hebben van de EU en haar individuele Lidstaten. Land: Rusland Thema: Omscholing van officieren Toen de Sovjet-Unie uiteenviel, werd de nieuwe Staat Rusland geconfronteerd met een teveel aan legerpersoneel. Sedertdien zijn duizenden officieren ofwel ontslagen, ofwel hebben zij het leger vrijwillig verlaten. Maar de stroom van vroegere legerofficieren heeft het land voor een omvangrijk probleem gesteld - wat te doen met deze misnoegde mannen? Dat was het platform voor Nikolai Gorbunov van de Russische Technische Rijksuniversiteit (bekend als MATI) die, samen met anderen van de Universiteit en met een helpende hand van de Russische Regering, in het vroegere Staatsinstituut voor Luchtvaarttechnologie in Moskou, het Officierencentrum van het Programma "Initiatief voor Productiviteit" oprichtte. "Het probleem werd voor het eerst door het Instituut aangeraakt in 1991. Wij vonden geld en begonnen uit de dienst ontslagen officieren om te scholen. Wij begrepen dat Rusland in nieuwe omstandigheden leefde, in een nieuwe situatie, en dat de sociale zekerheidsproblemen van die officieren dienden te worden aangepakt. Eén oplossing voor hen was terug te keren naar het hoger onderwijs," verklaart M. Gorbunov. Tacis geraakte voor het eerst bij het project van het Instituut betrokken in 1993. "Wij hielpen de Tacis- experts bij de bepaling van hun opdracht," herinnert M. Gorbunov zich. Er werd 14,5 miljoen ECU toegewezen aan Van zwaarden ploegscharen maken om vroegere legerofficieren voor te bereiden op een baan in het burgerleven een Tacis-project voor omscholing van officieren. Er kwam steun voor het project van de hoogste regeringsniveaus, met een decreet over het project dat door het Kantoor van de Eerste Minister werd uitgevaardigd. Het Ministerie van Onderwijs, de federale werkgelegenheidsdienst en het Ministerie van Defensie werden erbij betrokken en ertoe gebracht zich tot hulp te verbinden door het project te financieren. "Zij zouden geld schenken. Ons werd gevraagd om, verspreid in Rusland, 15 op ons instituut gebaseerde regionale centra op te richten, en wij zouden de beheerder van het programma worden. In de eerste fase, die in de periode 1994-1996 ten uitvoer werd gebracht, werden er in alle centra meer dan 20. 000 officieren opgeleid. Er werd van ons verwacht dat we er slechts 16. 000 zouden opleiden," zegt M. Gorbunov. "De inbreng van Tacis was essentieel. De EU hielp bij het opleiden van onze docenten in Europa, en de EU betaalde voor het opleiden van 400 lesgevers uit de verschillende regio's en Moskou. Wij slaagden erin een team van lesgevers samen te stellen om de officieren te begeleiden en om te scholen," verklaart M. Gorbunov, en voegt daaraan toe, "Wij denken dat een van de belangrijkste prestaties van het project de kans was die onze lesgevers, allen ervaren docenten, gekregen hebben om in contact te komen met westerse projecten, om ervaring uit de eerste hand op te doen met westerse onderwijsstijlen en -technieken. " De studiecursus voor de officieren werd samengesteld na overleg met de regio's en de programma's werden ontwikkeld met de specifieke behoeften van zowel de regio's als de officieren in het achterhoofd. Er werden tien specialiteiten gekozen: productiegeld; organisatie van het midden- en kleinbedrijf; integrale kwaliteitszorg; ecologiebeheer; logistiek; vermogensbeheer; verzekeringen; financiën; en toerisme. informatiebeheer; Eén deel van het programma heeft te maken met het helpen vinden van een baan voor de officieren die de is geen omscholingscursus voltooid hebben. Dat gemakkelijke taak. "Wij proberen ze te leren hoe naar een baan te solliciteren, hoe zich te gedragen tijdens het gesprek, hoe een CV op te stellen. Gewoonlijk proberen wij ten minste één werkaanbieding voor elke afgestudeerde te vinden. Nu hebben wij ondernemingen, stichtingen, overheidsorganisaties en privé-groepen die allemaal onze studenten komen opzoeken, om ze te toetsen met het oog op werkaanbiedingen," zegt M. Gorbunov. M. Gorbunov onderschat de rol van Tacis niet bij het steunen van de officieren om ze te helpen het hoofd te bieden aan de nieuwe situatie. "Er zouden meer dergelijke * 36 * programma's moeten zijn. Tacis pakt het probleem aan en helpt onze mensen. Zij hebben ons de kans geboden onze lesgevers westerse landen en de handelwijze van westerse lesgevers te laten zien. Dat is een grote inbreng en daar zijn een aantal onverwachte resultaten uit voortgekomen die niet door het programma beoogd waren. Onze lesgevers gingen naar Europa en begonnen na hun terugkeer met zoiets als een omschakeling van het hoger onderwijs. Faculteiten en leerstoelen begonnen van richting te veranderen. Er werden nieuwe namen gegeven en de oude namen uit de tijd van de centrale planning werden achterwege gelaten. Wij gebruikten nieuwe woorden - soms hadden we niet eens Russische woorden en dus 'businessman', namen we de westerse over, zoals 'business plan' en 'privatisation'," zegt M. Gorbunov. Naarmate het project vordert, wordt het lesgeversteam hechter en het cursusmateriaal nuttiger. "Wij hebben ons materiaal afgestemd op de praktische behoeften van de officieren. Wij gebruiken beleidsspelen en casestudy's uit de westerse en Russische praktijk. Wij gebruiken computers niet enkel als tekstverwerker, maar om het materiaal te begrijpen en om educatieve computerprogramm's te maken die het project kunnen doen uitbreiden. Wij hebben van Tacis de toestemming gekregen voor twee bijkomende jaren, met 2 miljoen ECU. Het aantal centra en het aantal bestreken regio's is toegenomen. " zegt M. Gorbunov. Studenten die de lessen volgden hebben zijn verklaringen bevestigd. Ze leken allemaal dankbaar voor de kans om nieuwe vaardigheden te leren en een nieuwe levenswijze te vinden. Er waren ook echtgenotes van officieren in het programma opgenomen en ook zij vinden de vier maanden durende cursus nuttig om de uitdagingen aan te gaan die zich stellen in een Rusland dat vastberaden en snel de weg van de markteconomie opgaat. Land: Georgië Thema: Partnerschaps- en Samenwerkingsovereenkomst Met zijn tradities, cultuur en houding is Georgië altijd al een Europees georiënteerd land geweest. Zijn deelname aan het Europees integratieproces krijgt een groter belang en wint aan stootkracht. Dat enthousiasme voor Europa is echt en populair. De ondertekening van de Partnerschaps- en tussen Georgië en de Samenwerkingsovereenkomst Gemeenschap en haar in 1996 was "een gebeurtenis met een historisch belang", zegt de Regering. Het is een instrument voor tenuitvoerbrenging van de EU- strategie in de zuidelijke Kaukasus, hetgeen samenwerking tussen alle landen van de regio impliceert. "De EU-steun die Georgië kreeg tijdens zijn moeilijkste jaren was van vitaal lidstaten President Sjevardnadze: 'Tacis is het belangrijkste middel om de banden tussen Georgië en de EU te verstevigen' belang voor ons jonge land. Het Georgische volk zal dat nooit vergeten," zegt M. Sjevardnadze. De PSO was het enige stukje wetgeving dat unaniem door het parlement werd goedgekeurd. Alle nieuwe Georgische wetten moeten de test van verenigbaarheid met de Gemeenschaps-wetgeving doorstaan. Deze twee acties tonen aan hoe ernstig de Georgische politici de relatie tussen hun land en de Europese Unie nemen. De President is er een van de ferventste verdedigers van. Hij beschouwt het Tacis-Programma als het belangrijkste middel om Georgië zowel te helpen als om de banden tussen Georgië en de EU te verstevigen. "Op dit ogenblik verleent de EU Georgië belangrijke bijstand, maar het soort van bijstand is de laatste jaren gewijzigd, met de grootste nadruk op ontwikkelingsprogramma's. De technische bijstand die via Tacis verleend werd - evenals de lopende en reeds uitgevoerde saneringsprojecten - zijn zeer belangrijk ter ondersteuning van hetgeen werd gerealiseerd en voor de ontwikkeling ervan in de toekomst," zegt M. Sjevardnadze. Volgens de President is een van de beste voorbeelden van de Tacis samenwerking met Georgië de implementatie van het transport- en communicatieproject tussen Europa en Azië, bekend als TRACECA. "De EU-steun aan alle initiatieven met betrekking tot dit project is een harde garantie dat het van mondiaal belang is en dat het met succes zal worden uitgevoerd," zegt de President. De Tacis-operaties in het land zijn een groot succes geweest en worden door velen gezien tastbaar bewijs van Europa's als een zichtbaar en engagement om Georgië te helpen in zijn economische overgang en zijn streven naar democratie alsook het versterken van de regionale integratie. In een deel van de wereld waar het gewapend conflict slechts een onrustig bestand houdt, is de EU-steun des te meer nodig en welkom. "Door Tacis uitgevoerde projecten krijgen vanuit verschillende oogpunten een bijzonder belang. Ten eerste, draagt de implementatie ervan bij tot de handhaving en versterking van de huidige stabiliteit in drie zuidelijke Staten van de Kaukasus. Ook zijn op nationaal niveau uitgevoerde projecten - herstelling van de transportinfrastructuur of andere - belangrijk voor andere landen in de regio. De implementatie van deze projecten legt de basis voor regionale samenwerking die op haar beurt een stevige basis is voor het versterken van de regionale stabiliteit," verklaart President Sjevardnadze. Tacis startte de operaties in Georgië in 1992 - jaren van vitaal belang voor de oprichting van de instellingen die een succesvolle overgang naar een markteconomie en stabiele democratie zullen waarborgen. Aanvankelijk gelooft President Sjevardnadze dat de Georgische partnerorganisaties de betekenis van die hulp onderschatten. Er werd aangenomen dat Georgië voldoende eigen intellectueel potentieel had. Financiële en humanitaire hulp werden positiever onthaald. Maar in de context van door andere donors in de loop der jaren verleende financiële en humanitaire hulp, werd de behoefte aan technische bijstand en de doelstellingen ervan - overdracht van knowhow aan Georgische instellingen en opleiding - duidelijker. "De betrekkingen tussen Georgië en de EU zijn nu een nieuwe fase ingetreden. Georgië en de Europese Unie - respectievelijk de ontvanger en de donor - zijn nu werkelijk partners," besluit President Sjevardnadze. Land: Oezbekistan Thema: Ontwikkeling van het grondwettelijk hof Een van de grondbeginselen van een ontluikende democratie, en in het bijzonder een land dat nu pas als een zelfstandige entiteit verrijst, instelling van de rechtsnorm. Een werkende grondwet is een van de fundamenten van die democratie. Maar in landen waar er weinig of geen burgerrechtelijke structuren waren, betekende de oprichting van een grondwettelijk hof een uitdaging van formaat. is de In Oezbekistan zette Tacis die enorme stap. Maria- Magdalini Malorroura, een jong en enthousiast advocaat uit Athene, had alle juiste bekwaamheden: zij kende de Russische taal en was gespecialiseerd in rechtsvergelijking inzake grondwettelijke hoven. Mw. Malorroura kwam in Tasjkent terecht, aan het hoofd van een project waarvan de bedoeling was de Oezbeken te helpen beslissen welk soort van grondwettelijk hof zij nodig hadden en hoe het zou functioneren. "Het project bestond uit drie seminars. Het eerste ging over de verschillende functioneringsmodellen van grondwettelijke hoven. Wij gingen uit van een vergelijkende benadering, waarbij de hoven in de Verenigde Staten en Europa werden bekeken. In het tweede seminar werden de administratie van de hoven en praktijkgevallen onder de loep genomen en in het derde de rol van de administratie in de activiteit van de hoven en de bescherming van grondwettelijke rechten," verklaart Mw. Malorroura. "Nu zijn wij een vierde seminar aan het voorbereiden als aanvulling op het oorspronkelijke project, met hulp van de Raad van Europa. " "Tacis heeft ons geholpen het beleid van het grondwettelijk hof te ontwikkelen. Wij hebben heel wat informatie gekregen en denken anders over de grondwet en wetten. Wij zijn van plan ons systeem te consolideren en het te verbeteren," zegt Gafur Abdumajidov, rechter bij het hof. "Ons werk met Tacis heeft onze visie op Europa veranderd. Vroeger konden wij deze kwesties niet bespreken met Europese collega's. Nu kunnen we ze met experts bespreken en vragen stellen. Dat is een revolutie - het is misschien een groot woord - maar het is echt zo," verklaart M. Abdumajidov. "Het Tacis-programma rechtvaardigt zichzelf. Het is een zeer nuttig project, in het bijzonder voor ons land, voor beginners die nog maar pas met deze activiteit starten. De seminars waren heel vruchtbaar. Wij hadden niet genoeg informatie over en ervaring met andere landen. Ik zou wensen dat het programma nog verder wordt uitgebreid zodat er specialisten uit andere landen aangetrokken kunnen worden, of dat wij misschien de kans kunnen krijgen studiereizen te maken in andere landen en daar seminars en workshops te houden," zegt M. Abdumajidov. "Wij zouden graag hulp krijgen van Tacis bij het vertalen van enkele van de documenten in het Oezbeeks. Misschien kunnen wij ons werk voortzetten. Ik ga mijn eigen samenvatting van de activiteiten van het grondwettelijk hof publiceren en één hoodstuk zal enkel gewijd zijn aan de steun van Tacis en een evaluatie van die steun," besluit M. Abdumajidov. Land: Rusland Thema: Economisch onderzoek Waarom zou economisch onderzoek een prioriteit zijn voor Rusland of Tacis? "Rusland moet een internationale, onderszoekscapaciteit moderne macro-economische ontwikkelen," antwoordt Jan Lundin, Europees uitvoerend directeur van het Russisch-Europees Centrum voor Economisch Beleid. Het centrum, dat met een Tacis- subsidie werd opgericht, is de belichaming van een visie - een visie dat het centrum in Rusland en de EU uitgebreide erkenning kan genieten als een toonaangevende bron van informatie, beleidsadvies op hoog niveau en academische uitmuntendheid. "Er zijn zeer ervaren Europese economen aan het centrum verbonden. Het centrum treedt op als makelaar tussen de Russische Regering en economen. Het is ook belangrijk 37 informatie te verspreiden over de toestand van de Russische economie. Een van onze publicaties, 'Russische Economische Trends', zal daar voor zorgen. Wij zijn ook van plan het aantal publicaties naar andere soorten uit te breiden. De Partnerschaps- en Samenwerkingsover eenkomst met Rusland is nog een reden om het centrum op te richten. Artikel 80 van de Overeenkomst heeft het over het tot stand brengen van een dialoog inzake economisch beleid tussen Rusland en de EU. Ik denk dat het centrum jong econoom dan moderne economie beginnen te studeren, rond 1995 zouden afstuderen en een als onderzoeksopleiding zouden starten, indien zij een doctoraat willen behalen, in 1996. Het zal vijfjaar duren voor zij helemaal klaar zijn, en zo zit je in het jaar 2000. Er is tijd nodig om bekwaamheid tot ontwikkeling te laten komen. Er is al een schat aan bekwame en opgeleide Russische economen - daar zijn een aantal uitstekende voorbeelden van," verklaart M. Lundin. "In de eerste plaats moeten wij een interne bekwaamheid en econometrische instrumenten ontwikkelen. Wij moeten de Russische economen de instrumenten verschaffen waarmee zij kunnen bewijzen of weerleggen waarom de economie op een bepaalde manier reageert. Wij kunnen mensen leveren die met die instrumenten vertrouwd zijn, om bij te dragen tot het verbeteren van de situatie en om beleidsadvies te geven en internationale onderzoeks capaciteiten te creëren. Ik meen dat Rusland geen unieke economie is. Hier gelden dezelfde regels: druk je te veel geld, dan krijg je inflatie. " De taak van M. Lundin is het centrum te beheren. "Ik ben hier om dagelijkse problemen op te lossen - zoals zorgen voor de uitbetaling van de lonen en verbinding met de Russische autoriteiten. Wij moeten de vijf groepen die wij geërfd hebben coördineren, namelijk macro-economie, handel, buitenlandse investeringen, beleid inzake de sociale arbeidsmarkt en industrie," verklaart M. Lundin. Er werken drie economen van de EU permanent op het centrum, aangevuld door een groot aantal specialisten die Moskou aandoen. Er werken op het centrum ook zowat 25 jonge Russische onderzoekers die hun doctoraat aan het beëindigen zijn. Door op het centrum te werken, zullen zij waardevolle ervaring opdoen en later de herschepping van het economisch onderzoek in Rusland gaan leiden. Ondertussen is M. Lundin er nogal gerust in dat het centrum nu al beschouwd wordt als een bron van betrouwbaar onderzoek en advies. "Wij geven niet veel ruchtbaarheid aan onze contacten met de regering. Veel van ons advies is vertrouwelijk," zegt M. Lundin. "Het is onze taak betere documenten en onderzoek voort te brengen, ons op de grote economische kwesties te concentreren en de problemen in te schatten. " Land: Georgië Thema: Opleiding van ambtenaren De rol van ambtenaren is een rol die de meeste EU-burgers als vanzelfsprekend zouden beschouwen. In Georgië echter is hun rol nauwelijks omschreven en relatief nieuw. Onder 'Rusland is geen unieke economie: druk je te veel geld, dan krijg je inflatie' hier een rol kan spelen en ook 'facilitator' kan worden. Ik ken de problemen van de Russische economie en de Europese economie. Ik denk dat we hier tot overeen stemming zouden kunnen komen," verklaart M. Lundin. Hij haast zich wel erop te wijzen dat dit proces van economische uitwisseling geen eenrichtingsverkeer is. "Er kunnen lessen worden getrokken uit de Russische ervaring die plaatsvindt in een veranderende economische omgeving en met betrekking tot het Europees economisch beleid. Een goed voorbeeld zijn de relatief lage werkloosheidscijfers in Rusland ondanks een economische crisis. Dat is iets waar men oog moet voor hebben en wij zijn van plan een seminar over de arbeidsmarkten te organiseren om dat punt te bestuderen," zegt M. Lundin. Er bestaan al een aantal grote economische instituten in Moskou en in de rest van Rusland. Die organisaties zijn al verschillende jaren actief in het domein van economisch onderzoek, maar vóór 1991 konden zij geen onderzoek doen in een ander domein dan een sociale planeconomie. "Er waren heel strikte grenzen opgelegd aan het soort van onderzoek dat zij konden doen. En zij beschikten niet over de moderne westerse macro-economische instrumenten. Als je 1990 als jaar nul neemt, zouden er mensen zijn die 38 * het oude regime, zagen de ambtenaren hun rol in eerste instantie als het uitvoeren van staatsplannen. Met de invoering van de democratie zijn hun functies en plichten zowel tegenover de regering als tegenover de bevolking drastisch gewijzigd, maar weinigen begrijpen hun nieuwe rol, laat staan de complexiteit van de markteconomie. Om te helpen bij het voorbereiden van een nieuwe generatie van ambtenaren, heeft Tacis een hogeschool voor openbaar bestuur opgericht. Onder de leiding van George Turkia, Decaan van de Hogeschool voor Management en Openbaar Bestuur aan de Georgische Technische Universiteit, is het Tacis-project een van de succesvolste in Georgië geworden. "De hogeschool werd door Tacis opgericht om drastische verandering in het openbaar bestuur van Georgië te bewerkstelligen en om de ambtenaren op te leiden in de belangrijkste doelstellingen van een democratische maatschappij die in een markteconomie opereert," verklaart M. Turkia. "Het begrip openbaar bestuur bestond hier niet. Er waren geen echte experts. " Dus selecteerde M. Turkia samen met de Tacis-experts een groep specialisten, hoofdzakelijk gekozen aan de bestaande faculteit, en gaven ze hun gedurende zes maanden intensieve opleiding in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. "Eenmaal de lesgevers waren opgeleid en wij voorbereid, startten wij de lessen intensieve opleiding voor ambtenaren op korte termijn. De cursussen gaan over twee, drie of zes weken," zegt M. Turkia. Er worden tien studiegebieden door de cursussen gedekt: algemeen beheer, markteconomie, financieel beheer, informatietechnologie, grondwettelijk recht, sociale zekerheid, belastingadministratie, personeelsbeheerm, beheerdiensten en een uiteenlopende reeks van gespecialiseerde opleidingscursussen. Wanneer het project in mei 1998 afloopt, zullen er in totaal 2. 000 ambtenaren de cursussen van de hogeschool doorlopen hebben. "Wij zijn Tacis en de EU ten zeerste dankbaar voor hun ervaring en steun. Maar wij kunnen niet verder zonder financiële hulp van buitenaf" zegt M. Turkia. "Dit was een uitstekend Tacis-project. Zij begrepen het belang van het opleiden van ambtenaren en wij zijn trots op hetgeen gerealiseerd werd. Er is een grote vraag naar de cursussen van de hogeschool. De Regering heeft al gezegd dat zij om de vijfjaar bijscholing voor ambtenaren wil verschaffen. Maar zonder financiële hulp zullen wij verdwijnen," klaagt M. Turkia. De studenten, waarvan velen zich niet bewust zijn van de financiële dreiging die de hogeschool boven het hoofd hangt, zijn enthousiast over de cursussen en opleiding die zij krijgen. "Wij hadden ons niet kunnen inbeelden hoe interessant deze cursussen zouden zijn," zegt een student. "Enkel luisteren, weten dat zulke informatie mogelijk is. wij zijn zeer tevreden over de colleges," zegt een ander. "Deze cursussen hebben ons een nieuwe kijk op onze problemen gegeven. Het hoofddoel is gewijzigd, de mentaliteit is gewijzigd. Wij hebben nu een professionele benadering," is het commentaar van een andere student. "Ik bespeur een grote belangstelling bij alle studenten. Zij zijn zeer geïnteresseerd in studeren en dat maakt mijn colleges interessant voor mij," is het commentaar van een lesgever over zijn kleine groep studenten, die uit het parlement, het stadhuis en een uiteenlopend aantal ministeries kwamen. En M. Turkia vertrouwt erop dat het geld gevonden zal worden en dat het "uitstekende werk van Tacis" in de toekomst zal doorgaan. Land: Georgië Thema: Landbouwkredietsysteem Op de vijfde verdieping van het imposante gebouw van het Georgische Ministerie van Landbouw zit wat op eerste gezicht een Britse lokale bankdirecteur lijkt. Bij nader toezicht blijkt de illusie werkelijkheid te zijn - het is precies dat wat Peter Shaw is, hooggeplaatst bankier en kredietspecialist voor het Tacis-Regionaal Landbouwher vormingsprogramma (RARP) in de Kaukasus. Toen hem door Tacis gevraagd werd te helpen een regionaal landbouwkredietsysteem in de Kaukasus overeind te zetten, stemde hij ermee in zich gedurende maximum twee maanden met het project bezig te houden. Meer dan twee jaar later is hij nog steeds in Tbilisi, en zijn enthousiasme voor het project is niet afgenomen. Hij meent dat het Tacis-project een diepgaande invloed gehad heeft op de Georgische landbouw en belangrijke veranderingen begint teweeg te brengen in Azerbeidjan, waar zich ook een vergelijkbaar project aan het ontwikkelen is. "Wij zijn begonnen met het tegenwaardefonds - voedselhulp uit het verleden omgezet in contant geld. De voedselhulp werd aan Armenië, Azerbeidjan en Georgië gegeven en zij kwamen overeen hoe zij de door de Regering gespaarde fondsen zouden gebruiken. In Azerbeidjan en Georgië kwam de Regering overeen een kredietsysteem via handelsbanken op te stellen om de landbouwontwikkeling te helpen. De grootste doelstelling was te helpen de kwaliteit en kwantiteit van de verwerking van de landbouwproductie te verbeteren, de afhankelijkheid van geïmporteerde voedselhulp te verminderen, en het bankwezen in de particuliere economie als hoofdkanaal voor financiering te gebruiken," verklaart M. Shaw. Het beginkapitaal bedroeg 8 miljoen $. Er werden leningen over twee jaar aangegaan. "De respons van de banken was goed. Wij hebben een invorderingsgraad van 97 procent - een percentage waarmee elke westerse bank gelukkig zou zijn - en ons fonds is nu 25 miljoen $ waard," zegt M. Shaw trots. "De invloed op de landbouweconomie was geweldig. Het lenen van grote sommen heeft een machtige invloed op de landbouwsector gehad en heeft ook het bankwezen geholpen. Kredietverlening in de landbouwsector is heel risicodragend en er zijn onvoldoende stimulansen voor de banken. Wij hebben de rentevoeten aantrekkelijk gemaakt zowel voor de kredietnemers als de geldschieters. Wij hebben acht mensen die toezicht houden om de banken te helpen bij het richten, uitbetalen en innen van de leningen op korte termijn. Wij treden op als hoofdkantoor, met filialen verspreid over heel het land. Wij helpen ook bij opleiding van de banken, bij risicomanagement en bij het inrichten van controlemechanismen die voor krediettransacties nodig zijn. Kredietverlening in de landbouwsector onder het Regionaal Landbouwhervormingsprogramma en de kwantiteit van de landbouwopbrengst is gericht op het verbeteren van de kwaliteit 40 * Het helpt de banken en heeft een grote invloed op de landbouweconomie," zegt M. Shaw. Het programma in Georgië loopt nu twee jaar, sinds april 1996, terwijl het Azerbeidjaanse stelsel in mei 1997 van start ging. In Georgië waren de leningen op de graansector geconcentreerd, waar de boeren kredieten op korte termijn kregen om tarwe te verbouwen, terwijl aan maalderijen krediet verleend werd om de tarwe tot bloem te malen en ten slotte de bakkerijen ook leningen kregen om de bloem te gebruiken. Het was een keurige cirkel, die M. Shaw nu binnenkort zal gaan uitbreiden. "Wij gaan beginnen te lenen aan andere landbouwsectoren, zoals thee en wijn. Wij zullen toezicht blijven houden om ervoor te zorgen dat de kredieten correct worden besteed. Wij helpen het bankpersoneel te verbeteren en helpen ze tonen hoe ze toezicht moeten houden op kredieten zodat ze terugbetaald worden. Wij hebben ook bijgedragen tot het oprichten van vier landbouwerskredietverenigingen," verklaart M. Shaw. "Ik hou van dit project omdat er resultaten mee bereikt worden. De Nationale Bank is tevreden omdat het bankwezen er versterkt uitkomt en er aan expertise door wint. Brussel is tevreden - dat moet wel, aangezien het het project voor nog eens een jaar verlengd heeft! Het werk heeft niet alleen met bankieren te maken. Het gaat om het opbouwen van relaties, mensen aan je kant krijgen. Je neemt afstand van de werkomgeving zodat de projecten kunnen slagen," besluit M. Shaw. Thema: De Rode Brug Op zowat een uurtje rijden van Tbilisi gaat het platteland in een andere versnelling over. Weg zijn de maniakale chauffeurs uit de stadsstraten. In plaats daarvan zie je in het idyllische landschap stipjes van grazende schapen en geiten - en af en toe een vrachtwagen. Zowat 800 van die vrachtwagens rijden dagelijks heen en weer over de oude Rode Brug. De huidige structuur, die meer dan 300 jaar geleden gebouwd werd, ontleent haar naam aan de donkerroze kleur van de stenen - die ook bij de kleiachtige omliggende grond past. De brug ligt op de hoofwegverbinding tussen Tbilisi en Bakoe en is een deel van de TRACECA-wegcorridor. De grens tussen Georgië en Azerbeidjan ligt ergens halfweg de brug - niemand weet met zekerheid waar precies. Maar de schilderachtige Rode Brug is niet gemaakt voor het moderne verkeer en zeker niet voor het toenemend aantal voertuigen die de groeiende handel in de regio met zich zal brengen. De nieuwe brug, nu volledig aan de Georgische kant, zal een structuur met twee rijstroken zijn met op- en afritten waarlangs de voertuigen naar de Azerbeidjaanse en Armeense grenzen of ook naar de lokale dorpen kunnen rijden. onzichtbaar - wat er overblijft aan het einde van een programma is een gewijzigde mening, een veranderde houding, een nieuw concept en een verschillende manier om de zaken aan te pakken. Dat is een sleutelonderdeel van de overdracht van knowhow. Dan zijn er ook de tastbare opleidingscentra, resultaten en de nalatenschap: samenwerking in de zakenwereld en fysieke structuren. Duidelijk is dat de Tacis-projecten een grondig verschil kunnen maken in alle landen waar het opereert. Bouw van een nieuwe 'Rode Brug' tussen Georgië en Azerbeidjan Terwijl de bouw tijdens het Sovjettijdperk gestart werd, kwam hij aan het einde van de jaren 80 tot stilstand toen het geld opraakte. TRACECA bracht het project weer tot leven. Er was ongeveer 2 miljoen ECU nodig om de brug te voltooien. de bijzondere Volgens Bartolomeo Marvaldi, projectbeheerder die advies gaf omtrent de bouw, deed de EU een goede zaak, gedeeltelijk wegens economische omstandigheden in Georgië. «Het voorgevormde beton lag al in de omtrek te wachten op kopers en we konden het voor een spotprijs op de kop tikken. De ter plaatse gebruikte uitrusting is voldoende voor dit soort van project en zou in het westen aanzienlijk meer kosten. Maar die uitrusting lag daar maar niets te doen en de prijsbere keningen zijn nog niet gebaseerd op real time prijzen. » Hoewel de arbeidskrachten relatief goedkoop zijn, is het aantal arbeiders hoger dan op een gelijkwaardig westers bouwterrein. In totaal zullen er meer dan 200. 000 manuren in de bouw van de brug gegaan zijn en meer dan 130. 000 kubieke meter grond verplaatst zijn. Hoewel niemand echt gelooft dat de nieuwe brug ooit de Rode Brug inzake historische betekenis zal evenaren, is haar plaats in de geschiedenis verzekerd. M. Marvaldi bracht een oude Romeinse gewoonte naar Georgië over door ervoor te zorgen dat een koker met daarin een document waarin de constructie van de nieuwe brug wordt beschreven in een van de reusachtige pijlers die de brug dragen werd geplaatst. De koker werd geplaatst door Jérôme Cassiers, eerste secretaris van de Delegatie van de Europese Commissie in Georgië, en plaatselijke Georgiërs die belast zijn met de bouw van de nieuwe brug hopen dat ze voltooid zal zijn tegen eind 1998. En wat brengt Tacis nu tot stand? De concrete resultaten van het Tacis-programma zijn de projecten ervan. De resultaten van de projecten zijn vaak 41 Regionale programma's Bevordering van Interstatelijke samenwerking onder NOS De regionale component van Tacis is bedoeld om tegemoet te komen aan behoeften waaraan niet kan worden beantwoord door landenprogramma's alleen, en 1997 biedt waardevolle voorbeelden van uitdagingen die werden aangegaan, met name door een sterke ondersteuning onder partnerlanden van projecten waarvan zij menen dat ze een grote gemeenschappelijke waarde voor hen allemaal hebben. Tacis moedigt de regionale samenwerking aan als een manier om vrede, stabiliteit, veiligheid en welvaart te versterken. Regionale samenwerking is een potentieel krachtig ingrediënt om de spanningen die de stabiliteit nog steeds bedreigen te vermijden en zelfs onschadelijk te maken: waar ministers en hooggeplaatste functionarissen uit verschillende landen - soms met zeer uiteenlopende zienswijzen - gesteund door Tacis, samen kunnen werken aan technische problemen van gemeenschappelijk belang, vergroten de kansen dat er effectieve contacten worden gelegd ook op politiek niveau. Azerbeidjan en Turkmenistan hebben bijvoorbeeld hun discussies over soevereiniteit in de Kaspische Zee terzijde geschoven bij het bespreken van de operationele aspecten van oliewinning en doorvoer in het kader van het INOGATE-programma van Tacis. Interstatelijke samenwerking is ook van cruciaal belang bij het realiseren van sommige van de hoofdambities van de EU en de partnerlanden, heel in het bijzonder inzake transport, doorvoer van hulpbronnen uit koolwaterstof en milieubescherming. In Interstatelijke samenwerking komen mensen en projecten niet alleen samen om in het verlengde van het bestaande beleid te werken, maar is er ook een heel reële mogelijkheid dat die mensen en projecten wezenlijk ook het toekomstige beleid kunnen gaan beïnvloeden. INOGATE (Interstatelijk Project voor Olie en Gas naar Europa) INOGATE, het door Tacis geleide programma voor olie- en gastoevoer, brengt verschillende van die elementen dicht bij elkaar - en in 1997 werden er een aantal echte successen voor geboekt. Deze omvatten projecten waarbij de eerste olie uit Kazakhstan naar de Zwarte Zee vloeide. De bedoeling van INOGATE is de inspanningen te steunen om de regionale gastransportsystemen en de toevoersystemen voor olie producten en geraffineerde olieproducten te herstellen, te rationaliseren en te moderniseren, en de mogelijke alternatieve opties voor het transport van koolwaterstoffen van de Kaspische Zee en de Centraal-Aziatische regio's naar Europese en westerse markten te beoordelen. Het doel van Inogate is een aantal grootschalige, betaalbare projectvoorstellen tot stand te brengen zodat de noodzakelijke investeringen kunnen gebeuren, waarbij aanvullende routes bij het bestaande transportnetwerk worden geboden. Om zijn rol te spelen, heeft INOGATE audits van bestaande distributienetwerken opgestart, de haalbaarheid van infrastructuurprojecten beoordeeld, geholpen bij contractuele kwesties en - voor het eerst in 1997 - geïnvesteerd in kleinschalige saneringsprojecten in de belangrijkste grensregio's die risico's voor de menselijke gezondheid, schade aan het milieu en continuïteit van de toevoer inhouden. Fondsen toegekend per sector 1991-1997 (in miljoen ECU)* 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal Nucleaire veiligheid en milieu 36,27 Herstructurering van staatsondernemingen en ontwikkeling van de prive-sector 7,6 60 4 100 15 67,5 70,5 98,5 5 0 Hervorming van net openbaar bestuur, sociale diensten en onderwijs 44,85 0 21** 20** 23 Landbouw Energie 5,79 6,7 Transport 4,78 Beleidsadvies en programma's voor kleine projecten Telecommunicatie Overige 0 0 0 3,8 1,5 9 8,5 1 0,83 0 5 14 8 1 8 2 3 7 20,5 0 6,5 10,5 3,5 8,5 0 2,5 6 88,5 1,5 521,27 33,1 4 0 17,5 10 0 0,5 13 112,85 23,59 50,7 87,78 37 5 38,33 0 0 1,5 13,5 34,5 0 0 4 Totaal 105,99 88,63 172 131,5 124,5 152 135 909,62 Omvat de interstatelijke programma's, programma's voor grensoverschrijdende samenwerking en nucleaire veiligheid * Omvat fondsen voor het Tempus-programma 42 * In 1997 heeft INOGATE een stuwkracht ontwikkeld die geholpen heeft de nationale problemen te overstijgen. Zijn onderliggende wens om conflicten omtrent toegang tot hulpbronnen en markten te vermijden heeft aan geloofwaardigheid gewonnen en verdere steun gekregen. Het Tacis-geld dat aan neutrale studies werd besteed wordt als de beste waarborg voor onpartijdige behandeling van alle medespelers gezien. Leiders in de regio hebben, via Tacis en INOGATE, getoond dat zij bereid en in staat zijn samen te werken en dat politieke convergentie een realistische mogelijkheid is - en ten gevolge daarvan zijn de aan de regio beloofde miljarden dollars van andere donors en buitenlandse investeerders concreet beginnen binnen te investeren vele van de voornaamste komen. Nu oliemaatschappijen van de wereld in exploratie in de Kaspische Zee, gedeeltelijk omdat Tacis en INOGATE het grotere probleem hebben aangepakt van hoe de productie de regio te doen verlaten, via gedeelde toegang tot pijpleidingen, op basis van wederzijds belang gesteund door politieke stabiliteit en sterke regionale samenwerking. Vervoersnetten impact. Inzake vervoer heeft het TRACECA-programma een vergelijkbare In 1997 boekte het verdere vooruitgang bij de ontwikkeling van een bijkomende west oost-route van Europa, over de Zwarte Zee, door de Kaukasus en de Kaspische Zee, naar Centraal-Azië. Het is de kortste afstand en zou de snelste en goedkoopste route kunnen worden, van Centraal-Azië tot diepzeescheepvaart, waarbij wereldmarkten bediend kunnen worden. technisch niveau stimuleert TRACECA Op fysieke verbindingen tussen landen om de handel en communicatie te vergemakkelijken: er worden projecten ter waarde van 25 miljoen ECU uitgevoerd als gevolg van beslissingen van 1997, waaronder de vernieuwing van een roro- veerbootterminal in de Oekraïense haven llychevsk en de bouw van een nieuwe in Poti (Georgië), omdat de verbetering van de havens aan de Kaspische en de Zwarte Zee een sleutelelement is voor de route. Maar terzelfdertijd bouwt TRACECA aan de verstand houding tussen de deelnemers: de Presidenten Aliyev van Azerbeidjan en Sjevardnadze van Georgië stelden in september 1997 gezamenlijk voor als gastheer op te treden voor een Presidentiële Conferentie in de Kaukasus begin 1998, met het oog op het aannemen van een door ingeleide multilaterale overeenkomst over TRACECA spoorwegvervoer. En Tacis organiseerde in april 1997 in Tbilisi een ministeriële transportconferentie, met landen van het Zwarte Zeepact voor Economische Samenwerking en de bij TRACECA betrokken NOS, die op haar beurt leidde tot de Conferentie van Helsinki van de Europese Ministers van Verkeer in juni 1997 waar de regio van de Zwarte Zee geïdentificeerd werd als een pan-Europese transportzone als uitbreiding van de EU's Transeuropese Transport netwerken (TEN's) naar het oosten. TRACECA katalyseert ook steun van de IFI's en privé- investeerders, waaronder de EBWO, die $200 miljoen toegewezen heeft aan gewichtige projecten in havens, aan spoorwegen en wegen op de route, en de Wereldbank, die $40 miljoen toegewezen heeft aan wegen in Armenië en Georgië. De privé-investeerders van de EU zijn betrokken in joint ventures met transportondernemingen in de regio. Tacis heeft 750. 000 ECU aan knowhow ter beschikking gesteld voor de uitvoerbaarheid en het ontwerpen van twee hoofdwegen in Turkmenistan, voorafgaand aan een EBWO- lening van $80 miljoen; 1,5 miljoen ECU voor een ontwerpstudie en de voorbereiding voor de veerbootterminal in de haven van Turkmenbashi voorafgaand aan een EBWO- lening van $50 miljoen; en 750. 000 ECU voor knowhow voor het verbeteren van wegen in Armenië, met de tweede helft van een Wereldbank/EBWO-lening van $40 miljoen. TRACECA heeft zich geconcentreerd op het helpen verbeteren van het transportbeheer in alle transportsystemen, zodat managers meer afgestemd geraken op het zich concentreren op de behoeften van hun internationale klanten en meer vertrouwd geraken met disciplines zoals het voorzien van geplande investeringen zodat zij een maximale waarde halen uit de beperkte beschikbare financiering. De gewoonte om samen te werken aan prijszetting bijvoorbeeld is nog niet lang ingeburgerd maar zal een belangrijk element zijn bij het aantrekken van nieuwe zaken. Er worden modelregels en - overeenkomsten ontwikkeld om te helpen de transport wetgeving te moderniseren of er de lacunes in weg te werken: bijvoorbeeld, de marktregulering, die zich concentreerde op het ondersteunen van genationaliseerde transportparken, wordt aangepast zowel om concurrentie mogelijk te maken als om veiligheid en operationele normen te benadrukken. Dat gebeurt terwijl de samenwerking tussen TRACECA-landen bevorderd wordt. TRACECA heeft nationale vrachtexpeditie- verenigingen in Georgië, Azerbeidjan en Kazakhstan geholpen om volwaardige leden van de internationale federatie te worden en landen om geassocieerde leden te worden. individuele bedrijven in vele TRACECA-knowhowprojecten die in 1997 van start gingen omvatten herstructurering en telecommunicatiestudies voor de Centraal-Aziatische spoorwegen, een programma voor wegonderhoud van 2,5 miljoen ECU en haalbaarheids studies voor nieuwe terminalfaciliteiten in de Georgische 43 1997 toen er een budget van 4 miljoen ECU werd verstrekt om de Nationale Milieu-actieprogramma's op een internationaal vlak te brengen. Binnenlandse adviseurs begonnen overal (behalve in Tadzjikistan) te werken om nationale ministeries te helpen bij het opstellen van plannen en om advies te verlenen over implementatie van de NEAP's. Andere activiteiten van 1997 gingen van maatschappelijke bewustmaking bij gezinnen in St Petersburg, het oprichten van videotheken voor scholen en universiteiten, tot opleidingssessies voor journalisten over de manier waarop men thema's over milieu en energiebesparing verslaat. In maart begon een gemeenschappelijk Tacis/Phare- proefproject binnen het Milieuprogramma voor de Zwarte Zee gemeenschappelijke plannen te ontwikkelen voor kustzone- beheer. Er worden via Tacis-financiering nieuwe regionale milieucentra opgericht in navolging van een succesvol Boedapest-model in Oekraïne, Rusland, Moldavië en Georgië. Het Tacis-Programma Regionale Zeeën van 1997 zette zijn steun voor het Milieuprogramma voor de Zwarte Zee voort (er wordt gewerkt aan de tenuitvoerlegging van het Strategisch Actieplan voor de Zwarte Zee, dat in oktober 1996 in Istanboel door de Ministers van Milieu van de landen rond de Zwarte Zee goedgekeurd werd) en het Donau-bekkenprogramma. En Tacis ontwikkelde een informatiesysteem voor agro-milieucontrole in Centraal-Azië om te helpen de oogstopbrengst in de regio te voorspellen; het proefproject omvat een onderdeel voor een haalbaarheidsstudie om te bepalen of en hoe het project uit te breiden om andere NOS en Mongolië op te nemen. Milieubewustheid begint op jonge leeftijd Nucleaire veiligheid havens Poti en Batumi. En de zwakke verbinding aan de Georgisch-Azerbeidjaanse grens wordt versterkt door een nieuwe TRACECA-brug en de renovatie van de oude Rode Brug, waarvan de gemetselde boog uit de twaalfde eeuw dateert, met een investeringsproject van 2,5 miljoen ECU over 12 maanden dat in augustus 1997 startte. Milieu Ter aanvulling van zijn steun voor grote transport- en energieprojecten, bevat de regionale Tacis-programmering ook een sterke milieucomponent. Er zijn nog talrijke onopgeloste milieuproblemen uit het USSR-tijdperk, die gemeenschappelijke actie vereisen omdat de huidige problemen (en hun potentiële bedreigingen) verder reiken dan de grenzen van het ene of het andere land. De ontwikkeling en implementatie van de Nationale Actieplannen voor het Milieu (NEAP) werden gesteund door het Interstatelijk Tacis-Programma. Dat werd gerealiseerd in Nucleaire veiligheidskwesties blijven onder het Tacis- programma tot de sleutelprioriteiten behoren. De prioriteiten zijn het verlenen van bijstand ter plaatse, het ontwikkelen van onafhankelijke regulerende entiteiten om een «veiligheidscultuur» over te brengen en het ten uitvoer brengen van grootschalige programma's zoals het «Memorandum of Understanding» voorTsjernobyl. In het bijzonder, parallel met het engagement van de Oekraïense regering om Tsjemobyl tegen 2000 te sluiten, is Tacis van dichtbij betrokken bij de inspanningen om de shelter over de beschadigde Unit-4 te vervangen door een veilige structuur voor het milieu. De Gemeenschap is de grootste individuele donor bij die poging, maar er is een wijdverspreid engagement tot vooruitgang vanwege andere donors. Tacis heeft het kader voor een oplossing verstrekt en heeft daarbij de aanbevelingen overgenomen van een eerste studie voor evaluatie van vijf grote technische scenario's en een aantal ondergeschikte opties, die voor korte- en langetermijnmaatregelen zouden kunnen zorgen voor een milieuveilige oplossing voor de sarcofaag. Het in die studie aanbevolen actieverloop werd nadien in een ander Tacis- project uitgewerkt in het 'Shelter-implementatieplan' (SIP), dat in april 1997 door de G7 en Oekraïne goedgekeurd werd. Het SIP identificeerde 22 prioritaire taken die op korte termijn voor stabiliteit en op lange termijn voor veiligheid zullen zorgen. Het Shelterfonds voor Tsjernobyl werd eind 1997 opgericht. De eerste bijeenkomst van de Vergadering van bijdragers vond plaats in december. Meer dan 20 landen en de EU hebben zich al verbonden tot meer dan 380 miljoen US$ van een totale kostprijs van 750 miljoen US$. De Commissie stelde voor uit de Tacis- enveloppe tot 100 miljoen US$ bij te dragen aan het Fonds, met een schijf van 50 miljoen ECU in 1998. Er werd voor het project voor een benadering gekozen op basis van beslissingen, wat de vroege uitvoering vereist van een aantal prioritaire taken, bekend als 'vroeg biedbare projecten', en er werden daarvoor eind 1997 aanbestedingen uitgeschreven. In het kader van de sluiting van de kerncentrale van Tsjernobyl, verleent Tacis ook assistentie aan de centraleoperator en het Oekraïense nucleaire bedrijf bij de voorbereiding van de bouw van ontmantelingsfaciliteiten op het terrein van de kerncentrale van Tsjernobyl. Er werd een intern beoordelingsproces opgestart met de bedoeling de strategie voor dit programma nauwkeurig af te stemmen. Grensoverschrijdende samenwerking Tacis-programma Het voor Grensoverschrijdende Samenwerking (CBC) werd eind 1996 gelanceerd. In 1997 moesten er, door de betrokkenheid van vele actoren zowel op regionaal als op nationaal niveau, hoofdzakelijk opstartproblemen worden aangepakt. Het programma steunt grensoverschrijdende samenwerkingsacties aan de westelijke grenzen van de NOS met de EU en de Midden- Europese landen (CEC's). De bedoeling is het steunen van duurzame projecten die een grensoverschrijdende impact hebben, aan beide kanten van de grens op lokaal of regionaal andere Gemeenschapsprogramma's aanvullen, met name Phare en Interreg. Er bestaat bij lokale en regionale autoriteiten een brede belangstelling voor het programma, dat de financiering omvat van een aantal grensoverschrijdingspunten, waaronder drie aan de Russisch-Finse grens, alsook projecten regionale inzake milieu, energie-efficiëntie, capaciteitsopbouw en CBC op lokaal niveau via de Tacis- Faciliteit voor Kleine Projecten. Het programma is een sleutelprioriteit van de EU, ook met het oog op de toekomstige uitbreiding van de Europese Unie. gesteund worden niveau en Justitie en binnenlandse aangelegenheden De in juni 1996 in Firenze gehouden Europese Raad benadrukte de noodzaak om de samenwerking tussen de EU en de NOS te ontwikkelen op het gebied van Justitie en Binnenlandse Aangelegenheden. De Raad besliste het Tacis-programma voor zulke acties open te stellen. Overeenkomstig het mandaat van de Europese Raad van Dublin van december 1996, werd in het bijzonder het accent gelegd op de bestrijding van illegale drugshandel in de Centraal-Aziatische Republieken. Het werken aan justitie en binnenlandse aangelegenheden voert een nieuwe vorm van samenwerking in. Anticorruptiemaatregelen zijn een van de eerste vereisten voor het verbeteren van het investeringsklimaat in verschillende landen. Sommige punten met betrekking tot justitie en binnenlandse aangelegenheden werden in het verleden al door Tacis gesteund, zoals de controle op kapitaalverkeer, douane controles en advies aan centrale banken, alsook via grensoverschrijdende operaties, maar in 1997 werd de grondslag voor een uitgebreider programma gelegd. Tussen februari en juni 1997 werden er in elf NOS bezoeken ter identificatie afgelegd door experts op hoog niveau uit de Lidstaten, begeleid door de Commissie via Tacis, om de belangstelling bij de NOS te beoordelen en specifieke te stellen: wederzijdse samenwerkingsgebieden voor juridische bijstand, samenwerking tussen overheidsbureaus en veiligheidsdiensten, corruptie, illegale migratie, en de ontwikkeling en versterking van NGO's. Er wordt ook actie overwogen in de Kaukasus, om te helpen doorvoerroutes voor drugs af te sluiten, bijvoorbeeld door het versterken van de luchthaven- en havencontroles of door het ontwikkelen van een opleidingscentrum voor snuffelhonden. Van het Interstatelijk Programma van 1997 werd er 3 miljoen ECU gereserveerd voor een actieprogramma in de NOS en de Midden-Europese landen. In 1997 financierde de EU ook gedeeltelijk de versterking van de NGO-capaciteit voor migratiebeheer in de Kaukasus en in oktober 1997 was er de deelname van NOS aan de conferentie van Praag over illegale migratie. Het belang van regionale samenwerking werd in 1997 eens te meer onderstreept in het document «Agenda 2000» van de Commissie en in Mededelingen van de Commissie over regionale samenwerking in het algemeen en samenwerking rond de Zwarte Zee in het bijzonder. Ondersteuning van regionale en Interstatelijke programma's blijft een Tacis- prioriteit. * 45 Programma's voor kleine projecten Tacis is in staat om snel aan dringende behoeften te beantwoorden. Bijvoorbeeld, toen Georgië behoefte had aan advies bij zijn voorbereidingen voor toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in 1997, was Tacis in staat een expert te mobiliseren in minder dan twee maanden. Dat snelle antwoord kwam er dankzij het Programma voor Beleidsadvies - één van een aantal programma's voor kleinere projecten die Tacis via zijn programma's voor kleine projecten (SPP's) leidt. Het Programma voor Beleidsadvies Het Programma voor Beleidsadvies heeft tijdens het jaar in alle partnerlanden, behalve Wit-Rusland en Mongolië, advies op hoog niveau verleend over economisch beleid gericht op hervormingen en wetgeving die hervormingen mogelijk maakt. Er werden experts het terrein opgestuurd om centrale en lokale besturen, parlementen, staats- comités, centrale banken en andere beleidsinstanties te helpen. En dat vermogen om resultaten te leveren heeft bij andere donors belangstelling gewekt - de Wereldbank heeft onlangs de Oekraïense autoriteiten aangemoedigd om via dit Tacis-programma een transportexpert aan te vragen in combinatie met een operatie voor het opbouwen van instellingen in de transportsector. Volgend op het succes van de Russische experimentele fase in 1997 met betrekking tot advies over toetreding tot de WTO, werd er aan het einde van het jaar een volledig programma voor 1 miljoen ECU afgewerkt. Daarbij zullen 20 Russische experts worden gebruikt, die onder toezicht van westerse experts zullen staan. Het is de uiteindelijke bedoeling dat gelijksoortige projecten zich uitstrekken over Oekraïne, Kazakhstan, Oezbekistan, Georgië, Azerbeidjan en Moldavië. Er werd op verzoek van Oekraïne al een Oekraïens beleidsbureau voorbereid dat begin 1998 zou worden ge opend. In 1997, toen het advies begon te stromen zelfs terwijl het cement nog aan het drogen was, leek het soms meer op een bouwterrein dan op een centrum voor beleids- en juridisch advies. Niettemin wekte het meteen belangstelling op hoog niveau, met om de twee maanden vergaderingen van de beleidsraad, waaraan de Voorzitter van het Parlement en de Hoofdadviseur van de President deelnamen. Een ruimer beeld tot stand brengen Naast het Programma voor Beleidsadvies, zijn er nog acht gebieden die behandeld worden in het Tacis-programma voor kleine projecten - die tot 1997 de Faciliteiten genoemd werden. In het algemeen verschaffen zij één enkele paraplu voor een aantal programmeringsinstrumenten voor technische bijstand die de grotere, losstaande Tacis-projecten aanvullen. Naarmate de tendens binnen Tacis geleidelijk aan naar grotere en minder projecten verschuift, winnen de programma's voor kleine projecten aan belang als de andere dimensie van Tacis - in zekere opzichten een sleutel onderdeel van zijn 'menselijk gelaat'. Zij kunnen helpen Programma's voor kleine projecten Fondsen toegekend per jaar 1996-1997 (in miljoen ECU) Programma voor Burger maat- Beleidsadvies schappij Onderwijs en Opleiding Bedrijf sonder steuning Internationale Normen en Verplichtinge Totaal Armenië Azerbeidjan Wit-Rusland Georgië Kazakhstan Kyrgyzstan Mongolië Moldavië Rusland 1996+97 Tajikistan Turkmenistan Oekraïne 1996+97 Oezbekistan 1 1 0 1 0,8 0,3 0 1,5 3 0 0,3 1 1,3 Totaal 11,2 1 0,5 0 0,3 0,35 0,1 0,5 0,15 2,5 0 0 1 0,5 6,9 1,6 1 0 1 1,90 1,2 1,14 1 17 0 0,8 9 2,5 1,15 0,68 0 0,63 0,65 0,2 0,76 1 22,5 0 0 4,5 0,7 0,6 1,85 0 1,65 1,30 0,5 0,5 1,25 12 0 0 4,9 1 5,35 5,03 0 4,58 5 2,3 2,9 4,9 57 0 1,1 20,4 6 38,14 32,77 25,55 114,56 * 46 grotere projecten voor te bereiden, ook proefprojecten om de temperatuur op te nemen alvorens er grotere sommen worden toegewezen. Zij kunnen ontbrekende schakels aan vullen die ontdekt worden tijdens de implementatie van grotere projecten. En zij kunnen waardevolle componenten van grote projecten na de voltooiing ervan opvolgen. Snelheid en flexibiliteit aanmoedigen De programma's voor kleine projecten (SPP's) voorzien diensten om partners snel en efficiënt te bereiken, met eenvoudiger procedures voor het contracteren en bewerkstelligen, die in 1997 verder werden gestroomlijnd. De SPP's zijn geneigd zich te richten op thema's waarop organisaties in partnerlanden projectvoorstellen kunnen doen voor specifieke kleinschalige initiatieven. Zij maken ook een grote flexibiliteit mogelijk. Het betreft kortetermijnprojecten die niet op grote probleemgebieden gericht zijn, maar die eerder de bedoeling hebben advies en steun te verlenen in kleinere, specifieke gebieden. Zij zijn op de vraag afgestemd, waarbij de voorstellen van de partnerlanden worden beoordeeld uitgaande van de algemene doelstellingen van het Tacis-Programma, alsook specifieke geschiktheidscriteria voor SPP's. Het vertrekpunt voor het SPP-concept is dat de impact van een project het grootst is als de doelstellingen ervan direct gericht zijn op een specifieke behoefte in het partnerland - en het is dat wat de SPP-flexibiliteit mogelijk maakt. Het financieringsmechanisme is gewijzigd ten opzichte van 1996: het budget komt niet langer uit het Tacis-lnterstatelijk Programma, maar uit nationale actieprogramma's, wat meer nationale zeggenschap verleent en een grotere impuls geeft, bijvoorbeeld over de vraag hoeveel Tacis-geld aan elk gebied te besteden. Investeringen vrijmaken In het SPP-domein kan Tacis als een nuttige investerings katalysator dienen. Enkele recente ontwikkelingen hebben aangetoond hoe dat kan werken - zoals de 5 miljoen ECU die Tacis van plan is ter beschikking te stellen voor de financiering van haalbaarheidsstudies voor een gezamenlijk milieuprogramma met de Wereldbank, waarbij gelijke rechten gelden voor het doen van voorstellen en de inwerkingstelling en met gemeenschappelijke beslissings bevoegdheid, waarbij de Wereldbank bereid is te overwegen haar middelen te investeren in gemakkelijk uit te voeren milieuprojecten. Het doel is in deze prioritaire sector uit de technische bijstand van Tacis een groot vermenig vuldigingseffect op het gebied van investeringen te bereiken. Het opbouwen van relaties aan de basis De SPP-projecten geven ook sterk de indruk dat ze voor en door mensen gemaakt zijn, afhankelijk als ze zijn van intense communicatie en samenwerking tussen de EU en de pendanten in de partnerlanden. Zij zijn ook vaak heel op vallend op het niveau van burgergroepen en individuele burgers - vaak buitensporig in verhouding tot de relatief bescheiden betrokken bedragen. Aldus bieden zij een nuttige gelegenheid om duurzame relaties op het niveau van de burger op te bouwen, ondanks hun relatief hoge beheerskosten. De verdiensten van kleinere projecten liggen ook in de kans die zij Tacis-Coördinatie-eenheden in de partnerlanden bieden om een hoge graad van betrokkenheid in een project te handhaven - iets wat niet altijd mogelijk is met grote projecten die door een belangrijk ministerie worden geleid. De tussentijdse evaluatie van Tacis besloot dat deze projecten "vergelijkbare of grotere effecten op hun partnerorganisaties gehad hebben dan de veel grotere Tacis-projecten". Enkele sleutelaspecten van de andere SPP-projecten in 1997 volgen. Samenwerking met de IFI's In 1997 waren er nieuwe ontwikkelingen in de zogenaamde Bangkok-faciliteit, waardoor de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling Tacis-financiering ontvangt 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal Donorcoördinatie Fondsen toegekend per jaar 1991-1997 (in miljoen ECU) Partnerschaps- en Samenwerkingsprogramma EBWO-De Bangkok-faciliteit 14,88 15,98 19,69 20 Internationaal Centrum voor Wetenschap en Technologie 20 0 0 10 0 10 0 20 17 28 110,5 62 20 15 Totaal 34,88 20,98 24,69 40 43 37 200,55 * *• * » * * 47 * * * * * * om de voorbereiding en implementatie van EBWO- projecten te ondersteunen. Tacis onderzoekt EBWO- suggesties voor technische bijstandsprojecten om over lappingen te vermijden en om ervoor te zorgen dat de EBWO-projecten de algemene prioriteiten van de EU met betrekking tot de NOS weerspiegelen. Er is een eerste grote investering in beheerstijd gedaan bij het uitwerken van regels en procedures, maar nu dat gedaan is, werkt de Faciliteit efficiënt, met een sterk vermenigvuldigingseffect: gemiddeld komen er niet minder dan 10 miljoen ECU aan investeringen uit de EBWO voort voor elk miljoen ECU waartoe Tacis zich engageert. Het programma heeft er ook toe bijgedragen aan te tonen internationale hoe doeltreffend samenwerking financiële instellingen en de Commissie kan zijn. Het Tacis- budget 1997 voorzag tot 20 miljoen ECU voor gebruik onder dit programma. tussen Rationalisering van het menu In wat beschouwd kan worden als een maatstaf van een nieuwe graad van volwassenheid in Tacis, werden er in 1997 ook een aantal programma's beëindigd - een stap die wijst op een vertrouwensniveau, een zin voor oordeelkunde en een bekwaamheid om zich aan veranderende omstandigheden in de partnerlanden aan te passen. Programma's die ten einde liepen waren onder andere het Partnerschaps- en Samenwerkingsprogramma, een cofinancieringsprogramma met Lidstaten. Hier pleitte een vermindering van het aantal en de kwaliteit van de voorgestelde projecten voor de beëindiging. De beslissing werd genomen om het oorspronkelijk voor 1997 toegekende budget van 8 miljoen ECU een nieuwe bestemming te geven, aangezien er nog ongebruikte geldmiddelen uit vroegere programmeringsperiodes waren. En uiteindelijk werd de beslissing genomen om het programma helemaal te beëindigen. Andere programma's zoals het bevorderen van ontmoetingen en samenwerking tussen de Kamers van Koophandel van de EU en de NOS werden beëindigd, terwijl nog andere werden onder gebracht bij het Programma voor Beleidsadvies. Globaal hebben de SPP's in 1997 het menu van programma's die aan de partnerlanden aangeboden worden van veertien tot negen gereduceerd, als onderdeel van een jaarlijkse herziening. De SPP's hebben ook hun inspanningen opgedreven om informatie over de inhoud en prestaties van programma's te verspreiden bij de partnerlanden, om ervoor te zorgen dat de complementariteit van grote en kleine projecten behouden blijft. Het voortgangsrapport van de SPP's, ook de details van de hoofdstukken over specifieke landen, zullen driemaandelijks worden bijgewerkt en zowel binnen Tacis als bij de coördinatie-eenheden in de partnerlanden worden verdeeld. Het Programma "Initiatief voor Productiviteit" Het Programma "Initiatief voor Productiviteit" biedt de beheerders in de partnerlanden de kans werkervaring in EU- ondernemingen op te doen. Vanaf oktober 1997 tot de zomer van 1998 zal het Programma "Initiatief voor Productiviteit" 250 geselecteerde jonge managers opleiden die per 30 zullen komen voor een plaatsing van 10 weken in Europa, waarvan de eersten bij het begin van 1998 zullen aankomen. De idee is ze de nodige bagage mee te geven om de verandering bij hun terugkeer te beheren - en bedrijven uit de EU te helpen handelscontacten met partnerlanden op te bouwen. Als antwoord op korte termijn op het 'Jeltsin-initiatief' van midden 1997 om Russische managers opleiding in het buitenland te laten volgen, werd het budget van 5 miljoen ECU van het Programma "Initiatief voor Productiviteit" in de loop van het jaar met nog eens 10 miljoen ECU uitgebreid, waarbij 5 miljoen ECU voor 1997 werd toegewezen en 5 miljoen ECU voor 1998. Het Europees Servicenetwerk voor Hoger Kader Het Europees Servicenetwerk voor Hoger Kader (European Senior Service Network - ESSN) werd opgezet om bedrijven in partnerlanden goedkoop toegang te verlenen tot ervaring van hoog niveau en knowhow van gepensioneerde EU- bedrijfsleiders. Het is rendabel omdat het een vrijwillige dienst is - en het heeft aantoonbare resultaten opgeleverd. Een Duits expert adviseerde een traditionele woning bouwonderneming in Georgië om over te schakelen op het bouwen van huurkantoorruimte in Tbilisi - hetgeen de onderneming in staat stelde uit te breiden en nieuw personeel in dienst te nemen. Een Brits expert had zo'n succes met zijn advies aan een Russisch pluimveebedrijf - dat dicht was gegaan en waardoor 150 mensen hun baan hadden verloren - dat het nu 253 personeelsleden in dienst heeft en in 1998 de uitvoer plant van 3. 000 ton kip. Een Spaans expert hielp een Oekraïense mineraalonderneming een nieuwe voedingsproductietechnologie voor dierenvoer te ontwikkelen, waardoor zij haar aanbod kon verruimen en de werkgelegenheid opdrijven. Het Joint Venture Programma In oktober 1997 startte de Europese Vereniging voor Risicodragend Kapitaal een nieuw project in Rusland, Oekraïne en Kazakhstan, om de ontwikkeling te bevorderen van aanloopfinanciering door EU-investeerders voor kleinere 48 bedrijven in die landen. Dat was een onderdeel van een heel aantal projecten die in verband met het Joint Venture Programme ondernomen werden - een programma dat banden tussen bedrijven in de EU en in de partnerlanden bevordert informatieverzameling, preliminaire contacten, haalbaarheidsstudies, opleiding en overdracht van technologie en directe financiering of ondersteuning. Het werd in de zomer van 1997 uitgebreid van Rusland (waar er nu tot tien haalbaarheidsstudies per maand worden goedgekeurd) naar andere Tacis-landen. preliminaire door LIEN De onderwijsprogramma's in de Russische Federatie waren op AIDS-preventie gericht. De kwaliteit van de verzorging van mentaal gehandicapte kinderen werd verbeterd door een oudervereniging in Noviki in Wit-Rusland. Er werden opleidingsprogramma's opgezet voor geestelijke gezond heidswerkers die kinderen behandelen in de Armeense regio Asjtrarak. Dat zijn slechts enkele van de concrete resultaten van het LIEN-programma dat Tacis leidt om steun te verlenen aan plaatselijke groepen die in de sociale sector Bij de voorbereiding van het lidmaatschap van de Wereldhandelsorganisatie, is de modernisering van de douaneprocedures van vitaal belang in de partnerlanden werkzaam zijn. LIEN staat voor "Link Inter European Non-governmental organisations" en is in het bijzonder gericht op het helpen van de mensen ter plaatse om verantwoordelijkheid op te nemen voor het beheer en de ontwikkeling van hun eigen gemeen schappen, vooral in armere gebieden in de binnenstad of op het platteland. NGO's uit de EU werken met NGO's uit de NOS samen om een betere sociale integratie van de achtergestelde en gemarginaliseerde bevolkingsgroepen te verzekeren. Het gaat om meer dan alleen maar gezond heidszorg: het gaat ook om opleiding en steun bij het vinden van een baan voor werklozen en het verbeteren van de maatschappelijke positie van de vrouw en ze helpen werk te vinden. Tempus recht en Het Transeuropees Samenwerkingsprogramma voor Hoger Onderwijs heeft tot de vestiging geleid van een nieuwe School voor Sociaal Werk aan de Mohyla-Academie in Kiev, om docenten en mensen uit de praktijk op te leiden en om een middelpunt tot stand te brengen voor een netwerk van zeven onderwijsinstellingen die verspreid in Oekraïne vergelijkbare opleidingscursussen geven. In Wit-Rusland heeft het de rechtenopleiding aan de Europese Humanitaire Universiteit in Minsk gemoderniseerd, met nieuwe studies in eigendomsrecht, Europees internationaal privaatrecht. En in Kyrgyzstan heeft het nieuwe studie programma's in de economische wetenschappen ontwikkeld en ten uitvoer gebracht, gebaseerd op de Europese normen en aangepast aan de Kyrgyzische situatie, met het oog op het oprichten van een Europese en Kyrgyzische Faculteit Economie aan de Universiteit van Bisjkek. Tempus verschaft een brug tussen hogere onderwijsinstellingen in de EU en de Tacis-partnerlanden, doelbewust "bottom-up" - zodat uit zichzelf ontstane universiteitenconsortia gemeenschappelijke projecten kunnen voorstellen op gebieden zoals economie, recht, internationale betrekkingen, Europese studies, sociale wetenschappen of universiteitsbeheer. Douaneprogramma Douanesamenwerking is een gebied waarin de EU met de USSR en haar opvolgende staten al lang actief waren en bleef in 1997 een belangrijk deel van het Tacis-werk. Zowel het oosten als het westen hebben de voordelen ingezien van het verbeteren van het nationale vermogen om te verzekeren dat de juiste inkomsten gehaald worden uit goederen die de grens oversteken, en dat fraude en transport van drugs en nucleair materiaal doeltreffend bestreden worden. Sommige van de lopende projecten zijn 49 De nationale instellingen voor statistiek van de EU zijn de belangrijkste expertisebron voor de overdracht van knowhow aan Tacis-landen. De coördinatie van de activiteiten en de strategische planning worden verzekerd via een Tacis-Stuurgroep voor statistische samenwerking en seminars voor de voorzitters van de statistische dienst van de Tacis-landen. Tweelingsteden Het Tacis-stedenjumelageprogramma brengt lokale en regionale autoriteiten uit de EU en de NOS samen om de evolutie van democratische structuren en doeltreffend bestuur op lokaal niveau te onderbouwen. Uitwisseling van ervaring en goede procedures en opleiding voor lokale bestuursfunctionarissen dragen bij tot snelle implementatie van vastgestelde hervormingsplannen en ook tot duurzame samenwerking op lange termijn. Het programma werd opgewaardeerd van een proefproject tot een permanent programma binnen de programma's voor kleine projecten. Eind 1997 waren er 65 projecten aan de gang, die hoofdzakelijk betrekking hadden op milieu, economische ontwikkeling, sociaal beleid en openbaar bestuur. Sommige van de steden of regio's, zoals Rijssel en Le Mans in Frankrijk, Berlijn en Osnabrück in Duitsland en Mendip in het Verenigd Koninkrijk brengen meer dan één project ten uitvoer met hun NOS-partnerstad of -regio, zodat alles samen minimum 195 NOS-ambtenaren gedurende minimum 12 weken opleiding krijgen, terwijl ten minste 65 EU-ambtenaren minimum 8 weken in de NOS zullen doorbrengen waar zij aan de implementatie van hervormingsprojecten zullen meewerken (20 ambtenaren uit Hillerd in Denemarken zijn actief betrokken bij het Darkhan-project met Mongolië). Burge meesters of verkozen vertegenwoordigers uit de betrokken steden en regio's zijn ook betrokken bij bezoeken en deelname aan conferenties en seminars binnen het programma, over thema's zoals afvalbeheer, waterbeheer, sociaal beleid of openbaar bestuur. bilateraal - zoals de jumelage tussen douanekantoren van Vyborg in Rusland en Lappeenranta in Finland voor uitwisseling van knowhow over het verbeteren van grensoverschrijdende stromen van handels- en personenverkeer. Andere zijn multilateraal, zoals het project «Douanewetboeken Oost en West», dat Kazakhstan, Kyrgyzstan, Moldavië, Tadzjikistan, Turkmenistan en Oezbekistan samenbrengt om te helpen elementaire douanewetgeving gebaseerd op internationale normen tot stand te brengen; EU-experts werken met partnerlanden samen om douanewetboeken tot stand te brengen die aan de Europese normen aangepast zijn en om implementatiestrategieën op lange termijn met ze uit te werken alsook expertise in specifieke domeinen te leveren. Er werd eind 1996 een overlegproces met de douaneautoriteiten van alle Tacis-partnerlanden opgezet om samen projectprioriteiten te ontwikkelen. Statistiekenprogramma De statistische samenwerking van Tacis startte in 1993 met acties geconcentreerd op programma's van technische bijstand en opleiding en gericht op wederzijdse kennismaking, preliminaire bijstand met de oprichting van een nationaal statistisch bureau en de start van statistische thematische projecten. In 1997 was de statistische samenwerking EU-Tacis geconcentreerd op nationale prioriteiten, zonder de initiatieven waarbij meerdere landen betrokken zijn te veronachtzamen. Zij was geconcentreerd op prioritaire gebieden en selecteerde nationale en regionale projecten en was gericht op het bereiken van tastbare resultaten (de eerste steekproefonderzoeken werden tijdens In Rusland, dat een nationaal die periode gelanceerd). budget had, had de statistische samenwerking betrekking op een brede waaier van statistische thema's. Via bijstand bij het versterken van de relaties tussen instellingen, hebben alle Tacis-landen de algemene doelstellingen gedefinieerd met betrekking tot de omvorming van het statistisch systeem en prioriteiten vastgesteld voor verdere statistische Tacis-samenwerking op nationaal niveau. De meeste Tacis- landen hebben een wet op de statistiek goedgekeurd of zijn daarmee bezig. Er werden nieuwe statistische werk zaamheden ingevoerd (buitenlandse handelsstatistieken op basis van douaneaangiften en gecombineerde nomencla tuur, verspreiding van statistische informatie bij het publiek). Er wordt een activiteitenklassering ingevoerd op basis van de officiële Russische vertaling van NACE. Er is in alle landen een ondernemingsregister ingesteld. De steekproef - methodologie wordt ingevoerd in ondernemingsstatistieken. Via het werk van task forces werd er strategisch advies ontworpen in sleutelgebieden (implementatie van statistisch recht, klasseringen, informatietechnologie, verspreiding, informele economie). 60 Democratieprogramma van Phare/Tacis In februari 1997 werd het intern beheer van het Tacis- Democratieprogramma in het Phare-Democratieprogramma geïntegreerd, om het PTDP (Phare/Tacis- Democratie programma) te worden. In mei 1997 waren er 270 voorstellen ingediend, waarvan er zo'n 45 geselecteerd werden. Het grootste deel van het Tacis-budget in dit programma werd tot nu toe uitgegeven aan grote projecten in Rusland en Oekraïne, met een bijzondere aandacht voor de ontwikkeling van NGO's, gevolgd door bewustmaking, onafhankelijke media en mensenrechten. De rest werd grotendeels gebruikt voor ad-hocprojecten, zoals parlementaire praktijk, verkiezingsondersteuning en rechts normen. Microprojecten vertegenwoordigden zeer weinig en kwamen slechts in 1997 in Rusland op gang. Evaluatie De behoefte aan het programma is duidelijk. Een evaluatieverslag dat zich concentreerde op het Tacis-werk in Georgië, Rusland, Kazakhstan en Wit-Rusland wees op de behoefte aan verdere democratische ontwikkeling en opbouw van de burgermaatschappij, in het licht van een lokaal respect voor de rechtsnorm, politieke partijen, NGO's, media, mensenrechten, minderheden, lokale en regionale besturen en politieke cultuur - alsook uiteenlopende graden van zwakheid in formele democratie. Het besloot dat het PTDP is", waarbij de belangrijkste invloed gelegen is in het creëren van een levendige NGO-sector, die "zowel bijdraagt tot het democratiseringsproces als een muur verschaft tegen de omkering van het democratiseringsproces dat in bepaalde "een waardevol programma Onder de hoge bescherming van het Phare/Tacis-Democratieprogramma, werkt het Onderzoekscentrum voor Mensenrechten te Moskou aan de bescherming van de rechten van kinderen landen plaatsvindt, met name Wit-Rusland en Kazakhstan". De resultaten van deze evaluatie hebben ervoor gezorgd dat er gewerkt wordt aan een herziening van de prioriteiten en van de toe te passen procedures. Investeren in mensen De keuze van projecten werd volgens het verslag "als evenwichtig beschouwd" en het programma moet als "een investering in mensen" worden gezien: "de praktische kennis, de contacten en de meegegeven positieve waarden. hebben een vermenigvuldigingseffect aangezien zij sleutelpersonen in staat stellen nieuwe ideeën en frisse vooruitzichten voor de verbetering van de burgermaat schappij te ontwikkelen", waarbij "een morele gemeen schap wordt opgebouwd in al die landen, groepen en individuele personen die essentieel zijn voor de opbouw van een democratische politieke cultuur, die lobbyen voor democratische verandering en die een voortdurende vorm van openbaar onderwijs zijn". Tegen de achtergrond van aanhoudende spanningen en heersend of dreigend conflict in de Transkaukasische regio, waren een aantal conflictoplossende Tacis-projecten onder het PTDP gericht op NGO-ontwikkeling en het opbouwen van vertrouwen in conflictzones in Georgië (aanvankelijk met jonge mensen, maar evoluerend naar parlementsleden en economen, met het ontstaan van een verslag waarvan men veronderstelt dat het bijgedragen heeft tot de overeenkomst die in maart 1997 in Moskou ondertekend werd), en op opleiding van journalisten in de hele regio, ook met de totstandbrenging van een Engelstalig mediaoverzicht. De contractant voor de projecten organiseerde in januari een bezoek voor de Voorzitter van het afgescheiden Ossetische parlement naar de nationale hoofdstad, Tbilisi, waardoor een ontmoeting met M. Zhvania en M. Sjevardnadze mogelijk was. En een ander Tacis-project ontwikkelde een vluchtelingencomité over heel de Kaukasus, dat met succes heeft geholpen druk uit te oefenen voor de vrijlating van oorlogsgevangenen en gijzelaars. In Kazakhstan heeft het Netwerk voor Duurzame Ontwikkeling van Centraal-Azië (CASDIN) met Tacis samengewerkt om andere NGO's te steunen door informatie te verzamelen en te verspreiden en door knowhow en contacten te verschaffen aan andere NGO's, regeringen en de bedrijfssector. Het publiceert een periodiek bulletin over duurzame ontwikkeling en heeft in 1997 een nationale alliantie van NGO's ontwikkeld, die helpt bij de opleiding, expertise en ervaring die vaak noodzakelijk zijn voor NGO's die vechten in een niet altijd vriend schappelijke omgeving. 51 Financiële en operationele prestaties In 1997 bedroeg het Tacis-budget 486 miljoen ECU, bestemd voor de overdracht van knowhow aan de NOS. Alle programmavoorstellen waren tegen september door het Tacis-Comité goedgekeurd, ingevolge een strakker beheer en vroegere voorlegging van de voorstellen. Dat betekent dat de implementatie van de projecten vroeger dan in het verleden zal aanvangen. Grote vooruitgang bij het toekennen van financiering De echte sprong voorwaarts kwam er echter in termen van werkelijk contractueel vastgelegde financiering. In 1997 bedroeg dat totaal 691 miljoen ECU, het hoogste cijfer sedert de start van het Programma en een stijging van 52 procent ten opzichte van het cijfer van 1996. Het aanvankelijke doel van 1997 was 540 miljoen ECU en aldus overschreed het eigenlijke bereikte totaal dat cijfer met 151 miljoen ECU of 28 procent. Een andere van de belangrijke prestaties in 1997 was de substantiële vermindering van toegewezen maar niet contractueel vastgelegde fondsen, die van 752 miljoen ECU in 1996 teruggebracht werden tot 543 miljoen ECU - een vermindering met bijna 28 in één enkel jaar. Ook de betalingsprestaties verbeterden in 1997. Tijdens het jaar werden er 405 miljoen ECU uitbetaald - een stijging met acht procent ten opzichte van de 376 miljoen ECU van 1996. Terzelfdertijd werden de verwerkingstijden voor betaling van 85 tot 56 dagen teruggebracht. Verbetering van het programmabeheer Het stroomlijnen van het beheer in 1997 werd op gang gebracht door de reserve van niet-toegewezen fondsen aan het einde van 1996 -gelijk aan het budget van zowat anderhalf jaar. De vooruitgang werd gedeeltelijk bewerk stelligd door betere aanbestedings- en evaluatieprocedures, hetgeen meer informatie over verwachte aanbestedingen, voordrachten en toewijzingen van contracten impliceerde. Begin 1997 voerde Tacis ook nieuwe contractregels in. Nieuwe regels voor de vergoeding van het personeel onder contract in het buitenland hebben ook voor een duidelijke Toegewezen, contractueel vastgelegde en betaalde fonds en 1991-1997 (in miljoen ECU) Betalingen in elk begrotingsjaar 1991-1997 (in miljoen ECU) Toewijzingen * Contracten Betalingen 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 396,5 418,9 472,1 469,7 511,2 536 481,7 5,3 203,2 348,7 514,7 527 454,5 691 0,4 32,1 180,3 300,3 374,5 375,8 405 Toegewezen, contractueel vastgelegde en betaalde fonds en 1991-1997 (in miljoen ECU) Toewijzingen * Contracten Betalingen 1991 1991-92 1991-93 1991-94 1991-95 1991-96 1991-97 396,5 815,4 1 287,5 1 757,2 2 268,4 2 804,4 3 286,1 5,3 208,5 557,2 1071,9 1 598,9 2 053,4 2 744,4 0,4 32,5 212,8 513,1 887,6 1263,4 1 668,4 Budget Betaald Betaald Betaald Betaald Betaald Betaald Betaald Totaal in >erjaar 1994 in 1996 in 1995 in 1992 in 1997 in 1991 in 1993 1991 0,4 23,4 130,8 114,4 59,8 24,6 7,4 360,8 1992 1993 1994 1995 1996 1997 8,7 33,9 118,5 102,1 82,5 27,4 373,1 15,6 58 109,7 92,3 68 343,6 9,4 76,3 96,3 104,6 286,6 26,6 68,2 124,1 218,9 11,9 60,9 72,8 12,6 12,6 Totaal 0,4 32,1 180,3 300,3 374,5 375,8 405 1668,4 Cumulatieve contracten en betalingen 1991-1997 (%) 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Cumulatieve contracten 1,3 25,6 43,3 61 70,5 73,2 83,5 als percentage van cumulatieve toewijzingen Cumulatieve betalingen 7,5 15,6 38,2 47,9 55,5 61,5 60,8 ' Dit zijn initiel toegewezen bedragen; het sluiten van projecten of het herzien van onderdelen ervan, kan leiden tot een batig saldo, zodat definitieve toewijzingen lager kunnen uitvallen als percentage van cumulatieve contracten * 52 Toegewezen Tacis-fondsen per land 1991-1997 (in miljoen ECU) 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal Armenie Azerbeidjan Baltische Staten Wit-Rusland Georgie Kazakhstan Kyrgyzstan Moldavie Mongolie 2,3 0,4 15 8,92 4,96 7,73 0,7 1,1 0 Rusland 211,95 Tajikistan 0 Turkmenistan 0,88 Oekraine 28,65 Oezbekistan 1,72 Regionale Programma's* 105,99 Donorcoordinatie** Steun bij programma-implementatie*** Overige**** 0 6,2 0 9,55 12,5 0 14,63 9 20,6 9,23 9 0 111 0 8,8 48,28 18,78 88,63 34,88 24,03 0 17 8 0 9 6 14 10 0 0 160,75 0 0 0 8 0 7 8 14 0 10 8 150 4 8 43,25 50,5 0 172 20,98 11,11 0 15 131,5 24,69 20,99 10 6 6 0 12 6 15 8 9 0 161,19 4 4 72,5 10 124,5 40 23 10 14 16 0 0 16 0 0 0 9,5 133 0 0 76 28 152 43 37,5 11 0 0 0 5 0 24 13 18 0 48,85 50,9 15 56,55 49,96 95,33 40,93 47,1 17,5 132,9 1 060,8 0 8 11,5 33,18 59 0 135 37 34,46 11,87 378,18 73,5 909,62 200,55 157,29 42,87 Totaal 396,5 418,91 472,09 469,68 511,19 536 481,73 3 286,1 Omvat de interstatelijke programma's, programma's voor nucleaire veiligheid en grensoverschrijdende samenwerking (enkel 1996 & 1997) '* Omvat EBWO-Bangkok-faciliteit, Partnerschaps- en Samenwerkingsprogramma, Internationaal Centrum voor Wetenschap en Technologie '** Omvat Coördinatie-eenheden, informatie, controle en evaluatie *** Omvat Democratieprogramma Fondsen toegekend per sector 1991-1997 (in miljoen ECU) Nucleaire veiligheid en milieu Herstructurering van staatsondernemingen en ontwikkeling van de privé-sector Hervorming van het openbaar bestuur, sociale diensten en onderwijs 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Total 53 37,5 60 79,64 100 94,46 88 78,66 108 72,4 141,5 55,2 98 60,92 648,5 478,78 103 42,28 79,91 63,55 99,4 55,7 44,75 488,59 Landbouw 79,95 Energie 65 Transport 49,8 Telecommunicatie Beleidsadvies en programma's voor kleine projecten 0 0 Overige* 2,05 Donorcoördinatie** Steun bij programma-implementatie*** 0 6,2 60,54 38,96 33,19 6,76 37,8 0,83 34,88 24,03 32,19 41,58 38 32,77 6,65 8 48,02 20,98 11,11 43,7 22,8 4,1 41,08 40,53 24,69 20,99 48,33 42,35 21,1 7,9 0 48,71 40 23 18,5 45,8 43 6,4 61,01 28,39 43 37,5 26,5 43,9 20,7 7,3 307,59 317,71 223,36 39,11 55,32 203,21 52,88 37 34,46 221,51 200,55 157,29 Total 396,5 418,91 472,09 469,68 511,19 536 481,73 3 286,1 *Omvat het Democratieprogramma en varia "Omvat Internationaal Centrum voor Wetenschap en Technologie, Partnerschaps- en Samenwerkingsprogramma en de EBWO-Bangkok-faciliteit ***Omvat Coördinatie-eenheden, Multidisciplinair fonds, informatie en controle en evaluatie * ** * 53 ' Steun bij programma implementatie Fondsen toegekend per jaar 1991-1997 (in miljoen ECU) 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal Coordinatie-eenheden Multidisciplinair Controle en evaluatie Informatie en Communicatie 0 6,2 0 0 15 0 8 9,03 9,11 9,99 0 0 0 2 0 3 8 10 0* 5 8,5 13,5 8,5 7 7 46,5 12,56 70,39 8,5 6,4 17 23,4 Totaal 6,2 24,03 11,11 20,99 23 37,5 34,46 157,29 *ln 1995 werden er fondsen voor controle en evaluatie van de multidisciplinaire toekenning genomen fondsen die aan die voorstellen verbonden zijn «toegewezen» zijn. Tacis moet zijn volledige jaarbudget toewijzen binnen het jaar waarop het budget betrekking heeft. Het contracteren - Eenmaal de fondsen toegewezen, worden er aanbestedingen uitgeschreven zodat de in de Actieprogramma's geschetste activiteiten in praktijk kunnen worden gezet. Zodra een aanbesteding met succes is afgerond en een contract is getekend, wordt gezegd dat de toepasselijke fondsen «contractueel vastgelegd» zijn. Het contracteren is de belangrijkste maatregel van de implementatie van het Programma, aangezien het via de contracten is dat de Tacis-financiering uitbetaald kan worden en de werkelijke implementatie op het terrein kan starten. Betaling - Betaling is het laatste stadium van het financieringsproces. Zij gebeurt doorheen de periode van elk contract en weerspiegelt de voltooiing van elk onderdeel van het project. Aangezien de projecten soms verschillende jaren in beslag nemen, zijn de betalingen vaak over dezelfde periode gespreid. Het is daarom dat de betalingen altijd achterblijven bij de toegewezen en contractueel vastgelegde bedragen. Een andere reden is dat contracten soms worden opgezegd vóór ze voltooid zijn, of dat fondsen voor onvoorziene uitgaven of reserves niet altijd volledig opgebruikt moeten worden. basislijn gezorgd voor het evalueren van aanbestedingen, waardoor concurrentie tussen contractanten aldus werd aangemoedigd. Het beheer van programma's binnen de organisatie werd ook op alle niveaus versterkt en wordt ondersteund door verbeterde computergestuurde systemen voor het controleren van de geboekte vooruitgang, meer personeelsopleiding (inzake programmering, aanbestedingen, procedurele en contractuele aangelegenheden) en overplaatsingen van personeel om het hoofd te bieden aan bottlenecks van zodra die zich voordoen. De functies van beheerders en controleurs werden in 1997 duidelijker gescheiden, waardoor het financieel beheer als een tegenwicht voor het operationeel beheer kon functioneren. Een andere hinderpaal voor een doeltreffend beheer kwam tot uiting onder de vorm van het enorme aantal - vaak te kleine - projecten die in het verleden opgestapeld werden. Er werden stappen gezet om minder en grotere projecten te ontwerpen. Financieringsprocedure Als onderdeel van het programmeringsproces van Tacis zijn er drie stappen waardoor het jaarbudget door de begrotingsautoriteiten wordt goedgekeurd tot op het punt waar de projecten ten uitvoer worden gebracht en de fondsen worden uitbetaald. Tacis heeft een financiële beheersprocedure die bij dat proces past. - Elk jaar wordt er een Tacis-budget Toewijzing goedgekeurd, waarin wordt aangegeven welke fondsen de Commissie bereid is aan het Tacis-Programma toe te wijzen. Er worden dan operationele programma's - de zogenaamde Actieprogramma's - ontworpen en eenmaal de financieringsvoorstellen het gunstig advies van het Tacis- Comité gekregen hebben en door de Commissie goedgekeurd zijn, wordt gezegd dat de toepasselijke * 64 * Tacis-fondsen toegekend per sector 1991-1997 Landbouw Herstructurering van staatsondernemingen en ontwikkeling van de privé-sector 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal Armenie 0 1,66 Azerbeidjan 0,4 2,5 Baltische Staten 5,95 0 Wit-Rusland 1,6 2,51 Georgie' 2,65 1,5 0 0 0 2 0 0 0 0 0 1,8 Kazakhstan 2,16 3,06 3,15 3,15 Kyrgyzstan 0 2,71 Moldavie 0,97 2,27 Mongolie 0 0 4 0 0 0 4,7 0 Rusland 50,85 21,49 12,5 16,3 0 0 0 2 0 3 3,7 2,5 0 17 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Armenie 0,7 3,54 2,3 0 2 0 0 0 0 0 1,66 2,9 5,95 8,11 5,95 Azerbeidjan Baltische Staten 0 0 2,6 0 Wit-Rusland 0,3 7,52 Georgie 3,5 0 0 4 0 2,4 16,92 Kazakhstan 2,2 12,61 Kyrgyzstan 3,7 14,14 0 0 Moldavie Mongolie 0 0 0 0 0 6,54 6,3 0,82 1,73 0 0 0 0 1,9 1,8 0 5 3,6 6,3 0 0 5 1,9 5,9 0 1,45 1,5 5,7 1,7 0 0 4,85 0 0 0 0 0 0 0 0 14,24 8 0 21,82 13,85 7,2 32,24 0 0,82 4,5 9,18 2,56 0 1,4 0 3,96 10,6 13 141,74 Rusland 27,2 29,76 54,5 43,4 40,6 31,3 28,77 255,53 Tajikistan 0 0 Turkmenistan 0,88 3,68 0 0 1,68 1,75 3,6 1,68 Oekraine 7,67 12,31 10,54 5 4 0 0 0 Oezbekistan 1,03 3,05 Regionale programma's 5,79 3,8 0 0 3,35 2,2 6,4 2 10,5 1,5 0 3,43 Tajikistan 3,7 13,54 Turkmenistan 0 0 0 0,57 0 0 0 1,8 0 1 0 0 0 0 2,9 6,27 1,5 41,02 0 0 16,03 23,59 Oekraine 1,7 16,8 12,36 4,3 10,7 10,25 16,05 72,16 Oezbekistan 0 2,26 Regionale programma's 7,6 4 0 15 3,35 5 2 0 0 0 0 7,61 1,5 33,1 Totaal 79,95 60,54 32,19 41,58 48,33 18,5 26,5 307,59 Totaal 37,5 79,64 94,46 78,66 72,4 55,2 60,92 478,78 Energie Hervorming van het openbaar bestuur, sociale diensten en onderwijs 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal Armenie 1,3 Azerbeidjan Baltische Staten 0 3 0 0 0 Wit-Rusland 4,1 1,9 Georgie 0,4 0 Kazakhstan 0,7 3,2 Kyrgyzstan 0,7 Moldavie Mongolie 0 0 0 2 0 0 0 0 0 0 2,4 0 0 4,1 0 2 0 3,6 2,5 4,8 0 0 0 0 0 0 3 0 0 2,3 3,5 0 1,7 0 0 0 0,6 1,5 1 0 1,7 0 0 0 0 0 1,4 1,5 0 0 7,4 10,9 3 9 6,2 5,3 6,3 4,1 2,7 1,5 1,8 0 Armenie Azerbeidjan Baltische Staten 0 0 0 Wit-Rusland 0,68 3 0 1 0 0 0 0 Georgie 1,18 1,25 Kazakhstan 4,87 1,4 3,15 Kyrgyzstan 0 Moldavie 0,13 Mongolie 0 0 2 0 2,6 0 0 1,5 1,3 0 0 1,3 2,9 1,6 2 0 2 0 0 0 1,5 0 0 0 0 0 0 0 0 3 4 6,8 6,1 0 1,68 7,03 17,12 8,2 4,25 10,28 2,9 0 6,7 1,8 0 0 1,8 1,8 0 1,9 3,8 Rusland 41,5 16 21,1 19,5 18 11,5 13 140,6 Rusland 46,64 24,57 44 18,85 52,8 33,8 27 247,66 Tajikistan Turkmenistan 0 0 0 1 0 0 1 0 0,95 0 Oekraine 6,2 8,08 5,4 15 6,9 Oezbekistan 0,4 5,28 Regionale programma's 6,7 1,5 0 5 0 3 0 0 0 6,3 4,5 0 3 1,95 4 7,5 55,38 0 10,18 3,5 13,5 17,5 50,7 Tajikistan Turkmenistan 0 0 0 1,05 0 0 1 1,8 Oekraine 4,65 3 7,36 4 Oezbekistan 0 3,51 Regionale programma's 44,85 0 0 21 6,8 20 1 1 7 4 0 0 7,8 7,7 23 0 0 0 2 3,85 2,5 36,31 0 4 22,01 112,85 Totaal 65 38,96 38 43,7 42,35 45,8 43,9 317,71 Totaal 103 42,28 79,91 63,55 99,4 55,7 44,75 488,59 Aantekening: de Baltische Staten ontvingen alleen financiering in 1991 * 66 * Nucleaire veiligheid en milieu Beleidsadvies en kleine projekten programmas 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal Armenië 0,3 Kazakhstan 0 0 0 Rusland 12,89 0 Oekraïne 3,54 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5,5 0 0 5 0,3 0 23,39 Armenië 0 2,85 Azerbeidjan 0 4,4 Baltische Staten 0 0 20,5 37,5 37,5 1,5 100,54 Wit-Rusland 0 0,7 0 0 0 o o 1,63 0 0 0 18,95 0 0 0 0 Georgië 0 2,75 Kazakhstan 0 Kyrgyzstan 0 6,4 5,7 Moldavië 0 Mongolië 0 Rusland 0 Tajikistan 0 1 0 0 0 Turkmenistan 0 2,5 Oekraïne 0 Oezbekistan 0 0 3 2,85 4,4 0 0,7 2,75 8,03 5,7 1 0 18,95 0 2,5 0 3 37 Regionale 0 8,5 20,5 programma's Kleine projekten 0 programma's 0 0 61,01 55,32 116,33 Totaal 0 37,8 8 41,08 61,01 55,32 203,21 Overige 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal Armenië 0 Azerbeidjan 0 Baltische Staten 2,05 Wit-Rusland 0 Georgië 0 Kazakhstan 0 Kyrgyzstan 0 Moldavië 0 Mongolië 0 Rusland Tajikistan Turkmenistan Oekraïne Oezbekistan 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0,7 0 0,7 0,8 0,5 0,4 0 2 0,95 3,47 0 0 0,5 0,57 0 0 0 0 0 10,25 12,57 2,05 3,7 7,87 0 1 6 1,4 1,12 3,2 0 1 0,75 1,5 0 0 0 2,2 7,92 1,3 3,3 0,65 2,9 0,64 0 0,6 0 1,24 15 14,79 2,8 4,23 46,82 0,32 0,3 0,8 0,32 3,82 1,7 6,4 0 1,5 1,8 0 0 3 2 4 0 0,62 0,8 1,92 18,7 33,62 0 5,3 13 34,33 1 0 0 10 o o Regionale 0 0,83 2,5 6 programma's Faciliteiten 0 0 0 0 61,01 0 61,01 Donor coördinatie* 34,88 20,98 24,69 40 43 37 200,55 Steun bij 6,2 24,03 11,11 20,99 23 37,5 34,46 157,29 programma implementatie** Overige*' 14 10 12 47 régionale 36,27 60 X) 67,5 70,5 98,5 91,5 524,27 Totaal 53 60 X) 88 108 141,5 98 648,5 Transport 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal Armenië 0 Azerbeidjan 0 Baltische Staten 4 Wit-Rusland 2,24 Georgië 0,73 Kazakhstan 0 Kyrgyzstan 0 Moldavië 0 Mongolië 0 0 0 0 1,3 0 0 0 0,6 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Rusland 32,87 14,25 13,55 13,9 12,6 8,5 Tajikistan 0 Turkmenistan 0 0 0 0 0 0 Oekraïne 4,89 7,26 3,22 Oezbekistan 0,29 1,68 Regionale 4,78 9 programma's 0 14 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 4 6,54 0,73 0 1,7 1,7 0 0 7 0 0 2 0 0,6 0 102,67 0 0 17,37 1,97 8,5 34,5 10 87,78 Totaal 49,8 33,19 32,77 22,8 21,1 43 20,7 223,36 Telecommunicatie 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Totaal Armenië Azerbeidjan Baltische Staten Wit-Rusland Georgië Kazakhstan Kyrgyzstan Moldavië 0 Mongolië 0 0 0 0 o o o o o o 0 0 0 0 0 0 0 0 o 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 o o o o o o o Rusland 0 4,93 5,1 4,1 5,4 Tajikistan 0 Turkmenistan 0 0 0 0 o Oekraïne 0 0,83 0,55 Oezbekistan 0 0 Regionale 0 programma's 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 o 1 o o o o 3 0 0 0 1,4 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 2,8 2,8 0 0 0 4 0 0 0 0 0 0 0 26,53 0 0 1,38 1,4 Totaal 0 6,76 6,65 4,1 7,9 6,4 7,3 39,11 66 * 2,5 0 0,5 5 Totaal 8,25 59,74 80,11 86,21 111,71 169,9 124,34 640,26 *Omvat Internationaal Centrum voor Wetenschap en Technologie, Partnerschaps- en Samenwerkingsprogramma en de EBWO-Bangkok-faciliteit "Omvat Coördinatie-eenheden, Multidisciplinair fonds, informatie en controle en evaluatie ***Omvat het Democratieprogramma Chronologie 1991-1997 Het Tacis-Programma startte in 1991, als een mechanisme voor ondersteuning van het overgangsproces in de 15 landen van de voormalige Sovjet-Unie (Rusland, Oekraïne, Estland, Letland, Litouwen, Moldavië, Wit-Rusland, Armenië, Azerbeidjan, Georgië, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Oezbekistan, Turkmenistan, Tadzjikistan). In 1992 verlieten de Baltische Staten het programma om deel te nemen aan het Phare-Programma voor de landen van Midden- en Oost-Europa. In 1993 werd Mongolië aan de begunstigde landen van Tacis toegevoegd. Het programma werd bedacht op een vergadering van de Europese Raad in Rome in december 1990, waar de EU-Lidstaten beslisten de hervormingsinitiatieven van de autoriteiten van de voormalige Sovjet-Unie via de overdracht van knowhow te steunen. Sedert zijn prille jeugd is Tacis naar een heel goed georiënteerd instrument geëvolueerd, dat knowhow levert ter ondersteuning van ruime EU-beleidsdoelstellingen, in een proces van dialoog met de partnerlanden. Maar, ter vergelijking, weze er opgemerkt dat niet langer dan tien jaar geleden, er slechts een twintigtal personeelsleden bij de Europese Commissie waren die zich bezighielden met alle politieke en economische betrekkingen met de USSR en China. De dialoog was beperkt en er was geen conceptie van partnerschap of van uitwisseling van ideeën en goederen. Tijdens de levensduur van Tacis is er veel veranderd. Enkele sleuteldata in de evolutie van Tacis en de EU- betrekkingen met Tacis-partnerlanden: 1991 Verordening nr. 2157/91 van de Raad stelt de principes vast volgens dewelke de Gemeenschap de Tacis-partnerlanden economische steun verleent bij de overgang naar een markteconomie en vestigt de Europese Commissie als instantie voor het beheer van het verantwoordelijke Programma. 1992 Aanpassing van Tacis om rekening te houden met de ontbinding van de Sovjet-Unie. Akkoord ondertekend met 12 van de Nieuwe Onafhankelijke Staten; de Baltische Staten sluiten zich aan bij het Phare-Programma. 1993 • Partnerschaps- en Samenwerkingsovereenkomsten ondertekend met Rusland, Oekraïne en Moldavië • Mongolië wordt lid van Tacis 1995 Eerste vergadering van INOGATE brengt topministers in Brussel samen om te spreken over gemeenschappelijke kwesties inzake olie en gas in Centraal-Azië. • Mededelingen van de Europese Commissie over betrekkingen EU-Rusland, EU-Kaukasus en EU-Centraal- Azië • PSO's ondertekend met Wit-Rusland, Kazakhstan en Kyrgyzstan • PSO's geparafeerd met Armenië, Azerbeidjan en Georgië • PSO-besprekingen gestart met Oezbekistan • Europees Parlement stemt in met PSO's met Kyrgyzstan, Moldavië, Rusland en Oekraïne • Interimakkoorden ondertekend met Rusland, Oekraïne, Moldavië en Kazakhstan • Interimakkord geparafeerd met Wit-Rusland 1996 Verordening nr. 1279/96 van de Raad vervangt de Verordening van 1993. Er wordt een uitdrukkelijke band gelegd met de PSO's en er wordt mogelijk gemaakt dat 10% van het budget wordt uitgegeven aan investeringen in infrastructuur voor grensoverschrijdende netwerken, en steun door kapitaalverstrekking voor joint ventures tussen kleine en middelgrote ondernemingen uit de EU en de NOS. Ook de aandacht voor democratie en mensenrechten wordt versterkt. • PSO's met Oezbekistan, Georgië, Azerbeidjan en Armenië ondertekend • Interimakkoorden met Rusland, Oekraïne en Moldavië treden in werking • Interimakkoorden met Armenië, Georgië, Kyrgyzstan, Oezbekistan en Wit-Rusland ondertekend • Interimakkoord met Azerbeidjan geparafeerd 1997 • PSO met Rusland treedt in werking op 1 december • Nieuwe Tacis-overleggroep op hoog niveau opgericht met Rusland • Interimakkoord met Georgië en Kyrgyzstan treedt in werking Verordening nr. 2053/93 van de Raad vult de Verordening van 1991 aan, om Indicatieve programmering voor driejaar mogelijk te houden met "democratieversterking" en om Mongolië op te nemen. te maken, om rekening 1994 • Mededeling van de Europese Commissie over de betrekkingen EU-Oekraïne • Interimakkoord met Azerbeidjan ondertekend • Technische Bureaus van Tacis worden volledig Irkoetsk, Novosibirsk, Ekaterinburg, in operationeel Krasnodar en Petrozavodsk • Tacis Informatiecentrum geopend in Brussel • Eerste onafhankelijke evaluatie gemaakt van Tacis • Mededelingen van de Europese Commissie over Regionale Samenwerking in Europa en over Regionale Samenwerking in het gebied van de Zwarte Zee. 57 Aanstaande mijlpalen Doordat Tacis blijft evolueren, kunnen er al een aantal aanstaande mijlpalen in 1998 en daarna worden vermeld. Onder andere: 1998 De PSO met Oekraïne treedt in werking op 1 maart; eerste vergadering van de Samenwerkingsraad EU-Oekraïne gepland voor juli. Inwerkingtreding PSO met Moldavië gepland voor midden 1998. Aanvang voorbereidend werk voor nieuwe Tacis- Verordening. 1999 Bespreking ontwerp nieuwe Tacis-Verordening in Ministerraad, Europees Parlement en Economisch en Sociaal Comité. De Verordening zal de vorm en aard van het Programma na 2000 bepalen. Er wordt verwacht dat in de loop van het jaar andere PSO's in werking zullen treden. Huidige Tacis-Verordening vervalt in december. 2000 Inwerkingtreding nieuwe Tacis-Verordening gepland voor 1 januari. 58 Handige adressen in de Nieuwe Onafhankelijke Staten Kyrgyzstan Armenië Tacis Coordinating Unit Ministry of Economy 1 Government Building Republic Square 375010 Yerevan Tel (+374-2) 15 11 63 Fax (+374-2) 15 11 64 Tacis@arminco. com Azerbeidjan Tacis Coordinating Unit Moldavië Government House Hoor 8, Room 851 370016 Baku Tel (+994-12) 93 60 18 Fax (+994-12) 93 12 76 lnfo@eccu. baku. az Wit-Rusland Tacis Coordinating Unit Russische Federatie Tacis Coordinating Unit UI. Abdymomunova, 205 Room 20 720000 Bishkek Tel (+996-3312) 22 57 89 Sat tel/fax (+996-3312)62 06 60 Root@tacis. bishkek. su Tacis Coordinating Unit Government Building Rooms 214-216 Piata Marii Aduranii Nationale 1 2033 Chisinau Tel (+373-2) 23 30 37 Fax (+373-2) 23 41 43 Taciseco@mer. un. md EC Coordinating Unit Government Building 2 Rooms 407-409 Negdsen Undestnii St. Ulaanbaatar 46 Tel (+976-1) 31 06 63 Fax (+976-1) 31 10 13 Ectacis@magicnet. mn Tacis Coordinating Unit Ministry of Agriculture Prospect Rudaki, 44-46 2nd Floor, Office 103 734025 Dushanbe Tel (+7-377) 221 26 09 Fax/Tel (+7-377) 251 01 00 Mongolië Tadzjikistan Georgië Government House Room 115 220010 Minsk Tel (+375-17) 227 32 39 Fax (+375-17) 227 26 15 Tacis@udsm. belpak. minsk. by Tacis Technical Office UI. Interntsionalnaya, 21 2nd floor 220030 Minsk Tel (+375-17) 276 82 80 Fax (+375-17) 276 82 81 Elena@kehusma. belpak. minsk. by EC Delegation 5 Revaz Lagidze Street 380008 Tbilisi Tel (+995-32) 99 96 02 Fax (+995-32) 99 08 33 Eugeorg@eu-delegation. org. ge Tacis Coordinating Unit State Committee for Science and Technology 12 Chanturia Street 380004 Tbilisi Tel (-995-32) 98 85 37 Fax (+995-32) 98 84 37 Office@cutacis. kheta. ge Kazakhstan EC Delegation UI. Kazybek Bi, 20a 480100 Almaty Tel (+7-327) 263 99 39 Tel (+7-327) 263 88 58 Fax (+7-327) 263 77 52 Eukaz@itte. kz Tacis Coordinating Unit UI. Zheltoksan, 115 Rooms 109 480091 Almaty Tel (+7-327) 250 61 75 Fax (+7-327) 263 78 97 tacis. cu@asdc. kz Turkmenistan Tacis Coordinating Unit UI. Kemine, 92 744005 Ashgabat Tel (+993-12) 51 21 17 Fax (+993-12) 51 17 21 Postmaster® taciscu. cat. glasnet. ru EC Delegation UI. Kruglouniversitetska, 10 252024 Kiev Tel (+380-44) 462 00 10 Fax (+380-44) 230 23 90. Mail@eudelukr. kiev. ua Tacis Coordinating Unit UI. Mikhailivska, 14 252001 Kiev Tel (+380-44) 229 68 39 Fax (+380-44) 230 25 13 tacis@kievcu. relc. com Tacis Coordinating Unit UI. Taras Chevchenko, 4 700029 Tashkent Tel (+7-371) 139 40 18 Fax (+7-371) 240 65 88 taciscu@tacis. uznet. net Oekraïne Oezbekistan Europese Commissie, 1998 EC Delegation Pevchesky Pereulok, 2/10 109028 Moscow Tel (+7-503) 956 36 00 Fax (+7-503) 956 36 15 Tacis Coordinating Unit Smolensky Boulevard, 3/5 119898 Moscow Tel (+7-095) 246 94 10 Fax (+7-095) 245 09 88 cutacis@online. ru Tacis Technical Office Square Isaakievskaya, 6 Room 102 190107 St Petersburg Tel (+7-812) 319 98 35 Fax (+7-812) 310 20 69 martyn@tacis. spb. su Tacis Technical Office Prospect Lenina, 85 Office 338 620062 Ekaterinburg Tel (+7-343) 256 85 52 Fax (+7-343) 256 85 53 2233@dialup. mplik. ru Tacis Technical Office c/o Irkutsk State Economie Academy/ Faculty of Law UI. Gorkova, 22 4th Floor, Room 407 664015 Irkutsk Tel (+7-395) 224 26 80 Tel/Fax (+7-395) 224 25 72 itacis@online. ru Tacis Technical Office Gymnazicheskaya, 14 350000 Krasnodar Tel/fax (+7-861) 262 57 80 totacis@istnet. ru Tacis Technical Office Ul. Nizhegorodskaya, 6 Office 334 630102 Novosibirsk 102 Tel (+7-383) 210 17 55 Fax (+7-383) 210 24 61 totacis@sapa. nsk. su Tacis Technical Office Ul. Lenina, 37A 185035 Petrozavodsk Tel (+7-814) 277 16 89 Fax (+7-814) 277 16 74 tacis. westman@karelia. ru België The Phare & Tacis Information Centre Rue Montoyer 19 Montoyerstraat Bruxelles 1000 Brussels Tel (+32-2) 545 90 10 Fax (+32-2) 545 90 11 phare. tacis@skypro. be ISSN 0254-1513 • Com(98) 416 def. • DOCUMENTEN • NL • Catalogusnummer: CB-C0-98-434-NL-C ISBN 92-78-37913-1 • Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemmenschappen L-2985 Luxemburg Europese Commissie • Directoraat-generaal voor Buitenlandse betrekkingen: Europa en de Nieuwe Onafhankelijke Staten, Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheisbeleid, Externe dienst (DG IA) • Een heid Voorlichting - Tacis Postadres CHAR 11/232 Wetstraat 200 Rue de la Loi B-1049 Brussel World Wide Web adres http://europa. eu. int/comm/dg1a/tacis/index. htm Tel (+32-2) 295 25 85 / 296 60 65 / 296 64 94 Fax (+32-2) 296 80 24 E-mail tacis. info@dg1a. cec. be 1 800-07. 98