title: Πρόταση κανονισμού (Ευρατόμ, ΕΚ) του Συμβουλίου με σκοπό τη χορήγηση συνδρομής για την οικονομική μεταρρύθμιση και ανάκαμψη στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και τη Μογγολία

eurovoc_concepts:
Commonwealth of Independent States
Mongolia
cooperation policy
economic reconstruction
economic reform

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΏΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ •ft •ù: it W vV -tr ΐτ ^ vV Βρυξέλλες, 08. 01. 1999 COM(1998) 753 τελικό 98/0368 (CNS) Πρόταση ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΓΕυοατοιι. ΕΚ) ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ με σκοπό τη χορήγηση συνδρομής για την οικονομική μεταρρύθμιση και ανάκαμψη στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και τη Μογγολία (υποβληθείσα από την Επιτροπή) ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΜΕ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΚΡΑΤΗ ΚΑΙ ΤΗ ΜΟΓΓΟΛΙΑ Εισαγωγή Περιεχόμενα Κεφάλαιο Πρώτο: Συναγωγή συμπερασμάτων με βάση την αποκτηθείσα πείρα α) β) γ) δ) ε) στ) Καλύτερος καθορισμός των στόχων Η ανάγκη περιφερειακής διαφοροποίησης Μεγαλύτερη επικέντρωση Η ανάγκη τομέων συνεργασίας που προωθούν καλύτερα τους στόχους Η ανάγκη καταλληλότερων μέσων Απλούστερη και αποδοτικότερη διαχείριση Κεφάλαιο Δεύτερο: Το νέο περιβάλλον α) β) γ) δ) ε) στ) Πολιτικό πλαίσιο ι) ii) Hi) iv) Δημοκρατία, κοινωνία των πολιτών και κράτος δικαίου Σχέσεις μεταξύ των ΝΑΚ και περιφερειακή συνεργασία Σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και των ΝΑΚ Οι συμφωνίες εταιρικής σχέσης και συνεργασίας Οικονομικό πλαίσιο ί) ii) Μακροοικονομική κατάσταση και πολιτική Διαρθρωτική πολιτική Το κοινωνικό πλαίσιο Το περιβαλλοντικό πλαίσιο Η αγροτική οικονομία Η πυρηνική ασφάλεια Κεφάλαιο Τρίτο: Στόχοι 2000-2006 α) Στόχοι του προγράμματος ί) ii) Hi) iv) ν) vi) vii) Δημοκρατία και κράτος δικαίου Ο ιδιωτικός τομέας και η οικονομική εξέλιξη Οι κοινωνικές συνέπειες της μετάβασης Περιφερειακή και διασυνοριακή συνεργασία Προστασία του περιβάλλοντος Η αγροτική οικονομία Η πυρηνική ασφάλεια β) Στόχοι διαχείρισης Ί) ii) Hi) Αντίκτυπος και μεγαλύτερη προβολή της κοινοτικής συνδρομής Πρωτοβουλίες υψηλού ποιοτικού επιπέδου Απλουστευμένες διαδικασίες Κεφάλαιο Τέταρτο: Τα μέσα επίτευξης των στόχων προτεραιότητας Προγραμματισμός με βάση το διάλογο Διαφοροποίηση Θεματικοί τομείς συνεργασίας Επικέντρωση Σύστημα παροχής κινήτρων α) β) γ) δ) ε) στ) Μέσα i) ϋ) Hi) iv) Μεταφορά γενικής τεχνογνωσίας Αδελφοποιήσεις Προώθηση των επενδύσεων Συνδρομή σε έκτακτες περιστάσεις ζ) η) θ) ι) κ) λ) Υπό όρους παροχή βοήθειας Διαχείριση των έργων Απλούστευση των διαδικασιών ανάθεσης συμβάσεων Αλλαγή της ονομασίας του προγράμματος Η επιτροπή Εκθέσεις Συμπέρασμα ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Α Δημοσιονομική κατάσταση του Tacis ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει τη μεταβατική διαδικασία στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη1 από το 1991, μέσω του προγράμματος Tacis. Κατά την περίοδο αυτή διατέθηκαν 3 200 εκατομμύρια ECU. Επιπλέον, το 1998 διατέθηκαν 510 εκατομμύρια ECU και το 1999 προτάθηκαν άλλα 450 εκατομμύρια για το πρόγραμμα. Για τη συνδρομή αυτή εκδόθηκαν τρεις κανονισμοί: ο κανονισμός (ΕΟΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2157/91 το 1991, ο κανονισμός (2053/93) το 1993 και η ισχύουσα νομική βάση για την εν λόγω συνδρομή (κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1279/96 του Συμβουλίου) ο οποίος θα λήξει στις 31 Δεκεμβρίου 1999. Ο νέος κανονισμός που προτείνεται θα καλύψει τα έτη 2000-2006, που αντιστοιχούν στις νέες δημοσιονομικές προοπτικές. Η προετοιμασία του νέου κανονισμού επέτρεψε τη διεξοδική επανεξέταση του προγράμματος Tacis - η οποία συνίσταται τόσο την εξέταση του παρελθόντος όσο και σε συζητήσεις για το μέλλον. Ο σκοπός της παρούσας αιτιολογικής έκθεσης είναι να περιγραφούν τα αποτελέσματα της διαδικασίας αυτής, να αναπτυχθεί ο μελλοντικός προσανατολισμός του προγράμματος όπως τον οραματίζεται η Επιτροπή και να εξηγηθούν οι συνέπειες του για το νέο κανονισμό. Οι νέες προτεραιότητες της συνδρομής καθορίζονται ως εξής: • • • μεγαλύτερη επικέντρωση της συνδρομής για την επίτευξη όσο το δυνατό μεγαλύτερου αντίκτυπου, σαφής διαφοροποίηση των προγραμμάτων ανά χώρα, στήριξη των στόχων των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και συνεργασίας (ΣΕΣΣ), Οι εν λόγω στόχοι θα προωθηθούν με την καλύτερη εφαρμογή της συνδρομής, και συγκεκριμένα με: • • • • την αντικατάσταση του προγραμματισμού "με βάση τα αιτήματα" από τον προγραμματισμό "με βάση το διάλογο", τη μεγαλύτερη προώθηση των επενδύσεων, την αύξηση του αριθμού των διαθέσιμων μέσων συνδρομής, καθώς και τη μεγαλύτερη προσφυγή στις αδελφοποιήσεις μεταξύ των οργάνων της ΕΕ και των ΝΑΚ και στη βιομηχανική συνεργασία, τη βελτίωση της ποιότητας της συνδρομής, ιδίως με τη δημιουργία "συστήματος παροχής κινήτρων". εκπονήθηκε σειρά Η παρούσα αιτιολογική έκθεση υποδιαιρείται σε τέσσερα κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο αφιερώνεται στην αξιολόγηση της αποκτηθείσας πείρας. Από το 1991 που εγκαινιάστηκε το πρόγραμμα Tacis, εκθέσεις εκθέσεων αξιολόγησης, εκθέσεις του Κοινοβουλίου, του Ελεγκτικού Συνεδρίου, κ. λπ. Επιπλέον, κατά την προετοιμασία του νέου κανονισμού, διεξήχθη ευρεία διαδικασία διαβουλεύσεων στην οποία έλαβαν μέρος πολλοί παράγοντες του προγράμματος Tacis, τόσο από την ΕΕ όσο και από τα ΝΑΚ. Οι διάφορες αυτές πρωτοβουλίες προσέφεραν επιπλέον πολύτιμα στοιχεία και καταβλήθηκε προσπάθεια να ληφθούν υπόψη οι επικρίσεις και οι συστάσεις που διατυπώθηκαν. Ο νέος κανονισμός σκοπό έχει να επωφεληθεί από τα διδάγματα του παρελθόντος. - εκθέσεις παρακολούθησης, Το δεύτερο κεφάλαιο εξετάζει το νέο πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο στο οποίο θα εφαρμοστεί η νέα φάση της συνδρομής. Μεταξύ των θεμάτων που εξετάζονται περιλαμβάνονται: i) το ολοένα και πιο πολύπλοκο οικονομικό και πολιτικό πλαίσιο στις χώρες εταίρους, το οποίο απαιτεί νέες λύσεις· ii) η σημασία της διεύρυνσης και οι επιπτώσεις της στις προτεραιότητες της ΕΕ στην εν Τα ΝΑΚ καλύπτουν τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και τη Μογγολία λόγω περιοχή· iii) η συνεχώς αυξανόμενη σημασία των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και συνεργασίας (ΣΕΣΣ) στις σχέσεις της ΕΕ και των ΝΑΚ, και iv) η ανάγκη μεγαλύτερης αποδοτικότητα και καλύτερης σχέσης κόστους-αποτελεσματικότητας κατά την εκτέλεση του προγράμματος. Το τρίτο κεφάλαιο περιγράφει τους μελλοντικούς στόχους πολιτικής. Λαμβανομένης υπόψη της προγενέστερης εμπειρίας και του μεταβαλλόμενου περιβάλλοντος, οι στόχοι της ΕΕ στην περιοχή κατά τα έτη 2000-2006 θα είναι διαφορετικοί και οι τομείς στους οποίους θα εστιάσει η ΕΕ τη συνδρομή της θα πρέπει να καθοριστούν με προσοχή. Το πρόγραμμα θα πρέπει να είναι αρκετά ελαστικό ώστε να ανταποκρίνεται κατά τον προσήκοντα τρόπο στις διαφορετικές ανάγκες των 13 χωρών εταίρων ενώ συγχρόνως θα επικεντρώνεται σε περιορισμένο αριθμό τομέων στους οποίους μπορεί πράγματι να αξιοποιηθεί η συνδρομή. Επιπλέον, το πρόγραμμα πρέπει να μπορεί να αντιδρά γρήγορα στις απειλές πολιτικής ή οικονομικής κρίσης στην περιοχή. Τέλος, το τέταρτο κεφάλαιο περιγράφει τα μέσα που απαιτούνται για την επίτευξη των εν λόγω στόχων. Συμπερασματικά, θα διαπιστωθεί ότι λόγω της εξέλιξης της κατάστασης, ήταν αναγκαίο να επέλθουν αλλαγές στο πρόγραμμα όσον αφορά τους στόχους, τα μέσα και τις μεθόδους διαχείρισης. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΣΥΝΑΓΩΓΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΑΠΟΚΤΗΘΕΙΣΑ ΠΕΙΡΑ Ο αναπροσανατολισμός της συνδρομής της ΕΕ προς τα ΝΑΚ, όπως αναπτύσσεται στην παρούσα αιτιολογική έκθεση, πρέπει να διαπνέεται από τα διδάγματα και την πείρα που έχουν αποκτηθεί κατά τα επτά έτη λειτουργίας του προγράμματος. Τα αποτελέσματα της ενδιάμεσης αξιολόγησης Tacis, που περατώθηκε στο τέλος του 1997, καθώς και οι πολυάριθμες αξιολογήσεις που έχουν πραγματοποιηθεί για τις μεμονωμένες χώρες, τομείς και έργα, οι εκθέσεις λειτουργικής παρακολούθησης και οι εκθέσεις των λοιπών κοινοτικών οργάνων, όπως του Ελεγκτικού Συνεδρίου και του Κοινοβουλίου αποτελούν σημαντική βάση για την εκτίμηση των επιτευγμάτων του Tacis κατά το παρελθόν. Επιπλέον, κατά το Μάιο-Ιούλιο 1998, διεξήχθη στις Βρυξέλλες ευρεία διαδικασία διαβουλεύσεων. Στις 26 Μαΐου 1998, διεξήχθη στις Βρυξέλλες σύσκεψη ανταλλαγής ιδεών για τη συγκέντρωση των απόψεων και ιδεών ευρέος φάσματος φορέων που συμμετέχουν στο πρόγραμμα Tacis, συμπεριλαμβανομένων των εκπροσώπων των βιομηχανιών, των συμβούλων, των ΜΚΟ και των πανεπιστημίων. Τα αποτελέσματα της σύσκεψης αυτής δημοσιεύθηκαν και διατίθενται ξεχωριστά2. Συνεδριάσεις προβληματισμού διοργανώθηκαν επίσης στις χώρες εταίρους - στη Μόσχα, στο Κίεβο, στο Almaty και Tbilisi. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκαν ορισμένες ανεπίσημες συζητήσεις με τους εκπροσώπους του Κοινοβουλίου και των κρατών μελών. Οι διαβουλεύσεις αυτές συνέβαλαν σημαντικά στη διαδικασία μελέτης. Τα κυριότερα σημεία που εθίγησαν στις εν λόγω εκθέσεις και συνεδριάσεις περιγράφονται παρακάτω. Στα σημεία αυτά τονίζονται: η έλλειψη ακρίβειας των στόχων του προγράμματος, Δημοσίευση Tacis, "Το πρόγραμμα Tacis: σκέψεις σχετικά με το παρελθόν και το μέλλον" -4- η έλλειψη εστίασης των προσπαθειών εν μέρει λόγω της προσέγγισης με βάση τα αιτήματα, η ανάγκη διαφοροποίησης των στόχο)ν στις διάφορες περιοχές που καλύπτει ο κανονισμός, Όσον αφορά την εφαρμογή, είναι σαφές ότι: απαιτούνται περισσότερα μέσα για την αντιμετώπιση των ολοένα και πιο πολύπλοκων αναγκών των ΝΑΚ, καθώς και για την μεγαλύτερη προώθηση των επενδύσεων, της αδελφοποίησης και της βιομηχανικής συνεργασίας- οι όροι παροχής βοήθειας δεν επαρκούν για την διασφάλιση έργων καλής ποιότητας, οι διαδικασίες διαχείρισης είναι ιδιαίτερα πολύπλοκες. α) Καλύτερος καθορισμός των στόχων Οι εκθέσεις υπογραμμίζουν την ανάγκη σαφέστερου καθορισμού των στόχων πολιτικής. Οι ευρείς στόχοι που καθορίζει ο ισχύων κανονισμός σε συνδυασμό με μια προσέγγιση προγραμματισμού που βασίζεται στα αιτήματα θεωρείται ότι έχουν οδηγήσει συνολικά σε έλλειψη εστίασης των προσπαθειών και σε διάσπαση αυτών. Το γεγονός αυτό μειώνει με τη σειρά του το δυνητικό αντίκτυπο του προγράμματος και μειώνει στο ελάχιστο τη δυνατότητα προβολής του. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού, υποστηρίζεται ευρύτατα να αντικατασταθεί η προσέγγιση που βασίζεται στα αιτήματα από μια προσέγγιση που θα βασίζεται στο διάλογο, στο πλαίσιο του οποίου η ΕΕ θα εκθέτει με σαφήνεια τους στόχους πολιτικής της και, στη συνάρτηση αυτή, θα προσδιορίζει από κοινού με τις χώρες εταίρους τους τομείς κοινού ενδιαφέροντος. Επιπλέον, είναι αναγκαίο να υπογραμμιστεί η συνεχώς αυξανόμενη σημασία των ΣΕΣΣ. Εκτιμάται ότι το πρόγραμμα θα μπορεί να εκφράσει καλύτερα τους στόχους της ΕΕ που καθορίζονται στο πλαίσιο του πολιτικού διαλόγου που έχει εγκαινιαστεί στο πλαίσιο των ΣΕΣΣ. Επίσης, οι πολυάριθμοι μηχανισμοί που έχουν δημιουργηθεί με τις εν λόγω συμφωνίες θα μπορέσουν να χρησιμοποιηθούν για τη χάραξη στρατηγικών του προγράμματος. Οι μελλοντικές δραστηριότητες θα πρέπει να προωθήσουν τους στόχους της νέας εταιρικής σχέσης. Στο παρελθόν, οι γενικοί στόχοι του Tacis ήταν η προαγωγή της δημοκρατίας και της μεταρρύθμισης της αγοράς στα ΝΑΚ. Αν και η πρόοδος που έχει σημειωθεί στις περισσότερες χώρες εταίρους είναι, αναμφισβήτητα, τεράστια, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί ποσοτικά ο βαθμός συμβολής του Tacis σ'αυτήν. Σε γενικές γραμμές, φαίνεται ότι υπάρχει ευρεία συναίνεση όσον αφορά το γεγονός ότι οι παλαιοί στόχοι του προγράμματος Tacis ήταν οι ενδεικνυόμενοι, ότι έχουν εν μέρει εκπληρωθεί και ότι εξακολουθούν να αρμόζουν για το μέλλον. Ωστόσο, είναι προφανές ότι μπορούν να επέλθουν βελτιώσεις. Για παράδειγμα, στην ενδιάμεση αξιολόγηση του Tacis υπογραμμίζεται ότι έχει δοθεί σχετικά ελάχιστη προσοχή στην ενδυνάμωση της δημοκρατίας και ότι ο στόχος αυτός απαιτεί πιο διαρθρωμένη προσέγγιση. Σε ορισμένες αξιολογήσεις έχει υπογραμμιστεί η ανάγκη καθορισμού πιο συγκεκριμένων στρατηγικών στόχων για τις δράσεις που αναλαμβάνονται στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας. Η μελλοντική συνδρομή στον τομέα αυτό θα πρέπει να συγκεντρωθεί σε περιορισμένο αριθμό εφικτών στόχων. β) Η ανάγκη περιφερειακής διαφοροποίησης Αναγνωρίζεται ευρέως ότι τα ΝΑΚ δεν αποτελούν ομοιογενές σύνολο. Οι ανάγκες, οι προτεραιότητες και ο ρυθμός μετάβασης σε κάθε χώρα διαφέρουν. Επιπλέον, είναι πολύ πιθανό ότι οι διαφορές αυτές θα επιταθούν κατά την περίοδο που θα καλύψει ο νέος κανονισμός. Οι ειδικές τομεακές εκθέσεις, όπως η έκθεση της επιτροπής συμβούλων ανοιτέρου επιπέδου* σχετικά με το πρόγραμμα πυρηνικής ασφάλειας, καθώς και οι σκέψεις σχετικά με το συνολικό πρόγραμμα Tacis, υπογραμμίζουν την ανάγκη ελαστικότητας της μελλοντικής συνδρομής ώστε να μπορεί η συνδρομή αυτή να ανταποκρίνεται στις ανάγκες αυτές που αποκλίνουν σε συνεχώς αυξανόμενο βαθμό. γ) Μεγαλύτερη επικέντρωση Το πρόγραμμα Tacis έχει επικριθεί ευρέως για έλλειψη εστίασης των προσπαθειών του και για κατακερματισμό των περιορισμένων πόρων του σε ιδιαίτερα ευρείς τομείς, πράγμα που μειώνει με τον τρόπο αυτό τον αντίκτυπο και την προβολή του. να ανταποκρίνεται στις Τα εργαλεία για την ανάπτυξη ενός καλά στοχοθετημ,ένου προγράμματος υπάρχουν ήδη: τα ενδεικτικά προγράμματα προβλέπουν τη χάραξη στρατηγικών στόχων για κάθε χώρα· τα ετήσια ή εξαμηνιαία προγράμματα δράσης επιτρέπουν στο Tacis να εφαρμόζει τις στρατηγικές αυτές και εξελίξεις- οι συγχρόνως κατευθυντήριες γραμμές του προγραμματισμού περιορίζουν ρητά τον αριθμό των τομέων συνεργασίας σε κάθε χώρα. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, το σύστημα αυτό δεν έχει κατορθώσει να επιτύχει ικανοποιητικό βαθμό εστίασης το)ν στόχων και επικέντρωσης των προσπαθειών. Τούτο οφείλεται σε διάφορους λόγους: οι κατευθυντήριες αρχές προγραμματισμού δεν εφαρμόστηκαν αυστηρά- οι τομείς συνεργασίας αφορούσαν συχνά πολύ ευρέα θέματα τα οποία οδήγησαν στην πραγματοποίηση ιδιαίτερα ανομοιογενών πρωτοβουλιών και οι πολιτικές πιέσεις επέτειναν συχνά τη διάσπαση των προσπαθειών. επιτόπιες πολιτικές και οικονομικές Αν και είναι ζωτικής σημασίας να διατηρήσει ίο πρόγραμμα την ικανότητα να ανταποκρίνεται με ελαστικότητα στις αλλαγές που επέρχονται στις χώρες εταίρους, των οποίων οι διαφορές αυξάνουν σε συνεχώς αυξανόμενο βαθμό, είναι επίσης σαφές ότι πρέπει να καταστεί αυστηρότερο το υφιστάμενο σύστημα και να διασφαλιστεί μεγαλύτερη πειθαρχία στη διατύπωση του προγράμματος. Αν δεν υπάρξει η θέληση να περιοριστεί το πεδίο εφαρμογής της συνδρομής, θα είναι δύσκολο να βελτιωθεί ο αντίκτυπος και η προβολή της. δ) Η ανάγκη τομέων συνεργασίας που προωθούν καλύτερα τους στόχους Θεωρήθηκε ότι οι στόχοι της ΕΕ θα μπορούσαν να εκφραστούν καλύτερα μέσω των διατομεακών θεμάτων, που συμβάλλουν πιο άμεσα στη σύσφιγξη των σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων και συνδέονται στενότερα με τους στόχους που πρέπει να επιτευχθούν. Οι πολιτικές συμβουλές υψηλού επιπέδου αποτέλεσαν έναν τομέα στον οποίο θεωρήθηκε ότι το Tacis θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικότερο ρόλο. Σε περιορισμένο αριθμό τομέων, το Tacis κατόρθωσε να καθιερώσει διάλογο με τους ανώτερους κυβερνητικούς υπαλλήλους και τους βουλευτές. Με την αποτελεσματικότερη προσφυγή στις αντιπροσωπίες και την καλύτερη επιλογή των εταίρων των έργων, θεωρήθηκε ότι ικανότητα αυτή θα μπορούσε να ενισχυθεί. Οι άλλοι τομείς που θεωρήθηκε ότι απαιτούν στήριξη στο μέλλον είναι, μεταξύ άλλων, η ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού, όπως η κατάρτιση διευθυντικών στελεχών στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για την παραγωγικότητα, η θεσμική ανάπτυξη, η κοινωνική πρόνοια και το κράτος δικαίου. Επιπλέον, η βιομηχανική συνεργασία θεωρήθηκε ως απόλυτη προτεραιότητα και ως σημαντικό μέσο για τη δημιουργία πραγματικής εταιρικής σχέσης με τα ΝΑΚ. Οι τομεακές J Ομάδα συμβούλων ανωτέρου επιπέδου για την πυρηνική ασφάλεια στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και στα ΝΑΚ. Στρατηγικό πλαίσιο για το μέλλον τοιν προγραμμάτων Phare και Tacis της ΕΕ, Αύγουστος 1998. μεταρρυθμίσεις θεωρήθηκε ότι είχαν δευτερεύουσα προτεραιότητα, δεδομένου ότι το Tacis δεν είχε ούτε επαρκείς πόρους ούτε επαρκή εξουσία για την επίτευξη αποτελεσμάτων. Οι υπόλοιποι τομείς στους οποίους θεωρήθηκε ότι οι παρεμβάσεις Tacis στέφθηκαν με επιτυχία, αφορούν την προώθηση της περιφερειακής συνεργασίας με την παροχή συνδρομής σε διακρατικά και διασυνοριακά έργα. Η στήριξη δράσεων όπως ο διάδρομος μεταφορών TRACECA μεταξύ της Κεντρικής Ασίας και της Ευρώπης, η πρωτοβουλία 1NOGATE που αφορά τη μεταφορά πετρελαίου και αερίου μέσω αγωγών και τα περιφερειακά έργα στον τομέα του περιβάλλοντος, όπως το περιβαλλοντικό πρόγραμμα για τον Εύξεινο Πόντο, έχουν ενθαρρύνει την ανάπτυξη σημαντικής διακυβερνητικής συνεργασίας μεταξύ των ΝΑΚ. Έτσι, η πολιτική και οικονομική ανεξαρτησία τους έχει ενισχυθεί και οι οικονομικές και πολιτικές σχέσεις τους με την ΕΕ, καθώς και με τις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης που είναι υποψήφιες για προσχώρηση, έχουν προαχθεί. Η περιφερειακή συνεργασία, καθώς και τα προγράμματα αποκατάστασης, έχουν επίσης συμβάλει στην επίλυση των διαφορών στην πρώην Σοβιετική Ένωση. Εκτιμάται ότι ορισμένοι τομείς δεν ελήφθησαν δεόντως υπόψη κατά το παρελθόν. Όπως αναφέρεται παραπάνω, η ενδυνάμωση της δημοκρατίας δεν έτυχε σημαντικής προσοχής, δεδομένου ότι αποτελούσε δευτερεύοντα στόχο του προγράμματος. Κατά τη σύσκεψη ανταλλαγής ιδεών με τους παράγοντες της ΕΕ που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες, πολλοί συμμετέχοντες τόνισαν ότι το Tacis πρέπει να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην ανάπτυξη της χρηστής διαχείρισης και της κοινωνίας των πολιτών. Οι πιο ένθερμοι οπαδοί της άποψης αυτής ήταν οι αντιπρόσωποι του ιδιωτικού τομέα, οι οποίοι υπογράμμισαν την ανάγκη ύπαρξης πλουραλιστικής κοινωνίας για την ανάπτυξη υγειούς οικονομίας αγοράς. Το πρόγραμμα πυρηνικής ασφάλειας έχει υποβληθεί σε σειρά μελετών. Παρά τις σοβαρές, πολλές φορές, επικρίσεις, οι εκτιμήσεις υπογραμμίζουν ρητά τη σημασία του τομέα και την ανάγκη να συνεχιστεί η παροχή βοήθειας, με πιο στοχοθετημένο τρόπο. Οι περισσότερες επικρίσεις οφείλονται στο γεγονός ότι οι στόχοι του προγράμματος ήταν ιδιαίτερα φιλόδοξοι: η προσδοκία ότι το πρόγραμμα Tacis θα μπορούσε να επιλύσει τα προβλήματα των αντιδραστήρων σοβιετικού σχεδιασμού, για παράδειγμα, ήταν εντελώς ανεδαφική. Μεταξύ των κυριότερων συστάσεων για τη μελλοντική ανάπτυξη του προγράμματος είναι οι εξής: i) η ανάγκη ανάπτυξης σαφώς καθορισμένης στρατηγικής με τους εταίρους του προγράμματος, ii) η πιο δραστήρια συμμετοχή των εταίρων στα έργα, iii) η επικέντρωση των προσπαθειών σε λιγότερες δράσεις μεγαλύτερης κλίμακας ώστε να μειωθεί η διάσπαση τους και να βελτιωθεί η προβολή τους, και iv) η ορθολογική οργάνωση των διαδικασιών. ε) Η ανάγκη καταλληλότερων μέσων Μέχρι στιγμής, το Tacis έχει παράσχει τεχνική κυρίως βοήθεια. Η ενδιάμεση αξιολόγηση του Tacis έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η τεχνική βοήθεια υπό μορφή μεταφοράς τεχνογνωσίας είναι ιδιαίτερα αισθητή στα ΝΑΚ. και, επί του παρόντος, η παροχή τεχνικής βοήθειας είναι περισσότερο ενδεδειγμένη από τη χρηματοδοτική βοήθεια. 4 Συγχρόνως, ορισμένες εκθέσεις προειδοποιούν για την ιδιαίτερα μεγάλη προσφυγή στους εμπειρογνώμονες. Είναι διάχυτη η εντύπωση ότι οι ξένοι εμπειρογνώμονες που καλούνται για μικρό χρονικό διάστημα έχουν περιορισμένο μόνο αντίκτυπο και ότι η παροχή συμβουλών σε πιο μακροπρόθεσμη βάση θα ήταν αποτελεσματικότερη. Επιπλέον, εκτιμάται ότι υπάρχουν διάφορες πηγές τεχνικών γνώσεων που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν καλύτερα για την παροχή συμβουλών, όπως για παράδειγμα, το διοικητικό προσωπικό και οι δημόσιοι υπάλληλοι των κρατών μελών. Επιπλέον, δεδομένου ότι το Tacis αρχίζει να εστιάζεται σε νέους τομείς, όπως για παράδειγμα στη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις, ή στην ενδυνάμωση του κανονιστικού Ενδιάμεση αξιολόγηση Tacis, σ. 31 -7- πλαισίου, οι τεχνικές γνώσεις θα πρέπει να αναζητούνται σε συνεχώς μεγαλύτερο βαθμό στο δημόσιο τομέα της ΕΕ. Σε σχέση με το προηγούμενο σημείο, είναι αναγκαίο να καθιερωθούν διαρκείς σχέσεις πέραν του πεδίου εφαρμογής της παρέμβασης Tacis. Τούτο σημαίνει ότι είναι αναγκαίο να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στη δημιουργία πιο μακροπρόθεσμων εταιρικών σχέσεων μεταξύ των φορέων της ΕΕ και των ΝΑΚ, όπως για παράδειγμα μέσω των έργων που αφορούν την αδελφοποίηση των δημόσιων διοικήσεων και των φορέων εκμετάλλευσης στον πυρηνικό τομέα ή μέσω των έργων βιομηχανικής συνεργασίας στον ιδιωτικό τομέα. Επιπλέον, εκτιμάται ότι η σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας και η αποδοτικότητα του προγράμματος θα μπορούσαν να βελτιωθούν σημαντικά με την αύξηση της συμμετοχής εμπειρογνωμόνων των ΝΑΚ στην παροχή συμβουλών. Οι εν λόγω εμπειρογνώμονες, όχι μόνο θα παράσχουν πολύτιμη τοπική τεχνογνωσία στο έργο, αλλά θα μπορούσαν να τονώσουν με τον τρόπο αυτό την ανάπτυξη τοπικής αγοράς υπηρεσιών συμβούλων. Τέλος, εκδηλώνεται ευρεία στήριξη υπέρ της αυξημένης χρησιμοποίησης της συνδρομής για την προσέλκυση της χρηματοδότησης των επενδύσεων από άλλες πηγές. Έχουν ήδη ληφθεί ορισμένα μέτρα ώστε να διασφαλιστεί η στενή σύνδεση των μελετών τεχνικής βοήθειας με τις επενδύσεις. Πέρα από τη στήριξη που παρέχεται σε ειδικά μέσα, τα οποία προορίζονται για τη χρηματοδότηση μελετών σκοπιμότητας πριν από την πραγματοποίηση επενδύσεων από τα ΔΧΙ, όπως για παράδειγμα ο μηχανισμός της Μπανγκόκ, έργα όπως η πρωτοβουλία TRACEA έχουν κατορθώσει να προσελκύσουν επιτυχώς επενδύσεις των ΔΧΙ σε έργα διασυνοριακών υποδομών στα ΝΑΚ. Ωστόσο, συνιστάται ακόμη πιο στενή συνεργασία με τα Διεθνή Χρηματοπιστωτικά Ιδρύματα. Οι μελέτες σκοπιμότητας που δεν συνδέονται με τυχόν περαιτέρω επενδύσεις δεν θα πρέπει να χρηματοδοτούνται. Συγχρόνως, υπάρχει ευρεία συναίνεση όσον αφορά τις πραγματικές δυνατότητες του προγράμματος για τη χρηματοδότηση σημαντικών έργων υποδομής. Λαμβανομένου υπόψη του περιορισμένου διαθέσιμου προϋπολογισμού, είναι αποδεκτό ότι ο πρωταρχικός ρόλος του Tacis θα πρέπει να συνίσταται στην προσέλκυση και τη στήριξη των επενδύσεων, παρά στην ίδια τη χρηματοδότηση τους. στ) Απλούστερη και αποδοτικότερη διαχείριση Πολλές επικρίσεις που διατυπώνονται κατά του προγράμματος αφορούν τις πολύπλοκες και χρονοβόρες διαδικασίες. Το πρόγραμμα θεωρείται ευρέως βραδύ και ανελαστικό, και, επομένως, ακατάλληλο για τις επιτόπιες ανάγκες. Η ενδιάμεση αξιολόγηση Tacis καλεί την Επιτροπή να επανεξετάσει τις διοικητικές και χρηματοδοτικές δραστηριότητες της ώστε να καταστήσει πιο ορθολογικές και ελαστικές τις διοικητικές διαδικασίες που απαιτούνται για την αποτελεσματική εκτέλεση των έργων. Η πολυπλοκότητα του κύκλου προγραμματισμού οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε νομικούς και χρηματοδοτικούς περιορισμούς, οι οποίοι έχουν αυξηθεί με την παρόδο του χρόνου. Η ενδιάμεση αξιολόγηση Tacis υπογραμμίζει το γεγονός ότι ο ίδιος ο κανονισμός Tacis του 1996 παρεμπόδισε την αποδοτική και αποτελεσματική διαχείριση του προγράμματος6. Ωστόσο, στη συνάρτηση αυτή, κατά τα τελευταία δύο έτη θεσπίστηκαν ορισμένα μέτρα για τη βελτίωση της διαχείρισης του Tacis: • οι διοικητικές διαδικασίες, και ιδίως οι διαγωνισμοί, έχουν καταστεί πιο διαφανείς για τους εταίρους και τους συμβαλλόμενους, η δε διάδοση των αποτελεσμάτων των έργων και η παροχή πληροφοριών σχετικά με το Tacis έχουν βελτιωθεί, 5 Ενδιάμεση αξιολόγηση Tacis, σ. 71 b Ενδιάμεση αξιολόγηση Tacis, σ. 65 -8- • έχει εγκαινιαστεί σύστημα μακροπρόθεσμου προγραμματισμού για την παρακολούθηση της εκτέλεσης των έργων και τον προσδιορισμό των αδύνατων σημείων, • το μέσο μέγεθος TOJV έργων έχει αυξηθεί για τη μεγιστοποίηση του αντίκτυπου των δράσεων Tacis και τη μείωση του διοικητικού φόρτου. Χάρη στα μέτρα αυτά, το περασμένο έτος το Tacis σημείωσε, σε ποσοτικούς όρους, τα καλύτερα δημοσιονομικά αποτελέσματα από την έναρξη του προγράμματος. Το 1997, τα κεφάλαια ανελήφθησαν ταχύτερα και ανατέθηκαν συμβάσεις για ποσά που υπερέβαιναν εκείνα των προηγούμενων ετών. Το παράρτημα περιέχει πιο συγκεκριμένα στοιχεία σχετικά με τα δημοσιονομικά αποτελέσματα, καθώς και για τη μείωση των καθυστερούμενων συμβάσεχον ("backlog") που έχουν συσσωρευθεί από το 1996. Είναι αναμφισβήτητο ότι η διαδικασία αυτή για την απλούστευση και την ορθολογική οργάνωση των διαδικασιών θα συνεχιστεί, ιδίως στο πλαίσιο της δημιουργίας της νέας κοινής υπηρεσίας. Αν και πολλές από τις μεταρρυθμίσεις στον τομέα της διαχείρισης θα πραγματοποιηθούν σε μικρό επίπεδο, εκτός του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού, ο κανονισμός θα μπορέσει να εξασφαλίσει πιο ευνοϊκό πλαίσιο για την παροχή αποδοτικής και αποτελεσματικής συνδρομής. Ειδικότερα, ο νέος κανονισμός θα πρέπει να συμπεριλάβει τα ακόλουθα θέματα: • τη βελτίωση της ποιότητας των έργων. Επί του παρόντος, οι όροι παροχής βοήθειας που διέπουν την εκτέλεση των έργων είναι ελάχιστοι. Οι εταίροι των έργων τυγχάνουν δωρεάν συνδρομής και οι ευρωπαίοι εμπειρογνώμονες αποκλείονται ρητά πολλές φορές από τις μεταγενέστερες φάσεις εκτέλεσης των έργων. Η ποιοτική αυτή έλλειψη θα πρέπει να αντιμετωπιστεί, ιδίως με την εξασφάλιση μεγαλύτερης συμμετοχής της χώρας εταίρου στην επιτυχία του έργου- • τη μείωση της έμφασης που δίδεται στις διοικητικές διαδικασίες προς όφελος των επιδόσεων και των αποτελεσμάτων. Πρέπει να ανταμείβονται οι ικανοποιητικές επιδόσεις των υπεύθυνων εκτέλεσης των έργων και όχι η ικανοποιητική απλώς διαχείριση- • απλούστερες μορφές ανάθεσης συμβάσεων. Για ορισμένες μορφές συνδρομής και συνεργασίας, όπως ορισμένες μορφές αδελφοποίησης, βιομηχανικής συνεργασίας και ορισμένα έργα στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας, για τα οποία ο αριθμός των κατάλληλων εκτελεστικών φορέων είναι πολύ περιορισμένος, οι τρέχουσες διαδικασίες διαγωνισμών είναι ακατάλληλες. Οι διαδικασίες αυτές καθυστερούν την εκτέλεση των έργων, χωρίς να προσφέρουν τίποτα ως προς τη διαφάνεια ή τον ανταγωνισμό. Συγχρόνως, η ελαστικότητα δεν θα πρέπει να αποβαίνει εις βάρος της διαφάνειας. Θα πρέπει να συμπεριληφθούν ορισμένες διατάξεις ώστε να διασφαλιστεί η διατήρηση κατάλληλου επιπέδου διαφάνειας· • έργα μεγαλύτερης κλίμακας και περισσότερα τύπου Traceca/Inogate έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές για την εστίαση της συνδρομής σε σαφώς καθορισμένους στόχους και τη βελτίωση της εικόνας του Tacis τόσο στην ΕΕ όσο και στα ΝΑΚ. Συγχρόνως, θα εξακολουθήσει να είναι αναγκαία η εκτέλεση περιορισμένου αριθμού πρωτοβουλιών μικρής κλίμακας, που είναι συχνά πιο ελαστικές, ενδείκνυνται περισσότερο σε ορισμένους τομείς και προβάλλονται περισσότερο στο επίπεδο του πληθυσμού. εμβέλειας. Οι πρωτοβουλίες Για να εξακολουθήσει το πρόγραμμα να επωφελείται από τη στήριξη των παραγόντων της ΕΕ και των ΝΑΚ, είναι βασικής σημασίας να γίνει αντιληπτό ότι η συνδρομή που θα χορηγηθεί στο μέλλον θα λάβει υπόψη τις επικρίσεις και τις συστάσεις που διατυπώθηκαν στο παρελθόν. Τα προαναφερόμενα θέματα εκφράζουν τόσο τα συμπεράσματα των διαφόρων σκέψεων και αξιολογήσεων, όσο και την ίδια την αποκτηθείσα πείρα της Επιτροπής από την εκτέλεση του προγράμματος Tacis. Επομένως, τα θέματα αυτά έχουν ληφθεί υπόψη κατά την επεξεργασία του νέου κανονισμού. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΤΟ ΝΕΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Στο νέο κανονισμό θα πρέπει να αξιοποιηθεί η συσσωρευθείσα πείρα από την εφαρμογή του Tacis κατά τα τελευταία έτη και συγχρόνως να ληφθεί υπόψη το νέο πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο στα ΝΑΚ. To Tacis, που παρουσιάστηκε εσπευσμένα στο τέλος του 1991, προσπάθησε να ανταποκριθεί στις ανάγκες των χωρών που αποτελούσαν ακόμη ενιαίο συνασπισμό (της ΕΣΣΔ και εν συνεχεία της ΚΑΚ) και οι οποίες αντιμετώπιζαν τα ίδια προβλήματα, και συγκεκριμένα την έναρξη της εφαρμογής οικονομικών μεταρρυθμίσεων και τη δημιουργία ανεξάρτητων κυρίαρχων κρατών. Σήμερα, επτά έτη αργότερα, η διαδικασία διάσπασης της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και διαφοροποίησης των χωρών είναι αισθητή σε όλους τους τομείς. Οι εξελίξεις αυτές οφείλονται τόσο στην επιθυμία των περισσότερων ΝΑΚ να επιβεβαιώσουν την ανεξαρτησία τους όσο και στη διαδικασία μετάβασης και μεταρρύθμισης που έχει επιτείνει τις διαφορές μεταξύ των ΝΑΚ. Η διαδικασία αυτή απόκλισης των ΝΑΚ θα αυξάνει συνεχώς. Η διαφοροποίηση εκδηλώνεται τόσο στο πολιτικό όσο και στο οικονομικό επίπεδο. Από πολιτικής πλευράς, ορισμένες χώρες έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο με τη δημιουργία δημοκρατικών καθεστώτων και θεσμών και με την εγκαθίδρυση του κράτους δικαίου. Ορισμένες άλλες εξακολουθούν να μην διαθέτουν λειτουργούν δημοκρατικό καθεστώς. Από οικονομικής πλευράς, διαπιστώνονται τεράστιες αποκλίσεις μεταξύ των διαφόρων ΝΑΚ τόσο όσον αφορά την θέληση πραγματοποίησης μεταρρυθμίσεων όσο και τον ρυθμό των μεταρρυθμίσεων αυτών. Στο πλαίσιο αυτό, η μελλοντική συνδρομή θα πρέπει να μπορεί να επικεντρώνεται στις ολοένα και πιο διαφορετικές ανάγκες των κρατών εταίρων. α) Πολιτικό πλαίσιο ϊ) Δημοκρατία, κοινωνία των πολιτών και κράτος δικαίου Οι δημοκρατικοί θεσμοί και αρχές έχουν εδραιωθεί σε διαφορετικούς βαθμούς στα ΝΑΚ, γεγονός που επιβεβαιώνει συχνά τις περιφερειακές διαφορές. Με ορισμένες σημαντικές εξαιρέσεις, οι περισσότερες χώρες έχουν προσπαθήσει να δημιουργήσουν τους τυπικούς θεσμούς της δημοκρατικής διακυβέρνησης και έχουν αποδεχθεί τις θεμελιώδεις δημοκρατικές αρχές, όπως το διαχωρισμό των εξουσιών, την ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας, το κράτος δικαίου και τη διοργάνωση ελεύθερων και αδιάβλητων εκλογών. Ωστόσο, σε ορισμένα ΝΑΚ οι θεσμοί αυτοί δεν απέτρεψαν τη διακυβέρνηση με προεδρικό διάταγμα, τη διατήρηση ανίσχυρης αντιπολίτευσης και την έλλειψη ελευθερίας έκφρασης. Σε όλα τα ΝΑΚ, οι δημοκρατικοί θεσμοί πρέπει να ενδυναμωθούν περαιτέρω. Η ύπαρξη ισχυρής κοινωνίας των πολιτών αποτελεί απαραίτητο συμπλήρωμα των δημοκρατιών θεσμών για την ανάπτυξη πραγματικά δημοκρατικής τάξης και υγιούς οικονομίας αγοράς. Και πάλι, η ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών ποικίλλει από το ένα ΝΑΚ στο άλλο. Σε πολλά από τα ΝΑΚ, οι μη κυβερνητικές δομές καθώς και τα ανεξάρτητα μέσα μαζικής ενημέρωσης έχουν πληθύνει. Σε άλλα, ο μη κυβερνητικός τομέας, η κοινωνία των πολιτών και ο ανεξάρτητος τύπος έχουν σημειώσει μικρότερη πρόοδο. Κατά το παρελθόν, η κοινωνία των πολιτών έτυχε σε •10- σημαντικό βαθμό της στήριξης του Tacis και της προώθησης των εταιρικών σχέσεων με τις οργανώσεις της ΕΕ χάρη στην τεχνική βοήθεια και τις αδελφοποιήσεις. Στο μέλλον, η ΕΕ θα πρέπει να συνεχίσει να παρέχει βοήθεια με σκοπό την παγίωση της προόδου που έχει σημειωθεί και την ισχυροποίηση των θεμελίων της δημοκρατικής κοινωνίας των πολιτών στα ΝΑΚ. Η προαγωγή ενός αποτελεσματικού και διαφανούς δημόσιου τομέα και η εφαρμογή του κράτους δικαίου αποτελούν επίσης θεμελιώδη στοιχεία για την εγκαθίδρυση δημοκρατικής κοινωνίας και τη λειτουργία υγιούς οικονομίας αγοράς. Στα περισσότερα ΝΑΚ, το επισφαλές νομικό και κανονιστικό πλαίσιο θεωρείται ως το κυριότερο εμπόδιο της αύξησης των εθνικών και ξένων επενδύσεων. Στο μέλλον, το κύριο πρόγραμμα θα πρέπει να ευνοήσει τη στήριξη της κοινωνίας των πολιτών, την αποτελεσματική και διαφανή διακυβέρνηση και την ανάπτυξη ισχυρού νομικού και κανονιστικού πλαισίου. Η συνδρομή αυτή θα πραγματοποιηθεί σε συντονισμό με το πρόγραμμα για τη Δημοκρατία (το οποίο θα καλυφθεί από διαφορετικό κανονισμό και χωριστό κονδύλιο του προϋπολογισμού). Η) Σχέσεις μεταξύ των ΝΑΚ και περιφερειακή συνεργασία Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, τα ΝΑΚ σημείωσαν αποφασιστική πρόοδο ως προς την εδραίωση της εθνικής κυριαρχίας τους. Οι σχέσεις μεταξύ των χωρών αυτών εξελίχθηκαν και ομαλοποιήθηκαν. Οι διακρατικές αυτές σχέσεις διέπονται περισσότερο από τις σημερινές και μελλοντικές πραγματικότητες και σκοπιμότητες παρά από τις πολιτικές και οικονομικές απαιτήσεις του παρελθόντος. Η τάση αυτή θα πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω κατά την περίοδο που θα καλύψει ο νέος κανονισμός. Η περιφερειακή και η διακρατική συνεργασία εξακολουθούν να αποτελούν θεμελιώδη μέσα για την προαγωγή της σταθερότητας και την ανάπτυξη διαρκών οικονομικών σχέσεων μεταξύ των ΝΑΚ. Κατά τα τελευταία έτη, η περιφερειακή αυτή συνεργασία, τόσο μεταξύ των ίδιων των ΝΑΚ όσο και με τις λοιπές χώρες έχει αυξηθεί αισθητά. Ενώ η Κοινοπολιτεία των Ανεξάρτητων Κρατών (ΚΑΚ) θεωρείται σε συνεχώς αυξανόμενο βαθμό από πολλά μέλη της ως μάλλον αρκετά χαλαρό πλαίσιο διακυβερνητικών σχέσεων παρά ως μηχανισμός για υπερεθνικές δράσεις, έχουν αρχίσει να αναδύονται μεταξύ των ΝΑΚ διάφοροι άλλοι συνασπισμοί συνεργασίας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι χώρες της Τελωνειακής Ένωσης (Ρωσία, Αευκορωσία, Καζακστάν, Κιργιζιστάν, Τατζικιστάν), ο συνασπισμός GUAM (Γεωργία, Ουκρανία, Αζερμπαϊτζάν, Μολδαβία) και η Οικονομική ένωση της Κεντρικής Ασίας. Τα ΝΑΚ συμμετέχουν επίσης σε πρωτοβουλίες περιφερειακής συνεργασίας που σκοπό έχουν να εντείνουν τον πολιτικό διάλογο και την οικονομική συνεργασία με τις όμορες χώρες της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης. Η Ρωσία συμμετέχει στο Ευρωαρκτικό Συμβούλιο του Μπάρεντς (BEAC), στο Συμβούλιο των Κρατών της Βαλτικής Θάλασσας (CBSS) και στην Οικονομική Συνεργασία Ευξείνου Πόντου (BSEC), ενώ η Ουκρανία και η Μολδαβία συμμετέχουν στην Κεντρο-ευρωπαϊκή πρωτοβουλία (CEI) και, από κοινού με τις χώρες του Καυκάσου, στην BSEC. Ο νέος κανονισμός πρέπει να διευκολύνει την προαγωγή της περιφερειακής συνεργασίας που αποβλέπει στην παγίωση της σταθερότητας, της δημοκρατίας και της οικονομικής ανάπτυξης, ιδίως όταν η συνεργασία αυτή συνενώνει τα ΝΑΚ, τις υποψήφιες χώρες και την ΕΕ. Hi) Σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και των ΝΑΚ • II- Στο μέλλον, οι σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και των ΝΑΚ θα αποκτήσουν μεγαλύτερη βαρύτητα, λόγο> της διεύρυνσης της Ένωσης προς τις ανατολικές χώρες. Στο πρόγραμμα δράσης 2000 τονίζεται ότι η διευρυμένη ΕΕ θα έχει εκτεταμένα σύνορα με τη Ρωσία, νέα σύνορα με την Ουκρανία, τη Αευκορωσία και τη Μολδαβία, καθώς και άμεση πρόσβαση στον Εύξεινο Πόντο, με αποτέλεσμα την εντατικοποίηση των επαφών της με τις χώρες του Καυκάσου και της Κεντρικής Ασίας. Μετά τη διεύρυνση, η Κοινότητα θα αντιπροσωπεύει αγορά 500 εκατομμυρίων καταναλωτών και παραγωγών. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναπτύξουν στενούς οικονομικούς δεσμούς με τις όμορες ανατολικές χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, που είναι ήδη σημαντικοί προμηθευτές ενέργειας και πρώτων υλών. Μετά τη διεύρυνση, θα σημειωθούν πιθανώς αύξηση των εμπορικών ροών, νέες επενδυτικές ευκαιρίες, καθώς και ανάγκη περαιτέρω ανάπτυξης των δικτύων μεταφοράς και ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος. Η διασυνοριακή συνεργασία θα αυξηθεί. Η διεύρυνση σημαίνει επίσης ότι η συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και των ΝΑΚ στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων θα έχει συνεχώς αυξανόμενη σημασία. Εν συντομία, η διεύρυνση αποτελεί ευκαιρία για όλες τις χώρες της περιοχής. Ορισμένες χώρες επιθυμούν να γίνουν μέλη της Ένωσης και έχουν ήδη ζητήσει το καθεστώς των συνδεδεμένων χωρών. Διάφορες άλλες έχουν επίγνωση των δυνατοτήτων που προσφέρει η διεύρυνση και έχουν εκδηλώσει την επιθυμία τους να συμμετάσχουν ενεργά στη δημιουργία ευρείας ζώνης συνεργασίας στην Ευρώπη. Όπως αναφέρεται στο πρόγραμμα δράσης 2000, η συνολική επιχορήγηση για τα προγράμματα εξωτερικής συνδρομής είναι πιθανό να αυξηθεί με ρυθμό παρόμοιο με εκείνο του ΑΕΠ των κρατών μελών. Ααμβανομένου υπόψη του περιορισμού αυτού και της έκτασης των προβλημάτων που πρέπει να επιλυθούν, θα είναι απαραίτητο να μεγιστοποιηθεί ο λόγος κόστους- αποτελεσματικότητας, η εικόνα και ο γενικός αντίκτυπος της συνδρομής. iv) Οι συμφωνίες εταιρικής σχέσης και συνεργασίας (ΣΕΣΣ) Συμφωνίες εταιρικής σχέσης και συνεργασίας έχουν υπογραφεί με όλα τα ΝΑΚ εκτός από το Τατζικιστάν. Οι συμφωνίες αυτές καθορίζουν τόσο τις γενικές αρχές και τις λεπτομερείς διατάξεις που διέπουν τις σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και των ΝΑΚ. Οι ΣΕΣΣ επισφραγίζουν μια κοινή δέσμευση της ΕΕ και της χώρας εταίρου που αποβλέπει στην καλύτερη κατανόηση και συνεργασία με σκοπό να ενθαρρυνθεί η πρόοδος προς την οικονομία αγοράς. Οι συμφωνίες προβλέπουν πολιτικό διάλογο μεταξύ της Ένωσης και των ΝΑΚ και καθορίζουν τις παραμέτρους για την εγκαθίδρυση εμπορικών σχέσεων που δεν εισάγουν διακρίσεις. Για τα δυτικά ΝΑΚ, επιπλέον, έχει συμπεριληφθεί η προοπτική ζώνης ελεύθερων συναλλαγών. Οι συμφωνίες καλύπτουν επίσης ευρύ φάσμα νέων τομέων συνεργασίας, ιδίως στους τομείς της εκπαίδευσης, της απασχόλησης, της επιστήμης και της τεχνολογίας. Μέχρι στιγμής, έχουν αρχίσει να ισχύουν τρεις συμφωνίες εταιρικής σχέσης και συνεργασίας (Ρωσία, Ουκρανία και Μολδαβία) ενο> οι υπόλοιπες θα πρέπει να αρχίσουν να ισχύουν πριν από το 2000. Έτσι, οι ΣΕΣΣ παρέχουν το γενικό πλαίσιο των σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και των ΝΑΚ, συμπεριλαμβανομένου του προγράμματος συνδρομής. Τούτο δεν σημαίνει ότι οι συμφωνίες παρέχουν λεπτομερείς κατευθύνσεις όσον αφορά τις προτεραιότητες και την εφαρμογή του προγράμματος. Ωστόσο, οι πολυάριθμοι μηχανισμοί που προβλέπουν οι ΣΕΣΣ, οι οποίοι απορρέουν από συμβούλια και επιτροπές συνεργασίας, θα μπορέσουν αναμφισβήτητα να συμβάλουν ουσιαστικά στη διαδικασία του προγραμματισμού. Οι μελλοντικές δραστηριότητες θα πρέπει να προωθήσουν τους στόχους της νέας εταιρικής σχέσης. 12- β) Οικονομικό πλαίσιο Ί) Μακροοικονομική κατάσταση και πολιτική Τα τελευταία δύο έτη μαρτυρούν ότι η μεταρρύθμιση έχει αποφέρει τους πρώτους καρπούς της αλλά και ότι η διαδικασία της οικονομικής μετάβασης είναι εύθραυστη. Μετά από έτη ύφεσης της πραγματικής οικονομίας στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη, το 1997 σημειώθηκε ανάκαμψη της οικονομίας σε ολόκληρη την περιοχή. Ωστόσο, οι εξελίξεις που σημειώθηκαν κατά το πρώτο εξάμηνο του 1998 τόνισαν την εύθραυστη μεταβατική διαδικασία σε πολλές χώρες. Παρά το γεγονός αυτό, κατά την τελευταία διετία υπήρξαν ορισμένες θετικές ενδείξεις, όπως η αισθητή πρόοδος στο επίπεδο της μετάβασης και η επακόλουθη αξιοσημείωτη οικονομική ανάπτυξη ορισμέναιν ΝΑΚ. Η ρωσική οικονομία, που το 1997 είχε σημειώσει θετικούς συντελεστές ανάπτυξης για πρώτη φορά από την έναρξη της μεταβατικής διαδικασίας, αντιμετωπίζει επί του παρόντος βαθιά κρίση, η οποία ξεκίνησε τον Αύγουστο 1998. Η αιτία της υποτίμησης του ρουβλίου και της επακόλουθης απώλειας εμπιστοσύνης ανάγεται στη μαζική προσφυγή στην εξωτερική χρηματοδότηση του διαρθρωτικού ελλείματος του προϋπολογισμού, σε συνδυασμό με τις ανεπαρκείς προσπάθειες ιδιωτικοποίησης και το ασταθές νομικό και κανονιστικό πλαίσιο. Η ανατροπή της κατάστασης στη Ρωσία έχει σοβαρές συνέπειες για τις προοπτικές ανάπτυξης της περιοχής, ιδίως για τις χώρες που διατηρούν στενές εμπορικές σχέσεις με τη Ρωσία. Στην Ουκρανία, της οποίας πολλές διαρθρωτικές αδυναμίες είναι κοινές με εκείνες της Ρωσίας, το ΑΕΠ εξακολούθησε να μειώνεται το 1997 και έπεσε κάτω από το 40% του προμεταβατικού επιπέδου του. Στα λοιπά ΝΑΚ, η κατάσταση έχει βελτιωθεί αισθητά κατά την τελευταία διετία. Με εξαίρεση το Καζακστάν και τη Μολδαβία, τα ΝΑΚ έχουν επανέλθει στην οδό της οικονομικής ανάπτυξης και έχουν σημειώσει πρόοδο ως προς την καταπολέμηση του πληθωρισμού. Ωστόσο, η πρόσφατη πείρα δείχνει ότι στην περιοχή αυτή ο ρυθμός του ΑΕΠ είναι ιδιαίτερα ευμετάβλητος. Ακόμη και αν θιγούν όλοι από τη λιγότερο εύκολη πρόσβαση στις διεθνείς κεφαλαιαγορές και από τις εμπορικές επιπτώσεις της ρωσικής ύφεσης, η σοβαρότητα των συνεπειών αυτών θα είναι μικρότερη στις χώρες που έχουν πραγματοποιήσει με αποφασιστικότητα διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και συνετή μακροοικονομική πολιτική, και στις οποίες η κυβέρνηση απέφυγε να παρέμβει σε υπερβολικό βαθμό στη λειτουργία των αγορών. Π) Διαρθρωτική πολιτική Μέχρι το 1998, τα περισσότερα ΝΑΚ είχαν σημειώσει πρόοδο κατά το πρώτο μεταβατικό στάδιο, ιδίως όσον αφορά την ελευθέρωση των αγορών, την ιδιωτικοποίηση των κρατικών επιχειρήσεων και τη δημιουργία βασικών θεσμών και κανονιστικών δομών. Για την πιο πρόσφατη περίοδο, η εικόνα είναι λιγότερο σαφής. Όπως απέδειξε η κρίση στη Ρωσία, τα μέτρα αυτά θα πρέπει να συνοδεύονται κατά το πρώτο μεταβατικό στάδιο από διαρθρωτικά μέτρα, όπως η βελτίωση της είσπραξης φόρων, η ενδυνάμωση του νομικού και κανονιστικού πλαισίου (συμπεριλαμβανομένων των κανονιστικών ρυθμίσεων και της επίβλεψης των ελευθερωμένων χρηματοπιστωτικών θεσμο')ν και αγορών), και η αναδιάρθρωση των επιχειρήσείυν, σε συνδυασμό με τη συνολική συνετή μακροοικονομική πολιτική. Είναι απαραίτητο να παγιωθούν τα μέτρα που θεσπίστηκαν στο αρχικό στάδιο της μεταρρύθμισης και να ενισχυθούν οι θεσμοί που έχουν ήδη δημιουργηθεί. Στους τομείς αυτούς, τα αποτελέσματα που σημειώνονται στην περιοχή είναι λιγότερο ενθαρρυντικά. Αν και ορισμένα ΝΑΚ (για παράδειγμα η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν) πολλαπλασιάζουν τις προσπάθειες τους για να εφαρμόσουν, καθυστερημένα, τα διαρΟροπικά μέτρα που συνδέονται με το -13- το Ουζμπεκιστάν και το πρώτο μεταβατικό στάδιο, διάφορα άλλα (η Λευκορωσία, Τουρκμενιστάν) επιδεικνύουν λιγότερο ενθουσιασμό ως προς την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων στους διάφορους τομείς και, αντίθετα, ευνοούν προγράμματα λιγότερο προσανατολισμένα στην αγορά. Μετά την κρίση στη Ρωσία, οι ρωσικές αρχές άρχισαν μάλιστα να υπαναχωρούν σε σχέση με τις μεταρρυθμίσεις, ιδίως όσον αφορά τις ρυθμίσεις των χρηματοπιστωτικών αγορών και την ελευθέρωση των τιμών. Για τους προαναφερόμενους λόγους, είναι επιτακτικά αναγκαίο για τα ΝΑΚ να λάβουν πρόσθετα αποφασιστικά μέτρα για να συμπληρώσουν τις μεταρρυθμίσεις του πρώτου μεταβατικού σταδίου με εκείνες που προβλέπονται για το δεύτερο στάδιο. Διαφορετικά, τα επιτεύγματα που σημειώθηκαν με τόση δυσκολία κατά τα πρώτα μεταβατικά έτη θα διακυβευθούν, συμπεριλαμβανομένης της σταθερότητας, η οποία μόλις τώρα αρχίζει να αποφέρει τους καρπούς της ως προς την ανάπτυξη και τον αποπληθωρισμό. Στο πολύπλοκο και ευμετάβλητο αυτό πλαίσιο, η συνδρομή της ΕΕ πρέπει να έχει μελετηθεί κατά τρόπο ώστε να μπορεί να ανταποκρίνεται στις οικονομικές κρίσεις και, συγχρόνως, να συνεχίζει να στηρίζει τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις του πρώτου σταδίου (ελευθέρωση του εμπορίου και των τιμών, ιδιωτικοποίηση και δημιουργία των θεσμών που είναι αναγκαίοι για τη στήριξη και τη ρύθμιση της λειτουργίας μιας οικονομίας αγοράς). Επιπλέον, η συνδρομή πρέπει να μπορεί να παγιώνει και να τελειοποιεί τις μεταρρυθμίσεις αυτές. Τούτο συνεπάγεται ειδικότερα την ανάγκη ενίσχυσης του νομικού και κανονιστικού πλαισίου, καθώς και την ενθάρρυνσης ευνοϊκού επενδυτικού κλίματος και επιχειρηματικού πνεύματος. γ) Το κοινωνικό πλαίσιο Οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις στα ΝΑΚ είχαν ιδιαίτερα σοβαρό κοινωνικό αντίκτυπο. Η διακοπή λειτουργίας των μη ανταγωνιστικών βιομηχανιών και η αναδιάρθρωση της δημόσιας υπηρεσίας οδήγησαν σε μαζική ανεργία. Τα μέτρα κοινωνικής πρόνοιας επανεξετάστηκαν προς τα κάτω. Η δημοσιονομική λιτότητα, σε συνδυασμό με το ανεπαρκές σύστημα είσπραξης των φόρων, είχε ως αποτέλεσμα την αναστολή, πολλές φορές επί μήνες, της καταβολής των μισθών του δημόσιου τομέα και των κοινωνικών παροχών. Οι πιο ευάλωτες κοινωνικές κατηγορίες, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι, εθίγησαν περισσότερο. Η κατάσταση αυτή εγκυμονεί κινδύνους κοινωνικών αναταραχών, αύξησης του εθνικισμού και απώλειας της εμπιστοσύνης στη διαδικασία οικονομικής μεταρρύθμισης. Κατά το παρελθόν, η στήριξη που χορηγήθηκε για την επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων, ιδίως όσον αφορά τη μείωση των κοινωνικών επιπτώσεο)ν της οικονομικής μεταρρύθμισης, δεν έτυχε ιδιαίτερης προσοχής στο πλαίσιο του Tacis. Τούτο φανερώνει ένα από τα μειονεκτήματα του προγραμματισμού που βασίζεται στα αιτήματα, κατά την έννοια του οποίου οι κυβερνήσεις των εταίρων κρατών τείνουν να ευνοούν άλλες πτυχές της οικονομίας. Ο νέος κανονισμός θα πρέπει να επιλύσει το πρόβλημα αυτό, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στις κοινωνικές συνέπειες της μεταρρύθμισης. Τούτο συμπεριλαμβάνει τα μέτρα για την αναδιάρθρωση των συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας στα ΝΑΚ, την προώθηση της επιμόρφωσης και της απασχόλησης και την στήριξη της παροχής βασικών κοινωνικών υπηρεσιών υπέρ των πλέον ενδεών. Λαμβανομένης υπόψη της έκτασης των προβλημάτων και των περιορισμένων χρηματοδοτικών πόρων που είναι διαθέσιμοι στο πλαίσιο του προγράμματος της ΕΕ, η συνδρομή θα πρέπει να καθορίζεται με ακρίβεια και να περιορίζεται στους τομείς στους οποίους η παροχή συμβουλών μπορεί να έχει πραγματικό αντίκτυπο. δ) Το περιβαλλοντικό πλαίσιο Το σοβιετικό σύστημα κεντρικού προγραμματισμού κληροδότησε σειρά περιβαλλοντικών προβλημάτων που μόλις τώρα αρχίζουν να αναγνωρίζουν τα ΝΑΚ. Η προσοχή που δινόταν στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων ήταν ανεπαρκής. Είναι επιτακτικά αναγκαίο να αποκατασταθεί και να προστατευθεί το περιβάλλον στα ΝΑΚ. Ωστόσο, τα 14- περιβαλλοντικά προβλήματα και τα προβλήματα δημόσιας υγείας ανταγωνίζονται ολόκληρη σειρά άλλων οικονομικών και θεσμικών προβλημάτων στις χώρες αυτές. Η ανάπτυξη εθνικών προγραμμάτων περιβαλλοντικής δράσης, που στηρίζεται από το Tacis, έχει συμβάλει στη δημιουργία πλαισίου δράσης, στον προσδιορισμό των προβλημάτων με απόλυτη προτεραιότητα και στην ανάπτυξη ρεαλιστικών και αποδοτικών λύσεων με ικανοποιητική σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας. Επίσης, έχει χορηγηθεί στήριξη υπέρ των δράσεων που αποβλέπουν στην επίλυση ορισμένων από τα κυριότερα διακρατικά περιβαλλοντικά προγράμματα, όπως το πρόγραμμα της ρύπανσης του Εύξεινου Πόντου, της Κασπίας θάλασσας και της Αράλης. Το περιβάλλον θα εξακολουθήσει να αποτελεί βασικό τομέα της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας στα ΝΑΚ, τόσο για κοινωνικούς λόγους, που αποβλέπουν στη βελτίωση των όρων διαβίωσης, όσο και στο πλαίσιο των προσπαθειών που καταβάλλονται από τις χώρες αυτές για την ενσωμάτωση τους στην παγκόσμια οικονομία και στο διεθνές εμπορικό σύστημα. Όπως υπογραμμίζεται στο πρόγραμμα δράσης 2000, με τη διεύρυνση τα διασυνοριακά προβλήματα θα καταστούν ακόμη πιο σημαντικά για την ΕΕ στο πλαίσιο των σχέσεων της με τα ΝΑΚ. Ωστόσο, είναι προφανές ότι, ενόψει της έκτασης των περιβαλλοντικών προβλημάτων των ΝΑΚ σε σύγκριση με τους περιορισμένους διαθέσιμους πόρους στο πλαίσιο του προγράμματος, οι στόχοι της ΕΕ στον τομέα αυτό θα πρέπει να είναι ρεαλιστικοί και καλά εστιασμένοι. Οι περιβαλλοντικές εκτιμήσεις αποτελούν επίσης ένα σημαντικό επαναλαμβανόμενο θέμα της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας. Πολλές από τις γενικές μεταρρυθμίσεις της οικονομικής πολιτικής, όπως η μακροοικονομική σταθεροποίηση, η πολιτική τιμών, η ιδιωτικοποίηση, η βιομηχανική αναδιάρθρωση και η ελευθέρωση του εμπορίου, μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση του περιβάλλοντος. ε) Η αγροτική οικονομία Η αγροτική οικονομία, ιδίως στον γεωργικό τομέα, εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό στοιχείο για πολλές από τις οικονομίες των ΝΑΚ, ιδίως σε ορισμένες χώρες του Καυκάσου και της Κεντρικής Ασίας. Η κατάρρευση του σοβιετικού συστήματος κεντρικού προγραμματισμού και, μαζί με αυτό, των αγορών γεωργικών προϊόντων, δημιούργησε την ανάγκη τεράστιων προσαρμογών στον τομέα αυτό και είχε βαθύ αντίκτυπο στο επίπεδο διαβίωσης σε εκτεταμένες περιοχές των ΝΑΚ. Η ανεργία συμβαδίζει με τα ακαλλιέργητα εδάφη. Οι επενδύσεις, οι βασικοί συντελεστές παραγωγής, οι μηχανές, τα καύσιμα, τα σιτηρά, το σύστημα διανομής και η πρόσβαση την αγορά υπολείπονται σε σημαντικό βαθμό. Για τη μεταρρύθμιση του γεωργικού τομέα απαιτήθηκαν τρεις παράλληλες διαδικασίες: η ιδιωτικοποίηση των γαιών και η ελευθέρωση της έγγειας ιδιοκτησίας, οι θεμελιώδεις νομοθετικές και κανονιστικές μεταρρυθμίσεις και η προαγωγή περιβάλλοντος ευνοϊκού για την οικονομική ανάπτυξη στον αγροτικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων και της κατάρτισης. Για τις συνιστώσες της αγροτικής οικονομίας εκτός των γεωργικών, όπως οι βιοτεχνικές δραστηριότητες, η ελαφρά βιομηχανία και ο τουρισμός πρέπει επίσης, να ληφθούν τα ίδια μέτρα, σε μεγάλο βαθμό. Η συνδρομή του Tacis στον τομέα αυτό έχει λάβει διάφορες μορφές, από τα έργα επισιτιστικής βοήθειας και αποκατάστασης στις αγροτικές ζώνες (συχνά μετά από συγκρούσεις) μέχρι την παροχή συμβουλών για την ιδιωτικοποίηση των γαιών και τη δημιουργία νομοθετικού πλαισίου για την έγγεια ιδιοκτησία, καθώς και τη δημιορυγία συστημάτων αγροτικής πίστης. Ο νέος κανονισμός θα πρέπει να προβλέπει την παγίωση των προσπαθειών αυτών, ιδίως για τη στήριξη της δεύτερης φάσης της μεταρρύθμισης του γεωργικού τομέα και την προώθηση της αγροτικής οικονομίας. Η συνδρομή αυτή θα αποβλέπει κυρίως στην προαγωγή ευνοϊκού κανονιστικού και επενδυτικού κλίματος στον τομέα αυτό. -15- στ) Η πυρηνική ασφάλεια Η βελτίωση της πυρηνικής ασφάλειας εξακολουθεί να αποτελεί πρωταρχική και χ<υριστή προτεραιότητα για τα ΝΑΚ. Ο πυρηνικός τομέας είναι, και θα εξακολουθήσει μάλλον να είναι μεσοπρόθεσμα, σημαντικός ενεργειακός πόρος πολλών από τις εν λόγω χώρες. Αν και η διεθνής συνδρομή έχει επιτρέψει να βελτιωθούν σχετικά τα πρότυπα ασφάλειας καθώς και οι γνώσεις οι σχετικές με αυτά, οι ανάγκες εξακολουθούν να είναι τεράστιες. Για παράδειγμα, επί του παρόντος λειτουργούν στη Ρωσία είκοσι εννέα πυρηνικοί αντιδραστήρες. Πρέπει να γίνει αποδεκτό ότι το πρόγραμμα συνδρομής της ΕΕ δεν μπορεί, και δεν πρέπει, να ελπίζει ότι όλοι αυτοί οι αντιδραστήρες θα πάψουν να λειτουργούν ή ότι θα εκσυγχρονιστούν. Επιπλέον, ορισμένες περιοχές των ΝΑΚ απειλούνται σοβαρά, στο επίπεδο του περιβάλλοντος, από ραδιενεργό μόλυνση. Συγκεκριμένα, πρόκειται για τη βορειοδυτική περιοχή της Ρωσίας, όπου σημαντικές ποσότητες αναλωμένου καυσίμου και ραδιενεργών υλικών, απειλούν την περιοχή της θάλασσας Μπάρεντς. Είναι σημαντικό τα πυρηνικά υλικά να υπόκεινται σε αξιόπιστο σύστημα διασφαλίσεων. Λαμβανομένης υπόψη της έκτασης των προβλημάτων και των περιορισμένων διαθέσιμων πόρων, η μελλοντική συνδρομή της ΕΕ πρέπει να επικεντρώνεται αυστηρά σε ειδικούς και εφικτούς στόχους. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται οι εξής: οι διεθνείς αναλήψεις υποχρεώσεων που περιγράφονται στο μνημόνιο συμφωνίας για τη διακοπή λειτουργίας του Τσερνομπίλ, η στήριξη της ΕΤΑΑ και της Ευρατόμ κατά την προετοιμασία των δανείων τους για την αποπεράτωση των δραστηριοτήτων αντικατάστασης της ικανότητας ηλεκτροπαραγωγής των σταθμών Rovno και Khemelnitsky και των συνεισφορών στο ταμείο για την υλοποίηση καταφυγίου, καθώς και η ενδυνάμωση της φιλοσοφίας της πυρηνικής ασφάλειας με τη στήριξη των κανονιστικών αρχών, ιδίως στη Ρωσία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΣΤΟΧΟΙ 2000-2006 α) Στόχοι του προγράμματος Σε απάντηση στο νέο περιβάλλον των ΝΑΚ που περιγράφεται στο κεφάλαιο II, η παρεχόμενη από την ΕΕ συνδρομή θα επικεντρωθεί στους ακόλουθους στόχους. Οι στόχοι αυτοί θα ποικίλλουν ανάλογα με τη χώρα και σε συνάρτηση με τις διαφορετικές ανάγκες και προτεραιότητες. 0 Δημοκρατία και κράτος δικαίου Η ενδυνάμωση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου παραμένει βασική προτεραιότητα για τη συνδρομή της ΕΕ. Στον τομέα αυτό, η παρεχόμενη συνδρομή θα αποβλέπει κυρίως στην προώθηση της χρηστής διακυβέρνησης με τη στήριξη της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων και των βασικών θεσμών του νομοθετικού, δικαστικού και διοικητικού μηχανισμού. Η συνδρομή θα επικεντρώνεται επίσης στην ενδυνάμωση του κράτους δικαίου με τη στήριξη αποτελεσματικού νομικού και κανονιστικού πλαισίου που θα βοηθήσει τα ΝΑΚ να εκπληρώσουν τις διεθνείς υποχρεώσεις τους, και συγκεκριμένα τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις ΣΕΣΣ, και να δημιουργήσουν ευνοϊκό περιβάλλον για τις εθνικές και ξένες επενδύσεις. Για τη στήριξη της ανάπτυξης αποτελεσματικού κανονιστικού πλαισίου θα επιδιωχθεί, επιπλέον, η εξασφάλιση σταθερών βάσεων για μια δραστήρια κοινωνία των πολιτών που περιλαμβάνει, για παράδειγμα, τις δραστηριότητες των ομάδων των καταναλωτών και των επαγγελματικών ενώσεων. Οι παρεμβάσεις στο πεδίο αυτό θα συντονίζονται και θα συμπληρώνονται από τη συνδρομή του •16- προγράμματος για τη δημοκρατία, το οποίο χρηματοδοτείται από χωριστό κονδύλιο του προϋπολογισμού. Η) Ο ιδιωτικός τομέας και η οικονομική εξέλιξη Η μετάβαση σε οικονομία αγοράς παραμένει απόλυτη προτεραιότητα της συνδρομής της ΕΕ στα ΝΑΚ. Τούτο σημαίνει ότι οι οικονομίες της ελεύθερης αγοράς πρέπει να λειτουργούν πλήρως σε ένα διαφανές και ευνοϊκό για τις επενδύσεις κανονιστικό περιβάλλον. Ένας συναφής στόχος εξακολουθεί να είναι η ένταξη των ΝΑΚ στην παγκόσμια οικονομία και ένα μέσο για την επίτευξη του είναι η προσχώρηση στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ). Η μελλοντική συνδρομή θα στηρίζει επίσης την αναδιάρθρωση και ιδιωτικοποίηση των επιχειρήσεων. Οι ιδιωτικές επιχειρήσεις, η βιομηχανική συνεργασία και οι κοινές επιχειρήσεις μεταξύ των εταιρειών των ΝΑΚ και της Ε Ε θα ενθαρρυνθούν, δεδομένου ότι αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία της οικονομικής ανάπτυξης. Συγκεκριμένα, τούτο συνίσταται στη μεταφορά τεχνογνωσίας, στις αδελφοποιήσεις, στη διευκόλυνση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση και στην κατάρτιση διευθυντικών στελεχών. Προς το σκοπό αυτό και για να εκπληρωθούν οι βασικές προτεραιότητες που καθορίζονται για την προσεχή περίοδο συνδρομής της ΕΕ προς τα ΝΑΚ, είναι καθοριστικής σημασίας να ενθαρρυνθούν οι δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις και να συνεχιστεί η κοινοτική συνδρομή που προορίζεται για τη δημιουργία σταθερού τραπεζικού συστήματος. Μεταξύ των λοιπών στόχων της συνδρομής της ΕΕ περιλαμβάνονται οι νέες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και η ενθάρρυνση υγειών φορολογικών πολιτικών. Hi) Οι κοινωνικές συνέπειες της μετάβασης Πέρα από την παγίωση και τη συνέχιση των διαρθρωτικών οικονομικών μεταρρυθμίσεων, ένας από τους στόχους της κοινωνικής συνδρομής είναι η αντιμετώπιση του κοινωνικού κόστους της μεταβατικής διαδικασίας. Θα επιδιωχθεί η στήριξη της αναδιάρθρωσης του συστήματος κοινωνικής ασφάλειας, ιδίως της μεταρρύθμισης του συνταξιοδοτικού καθεστώτος, των υπηρεσιών στον τομέα της υγείας και της κοινωνικής ασφάλισης. Επιπλέον, θα πρέπει να προωθηθεί η απασχόληση στις περιοχές με τις μεγαλύτερες ανάγκες, δηλαδή στις περιοχές όπου οι οικονομικές και βιομηχανικές μεταρρυθμίσεις έχουν προκαλέσει μαζικές απολύσεις. Τούτο θα γίνει, μεταξύ άλλων, με τη βοήθεια των υπηρεσιών απασχόλησης και με την επιμόρφωση. Τέλος, ο στόχος της συνδρομής θα είναι επίσης να επιτρέψει στις περιφερειακές και τοπικές διοικήσεις να δημιουργήσουν βασικές κοινωνικές υπηρεσίες για τις πιο μειονεκτούσες κοινωνικές κατηγορίες. Λαμβανομένης υπόψη της έκτασης των προβλημάτων που πρέπει να επιλυθούν και της ανεπάρκειας των πόρων, είναι σκόπιμο να εστιαστούν οι δράσεις και να καθοριστούν περιορισμένοι και εφικτοί στόχοι. iv) Περιφερειακή και διασυνοριακή συνεργασία Η περιφερειακή συνεργασία, ιδίως σε πλαίσια που αφορούν συγχρόνως τα ΝΑΚ, τις συνδεδεμένες χώρες και την ΕΕ, όπως το ευρωαρκτικό συμβούλιο Μπάρεντς, το συμβούλιο των κρατών της Βαλτικής ("βορειοευρωπαϊκής διάστασης") και η συνεργασία στην περιοχή του Εύξεινου Πόντου) παραμένει σημαντικός στόχος της συνδρομής της ΕΕ στα ΝΑΚ. II συνδρομή θα περιστρέφεται κυρίως γύρω από τους τομείς που απαιτούν περιφερειακή προσέγγιση και γύρω από τις δραστηριότητες που ενισχύουν τη συνεργασία μεταξύ γειτονικών χωρών. Η διακρατική και η διαπεριφερειακή συνεργασία θα χρησιμεύσουν κυρίως για την παροχή βοήθειας στις χώρες εταίρους με σκοπό τον εντοπισμό και την εφαρμογή λύσεων στα προβλήματα διακρατικού ή περιφερειακού χαρακτήρα. Για το λόγο αυτό, η εν λόγω συνεργασία θα καλύψει τις παρεμβάσεις που προσφέρονται καλύτερα για εφαρμογή σε πολυκρατικό μάλλον παρά σε εθνικό επίπεδο, όπως η προώθηση των δικτύων, η περιβαλλοντική συνεργασία και οι δράσεις στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων. -17- Μια λειτουργούσα οικονομία αγοράς πρέπει να διαθέτει ανεπτυγμένα δίκτυα υποδομών. Επομένως, μια από τις προτεραιότητες της συνδρομής θα είναι η ανάπτυξη των δικτύων αυτών, ιδίως όσον αφορά τα δίκτυα μεταφοράς ενέργειας, τα οποία χρηματοδοτούνται επί του παρόντος από το πρόγραμμ Inogate, τα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα και τα δίκτυα μεταφορών όπως ο διάδρομος TRACECA, οι "διάδρομοι της Κρήτης" II και IX και οι "πανευρωπαϊκοί τομείς μεταφορών" (PETrAS). Επιπλέον, μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη των υφιστάμενων δικτύων με τη χρησιμοποίηση, για παράδειγμα, "ευφυών συστημάτων" μεταφορών. Η διεύρυνση της Ένωσης προς τις ανατολικές χώρες θα δώσει μεγαλύτερη έμφαση στη σημασία της διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ των ΝΑΚ και της ΕΕ, αφενός, και μεταξύ των ΝΑΚ και των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, αφετέρου. Για να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της συνδρομής, θα πρέπει να εξασφαλιστεί ο συντονισμός μεταξύ των συναφών κοινοτικών μέσων (και συγκεκριμένα των προγραμμάτων Interreg, Phare, Credo και της διασυνοριακής συνεργασίας Tacis). Η μελλοντική συνδρομή θα εστιάζεται πιθανώς στους ακόλουθους τομείς: i) βελτίωση της αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας των συνοριακών ελέγχων, ii) επίλυση iii) επίλυση των των διασυνοριακών προβλημάτων στον τομέα του περιβάλλοντος και προβλημάτων στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, όπως η παράνομη μετανάστευση και η διακίνηση ναρκωτικών. Η ανάπτυξη στενών δεσμών στις συνοριακές περιοχές υπό μορφή οικονομικών ανταλλαγών, κοινών επιχειρήσεων και συνεργασίας μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών διοικήσεων αποτελεί έναν άλλο σημαντικό στόχο. Η διασυνοριακή συνεργασία θα αφορά επίσης τα ειδικά αναπτυξιακά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι περιοχές που βρίσκονται στην περιφέρεια των εθνικών οικονομιών. ν) Προστασία του περιβάλλοντος Στον τομέα του περιβάλλοντος, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η δημιουργία ισχυρού νομοθετικού και κανονιστικού πλαισίου καθώς και η εφαρμογή πολιτικής και πρακτικών που ανταποκρίνονται στα διεθνή πρότυπα. Οι κύριοι στόχοι είναι οι εξής: η οικολογικώς ορθολογική και αποδοτική εκμετάλλευση και χρησιμοποίηση των φυσικών πόρων, η βελτίωση της περιβαλλοντικής υποδομής και η αποτελεσματική μείωση της διασυνοριακής ρύπανσης. Οι στόχοι αυτοί θα ενθαρρυνθούν με τη συνδρομή που αποβλέπει στην παγίωση των σημερινών προσπαθειών για την ανάπτυξη περιβαλλοντικής πολιτικής, τη δημιουργία κανονιστικού πλαισίου που διασφαλίζει την αειφόρο ανάπτυξη, και την προώθηση των επενδύσεων στον τομέα αυτό. Επιπλέον, είναι επιτακτικά αναγκαίο να εξακολουθήσουν να λαμβάνονται υπόψη οι περιβαλλοντικές εκτιμήσεις κατά την εφαρμογή έργων σε άλλους τομείς, όπως της γεωργίας, της ενέργειας ή των υποδομών. vi) Η αγροτική οικονομία Η αύξηση του επιπέδου διαβίωσης στις αγροτικές περιοχές των ΝΑΚ και η μεγαλύτερη συμμετοχή και συνεισφορά αυτών στην εθνική οικονομία θα αποτελέσει τον στόχο που θα πρέπει να επιτευχθεί στον τομέα αυτό μελλοντικούς. Για να εξασφαλιστεί η ανάπτυξη της αγροτικής οικονομίας, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί το σύστημα ελεύθερης αγοράς στον γεωργικό τομέα με την ανάπτυξη ορθολογικής πολιτικής, τη θέσπιση κανονιστικού πλαισίου που ευνοεί τις επενδύσεις και τη διευκόλυνση της πρόσβασης στις αγορές. Τα μέτρα αυτά είναι επίσης απαραίτητα για την προώθηση ορισμένων οικονομικών δράστηριοτήτων, συνδεόμενων ή μη με τη γεωργία, όπως η βιοτεχνία, η ελαφρά βιομηχανία και ο τουρισμός. -18- vii) Η πυρηνική ασφάλεια Η βελτίωση της πυρηνικής ασφάλειας αποτελεί στόχο ξεχωριστό από τους γενικούς στόχους ενδυνάμωσης της δημοκρατίας και της οικονομίας αγοράς, παρότι η θέσπιση αρχών της αγοράς που προσιδιάζουν σ'αυτόν τον τύπο οικονομίας και η ενθάρρυνση ανοικτών και δημοκρατικών θεσμών, βασιζόμενων στους κανόνες του κράτους δικαίου, συμβάλλουν στον στόχο αυτό. Εν προκειμένω, η μελλοντική συνδρομή θα πρέπει να εστιάζεται σε ειδικούς και ρεαλιστικούς στόχους και να αποφεύγει τα ιδιαίτερα φιλόδοξα σχέδια. Οι τρεις κυριότερες προτεραιότητες που έχουν καθοριστεί είναι οι εξής: i) η στήριξη για την ενίσχυση της φιλοσοφίας της πυρηνικής ασφάλειας και της εφαρμογής αποτελεσματικών μέτρων διασφάλισης, ιδίως με την παροχή βοήθειας στις κανονιστικές αρχές, ii) η συμμετοχή στις διεθνείς πρωτοβουλίες, όπως εκείνες που προβλέπονται στο πλαίσιο της Ομάδας των 7· και iii) η στήριξη της διαχείρισης των αναλωμένων καυσίμων και των πυρηνικών αποβλήτων, ιδίως στη βορειοδυτική Ρωσία. Επιπλέον, θα πρέπει να εφαρμοστεί βραχυπρόθεσμα η επιτόπια συνδρομή στους πυρηνικούς σταθμούς, της οποίας ο στόχος είναι η μεταφορά της φιλοσοφίας ασφάλειας και τεχνογνωσίας στο επίπεδο των εγκαταστάσεων. Για την επεξεργασία και την εφαρμογή των δράσεων στον τομέα αυτό, η Επιτροπή θα μπορέσει να επωφεληθεί από τους εμπειρογνώμονες που διαθέτουν οι ίδιες οι υπηρεσίες της. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται οι ανεξάρτητοι επιστημονικοί και τεχνολογικοί εμπειρογνώμονες του Κοινού Κέντρου Ερευνών. β) Στόχοι διαχείρισης ί) Μεγιστοποίηση του αντίκτυπου και μεγαλύτερη προβολή της κοινοτικής συνδρομής Η μεγιστοποίηση του αντίκτυπου της κοινοτικής συνδρομής αποτελεί έναν από τους κυριότερους στόχους των δράσεων που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο του νέου κανονισμού. Ο αντίκτυπος αυτός θα είναι ακόμη μεγαλύτερος αν το πρόγραμμα περιοριστεί σε ορισμένους τομείς σε κάθε χώρα. Οι μελλοντικές δράσεις θα πρέπει να προβάλλονται περισσότερο, τόσο από τις αρχές όσο και από τους κατοίκους των χωρών εταίρων και της ΕΕ. ii) Πρωτοβουλίες υψηλού ποιοτικού επιπέδου Οι μελλοντικές δράσεις θα πρέπει να προάγουν τις πρωτοβουλίες υψηλής ποιότητας και τις επιτυχημένες πρωτοβουλίες. Τα έργα με αποδεικτικά αποτελέσματα πρέπει να "αναπαράγονται". Θα πρέπει να παρέχονται συμπληρωματικά μέσα στις χώρες που εντοπίζουν και υποβάλλουν τα πλέον ενδιαφέροντα έργα, χωρίς να αποβαίνει αυτό εις βάρος των άλλων. Hi) Απλουστευμένες διαδικασίες Επί του παρόντος, όλοι συμφωνούν ότι το πρόγραμμα Tacis έχει καταστεί ιδιαίτερα δυσκίνητο και ανελαστικό για να μπορεί να ανταποκρίνεται καταλλήλως στις μεταβαλλόμενες ανάγκες των χωρών εταίρων. Για να καταστεί η συνδρομή της ΕΕ χρήσιμο και ενδιαφέρον μέσο, είναι σκόπιμο να επανεξεταστούν εις βάθος οι εσωτερικές διαδικασίες με σκοπό την απλούστευση τους. Επιπλέον, πρέπει να εξευρεθεί καλύτερη ισορροπία μεταξύ της διαφάνειας και της ελαστικότητας. 19- ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΕΠΙΤΕΥΞΗΣ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ Ο νέος κανονισμός προβλέπει τόσο την δυνατότητα αναπροσανατολισμού του προγράμματος ώστε να ληφθούν καλύτερα υπόψη οι νέεες ανάγκες τα>ν διαφόρων ΝΛΚ και οι προτεραιότητες της ΕΕ στην περιοχή. Επιτρέπει επίσης τη βελτίωση της διαχείρισης του προγράμματος ώστε να αυξηθούν η αποδοτικότητα και η αποτελεσματικότητα κατά την εκπλήρωση των στόχων αυτών και, με τον τρόπο αυτό, να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπος. Η κατάσταση στα ΝΑΚ, στην οποία προσπαθεί να ανταποκριθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει καταστεί πιο πολύπλοκη. Οι ανάγκες διαφέρουν από τη μία χώρα στην άλλη, ανάλογα με τον ίδιο ρυθμό μεταρρύθμισης και τις διαφορετικές προτεραιότητες τους. Η κατάσταση αυτή επιβάλλει τη διάθεση ολόκληρης σειράς μέσων που μπορούν να προσαρμόζονται ανάλογα με τους στόχους κάθε προγράμματος. Επομένως, προτείνονται οι ακόλουθες μεταρρυθμίσεις στον τομέα της διαχείρισης. α) Προγραμματισμός με βάση το διάλογο Η μελλοντική συνδρομή θα λαμβάνει περισσότερο υπόψη τις ειδικές ανάγκες κάθε μεμονωμένης χώρας εταίρου και τα συμφέροντα της ΕΕ στις διαφορετικές περιοχές. Η αλλαγή αυτή στο επίπεδο της παροχής βοήθειας σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος επιβάλλει την αντικατάσταση της αρχής του Tacis που βασίζεται στα αιτήματα από μια προσέγγιση που θα βασίζεται στο διάλογο. Μια τέτοια προσέγγιση θα επηρεάσει τη διαδικασία προγραμματισμού, δεδομένου ότι η Επιτροπή θα διαδραματίζει πιο δραστήριο ρόλο κατά τον προσδιορισμό των έργων. Η βασιζόμενη στο διάλογο προσέγγιση θα επιτρέψει καλύτερη επεξεργασία των στόχουν εταιρικής σχέσης που καθορίζονται στις ΣΕΣΣ. Ένα από τα βασικά μέσα της εν λόγω διαδικασίας 7ψογραμματισμού θα είναι το στρατηγικό πρόγραμμα το οποίο θα επεξηγεί λεπτομερώς τη στρατηγική που θα συμφωνηθεί για τα επόμενα τρία έως τέσσερα έτη. Η πείρα που αποκτήθηκε κατά την εφαρμογή των πρώτων ενδεικτικών προγραμμάτων θα αξιοποιηθεί για την ανάπτυξη νέων προγραμμάτων. Έτσι, το πρόγραμμα θα μπορέσει να προσαρμοστεί στις προηγούμενες εμπειρίες και στις νέες ανάγκες καθώς και στις προτεραιότητες των χωρών εταίρων κατά τα μέσα της εφαρμογής του κανονισμού. Στην αρχή κάθε έτους, η Επιτροπή παρουσιάζει στην προαναφερόμενη επιτροπή ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα για την υποβολή των προγραμμάτων δράσης. Τα προγράμματα δράσης καθορίζονται σε στενή συνεργασία με τα κράτη εταίρους και περιέχουν τις ακόλουθες πληροφορίες: • το σύνδεσμο μεταξύ της στρατηγικής και του προγράμματος δράσης, • τον τρόπο με τον οποίο εντάσσεται το πρόγραμμα δράσης στη διαδικασία μεταρρύθμισης που διεξάγεται στο κράτος εταίρο, • το συντονισμό του προγράμματος δράσης με τις δραστηριότητες άλλων χορηγών βοήθειας, • τη γενική οργάνωση της εφαρμογής και της διαχείρισης του προγράμματος, • τον κατάλογο των προς χρηματοδότηση έργων. Για κάθε έργο ύψους άνω του ενός εκατομμυρίου ευρώ, επισυνάπτεται περιγραφή του έργου στο προσάρτημα του προγράμματος δράσης. Για κάθε έργο άνω των τριών εκατομμυρίων ευρώ, επισυνάπτεται στο προσάρτημα του προγράμματος δράσης πλαίσιο χρονικού προγραμματισμού. -20- Έτσι, η διαδικασία προγραμματισμού συνίσταται στην ανάπτυξη τόσο εθνικών όσο και (διασυνοριακή και πολυκρατικών ενδεικτικών προγραμμάτων και προγραμμάτων δράσης διακρατική συνεργασία). Η αρχή της επικέντρωσης σε τρεις τομείς συνεργασίας θα εφαρμόζεται και στα εθνικά και στα πολυκρατικά προγράμματα. Η πείρα έχει αποδείξει ότι οι τομείς επικέντρωσης διαφέρουν αναλόγως του τύπου του προγράμματος. Τα πολυκρατικά προγράμματα, π. χ. , είναι καταλληλότερα για τομείς συνεργασίας όπου απαιτείται συμμετοχή περισσοτέρων χωρών, όπως η ανάπτυξη δικτύων υποδομής και οι διακρατικές πρωτοβουλίες για το περιβάλλον. Κατά τη διαδικασία προγραμματισμού, η Επιτροπή θα προωθήσει αποτελεσματικότερο συντονισμό μεταξύ εθνικών και πολυκρατικών προγραμμάτων και των σχετικών κοινοτικών μέσων, ειδικότερα των προγραμμάτων PHARE, MEDA και INTERREG. Στο πλαίσιο αυτό, θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη διασυνοριακή συνεργασία καθώς και στα περιφερειακά έργα μεταφορών, ενέργειας και περιβάλλοντος. Για την εφαρμογή του άρθρου 11, η Επιτροπή, διοργανώνει κατά κανόνα ανά τρίμηνο, στις χώρες εταίρους στις οποίες υπάρχει αντιπροσωπεία, ενημερωτική συνεδρίαση για τη συνδρομή ώστε να εξασφαλίζει τον επιτόπιο συντονισμό των κοινοτικών και των διμερών προσπαθειών. Ενθαρρύνονται ο συντονισμός και η συνεργασία με τους λοιπούς χορηγούς βοήθειας. Ειδικότερα, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη χρησιμοποίηση των κοινοτικών μη επιστρεπτέων ενισχύσεων κατά τρόπο ώστε να κινητοποιηθούν νέες σημαντικές επενδύσεις. Για να επιτευχθεί ιδρύματα, πραγματοποιούνται αποτελεσματική συνεργασία με τα διεθνή χρηματοπιστωτικά τακτικές διαβουλεύσεις μεταξύ της Επιτροπής και των ιδρυμάτων αυτών, τόσο σε κεντρικό όσο και σε τοπικό επίπεδο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορούν να συναφθούν μνημόνια συμφωνίας για τη συστηματοποίηση της συνεργασίας και του συντονισμού. Το "σύστημα παροχής κινήτρων" που περιγράφεται κατωτέρω, θα υποστηρίζει τους στόχους που καθορίζονται στα εθνικά ενδεικτικά προγράμματα και ως εκ τούτου θα περιορίζεται στους ίδιους τομείς επικέντρωσης. Οι οριζόντιοι μηχανισμοί βοήθειας, όπως τα υφιστάμενα προγράμματα μικρών έργων, που αποσκοπούν στην παροχή συνδρομής σε ορισμένους προκαθορισμένους τομείς, θα προωθήσουν τους στόχους των εθνικών προγραμμάτων. Τα μέσα παροχής της εν λόγω συνδρομής στο πλαίσιο των εθνικών και των πολυκρατικών προγραμμάτων παρατίθενται στο σημείο στ) κατωτέρω. Η συνδρομή που παρέχεται εκτός του πεδίου των εθνικών και πολυκρατικών ενδεικτικών προγραμμάτων θα περιλαμβάνει δραστηριότητες που συνδέονται με την προπαρασκευή, την εφαρμογή, την παρακολούθηση, τον λογιστικό έλεγχο και την αξιολόγηση του προγράμματος, ενημερωτικές δραστηριότητες και συνδρομή για έκτακτες περιστάσεις (περιγράφεται κατωτέρω), καθώς και πρωτοβουλίες όπως η "διευκόλυνση της Μπανγκόκ", που εφαρμόζεται από την ΕΤΑΑ, προς όφελος όλων των χωρών που καλύπτονται από τον κανονισμό. β) Διαφοροποίηση Η βασιζόμενη στο διάλογο προσέγιση του προγραμματισμού θα επιτρέψει στην ΕΕ να αντιμετωπίσει καλύτερα τις διαφορετικές ανάγκες και προτεραιότητες των χωρών εταίρων χάρη στον σαφέστερο ορισμό των τομέων κοινού ενδιαφέροντος. Στο πλαίσιο του προβληματισμού για το μέλλον της συνδρομής της ΕΕ στα ΝΑΚ, εξετάστηκε το ενδεχόμενο επεξεργασίας ορισμένων ξεχωριστών κανονισμών ώστε να ληφθούν υπόψη οι περιφερειακές αυτές διαφορές. Το πλεονέκτημα της προσέγγισης αυτής ήταν ότι θα παρουσίαζε με σαφήνεια τις προτεραιότητες της ΕΕ στις διαφορετικές περιοχές. Ωστόσο, προς το σκοπό της ελαστικότητας, αποφασίστηκε να διατηρηθεί ένας συνολικός κανονισμός. Παρά το γεγονός αυτό, εξακολουθεί να υφίσταται η ανάγκη διαφοροποίησης μεταξύ των ΝΑΚ. Εξάλλου, είναι σκόπιμο να σημειωθεί ότι ορισμένες χώρες εταίροι ζήτησαν οι ίδιες μια πιο διαφοροποιημένη προσέγγιση. -21· Το πρόγραμμα λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές ανάγκες και προτεραιότητες το>ν κυριότερο>ν περιοχών που καλύπτει ο κανονισμός και, ειδικότερα, την ανάγκη προαγωγής της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Στα δυτικά ΝΑΚ και στον Καύκασο, θα δοθεί ιδιαίτερη προτεραιότητα στη δημιουργία ευνοϊκού επενδυτικού κλίματος, για την ενθάρρυνση της περιφερειακής συνεργασίας και την ανάπτυξη ευρύτερου ευρωπαϊκού χώρου συνεργασίας. Στη Ρωσία, θα δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην προώθηση της συνεργασίας και της εταιρικής σχέσης στο βιομηχανικό τομέα, - στην ενδυνάμωση του οικονομικού και χρηματοοικονομικού πλαισίου και στην εδραίωση του κράτους δικαίου. Τέλος, στην Κεντρική Ασία και στη Μογγολία θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ενδυνάμωση της δημοκρατίας και της χρηστής διακυβέρνησης, στην υποστήριξη της ανάπτυξης των δικτύων και στην προώθηση των θεμελιωδών, αειφόρων, οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Με την περιγραφή των στόχων για τις διάφορες χώρες που καλύπτει ο κανονισμός τίθενται οι περιφερειακές προτεραιότητες και παρέχονται κατευθύνσεις για τη διαδικασία προγραμματισμού. Η επίτευξη των στόχων αυτών θα επιδιωχθεί κατά την ανάπτυξη εθνικών ή πολυκρατικών ενδεικτικών προγραμμάτων. γ) Θεματικοί τομείς συνεργασίας Οι τομείς συνεργασίας σκοπό έχουν να συμφιλιώσουν την ανάγκη εστίασης της συνδρομής σε περιορισμένο αριθμό τομέα και την ανάγκη διατήρησης της ελαστικότητας του προγράμματος. Οι στόχοι της ΕΕ μπορούν να εκφραστούν καλύτερα με τα διατομεακά θέματα παρά με το συνεχή καθορισμό τομέων προτεραιότητας για την παροχή βοήθειας. Η θεματική προσέγγιση αποβλέπει στην αντιμετώπιση της πολύπλοκης κατάστασης στην οποία βρίσκονται τα ΝΑΚ την επομένη της πρώτης φάσης της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας. Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει τη διαμόρφωση των προτεραιοτήτων στα διαφορετικά ΝΑΚ. δ) Επικέντρωση Ο νέος κανονισμός θα χρησιμοποιήσει δύο κύρια μέσα για να εστιαστεί καλύτερα η συνδρομή και, με τον τρόπο αυτό, να αυξηθούν ο αντίκτυπος και η προβολή των προσπαθειών. Πρώτον, κάθε εθνικό ή πολυκρατικό πρόγραμμα θα περιορίζεται σε τρεις θεματικούς τομείς συνεργασίας. Η πυρηνική ασφάλεια θα αποτελέσει, ενδεχομένως, έναν τομέα επικέντρωσης που θα μπορέσει να προστεθεί στη βοήθεια που χορηγείται για τους υπόλοιπους τρεις. Επιπλέον, τα έργα θα είναι μεγαλύτερης κλίμακας και λιγότερο πολυάριθμα. Κατά κανόνα, τα έργα στη Ρωσία και την Ουκρανία θα είναι της τάξεως των 2 εκατομμυρίων ευρώ το λιγότερο, ενώ στις άλλες χώρες, το όριο αυτό θα είναι τουλάχιστον 1 εκατομμύριο ευρώ. Θα ενθαρρυνθούν οι πρωτοβουλίες μεγάλης κλίμακας, όπως τα έργα Traceca, Inogate, η καταπολέμηση των ναρκωτικών και η προστασία του περιβάλλοντος. Οι δραστηριότητες του τύπου αυτού προάγουν δραστήρια την περιφερειακή συνεργασία και, συγχρόνως, υποστηρίζουν τις προτεραιότητες της ΕΕ. Ωστόσο, θα εξακολουθήσουν να απαιτούνται πρωτοβουλίες μικρότερης κλίμακας, αλλά σε περιορισμένο αριθμό. Σε ορισμένους τομείς, τα έργα μεγάλης κλίμακας είναι ακατάλληλα. Εξάλλου, τα έργα μικρής κλίμακας προβάλλονται περισσότερο στο επίπεδο του πληθυσμού. Τα έργα κάτω του ενός εκατομμυρίου ECU θα εξακολουθήσουν επομένως να τυγχάνουν βοήθειας σε τομείς όπως η αδελφοποίηση, η βιομηχανική συνεργασία, η δικαιοσύνη και οι εσωτερικές υποθέσεις. Θα συνεχιστούν επίσης οι μελέτης μικρής κλίμακας και οι λοιπές πρωτοβουλίες που αφορούν την προετοιμασία, την εφαρμογή και την αξιολόγηση των έργων. ε) Σύστημα παροχής κινήτρων Το σύστημα παροχής κινήτρων θα συμπληρώσει τα εθνικά προγράμματα δράσης και θα υποστηρίξει έργα που συνδέονται με τους τρεις τομείς επικέντρωσης που έχουν συμφωνηθεί. Η χρηματοδότηση δεν θα κατανέμεται εκ των προτέρων μεταξύ των διαφόρων χωρών αλλά, -22- αντίθετα, θα καθορίζεται με βάση προκήρυξη διαγωνισμού για την υποβολή προτάσεων, σύμφωνα με το οποίο επιλέγονται τα καλύτερα έργα. Στόχο του συστήματος αποτελεί η εισαγωγή αυξημένου στοιχείου ανταγο>νισμού στη διαδικασία επιλογής των έργων και η εξασφάλιση της υψηλής ποιότητας των χρηματοδοτούμενων δράσεων. Οι χώρες εταίροι θα έχουν επιπλέον κίνητρο για την προπαρασκευή και υποβολή πρωτοβουλιών υψηλής ποιότητας, με την προοπτική αύξησης της χορηγούμενης κοινοτικής συνδρομής. Το σύστημα εμπνέεται από τον μηχανισμό σταδιακής οικονομικής προσέγγισης του PHARE. Η επιτροπή που αναφέρεται στο άρθρο 12 του νέου κανονισμού (πρώην επιτροπή Tacis) θα θεσπίσει και θα συμφωνήσει σύνολο οριζόντιων κριτηρίων επιλογής (με βάση εκείνα που περιγράφονται στο άρθρο 2 παράγραφος 7 του νέου κανονισμού). Σ'αυτά θα περιλαμβάνονται κριτήρια για το καθορισμό της ποιότητας των προτάσεων των έργων. Τα κριτήρια είναι δυνατόν να περιλαμβάνουν: i) τη δέσμευση της κυβέρνησης όσον αφορά την εκτέλεση του έργου (πολιτική και χρηματοδοτική), ii) το κανονιστικό και το θεσμικό πλαίσιο, iii) την ύπαρξη της κατάλληλης διάρθρωσης εφαρμογής καθώς και επαρκούς τοπικού προσωπικού, iv) τον βαθμό προβολής και αντίκτυπου του σχεδίου. Επίσης, θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ετοιμότητα τ(υν έργίυν για να εξασφαλισθεί ο άμεσος αντίκτυπος του συστήματος. Η εθνική χορήγηση δημοσιονομικών πόρων στο πλαίσιο του συστήματος δεν θα είναι δυνατόν να προκαθοριστεί. Ωστόσο, η Επιτροπή, υπό την προϋπόθεση της διάθεσης προτάσεων που πληρούν τα προκαθορισμένα κριτήρια, θα λαμβάνει υπόψη την ανάγκη διασφάλισης εύλογης γεωγραφικής κατανομής των χρηματοδοτικών πόρων. Το σύστημα θα ενσωματωθεί σταδιακά στο πρόγραμμα. Λαμβανομένης υπόψη της πείρας του πρώτου σταδίου, το σύστημα αυτό μπορεί επίσης να απορροφήσει μέχρι το 25% του ετήσιου προϋπολογισμού. στ) Μέσα Επί του παρόντος, το μεγαλύτερο μέρος της συνδρομής Tacis παρέχεται στο πλαίσιο της παραδοσιακής τεχνικής βοήθειας. Αν και η τεχνική βοήθεια - που εξακολουθεί να αποτελεί το καταλληλότερο μέσο για τη στήριξη της μεταβατικής διαδικασίας στα ΝΑΚ - θα παραμείνει το καταλληλότερο μέσο συνεργασίας, θα χρησιμοποιούνται σε συνεχώς αυξανόμενο ρυθμό και διάφοροι άλλοι μηχανισμοί. Έτσι, στο μέλλον θα σημειωθεί μετατόπιση προς τις αδελφοποιήσεις και την πιο μακροπρόθεσμη συνεργασία. Οι ανάγκες τεχνικών γνώσεων, τόσο από το δημόσιο όσο και τον ιδιωτικό τομέα, θα αυξάνονται συνεχώς, δεδομένου ότι το νομικό και κανονιστικό πλαίσιο θα αποτελέσει βασική προτεραιότητα. Τα μέσα που αποβλέπουν στην προώθηση και τη διευκόλυνση των επενδύσεων θα αποκτούν επίσης συνεχώς αυξανόμενη σημασία. Στο μέλλον, η συνδρομή θα χορηγείται με τα ακόλουθα βασικά μέσα: i) Μεταφορά γενικής τεχνογνωσίας • Παραδοσιακή τεχνική βοήθεια Σε ορισμένους τομείς, η παραδοσιακή τεχνική βοήθεια, που παρέχεται μέσω των επιχειρήσεων του ιδιωτικού τομέα της ΕΕ, θα εξακολουθήσει να αποτελεί την καταλληλότερη μορφή στήριξης. Η συνδρομή αυτή, ωστόσο, θα μειωθεί σταδιακά κατά τη διάρκεια ισχύος του κανονισμού. • Δημόσιοι υπάλληλοι Λαμβανομένης υπόψη της ανάπτυξης του Tacis σε νέους τομείς, όπως για παράδειγμα στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, αναμένεται ότι θα γίνεται μεγαλύτερη προσφυγή -23- στους δημόσιους υπαλλήλους και στο διοικητικό προσωπικό των κρατών μελών. Με την πρόοδο της μεταβατικής διαδικασίας, η ανάγκη της απαιτούμενης τεχνογνωσίας για την εξασφάλιση της αποτελεσματικής λειτουργίας των νεοσυσταθέντων θεσμών και κανονιστικών οργανισμών θα αυξάνει συνεχώς. Έτσι, θα απαιτείται συχνά η εισροή υπαλλών του δημόσιου ή του ευρύτερου δημόσιου τομέα. • Βιομηχανική συνεργασία Για να προωθηθεί η οικονομική μεταρρύθμιση και αναδιάρθρωση των ΝΑΚ, είναι αναγκαίο να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στη βιομηχανική συνεργασία. Έτσι, παρέχεται η δυνατότητα μεταφοράς βασικών δεξιοτήτων στο πλαίσιο των διαρθρωμένων σχέσεων μεταξύ των εταιρειών της ΕΕ και των ΝΑΚ, οι οποίες μπορούν να συνεχιστούν και μετά τη διάρκεια εφαρμογής ενός μεμονωμένου έργου. ii) Αδελφοποιήσεις Επιπλέον, το Tacis θα ευνοεί σε συνεχώς αυξανόμενο βαθμό τις αδελφοποιήσεις σε όλα τα επίπεδα: μεταξύ των περιφερειακών και τοπικών διοικήσεων, μεταξύ των επαγγελματικών οργανώσεων, μεταξύ των κανονιστικών οργάνων, μεταξύ των συνδικαλιστικών ενώσεων, μεταξύ των επιχειρήσεων, μεταξύ των πανεπιστημίων και μεταξύ των μη κυβερνητικών οργανώσεων. Οι μηχανισμοί αυτοί έχουν αποδείξει μέχρι στιγμής την αποτελεσματικότητα τους όσον αφορά την προώθηση της μακροπρόθεσμης βιώσιμης συνεργασίας. Η προσέγγιση αυτή βασίζεται στη συνεργασία και αποβλέπει στην εφαρμογή έργων αμοιβαίου ενδιαφέροντος και στη καθιέρωση διαρκών σχέσεων. Τούτο θα μπορέσει να αποφέρει περαιτέρω οφέλη, συμπεριλαμβανομένης της καλύτερης σχέσης κόστους-αποτελεσματικότητας και της ενδυνάμαϊσης πλουραλιστικών και δημοκρατικών κοινωνιών. Επιπλέον, μια τέτοια προσέγγιση διαψεύδει την αντίληψη σύμφωνα με την οποία το Tacis λειτουργεί προς όφελος των ευρωπαίων συμβούλων. Η προσχώρηση σε μια πρωτοβουλία αδελφοποίησης προϋποθέτει την αναγνώριση ότι η ανάθεση συμβάσεων μέσω διαγωνισμών δεν είναι, σε ορισμένες περιπτώσεις, κατάλληλη. iii) Προώθηση των επενδύσεων To Tacis προωθεί ήδη έμεσα τις επενδύσεις μέσω της τεχνικής βοήθειας που αποβλέπει στη βελτίωση του γενικού επενδυτικού κλίματος. Τούτο θα συνεχιστεί. Ωστόσο, είναι επίσης αναγκαίο να διερευνηθούν οι μηχανισμοί προώθησης των πιο άμεσων επενδύσεων, όπως η χρησιμοποίηση κεφαλαίων για την καλύτερη προσέλκυση επενδύσεων από τα ΔΧΙ και την εξασφάλιση, με τον τρόπο αυτό, πολλαπλασιαστικών αποτελεσμάτων στον τομέα των επενδύσεων. Όσον αφορά τη συγχρηματοδότηση των έργων, για την οποία οι δυνατότητες εξακολουθούν να είναι περιορισμένες στο πλαίσιο της παρούσας δημοσιονομικής λιτότητας, πρέπει να αναγνωριστεί ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, μια περιορισμένη χρηματοδοτική συνεισφορά της ΕΕ μπορεί να κάνει τη ζυγαριά να κλίνει προς την πραγματοποίηση σημαντικών επενδύσεων από τα ΔΧΙ και τις άλ>χς πηγές. Λαμβανομένων υπόψη των δημοσιονομικών περιορισμών, η χρηματοδότηση των επενδύσεων θα περιοριστεί σε ορισμένους βασικούς τομείς. Η προώθηση των επενδύσεων θα λάβει επομένως τις ακόλουθες μορφές: i) τεχνική βοήθεια για τη δημιουργία του απαιτούμενου πλαισίου· ii) τεχνική βοήθεια που θα προσελκύει ή θα συνοδεύει τις επενδύσεις (πριν ή κατά τη διάρκεια των επενδύσεων)· και iii) συγχρηματοδότηση με άλλες πηγές χρηματοδότησης επενδύσεων ή, σε έκτακτες περιπτώσεις, μεμονωμένες επενδύσεις. Η χρηματοδότηση των επενδύσεων περιορίζεται και υπαγορεύεται από τα ακόλουθα κριτήρια: i) το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα δυνάμει του οποίου η κοινοτική συνδρομή συνεπάγεται πλήθος επενδύσεων από άλλες πηγές- ii) την "προσθετικότητα", χάρη στην οποία η κοινοτική συνδρομή ενθαρρύνει επενδύσεις οι οποίες δεν επρόκειτο διαφορετικά να είχαν πραγματοποιηθεί· iii) τους τομείς στρατηγικής σημασίας για την Κοινότητα. -24- Μεταξύ των τομέων προτεραιότητας για τη χρηματοδότηση το)ν επενδύσεων περιλαμβάνονται: η διασυνοριακή συνεργασία, η συνοριακή υποδομή, η προώθηση των MME, η περιβαλλοντική υποδομή και τα δίκτυα στρατηγικής σημασίας για την ΕΕ. iv) Συνδρομή σε έκτακτες περιστάσεις Πέρα από τα μέσα που περιγράφονται παραπάνω, ο κανονισμός προβλέπει επίσης τη δυνατότητα παροχής συνδρομής για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων πολιτικών ή οικονομικών κρίσεων όπως η κρίση τη οποία αντιμετωπίζει σήμερα η Ρωσία η η οποία επηρεάζει σοβαρά άλλα ΝΑΚ. Σε περιπτώσεις παρόμοιων κρίσεων ή παρόμοιας απειλής στα κράτη εταίρους η Επιτροπή δύναται να προτείνει την υποβολή στην επιτροπή διαχείρισης ειδικού προγράμματος στήριξης. Ταυτόχρονα, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο θα ενημερώνονται για την πρόθεση της Επιτροπής να παράσχει παρόμοια έκτακτη συνδρομή. Η στήριξη αυτή μπορεί να περιλαμβάνει, στο πλαίσιο δέσμης έκτακτων μέτρων, τις δαπάνες που αφιερώνονται στις εισαγωγές και τις τοπικές δαπάνες. Τα μέτρα αυτά, είναι δυνατόν να απαιτούνται για να βοηθηθούν οι χώρες να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες πολιτικών ή οικονομικών κρίσεων. Η στήριξη, εκτός από τα κανονικά μέσα τεχνικής βοήθειας, μπορεί να περιλαμβάνει τη στήριξη των εισαγωγών (π. χ. καυσίμοιν), ή τη στήριξη των τοπικών δαπανών που συνδέονται, παραδείγματος χάρη, με την αποκατάσταση βασικών δικτύων διανομής (ηλεκτρικής ενέργειας, ύδατος, τροφίμων). Σε άλλες περιπτώσεις, είναι δυνατή η ανάληψη ειδικών δράσεων για την ενίσχυση της ανάπτυξης της κοινωνίας των πολιτών. Παρόμοιες δράσεις εφαρμόσθησαν πρόσφατα για τη Λευκορρωσία. Η στήριξη δεν θα περιλαμβάνει μακροοικονομική βοήθεια. Η εν λόγω έκτακτη συνδρομή θα παρέχεται από τον συνολικό προϋπολογισμό του προγράμματος, με ανακατανομή των πόρων όπου χρειάζεται, και θα συντονίζεται με άλλα συναφή μέσα, περιλαμβανομένων ιδρυμάτων, για την αποφυγή της αλληλεπικάλυψης ή της υπονόμευσης άλλων πρωτοβουλιών. των διεθνών χρηματοπιστωτικών ζ) Υπό όρους παροχή βοήθειας Στο πλαίσιο του ισχύοντος κανονισμού οι όροι της παροχής βοήθειας συνίστανται στο σεβασμό της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Στο νέο κανονισμό, οι αρχές αυτές έχουν ενισχυθεί και προβλέπουν, για τις ενδιαφερόμενες χώρες, την τήρηση των υποχρεώσεων που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο των ΣΕΣΣ. Το θέμα των ειδικών αυτών όρων του προγράμματος συνδέεται με το θέμα των ειδικών όρων των έργων. Επί του παρόντος, το πρόγραμμα Tacis δεν προβλέπει αρκετά κίνητρα για την επιδίωξη αποτελεσμάτων υψηλού ποιοτικού επιπέδου: οι εταίροι των έργων λαμβάνουν δωρεάν συνδρομή και οι ευρωπαίοι εμπειρογνώμονες αποκλείονται ρητά πολλές φορές από τις μελλοντικές φάσεις των έργων. Στο νέο κανονισμό έχει συμπεριληφθεί σειρά μηχανισμών για την αντιμετώπιση των ποιοτικών αυτών ελλείψεων. Πρώτον, τα έργα θα σχεδιάζονται σε συνεχώς αυξανόμενο βαθμό κατά φάσεις, η δε χρηματοδότηση των μεταγενέστερων φάσεων θα εξαρτάται από την επιτυχή περάτωση (όσον αφορά τα αποτελέσματα) της προηγούμενης φάσης. Δεύτερον, οι χώρες εταίροι θα συμμετέχουν πράγματι στο πρόγραμμα, όταν διαθέτουν την απαιτούμενη ικανότητα, με τη μεγαλύτερη συγχρηματοδότηση των έργων. "σύστημα παροχής κινήτρων" (βλ. σημείο ε) παρακάτω). Τρίτον, θα δημιουργηθεί η) Διαχείριση των έργων Λόγω των νομικών και διοικητικών περιορισμών, η αποκέντρωση της διαχείρισης των έργων υπέρ των οργανισμών εταίρων, όπως έγινε στο Phare, δεν εξετάζεται στο στάδιο αυτό. -25- Θα επανεξετασθεί υπό το πρίσμα των εξελίξεων. Ωστόσο, οι τελικοί δικαιούχοι της βοήθειας θα συνεχίσουν να είναι στενά συνδεδεμένοι με την προπαρασκευή και την εκτέλεση των έργων. Όταν είναι δυνατόν, ο προσδιορισμός και η εκτέλεση των έργων θα πραγματοποιείται απευθείας σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις που έχουν διατυπωθεί, ιδίως από το Ελεγκτικό Συνέδριο, θα ενθαρρυνθεί η αποκέντραιση ορισμένων αρμοδιοτήτων προς τις αντιπροσωπίες, σε συνάρτηση με το διαθέσιμο προσωπικό. θ) Απλούστευση των διαδικασιών ανάθεσης συμβάσεων Αναγνωρίζεται ευρέως ότι οι διαδικασίες που διέπουν το Tacis είναι ιδιαίτερα χρονοβόρες και ανελαστικές και ότι έχουν δυσμενή αντίκτυπο στην εφαρμογή του προγράμματος. Συγχρόνο)ς, είναι αναγκαίο να εξασφαλιστεί κατάλληλος βαθμός διαφάνειας και υπευθυνότητας κατά την ανάθεση των συμβάσεων. Για την εξασφάλιση μεγαλύτερης επικέντρωσης και, επομένως, μεγαλύτερου αντίκτυπου της συνδρομής, το πρόγραμμα πρέπει να περιλαμβάνει μικρό αριθμό έργων μεγάλης κλίμακας. Γίνεται ολοένα και περισσότερο φανερό ότι, για την επίτευξη διαρκών αποτελεσμάτων, τα έργα πρέπει να εντάσσονται σε πιο μακροπρόθεσμες προοπτικές Επομένως, η συνδρομή θα ακολουθεί βαθμιδωτή προσέγγιση σε συνεχώς αυξανόμενο βαθμό: κατά την εκτέλεση των έργων θα προβλέπονται σαφή σημεία ελέγχου που θα εξαρτώνται από την εκπλήρωση συγκεκριμένων όρων και θα συνοδεύονται από τη σταθερή δέσμευση συνέχισης του έργου, εφόσον έχουν εκπληρωθεί οι όροι αυτοί. Η προσέγγιση θα έχει, σε συνεχώς αυξανόμενο βαθμό, ως γνώμονα τα αποτελέσματα, δηλαδή τα έργα θα ελέγχονται σε συνάρτηση με τα αποτελέσματα και όχι σε συνάρτηση με τις εισροές που χρησιμοποιούνται. Για το σκοπό αυτό, τα έργα θα πρέπει να συνοδεύονται, ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού, με μετρήσιμους στόχους. Η Επιτροπή δημιούργησε την Κοινή Υπηρεσία (SCR) για τη διαχείριση της κοινοτικής βοήθειας προς τις τρίτες χώρες στα μέσα του 1998, με στόχο την απλούστευση των διαχειριστικών διαδικασιών και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας της συνδρομής της ΕΕ. Επί του παρόντος, η SCR επεξεργάζεται εναρμονισμένες διαδικασίες οι οποίες διέπουν την εκτέλεση των κοινοτικών προγραμμάτων, και συγκεκριμένα έναν γενικό κανονισμό που εξετάζει τα θέματα αυτά, ο οποίος θα εφαρμόζεται και για την ανάθεση των συμβάσεων στο πλαίσιο του παρόντος προγράμματος. Ωστόσο, η Επιτροπή διατηρεί το δικαίωμα υποβολής προτάσεων σχετικά με την ανάθεση συμβάσεων κατά τις διαπραγματεύσεις με το Συμβουλίου ή πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού, εφόσον δεν ολοκληρωθούν εγκαίρως οι εργασίες οι σχετικές με τον γενικό κανονισμό. Ο γενικός αυτός κανονισμός θα λαμβάνει υπόψη τις καινοτομίες που προτείνονται στο νέο κανονισμό, και συγκεκριμένα την αυξημένη προσφυγή στις αδελφοποιήσεις, τη βιομηχανική συνεργασία και, στην περίπτωση των ειδικευμένων τομέων, όπως της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων και της πυρηνικής ασφάλειας, τη μεγαλύτερη συμμετοχή των διοικήσεων και οργανισμών των κρατών μελών. Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι τα διαδικαστικά θέματα δεν αποτελούν κύριο μέλημα του κανονισμού. Η μεταρρύθμιση της διαχείρισης θα πραγματοποιηθεί επομένως, ως επί το πλείστον, εκτός του πλαισίου του κανονισμού και στο πλαίσιο της νέας κοινής διάρθρωσης για τη διαχείριση όλων των προγραμμάτων εξωτερικής συνδρομής της Κοινότητας. ι) Αλλαγή της ονομασίας του προγράμματος Η ονομασία του προγράμματος θα αλλάξει. Η ονομασία Tacis δεν δημιουργεί κανένα συνειρμό μεταξύ του προγράμματος και της ΕΕ και δίνει έμφαση στην παροχή καθαρά τεχνικής βοήθειας, η οποία θα συμπληρώνεται πλέον από άλλα μέσα. Η νέα ονομασία θα σηματοδοτήσει νέες προσεγγίσεις και κατευθύνσεις όσον αφορά τη μελλοντική συνεργασία της ΕΕ με τα ΝΑΚ, θα προσδιορίζει την προέλευση της συνδρομής και θα -26- εκφράζει το στόχο της σύσφιγξης των σχέσεων μεταξύ των ΝΑΚ και της μελλοντικής διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης. κ) Η επιτροπή Σύμφωνα με τις προτάσεις της Επιτροπής σχετικά με την επιτροπολογία7, προτείνεται η αλλαγή της ονομασίας της κανονιστικής επιτροπής σε επιτροπή διαχείρισης. λ) Εκθέσεις Σύμφωνα με το άρθρο 12, η Επιτροπή υποβάλλει ετήσια έκθεση προόδου. Η έκθεση αυτή περιλαμβάνει γενική περιγραφή και σχετικά στοιχεία για την εφαρμογή της συνδρομής ανά χώρα. Στην έκθεση προόδου περιλαμβάνονται και άλλες πτυχές επιχειρησιακής ή διοικητικής φύσεως που ενδέχεται να έχουν σημαντική επίπτωση στην εφαρμογή του προγράμματος. Η έκθεση είναι διαθέσιμη στο ευρύ κοινό. Συμπληρωματικές εκθέσεις διατίθενται κατά τακτά διαστήματα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην επιτροπή του άρθρου 10. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Με το νέο κανονισμό επιδιώκεται να ληφθούν υπόψη στο μελλοντικό πρόγραμμα συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τα ΝΑΚ η αποκτηθείσα πείρα, η εξέλιξη των συνθηκών και τα νέα προβλήματα που διαφαίνονται. Ο νέος κανονισμός σκοπό έχει να δημιουργήσει ένα στοχοθετημένο αλλά και ελαστικό μέσο που επιτρέπει την επίλυση των μελλοντικών προβλημάτων συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των ΝΑΚ. 7 COM (1998) 380 τελικό -27- ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΤΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΑΟΊ5, 1991-97 Πίνακας 1 Κεφάλαια Τ3θί$ που ανελήφθησαν ανά χώρα από το 1991 έως το 1997 (σε εκατομμύρια ΕΟΙΙ) Apuevia A^epujra'iT^av Xwpe<; n]<; BaXTHc^i; A£DKOp(0(Tia recopyia Ka^aKordv Kipyi^ioTdv MoXSapia MoyyoXia Pwcia Tar^iKiordv ToupKUEvioTdv OvKpavia Ou^preEKicrrdv nepKpepEiaKd jrpoypdpuaTa* LwvTovioudq TCOV xoptjycov POTJOEMK;** 1991 2,3 0,4 15 8,92 4,96 7,73 0,7 1,1 0 211,95 0 0,88 28,65 1,72 105,99 0 6,2 1992 9,55 12,5 0 14,63 9 20,6 9,23 9 0 111 0 8,8 48,28 18,78 88,63 34,88 24,03 1993 17 8 0 9 6 14 10 0 0 160,75 0 0 43,25 0 172 20,98 11,11 1994 0 8 0 7 8 14 0 10 8 150 4 8 50,5 15 131,5 24,69 20,99 1995 6 6 0 12 6 15 8 0 0 161,19 4 4 72,5 10 124,5 40 23 1996 14 16 0 0 16 0 0 0 9,5 133 0 0 76 28 152 43 37,5 Erfjpi^ T^q EKTEXEOTJC; TOV npoy pamiaxoq* * * Aidcpopa**** EwvoXo •Συμπεριλαμβανομένων των διακρατικών προγραμμάτων, των προγραμμάτων πυρηνικής ασφάλειας και διασυνοριακής συνεργασίας (1996& 1997 μόνο). ••Συμπεριλαμβανομένων της διευκόλυνσης Μπανγκόνγκ της ΕΤΑΑ, του προγράμματος εταιρικής σχέσης και συνεργασίας, του Διεθνούς Κέντρου Επιστήμης και Τεχνολογίας •••Συμπερυλ,αμβανομένων των μονάδων συντονισμού, πληροφόρησης, παρακολούθησης και αξιολόγησης ***•Συμπεριλαμβανομένου του προγράμματος για τη δημοκρατία 10 469,68 0 472,09 10 511,19 0 418,91 11,87 481,73 0 396,5 11 536 1997 0 0 0 5 0 24 13 18 0 132,9 0 11,5 59 0 135 37 34,46 EvvoXo 48,85 50,9 15 56,55 49,96 95,33 40,93 47,1 17,5 1,060,8 8 33,18 378,18 73,5 909,62 200,55 157,29 42,87 3,286,1 -28- Πίνακας 2 Κεφάλαια που κατανεμήθηκαν ανά τομέα από το 1991 έως το 1997 (σε εκατομμύρια ΕΟϋ) nDpuviKii aoq>dX£ia Kai nEpipdXXov 53 60 100 88 108 141,5 98 648,5 1991 1992 1993 1994 1995 1996 LiivoXo 1997 Ava8idp8pcoari TOV KpariKcbv enixeipf)oea)v Kai avdirrv^n TOV iSuOTlKOU TOP-EO MExappuBpitrn Tr\q 5r|p6oiaq dlOlKIJOTlQ, TO)V KOIVCOVIKWV umipEOKbv Kai Tti<; EKnaCdEvon? TEiopyia EvEpyeia Mfiratpopeq TnXEJtlKOlVtOVlEq noXiTiKEt; ovp^povXiq Kai npoypdpp. aTa Epyiov piKpi'^ KXipaKat; Aid<popa* Euvroviojidq TWV xoptiyibv &ov[Qziaq** L - r i i p i^ TTJ<; EKT6XE<IH<; TOD rrpoypdppaTO?* * * £uvoXo 37,5 79,64 94,46 78,66 72,4 55,2 60,92 478,78 103 42,28 79,91 63,55 99,4 55,7 44,75 488,59 79,95 60,54 32,19 41,58 48,33 18,5 65 38,96 38 43,7 42,35 45,8 49,8 33,19 32,77 22,8 21,1 6,76 6,65 4,1 7,9 0 0 37,8 8 41,08 0 61,01 55,32 203,21 26,5 43,9 20,7 7,3 307,59 317,71 223,36 39,11 43 6,4 2,05 0 48,02 40,53 48,71 29,32 52,88 221,51 0 34,88 20,98 24,69 6,2 24,03 11,11 20,99 40 23 43 37 200,55 37,5 34,46 157,29 396,5 418,08 472,09 469,68 511,19 536,93 481,73 3,286,1 •Συμπεριλαμβανομένων του προγράμματος για τη δημοκρατία και διαφόρων άλλων δράσεων ••Συμπεριλαμβανομένων του Διεθνούς Κέντρου Επιστήμης και Τεχνολογίας, του προγράμματος εταιρικής σχέσης και συνεργασίας και της διευκόλυνσης Μπανγκόνγκ της ΕΤΑΑ. •••Συμπεριλαμβανομένων των μονάδων συντονισμού, του πολυτομεακού ταμείου, των μονάδων πληροφόρησης, παρακολούθησης και αξιολόγησης Πίνακας 3 Αναληφθέντα, συναφθέντα και καταρληθέντα σωρευτικά κεφάλαια από το 1991 έως το 1997 1991 1991-92 1991-93 1991-94 1991-95 1991-96 1991-97 AvaXfjvj/En; U7tOXP£0>0-£(DV* 396,5 815,4 1 287,5 1 757,2 2 268,4 2 805,3 3 287,03 £upPdaci<; nX. T]p(Dp£<; 5,3 208,5 557,2 1 071,9 1 598,9 2 053,4 2 744,4 0,4 32,5 212,8 513,1 887,6 1 263,6 1 668,6 * Τα στοιχεία αυτά αντιπροσωπεύουν τις αρχικές αναλήψεις υποχρεώσεων και δεν λαμβάνουν υπόψη τις ενδεχόμενες τυχόν αποδεσμεύσεις μετά το πέρας των έργων. -29- Πίνακας 4 ΙΙλΐ|ρ«>μι':ς που πραγματοποιήθηκαν για κ«Οι: οικονομικό ιτος «πό ΓΟ Ι'ί'Μ ΙΟΚ, ΓΟ Ι*)«)7 (ΟΙ: Εκατομμύρια ΚΛΙ)) KaxapX. 1991 KatapA. to 1992 KatapX. TO 1993 KaTapX. TO 1994 KaTapX. TO 1995 KaTapL TO 1996 KaTapL TO 1997 0,4 23,4 130,8 114,4 59,8 24,6 7,4 8,7 33,9 118,5 102,1 82,5 27,4 15,6 58 109,7 92,3 68 1. L YN OAO 360,8 373,1 343,6 9,4 76,3 96,3 104,6 286,6 26,6 68,2 124,1 218,9 11,9 60,9 72,8 12,6 12,6 0,4 32,1 180,3 300,3 374,5 375,8 405 1,668,4 OIKOV. exoc; 1991 OIKOV. exoq 1992 OIKOV. Eioq 1993 OIKOV. ETO<; 1994 OIKOV. sxoq 1995 OIKOV. etoq 1996 OIKOV. STO<; 1997 LuvoA. 0 Πίνακας 5 Σωρευτικές συμΡάσεις και πληρωμές από το 1991 έως το 1997 (σε %) 1991 1,3 1992 25,6 1993 43,3 1994 61 1995 70,5 1996 73,2 1997 83,5 ZcopEuxiKEi; aupPdaeu; oq 7ioaoox6 TWV o(op£\)8£ia(bv avaXr|\j/£(ov U7tOXP£CbaEG)V SopEimKEc; 7tXr]p(op£q 7,5 15,6 38,2 47,9 55,5 61,5 60,8 cog 71O0OOTO X0)V acopEuGEiocbv avpPdaEcov -30- ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΥΡΑΤΟΜ, ΕΚ) αριθ. ΧΧΧΧΧ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της ΧΧΧΧ 1999 με σκοπό τη χορήγηση συνδρομής για την οικονομική μεταρρύθμιση και ανάκαμψη στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και τη Μογγολία (προΥην Tacis) Επίσημη Εφημερίδα αριθ. ΧΧΧΧΧΧΧΧΧΧΧΧΧ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ'ΕΝΩΣΗΣ, Έχοντας υπόψη: τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και ιδίως το άρθρο 235, τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, και ιδίως το άρθρο 203, την πρόταση της Επιτροπής1 *\ τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου(2), Εκτιμώντας: ότι μετά από τις συνόδους του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Δουβλίνο και τη Ρώμη το 1990, η Κοινότητα θέσπισε πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας για τη στήριξη της οικονομικής μεταρρύθμισης και ανάκαμψης στην πρώην Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών ότι ο κανονισμός (Ευρατόμ, ΕΟΚ) αριθ. 1279/96 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 1996(3), για τη χορήγηση τεχνικής βοήθειας με σκοπό την οικονομική μεταρρύθμιση και ανάκαμψη στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και τη Μογγολία θέσπισε τους όρους για τη χορήγηση της τεχνικής αυτής βοήθειας και καθόρισε ότι το όλο εγχείρημα θα διαρκέσει από την 1η Ιανουαρίου 1996 έως τις 31 Δεκεμβρίου 1999- ότι η συνδρομή αυτή έχει ήδη προκαλέσει σημαντικό αντίκτυπο στις μεταρρυθμίσεις των Νέων Ανεξάρτητων Κρατών και στη Μογγολία, και ότι απαιτείται περαιτέρω συνδρομή για να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα των εν λόγω μεταρρυθμίσεων ότι η εν λόγω συνδρομή θα είναι πλήρως αποτελεσματική μόνο εφόσον σημειωθεί πρόοδος προς τη δημιουργία ελεύθερων και ανοικτών δημοκρατικών κοινωνιών που σέβονται τα δικαιώματα του ανθρώπου και συστημάτων προσανατολισμένων στην οικονομία αγοράς· ότι απαιτείται περαιτέρω συνδρομή για την προώθηση της πυρηνικής ασφάλειας στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη· ότι, με τη συνεχή παροχή της συνδρομής αυτής θα μπορέσουν να επιτευχθούν κοινοί στόχοι, ιδίως στο πλαίσιο των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και συνεργασίας και των συμφωνών οικονομικής συνεργασίας που συνάπτονται με τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και τη Μογγολία· ότι είναι σκόπιμο να καθοριστούν προτεραιότητες για την εν λόγω συνδρομή, οι οποίες υπαγορεύονται, μεταξύ άλλων, από τα κοινά συμφέροντα της Κοινότητας και των κρατών εταίρων ( |) Reference ( 2) Reference ( 3) Reference O. J. - 3 1- ότι η συνδρομή πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές απαιτήσεις και προτεραιότητες των κυριότερων περιοχών που καλύπτει ο παρών κανονισμός· ότι, όπως έχει καταδείξει η πείρα, η κοινοτική συνδρομή θα είναι ακόμη περισσότερο αποτελεσματική εάν επικεντρωθεί σε περιορισμένο αριθμό τομέων σε κάθε χώρα εταίρο· ότι πρέπει να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη διακρατικών οικονομικών δεσμών και εμπορικών ρευμάτων που συμβάλλουν στην οικονομική μεταρρύθμιση και αναδιάρθρωση· ότι πρέπει να ενθαρρυνθεί η περιφερειακή συνεργασία, ιδίως όσον αφορά τη βορειοευρωπαϊκή διάσταση και την περιοχή του Εύξεινου Πόντου· ότι πρέπει να ενθαρρυνθεί η διασυνοριακή συνεργασία, ιδίως όσον αφορά τα σύνορα μεταξύ των Νέων Ανεξάρτητων Κρατών και της Ένωσης, μεταξύ των Νέων Ανεξάρτητων Κρατών και της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, και μεταξύ των ίδιων των Νέων Ανεξάρτητων Κρατών, συμπεριλαμβανομένης της Μογγολίας· ότι οι απαιτήσεις της οικονομικής μεταρρύθμισης και αναδιάρθρωσης που βρίσκεται σε εξέλιξη, και η αποτελεσματική διαχείριση του παρόντος προγράμματος επιβάλλουν πολυετή προσέγγιση· ότι, για να διασφαλιστεί η μακρόπνοη βιωσιμότητα των μεταρρυθμίσεων, πρέπει να δοθεί η απαιτούμενη έμφαση στις κοινωνικές πτυχές τους και στην ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών ότι η επέκταση της συνδρομής στα περιβαλλοντικά θέματα εξασφαλίζει τη μακρόπνοη βιωσιμότητα των οικονομικών μεταρρυθμίσεων ότι, σε περίπτωση σοβαρής πολιτικής ή οικονομικής κρίσης, μπορεί να απαιτηθεί ειδική συνδρομή που θα καλύπτει τις εισαγωγές και τις τοπικές δαπάνες· ότι η ποιότητα της συνδρομής θα βελτιωθεί αν μέρος των έργων επιλεγεί σε ανταγωνιστική βάση· ότι, για να καλυφθούν δεόντως οι πιο πιεστικές ανάγκες των Νέων Ανεξαρτήτων Κρατών και της Μογγολίας στο παρόν στάδιο της οικονομικής τους μεταρρύθμισης, είναι ανάγκη να επιτραπεί η χρησιμοποίηση περιορισμένου ποσού της χρηματοδοτικής επιχορήγησης για οικονομικά αποδοτικές επενδύσεις και χρηματοδοτήσεις επενδύσεων, ιδίως στο πλαίσιο της διασυνοριακής συνεργασίας, της προώθησης τα>ν MME, της περιβαλλοντικής υποδομής και των δικτύων στρατηγικής σημασίας για την Κοινότητα· ότι η κοινοτική συνδρομή θα μπορούσε, κατά περίπτωση, να είναι πιο αποτελεσματική και αποδοτική εάν υλοποιηθεί με αποκεντρωτικό τρόπο· ότι πρέπει να εξασφαλίζεται ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός μεταξύ επιχειρήσεων, οργανισμών και οργάνων που ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν στις πρωτοβουλίες που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα· ότι η κοινοτική συνδρομή θα είναι ακόμη περισσότερο αποτελεσματική αν εξασφαλιστεί η συμμετοχή των κρατών εταίρων ότι, κατά την υλοποίηση της κοινοτικής συνδρομής, είναι σκόπιμο η Επιτροπή να επικουρείται από επιτροπή αποτελούμενη από αντιπροσοΥπους των κρατών μελιυν ότι, κατά τη συνοδό του στη Ρώμη, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογράμμισε επίσης τη σπουδαιότητα ενός αποτελεσματικού συντονισμού, από την Επιτροπή, των προσπαθειών που -32- καταβάλλονται στην πρώην Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικοί Δημοκρατιών εκ μέρους της Κοινότητας και των κρατών μελών της μεμονωμένα· ότι οι συνθήκες δεν προβλέπουν, για την έκδοση του παρόντος κανονισμού, εξουσίες άλλες από αυτές του άρθρου 235 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 203 της συνθήκης ΕΚΑΕ, ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ: Άρθρο 1 Η Κοινότητα εφαρμόζει πρόγραμμα για την προώθηση της οικονομικής μεταρρύθμισης και ανάκαμψης στα κράτη εταίρους που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι (εφεξής καλούμενα "κράτη εταίροι") από την 1η Ιανουαρίου 2000 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2006 σύμφωνα με τα κριτήρια που θεσπίζει ο παρών κανονισμός. Άρθρο 2 1. Το πρόγραμμα παρέχει συνδρομή για τη στήριξη των μεταρρυθμίσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη στα κράτη εταίρους για μέτρα τα οποία αποσκοπούν στη μετάβαση προς την οικονομία αγοράς και την ενδυνάμωση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. 2. Το πρόγραμμα βασίζεται στις αρχές και τους στόχους που καθορίζονται στις συμφωνίες εταιρικής σχέσης και συνεργασίας καθώς και στις συμφωνίες εμπορικής και οικονομικής συνεργασίας, στο πλαίσιο των οποίων η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, τα κράτη μέλη της και τα κράτη εταίροι συνεργάζονται για να υποστηρίξουν πρωτοβουλίες κοινού ενδιαφέροντος. 3. Το πρόγραμμα αποβλέπει στην επίτευξη του μεγαλύτερου δυνατού αντίκτυπου με την επικέντρωση των παρεμβάσεων του σε περιορισμένο αριθμό πρωτοβουλιών μεγάλης κλίμακας. Προς το σκοπό αυτό, τα ενδεικτικά προγράμματα και προγράμματα δράσης που αναφέρονται στη συνέχεια θα καλύψουν κατά ανώτατο όριο τρεις από τους επιλέξιμους τομείς συνεργασίας που παρατίθενται στο παράρτημα Π. Ενδεχομένως, θα χορηγηθεί συνδρομή και στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας, πέραν της συνδρομής που θα χορηγηθεί στους τρεις προαναφερόμενους τομείς. Όπως υπογραμμίζεται στην προηγούμενη παράγραφο, η επικέντρωση των παρεμβάσεων πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές απαιτήσεις και προτεραιότητες της χώρας εταίρου. 4. Το πρόγραμμα λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές απαιτήσεις και προτεραιότητες των κυριότερων περιοχών που καλύπτει ο παρών κανονισμός, και ιδίως την ανάγκη προαγωγής της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Στα δυτικά ΝΑΚ και στην περιοχή του Καυκάσου, θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη δημιουργία ευνοϊκού επενδυτικού κλίματος, στην προώθηση της περιφερειακής συνεργασίας και στη δημιουργία ευρύτερου ευρωπαϊκού χώρου συνεργασίας. Στη Ρωσία, θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην εδραίωση του κράτους δικαίου, στην ενδυνάμωση του οικονομικού και χρηματοοικονομικού πλαισίου και στην προώθηση της συνεργασίας και της εταιρικής σχέσης στο βιομηχανικό τομέα. Στην Κεντρική Ασία και στη Μογγολία, θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ενδυνάμωση της δημοκρατίας και της χρηστής διακυβέρνησης, στη στήριξη της ανάπτυξης των δικτύων και στην προώθηση των θεμελιωδών, βιώσιμων, οικονομικών μεταρρυθμίσεων. 5. Το πρόγραμμα αποβλέπει στην προώθηση της διακρατικής, διαπεριφερειακής και διασυνοριακής συνεργασίας μεταξύ των ίδιων των κρατών μελών, μεταξύ των κρατών εταίρων και της Ένωσης και μεταξύ των κρατών εταίρων και της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Η διακρατική και η διασυνοριακή συνεργασία θα χρησιμεύσουν κυρίως για να βοηθήσουν τα κράτη μέλη στον προσδιορισμό και την επιδίωξη δράσεων που αναλαμβάνονται καλύτερα σε -33- πολυκρατικά μάλλον επίπεδο παρά σε εθνικό, όπως η προώθηση των δικτύων, η περιβαλλοντική συνεργασία και οι δράσεις στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων. Οι κυριότεροι στόχοι της διασυνοριακής συνεργασίας είναι οι ακόλουθοι: i) η παροχή συνδρομής στις παραμεθόριες περιοχές προς επίλυση των ειδικών αναπτυξιακών τους προβλημάτων που οφείλονται στη σχετική τους απομόνωση, ii) η ενθάρρυνση της σύνδεσης των δικτύων εκατέρωθεν των συνόρων, όπως για παράδειγμα των διευκολύνσεων διέλευσης των συνόρων, iii) η επίσπευση της διαδικασίας μεταρρυθμίσεων στα κράτη εταίρους χάρη στη συνεργασία τους με τις παραμεθόριες περιφέρειες της Ένωσης ή των Χώρων της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, και iv) η μείση των διασυνοριακών περιβαλλοντικών κινδύνων και της διασυνοριακής ρύπανσης. 6. Στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας, το πρόγραμμα συγκεντρο>νεται σε τρεις δράσεις προτεραιότητας: i) τη στήριξη της ενδυνάμωσης της φιλοσοφίας γύρω από την ασφάλεια της πυρηνικής ενέργειας και της εφαρμογής αποτελεσματικών διασφαλίσεων, ιδίως με την υποστήριξη των κανονιστικών αρχών ii) τη συμμετοχή στις διεθνείς πρωτοβουλίες, όπως εκείνες που προβλέπονται στο πλαίσιο της Ομάδας των 7· και iii) τη στήριξη της διαχείρισης των αναλωμένων καυσίμων και των πυρηνικών αποβλήτων, ιδίως στη βορειοδυτική Ρωσία. Ανάλογα με τις ανάγκες, θα συνεχιστεί βραχυπρόθεσμα η επιτόπια συνδρομή στους πυρηνικούς σταθμούς: η συνδρομή αυτή θα συμβάλει στην αποτελεσματική μεταφορά της φιλοσοφίας πυρηνικής ασφάλειας και της τεχνογνωσίας στις διάφορες εγκαταστάσεις. 7. Τα μέτρα θα εφαρμοστούν λαμβανομένου υπόψη του στόχου προώθησης της σταθερότητας, με τη χορήγηση συνδρομής που επιτρέπει την αειφόρο οικονομική, περιβαλλοντική και κοινωνική ανάπτυξη, και λαμβανομένων υπόψη των εξελισσόμενων αναγκών, της ικανότητας απορρόφησης και της προόδου των κρατών εταίρων προς τη δημοκρατική μεταρρύθμιση και την οικονομία αγοράς. ΤΙΤΛΟΣ Ι: Ενδεικτικά προγράμματα και προγράμματα δράσης Άρθρο 3 1. Η συνδρομή χορηγείται στο πλαίσιο εθνικών, πολυκρατικών και άλλων προγραμμάτων. 2. Τα εθνικά και πολυκρατικά προγράμματα περιλαμβάνουν ενδεικτικά προγράμματα και προγράμματα δράσης. 3. Τα ενδεικτικά προγράμματα που καλύπτουν διάστημα τριών έως τεσσάρων ετών καταρτίζονται σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 10. Αυτά τα προγράμματα ορίζουν τους κύριους στόχους και κατευθύνσεις της κοινοτικής συνδρομής στους τομείς συνεργασίας που αναφέρονται στο παράρτημα II και μπορούν να περιλαμβάνουν δημοσιονομικές εκτιμήσεις. Πριν από την κατάρτιση των ενδεικτικών προγραμμάτων, η Επιτροπή εξετάζει με την επιτροπή που αναφέρεται στο άρθρο 10 τις προτεραιότητες που έχουν καθοριστεί με τα κράτη εταίρους. 4. Τα προγράμματα δράσης που βασίζονται στα ενδεικτικά προγράμματα τα οποία αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο θεσπίζονται σε ετήσια ή εξαμηνιαία βάση, σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 10. Τα εν λόγω προγράμματα δράσης περιλαμβάνουν κατάλογο των έργων που πρόκειται να χρηματοδοτηθούν στο πλαίσιο των τομέων συνεργασίας που αναφέρονται στο παράρτημα II. Το περιεχόμενο των προγραμμάτων καθορίζεται λεπτομερώς, ούτως ώστε να μπορεί η επιτροπή του άρθρου 10 να διατυπώσει τη γνώμη της. 5. Τα μέτρα που περιγράφονται στα εθνικά προγράμματα δράσης εκφράζονται στα δημοσιονομικά δελτία που συμφωνούνται μεταξύ της Επιτροπής και κάθε κράτους εταίρου. Τα μέτρα αυτά καθορίζονται με βάση διάλογο που λαμβάνει υπόψη τα κοινά συμφέροντα της -34- Κοινότητας και των κρατών εταίρων, ιδίως στο πλαίσιο των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και συνεργασίας. 6. Ενδεχομένως, τα ενδεικτικά προγράμματα και τα προγράμματα δράσης μπορούν να τροποποιηθούν κατά τη διάρκεια εφαρμογής τους, σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 10. 7. Σε περίπτωση σοβαρής πολιτικής ή οικονομικής κρίσης σε ένα από τα κράτη εταίρους, ή παρόμοιας απειλής, μπορεί να θεσπιστεί ειδικό πρόγραμμα στήριξης, σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 10. Άρθρο 4 Πέρα από τα εθνικά προγράμματα δράσης, θεσπίζεται σύστημα παροχής κινήτρων το οποίο εισάγει στοιχείο ανταγωνισμού στην κατανομή των πόρων. Στο πλαίσιο του συστήματος αυτού, τα έργα επιλέγονται με βάση τις προτάσεις που λαμβάνονται από τα κράτη εταίρους και σύμφωνα με τα κριτήρια που πρέπει να συμφωνηθούν βάσει της διαδικασίας του άρθρου 10. Για να διασφαλιστεί η συγκέντρωση, τα έργα που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του εν λόγω συστήματος πρέπει να συνδέονται με τομείς συνεργασίας οι οποίοι καθορίζονται στα εθνικά ενδεικτικά προγράμματα που αναφέρονται στο άρθρο 3 παράγραφος 3. ΤΙΤΛΟΣ II: Μέτρα που πρέπει να στηριχθούν Άρθρο 5 1. Στο πλαίσιο των προγραμμάτων που αναφέρονται στον Τίτλο Ι, στηρίζονται οι ακόλουθες δράσεις: τεχνική βοήθεια· αδελφοποιήσεις και βιομηχανική συνεργασία που βασίζονται σε εταιρικές σχέσεις μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών οργανώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών εταίρων κατά περίπτωση, το εύλογο κόστος των προμηθειών που απαιτούνται για την εφαρμογή της συνδρομής. Σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένων της πυρηνικής ασφάλειας, της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων και της διασυνοριακής συνεργασίας, μπορεί να προβλεφθεί ένα σημαντικό στοιχείο προμηθειών επενδύσεις και συναφείς δραστηριότητες. Η συνδρομή μπορεί να καλύπτει και τις τεχνικές πτυχές και μπορεί επομένως να συμβάλει στην προσέλκυση και τη στήριξη των επενδύσεων. Η συνδρομή μπορεί να καλύπτει και τη χρηματοδότηση επενδύσεων, ιδίοις στους τομείς της διασυνοριακής συνεργασίας, την προώθηση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, το>ν περιβαλλοντικών υποδομών και των δικτύων στρατηγικής σημασίας για την Κοινότητα που περιγράφονται στο παράρτημα III. 2. Στις έκτακτες περιστάσεις που περιγράφονται στο άρθρο 3 παράγραφος 7, ειδικά προγράμματα στήριξης μπορούν να χρησιμεύουν για τη χρηματοδότηση των εισαγωγών και την κάλυψη των τοπικών εξόδων που απαιτούνται για τη διεξαγωγή των έργων και προγραμμάτων. 3. Η συνδρομή καλύπτει επίσης δαπάνες συναφείς με την προετοιμασία, υλοποίηση, παρακολούθηση, λογιστικό έλεγχο και αξιολόγηση του προγράμματος, καθώς και δαπάνες συναφείς με την πληροφόρηση. 4. Τα μέτρα μπορούν να διεξαχθούν, κατά περίπτωση, σε αποκεντρωμένη βάση. Οι τελικοί δικαιούχοι της κοινοτικής συνδρομής συμμετέχουν στενά στην προετοιμασία και εκτέλεση των -35- έργων. Ο προσδιορισμός και η προετοιμασία των έργων πραγματοποιούνται απευθείας σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο όπου είναι δυνατόν. Αν κριθεί σκόπιμο, τα έργα εφαρμόζονται κατά φάσεις. Η χρηματοδότηση των 5. μεταγενέστερων φάσεων θα εξαρτηθεί από την ορθή εκτέλεση των προγενέστερων φάσεων. 6. Ενθαρρύνεται η συμμετοχή των τοπικών εμπειρογνωμόνων στην εκτέλεση των έργων. ΤΙΤΛΟΣ I I I: Διατάξεις χρηματοδότησης Άρθρο 6 1. Οι ετήσιες πιστώσεις εγκρίνονται από την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή εντός των ορίων των δημοσιονομικών προοπτικών. 2. Ένα ανώτατο ποσοστό 25% του ετήσιου προϋπολογισμού μπορεί να διατεθεί στις επενδυτικές δραστηριότητες που περιγράφονται στο παράρτημα III. Ένα ανώτατο ποσοστό 2 5% του ετήσιου προϋπολογισμού μπορεί να διατεθεί στο "σύστημα παροχής κινήτρων" που περιγράφεται στο άρθρο 4. Άρθρο 7 1. Η Επιτροπή διαχειρίζεται τα μέτρα που αναφέρονται στον παρόντα κανονισμό, τα οποία χρηματοδοτούνται από τον γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, σύμφωνα με τον εφαρμοζόμενο δημοσιονομικό κανονισμό. 2. Η Επιτροπή τηρεί τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης και, ειδικότερα, τις αρχές της οικονομίας και της σχέσης κόστους-απΌτελεσματικότητας που αναφέρονται στο δημοσιονομικό κανονισμό. Άρθρο 8 1. Η κοινοτική συνδρομή λαμβάνει, εν γένει, τη μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων. Οι ενισχύσεις αυτές μπορούν να δημιουργήσουν κεφάλαια τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση άλλων έργων ή μέτρων συνεργασίας. 2. Οι χρηματοδοτικές αποφάσεις και οι απορρέουσες συμβάσεις προβλέπουν ρητά ότι η Επιτροπή και το Ελεγκτικό Συνέδριο, μπορούν, εν ανάγκη, να προβαίνουν σε επιτόπιους ελέγχους. Άρθρο 9 1. Το κόστος του έργου σε τοπικό νόμισμα καλύπτεται από την Κοινότητα μόνο στο μέτρο που είναι απολύτως αναγκαίο. 2. Ενθαρρύνεται η συγχρηματοδότηση των έργων από τις χώρες εταίρους. 3. Η Κοινότητα δεν χρηματοδοτεί φόρους, δασμούς ή την απόκτηση ακινήτων. ΤΙΤΛΟΣ IV: Γενικές διατάξεις Άρθρο 10 -36- 1. Η Επιτροπή επικουρείται από επιτροπή αποτελούμενη από αντιπροσώπους των κρατών μελών και της οποίας προεδρεύει ο αντιπρόσωπος της Επιτροπής, η οποία είναι γνωστή ως "επιτροπή για τη συνεργασία με τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και τη Μογγολία", εφεξής καλούμενη "επιτροπή". 2. Ο αντιπρόσωπος της Επιτροπής υποβάλλει στην επιτροπή σχέδιο των μέτρων που πρέπει να ληφθούν. Η επιτροπή διατυπώνει τη γνώμη της για το σχέδιο αυτό εντός προθεσμίας που μπορεί να ορίσει ο πρόεδρος, ανάλογα με τον επείγοντα χαρακτήρα του θέματος. Η γνώμη λαμβάνεται βάσει πλειοψηφικού συστήματος, όπως αυτό προβλέπεται στο άρθρο 148, παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ. Ο πρόεδρος δεν συμμετέχει στην ψηφοφορία. 3. Η Επιτροπή θεσπίζει μέτρα με άμεση εφαρμογή. Εντούτοις, αν αυτά τα μέτρα δεν είναι σύμφωνα με τη γνώμη της επιτροπής, γνωστοποιούνται αμέσως από την Επιτροπή στο Συμβούλιο. Σε αυτήν την περίπτωση, η Επιτροπή μπορεί να αναβάλει την εφαρμογή των μέτρων που αποφάσισε για περίοδο το πολύ ενός μηνός από την ημερομηνία της εν λόγω γνωστοποίησης. 4. Το Συμβούλιο, με ειδική πλειοψηφία, μπορεί να λάβει διαφορετική απόφαση εντός της προθεσμίας που προβλέπεται στο εδάφιο 3. 5. Η επιτροπή θεσπίζει τον εσωτερικό κανονισμό της με ειδική πλειοψηφία. 6. Η Επιτροπή ενημερώνει τακτικά την επιτροπή, παρέχοντας ειδικές και λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τις συμβάσεις που ανατίθενται για την εκτέλεση των έργων και των προγραμμάτων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 7. προγραμμάτων. ενημερώνεται τακτικά σχετικά με την εφαρμογή των 8. Η Επιτροπή ενημερώνει το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τα τυχόν ειδικά προγράμματα στήριξης που μπορούν να προταθούν σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 7. Άρθρο Π Η Επιτροπή, από κοινού με τα κράτη μέλη και με βάση την αμοιβαία και τακτική ανταλλαγή πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένης της ανταλλαγής επιτόπιων πληροφοριών, εξασφαλίζει τον αποτελεσματικό συντονισμό των προσπαθειών παροχής συνδρομής που αναλαμβάνουν η Κοινότητα και τα επιμέρους κράτη μέλη, με σκοπό την αύξηση της συνοχής και της συμπληρωματικότητας των προγραμμάτων συνεργασίας τους. Επιπλέον, η Επιτροπή εξασφαλίζει το συντονισμό και τη συνεργασία με τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τους λοιπούς χορηγούς βοήθειας. Άρθρο 12 Κάθε έτος, η Επιτροπή υποβάλλει έκθεση σχετικά με την πρόοδο της εκτέλεσης του προγράμματος συνδρομής. Η εν λόγω έκθεση περιλαμβάνει αξιολόγηση της ήδη χορηγηθείσας συνδρομής. Η εν λόγω έκθεση απευθύνεται στα κράτη μέλη, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών. Άρθρο 13 Στην περίπτωση που λείπει ένα σημαντικό στοιχείο για τη συνέχιση της συνεργασίας με χορήγηση συνδρομής, ιδίως σε περιπτώσεις παραβίασης το>ν δημοκρατικοί αρχών και των δικαιωμάτων του ανθρώπου, το Συμβούλιο μπορεί, με ειδική πλειοψηφία, μετά από πρόταση της Επιτροπής, να αποφασίσει τα κατάλληλα μέτρα σχετικά με την συνδρομή σε ένα κράτος εταίρο. -37- Η ίδια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτο')σεις παραβίασης το)ν υποχρεο>σεο>ν το>ν κρατο>ν εταίρων που καθορίζονται στις συμφωνίες εταιρικής σχέσης και συνεργασίας, όταν οι διαδικασίες επίλυσης των διαφορών που προβλέπονται στις εν λόγω συμφωνίες δεν έχουν οδηγήσει σε ικανοποιητικά αποτελέσματα. Άρθρο 14 Κατά το σχεδιασμό και την εκτέλεση των προγραμμάτων, λαμβάνονται δεόντως υπόψη τα ακόλουθα ζητήματα: η προώθηση ίσων ευκαιριών για τις γυναίκες στις δικαιούχους χώρες, τα περιβαλλοντικά θέματα, οι αρχές, οι στόχοι και οι απαιτήσεις που προβλέπονται στις συμφωνίες εταιρικής σχέσης και συνεργασίας και στις εμπορικές και οικονομικές συμφωνίες, καθώς και ο κοινωνικός αντίκτυπος των μέτρων μεταρρύθμισης. Άρθρο 15 Ο παρών κανονισμός αρχίζει να ισχύει την τρίτη ημέρα από τη δημοσίευση του στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος. ΧΧΧΧΧ, ΧΧΧΧΧ. Για το Συμβούλιο Ο Πρόεδρος -38- ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I Κράτη εταίροι που αναφέρονται στο άρθρο 1 Αρμενία Αζερμπαϊτζάν Λευκορωσία Γεωργία Καζακστάν Κιργιζιστάν Μολδαβία Ρωσική Ομοσπονδία Τατζικιστάν Τουρκμενιστάν Ουκρανία Ουζμπεκιστάν Μογγολία -39- ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II Τομείς συνεργασίας που αναφέρονται στο άρθρο 3 παράγραφος 3 Προώθηση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου ανάπτυξη του κράτους δικαίου στήριξη της εφαρμογής αποτελεσματικών πολιτικών μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο στήριξη των εκτελεστικών και νομοθετικών οργάνων (σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο) στήριξη των δραστηριοτήτων στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων ενδυνάμωση του νομοθετικού και κανονιστικού πλαισίου στήριξη για την τήρηση των διεθνών υποχρεώσεων στήριξη της κοινωνίας των πολιτών Στήριξη του ιδιωτικού τομέα και χορήγηση συνδρομής για την οικονομική ανάπτυξη προώθηση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων ανάπτυξη του τραπεζικού και χρηματοπιστωτικού συστήματος προώθηση των ιδιωτικών επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των κοινών επιχειρήσεων βιομηχανική συνεργασία, συμπεριλαμβανομένης της έρευνας ιδιωτικοποίηση αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων προώθηση του ιδιωτικού εμπορίου και επενδύσεων Στήριξη για την αντιμετώπιση των κοινωνικών συνεπειών της μετάβασης μεταρρύθμιση του συστήματος υγείας, του συνταξιοδοτικού συστήματος, του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας και ασφαλίσεων συνδρομή για τη μείωση του κοινωνικού αντίκτυπου της βιομηχανικής αναδιάρθρωσης συνδρομή για την κοινωνική αναδιάρθωση ανάπτυξη των υπηρεσιών στον τομέα της απασχόλησης, συμπεριλαμβανομένης της επιμόρφωσης Ανάπτυξη των δικτύων υποδομών δίκτυα μεταφορών τηλεπικοινωνιακά δίκτυα δομές για την παροχή ενέργειας και δίκτυα μετάδοσης σημεία διέλευσης των συνόρων Προώθηση της προστασίας του περιβάλλοντος ανάπτυξη βιώσιμων περιβαλλοντικών πολιτικών και πρακτικών προώθηση της εναρμόνισης των περιβαλλοντικών προτύπων με τα πρότυπα της ΕΕ -40- προώθηση της βιώσιμης χρήσης και διαχείρισης των φυσικών πόρων, συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικής χρησιμοποίησης της ενέργειας και της βελτίωσης της περιβαλλοντικής υποδομής 6. Ανάπτυξη της αγροτικής οικονομίας νομικό και κανονιστικό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένης της ιδιωτικοποίησης των γαιών καλύτερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση και προώθηση της κατάρτισης βελτίωση της διανομής και της πρόσβασης στις αγορές Ενδεχομένως, θα παρασχεθεί στήριξη προτεραιότητες του άρθρου 2 παράγραφος 6. για την πυρηνική ασφάλεια, σύμφωνα με τις -41- ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III Προώθηση των επενδύσεων Σημαντικό ποσοστό των πιστώσεων του ετήσιου προϋπολογισμού αφιερώνται στη στήριξη το)ν επενδύσεων. Η συνδρομή αυτή λαμβάνει τις ακόλουθες μορφές: • τεχνική βοήθεια για τη δημιουργία του πλαισίου στήριξης· • τεχνική βοήθεια που θα προσελκύει ή θα συνοδεύει τις επενδύσεις πριν ή κατά τη διάρκεια αυτών • συγχρηματοδότηση με άλλες πηγές χρηματοδότησης των επενδύσεων ή, σε έκτακτες περιπτώσεις, μεμονωμένες επενδύσεις. Η χρηματοδότηση των επενδύσεων περιορίζεται και υπαγορεύεται από τα ακόλουθα κριτήρια: • • τα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα, δυνάμει των οποίων η κοινοτική συνδρομή συνεπάγεται πολλαπλασιασμό των επενδύσεων από άλλες πηγές· την προσθετικότητα, χάρη στην οποία η κοινοτική συνδρομή ενθαρρύνει επενδύσεις οι οποίες δεν επρόκειτο διαφορετικά να είχαν πραγματοποιηθεί· • τους τομείς στρατηγικής σημασίας για την Κοινότητα. Μεταξύ των τομών προτεραιότητας για τη χρηματοδότηση των επενδύσεων περιλαμβάνονται η διασυνοριακή συνεργασία, οι μεθοριακές υποδομές, η προώθηση των MME, η περιβαλλοντική υποδομή και τα δίκτυα. -42- ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΛΕΛΤΙΟ ΤΙΤΛΟΣ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Συνεργασία με τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και τη Μογγολία ΣΧΕΤΙΚΟ ΚΟΝΔΥΛΙΟ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ Κεφάλαιο Β7-52. Ο νέος κανονισμός καλύπτει, ειδικότερα, τα ακόλουθα άρθρα: • Αρθρο Β7-520: Βοήθεια για την εξυγίανση και την οικονομική ανάκαμψη στα νέα ανεξάρτητα κράτη και στη Μογγολία • Αρθρο Β7-521 : Διαμεθοριακή συνεργασία στο διαρθρωτικό τομέα ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ Αρθρο 235 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Όσον αφορά το διάστημα 1993-95: Κανονισμός (Ευρατόμ, ΕΟΚ) αριθ. 2053/93 της 19/07/93 (ΕΕ αριθ. L 187/1 της 29/07/93), για τη χορήγηση τεχνικής συνδρομής στα ανεξάρτητα κράτη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και τη Μογγολία για την προσπάθεια εξυγίανσης και ανάκαμψης των οικονομιών τους. Όσον αφορά το διάστημα 1996-99: Κανονισμός (Ευρατόμ, ΕΟΚ) αριθ. 1279/96 του Συμβουλίου της 25/06/96 (ΕΕ αριθ. L 165 της 04/07/96) για τη χορήγηση συνδρομής για την οικονομική μεταρρύθμιση και ανάκαμψη στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και τη Μογγολία. Όσον αφορά το διάστημα 2000-2006: προτείνεται νέος κανονισμός του Συμβουλίου. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 4. 1 Γενικός στόχος τη ς ενέργειας Το πρόγραμμα αποβλέπει στην ενθάρρυνση της οικονομικής μεταρρύθμισης και ανάκαμψης στις χώρες εταίρους (Νέα ανεξάρτητα κράτη και Μογγολία). Το πρόγραμμα παρέχει συνδρομή για τη στήριξη των μεταρρυθμίσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη στα κράτη εταίρους για μέτρα τα οποία αποσκοπούν στη μετάβαση προς την οικονομία αγοράς και την ενδυνάμωση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Το πρόγραμμα βασίζεται στις αρχές και τους στόχους που καθορίζονται στις συμφωνίες εταιρικής σχέσης και συνεργασίας καθώς rat στις συμφωνίες εμπορικής και οικονομικής συνεργασίας, στο πλαίσιο των οποίων η Κοινότητα, τα κράτη μέλη της και τα κράτη εταίροι συνεργάζονται για να στηρίξουν πρωτοβουλίες κοινού ενδιαφέροντος. 43 4. 2 Χρονική διάρκεια της ενέργειας και προβλεπόμενες ρυθμίσεις για την ανανέωση ή την παράταση της Βλ. σημείο 3. Κατά την περίοδο εφαρμογής του νέου κανονισμού, δηλαδή από το 2000 έως το 2006, οι δραστηριότητες που θα χρηματοδοτηθούν στις χώρες εταίρους θα επιλέγονται σε ετήσια ή εξαμηνιαία βάση με τα κράτη μέλη. ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ/ΕΣΟΔΩΝ 5. 1 Υποχρεωτικές /Μη Υποχρεωτικές Δαπάνες ΜΥΔ 5. 2 Διαχωριζόμενες/Μη Διαχωριζόμενες Πιστώσεις ΔΠ 5. 3 Είδος των εσόδων Ουδέν ΕΙΔΟΣ ΤΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ/ΕΣΟΔΩΝ • • • Επιδότηση κατά 100% Επιδότηση για συγχρηματοδότηση με άλλες πηγές του δημοσίου ή/και του ιδιωτικού τομέα Πιθανότητα συγχρηματοδότησης (άρθρο 11 παράγραφος 2) Κατά κανόνα, η χρηματοδότηση των δράσεων λαμβάνει τη μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων που καλύπτουν πλήρως το εκτιμώμενο κόστος του έργου. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις προβλέπεται συγχρηματοδότηση, όπως στην περίπτωση: α) β) του μηχανισμού της Μπανγκόκ, στο πλαίσιο του οποίου το πρόγραμμα χρηματοδοτεί την πτυχή "τεχνική βοήθεια" των επενδυτικών έργων της ΕΤΑΑ (χωρίς να έχουν καθοριστεί ποσοστά για τη συνεισφορά Tacis). του Διεθνούς Κέντρο Επιστήμης και Τεχνολογίας και, στο μέλλον, του Ουκρανικού Κέντρου Επιστήμης και Τεχνολογίας, στο πλαίσιο του οποίου το πρόγραμμα συγχρηματοδοτεί τα έργα Ε&Α με άλλη χρηματοδοτούντα μέρη, κυρίως τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Το 1998, ο μηχανισμός Μπανγκόκ απορρόφησε 23 εκατομμύρια ECU από τα ετήσια κεφάλαια, ενώ τα δύο κέντρα επιστήμης και τεχνολογίας 20 εκατομμύρια ECU. Στο μέλλον, θα μπορέσουν να αναπτυχθούν νέα μέσα συγχρηματοδότησης. Στο πλαίσιο της διασυνοριακής συνεργασίας, θα υπάρξει στενή συνεργασία μεταξύ του παρόντος προγράμματος και των προγραμμάτων Phare και Intcrrcg με σκοπό την εφαρμογή συντονισμένων δράσεων εκατέρο)0εν των συνόρων. Το πρόγραμμα διασυνοριακής συνεργασίας εγκαινιάστηκε το 1996. Πρόκειται για κοινή δράση του Ευρο)παϊκού Κοινοβουλίου, που δημιουργήθηκε με χωριστό κονδύλιο του 44 προϋπολογισμού για τις διαμεθοριακές δράσεις, και του Συμβουλίου, στο πλαίσιο του κανονισμού εφαρμογή διασυνοριακών δράσεων. Οι δράσεις χρηματοδότησης θα επιλεγούν με βάση τα ακόλουθα κύρια κριτήρια: (ΕΚ) αριθ. 1279/96 της 25/06/96 που προβλέπει την τη σημασία των συνόρων μεταξύ των δικαιούχων χωρο')ν και της ΕΕ και μεταξύ των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης· τον πληθυσμό, το επίπεδο ανάπτυξης των ενδιαφερόμενων περιοχών, το οποίο καθορίζεται με βάση ορισμένα κριτήρια όπως το ΑΕΠ ανά κάτοικο, την ικανότητα απορρόφησης, την αποκτηθείσα εμπειρία από την εκτέλεση προηγούμενων προγραμμάτων. Στο πλαίσιο του προγράμματος συνδρομής, τα έργα προσδιορίζονται από τις υπηρεσίες της Επιτροπής με βάση τις συζητήσεις που διεξάγονται με τα αρμόδια όργανα των χωρών εταίρων. Τα επιλεγόμενα έργα παρουσιάζονται στα προγράμματα δράσης που εκπονούνται από τις υπηρεσίες της Επιτροπής και υποβάλλονται προς γνωμοδότηση στις αρμόδιες επιτροπές των κρατών μελών. ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ 7. 1 Μέθοδος υπολογισμού του συνολικού κόστους της ενέργειας (σχέση μεταξύ του μεμονωμένου και του συνολικού κόστους) Το πρόγραμμα συνδρομής υπέρ των νέων ανεξάρτητων κρατών και της Μογγολίας περιλαμβάνεται μεταξύ των δημοσιονομικών προτεραιοτήτων της Επιτροπής στην κατηγορία 4 των δημοσιονομικών προοπτικών. Κατά την περίοδο 2000-2006, οι ανάγκες των ΝΑΚ θα είναι σημαντικές και θα υπερβούν κατά πολύ τους διαθέσιμους πόρους. Όπως αναφέρεται στο πρόγραμμα δράσης 2000, η συνολική επιχορήγηση για τα προγράμματα εξωτερικής συνδρομής είναι πιθανό να αυξηθεί με ρυθμό όχι μεγαλύτερο από εκείνον του ΑΕΠ των κρατών μελών της ΕΕ. Λαμβανομένου υπόψη του περιορισμού αυτού, σε συνδυασμό με την έκταση των προβλημάτων που πρέπει να επιλυθούν, προτείνεται να καθοριστεί η κοινοτική χρηματοδότηση σε 570 περίπου εκατομμύρια ευρώ ετησίως κατά μέσο όρο ή σε 4 200 εκατομμύρια ευρώ για την περίοδο εφαρμογής του νέου κανονισμού. Με την επιφύλαξη της ετήσιας διαδικασίας του προϋπολογισμού, η Επιτροπή προτείνει συνολική χρηματοδοτική συνδρομή ύψους 4 000 εκατομμυρίων ευρώ για τις δράσεις του κεφαλαίου Β7-52, για την περίοδο 2000-2006 ("Συνεργασία με τα ΝΑΚ και τη Μογγολία" και για όλες τις δράσεις που καλύπτουν τα κονδύλια του προϋπολογισμού Β7-51 ("ET Α Α - εγγραφή της Κοινότητας στο κεφάλαιο") και Β7-53 ("Αλλες παρεμβάσεις της Κοινότητας υπέρ το)ν χα)ρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και των ΝΑΚ"). να Το ποσό αυτό είναι ενδεικτικό και θα προταθεί κατά τις διαπραγματεύσεις που αφορούν τις νέες δημοσιονομικές προοπτικές για το διάστημα 2000-2006. Ενδέχεται των διαπραγματεύσεων αυτών και την ισορροπία που θα συμφωνηθεί μεταξύ των τομέων συνεργασίας που κρίνεται ότι έχουν προτεραιότητα στις ανακοινο')σεις της Επιτροπής σχετικά με το πρόγραμμα δράσης 2000 και τις νέες δημοσιονομικές προοπτικές για την ίδια περίοδο. επανεξεταστεί, συνάρτηση έκβαση την με σε 45 7. 1. 1 Πιστώσεις ανάληψης υποχ/)εώσι:(υ ν και Η συνδρομή παρέχεται μέσω τριών κατηγοριών προγραμμάτων συγκεκριμένα μέσω των εθνικών προγραμμάτο>ν, των πολυκρατικών προγραμμάτων και "άλλων" προγράμματος που καλύπτουν θεματικές δράσεις, συμπεριλαμβανομένου το>ν προγραμμάτων πυρηνικής ασφάλειας, του προγράμματος στήριξης του Διεθνούς Κέντρου Επιστήμης και Τεχνολογίας, του μηχανισμού Μπανγκόκ της ΕΤΑΑ, κ. λπ. Οι ποιοτικές επιδόσεις του προγράμματος επιβεβαιώθηκαν κατά τα μέσα του 1997 από ανεξάρτητη ενδιάμεση έκθεση αξιολόγησης. Όπως σημειώνεται το πρόγραμμα είχε θετικά σ'αυτήν, αποτελέσματα, ήδη από την έναρξη του το 1991, όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των έργων στην εκπλήρωση των επιδιωκόμενων στόχων". "πρέπει να αναγνωριστεί ότι Απαιτείται νέος κανονισμός που θα διέπει τη συνέχιση της συνδρομής για την εδραίωση της προόδου και την περαιτέρω ανάπτυξη με βάση τη σημαντική πρόοδο που έχουν σημειώσει όλες οι χώρες των ΝΑΚ και η Μογγολία όσον αφορά την εγκαθίδρυση δημοκρατικών οικονομιών αγοράς. Οι μελλοντικές σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και των ΝΑΚ θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις ανάγκες και τις επιπτώσεις της διεύρυνσης της Ένωσης προς τις ανατολικές χώρες. Τα νέα κοινά σύνορα είναι πιθανό να αυξήσουν τις εμπορικές ροές, τις επενδύσεις και τα μεταναστευτικά ρεύματα και να αυξήσουν τις ανησυχίες όσον αφορά την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα. Μία άλλη ακόμη προτεραιότητα η ανάγκη εντατικοποίησης το)ν σχέσεων μεταξύ των ΝΑΚ και της διευρυμένης Ένωσης. είναι Τέλος, το ποσό της συνδρομής θα καθοριστεί σε συνάρτηση με τους αυξανόμενους δημοσιονομικούς περιορισμούς. Θα πρέπει να βελτιο>0εί η εκτέλεση του προγράμματος ώστε να εξασφαλιστεί η μεγαλύτερη δυνατή αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα. Ο προτεινόμενος νέος κανονισμός βασίζεται στον προηγούμενο κανονισμό και, συγχρόνως, λαμβάνει υπόψη τις αλλαγές που έχουν επέλθει στο οικονομικό και πολιτικό πλαίσιο των ΝΑΚ. Οι νέες προτεραιότητες που καθορίζει είναι οι εξής: μεγαλύτερη επικέντρωση της συνδρομής για την επίτευξη όσο το δυνατό μεγαλύτερου αντίκτυπου, • σαφής διαφοροποίηση των προγραμμάτο>ν ανά χο')ρα, • στήριξη το>ν στόχων το>ν συμφωνιών εταιρικής σχέσης και συνεργασίας (ΣΕΣΣ). Οι εν λόγω στόχοι θα προωθηθούν με την καλύτερη εφαρμογή της συνδρομής, και συγκεκριμένα με: • την αντικατάσταση του προγραμματισμού "με βάση τα αιτήματα" από τον προγραμματισμό "με βάση το διάλογο", • την αύξηση του αριθμού των διαθέσιμων μέσων συνδρομής, και ιδίως με τη μεγαλύτερη προώθηση των επενδύσεων και τη μεγαλύτερη προσφυγή 46 στις αδελφοποιήσεις μεταξύ των οργάνων της ΕΕ και των ΝΑΚ, καθώς και με τη μεγαλύτερη βιομηχανική συνεργασία, • τη βελτίωση της ποιότητας της συνδρομής, ιδίως με τη δημιουργία "συστήματος παροχής κινήτρων". 7. 1. 2. Πιστώσεις πληρωμών Οι πιστώσεις πληρωμών για το 1997 ανήλθαν σε 490 εκατομμύρια ECU évavrt 445 εκατομμυρίων ECU για το 1996, πράγμα που αντιπροσοιπεύει αύξηση κατά 10%. Για την περίοδο που καλύπτει ο κανονισμός, οι πιστώσεις πληρωμών εκτιμώνται σε 4 000 εκατομμύρια ευρώ. 7. 2 Αναλυτική κατανομή των στοιχείων του κόστους Χρηματοδοτική, τεχνική και οικονομική συνεργασία με τα ΝΑΚ και τη Μογγολία (Κεφάλαια Β7-52, Β7-51 και Β7-53) Πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων του πολυετούς ενδεικτικού προγράμματος (Τρέχουσες τιμές, σε εκατομμύρια ευρώ) (Με την επιφύλαξη της ετήσιας διαδικασίας του προϋπολογισμού και των αποτελεσμάτων των διαπραγματεύσεων για τις νέες δημοσιονομικές προοπτικές) Κατανομή 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Σύνολο Σύνολο 510 530 550 570 590 615 635 4 000 Μέση ετήσια αύξηση: 3,77% Τα προγράμματα διεξάγονται στους ενδεικτικούς τομείς που αναφέρονται στο παράρτημα II του κανονισμού (Ευρατόμ, ΕΟΚ) αριθ. ΧΧΧΧΧΧ του Συμβουλίου και αναφέρονται στο σημείο 9. 1 παρακάτω. 7. 3 Λειτουργικές δαπάνες για μελέτες, συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων, κ. λπ. που εγγράφονται στο μέρος Β του προϋπολογισμού Πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων σε εκατομμύρια ευρώ (σε σημερινές τιμές) 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Σύνολο - Μελέτες - Συνεδριάσεις εμπειρογνωμόνων - Συνέδρια - Πληροφόρηση και δημοσιεύσεις Σύνολο 6 6 6 6 6 6 6 42 47 7. 4 Χρονοδιάγραμμα των πιστώσεων ανάληψης υποχρεώσεων και των πιστώσεων πληρωμών Ο ακόλουθος πίνακας αφορά τις πληρωμές που αντιστοιχούν στα οικονομικά έτη 2000-2006 και δεν λαμβάνει υπόψη τις πληρωμές που πρόκειται να διεκπεραιωθούν κατά το ίδιο διάστημα αλλά για προηγούμενα οικονομικά έτη. Πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων Πιστώσεις πληρωμών οικον. έτος 2000 οικον. έτος 2001 οικον. έτος 2002 οικον. έτος 2003 οικον. έτος 2004 οικον. έτος 2005 οικον. έτος 2006 Σύνολο 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Επόμενα έτη Σύνολο 510 530 550 570 590 615 635 4. 000 17 88 185 162 58 18 91 192 208 21 19 94 230 188 18 510 530 550 20 130 257 134 30 570 39 181 307 63 590 41 204 370 615 68 567 635 17 106 295 468 664 688 730 1 031 4 000 8 ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΤΗΣ Προβλεπόμενα ειδικά μέτρα ελέγχου Η διοικητική παρακολούθηση των συμβάσεων και των πληροιμών εξακολουθεί να πραγματοποιείται σε κεντρικό επίπεδο στην έδρα της Επιτροπής στις Βρυξέλλες. Λόγω των νομικών και διοικητικών περιορισμών, δεν συνιστάται στο στάδιο αυτό η μεταβίβαση της διαχείρισης των έργων στους οργανισμούς εταίρους, όπως έγινε στο πλαίσιο του προγράμματος Phare. Ωστόσο, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις που έχουν διατυπωθεί, ιδίως από το Ελεγκτικό Συνέδριο, πρέπει να ενθαρρυνθεί η αποκέντρωση ορισμένων καθηκόντων προς τις αντιπροσωπίες. Ο βαθμός της αποκέντρωσης αυτής θα εξαρτηθεί από τη διάθεση του ανθρώπινου δυναμικού. Το 1995, εγκαινιάστηκε το πρόγραμμα παρακολούθησης και αξιολόγησης για να ικανοποιητικό επίπεδο για όλα τα διασφαλιστεί η επίτευξη των στόχο)ν σε lacis, η παρακολούθηση ενδιαφερόμενα μέρη. Στο πλαίσιο του προγράμματος συνίσταται στην προετοιμασία/υποβολή του προγράμματος και τα λοιπά ενδιαφερόμενα μέρη - αναλυτικής περιοδικής αξιολόγησης την ομάδα διαχείρισης - προς 48 υπό μορφή γραπτής λεπτομερούς περίληψης των έργων Tacis, στην οποία αναφέρεται κατά πόσον έχουν επιτευχθεί οι προβλεπόμενοι στόχοι. Ο στόχος της παρακολούθησης αυτής είναι να εξακριβωθεί ότι τα έργα βρίσκονται "σε καλό δρόμο" και να επιτραπεί "ο έγκαιρος εντοπισμός" των δυνητικών προβλημάτων ώστε να μπορέσουν να γίνουν οι απαραίτητες προσαρμογές με όσο το δυνατό λιγότερες διαταραχές. Ο άμεσος στόχος της παρακολούθησης είναι να εξασφαλιστεί περιοδικός μηχανισμός πληροφόρησης που να επιτρέπει στην ομάδα διαχείρισης του προγράμματος να λαμβάνει πιο στοχοθετημένες αποφάσεις ώστε να διασφαλίζεται ότι το έργο συνεχίζει την κανονική πορεία του και, επομένως, εκπληρώνει τους στόχους του. Το 1996 δημιουργήθηκε μονάδα αξιολόγησης και η παρακολούθηση έγινε χωριστή δραστηριότητα. Το σύστημα παρακολούθησης βασίζεται σε περιφερειακά γραφεία στα κράτη εταίρους και σε κεντρική μονάδα παρακολούθησης στην Επιτροπή. Το προσωπικό των γραφείων παρακολούθησης αποτελείται από εμπειρογνώμονες της ΕΕ και τοπικούς ελεγκτές. Τα γραφεία αυτά είναι υπεύθυνα για την καθημερινή παρακολούθηση και την εκπόνηση περιοδικών εκθέσεων και, όταν αυτό ζητείται, ειδικών εκθέσεων. Τα γραφεία αυτά ασχολούνται επίσης τόσο με διακρατικά όσο και με τομεακά έργα. Οι εμπειρογνώμονες της ΕΕ εξασφαλίζουν επίσης την κατάρτιση των ομολόγων τους ελεγκτών. στα Τα γραφεία παρακολούθησης διασφαλίζουν τη σύνδεση μεταξύ όλων το)ν συμμετεχόντων Επιτροπής (συμπεριλαμβανομένων των αντιπροσωπειών), το)ν μονάδων συντονισμού, των εταίρων των έργων και των συμβαλλομένων. Τα γραφεία αυτά παρέχουν εκθέσεις ελέγχου με συστηματικό και συντονισμένο τρόπο σε όλους τους προαναφερόμενους συμμετέχοντες στα έργα. προγράμματα, δηλαδή μεταξύ της Το σύστημα ελέγχου και αξιολόγησης εφαρμόζεται και στις δραστηριότητες που αφορούν τη διασυνοριακή συνεργασία και το ταμείο για την υλοποίηση καταφυγίου. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΟΣΤΟΥΣ-ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ 9. 1 Ειδικοί και ποσοτικοποιημένοι στόχοι* πληθυσμός στον οποίο απευθύνεται η ενέργεια Οι ειδικοί στόχοι του προγράμματος περιγράφονται στο παράρτημα II του κανονισμού. Ο πληθυσμός στον οποίο απευθύνεται η ενέργεια στις χώρες εταίρους είναι: οι κρατικοί οργανισμοί, οι δημόσιες και ιδιωτικές τράπεζες και επιχειρήσεις, οι πελάτες, οι γεωργικές οργανώσεις, οι οργανώσεις των εμπόρων χονδρικής και λιανικής πώλησης, ο θιγόμενος πληθυσμός, οι κρατικές αρχές, οι δικαιούχοι των δημόσιων συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας, οι ΜΚΟ, κ. λπ. Οι δικαιούχοι ποικίλουν ανάλογα με τα έργα. Ο γενικός στόχος της συνδρομής υπέρ των ΝΑΚ και της Μογγολίας είναι η στήριξη της οικονομικής μεταρρύθμισης και ανάκαμψης. Ειδικότερα, το πρόγραμμα αποβλέπει στους ακόλουθους στόχους: να παρέχει βοήθεια, ιδίως τεχνική, για τη στήριξη των διεξαγόμενοι μεταρρυθμίσεων στα κράτη εταίρους ώστε να ευνοηθεί η θέσπιση μέτρων που αποβλέπουν στην προώθηση της μετάβασης προς την οικονομία αγοράς και την ενδυνάμωση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου· 49 να προωθεί την πυρηνική ασφάλεια, ιδίο>ς με τη στήριξη τοτν κανονιστικών αρχών να αποβλέπει στην προώθηση διακρατικής, διαπεριφερειακής και διαμεθοριακής συνεργασίας μεταξύ των ίδιων των κρατών εταίρων, μεταξύ των κρατών εταίρων και της Ένωσης και μεταξύ των κρατών εταίρων και της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης· να εφαρμόζεται με βάση το στόχο επίτευξης μακροπρόθεσμης σταθερότητας και ευημερίας, μέσο) στήριξης που επιτρέπει την αειφόρο οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, και με βάση τις εξελισσόμενες ανάγκες των κρατών εταίρων, την ικανότητα τους απορρόφησης και την πρόοδο τους προς τη δημοκρατία και την οικονομία αγοράς. Για την επίτευξη των στόχο)ν αυτο')ν, θα παρασχεθεί συνδρομή στους ακόλουθους τομείς προτεραιότητας. 1. Προώθηση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου ανάπτυξη του κράτους δικαίου στήριξη της εφαρμογής αποτελεσματικών πολιτικών μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο στήριξη των εκτελεστικών και νομοθετικών οργάνων (σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο) στήριξη των δραστηριοτήτων στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσο)τερικών υποθέσεοον ενδυνάμο>ση του νομοθετικού και κανονιστικοί) πλαισίου στήριξη για την τήρηση το>ν διεθνών υποχρεώσεο)ν στήριξη της κοινωνίας των πολιτών 2. Στήριξη του ιδιωτικού τομέα και χορήγηση συνδρομής για την οικονομική ανάπτυξη των συστημάτων τραπεζικών και χρηματοπιστωτικών προώθηση των μικρών KUI μεσαίων επιχειρτ|σεων ανάπτυξη υπηρεσιών προώθηση των ιδιωτικών επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των κοινών επιχειρήσεων βιομηχανική συνεργασία, συμπεριλαμβανομένης της έρευνας ιδιωτικοποίηση αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων προώθηση των ιδιωτικών συναλλαγών και επενδύσεων 3. του συστήματος Στήριξη για την αντιμετώπιση των κοινωνικών συνεπειών της μετάβασης μεταρρύθμιση συστήματος, του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας και ασφαλίσεων συνδρομή για τη μείωση του κοινωνικού αντίκτυπου της βιομηχανικής αναδιάρθρωσης συνδρομή για την κοινωνική αναδιάρθωση ανάπτυξη των υπηρεσιών απασχόλησης, συμπεριλαμβανομένης της επιμόρφωσης συνταξιοδοτικού υγείας, του 50 4. 5. 6. Ανάπτυξη των δικτύων υποδομής δίκτυα μεταφορο')ν τηλεπικοινωνιακά δίκτυα δομές για την παροχή ενέργειας και δίκτυα μετάδοσης σημεία διέλευσης των συνόρων Προώθηση της προστασίας του περιβάλλοντος ανάπτυξη βιώσιμων περιβαλλοντικών πολιτικών και πρακτικών προώθηση της εναρμόνισης των περιβαλλοντικών προτύπων με τα πρότυπα της ΕΕ προώθηση της βιώσιμης χρήσης και διαχείρισης των φυσικών πόρων, συμπεριλαμβανομένων της αποτελεσματικής χρησιμοποίησης της ενέργειας και της βελτίο)σης των περιβαλλοντικών υποδομών Ανάπτυξη της αγροτικής οικονομίας νομικό και κανονιστικό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένης της ιδιωτικοποίησης των γαιών καλύτερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση και προώθηση της κατάρτισης βελτίωση της διανομής και της πρόσβασης στις αγορές Ενδεχομένως, θα χορηγηθεί στήριξη στην πυρηνική ασφάλεια, σύμφωνα με τις προτεραιότητες που περιγράφονται στο άρθρο 2 παράγραφος 6 του κανονισμού. Σε όλα τα προγράμματα, θα λαμβάνονται δεόντως υπόψη τα ακόλουθα ζητήματα: η προώθηση ίσων ευκαιριών για τις γυναίκες στις δικαιούχους χο')ρες, τα περιβαλλοντικά θέματα, οι αρχές, οι στόχοι και οι απαιτήσεις που προβλέπονται στις συμφωνίες εταιρικής σχέσης και συνεργασίας και στις εμπορικές και οικονομικές συμφωνίες, καθώς και ο κοινωνικός αντίκτυπος το)ν μέτρων μεταρρύθμισης. 9. 2 Αιτιολόγηση της ενέργειας Η δράση εντάσσεται στην στρατηγική που καθόρισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Ρώμης το 1990. Το πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας της ΕΕ είναι το μέσο που προβλέπεται στο πλαίσιο της χρηματοδοτικής συνεργασίας των συμφωνιών εταιρικής σχέσης που έχουν αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης με 10 από τα 12 ΝΑΚ καθώς και με τη Μογγολία. Η οικονομική κατάσταση των χωρών εταίρων απαιτεί εξωτερική βοήθεια για τη στήριξη της μετάβασης προς την πλουραλιστική δημοκρατία και την οικονομία αγοράς. Το παρόν πρόγραμμα ενισχύει, με την προώθηση της συνεργασίας, την ενοποίηση με την ΕΕ και τις ΧΚΑΕ και ευνοεί με τον τρόπο αυτό την επίτευξη των στόχων των εξωτερικών πολιτικών της ΕΕ. Επικουρικότητα II στήριξη της ομαλής πολιτικής και οικονομικής μετάβασης είναι προς το συμφέρον τόσο της ΕΕ όσο και των ΝΑΚ. Λαμβανομένης υπόψη της πολυπλοκότητας του έργου αυτού, και για να εξασφαλιστεί ο μεγαλύτερος δυνατός αντίκτυπος, είναι απαραίτητο να υπάρχει ένα κοινό όργανο για το συντονισμό των παρεμβάσεων. Έτσι, μπορεί να εξασφαλιστεί ο 51 σχηματισμός "κρίσιμης μάζας", που θα δημιουργήσει με τον τρόπο αυτό αποτελέσματα πολλαπλασιαστικού χαρακτήρα και οικονομίες κλίμακας. Ο συντονισμός του προγράμματος με τα εθνικά προγράμματα το>ν κρατών μελών θα πραγματοποιείται στο πλαίσιο της αρμόδιας επιτροπής, η οποία θα εξετάζει με τα κράτη μέλη τις προτεραιότητες που καθορίζει η Επιτροπή και θα διατυπώνει τη γνώμη της για τα προγράμματα δράσης και τα έργα που υποβάλλονται σ'αυτήν. Έχει καθιερωθεί τακτικός συντονισμός με τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένου του επιτόπιου συντονισμού, τόσο όσον αφορά τον καθορισμό όσο και την εκτέλεση του προγράμματος. Ο συντονισμός της συνδρομής πραγματοποιείται με όλους τους σημαντικούς χορηγούς βοήθειας. Υπάρχει ειδικός μηχανισμός για τη συνεργασία με την ΕΤΑΑ, χάρη στον οποίο οι μη επιστρεπτέες ενισχύσεις της ΕΕ προστίθενται στα δάνεια που χορηγεί η τράπεζα. Στο μέλλον, θα μπορέσουν να αναπτυχθούν και διάφορα άλλα μέσα. Επιλογή των τρόπων παρέμβασης Ο κανονισμός έχει καθορίσει ένα πρόγραμμα που παρέχει κυρίως τεχνική βοήθεια. Ωστόσο, το 25% κατά ανώτατο όριο του προϋπολογισμού μπορεί να αφιερωθεί στην προώθηση των επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένων i) της τεχνικής βοήθειας για τη στήριξη της βασικής τεχνολογίας, ii) της τεχνικής βοήθειας που σκοπό έχει να προσελκύει ή να συνοδεύει τις επενδύσεις και iii) της χρηματοδότησης σε ειδικούς τομείς, π. χ. στο πλαίσιο των επενδύσεων της διασυνοριακής συνεργασίας, της στήριξης των MME και της ανάπτυξης δικτύων στρατηγικής σημασίας. Επιπλέον, οι περισσότερες συμβάσεις τεχνικής βοήθειας μπορούν να συμπεριλαμβάνουν ένα στοιχείο σχετικά με τον εξοπλισμό, που δεν υπερβαίνει το 20% της αξίας της σύμβασης στις συνήθεις περιπτώσεις και το 50% της αξίας της σύμβασης στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας. Αστάθμητοι παράγοντες Ο κυριότερος αστάθμητος παράγοντας που θα μπορούσε να επηρεάσει τα αποτελέσματα της συνδρομής είναι η οικονομική και πολιτική κατάσταση όλων των χωρών εταίρων. Η επιτυχία του προγράμματος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη θέληση και την ικανότητα των δικαιούχων οργανισμών και των αρχών των χωρών εταίρων να συνεργαστούν και να θέσουν σε εφαρμογή τις δράσεις που στηρίζονται. 9. 3 Παρακολούθηση και αξιολόγηση της δράσης Οι δείκτες μπορούν να καθοριστούν στην αρχή, κατά τη διάρκεια εκτέλεσης και στο τέλος του έργου. Στο αρχικό στάδιο, οι τυπικοί δείκτες είναι οι εξής: η συμμόρφωση προς τις ανάγκες του εταίρου, η δέσμευση του εταίρου, η λογική της παρέμβασης, οι επιδόσεις TOJV συμβαλλομένων. Κατά το στάδιο εκτέλεσης, οι τυπικοί δείκτες είναι οι εξής: η εκτέλεση των δραστηριοτήτων, η επίτευξη των αποτελεσμάτων και η καταλληλότητα του προγράμματος εργασιών. Στο τελικό στάδιο του έργου, οι τυπικοί δείκτες είναι οι εξής: οι επιδόσεις των συμβαλλομένων, η συνεισφορά των εταίρων του έργου, η καταλληλότητα του έργου, η βιωσιμότητα και η επίτευξη των στόχων. 52 Στο επίπεδο του προγράμματος, η εκτίμηση των επιδόσεων είναι δυσκολότερη, δεδομένου ότι τα έργα συμβάλλουν στην επίτευξη βραχυπρόθεσμων και μεσοπρόθεσμων στόχων, οι οποίοι, με τη σειρά τους, εντάσσονται στον γενικό στόχο. Πρέπει να γίνει αποδεκτό ότι ο γενικός αντίκτυπος της τεχνικής βοήθειας δεν θα μπορέσει ποτέ να εκτιμηθεί με απόλυτη ακρίβεια. Ωστόσο, σύμφωνα με την πάγια πρακτική, τα κριτήρια αξιολόγησης περιλαμβάνουν τον αντίκτυπο, την αποτελεσματικότητα, τη βιωσιμότητα και την αποδοτικότητα. Η παρακολούθηση και η αξιολόγηση στο επίπεδο του έργου θα εξασφαλίζονται σύμφωνα με τον τρόπο που περιγράφεται στο παραπάνω σημείο 8. Επιπλέον, οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής καταρτίζουν ετήσια έκθεση προόδου, η οποία υποβάλλεται προς τα κράτη μέλη, το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών. Τέλος, οι υπηρεσίες της Επιτροπής ενημερώνουν κατά τακτά διαστήματα τα κράτη μέλη (στο πλαίσιο της αρμόδιας επιτροπής) και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (μέσω της επιτροπής προϋπολογισμού και εξωτερικών σχέσεων) για το πραγματικό επίπεδο εκτέλεσης του προγράμματος. 10 ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ (ΤΜΗΜΑ III, ΜΕΡΟΣ Α ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ) Η πραγματική κινητοποίηση των απαιτούμενων διοικητικών πόρων θα εξαρτηθεί από την ετήσια απόφαση της Επιτροπής σχετικά με την κατανομή των πόρων, η οποία λαμβάνει κυρίως υπόψη τον αριθμό του προσωπικού και τα πρόσθετα ποσά που εγκρίνει η αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή. Κατά την αξιολόγηση των αναγκών σε πόρους που προέρχονται από το μέρος Α του προϋπολογισμού, λαμβάνονται υπόψη η διαδικασία screening του προσωπικού που διεξάγεται στο πλαίσιο της "αυριανής Επιτροπής", καθώς και η ορθολογική οργάνωση που έχει θεσπιστεί με τη δημιουργία της υπηρεσίας SCR για τη διαχείριση της βοήθειας προς τις τρίτες χώρες. Οι ανάγκες πόρων όσον αφορά την τεχνική βοήθεια που θα χρηματοδοτηθεί από το μέρος Β του προϋπολογισμού υποβάλλονται στην αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή τη στιγμή της κατάθεσης του προσχεδίου του προϋπολογισμού. 53 10. 1 Επιπτώσεις στον αριθμό των θέσεων απασχόλησης Timoc; Gear|<; a7raax6A. r|ar|<; ripoaco^iKo 7coi) 9a a7iaxoX,r|0£i OTT| Siaxcipioi] xi]q cvtpyi'Aac, Υπάλληλοι Λοιπό προσωπικό ** nTvyfj AidpKeia IlpoaOexoi 7i6poi 'ETT| YqnaTdpxvoi 7topoi OTY\V £v8iaq>ep6p. evr| TAi'i \)7rr|p£aia MOVIJIOI f| EKiaKTOl vnaXkr\\oi Aomoi rcopoi Α Β Γ Σύνο λο 51 35 36 124 21 16 14 51 74 51 50 175 0 0 0 0 7 7 7 7 * ΓΑΙΑ και 80Κ. (αριθμός που αντιστοιχεί στο προσωπικό το οποίο απασχολείτο με το πρόγραμμα Τ&οϊδ πριν από τη δημιουργία της δΟΚ. Το προσωπικό κατανέμεται πλέον μεταξύ της δΟΚ. και της ΓΑ 1 Α. ** ΕΝϋ (έκτακτο, βοηθητικό και προσωρινό προσωπικό) 54 ΔΕΛΤΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ ΣΤΙΣ MME Τίτλος της πρότασης: Νέος κανονισμός για τη χοργήση συνδρομής στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και τη Μογγολία Αριθμός εγγράφου αναφοράς: Η πρόταση: Ο κανονισμός Tacis αφορά την παροχή τεχνικής βοήθειας στα ανεξάρτητα κράτη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και στη Μογγολία. Το εν λόγω πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας, που συνίσταται στη χορήγηση μη επιστρεπτέων ενισχύσεο)ν, σκοπό έχει να ευνοήσει την ανάπτυξη οικονομίας αγοράς και να προαγάγει τη δημοκρατία στα ΝΑΚ. Οι λόγοι ανάληψης μιας τέτοιας δράσης σε κοινοτικό επίπεδο διέπονται από την ανάγκη σχηματισμού κρίσιμης μάζας χρηματοδοτικών πόρων για την επίτευξη αποτελεσμάτων σε διάφορους βασικούς τομείς (πυρηνική ασφάλεια, ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα, κ. λπ. ). Αντίκτυπος στις επιχειρήσεις: Πέρα από τους προαναφερόμενους ευρύτερους πολιτικούς στόχους, το Tacis αποβλέπει στην προώθηση του εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και των ΝΑΚ, σε πολυάριθμους τομείς, καθώς και στην προώθηση των άμεσων επενδύσεων των επιχειρήσειον της Ε Ε στα ΝΑΚ. Ορισμένες ειδικές δράσεις διεξάγονται με σκοπό την παροχή βοήθειας στα ΝΑΚ για τη συμμόρφωση τους προς τις απαιτήσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (τόσο για τα δασμολογικά όσο και για τα μη δασμολογικά θέματα) και, έτσι, θα συμβάλουν στη διεύρυνση της αγοράς για τις επιχειρήσεις της Ε Ε. Πολλά έργα ή προγράμματα Tacis, εκ των οποίων ορισμένα προορίζονται ειδικά για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, στηρίζουν ιδιαίτερα την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων μεταξύ των επιχειρήσεων της ΕΕ και των ΝΑΚ, ιδίως υπό μορφή συμφωνιών για την ίδρυση κοινών επιχειρήσεων. Δεν εφαρμόζονται κριτήρια επιλεξιμότητας με βάση τον τόπο προέλευσης ούτε υποχρεώνονται οι επιχειρήσεις της ΕΕ να λαμβάνουν ειδικά μέτρα για τη συμμόρφωση τους προς την πρόταση. Παρότι η επιτυχής αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων των ΝΑΚ μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της θέσης τους στην παγκόσμια αγορά και στην εμφάνιση, με τον τρόπο αυτό, νέων ανταγοΜστών για τις επιχειρήσεις της ΕΕ, εκτιμάται ότι τα πλεονεκτήματα που συνδέονται με την πολιτική και οικονομική σταθερότητα το>ν ΝΛΚ, καθώς και με. την ανάπτυξη του εμπορίου στην εν λύγο) περιοχή, αντισταθμίζουν σε μεγάλο βαθμό τα μειονεκτήματα που θα μπορούσαν να προκύψουν από την πιθανή αύξηση το)ν ανταγωνιστικών πιέσεων. Οι αναμενόμενες συνολικές επιπτώσεις στις επιχειρήσεις της ΕΕ θα πρέπει επομένως να είναι θετικές, τόσο όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης όσο και τις νέες επενδυτικές ευκαιρίες. 55 Διαβουλεύσεις: οργανισμοί που Κατόπιν διαβουλεύσεων, πολλές μεμονωμένες επιχειρήσεις, καθώς και αντιπροσωπεύουν επιχειρήσεις της ΕΕ με δραστηριότητες στα ΝΑΚ, διατύπωσαν τις απόψεις τους σχετικά με τον προτεινόμενο κανονισμό. Στις 26 Μαΐου 1998 διοργανώθηκε στις Βρυξέλλες συζήτηση στρογγυλής τραπέζης, στην οποία έλαβαν μέρος περίπου σαράντα επιχειρήσεις ή οργανώσεις, μεταξύ των οποίων το European Business Club και η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Εταιριών Συμβούλων Επιχειρήσεων. 56 ISSN 0254-1483 COM(98) 753 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ GR 11 02 01 06 Αριθ. καταλόγου : CB-CO-98-808-GR-C Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L-2985 Λουξεμβούργο