title: 1999/690/EG: Beschikking van de Commissie van 3 februari 1999 inzake staatssteun die Duitsland voornemens is aan Graphischer Maschinenbau GmbH te Berlijn te verlenen (kennisgeving geschied onder nummer C(1999) 327) (Voor de EER relevante tekst) (Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

eurovoc_concepts:
Germany
State aid
aid system
control of State aid
printing
spare part

text: L 272/16 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 10. 1999 II (Besluiten waarvan de publicatie niet voorwaarde is voor de toepassing) COMMISSIE BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 3 februari 1999 inzake staatssteun die Duitsland voornemens is aan Graphischer Maschinenbau GmbH te Berlĳn te verlenen (kennisgeving geschied onder nummer C(1999) 327) (Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (1999/690/EG) DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, De Commissie heeft van belanghebbenden geen opmerkingen ontvangen. Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeen- schap, en met name op artikel 93, lid 2, eerste alinea, Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economi- sche Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a), Na belanghebbenden overeenkomstig genoemde bepalingen te hebben aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken, Overwegende hetgeen volgt: 1. Procedure Bĳ brief van 21 januari 1998 heeft Duitsland aan de Commissie herstructureringssteun aangemeld ten behoeve van Graphischer Maschinenbau GmbH te Berlĳn, hierna „GMB” genoemd. Bĳ brieven van 17 maart, 30 april en 18 juni 1998 werden aan de Commissie aanvullende inlichtingen gegeven. Bĳ schrĳven van 17 augustus 1998 heeft de Commissie Duits- land in kennis gesteld van haar besluit om met betrekking tot deze steun de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden. Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Gemeen- schappen (1); belanghebbenden werd gevraagd hun opmerkingen in te dienen. 2. Uitvoerige beschrĳving van de maatregelen De deelstaat Berlĳn verleent aan GMB herstructureringssteun in de vorm van een subsidie van 9,31 miljoen DEM (4,76 miljoen EUR), waarvan de uitbetaling over de periode 1998-2000 wordt gespreid. De totale kostprĳs van de herstructurering wordt geraamd op 22,93 miljoen DEM (11,72 miljoen EUR); dit omvat maatregelen in verband met de beschikbare bekwaamheden, de geografische en organisatorische herstructu- rering, de uitbreiding van het productenassortiment en een verticale verruiming van de productieactiviteit, alsmede de tot dusver geleden en in de komende jaren verwachte verliezen. GMB is een fabrikant van rotatiepersen voor het drukken van dagbladen, met zetel in Berlĳn-Spandau (West), een gebied dat in aanmerking komt voor regionale steun in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag. Er werken thans 99 personen (tegenover 144 in 1996). GMB is een dochteronder- neming van Koenig & Bauer-Albert AG te Würzburg, hierna „KBA” genoemd, welke onderneming in hoofdzaak drukpersen vervaardigt. KBA is een grote onderneming in de zin van de Aanbeveling 96/280/EG van de Commissie van 3 april 1996 betreffende de definitie van de kleine en middelgrote onderne- mingen (2). Daarom moet ook GMB als een grote onderneming worden beschouwd, want aan het zelfstandigheidscriterium van artikel 1, lid 3, van de bĳlage bĳ Aanbeveling 96/280/EG is niet voldaan. (1) PB C 336 van 4. 11. 1998, blz. 13. (2) PB L 107 van 30. 4. 1996, blz. 4. 22. 10. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 272/17 De cĳfers tonen voor 1996 en 1997 een gestage omzetdaling en exploitatieverliezen, en hieruit blĳkt ondubbelzinnig dat de onderneming zich in moeilĳkheden bevindt. Het door KBA opgestelde herstructureringsprogramma van 24 februari 1997, vervolledigd op 1 september 1997, bestrĳkt de periode 1998- 2000. Gedurende die periode moeten de voorgenomen maatre- gelen leiden tot een optimale bedrĳfsgrootte, een verbetering van de organisatie en een verlaging van de kosten, alsmede in het bĳzonder tot het ontwikkelen van de vereiste bekwaamheid binnen de KBA-groep om zelf speciale machineonderdelen (rollendragers) te produceren die voorheen elders dienden te worden aangekocht. Aangezien GMB niet over een eigen ontwikkelingsafdeling beschikt, worden het ontwerp en de ontwikkeling van deze onderdelen door de moedermaat- schappĳ verricht. Voor de verlening van de herstructurerings- steun geldt daarenboven als voorwaarde dat GMB tot 2006 het personeelsaantal handhaaft op 99. KBA zal eigen middelen aanwenden voor het herstructurerings- plan, voor een totaal van 12,25 miljoen DEM, door de in het verleden door GMB geleden en in 1998 en 1999 naar verwach- ting te lĳden exploitatieverliezen over te nemen, met inbegrip van de uitgaven in het kader van een sociaal plan voor 1997, een waardevermindering op grond van een opschoning van de inventaris en kosten die voortvloeien uit de gedeeltelĳke slui- ting in 1997. Verwacht wordt dat als gevolg van de herstructu- reringsmaatregelen de verliezen in 1998 en 1999 zullen verminderen, jaar 2000 een winst van 520 000 DEM wordt verwacht. Bovendien zouden deze maat- regelen moeten leiden tot een stĳging van de jaarIĳkse omzet tot 36 miljoen DEM vanaf het jaar 2000. terwĳl voor het Bĳ het onderzoek van de aanmelding deelde de Commissie mee dat zĳ eraan twĳfelde of de voorgenomen steun voor de uitzondering van artikel 92, lid 3, van het Verdrag in aanmer- king kwam. In die fase van het onderzoek was het niet duidelĳk of de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilĳkheden (1) zou kunnen worden toegepast ten gunste van GMB, aangezien: — de veronderstellingen dat de levensvatbaarheid op lange termĳn zou worden hersteld, niet afdoende werd gestaafd, noch door de balansprognoses van GMB tot het jaar 2000 noch met duidelĳke afzetperspectieven op de betrokken markt; — de kostenraming voor de ontwikkeling van speciale onder- delen door KBA in Würzburg zeer hoog uitviel en in verhouding tot de verwachte jaaromzet van GMB vanaf 2000 niet te verantwoorden was; — de moederonderneming KBA in de eerste plaats er belang bĳ heeft dat de productie van speciale onderdelen binnen de groep zelf zou worden uitgevoerd, zodat het niet nodig is om knowhow te verkopen aan GMB, die de nieuwe producten op licentiebasis zou kunnen vervaardigen, zoals binnen een groep gebruikelĳk is; — er niet werd aangetoond dat de ontwikkeling van nieuwe producten voor de herstructurering van GMB beslist nood- zakelĳk is; — de bĳdrage van KBA, de moedermaatschappĳ, hoofdzakelĳk bestaat in de overname van de sinds 1996 tot het bereiken van het break-even-point in 2000 geleden verliezen. KBA is echter op grond van de bestaande zeggenschaps- en winst- overdrachtsovereenkomst verplicht de verliezen van GMB over te nemen, zodat de reeds vóór de aanmelding gemaakte verliezen die reeds door KBA werden gedekt, niet als bĳdrage van de moedermaatschappĳ in de herstructure- ring van GMB kunnen worden geaccepteerd. Bovendien staat de voorgenomen herstructureringssubsidie van 9,31 miljoen DEM niet in verhouding tot de in aanmerking komende kosten, en komt zĳ mogelĳk niet alleen aan een onderneming in moeilĳkheden in de zin van de commu- nautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructurerings- steun, maar ook aan de moedermaatschappĳ ten goede. 3. Opmerkingen van Duitsland Bĳ brief van 25 september 1998 heeft Duitsland zĳn opmer- kingen ingediend betreffende de gronden voor het inleiden van de procedure. Vóór de herstructurering van GMB was deze dochteronderne- ming een verlengde werkbank binnen de KBA-groep en haar verschillende productie-installaties in Frankenthal, Redebeul, Trennfeld en Kusel (2). Geen van de producten werd uitsluitend in Berlĳn vervaardigd, maar dat geschiedde eveneens in andere KBA-productie-installaties. Ten gevolge van die parallelle capa- citeit binnen de KBA-groep was GMB vanaf 1993, toen de vraag in de drukperssector drastisch daalde, crisisgevoelig. Overtollig personeel en dalende vraag hebben samen tot snel toenemende verliezen geleid die een bedreiging vormden voor de levensvatbaarheid van GMB. De moederonderneming KBA had reeds in november 1996 de bedoeling om GMB met ingang van 30 juni 1997 te sluiten, maar uiteindelĳk besloot zĳ om een deel van de productie-installatie in Berlĳn verder te laten werken, op voorwaarde dat overheidssteun zou worden verleend. Het kernpunt van het herstructureringsplan is het ontwikkelen van de bekwaamheid tot het produceren van speciale onder- delen (rollenwisselaars, koelcilinders en aanvoerinstallaties) binnen de KBA-groep. Die speciale onderdelen zĳn onafhanke- lĳke modulen van offset-rotatiepersen en vertegenwoordigen minder dan 10 % van de totale prĳs van de drukpersen. Voor rollenwisselaars, koelcilinders en aanvoerinstallaties zou er rechtstreekse concurrentie zĳn door producten van andere ondernemingen, waarvan er mogelĳkerwĳs ook door KBA worden gedistribueerd. en innoverende economische Voor het welslagen van het programma is het nodig dat concurrentiële, producten beschikbaar zĳn en snel op de markt kunnen worden inge- voerd. Met haar huidige structuur kan GMB dergelĳke producten niet op korte termĳn ontwikkelen. Bĳgevolg was in het herstructureringsplan voorzien om van de ontwikkelings- en fabricagemogelĳkheden van KBA in Würzburg gebruik te maken, terwĳl de toekomstige wĳzigingen en aanpassingen in Berlĳn zouden worden uitgevoerd. Duitsland onderstreept echter dat de ontwikkelingsactiviteiten die in Würzburg worden uitgevoerd omdat hiertoe de geschikte capaciteit in Berlĳn ontbreekt, enkel aan GMB als onafhankelĳk „profit center” en als zelfstandig leverancier van de voornoemde modules ten goede zullen komen. Vanaf 1999 zal GMB enkel nog de verbe- terde producten vervaardigen en de productie stopzetten van alle producten die vóór de herstructurering van de onderne- ming werden vervaardigd. (1) PB C 283 van 19. 9. 1997, blz. 2. (2) „KBA in Zahlen”, http://. kba-print. de. L 272/18 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 10. 1999 Naast de reeds voorgelegde voorlopige winst- en verliesreke- ningen tot het jaar 2000 heeft Duitsland in het kader van de procedure de balansramingen van GMB van 1997 tot 2000 overgemaakt. De daarin opgenomen cĳfers wĳzen op een lichte achteruitgang van het balanstotaal bĳ een over het algemeen stevige financiële toestand. realistische levensduur van de producten. Twĳfels over de liqui- diteit van GMB worden verworpen, op grond dat de aange- melde steun niet strekt tot het verhelpen van liquiditeitspro- blemen maar tot vergemakkelĳking van de herstructurering van de onderneming. Ter ondersteuning van die stellingen heeft Duitsland marktstu- dies voorgelegd voor de jaren 1997, 1998, 1999 en 2000 betreffende het wereldmarktaandeel van KBA en GMB bĳ de offset-rotatiepersen voor krantendruk, offset-rotatiepersen voor industrieel gebruik, diepdruk-rotatiepersen en rollenwisselaars/ offset-rotatiepersen. De cĳfers tonen een gestage stĳging van de omzet van GMB voor rollenwisselaars tot 85 miljoen DEM in 1997, 110 miljoen DEM in 1998, 140 miljoen DEM in 1999 en 160 miljoen DEM in 2000. Voor deze producten zou het aandeel van GMB binnen de KBA-groep stĳgen van 61 % in 1997 naar 74 % in 1998 en 87,5 % in 1999, tot ten slotte 90 % in 2000. Er worden geen verkoopsprognoses gegeven voor de andere twee modules — aanvoerinstallaties en koelcilinders — die GMB in haar eigen installatie zal blĳven produceren en verbe- teren. de levensduur Met betrekking tot de geraamde 6,075 miljoen DEM voor de ontwikkeling van producten met groter concurrentievermogen, acht Duitsland de twĳfel van de Commissie over de verhouding tussen de kosten en de verwachte jaaromzet van GMB van 36 miljoen DEM vanaf het jaar 2000 ongegrond. De ervaring leert dat van nieuw ontwikkelde producten gewoonlĳk zeven jaar bedraagt. De uitgaven moeten derhalve over deze periode worden gespreid en dat geeft een jaarlĳkse last van 868 000 DEM en, gezien tegen de verwachte omzet in 2000, komt dit neer op 2,4 % per jaar, of, indien de kosten voor analytische revisie bĳ de voornoemde kostenramingen worden geteld, 3,5 %. Een dergelĳke ratio wordt in de machine- bouwbranche als uiterst laag beschouwd. Voorheen werd aan de Commissie meegedeeld dat het ging om „het ontwerpen van nieuwe producten”, doch de activiteiten in Würzburg vallen niet onder de definitie van toegepast onder- zoek en ontwikkeling, noch die van fundamenteel onderzoek, zoals vastgelegd in bĳlage I van de communautaire kaderrege- ling inzake staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling (1). De activiteiten zĳn gebaseerd op de technische kennis die binnen de KBA-groep beschikbaar is, met als kernpunt het gebruik van genormaliseerde rollen voor papierrollen van verschillende breedtes, evenals het gebruik van nieuwe, economisch voorde- lige en handzame bestanddelen. De nadruk van het herstructureringsprogramma ligt op de toekomstige zelfstandige bevoegdheid van GMB binnen de KBA-groep inzake rollenwisselaars, aanvoerinstallaties en koel- cilinders. De kosten die voor die nieuwe producten, vooral de rollenwisselaars, worden gemaakt, komen uitsluitend ten goede aan GMB die de knowhow van KBA zal kopen. Volgens Duits- land is het niet relevant of de knowhow zal worden aangekocht dan wel of de nieuwe producten op licentiebasis zullen worden geproduceerd. In het laatste geval moet een licentievergoeding worden aangerekend die alle kosten omvat van de ontwikkeling en de constructie, waarbĳ rekening wordt gehouden met een (1) PB C 45 van 17. 2. 1996, blz. 5. Wat de bĳdrage van KBA uit eigen middelen betreft, en met name de overname van de verliezen sinds 1996 en 1997, verplicht de zeggenschaps- en winstoverdrachtsovereenkomst tussen KBA en GMB tot overname van de verliezen van GMB. Deze overeenkomst bevat echter geen opzegtermĳn voor de beëindiging ervan. Vanaf de crisisvergadering in februari 1996 zou KBA de overeenkomst bĳgevolg voortĳdig kunnen hebben beëindigd. Bovendien kan de overname van de verliezen worden gevorderd op de datum waarop de balansen worden ingediend. De balans voor het financiële jaar 1996 is op 22 april 1997 ingediend, dus duidelĳk na de vaststelling van het herstructureringsplan in het kader van de in februari 1997 ondertekende „Bündnis für Arbeit”. Duitsland stelt dat de vraag naar de oorsprong en de omvang van de verliezen van de onderneming belangrĳker is dan de volgens de verplichting overgenomen verliezen. Indien de oorspronkelĳk voor 30 juni 1997 voorziene sluiting van GMB zou zĳn doorgegaan, waardoor de zeggenschaps- en winstover- drachtsovereenkomst tussen KBA en GMB zou zĳn beëindigd, zou KBA de verliezen van 1996 en 1997, dit wil zeggen de kosten voor sociale maatregelen en sluiting, niet volledig moeten hebben overnemen. Het grootste deel van de kosten vloeit voort uit de herstructurering en de bedrĳfsstillegging als gevolg van de omschakeling van de productie. Deze kosten zĳn aanzienlĳk hoger dan de kosten die uit de geplande sluiting van GMB op 30 juni 1997 (2) zouden zĳn voortgevloeid. Bĳ de beoordeling van de voorgenomen subsidie van 9,31 miljoen DEM ten behoeve van GMB en de proportionaliteit ten opzichte van de in aanmerking komende kosten, moet reke- ning worden gehouden met de bĳdrage van de onderneming uit eigen middelen en met de specifieke situatie van Berlĳn- West. Gelet op, enerzĳds, de achtergrond van de beslissing om GMB te sluiten en de aanzienlĳke herstructureringskosten en, anderzĳds, de specifieke regionale situatie van Berlĳn-West, en met name van de verwerkende nĳverheid aldaar, is Duitsland van oordeel dat de bĳdrage van KBA in verhouding staat tot de herstructureringskosten. Bovendien zal voorgenomen herstructureringssteun niet aan KBA zelf ten goede komen. Zonder de belofte om herstructureringssteun toe te kennen zou GMB op 30 juni 1997 zĳn gesloten. Na de beslissing om, niettegenstaande de aanzienlĳke verliezen van GMB, de activi- teiten voort te zetten, heeft KBA aanzienlĳke risico's genomen en heeft zĳ kosten overgenomen die hoger liggen dan het bedrag van de herstructureringssteun. Vanuit het standpunt van KBA was er geen noodzaak om in Berlĳn een kleine productie- eenheid met een bĳzondere bevoegdheid binnen de groep in stand te houden. Om het even welke productie-eenheid binnen de KBA-groep zou de betrokken producten kunnen produ- ceren. Bovendien zouden hiervoor aanzienlĳk minder kosten nodig zĳn geweest dan de uitgaven voor de herstructurering van GMB. de (2) Volgens de balans voor 1997 bedragen de kosten voor de gedeelte- lĳke sluiting 2,518 miljoen DEM en de kosten voor sociale maatre- gelen 1,500 miljoen DEM. 22. 10. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 272/19 De garantie voor de subsidie in de vorm van een grondrente van 9,31 miljoen DEM is bevestigd. De notariële akte is als bewĳsstuk bĳ de brief van Duitsland bĳgevoegd. bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadeel ondervinden van de deling van Duitsland. Volgens de mededeling van Duitsland zal de voorgenomen herstructureringssteun slechts een geringe ongunstige invloed kunnen hebben op de handel en zal hierdoor de mededinging niet worden verstoord op een wĳze die in strĳd is met het gemeenschappelĳk belang. GMB zal veruit de kleinste leveran- cier van rollenwisselaars zĳn. De overige leveranciers behoren tot internationale en financieel sterke groepen. De belangrĳkste concurrent in de sector van rollenwisselaars, Stork-Contiweb, is via Heidelberger Druckmaschinen AG een dochteronderneming van RWE. Een andere concurrent, Vits Maschinenbau GmbH uit Langenfeld, is eigendom van Deutsche Babcock AG. De toekenning van herstructureringssteun maakt van GMB een bekwame, concurrentiële leverancier op de markt voor rollen- wisselaars, aanvoerinstallaties en koelcilinders. De marktpositie van GMB zal de mededinging versterken op het relevante marktsegment dat geen overcapaciteit kent. De aangemelde herstructureringssteun beoogt de levensvatbaarheid van GMB te herstellen en zal noch binnen noch buiten KBA overcapaciteit creëren. 4. Beoordeling van de steun De herstructureringssteun aan GMB wordt met overheidsmid- delen bekostigd en strekt ertoe een onderneming die zich in moeilĳkheden bevindt, op de markt te houden. Bĳgevolg kan die steun ongunstige gevolgen hebben voor de positie van concurrenten uit andere lidstaten op de markt voor drukpersen. Die markt is internationaal en producenten in de Gemeenschap concurreren met elkaar om cliëntele binnen en buiten de Gemeenschap. Bĳgevolg kan de overheidssteun de concurrentie vervalsen of dreigen te vervalsen en kan zĳ de handel tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden. De voorgenomen overheids- steun vormt staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag, in zoverre de begunstigde onderneming hierdoor in staat wordt gesteld een herstructurering door te voeren zonder hiervoor alle kosten te moeten dragen, zoals een onderneming in normale marktomstandigheden zou moeten doen. De overheidssteun valt niet onder een goedgekeurde of bestaande steunregeling en moet bĳgevolg afzonderlĳk worden aangemeld overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag. Duitsland is die verplichting tot aanmelding nagekomen. Volgens artikel 92, lid 1, van het Verdrag zĳn steunmaatregelen van de staten, die de daarin vermelde kenmerken hebben, onverenigbaar met de gemeenschappelĳke markt. Artikel 92, leden 2 en 3, van het Verdrag behelst de voorwaarden voor afwĳking op grond waarvan steun als verenigbaar met de gemeenschappelĳke markt kan worden beschouwd. De in artikel 92, lid 2, van het Verdrag vervatte afwĳkingen kunnen hier niet worden toegepast, aangezien het hier niet gaat om een steun van sociale aard aan individuele verbruikers, noch om steunmaatregelen tot herstel van de schade veroor- zaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurte- nissen, en evenmin om steunmaatregelen aan de economie van Evenmin kan toepassing worden gemaakt van de afwĳkingen in artikel 92, lid 3, onder a), aangezien de steunmaatregelen niet dienen ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst. Ook de afwĳ- king in artikel 92, lid 3, onder b), is niet toepasselĳk aangezien het niet gaat om een steunmaatregel om de verwezenlĳking van een belangrĳk project van gemeenschappelĳk Europees belang te bevorderen of een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen. Hetzelfde geldt voor de afwĳking in lid 3, onder d), aangezien het niet gaat om een artikel 92, steunmaatregel om de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed te bevorderen. Steun met het oog op de herstructurering kan enkel in aanmer- king komen voor de afwĳking in artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag, indien het steunmaatregelen betreft om de ontwik- keling van bepaalde vormen van economische bedrĳvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelĳken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschap- pelĳk belang wordt geschaad, en in zoverre aan de in de communautaire voorwaarden is richtsnoeren vastgelegde voldaan. Volgens die voorwaarden moet de toepasselĳkheid van de afwĳkingen worden onderzocht in het licht van de kaderregelingen en richtsnoeren waarin de Commissie haar uitlegging van die afwĳkingen duidelĳk heeft gemaakt. In de onderhavige zaak wordt de rechtsgrond gevormd door de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructure- ringssteun aan ondernemingen in moeilĳkheden, waarin de voorwaarden worden vastgelegd waaronder herstructurerings- steun verenigbaar met de gemeenschappelĳke markt kan worden geacht. Volgens die richtsnoeren dient de herstructure- ring onderdeel te zĳn van een realistisch, coherent en uitvoerig plan om binnen een redelĳk tĳdsbestek de levensvatbaarheid van een onderneming op lange termĳn te herstellen, op grond van realistische bedrĳfsprognoses. In het herstructureringsplan wordt onder meer rekening gehouden met de omstandigheden waardoor de onderneming in moeilĳkheden is geraakt, met vraag en aanbod op de relevante productmarkt en de te verwachten ontwikkeling daarvan, en met de specifieke sterke en zwakke punten van de onderneming. Het herstructurerings- plan moet de ordelĳke overgang van de onderneming naar een nieuwe economische structuur met goede vooruitzichten op duurzame levensvatbaarheid mogelĳk maken, zodat de onder- neming in de toekomst zonder verdere bĳstand van de over- heid op de solide grondslag van haar eigen middelen kan functioneren. De herstructurering behelst doorgaans de reorganisatie en ratio- nalisatie van de activiteiten van de onderneming op een effi- ciëntere basis, waarbĳ gewoonlĳk niet langer levensvatbare of reeds verlieslatende activiteiten worden afgestoten, de herstruc- turering van bestaande activiteiten welke mogelĳkheden tot herstel van de concurrentiepositie bieden en mogelĳkerwĳs de ontwikkeling van of de overschakeling op nieuwe, levensvat- bare activiteiten. Naast materiële herstructurering is meestal financiële herstructurering noodzakelĳk. L 272/20 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 10. 1999 Volgens punt 3 van de richtsnoeren dient de Commissie te onderzoeken of de herstructurering met name aan de volgende vereisten voldoet. In de eerste plaats het herstel van de levens- vatbaarheid op lange termĳn van de onderneming binnen een redelĳk tĳdsbestek. In de tweede plaats moeten al te grote verstoringen van de mededinging worden voorkomen. In de derde plaats moet de steun in verhouding zĳn tot de kosten en baten van de herstructurering. In de vierde plaats moet het herstructureringsplan volledig worden uitgevoerd en in de vĳfde plaats moeten jaarlĳks gedetailleerde verslagen aan de Commissie worden voorgelegd aan de hand waarvan zĳ de uitvoering van het herstructureringsplan tot in de onderdelen ervan nagaat. 4. 1. Herstel van de levensvatbaarheid op lange termĳn herstructureringsprogramma Bĳ brief van 21 januari 1998 heeft Duitsland een door KBA voorgesteld, met uitgewerkt behulp waarvan GMB op de markt zou kunnen blĳven. Bĳ brieven van 17 maart en 30 april 1998 heeft Duitsland verdere inlichtingen overgemaakt, met daarin precieze voorlopige winst- en verliesrekeningen en de balansen voor de boekjaren 1996 en 1997. In het kader van de procedure heeft Duitsland de balansprognoses voor de jaren 1997 tot en met 2000 ingediend. Het herstructureringsplan houdt rekening met de omstandigheden die tot de moeilĳkheden van de onderneming hebben geleid, met name een ongunstige bedrĳfsgrootte en kostenstructuur, de ongezonde financiële toestand en de over- lapping van productiecapaciteit binnen de KBA-groep wat het door GMB en de overige KBA-fabrieken vervaardigde produc- tenassortiment betreft. De Commissie stelt vast dat de groep zich ertoe heeft verbonden het herstructureringsplan uit te voeren. Om haar kostenstructuur te verbeteren diende GMB in de eerste plaats de personeelsuitgaven te verminderen. Deze bedroegen in 1996 bĳna 35 % van de omzet. Na de gedeelte- lĳke bedrĳfssluiting medio 1997 werden 45 arbeidsplaatsen geschrapt en verminderde de personeelsbezetting van 144 tot 99. Zoals voorzien in het herstructureringsplan zagen de werk- nemers van GMB af van de contractuele salarisverhoging van 1,5 % in 1997 en zĳ stemden ermee in de sociale premies die in de „Bündniss für Arbeit” waren vastgesteld, te verminderen, zodat de kosten op permanente basis met 150 000 DEM per jaar werden verminderd. Uit een vergelĳking van de winst- en verliesrekeningen voor 1996 en voor 1997 blĳkt dat de vermindering van de personeelskosten 3,991 miljoen DEM of 33 % bedroeg. Volgens de voorlopige jaarrekeningen zou er voor 1998 en 1999 in vergelĳking met 1997 nog eens een kostenvermindering van 1,148 miljoen DEM zĳn, zodat voor 2000 ongeveer eenzelfde kostenniveau als voor 1997 wordt verwacht. Ook zal er een kostenbesparing van ongeveer 10 % op het gebied van de assemblage en de constructie worden bereikt door een optimalisering van het productieproces en door vereenvoudiging van de constructies. Verwacht wordt dat ook de interesten en de algemene kosten zullen dalen. Bĳ de aankoop van grondstoffen zou nog eens 2 % kunnen worden bespaard. Uit de voorlopige winst- en verliesrekeningen blĳkt echter een stĳging van die uitgaven tussen 1997 en 2000, hetgeen overeenstemt met de verwachte toename van de omzet. Bĳgevolg zal de herstructurering in ruime mate worden verwezenlĳkt door de reeds voltooide vermindering van perso- neelsuitgaven en verbeteringen in het productieproces. Ten slotte is de herstructurering gericht op de levering van verbeterde en innoverende producten en hun snelle invoering op de markt. Die producten zullen uitsluitend door GMB worden geproduceerd waardoor de bestaande capaciteitsover- lapping binnen de KBA-groep verdwĳnt. De financiële gezondmaking van de onderneming wordt in de eerste plaats gefinancierd door de moederonderneming, door de overname van de verliezen die GMB sinds 1996 heeft geleden en dit tot de onderneming naar verwachting in 2000 het kostendekkend punt zal hebben bereikt. Vanaf dat jaar zou het verwachte winstcĳfer 520 000 DEM bedragen. De Commissie heeft de vooropgestelde balansen, winst- en verliesrekeningen en cashflowcĳfers onderzocht, die voor de periode tot het jaar 2000 werden opgesteld, om na te gaan of de herstructureringsmaatregelen de levensvatbaarheid van GMB herstellen. De Commissie stelt vast dat de ramingen gedetail- leerd zĳn voorgesteld met verklaringen omtrent de onderlig- gende veronderstellingen. De uitvoering van het herstructure- ringsconcept vereist een volledig nieuwe fabrieksopstelling die voor de drie aggregaten op moderne productievoorwaarden is gestoeld. Er wordt nog een bĳkomende productiviteitswinst verwacht van de voor een later tĳdstip geplande invoering van groepswerk. rollenwisselaars, koelcilinders Volgens de Commissie is de doorslaggevende herstructurerings- maatregel de concentratie van GMB op de productie van slechts en drie machineonderdelen: aanvoerinstallaties, en met name de invoering van de gewĳ- zigde en meer concurrentiële rollenwisselaars voor offset-rota- tiepersen en diepdruk-rotatiepersen die door KBA worden verlieslatende ontwikkeld. De Commissie producten zullen worden opgegeven. GMB is verzekerd van afzet door de distributie van de verbeterde machineonderdelen door de moederonderneming en de capaciteitsvermindering voor die onderdelen in andere KBA-productie-installaties en de inbouw van die onderdelen in de drukpersen van KBA. vast dat stelt Volgens Duitsland is de noodzakelĳke snelle marktintroductie van de innoverende producten enkel mogelĳk met behulp van de in Würzburg beschikbare ontwikkelings- en constructiecapa- citeit van KBA. GMB verwacht een omzetstĳging van 30,9 % in 1998, 15,8 % in 1999 en 4,7 % in 2000. De Commissie stelt vast dat de grote omzetstĳging in 1998 te verklaren is door de verliezen die in 1997 werden gemaakt tĳdens de gedeeltelĳke sluiting van de fabriek met het oog op de wĳziging van de productie-lay-out in 1997. Volgens de Commissie gaat het hier om optimistische veron- derstellingen die echter realiseerbaar zĳn. Daarnaast stelt zĳ vast dat KBA gedetailleerde geografisch opgesplitste gegevens van de omzet voor 1997, 1998, 1999 en 2000 in de bedrĳfs- gebieden van KBA en GMB heeft verschaft. Verder stelt de Commissie vast dat het aandeel van GMB binnen de KBA-groep voor de verbeterde rollenwisselaars van 61 % in 1997 tot 90 % in 2000 zal stĳgen, met als gevolg een omzetstĳging van 85 miljoen DEM in 1997 naar 140 miljoen DEM in 2000. 22. 10. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 272/21 Zowel de balans van GMB voor 1997 als de balansprognoses tot het jaar 2000 geven een positief aandelenkapitaal aan van 6 miljoen DEM. Door de bestaande zeggenschaps- en winstoverdrachtsovereen- komst tussen KBA en GMB was de moederonderneming in elk geval verplicht om de verliezen van GMB over te nemen zodat het aandelenkapitaal positief kon blĳven. Afgezien van de kosten voor de ontwikkeling en de verbetering van de door GMB vervaardigde producten, de kosten voor de totstandbrenging van de hiervoor benodigde productie-installaties in Berlĳn en de overige herstructureringskosten, blĳkt noch uit het herstructureringsprogramma noch uit de ramingen tot het jaar 2000 dat belangrĳke investeringen nodig zĳn. Bĳgevolg zou GMB in staat moeten zĳn om in 2000 een gezonde financiële positie te bereiken. In de volgende tabellen zĳn de belangrĳkste aspecten van de analyse van de Commissie samengevat: (× 1 000 DEM of EUR) Winst- en verliesrekening 1997 (1) 1998 1999 2000 DEM EUR DEM EUR DEM EUR DEM EUR Omzet Personeelskosten Bedrĳfsresultaten Winst/Verlies 22 691 11 602 29 700 15 185 34 400 17 588 36 000 18 407 7 968 4 074 6 820 – 2 744 – 1 403 – 1 383 – 2 839 – 1 452 – 1 484 3 487 – 707 – 759 6 820 – 76 – 176 3 487 7 400 3 784 39 90 620 520 317 266 (1) Afgesloten op 31 december 1997. Balans 1997 (1) 1998 1999 2000 DEM EUR DEM EUR DEM EUR DEM EUR (× 1 000 DEM of EUR) Eigen vermogen Passiva Balanstotaal 6 000 7 382 16 464 3 068 3 774 8 418 6 000 7 400 16 500 3 068 3 784 8 436 6 000 7 000 16 000 3 068 3 579 8 181 6 000 6 500 15 500 3 068 3 323 7 925 (1) Afgesloten op 31 december 1997. Volgens de Commissie blĳkt uit de ramingen dat GMB op lange termĳn goede vooruitzichten inzake de rendabiliteit heeft en dat zĳ in staat zal zĳn om zonder bĳkomende overheidssteun haar activiteiten voort te zetten. 4. 2. Vermĳding van buitensporige vervalsing van de mededinging door de steun De Commissie heeft onderzocht of maatregelen werden genomen om nadelige gevolgen van de herstructureringssteun voor concurrenten zoveel mogelĳk te compenseren en of de steun toelaatbaar is op grond van de uitzondering van artikel lid 3, onder c), van het Verdrag. In dit verband moet 92, worden vastgesteld dat GMB in Berlin-Spandau (West) is gelegen, een gebied waarvoor regionale steun kan worden verIeend overeenkomstig artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag. De herstructureringssteun in de vorm van een subsidie van de Berlĳnse autoriteiten kan marktverstorende effecten hebben aangezien GMB nog steeds bedrĳvig is. beoordelen of er op de relevante markt een structureel over- schot aan productiecapaciteit bestaat. De markt van de drukpersen is nauw verbonden met die van de uitgevers- en drukkerĳsector. Deze sector groeide tot het eind van de jaren tachtig, bereikte dan een verzadigingspunt en kent sinds begin van de jaren negentig een teruggang in de productie. Ook voor de traditionele reproductievormen is de markt verzadigd en is het groeipotentieel eer bescheiden. Binnen de sector vinden voortdurend herstructureringen plaats om de ontwikkelingen te volgen op het gebied van informatie- en telecommunicatietechnologie, die de toekomst van de papiergebonden industriële druksector bedreigen. Tussen 1985 en 1994 zĳn het zichtbare verbruik en de productie in de Gemeenschap, in lopende prĳzen, met 67 tot 68 % gestegen. De groei van de wereldwĳde consumptie is in 1992 vertraagd met ongeveer 1 % en in 1993 met nog eens 2,7 %, terwĳl in 1994 opnieuw een stĳging van 2 % werd opgetekend. De ontwikkeling van de productie vertoont soortgelĳke tendensen, maar het herstel van 1994 is in 1995 gestopt en sindsdien stagneren de productiecĳfers (1). De Commissie heeft de beschikbare marktgegevens en het door Duitsland overgemaakte marktverslag onderzocht teneinde te (1) Panorama der EU-Industrie, Europese Commissie, deel 2, 1997. L 272/22 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 10. 1999 Volgens Duitsland daalde tussen 1993 en 1995 de vraag op de Duitse markt voor drukpersen. De omzet van de drie belang- rĳkste producenten daalde in deze periode met 13 %, hetgeen tot prĳsdalingen en een verlies van 2 500 arbeidsplaatsen (9,3 %) heeft geleid. Recente cĳfers tonen echter aan dat de productie in deze sector in 1996 opnieuw met 4,9 % is gestegen en in 1997 nog eens met 11,2 %. De benuttingsgraad in de sector bedroeg 89,1 % in 1996 en 89,4 % in juni 1997 (1). Volgens haar marktprognoses voor de periode 1998-2000 verwacht KBA voor de desbetreffende segmenten van de wereldmarkt een gestage productiestĳging. Voorts deelt Duits- land mee dat er op deze markt geen overcapaciteit bestaat. Volgens punt 3. 2. 2, onder ii), van de communautaire richt- snoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan onderne- mingen in moeilĳkheden moet het herstructureringsplan, even- redig met de hoogte van het ontvangen steunbedrag, bĳdragen tot de herstructurering van de bedrĳfstak op de relevante markt in de Europese Gemeenschap door onomkeerbare verminde- ring of sluiting van productiecapaciteit. Een vermindering of sluiting van productiecapaciteit is onomkeerbaar wanneer de betrokken activa worden gesloopt, zodanig worden veranderd dat zĳ nimmer dezelfde capaciteit kunnen behalen of worden omgebouwd en voorgoed voor een ander gebruik worden bestemd. De Commissie stelt vast dat het herstructureringsprogramma van GMB in de eerste plaats is gebaseerd op een nieuwe en efficiëntere productie-lay-out, alsmede op een wĳziging van het productenassortiment. De productie en assemblage van onder- delen van de bestaande producten zullen worden verminderd of, indien zĳ verlieslatend waren, opgegeven. De door GMB opgegeven onderdelen worden in toenemende mate geprodu- ceerd in de dochterbedrĳven in Würzburg en Frankentahl, teneinde de benuttingsgraad aldaar te verhogen. De Commissie stelt verder vast dat GMB zich zal concentreren op de productie van drie machineonderdelen die in de druk- persen van KBA zullen worden ingebouwd en die in ruime mate producten vervangen die thans nog worden geleverd door producenten buiten de groep. Voor die producten blĳft echter de concurrentie van deze leveranciers bestaan. De voornoemde machineonderdelen worden gebruikt in offset-rotatiepersen en diepdruk-rotatiepersen en vertegenwoordigen samen minder dan 10 % van de totale waarde van een drukpers. Het wereld- marktaandeel van KBA op deze marktsegmenten bedroeg in 1997 9 %, respectievelĳk 20 %. ii), van de communautaire richtsnoeren zal de Commissie, indien er geen structureel overschot aan productiecapaciteit bestaat op een relevante markt in de Gemeenschap waarop de begunstigde actief is, de goedkeuring van de steun gewoonlĳk niet afhankelĳk stellen van capaciteitsvermindering. Aangezien er ook geen aanwĳzingen voorhanden zĳn dat er een capaciteitsoverschot is, aangezien de marktaandelen van GMB relatief klein zĳn en de fabricage van die producten binnen de KBA-groep wordt gespreid, zodat de capaciteit niet toeneemt, is de Commissie van oordeel dat geen maatregelen nodig zĳn om de negatieve gevolgen van de steun voor concur- renten te compenseren. 4. 3. Steun in verhouding tot de kosten en baten van de herstructure- ring De Commissie heeft onderzocht of de steun tot het voor de uitvoering van de herstructurering van de onderneming strikt noodzakelĳke minimum was beperkt. De Commissie houdt rekening ermee dat de herstructurerings- steun van 9,31 miljoen DEM van aanzienlĳke bĳdragen van KBA vergezeld ging, te weten 12,25 miljoen DEM voor de afschrĳving van de exploitatieverliezen die GMB sinds 1996 heeft geleden en die zĳ tot het bereiken van het kostendekkend punt in het jaar 2000 nog zal lĳden. De bĳdrage uit eigen middelen van KBA voor het herstructure- ringsplan kan als volgt worden samengevat: [. ] (*). Wat de eigen middelen betreft die KBA als bĳdrage van de onderneming tot het herstructureringsprogramma heeft inge- bracht, merkt de Commissie op dat zowel de verliezen van 1996 en 1997, evenals de kosten voor de gedeeltelĳke sluiting medio 1997 ten belope van 9,091 miljoen DEM, zĳn ontstaan vóór de datum waarop de herstructureringssteun werd aange- meld, namelĳk 21 januari 1998. Voorts wĳst de Commissie erop dat KBA op grond van de bestaande zeggenschaps- en winstoverdrachtsovereenkomst tussen KBA en GMB verplicht is om de verliezen van GMB over te nemen. De Commissie stelt echter ook vast dat de voor- noemde overeenkomst geen opzegtermĳn voorziet, zodat KBA deze na de crisisvergadering in februari 1996 had kunnen beëindigen. De Commissie stelt voorts vast dat KBA in november 1996 had voorgesteld om GMB op 30 juni 1997 te sluiten, in welk geval GMB geen aanspraak zou hebben kunnen maken op de overname van de exploitatieverliezen van 1996 en 1997, en evenmin van de kosten in verband met de sluiting. De Commissie stelt vast dat er op de relevante markt geen structureel overschot aan productiecapaciteit bestaat. GMB heeft bepaalde activiteiten opgegeven en haar productenassorti- ment verkleind. De geraamde omzet voor de verbeterde producten zou in hetzelfde tempo stĳgen als de verkoopprog- noses voor de wereldmarkt. De Commissie houdt ook rekening met het feit dat GMB de kleinste producent van rollenwisselaars is en dat andere leveranciers deel uitmaken van internationale en financieel sterke groepen. Overeenkomstig punt 3. 2. 2, onder (1) VDMA (Verband Deutscher Maschinen- und Anlagenbau e. V. ), 9. 7. 1998. De Commissie heeft daarnaast ook kennis genomen van de „Bündnis für Arbeit”-overeenkomst die in februari 1997 op grond van het herstructureringsplan werd ondertekend. Ten slotte heeft de Commissie rekening gehouden met het feit dat de eventuele kosten in 1997 veroorzaakt zĳn door de herstruc- turering en de stillegging als gevolg van de omschakeling van de productie-lay-out en het productenassortiment. (*) Gedeelten van de onderhavige tekst zĳn bewerkt om ervoor te zorgen dat vertrouwelĳke gegevens niet worden bekendgemaakt. Deze gedeelten zĳn aangeduid door een van een asterisk voorziene ruimte met drie punten ruimte tussen vierkante haken. 22. 10. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 272/23 Aangezien er geen feitelĳke verplichting van KBA bestond om de exploitatieverliezen van 1996 (1) en 1997 over te nemen, en rekening houdende met het feit dat de kosten voor herstructurering hoger waren dan die welke voor de geplande sluiting van GMB verschuldigd zouden zĳn geweest, is de Commissie van oordeel dat KBA voor de herstructurering van GMB 12,25 miljoen DEM heeft bĳgedragen. In de volgende tabel worden de totale bĳdragen voor de herstructurering samengevat: Bĳdragen voor de herstructurering × 1 000 DEM × 1 000 EUR % 1. Subsidie van het Land Berlĳn = totale overheidssteun 2. Totale bĳdrage van KBA 3. Bĳdrage GMB/KBA 9 310 12 250 1 370 4 760 6 260 40,6 53,4 6,0 Totaal 1 + 2 + 3 22 930 11 720 100 In de tweede plaats heeft de Commissie een vergelĳking gemaakt tussen de bĳdrage van de onderneming uit eigen middelen en de kostenraming voor de herstructurering, en dat geeft de volgende tabel: Kostenraming […] * Würzburg […] * Berlijn […] * Totaal […] * Totaal (1 + 2) 4 875 18 055 22 930 (× 1 000 DEM) De Commissie stelt vast dat de totale kosten voor de herstructurering van de onderneming 22,93 miljoen DEM (11,72 miljoen EUR) bedragen, waarvan 12,25 miljoen DEM ter dekking van de door KBA overge- nomen exploitatieverliezen, sociale kosten en waardeaanpassingen, en 10,68 miljoen DEM voor de invoe- ring van verbeterde producten en de nieuwe productie-lay-out. De Commissie neemt daarnaast kennis van de kosten die zowel in Würzburg als in Berlĳn voor de conceptie en ontwikkeling van de nieuwe producten en voor de analytische verbetering van de bestaande producten werden gemaakt. Ten slotte merkt de Commissie op dat de moederonderneming de knowhow voor de innoverende producten die in Würzburg zĳn geconcipieerd en ontwikkeId, met het oog op de exclusieve productie in Berlĳn aan GMB zal verkopen. In dit verband stelt de Commissie vast dat noch de definities voor toegepast onderzoek en ontwikkeling noch die van fundamenteel onderzoek, zoals vervat in bĳlage I van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling, op de in Würzburg verrichte activiteiten van toepassing zĳn. De Commissie neemt daarnaast ook kennis van de gedetailleerde opsplitsing van de kosten en de gedetailleerde technische beschrĳving en gegevens van de activiteiten die in Würzburg worden uitgevoerd, en die bĳ de Duitse opmerkingen werden gevoegd. De Commissie merkt ook op dat de uitgaven voor de ontwikkeling van de nieuwe producten worden gespreid over een levensduur van zeven jaar, die in de machinebouwsector gebruikelĳk is; dit betekent een jaarlĳkse last van 868 000 DEM, en dat is 2,4 % van de voor 2000 verwachte omzet van 36 miljoen DEM. De Commissie houdt tevens rekening met de verbintenis van Duitsland dat de activiteiten van de moederonderneming van in totaal 15 000 man/uur tegen 175 DEM (2,625 miljoen DEM) voor de ontwikkeling en nog eens 500 DEM voor de productie van het prototype van de rollenwisselaars (offset-rotatiepersen) alsmede 10 000 man/uren tegen 175 DEM (1,75 miljoen DEM) voor de revisie en normalisering van de rollenwisselaars (diepdruk-rotatiepersen) uitsluitend aan GMB ten goede zullen komen. Duitsland heeft geen nauwkeurig tĳdschema overgemaakt waaruit kan worden opgemaakt of de ontwikke- lingskosten na de aanmelding van de herstructureringssteun werden gemaakt. De Commissie heeft echter opgemerkt dat de verbeterde rollenwisselaars (type „Pastomat RC”) sinds eind 1997 door GMB in serie worden geproduceerd: een eerste commercieel succes van het herstructureringsplan. Daaruit volgt dat een aanzienlĳk deel van de ontwikkelingsuitgaven reeds vóór januari 1998 werd gedaan. Hierbĳ komt dat rond 80 % van de uitgaven voor conceptie en ontwikkeling van de nieuwe producten ten goede kwamen aan de ontwikkelings- en constructie-eenheden van de moederonderneming in Würzburg (en ook in Frankenthal, volgens het schrĳven van 25 september 1998). Er zĳ op gewezen dat noch (1) De balans voor 1996 werd zoals gebruikelĳk in april (1997) ingediend, dus na de sluiting in februari 1997 van de „Bündnis für Arbeit”-overeenkomst op grond van het herstructureringsplan. L 272/24 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 10. 1999 Würzburg noch Frankenthal zich in een gebied bevindt dat in aanmerking komt voor regionale steun uit hoofde van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag. De Commissie merkt op dat de capaciteit van GMB ontoereikend is om op korte termĳn de vereiste concurrerende en innoverende producten te ontwikkelen en dat GMB derhalve een beroep moest doen op de capaciteit van KBA. De Commissie is echter van mening dat de moederonderneming in elk geval geïnteresseerd was in de ontwikkeling van verbeterde machineon- derdelen om in haar drukpersen in te bouwen. BĳgevoIg moet ervan worden uitgegaan dat de in Würzburg/Frankenthal uitgegeven ontwikkelingskosten van 4,875 miljoen DEM, die reeds in grote mate vóór de aanmelding werd uitgegeven, ten voordele van de KBA-groep werden gemaakt, ofschoon de verbeterde producten door GMB zullen worden vervaardigd waardoor GMB een eigen competentieterrein binnen de KBA-groep zal krĳgen. Ten slotte wĳst de Commissie erop dat de prĳs die GMB voor de knowhow van die producten zal moeten betalen, en die volgens Duitsland zodanig is berekend dat alle kosten voor ontwikkeling en fabricage worden gedekt, in zekere mate KBA voor de eigen ontwikkelings- kosten zal compenseren. De onderstaande tabel toont de in aanmerking komende totale kosten, het bedrag van de bĳdragen uit eigen middelen van de onderneming en een vergelĳking tussen de kosten die in aanmerking komen voor herstructureringssteun en het bedrag van overheidssteun: Kosten/Bĳdrage Maatregel × 1 000 DEM Bĳdrage in % 1. Kosten Herstructureringskosten in Berlĳn Overname van verliezen, gedeeltelĳke sluiting, een op waardevermindering opschoning van de inventaris grond van Totale, voor steun in aanmer- king komende kosten 2. Bĳdragen Totaal eigen middelen KBA GMB/KBA 3. Overheidssteun Ontwikkelingskosten die van overheidssteun moeten worden afgetrokken Bedrag komende overheidssteun van in aanmerking 5 805 12 250 32 68 18 055 100 12 250 1 370 13 620 9 310 4 875 4 435 75} 52} 27 25 Rekening houdende met bovenstaande berekeningen, blĳkt dat aan GMB een bedrag van 22,93 miljoen DEM zou worden toegekend, waarvan 13,62 miljoen DEM uit eigen middelen en 9,31 miljoen DEM uit overheidsmiddelen. Teneinde de bĳdrage tot het voor de herstructurering van de onderneming noodzake- lĳke minimum te beperken, dient het voorgenomen bedrag van 9,31 miljoen DEM aan overheidssteun derhalve tot 4,875 miljoen DEM te worden beperkt, het bedrag dat hoger is dan de in aanmerking komende herstructureringskosten van 18,055 miljoen DEM. De levensvatbaarheid van GMB wordt door die vermin- dering niet bedreigd, gelet op het feit dat dit bedrag reeds in grote mate is uitgegeven en dat KBA geen onderneming in moeilĳkheden is en de belangrĳkste begunstigde van de activiteiten die in haar eigen productie-installatie worden uitgevoerd. Bĳgevolg ontbreekt in de maatregel het stimulerende element, terwĳl de voornoemde kosten onafhankelĳk zĳn van de herstructurering van GMB zelf en op een herstructurering binnen de KBA-groep gericht zĳn. Bĳgevolg is de Commissie van mening dat slechts het bedrag van 4,435 miljoen DEM als noodzakelĳk minimum kan worden beschouwd, ook in verhouding tot de in aanmerking komende herstructurerings- kosten van 18,055 miljoen DEM en tot de bĳdrage uit eigen middelen van 13,62 miljoen DEM. 4. 4. Volledige uitvoering van het herstructureringsplan en inachtneming van de voorwaarden Volgens punt 3. 2. 2, onder iv), van de communautaire richtsnoeren moet de onderneming het aan de Commissie voorgelegde herstructureringsplan volledig uitvoeren en tevens voldoen aan alle verplichtingen die in de beschikking van de Commissie worden opgelegd. 22. 10. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 272/25 De Commissie stelt vast dat de herstructureringssteun voor een periode van drie jaar (1998-2000) wordt toegekend en dat de betalingen over die periode zullen worden gespreid. De Commissie merkt verder op dat de voorgenomen steun moet worden terugbetaald in het geval dat de herstructureringsmaat- regelen niet volledig worden uitgevoerd. De Commissie heeft ook kennis genomen van het feit dat GMB bĳ notariële akte nr. 568/1997 van 13 november 1997 door een zakelĳke zeker- heid ten belope van 9,31 miljoen DEM is gebonden. 4. 5. Controle en jaarlĳks verslag De Commissie neemt Commissie een jaarlĳks verslag zal voorleggen. er kennis van dat Duitsland de 5. Conclusie Duitsland heeft de voorgenomen overheidssteun aangemeld overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag en is derhalve haar verplichting nagekomen om de steun individueel aan te melden bĳ ontstentenis van een goedgekeurde steunregeling. De Commissie merkt ook op dat het de eerste keer is dat GMB, een onderneming in moeilĳkheden, een beroep heeft gedaan op herstructureringssteun. De Commissie houdt er rekening mee dat de overheidssteun in de vorm van een subsidie gedeeltelĳk voldoet aan de voor- waarden die in de communautaire richtsnoeren inzake onder- nemingen in moeilĳkheden zĳn vervat, dit wil zeggen dat de herstructureringssteun de levensvatbaarheid op lange termĳn van de onderneming binnen een redelĳke tĳdsspanne herstelt en onnodige verstoringen van de mededinging vermĳdt. De steun ligt echter niet beneden het minimum dat nodig is om de herstructurering van de onderneming mogelĳk te maken, in zoverre de voorgenomen subsidies 4,875 miljoen DEM hoger zĳn dan de in aanmerking komende kosten. De Commissie is van oordeel dat alleen een subsidie van 4,435 miljoen DEM in plaats van 9,31 miljoen DEM aan de vereisten beantwoordt die in punt 3. 2. 2, onder iii), van de communautaire richtsnoeren zĳn vervat. De Commissie besluit dat de overheidssteun de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrĳvigheid of van bepaalde regionale economieën vergemakkelĳkt, zonder de handelsvoorwaarden zodanig te veranderen dat het gemeen- schappelĳk belang wordt geschaad. Bĳgevolg is de overheids- steun ten belope van het voornoemde bedrag verenigbaar met de gemeenschappelĳke markt. Dienovereenkomstig stemt de Commissie ermee in dat Duits- land aan GMB steun verleent ten belope van 4,435 miljoen DEM (2,268 miljoen EUR), HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN: Artikel 1 De door Duitsland voorgenomen overheidssteun ten behoeve van de onderneming Graphischer Maschinenbau GmbH te Berlĳn, in de vorm van een subsidie van 9,31 miljoen DEM, is slechts ten belope van 4,435 miljoen DEM verenigbaar met de gemeenschappelĳke markt in de zin van artikel 92, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag en van artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-Overeenkomst. Het bedrag van de steun dat hoger is dan 4,435 miljoen DEM mag niet worden uitgekeerd. Artikel 2 Duitsland legt de Commissie jaarlĳks een gedetailleerd verslag betreffende de uitvoering van het herstructureringsplan voor. Artikel 3 Duitsland deelt de Commissie binnen twee maanden na de kennisgeving van deze beschikking de maatregelen mee die zĳn genomen om deze beschikking uit te voeren. Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland. Artikel 4 Gedaan te Brussel, 3 februari 1999. Voor de Commissie Karel VAN MIERT Lid van de Commissie