title: Advies van het Comité van de Regio's over "Eurotraining voor plaatselijke en regionale overheden in Europa"

eurovoc_concepts:
EU law
local government
regional government

text: C 198/68 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 7. 1999 Advies van het Comité van de Regio’s over „Eurotraining voor plaatselijke en regionale overheden in Europa” HET COMITE´ VAN DE REGIO’S, (1999/C 198/13) gelet op het besluit van zijn Bureau van 15 juli 1998, overeenkomstig art. 198C, lid 4, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, een advies op te stellen over „Eurotraining voor plaatselijke en regionale overheden in Europa” en dit door commissie 7 — Onderwijs, beroepsopleiding, cultuur, jongeren, sport, burgerrechten — te laten voorbereiden; gelet op de conclusies van de op 5 en 6 juni 1998 in Barcelona gehouden conferentie over „Eurotraining voor plaatselijke en regionale overheden in de EU”, die georganiseerd was door het CvdR, het Europees Centrum voor de Regio’s, het Europees Instituut voor overheidsadministratie, het Europa College en de Europese Commissie; gelet op het ontwerpadvies (CDR 404/98 rev. 1), dat commissie 7 heeft aangenomen op 4 december 1998 (rapporteurs: mevrouw Lund en de heer Pujol i Soley), heeft tijdens zijn 28e zitting van 10 en 11 maart 1999 (vergadering van 11 maart) het volgende advies uitgebracht. 1. Inleiding 1. 1. De op 5 en 6 juni 1998 in Barcelona gehouden interregionale conferentie over Eurotraining voor plaatselijke en regionale overheden in de Europese Unie — georganiseerd door het Europees Centrum voor de Regio’s (CER), Barcelona, in samenwerking met het European Institute of Public Ad- ministration (EIPA), Maastricht, het Europa College (CE), Brugge, en gesteund door de Europese Commissie, het Comité van de Regio’s en de regering van Catalonië — betekende een mijlpaal voor de regio’s en de gemeenten van Europa, aange- zien de conferentie gelegenheid bood tot diepgaande bespre- kingen over de opleidingsbehoeften die deze instanties met betrekking tot Europese kwesties ervaren. Op basis van een vragenlijst die aan vrijwel alle regio’s 1. 2. en aan de meeste steden in de EU en in de kandidaat-landen voor toetreding tot de EU is toegezonden, heeft de conferentie de behoeften aan Eurotraining op bepaalde prioritaire gebieden omschreven, en informatie verschaft over de administratieve diensten die zich bezighouden met Europese zaken, de per- soneelscomponent daarvan en de voorlichting met betrekking tot de gekozen vertegenwoordigers en de ambtenaren bij plaatselijke en regionale autoriteiten die met deze kwesties hebben te maken. 1. 3. In de conclusies van de conferentie stonden de behoef- ten van plaatselijke en regionale overheden, alsook van verenigingen van plaatselijke en regionale overheden centraal: er moet bij voorrang aandacht uitgaan naar de versterking van de capaciteit van hun personeel om zich kennis over onderwerpen van communautair belang eigen te maken en activiteiten te ontwikkelen die op het gebied van Eurotraining een must zijn. De conferentie omschreef ook de opleidings- behoeften op bepaalde prioritaire gebieden. 1. 4. Op basis van het resultaat van de conferentie stelt het CvdR voor actie te ondernemen om het personeel bij subnationale overheden op het punt van communautaire kwesties beter te instrueren. 2. Algemene opmerkingen 2. 1. Het doel van Eurotraining 2. 1. 1. Het CvdR stelt voor van start te gaan met een Eurotrainingsprogramma: een noodzakelijk instrument om het Europese integratieproces te versterken en de plaatselijke en regionale overheden in Europa beter te doen functioneren. 2. 1. 2. Het project strekt ertoe bij gekozen vertegenwoordi- gers en ambtenaren van plaatselijke en regionale overheden in Europa de kennis van communautaire onderwerpen te verhogen. Het CvdR streeft ernaar de instellingen van de EU te 2. 1. 3. doordringen van zijn vaste overtuiging dat Eurotraining van belang is om het Europese integratieproces te versterken en de betrokkenheid van de burgers hierbij te bevorderen. Het Comité wil deze overtuiging ook overdragen op de burgers. 2. 1. 4. Het CvdR doet een beroep op de communautaire, nationale, plaatselijke en regionale overheden en op de vereni- gingen van plaatselijke en regionale overheden om bij voorrang aandacht te schenken aan de verwerving van adequate eu- rovaardigheden. 14. 7. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 198/69 2. 2. Plaatselijke en regionale autoriteiten in het Europese integratie- proces 2. 2. 1. Voor het Europese integratieproces zijn de bijdrage en de betrokkenheid van alle overheden en van alle burgers van de EU vereist. Een van de taken waarvan de overheidsdien- sten zich in deze context kunnen kwijten, is de publieke opinie en de burgers bewust te maken van de gevolgen die de Europese integratie heeft, en de kennis over de EU op lokaal niveau te verspreiden. 2. 2. 2. Vanaf het begin van het Europese integratieproces zijn als gevolg van historische ontwikkeling, cultuur en tradities, de interne realiteiten in de lidstaten altijd zeer verscheiden geweest. De lokale en regionale autoriteiten, die de democratische eerbiediging van deze verscheidenheid als een echte verrijkende factor ter harte gaat, hebben in uiteen- lopende mate aan het Europees integratieproces deelgenomen. 2. 2. 3. Ingevolge de in 1985 aangenomen Europese Akte — waarbij de interne markt en de economische en sociale samenhang hun intrede deden — is echter het gewicht van de plaatselijke en regionale overheden in de Europese integratie toegenomen. 2. 2. 4. Het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) van 1992 verschaft de plaatselijke en regionale overheden via de oprichting van het Comité van de Regio’s een belangrijk forum voor deelneming van de instellingen aan het integratieproces van de EU. Plaatselijke en regionale overheden zijn niet langer uitsluitend verantwoordelijk voor de uitvoering van de besluiten die hen aangaan, maar kunnen nu ook hun stem doen horen bij de Raad en de Commissie, in het besluitvor- mingsproces, bij de opstelling van communautaire regelgeving, bij het formuleren van het beleid en in Europese kwesties die naar hun overtuiging de plaatselijke en regionale besturen van Europa aangaan. 2. 2. 5. In het Eurotrainingsprogramma moet, overeenkom- stig het vigerende nationale constitutionele stelsel, het subsidia- riteitsbeginsel daadwerkelijk worden toegepast in de betrekkin- gen tussen de verschillende bestuursstructuren van de lidstaten (centraal, plaatselijk en regionaal). Deze overheden moeten ervoor zorgen dat hun personeel op deze gebieden een passende opleiding krijgt. 2. 2. 6. Een grotere decentralisatie in de lidstaten van de EU heeft ertoe geleid dat deze besturen meer bevoegdheden hebben gekregen en dat zij thans meer betrokken zijn bij communautaire aangelegenheden. 2. 2. 7. In deze context spelen plaatselijke en regionale autoriteiten voornamelijk een rol op drie gebieden: 1) het implementatieproces: immers, het grootste deel van de EU- regelgeving (waaronder activiteiten op het gebied van het structuurbeleid, openbare aanbestedingen, omzetting van re- gelgeving, deelneming aan programma’s, enz. ) wordt in vele lidstaten eigenlijk op plaatselijk en regionaal niveau uitgevoerd; 2) het besluitvormingsproces binnen de EU: met name via het CvdR (bij de ontwikkeling van het acquis communautaire, communautaire normen, Europees beleid, enz. ), en 3) het mededelen van hun visie op kwesties die de burgers aangaan, om hen nauwer te betrekken bij het ontwikkelingsproces binnen de EU, alsook voor het verzorgen van de feedback van de burger richting EU. 2. 2. 8. Voor al deze technische inspanningen om de aanwe- zigheid van de steden en de regio’s in het communautaire besluitvormingsproces te versterken, en de Europese burgers beter over EU-kwesties in te lichten, is op het niveau van de plaatselijke en regionale overheden een passende, doorlopende training nodig. De groeiende verantwoordelijkheid van de plaatselij- 2. 2. 9. ke en regionale overheden loopt parallel met 1) de versterking van de economische en sociale samenhang, 2) de ontwikkeling van de samenwerking en de uitwisselingen tussen de plaatselij- ke en regionale overheden en, derhalve, 3) de verdieping van is de het Europese integratieproces. Het uiteindelijke doel burgers beter van de potentiële voordelen van de EU voor hen te doordringen, waardoor hun leven aan kwaliteit wint. 3. Specifieke opmerkingen Strategisch programma Eurotraining-activiteiten voor plaatse- lijke en regionale overheden in Europa (2000-2002) 3. 1. Inhoud 3. 1. 1. Het strategisch programma Eurotraining behelst een aantal activiteiten op het gebied van training, kennisoverdracht, consultancy en toegepast onderzoek inzake Europese aangele- genheden en kwesties met een communautaire dimensie die van belang zijn voor gekozen vertegenwoordigers, ambtena- ren, technici en deskundigen van plaatselijke en regionale autoriteiten in de EU en in de landen die kandidaat zijn voor toetreding. 3. 2. Doelstellingen en behoeften 3. 2. 1. Dankzij het Eurotraining-project zullen de plaatselij- ke en regionale overheden in de vijftien lidstaten van de EU en in de landen die kandidaat zijn voor toetreding tot de Unie, alsook de vertegenwoordigers van de Europese instellingen meer inzicht krijgen in de wijze waarop de EU de burger tegemoetkomt in diens belangen en behoeften. Ten behoeve van de burgers van de EU dienen de volgende twee doelstellin- gen te worden verwezenlijkt: 3. 2. 2. Een bijdrage leveren aan de verbetering van het bestuur van de overheid en haar dienstbetoon jegens de burger in plaatselijke en regionale instanties, en waarborgen dat dit bestuur creatief en doeltreffend functioneert. C 198/70 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 7. 1999 3. 2. 3. Een bijdrage leveren aan de bevordering van de regionale samenhang, de Europese integratie en de interregio- nale samenwerking. 3. 2. 4. Om deze doelstellingen te bereiken, moet bij de plaatselijke en regionale overheden worden voorzien in de onderstaande opleidingsbehoeften inzake communautaire kwesties: 3. 2. 5. Een professionelere aanpak bij het hele personeel, van hoog tot laag, van de plaatselijke en regionale overheden binnen de EU op het punt van voorlichting over Europese kwesties, en over de toegang tot EU-programma’s en de hierbij gevolgde methodiek; 3. 2. 6. grotere doeltreffendheid en efficiency. 3. 2. 7. beter prestatieniveau. Vertegenwoordigers van de overheid, gekozen verte- 3. 2. 8. genwoordigers en ambtenaren dienen daarom op de hoogte te zijn van deze kwesties, en de mogelijkheid te hebben een cursus communautaire vraagstukken, d. w. z. een passende, continue Eurotraining, te volgen. 3. 2. 9. De beroepsopleiding van het personeel van plaatselij- ke en regionale overheden moet worden beschouwd als een cruciale factor voor de plaatselijke en regionale ontwikkeling, en verdient dan ook prioritaire aandacht, zowel vanuit het oogpunt van de hiervoor uit te trekken economische middelen, als vanuit het oogpunt van de overheidssteun aan opleidingsac- tiviteiten voor ambtenaren. 3. 3. Kenmerken van het programma Het CvdR stelt voor een dergelijk programma het volgende kader voor: 3. 3. 1. Een looptijd van minimaal drie jaar (2000-2002), op meerjarenbasis vernieuwbaar mits de passende wijzigingen worden aangebracht; 3. 3. 2. Paneuropees karakter; immers, deze activiteiten rich- ten zich op de plaatselijke en regionale overheden van de vijftien lidstaten van de EU, en op de LMOE; 3. 3. 3. Strategisch karakter; er wordt een lijn uitgestippeld voor opleidingsactiviteiten inzake communautaire kwesties om de doeltreffendheid bij de betrokken diensten te verhogen, het integratieproces te verdiepen en de burgers in staat te stellen uit een en ander ten volle profijt te trekken. 3. 3. 6. De inhoud en methoden van de training worden elk jaar herzien en bijgewerkt om ervoor te zorgen dat het programma voldoet aan de uiteenlopende behoeften van de lokale en regionale overheden en beantwoordt aan hun specifieke politieke en administratieve capaciteiten en hun sociaal-economische context. 3. 3. 7. De activiteiten van het programma worden gepro- moot in partnerschap en samenwerking tussen de instellingen die voor opleiding verantwoordelijk zijn, en de representatieve verenigingen van plaatselijk en regionaal bestuur. 3. 3. 8. Het programma staat open voor alle gekozen verte- genwoordigers van regeringen, en voor ambtenaren van lokale en regionale autoriteiten, alsook voor degenen die zich als deskundige of beroepsmatig met dit gebied bezighouden, opleiders en opleidingsinstellingen. 3. 4. Activiteiten 3. 4. 1. aanvangsactiviteiten, die verder moeten worden uitgewerkt: Dit strategische programma behelst de volgende vier — training en kennisoverdracht in de prioritaire gebieden die hierna worden beschreven, en die moeten waarborgen dat de plaatselijke en regionale autoriteiten de adequate vaardigheden kunnen verwerven om met Europese kwesties om te gaan, dit om 1) de efficiency van hun besturen te verbeteren door middel van een grotere kennis van regelgeving, beleid en procedures van de EU, 2) hun betrokkenheid bij het proces van de veranderingen die overal in Europa plaatsvinden, te waarborgen, en 3) een grotere economische en sociale samenhang te bevorderen; — uitvoering van consultancy-opdrachten met betrekking tot Europese vraagstukken, voor plaatselijke en regionale besturen en overheidsdiensten in de lidstaten en de LMOE, waar specifieke hiaten in kennis en opleidingsvoorzienin- gen concreet zijn vastgesteld; — uitvoering van studies en toegepast onderzoek voor plaat- selijke en regionale overheden; — uitvoering van werkzaamheden op het gebied van institu- tionele ontwikkeling door het promoten van een informeel forum voor de uitwisseling van ideeën en ervaringen tussen plaatselijke en regionale overheden en besturen, en opleidingscentra in Europa. 3. 3. 4. Het betreft een integraal programma, dat echter een gedifferentieerde modulaire structuur (zie 3. 4. 1) heeft voor elk van de zes prioritaire gebieden van Eurotraining (zie 3. 5). 3. 5. Prioritaire gebieden 3. 3. 5. lende projecten kunnen worden toegevoegd. Het is een open programma, waaraan andere, aanvul- Het CvdR omschrijft de onderstaande gebieden als prioritair wat betreft de training voor lokale en regionale overheden in Europa: 14. 7. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 198/71 3. 5. 1. D e E U a l s i n s t i t u t i o n e e l e n j u r i d i s c h b e l e i d / v e r - g e g e v e n / c o m m u n a u t a i r g e l i j k e n d e g e g e v e n s o v e r d e l i d s t a t e n 3. 5. 1. 1. Onderzoek naar de huidige situatie, analyse van de aanpassingen die de communautaire instellingen zullen moe- ten uitvoeren, de structuren van deze instellingen, de betrekkin- gen tussen de verschillende bestuursniveaus en de manier waarop subnationale niveaus bij het nationale niveau betrok- ken zijn via hun respectieve beleidsposities en besluitvorming inzake Europese kwesties; behandeling van administratieve procedures, het acquis communautaire, de communautaire regelgeving. De training op deze gebieden zal de betrokken regeringen en overheidsdiensten in staat stellen een verstandig gebruik te maken van het menselijk potentieel waarover zij beschikken. 3. 5. 2. E c o n o m i s c h e e n s o c i a l e s a m e n h a n g e n s a m e n w e r k i n g 3. 5. 2. 1. Voor de plaatselijke en regionale overheden van de EU, en ook voor de kandidaat landen — zijn de beleidslijnen en het nieuwe pakket van financiële maatregelen voor 2000- 2006 die de Commissie in Agenda 2000 presenteert, de nieuwe richtsnoeren voor de Structuurfondsen, de nieuwe verordeningen, de verbetering en de vereenvoudiging van het beheer van deze fondsen, de opstelling van plaatselijke en regionale programma’s, de algemene beleidsinitiatieven en voorstellen van de EU, vergelijkende studies inzake politieke en administratieve structuren van de lidstaten en de kandidaat- lidstaten, enz. , even zovele uitdagingen met betrekking tot de aanpassing aan nieuwe procedures, de criteria om voor communautaire middelen in aanmerking te komen en de programmeringscriteria. Deze factoren zullen ook bepalend zijn voor het vermogen van de subnationale regeringen om doeltreffend gebruik te maken van de Structuurfondsen en van andere programma’s en initiatieven van de EU. Het is voor deze regeringen van wezenlijk belang dat onderricht en praktische training op deze gebieden op de doelgroep wordt toegesneden. 3. 5. 3. U i t w i s s e l i n g e n , j u m e l a g e p a r t n e r s c h a p p e n e n De plaatselijke en regionale overheden en hun 3. 5. 3. 1. nationale en internationale verenigingen dragen ook op een actieve, praktische manier bij aan het Europees integratieproces door een uitwisseling van — naar gelang van het geval — positieve of negatieve ervaringen. Om voor de komende jaren tot de best mogelijke aanpak te komen, zijn kennis en analyse van de sterke en zwakke punten van deze ervaringen van het grootste nut. De voorbereidende fase, waarmee immers een samenwerkingsproject staat of valt, dient speciale aandacht te In dit kader kunnen de plaatselijke en regionale krijgen. overheden, gezien hun geringe afstand tot de burger, hun kennis omtrent zijn situatie en hun flexibiliteit bij de imple- mentatie van maatregelen, een zeer belangrijke rol spelen. De toegevoegde waarde van samenwerking en uitwisseling op Europees niveau tussen verschillende subnationale besturen en hun nationale en internationale verenigingen kan aanzienlijk zijn, met name wanneer de behoeften van gelijke aard zijn. Hun bijdrage tot het scheppen en ontwikkelen van een partnerschapskader tussen verschillende trainingscentra zou dan ook belangrijk kunnen blijken. De doeltreffendheid van jumelage als een manier om overheidsdiensten te ontwikkelen en te versterken, dient speciale aandacht te krijgen. Jumelage kan immers een nuttig instrument zijn om de verschillende wijzen waarop de dienstverlening aan de burgers is georgani- seerd, met elkaar te vergelijken zodat de doeltreffendste aanpak kan worden vastgesteld en uitgevoerd. 3. 5. 4. E c o n o m i e e n f i n a n c i ë n 3. 5. 4. 1. Economie en financiën zijn voor de periode 2000- 2006 van het grootste belang. Daarom moeten programma’s met een economische inhoud, en maatregelen ter financiering van beleid en programma’s voor deze periode, grondig worden geanalyseerd. Kennis omtrent de wijze waarop regio’s en steden — die centra zijn voor investering, innovatie en onderzoek — de nieuwe kansen voor groei en werkgelegenheid kunnen gebruiken, kunnen omgaan met schaarse middelen, hun rendement kunnen verhogen en het communautaire beleid beter kunnen toepassen in het Europese kader van de economische en monetaire unie en de globalisering, zal de plaatselijke en regionale ontwikkeling mede bevorderen. 3. 5. 5. D e k a n d i d a a t - l a n d e n v o o r t o e t r e d i n g t o t d e E U 3. 5. 5. 1. De maatregelen die onlangs van start zijn gegaan en in de komende jaren van voorbereiding van de toetreding ten behoeve van de kandidaat-landen moeten worden ontwik- keld, zijn noodzakelijk om de volgende ontwikkelingsfasen van de EU tot een succes te maken. De uitvoering van deze maatregelen dient te geschieden in het volle besef dat de behoeften aan training van de kandidaat-landen uiteenlopen. De in deze landen aanwezige kennis van de politieke en bestuursstructuren van de verschillende lidstaten van de EU, en vergelijkende ervaringen op nationaal zowel als op lokaal als op regionaal niveau, kunnen van nut zijn bij het ontwik- kelen van hun eigen bestuursstructuren en bij het regelen en coördineren van aangelegenheden die verband houden met de EU. Een beter bestuur, meer kennis omtrent Europese programma’s en initiatieven, versterking van de capaciteit om hiervan een doeltreffend gebruik te maken, toepassing van het acquis communautaire in plaatselijke en regionale aangelegen- heden en opneming van deze landen in het netwerk dat door de lidstaten wordt gevormd, zijn allemaal aspecten die van groot belang zijn geworden. 3. 5. 6. M a n a g e m e n t v a a r d i g h e d e n e n p r a k t i - s c h e k e n n i s Dit is een horizontaal gebied, dat te maken heeft 3. 5. 6. 1. met de communicatie- en interculturele vaardigheden die vereist zijn voor het beheer van Europese dossiers en de methodologie voor het verwerven van vaardigheden die in dit kader onontbeerlijk zijn. Organisatietalent, managementvaar- digheden, de capaciteit projectontwikkelings- en onderhan- delingsvaardigheden te bevorderen, zijn hier de centrale the- ma’s; het gaat hierbij voornamelijk om praktische vaardighe- den. Bij de implementatie van trainingsactiviteiten in elk van de bovengenoemde prioritaire gebieden moet ook — maar niet los van de theorie — rekening worden gehouden met deze praktische aspecten. C 198/72 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 7. 1999 3. 6. Doelgroep 4. Conclusies Aangezien dit een open project moet zijn, maakt 3. 6. 1. iedereen deel uit van de doelgroep: de deelnemers kunnen dan ook politici zijn, ambtenaren, academici, deskundigen en opleiders die belast zijn met scholingsprogramma’s t. b. v. lokale en regionale besturen uit de lidstaten van zowel de EU als de kandidaatlanden van de EU. 3. 6. 2. Voor de jongere generaties ambtenaren en gekozen vertegenwoordigers moeten speciale trainingsactiviteiten wor- den ontplooid, aangezien zij het toekomstige kaderpersoneel van de plaatselijke en regionale overheden in Europa zijn. 3. 7. Betrokken landen Het Eurotraining-project 3. 7. 1. is bedoeld voor de 15 lidstaten van de EU en de kandidaat-landen; trainingscentra die aan het project willen deelnemen, kunnen bij de organisatie en ontwikkeling daarvan worden betrokken via de instanties die voor dat speciale doel in het leven zijn geroepen. 3. 8. Implementatie 3. 8. 1. Voor de implementatie van het Eurotrainingpro- gramma zou de Commissie haar voordeel kunnen doen met de werkzaamheden die bepaalde Europese trainingsinstellingen al hebben aangevangen, en met de netwerken van overheids- diensten die op dit gebied werkzaam zijn. De cursussen moeten zo dicht mogelijk bij de plaatselijke en regionale overheden worden gehouden, om de deelname van vooral de kleinere plaatselijke besturen, die over beperkte financiële middelen beschikken, te vergemakkelijken. Hierbij 3. 8. 2. is een bijzondere rol weggelegd voor de verenigingen van regionale en lokale overheden, omdat zij de informatie kunnen verspreiden en meestal nauw verstrengeld zijn met het politieke niveau, dat van grote invloed is op de meningsvorming. In het Eurotraining-project moet gebruik worden gemaakt van bestaande netwerken. Brussel, 11 maart 1999. 4. 1. Aangezien, overeenkomstig de Verdragen, alle overhe- den, op alle niveaus bij het Europese eenwordingsproces moeten zijn betrokken om hieraan meer vaart te geven en om te waarborgen dat de burgers over betere en nauwkeuriger informatie beschikken zodat zij van meer nabij de kansen zien die de instellingen en de beleidsonderdelen van de EU hun bieden, doet het Comité van de Regio’s een beroep op de Raad en de Commissie om de volgende conclusies en aanbevelingen in aanmerking te nemen: Het Comité van de Regio’s staat op het standpunt dat 4. 2. de communautaire instellingen, de nationale overheden en de lokale en regionale besturen en hun verenigingen er bij voorrang aandacht aan moeten besteden dat plaatselijke en regionale overheden in de lidstaten van de EU en in de LMOE permanente educatie in Europese kwesties aanbieden, om de deelneming van deze staten aan de toekomstige ontwikkeling van de EU te versterken, en bij te dragen aan een doorzichtige EU en een geringere afstand tussen de burger en de EU. Naar de overtuiging van het CvdR zal dan de Europese civiele samenleving van het nieuwe Europa deel gaan uitmaken. 4. 3. Het Comité van de Regio’s beveelt aan dat met name de communautaire instellingen, gezien het kennelijke belang dat de Gemeenschap heeft bij dit type actie voor subnationale overheden, de voor dit project benodigde economische mid- delen en menskracht ter beschikking stellen. 4. 4. Het Comité van de Regio’s is er bovendien van overtuigd dat het personeel van deze overheidsdiensten en de leiders van de plaatselijke en regionale besturen moeten worden aangemoedigd aan deze trainingsactiviteiten deel te nemen. Het Comité van de Regio’s is van mening dat het 4. 5. actualiseren van kennis bij plaatselijke en regionale overheden en overheidsdiensten in Europa de communautaire identiteit aldaar zal versterken. Deze doelstelling kan alleen worden bereikt als de rol van deze diensten en verenigingen en van bestaande netwerken gesteund wordt, en een strategisch programma van Eurotraining-activiteiten van plaatselijke en regionale diensten in Europa — als een voortdurend proces met lange looptijd — wordt aangenomen en gefinancierd. De voorzitter van het Comité van de Regio’s Manfred DAMMEYER


title: Resolution on support for the peace process in the Caucasus

eurovoc_concepts:
Armenia
Azerbaijan
domestic policy
settlement of disputes

formats: html print


title: Parere del Comitato delle regioni in merito alla «Comunicazione della Commissione su «I trasporti e le emissioni di CO2: verso un approccio comunitario""

eurovoc_concepts:
common transport policy
pollution control measures

formats: html pdf print

text: 14. 7. 1999 IT Gazzetta ufficiale delle Comunità europee C 198/3 Parere del Comitato delle regioni in merito alla «Comunicazione della Commissione su “I trasporti e le emissioni di CO2 : verso un approccio comunitario”» (1999/C 198/02) IL COMITATO DELLE REGIONI, vista la Comunicazione della Commissione al Consiglio, al PE, al Comitato economico e sociale e al Comitato delle regioni su «I trasporti e le emissioni di CO2: verso un approccio comunitario» (COM(1998) 204 def. ); vista la decisione presa dalla Commissione il 3 aprile 1998 di consultare il Comitato delle regioni in materia, conformemente all’articolo 198 C, primo comma, del Trattato che istituisce la Comunità europea; vista la decisione presa il 15 luglio 1998 dal proprio Ufficio di presidenza di incaricare la Commissione 3 «Reti transeuropee, trasporti e società dell’informazione» di preparare i lavori in materia; visto il progetto di parere (CdR 230/98 riv. 1) adottato dalla Commissione 3 il 27 novembre 1998 (relatori Panettoni e Warhurst); considerato il parere del Comitato delle regioni del 18 settembre 1997 su «Cambiamenti climatici e energia» (CdR 104/97 fin) (1); considerata la risoluzione del Comitato delle regioni del 14 maggio 1998 in merito alla «Carta europea degli enti territoriali per una politica dei trasporti avanzata e sostenibile» (CdR 347/97 fin) (2); considerato il Libro Bianco per «Una strategia di rilancio delle ferrovie comunitarie» (COM(96) 421 def. ) ed il relativo parere del Comitato delle regioni in merito (CdR 143/97 fin) (3); considerato il parere del Comitato delle regioni in merito a «Una strategia di trasporto sostenibile per gli enti locali e regionali e per l’Unione europea»(CdR 255/97 fin. ) (4); considerata la Comunicazione della Commissione sulle «Superstrade ferroviarie transeuropee per il trasporto merci» (COM(97) 242 def. ) e il relativo parere richiesto dalla Commissione al Comitato delle regioni (CdR 346/97 fin) (5); considerato il Libro verde della Commissione europea intitolato «La rete dei cittadini — Realizzare le potenzialità del trasporto pubblico di viaggiatori in Europa» (COM(95) 601); considerata la Comunicazione sui trasporti marittimi a corta distanza «Prospettive e sfide» (COM(95) 317 def. ); considerato il Libro verde sui porti e sulle infrastrutture marittime (COM(97) 678 def. ); considerata la Comunicazione «Verso una corretta ed efficace determinazione dei prezzi nel settore dei trasporti — Strategie di intervento per l’internalizzazione dei costi esterni dei trasporti nell’Unione europea» (COM(95) 691); considerato il Quinto programma politico e d’azione della Comunità europea a favore dell’ambiente e di uno sviluppo sostenibile (6) (93/C 138/01) che afferma la necessità di elaborare una strategia intesa a ridurre l’impatto generale dei trasporti sull’ambiente; (1) GU C 379 del 15. 12. 1997, pag. 11. (2) GU C 251 del 10. 8. 1998, pag. 7. (3) GU C 379 del 15. 12. 1997, pag. 4. (4) GU C 180 dell’11. 6. 1998, pag. 1. (5) GU C 180 dell’11. 6. 1998, pag. 17. (6) GU C 138 del 17. 5. 1993, pag. 1. C 198/4 IT Gazzetta ufficiale delle Comunità europee 14. 7. 1999 considerata la proposta comunitaria di Protocollo alla Convenzione Quadro delle Nazioni Unite sui cambiamenti climatici (UNFCCC) che ha come obiettivo ultimo la «stabilizzazione delle concentrazioni in atmosfera di gas ad effetto serra ad un livello tale da prevenire pericolose interferenze delle attività umane al sistema climatico»; considerato il Protocollo adottato il 10 dicembre 1997 a Kyoto dalla terza Conferenza delle parti alla Convenzione sui cambiamenti climatici, che impegna i paesi industrializzati a ridurre, entro il periodo compreso tra il 2008 e il 2012, le emissioni dei gas serra nella misura complessiva del 5,3 % rispetto ai livelli del 1990; considerato che il Protocollo di Kyoto ha stabilito che dovranno essere ridotte le emissioni dei sei principali gas serra, non controllati dal Protocollo di Montreal per la protezione della fascia di ozono, individuati nell’anidride carbonica (CO2), il metano (CH4), il protossido di azoto (N2O), gli idrofluorocarburi (HFC), i perfluorocarburi (PFC) e l’esafluoruro di zolfo (SF6), ha adottato l’11 marzo, nel corso della 28a sessione plenaria del 10 e 11 marzo 1999, il seguente parere. 1. Introduzione Il protocollo di Kyoto, sottoscritto dai paesi partecipan- 1. 1. ti alla Terza Conferenza delle parti nel dicembre 1997, ha definito gli obiettivi di riduzione dei gas ad effetto serra prodotti dalle attività umane e ha introdotto gli strumenti con i quali la riduzione dovrà essere perseguita. Tali strumenti, in particolare l’acquisto e la vendita dei permessi di emissione tra i paesi aderenti al Protocollo, saranno oggetto della IVa conferenza delle parti di Buenos Aires nel novembre 1998. 1. 2. Il Comitato riconosce che il ruolo dell’Unione europea nel processo negoziale per la definizione del protocollo di Kyoto è stato importante e ha positivamente contribuito a far progredire le politiche di stabilizzazione del clima planetario verso un profilo di sviluppo sostenibile. 1. 3. La sfida ora si sposta verso le strategie di attuazione degli obiettivi di Kyoto e verso le modalità di stima e di controllo degli effetti delle politiche e delle misure di riduzione adottate. Il Comitato intende poter contribuire in modo sostanziale alla definizione di tali strategie e le regioni e gli enti locali si prefiggono di dare concreta realizzazione alle stesse, in un contesto di armonizzazione delle condizioni di concor- renza, di coerenza dell’azione di tutti i livelli di governo e di partenariato attivo tra tutti i soggetti coinvolti nella promozio- ne di uno sviluppo sostenibile. 2. Osservazioni generali 2. 2. Nell’UE la quota imputabile ai trasporti sul totale delle emissioni è passata dal 19 % nel 1985 al 26 % nel 1995. L’incremento delle emissioni è stato più sostenuto della crescita economica. Per ovvi motivi è ai trasporti su strada — settore ad alto consumo energetico — che si è rivolta la preferenza sia dei produttori che dei consumatori. Non va pero` dimenticato che le automobili private generano da sole circa il 50 % delle emissioni e che il traffico urbano è all’origine di circa la metà delle emissioni prodotte dai trasporti su strada. Le emissioni del traffico aereo rappresentano solo il 12 % delle emissioni di CO2 imputabili ai trasporti, ma sono in costante aumento. La suddivisione degli obiettivi di riduzione delle emissioni di CO2 tra i diversi settori dell’economia non è stata stabilita e non è oggetto della Comunicazione. Tuttavia il Comitato non puo` esimersi dall’osservare con preoccupazione che a fronte di una crescita tendenziale delle emissioni del settore dei trasporti del 40 % in assenza di nuove politiche, l’insieme delle misure proposte porterebbe ad una riduzione nei prossimi quindici anni del 20-25 % rispetto ai valori tendenziali. Sebbene questa riduzione rappresenti il dimezzamento della crescita tendenziale delle emissioni e comporti notevolissime innova- zioni nella politica dei trasporti e nei comportamenti degli utenti, la riduzione potenziale sarà comunque assai inferiore a quella soglia dell’8 % rispetto ai livelli del 1990 che rappresenta in termini globali l’obiettivo di riduzione delle emissioni stabilito per l’Unione europea. 2. 3. Il Comitato condivide quindi l’auspicio che le misure proposte siano adottate rapidamente e con decisione, ma ritiene che nel prossimo futuro debbano essere individuate ulteriori misure e che tali misure debbano riguardare in particolare i trasporti di carattere locale e metropolitano dove si registrano i tassi di crescita più elevati, le criticità funzionali ed ambientali più evidenti e il coinvolgimento del maggior numero di persone e di attività. 2. 1. Il settore dei trasporti, per le sue specifiche caratteristi- che e per le tendenze alla crescita della domanda che a tutt’oggi interessano la totalità dei paesi firmatari del protocollo di Kyoto, costituisce uno dei campi di azione prioritari per il contenimento della crescita delle emissioni di CO2. Il Comitato apprezza e condivide in termini generali il contenuto della Comunicazione sui trasporti e la CO2 e ravvisa nelle azioni proposte una buona base di partenza per raggiungere gli obiettivi fissati. 3. Osservazioni specifiche 3. 1. Il Comitato concorda sul quadro di prospettiva delinea- to dalla Comunicazione e sull’impossibilità di conseguire gli obiettivi di Kyoto senza radicali mutamenti nelle politiche, negli strumenti e anche nella suddivisione delle responsabilità tra i soggetti attuatori. In particolare, ritiene che vada invertita o quantomeno significativamente rallentata la tendenza alla 14. 7. 1999 IT Gazzetta ufficiale delle Comunità europee C 198/5 crescita del contenuto di trasporto del PIL (U*km/PIL). La crescita decennale (1985-1995) del PIL del 26 % è stata infatti accompagnata da una crescita delle emissioni di CO2 del settore dei trasporti del 37 %. 3. 2. In questa situazione il Comitato ritiene estremamente importante integrare le tradizionali politiche di governo dell’of- ferta di infrastrutture e servizi con nuove ed efficaci politiche di governo della domanda di mobilità. Secondo il Comitato, i trasporti a livello locale e regionale sono sostanzialmente di competenza dei poteri i quali dovrebbero agire in collaborazione con gli operatori ed i gruppi di utenti attivi nel settore dei trasporti. Il ruolo degli enti locali e regionali nel processo di modifica di tali politiche risulta pertanto importante. Essi possono contribuire a miglio- rare la qualità della vita delle persone che vivono e lavorano nelle aree e regioni di loro competenza. Grazie alla collabora- zione ed al partenariato, le amministrazioni locali e regionali possono conseguire tali obiettivi: locali, regionali e nazionali — gestendo la domanda di mobilità; — cooperando con altri enti locali e regionali affinché le misure adottate siano pratiche, efficienti e politicamente valide; — rassicurando gli ambienti economici dell’effettiva possibi- lità di creare un mercato per i beni che consentono un trasporto ecologico. 3. 3. Il contributo più valido dell’amministrazione regionale e locale all’effettiva riduzione delle emissioni di CO2 è quello di governare la domanda di mobilità e di far sı` che la gente riduca la domanda di spostamenti. Gran parte degli enti locali e regionali dell’Unione europea è responsabile della pianificazione dell’uso del territorio e puo` quindi stabilire l’ubicazione delle aree residenziali e di quelle destinate alle attività economiche in rapporto alle infrastrutture di trasporto. Gli enti locali e regionali possono indurre la gente a ridurre le proprie esigenze di spostamento adottando un approccio coordinato alla pianificazione integrata dell’uso del territorio, vale a dire situando le infrastrutture commerciali e per il tempo libero ed i servizi vicino alle zone residenziali, ed i principali attrattori di traffico presso le fermate o le stazioni del trasporto pubblico. Tali enti dovrebbero tuttavia essere investiti di maggiori poteri decisionali per quanto riguarda l’apertura delle aree di loro competenza al traffico e le garanzie di mobilità ed accessibilità per tutti i cittadini. 3. 4. Il Comitato osserva con soddisfazione che la Commis- sione conviene sul fatto che le politiche di pianificazione territoriale accompagnate da misure complementari potrebbe- ro ridurre «ad un terzo circa» le emissioni giornaliere pro capite entro il 2010. Il Comitato ritiene che un maggiore rilievo, e conseguentemente un maggior impegno di ricerca e di risorse, dovrebbe essere dedicato alle azioni che il documento definisce «complementari», come le politiche urbanistiche coscientemen- te orientate alla diminuzione della domanda di trasporto, la promozione di una nuova cultura della mobilità, le politiche di educazione e informazione sugli effetti ambientali connessi alle attività di la promozione del car sharing organizzato, della mobilità non motorizzata (piedi e biciclette), l’organizzazione di corsi di formazione pratica intesi a pro- muovere una guida rispettosa dell’ambiente ed orientata al trasporto, risparmio di carburante (programma di formazione sulla guida ecologica) e formule innovative di gestione della mobilità urbana (moderazione del traffico, fluidificazione assistita da tecnologie per l’informazione, razionalizzazione dei percorsi e delle velocità). La generalizzazione di tali misure riceverebbe un sostegno efficace da correzioni normative da parte dei governi nazionali e della Commissione stessa. 3. 5. Benché le misure di cui al punto precedente siano nella quasi totalità affidate agli enti locali e regionali, il CdR ritiene di estrema importanza l’esplicito riconoscimento anche a livello comunitario e nazionale del ruolo che tali politiche possono svolgere nel raggiungimento degli obiettivi di Kyoto. Ne deriva l’opportunità di prevedere l’avvio e il monitoraggio di consistenti programmi di sperimentazione, l’implementazione dei network esistenti per la diffusione delle esperienze e l’assistenza progettuale ed organizzativa ed infine la riserva di adeguate risorse per la promozione e lo sviluppo delle iniziative più efficaci dal punto di vista della riduzione delle emissioni. Il Comitato insiste con la Commissione perché incentivi gli enti locali e regionali a tenere conto della gestione della domanda di mobilità nell’elaborazione delle loro strategie locali e regionali. Il Comitato accoglie con favore l’ampia gamma di misure proposte nella Comunicazione della Commissione sulla rete dei cittadini in materia di trasporto locale, regionale e dei viaggiatori. 3. 6. Oltre al principale obiettivo a lungo termine, ovvero la gestione della domanda di mobilità, occorrerà adottare altre misure coordinate per conseguire la riduzione delle emissioni di CO2. Tali misure comprendono il rinnovato sistema di tariffazione indicato dal Libro verde del 1996, orientato ad una maggior copertura da parte degli utilizzatori dei costi generati dalle attività di trasporto, compresi i costi sociali ed ambientali, nonché la completa revisione dell’attuale sistema di incentivi, non di rado all’origine di effetti perversi di stimolazione di una domanda non necessaria allo sviluppo delle attività e del benessere della collettività. l’uso di carburanti alternativi, Ulteriori misure tecniche per ridurre le emissioni di CO2 sono le seguenti: l’aumento dell’efficienza energetica dei mezzi di trasporto, la riduzione della congestione e più complessivamente la riduzione del peso locali, già delle esternalità negative. Le regioni e gli enti attivamente impegnati nella concreta applicazione di politiche di trasporto orientate verso tali obiettivi, si candidano a contribuire ulteriormente al raggiungimento degli obiettivi di Kyoto attraverso politiche specifiche di integrazione orizzonta- le tra i diversi modi di trasporto e tra le diverse aree; politiche che trovano nella dimensione locale e regionale l’adeguato livello di definizione e di concreta realizzazione. 3. 7. Per quanto riguarda i campi di intervento, il Comitato concorda sulla necessità di agire prioritariamente sui modi di trasporto che danno origine alle maggiori quote di emissioni di CO2. Cio` riguarda sostanzialmente i trasporti stradali, ma anche i trasporti aerei ai quali si debbono le più elevate emissioni di CO2 per passeggero*km e per tonnellata*km C 198/6 IT Gazzetta ufficiale delle Comunità europee 14. 7. 1999 trasportata. Il Comitato invita pertanto la Commissione a far sı` che i prezzi dei trasporti riflettano maggiormente il costo effettivo degli spostamenti (1), modificando i prezzi in modo da rendere più economico e attraente il trasporto sostenibile per l’utenza e viceversa. I pedaggi dovranno scoraggiare i trasporti di merci su gomma laddove esistono strade ferrate sostitutive. Il Comitato attende con interesse il Libro bianco sul trasporto aereo e l’ambiente e sarà felice di commentare il documento sull’equo pagamento per l’uso delle infrastrutture. Auspica inoltre una più marcata promozione delle forme di trasporto alternative compatibili con l’ambiente quale lo spostamento a piedi e in bicicletta. 3. 8. Il Comitato delle regioni ritiene che nuove regole di concorrenza e di mercato siano fondamentali per il migliora- mento dell’efficienza del sistema dei trasporti. Questa esigenza di innovazione discende da ragioni differenti a seconda della nazione in cui sorge. Il Comitato invita la Commissione a promuovere lo scambio di esperienze in materia di concorren- za. In particolare, il Comitato sollecita la Commissione ad osservare che, alla luce dell’esperienza del Regno Unito, la deregolamentazione e l’introduzione della concorrenza in un mercato aperto non si sono rivelati globalmente vantaggiosi. La libera concorrenza puo` agevolare la creazione di una rete più economica ma non necessariamente di un sistema di trasporto che risponda alle esigenze degli utenti, fornisca i servizi ai clienti e tenga conto dell’impatto ambientale. Il sistema deve avere in sé elementi correttivi e non si puo` dare per scontato che sarà il mercato ad offrire direttamente il sistema migliore e più efficiente. L’esperienza di molte nazioni dell’UE che non hanno implementato programmi di liberaliz- zazione mostra che le aziende di trasporto statali non perse- guono necessariamente obiettivi pubblici. Di conseguenza, il Comitato ritiene che gli sforzi debbano concentrarsi sul tema della regolazione da parte di istituzioni pubbliche. E` essenziale che il contratto di prestazione dei servizi preveda norme di qualità tra cui benefici per l’utente quali i servizi alla clientela. Occorre inoltre rispettare requisiti sociali quali il livello di retribuzione e le condizioni di lavoro. Il Comitato sollecita la Commissione a considerare la concorrenza nel quadro degli interessi ambientali, dei clienti, degli enti locali e regionali, nonché degli operatori. 3. 9. Occorre uniformare i contenuti delle nuove regole tra gli Stati e stabilire elevati livelli di sicurezza e di compatibilità ambientale. In quest’ottica il Comitato condivide l’insieme di strumenti proposti, come l’imposizione fiscale sul carburante (e le relative eccezioni per i trasporti pubblici), il riallineamento delle imposte sul Kerosene per i trasporti aerei e soprattutto lo sviluppo di una tariffazione efficiente, che rispecchi più fedelmente di quella attuale i costi a carico della società, con particolare riguardo ai costi sociali ed ambientali. I contenuti del Libro verde sulla tariffazione equa ed efficace costituiscono una buona base di partenza, che occorre approfondire e sviluppare operativamente. (1) Cfr. a tale proposito il parere del Comitato delle regioni in merito al «Programma d’azione — La politica comune dei trasporti 1995-2000» (CdR 406/95 fin — GU C 337 dell’11. 11. 1996, pag. 13). 3. 10. Il Comitato apprezza in particolare l’importanza data alla logistica come strumento utile non solo per la reale riduzione dei costi di trasporto, ma anche per la riduzione delle percorrenze dei singoli veicoli, con la tendenziale riduzione dei viaggi a vuoto e del traffico complessivo. Se correttamente incluso in politiche pubbliche, lo sviluppo della logistica in conto terzi offre buone potenzialità per gestire la domanda di trasporto merci: esso consente di ridurre l’impatto dell’interna- lizzazione dei costi esterni sui prezzi. Il tema del trasporto urbano delle merci appare 3. 11. troppo sommariamente accennato nella Comunicazione. Secondo il Comitato questo tema rappresenta invece un campo di intervento estremamente promettente, nel quale le regioni e il sistema delle autonomie locali potrebbero offrire un rilevante contributo di innovazione. I potenziali risultati in termini di razionalizzazione dell’uso di area stradale potrebbero contri- buire in misura non irrilevante ad avvicinare gli obiettivi di Kyoto. 3. 12. Le politiche per l’innovazione tecnologica dei mezzi di trasporto, in particolare delle autovetture, attraverso stru- menti fiscali e accordi volontari con i produttori costituiscono una componente essenziale per la riduzione delle emissioni. Tuttavia le esperienze condotte in passato hanno mostrato che il ricambio del parco, in assenza di misure straordinarie di incentivo alla rottamazione, è lento; cosı` che le innovazioni tecnologiche producono risultati apprezzabili solo sul medio- lungo periodo. Inoltre, gli avanzamenti tecnologici relativi ai fattori ambientali possono venire neutralizzati dalle crescenti potenze e prestazioni dei veicoli. Di conseguenza, tutte le misure messe in atto dagli Stati membri o dalla stessa Commissione su tali questioni dovrebbero essere accompagna- te da politiche relative allo sviluppo dei parchi circolanti e delle modalità d’uso dei veicoli. Le regioni e le autonomie locali si sono fortemente impegnate per accelerare l’introduzione delle innovazioni offrendo ai produttori un mercato privilegiato costituito dalle flotte dei mezzi pubblici, comprese le autovet- ture di servizio della pubblica amministrazione. Gli enti locali e regionali possono dare un ulteriore contributo rassicurando gli ambienti imprenditoriali circa la domanda di beni per un trasporto ecologico. L’effettivo sostegno alla diffusione dei mezzi elettrici, 3. 13. dei mezzi a bassissimo consumo, dei mezzi alimentati da carburanti ambientalmente meno aggressivi dovuto alle politi- che regionali e locali deve essere anche in futuro implementato e sostenuto. Anche per il suo carattere, tutt’altro che trascurabi- le, di «comunicazione diretta» sulla possibilità ed efficacia delle innovazioni. 3. 14. Il trasporto su rotaia è al centro di una innovazione profonda, con l’introduzione di regole di concorrenza e di liberalizzazione dell’accesso a operatori diversi. L’affidamento delle ferrovie locali a soggetti regionali, la profonda trasforma- il concreto affermarsi delle reti zione delle reti nazionali, transnazionali con l’introduzione delle Freeway merci disegna- no un quadro in via di rapida evoluzione. Alle regioni e agli 14. 7. 1999 IT Gazzetta ufficiale delle Comunità europee C 198/7 enti locali, chiamati a svolgere un ruolo assai più incisivo dell’attuale, spetterà la gestione della domanda e la programma- zione e il controllo dell’offerta a livello locale. In quest’ambito il CdR ritiene fondamentale l’integrazione tra le diverse funzioni della rete e le diverse aree territoriali. compreso il monitoraggio ex post dei risultati conseguiti con le azioni di Piano in termini di riduzione delle emissioni di CO2. 3. 15. Il CdR concorda sull’importanza attribuita, nel contes- to della mobilità urbana, alle strategie di sviluppo delle reti di trasporto pubblico come strumento per la riduzione delle emissioni di CO2. La sfida del futuro consiste nell’impegno locali e regionali a favore dell’abbandono della degli enti dipendenza dalle automobili private e di una maggior sosteni- bilità dei sistemi di trasporto in modo da realizzare una nuova cultura della mobilità. Le indicazioni della Comunicazione circa parametri chiave come l’efficienza energetica in relazione ai fattori di riempimento dei veicoli aprono positivamente la strada verso più articolate politiche di organizzazione del trasporto pubblico. Sono interessanti e dovrebbero essere prese in considerazione anche nel sistema dei trasporti colletti- vi formule come il car pooling, il van pooling, i taxi collettivi, il car sharing. Queste importanti innovazioni potrebbero essere oggetto di un programma di studi pilota a livello europeo. La cooperazione delle regioni e degli enti locali con gli imprendi- tori e con gli utilizzatori dei trasporti contribuiranno fortemen- te al successo di politiche capaci di orientare verso un più largo uso del trasporto pubblico e un uso socialmente più efficiente delle autovetture private. 3. 16. Il CdR condivide l’indicazione per lo sviluppo della navigazione a corto raggio nell’Unione europea come strumen- to di riequilibrio modale, capace di sottrarre traffico alla modalità stradale con effettivo miglioramento del consumo energetico e riduzione delle emissioni di CO2. Auspica inoltre che la Commissione prenda atto dell’importanza, in tale contesto, delle vie navigabili interne. Il Comitato sottolinea tuttavia che l’azione di riequilibrio sarà possibile solo se rientrerà in un sistema globale organizzato in base a rinnovati criteri logistici e a politiche di incentivazione dell’intermodalità. Intermodalità e sviluppo del trasporto combinato, 3. 17. sviluppo della navigazione a corto raggio e delle vie navigabili interne, estensione a rete dei corridoi internazionali merci (FW), razionale organizzazione dell’autotrasporto sulle tratte terminali e comunque sulle distanze medio-brevi, efficienza dell’interfaccia con la mobilità regionale ed urbana dei passeg- geri e delle merci: solo una organizzazione integrata e coerente di tutti questi elementi del sistema potrà realmente conseguire gli obiettivi indicati nella Comunicazione. 3. 18. Il ruolo centrale degli strumenti di Pianificazione e di valutazione degli effetti economici (ma non solo economici) delle misure intraprese costituisce ad oggi una necessità che non ha trovato compiuta risposta. Il Comitato auspica l’introduzione di una Valutazione d’impatto ambientale (VIA) come parte integrante del piano dei trasporti. Le regioni e gli enti locali per la loro collocazione subnazionale e per la specifica conoscenza delle realtà locali, sono il luogo potenzial- mente più adatto per lo sviluppo della pianificazione integrata tra sistema dei trasporti e sistema economico e territoriale, 4. Conclusioni 4. 1. Il Comitato considera favorevolmente i contenuti della Comunicazione su trasporti ed emissioni di CO2, condividen- done l’analisi e l’indicazione delle misure settoriali per ridurre le emissioni. Ritiene tuttavia che nuovi approfondimenti siano necessari in futuro per identificare ulteriori misure capaci di ridurre la tendenza alla crescita delle emissioni che, per quanto dimezzata, resta tuttavia in netta controtendenza rispetto agli obiettivi di Kyoto. 4. 2. Il Comitato ritiene di particolare importanza lo svilup- po di una pianificazione integrata trasporti-territorio consape- volmente orientata alla riduzione della domanda di trasporto. Sollecita la Commissione a continuare a mettere a punto nuove modalità con cui conseguire questo obiettivo nel quadro di un approccio coordinato inteso a realizzare una nuova cultura della mobilità. Il Comitato condivide in particolare le categorie setto- 4. 3. riali di azione individuate, l’idea che le azioni per la riduzione della CO2 siano contemporaneamente azioni benefiche per l’economia e l’ambiente e la convinzione che occorra procedere con celerità a quanto segue: — il risparmio di carburante delle autovetture proseguendo ad esempio lo sviluppo e la costruzione di veicoli a basso consumo di carburante; — l’adozione di una tariffazione più equa ed efficace; — la promozione dei trasporti pubblici, soprattutto nei centri urbani ed il completamento del mercato unico del trasporto ferroviario; — il miglioramento delle prestazioni ambientali del trasporto aereo; — la promozione del trasporto marittimo a corto raggio; — la promozione dell’integrazione modale e lo sviluppo dell’intermodalità. 4. 4. Il Comitato condivide le linee d’azione sui singoli comparti del sistema dei trasporti, ma rileva l’orientamento privilegiato verso le lunghe distanze e i trasporti nazionali e internazionali, con una sottostima delle potenzialità di riduzio- ne delle emissioni (e di aumento del benessere collettivo) connesse alle possibili misure sui trasporti urbani e locali. Tuttavia le misure prese in tale ambito contribuiscono a migliorare in maniera durevole la sanità pubblica ed il benessere collettivo. Occorre riconoscere alle amministrazioni locali il ruolo di promotori di una gestione dei trasporti compatibile con l’ambiente ed il clima e della riduzione delle emissioni di gas ad effetto serra. 4. 5. Il Comitato appoggia con convinzione la necessità che i Piani d’azione ai diversi livelli di governo (Stato, regioni, enti C 198/8 IT Gazzetta ufficiale delle Comunità europee 14. 7. 1999 locali) coinvolgano in modo coerente soggetti pubblici e privati e siano integrati da efficaci sistemi di monitoraggio per controllare la dinamica delle emissioni di CO2 e il rispetto degli impegni sottoscritti a livello nazionale e locale. Bruxelles, 11 marzo 1999. Il Presidente del Comitato delle regioni Manfred DAMMEYER Parere del Comitato delle regioni in merito alla «Comunicazione della Commissione, al Consiglio, al Parlamento europeo, al Comitato delle regioni e al Comitato economico e sociale sul tema “Sviluppare la rete dei cittadini: perché è importante un trasporto passeggeri regionale e locale di buona qualità e come la Commissione europea sta contribuendo alla realizzazione di questo obiettivo”» IL COMITATO DELLE REGIONI, (1999/C 198/03) vista la Comunicazione della Commissione, al Consiglio, al Parlamento europeo, al Comitato delle regioni e al Comitato economico e sociale sul tema «Sviluppare la rete dei cittadini: perché è importante un trasporto passeggeri regionale e locale di buona qualità e come la Commissione europea sta contribuendo alla realizzazione di questo obiettivo» (COM(1998) 431 def. ); vista la decisione della Commissione in data 13 luglio 1998 di consultare il Comitato delle regioni su tale argomento conformemente al disposto dell’articolo 198, lettera c), del Trattato che istituisce la Comunità europea; vista la decisione del proprio Ufficio di presidenza del 15 luglio 1998 di assegnare la preparazione del parere alla Commissione 3 «Reti transeuropee, trasporti, società dell’informazione»; visto il progetto di parere (CdR 436/98 riv. 1) formulato dalla Commissione 3, il 22 gennaio 1999 (relatore Panettoni), ha adottato l’11 marzo 1999, nel corso della 28a sessione plenaria del 10 e 11 marzo 1999, il seguente parere. 1. Introduzione 1. 1. L’influenza del trasporto locale e regionale di passeggeri Il Comitato delle regioni riconosce che i trasporti 1. 1. 1. svolgono senza dubbio un ruolo fondamentale per lo sviluppo sostenibile individuato tra gli obiettivi dell’Unione europea dal trattato di Amsterdam. 1. 1. 2. Il Comitato considera essenziale per l’attuazione dei piani territoriali di sviluppo economico la creazione di una rete di trasporto locale e regionale che abbia i requisiti di ottimi standard di qualità e della sostenibilità. Una buona rete di trasporto locale e regionale è elemento determinante per l’adeguato funzionamento di un sistema nazionale ed europeo di trasporti. Gli effetti di un sistema con tali caratteristiche sono molteplici, e tutti di grande valenza economica, ambientale, sociale. Un efficiente sistema di trasporto è componente strutturale essenziale nei piani di sviluppo economico e quindi nei programmi di crescita occupazionale, ma è anche componente essenziale per i processi di sviluppo economico sostenibile dal momento che contribuisce al decongestiona- mento del traffico, al risanamento ambientale, alla riduzione dei consumi di energia, all’abbattimento degli inquinanti con particolare riguardo al CO2. Ma un efficiente trasporto locale e regionale è anche valido strumento per il contenimento e la riduzione dell’emarginazione sociale delle persone meno abbienti e disoccupate o portatori di handicap o residenti in aree della periferia ovvero in aree rurali. Inoltre rafforza la coesione territoriale delle zone vulnerabili. 1. 1. 3. Il Comitato rileva una caratteristica fondamentale dell’esigenza di mobilità che si è venuta affermando sempre


title: Advies van het Comité van de Regio's over het thema "Versterking van de cohesie en het concurrentievermogen door onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie"

eurovoc_concepts:
competitiveness
economic and social cohesion
innovation
research policy
technological change

text: 14. 7. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 198/41 52. De eis dat zware metalen, dioxines en furanen in rookgas ten minste twee maal per jaar moeten worden gemeten (artikel 11) is opmerkelijk vergeleken met de strenge eisen die voor de metingen van stoffen in afvalwater gelden. Gezien de zeer uiteenlopende exploitatievoorwaarden bij de verbranding van afval vindt het Comité dat door een groep deskundigen nog eens nauwkeurig moet worden bekeken hoeveel metingen van afvoerlucht en afvalwater er nodig zijn. 53. Het Comité is over het algemeen zeker ingenomen met het Commissievoorstel. Het meent dat er zo snel mogelijk een algemeen geldende richtlijn voor de verbranding van gevaarlijk en ongevaarlijk afval moet komen. Verder wijst het erop dat de strengere milieu-eisen hogere kosten impliceren voor de lokale en regionale overheden, voor zover zij verantwoordelijk zijn voor de bouw c. q. exploitatie van en het milieutoezicht op verbrandingsinstallaties. Brussel, 10 maart 1999. De voorzitter van het Comité van de Regio’s Manfred DAMMEYER Advies van het Comité van de Regio’s over het thema „Versterking van de cohesie en het concurrentievermogen door onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie” (1999/C 198/09) HET COMITE´ VAN DE REGIO’S, gezien de mededeling van de Commissie getiteld „Versterking van de cohesie en het concurrentievermogen door onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie” (COM(1998) 275 def. ); gezien het op 8 juni 1998 door de Commissie genomen besluit om het Comité hierover te raadplegen; gezien de besluiten van het Bureau op 15 juli en op 18 november 1998 om, conform artikel 198C, derde alinea, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, een advies uit te brengen en om commissie 5 „Sociaal beleid, volksgezondheid, consumentenbescherming, onderzoek, toerisme” te belasten met de voorbereiding daarvan; gezien het jaarverslag over 1998 getiteld „Activiteiten van de Europese Unie op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling” (COM(1998) 439 def. ); gezien de „Voorstellen voor beschikkingen van de Raad betreffende de specifieke programma’s waarmee het vijfde kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (1998-2002) ten uitvoer wordt gelegd” (COM(1998) 305 def. ); gezien zijn advies over het „Eerste actieplan voor innovatie in Europa — Innovatie ter bevordering van groei en werkgelegenheid” (CDR 68/97 fin) (1); (1) PB C 244 van 11. 8. 1997, blz. 9. C 198/42 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 7. 1999 gezien zijn advies inzake het eerste verslag over het cohesiebeleid (CDR 158/97 fin); gezien zijn advies over het „Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende het vijfde kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (1998-2002)” (CDR 158/97 fin) (1); gezien het op 9 november 1998 door commissie 5 opgestelde ontwerpadvies (CDR 278/98 rev. 2) [Rapporteurs: mevrouw Olander, mevrouw Morichaud (commissie 6) en de heer Tindemans (com- missie 1)], heeft tijdens zijn 28e zitting van 10 en 11 maart 1999 (vergadering van 11 maart) het volgende advies uitgebracht. 1. Inleiding 1. 1. Met deze Mededeling geeft de Commissie blijk van haar wens om het concurrentievermogen van de minder begunstigde regio’s te verbeteren door het voor het bedrijfsle- ven eenvoudiger te maken om aan OTO en innovatie deel te nemen. Verwezenlijking van deze wens vereist echter dat grondig onderzoek wordt gedaan naar de moeilijkheden waarmee bedrijven in dat verband te maken hebben. 1. 2. Het zijn vooral de kleine en middelgrote bedrijven die banen creëren, zodat er naar moet worden gestreefd om het op lokaal en regionaal niveau voor hen mogelijk te maken, beschikbare technologie te absorberen en te innoveren. 1. 3. Inspanningen om tot een innovatiecultuur te komen, omvatten ook de totstandbrenging van structuren ter verge- makkelijking van contacten tussen het midden- en kleinbedrijf en de wetenschappelijke kringen waarmee het te maken heeft. Het Comité van de Regio’s schaart zich achter het uitgangspunt van de Commissie dat de kennisstrategieën moeten worden aangepast aan de economische ontwikkeling van de respectieve regio’s en tegelijkertijd, via de nationale OTO-systemen, onder- deel moeten uitmaken van een breder Europees perspectief (overeenkomstig art. 130 H van het EU-Verdrag). 1. 4. In zijn advies inzake het eerste verslag over het cohesiebeleid (2) heeft het Comité van de Regio’s aangedrongen op een betere coördinatie van het structuurbeleid met de overige EU-beleidsgebieden ten einde op geïntegreerde wijze gecoördineerde maatregelen ten behoeve van de minder begun- stigde regio’s te kunnen uitwerken. Het cohesiebeleid heeft tot doel, de verschillen qua 1. 5. ontwikkelingsniveau tussen de regio’s te verkleinen en de ontwikkeling in de minder begunstigde regio’s en plattelands- gebieden te stimuleren. De Structuurfondsen, het Cohesiefonds en, in toenemende mate, de EIB zijn de belangrijkste financie- ringsinstrumenten van het cohesiebeleid. (1) PB C 379 van 18. 12. 1997, blz. 26. (2) CDR 76/97 fin — PB C 379 van 15. 12. 1997, blz. 34. 1. 6. Door de sterke concentratie van het OTO- en inno- vatiepotentieel in de welvarende regio’s zullen juist deze het meest gebaat zijn bij het OTO- en innovatiebeleid van de EU. Dit kan leiden tot hogere economische groei in de toch al welvarende regio’s, terwijl de minder begunstigde regio’s wellicht nog meer zullen achterblijven op het gebied van economische en technologische ontwikkeling. De uitdaging in onderhavige Mededeling van de Commissie is juist om deze trend ten faveure van de minder begunstigde regio’s om te buigen. Het Comité is daarom ingenomen met het voorstel van 1. 7. de Commissie om een gemeenschappelijk, gecoördineerd raamwerk tot stand te brengen ter bevordering van cohesie, concurrentievermogen alsook OTO en innovatie. Dit raam- werk moet dienen als uitgangspunt voor het opstellen van richtsnoeren m. b. t. de EU-structuurfondsen alsook voor een evaluatie van de wijze waarop OTO- en innovatie-activiteiten geïntegreerd dienen te worden in de structuurfondsen. Het Comité waardeert het streven van de Commissie 1. 8. naar een hoge mate van participatie bij het uitwerken van voorstellen voor richtsnoeren voor de structuurfondsen voor de periode 2000-2006. OTO- en innovatie-inspanningen moeten bijdragen aan het oplossen van de maatschappelijke problemen van het moment. De richtsnoeren voor de nieuwe structuurfondsenregeling moeten, meer dan thans het geval is, zodanig worden vormgegeven dat de programma’s zowel aan de lokale en regionale samenlevingsbehoeften als aan het beleid van de Gemeenschap tegemoetkomen. Voortzetting van de dialoog tussen Commissie en Comité van de Regio’s is van centraal belang om daadwerkelijk gebruik te kunnen maken van de mogelijkheden die de op stapel staande structuurfond- senregeling biedt. 2. Algemene opmerkingen 2. 1. Het Comité van de Regio’s staat achter het voorstel van de Commissie om het cohesiebeleid bij te stellen ten einde de economische bedrijvigheid in minder begunstigde regio’s te stimuleren. 2. 2. Het Comité wil vooral de nadruk leggen op het samenspel tussen OTO en innovatie op lokaal en regionaal niveau, en wil er nu al op wijzen dat de belangrijkste standpunten van de gemeentes en de regio’s met name betrekking hebben op de gedetailleerde vormgeving van de nieuwe structuurfondsenregeling en de veranderingen daarin. 14. 7. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 198/43 2. 3. Alle studies wijzen uit dat, in een wereldeconomie die steeds meer aan concurrentie blootstaat, onderzoek, ontwikke- ling en innovatie onontbeerlijk zijn om de internationale concurrentie aan te kunnen. Tegelijkertijd zijn de betrekkingen tussen enerzijds de onderzoekswereld en anderzijds het mid- den- en kleinbedrijf en de industrie uiterst complex; wil men met behulp van de ingevoerde steunregelingen enig significant resultaat kunnen behalen, dan zal dan ook moeten worden getracht deze betrekkingen te vereenvoudigen. Het is in het bijzonder zaak de productkwaliteit en de kwaliteitszorg in het productieproces te verbeteren, ook door EU-programma’s en nationale initiatieven te integreren, en daarbij in de eerste plaats aandacht te besteden aan bedrijven in de zwakste regio’s. 2. 4. Versterking van de regionale dimensie van het OTO- en innovatiebeleid strookt met de doelmatigheidscriteria van het EU-beleid, terwijl de extra aandacht voor het concurrentie- vermogen van de minder begunstigde regio’s recht doet aan het rechtvaardigheidsbeginsel in het EU-beleid. Desondanks krijgt met bij het lezen van de Mededeling van de Commissie de indruk dat het voorgestelde strategische kader ter bevorde- ring van cohesie en concurrentievermogen via onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie eerder gericht is op een stringentere opzet van de regionale programma’s in de structuurfondsen dan op stimulering van regionale OTO en innovatie als zodanig. Verder is ook nog niet gebleken of er mogelijkheden zijn om de toegang van de minder begunstigde regio’s tot middelen uit het vijfde OTO-kaderprogramma te verbeteren. De voorwaarden voor deelname aan de vorige kaderprogram- ma’s waren zo ingewikkeld en tijdrovend dat actoren uit minder begunstigde regio’s hierdoor eerder werden afgeschrikt dan dat de toegankelijkheid van OTO en innovatie erdoor werd verbeterd. Of door hen ingediende verzoeken werden ingewilligd, was vaak een echte loterij. Hetzelfde geldt voor partnerschapsprojecten met regio’s in Midden- en Oost- Europa. In de nieuwe EU-programma’s zijn in dit opzicht verbeteringen geboden. 2. 5. Het Comité van de Regio’s onderstreept dat verscheide- ne analyses en conclusies in het document van de Commissie ook relevant zijn voor regio’s die bepaald geen „groeiregio’s” zijn, maar evenmin „minder begunstigde regio’s” strictu sensu. De toekomstige ontwikkeling in Europa dreigt te leiden tot een „tweedeling” van Europa in enkele sterke groeiregio’s, verspreid over het continent en doorgaans geconcentreerd rond grote verstedelijkte centra, en de rest van Europa. Deze tweedeling is thans reeds duidelijk voelbaar in diverse ontwikkelde EU-landen. 2. 6. OTO en innovatie zijn instrumenten om het concur- rentievermogen van het bedrijfsleven te vergroten. De stuwende kracht van het MKB en de industrie kan diverse vormen aannemen: — modernisering van de productie, — aanpassing aan nieuwe vraag, b. v. naar milieuvriendelijke producten, — technologische verbeteringen ten einde marktaandelen te behouden, e. d. 2. 7. Ondanks het feit dat bedrijven de belangrijkste doel- groep zijn aan de inspanningen, zijn OTO en innovatie in regionaal verband net zo belangrijk als milieu, volksgezond- heid, infrastructuur, energie en ruimtelijke ordening. Daarom moeten Europese, nationale en regionale/lokale programma’s worden gecoördineerd overeenkomstig het subsidiariteitsbe- ginsel van de EU. Regionale en lokale overheden zijn de besluitvormers die zich het dichtst bij de economische actoren en de gewone burger bevinden. OTO en innovatie behoren tot het normale bevoegdheidsterrein van de regionale en lokale overheden. Innovatieprocessen hebben door hun multifunc- tionele aard ook aanknopingspunten met alle beleidsterreinen die tot de bevoegdheid van de regionale en de lokale overheden behoren (onderwijs, beroepsopleiding, milieu, ruimtelijke or- dening, lokale ontwikkelingsactiviteiten en steunverlening aan het kleinbedrijf). Het Comité van de Regio’s wil erop wijzen dat de 2. 8. activiteiten in het kader van de OTO-programma’s van de EU de kwaliteit van de samenwerking tussen b. v. regio’s in de Noordse landen en regio’s in Ierland, Portugal, Spanje en Griekenland ten goede zijn gekomen. In 1997 werd aan 47 % van de uit het vierde kaderprogramma gefinancierde projecten deelgenomen door Doelstelling-1-regio’s. In hetzelfde jaar werden 13 463 (van de in totaal 56 478) samenwerkingsver- banden tot stand gebracht tussen regio’s in Ierland, Portugal, Spanje, Griekenland en regio’s in de overige EU-landen. 2. 9. Het Comité van de Regio’s is van mening dat OTO en innovatie geïntegreerd moeten worden in het productieap- paraat van de regio’s, en het is het eens met de conclusie van de Commissie (par. 13) dat met name regio’s die er moeite mee hebben om activiteiten met een hoge toegevoegde waarde aan te trekken, profijt kunnen hebben van een coördinatie tussen hun OTO- en innovatiestrategie en hun economische planning. Ook wil het Comité onderstrepen dat het streven naar 2. 10. integratie van OTO- en innovatie-steun in het productie- systeem van de regio’s niet eenzijdig mag worden gezien als een „technische” uitvoeringskwestie. Het gaat hier niet zozeer om kennis- en technologie-verspreiding, maar meer om ken- nis- en technologie-implementatie. Vooral van belang in regionaal verband is dat vaak invloed moet worden uitgeoefend op lokale en regionale mentaliteiten en attitudes die de vorm aannemen van een sterke weerstand tegen nieuwe ideeën en verandering. In een dergelijke omgeving kan het voorkomen dat zelfs krachtige inspanningen niet het beoogde resultaat opleveren. 2. 11. Voorts is het zaak dat de lokale en regionale overhe- den in minder begunstigde regio’s niet alleen concrete inspan- ningen leveren om een positieve ontwikkeling van het bedrijfs- leven te bevorderen, maar zich eveneens krachtig inzetten voor modernisering van de regionale infrastructuur. Daarbij moet niet alleen aan de eigenlijke betekenis van het woord worden gedacht, nl. communicatie in de vorm van wegen, IT, enz. , maar ook aan de opbouw van een „culturele” infrastruc- tuur die beantwoordt aan de eisen die goed opgeleide, naar verhouding jonge arbeidskrachten aan de „life style” in de regio stellen. Het Comité van de Regio’s wil nadrukkelijk wijzen op 2. 12. de mogelijkheid om onderzoeksparken in Europa actief en doelbewust te betrekken bij de OTO- en structuurfondsenpro- gramma’s van de Gemeenschap. In vergelijking met de VS en Japan lijkt Europa nog niet voldoende aandacht te schenken aan zijn onderzoeksparken, ondanks het feit dat het aantal parken de afgelopen drie à vier jaar met ruim 30 % is toegenomen. C 198/44 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 7. 1999 2. 13. Internationale samenwerking kan van groot belang zijn voor een onderzoekspark indien met andere parken in de VS en Japan samengewerkt wordt. De oprichting van transnationale consortia (of Europese Economische Samenwer- kingsverbanden, EESV’s) door het MKB heeft ertoe bijgedragen dat deze bedrijvencategorie ook aan OTO- en innovatiepro- gramma’s van de EU kan deelnemen. maatregelen zich tot beide partners richten, waarbij het aanbod moet worden afgestemd op de behoeften van het MKB en door voldoende bekendheid aan dit aanbod te geven. Het is niet efficiënt om kleine en middelgrote bedrijven te helpen zonder inzicht te hebben in datgene wat gedaan wordt in laboratoria, onderzoeksparken, enz. — en vice versa. Bijzondere opmerkingen 3. Doelstellingen van de mededeling 3. 1. Het cohesiebeleid is structuurgericht en daarmee per definitie beleid op lange termijn. Verspreiding van „best practices” op het gebied van coördinatie van OTO en innovatie met het regionale bedrijfsleven wordt bevorderd door een thans voor alle regio’s toegankelijke Europese databank. 3. 2. Het Comité van de Regio’s staat achter de doelstellingen van de Commissie om het concurrentievermogen van minder begunstigde regio’s te vergroten, OTO en innovatie in het bedrijfsleven van de regio’s te integreren, aan te tonen dat de verschillende EU-instrumenten cohesie en concurrentievermo- gen ten goede komen (indien deze instrumenten elkaar althans aanvullen), alsmede te laten zien dat kandidaat-lidstaten sterk kunnen profiteren van plaatselijke en regionale ervaringen met EU-steun ten behoeve van OTO en innovatie in minder begunstigde regio’s. 3. 3. Dat het Vijfde kaderprogramma een looptijd heeft van 1998 tot 2002 en het nieuwe structuurbeleid van 2000 tot 2006, kan een handicap vormen, ook al voorziet de algemene structuurfondsenverordening in de mogelijkheid van tussen- tijdse aanpassing en is er een formele mid-term-review. Dit mag echter niet worden opgevat als een vrijbrief voor ingrijpende tussentijdse bijstelling van de nog op te stellen OTO- en innovatierichtlijnen die tot dito aanpassing van de plannen zelf dwingt. 3. 4. De Commissie stelt dat de nieuwe Doelstelling 3 de mogelijkheden van de huidige Doelstelling 4 en ADAPT bestendigt. Volgens de huidige voorstellen zal Doelstelling 3 niet van toepassing zijn op de regio’s die vallen onder Doelstelling 1 of 2. De nieuwe Doelstelling 3 zal alleen gelden in regio’s die vallen onder de overgangsregeling, maar niet onder Doelstelling 1 en 2. Voor de regionale en lokale autoriteiten in de laatstgenoemde twee groepen regio’s zal het dan ook moeilijk zijn, de vereiste coördinatie tussen de nationale Doelstelling-3-plannen en de regionale behoeften vanuit een integrale OTO- en innovatiestrategie tot stand te brengen. 4. Evaluatie van de initiatieven in heden en verleden 4. 1. 2. Er zijn veel aanwijzingen dat de IT-kloof tussen noord en zuid groeit. Kleine ondernemingen dienen meer bij het onderzoeks- en innovatieproces te worden betrokken, wat vergemakkelijkt zou kunnen worden indien de overheden b. v. elektronische handel zouden stimuleren. Het Comité van de Regio’s benadrukt dat de concrete vormgeving van de verschillende projecten van belang is willen kleine en middel- grote ondernemingen hieraan kunnen deelnemen. Hoe groter namelijk de projecten financieel en in de praktijk zijn, hoe moeilijker het om praktische redenen voor kleine ondernemin- gen is om de benodigde financiën vrij te maken. Bij het nemen van maatregelen moet de Commissie 4. 1. 3. vooral oog hebben voor de behoefte aan gemakkelijkere toegang tot duidelijke informatie, die op regionaal niveau gecentraliseerd zou moeten zijn in een catalogus die is toegesneden op de gebruikers in kleine en middelgrote (indu- striële) bedrijven. In deze catalogus dienen ook de organisaties te worden vermeld die als aanspreekpunt fungeren tussen OTO en het midden- en kleinbedrijf, de verschillende steun- mogelijkheden, de bestaande netwerken waarbij bedrijven zich kunnen aansluiten, de mogelijkheden voor onderzoeksoplei- dingen en de mogelijkheden voor onderzoekers om in bedrij- ven aan research te doen. Vele gemeentes en regio’s hebben ervaring met groeimogelijkheden die via RIS- en RITTS- projecten zijn gegenereerd. Het bestaande netwerk van RIS/- RITTS-regio’s bundelt een schat aan ervaring die kan worden ingezet in de minder begunstigde regio’s ten einde de deelname van kleine en middelgrote bedrijven aan de EU-programma’s te stimuleren. 4. 1. 4. In een eerste fase werd in het kader van de EU- structuurfondsen alleen maar steun gegeven voor investeringen in OTO-centra en OTO-projecten. In een tweede fase begon de EU zich meer te interesseren voor technologieverspreiding en andere innovatiemaatregelen, alsook voor centra die als interface tussen universiteiten/hogescholen en het bedrijfsleven kunnen fungeren. Daarmee beoogde de EU, ertoe bij te dragen dat het bedrijfsleven in contact kwam met het OTO-potentieel van universiteiten en hogescholen. Nu, bij het ingaan van de derde fase, wil de EU met haar OTO- en innovatiebeleid in het kader van de structuurfondsen in de periode 2000-2006 bereiken dat er een breder verband tot stand komt tussen OTO en innovatie enerzijds en financieringsmechanismen, opleidingsactiviteiten en technologie-intensieve bedrijven an- derzijds. 4. 1. Structuurfondsen — vroegere en huidige acties 4. 1. 1. De Commissie laat zien dat de OTO-systemen in de zwakste regio’s van de rijkste lidstaten meer vraaggericht zijn dan die in de armste landen. Om de vruchten van onderzoek daadwerkelijk te kunnen plukken, dienen zowel bedrijfsleven als onderzoekers zich gezamenlijk in te zetten daar waar de Het Comité van de Regio’s wil benadrukken dat 4. 1. 5. kleine en middelgrote bedrijven niet als een categorie kunnen worden beschouwd die structureel anders is dan grote onderne- mingen. Kleine en middelgrote ondernemingen zijn dikwijls toeleveranciers voor de grotere ondernemingen. Er is veel voor te zeggen om grote bedrijven te betrekken bij projecten ten einde de toepassing van moderne technologie in kleine ondernemingen te vergemakkelijken of te steunen. 14. 7. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 198/45 4. 2. Het OTO-kaderprogramma van de EU In het haar over rapport vierde OTO- 4. 2. 1. kaderprogramma van de EU wijst de Commissie erop dat Spanje en Griekenland belangrijke vorderingen hebben ge- boekt op het gebied van informatietechnologie, medische biologie en gezondheidszorg, maar dat op het gebied van o. m. industriële en materiaaltechnologie en biotechnologie nog de nodige vooruitgang moet worden gemaakt. Gebleken is dat de vraaggeoriënteerde Craft-maatregelen ter stimulering van technologische toepassingen in het MKB het meest van nut zijn geweest voor de minder begunstigde regio’s. In dit verband zijn ook de maatregelen inzake opleiding, mobiliteit van onderzoekers, bevordering van innovatie en verspreiding van onderzoeksresultaten alsmede het opzetten van netwerken voor onderzoekers doeltreffend gebleken. 4. 2. 2. Het Comité van de Regio’s stelt voorts tot zijn tevredenheid vast dat de Commissie ervoor heeft gekozen om in overleg met o. m. het CvdR aan het vijfde kaderprogramma van de EU te werken. Uit deze dialoog is gebleken dat de uitdagingen en kansen die centraal staan in dit kaderprogram- ma, dezelfde zijn als die op lokaal en regionaal niveau. Veel aandacht moet worden besteed aan o. m. de interactie tussen grote en kleine steden en plattelandsgebieden, alsook aan de mogelijkheden voor kleine ondernemingen om gebruik te kunnen maken van onderzoeksresultaten. Het Comité van de Regio’s is ingenomen met de oprichting van het IPTS (Instituut voor technologisch onderzoek) te Sevilla, dat tot taak heeft gekregen verkennend technologisch onderzoek te doen en het verband tussen technologie, werkgelegenheid en concurrentie- vermogen te bestuderen. 4. 2. 3. In 1997 hebben zich fundamentele veranderingen voorgedaan in het onderzoeksbeleid van de EU doordat de rechtsgrondslag voor het onderzoek bij het Verdrag van Amsterdam werd gewijzigd en doordat „Agenda 2000” de sleutelfunctie bevestigde van onderzoek, innovatie, onderwijs en beroepsopleiding in de EU. De vorderingen die bij de uitvoering van het EU-actieplan voor innovatie zijn gemaakt, hebben lokale en regionale actoren gemobiliseerd om het ondernemings- en innovatieklimaat in Europa te verbeteren. Het van december 1997 daterende verslag met OTO- indicatoren heeft voorts gegevens opgeleverd en vergelijkende analyses van de onderzoeksinspanningen in EU- en in nationaal verband in een globaal perspectief; dit was het uitgangspunt voor de lokale en regionale OTO- en innovatieprioriteiten. 5. Versterking van concurrentievermogen en samenhang op nationaal en regionaal niveau 5. 1. Het Comité van de Regio’s stelt er prijs op dat de Commissie laat zien dat Doelstelling-2-regio’s de economische voordelen van grote steden hebben weten te benutten, en dat plattelandsgebieden en kustgebieden van andere voordelen kunnen profiteren waarbij milieutechnologie en toerisme een belangrijke rol spelen. Op de sterke toeneming van het aantal IT- en biotechnologiebedrijven gerichte onderzoeksparken hebben in de minder begunstigde regio’s bijgedragen tot de lokale en regionale ontwikkeling door het commercialiseren van onderzoeksresultaten van universiteiten en OTO- intensieve bedrijven. Voorbeelden als deze tonen duidelijk de belangrijke rol aan van lokale en regionale groeperingen die complementaire activiteiten binnen belangrijke OTO- en innovatieclusters verrichten, met als doel om de lokale en regionale actoren ertoe aan te zetten, te onderzoeken hoe OTO- en innovatiesteun in het productiesysteem van hun regio kan worden geïntegreerd. 6. Integratie van OTO en innovatie in de regionale economische ontwikkeling 6. 1. OTO en innovatie — gedeelde verantwoordelijkheid 6. 1. 1. Het Comité van de Regio’s stemt in met de analyse van de Commissie dat lokale en regionale organen OTO en innovatie moeten integreren in een ontwikkelingsstrategie voor hun regio ten einde toenemende regionale verschillen in de EU terug te brengen. Het Groenboek betreffende innovatie en het actieplan voor innovatie alsook het Europees perspectief voor ruimtelijke ordening (ESDP) zijn van grote betekenis voor het opstellen van richtsnoeren voor structuursteun op het gebied van de van OTO en innovatie. Onderdeel structuurfondsenstrategie is dat hierin verschillende beleidster- reinen worden geïntegreerd. Ook doet zich de behoefte gevoelen om de verschillende beleidsterreinen op lokaal en regionaal niveau te kunnen coördineren. 6. 1. 2. In het ESDP-document (juni 1997) wordt voorgesteld om structuursteun te verlenen ten einde de toegang tot informatietechnologie te verbeteren en meer inzicht te ver- schaffen in de uitdagingen en voordelen die de informatiemaat- schappij kan bieden in regio’s waar deze nog geen algemene ingang heeft gevonden; voorts moet structuursteun worden gegeven voor de opbouw van technologiecentra, voor het opzetten van betere contacten tussen het tertiaire onderwijs, toegepaste OTO, innovatiecentra en het bedrijfsleven in achter- gebleven regio’s; tevens wordt voorgesteld om structuursteun te verlenen om een minimumniveau te bereiken bij de toegang tot tertiair onderwijs en onderzoeks- en innovatiecentra in ten slotte moet ook perifere of dun bevolkte regio’s; structuursteun worden gegeven om het niveau van onderwijs en beroepsopleiding op te krikken als onderdeel van een geïntegreerde ontwikkelingsstrategie in die regio’s waar dit niveau laag ligt. 6. 1. 3. De onderhandelingen over de nieuwe Structuurfond- senregeling verlopen thans in snel tempo. Het Comité van de Regio’s benadrukt daarom dat het van groot belang is, gemeentes en regio’s hierbij daadwerkelijk te betrekken met het doel om de OTO- en innovatie-inspanning in de Structuur- fondsenregeling voor de periode 2000-2006 te integreren. 7. Drie prioriteiten 7. 1. Stimuleren van innovatie 7. 1. 1. Het Comité van de Regio’s onderschrijft dat het cohesiebeleid moet worden bijgesteld ten einde de technologie- en IT-kloof tussen de regio’s van de Unie te verkleinen, en de EU-inspanningen met behulp van verschillende voorlichtings- programma’s te concentreren op de vraag naar nieuwe tech- nologie en IT-oplossingen; ook de ontwikkeling van integraal C 198/46 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 7. 1999 kwaliteitsbeheer op lokaal en regionaal niveau dient een hoge prioriteit te krijgen. Samenwerking tussen onderzoeks- instituten en kleine en middelgrote ondernemingen moet worden gestimuleerd, terwijl ook de diverse vormen van ondernemingssteun ten behoeve van starters, voor het conso- lideren of opbouwen van ondernemingen, en voor de uitbouw van belangrijke bedrijven in prioritaire regionale OTO-clusters beter moeten worden gecoördineerd. Toepassing van IT- technologie door lokale plaatselijke gemeenschappen b. v. ter voorlichting van de burger, voor onderwijsdoeleinden of voor de elektronische handel moet ook worden gestimuleerd. Het Comité van de Regio’s wil erop wijzen dat ca 8 000 kleine bedrijven blijken te hebben deelgenomen aan het vierde kaderprogramma voor OTO en demonstratie toen de program- maperiode in 1998 werd afgesloten. Ruim 60 % van deze bedrijven had nooit tevoren deelgenomen aan OTO- programma’s van de Unie, noch aan OTO-programma’s op nationaal, regionaal of lokaal vlak. 7. 2. Beter functionerende netwerken en meer samenwerking met de industrie 7. 2. 1. Het Comité van de Regio’s wil eraan herinneren dat samenwerking tussen bedrijfsleven en tertiair onderwijs volgens de Zweedse wet de „derde taak” van universiteiten en hogescholen is. Dit samenspel tussen universiteiten en regiona- le aaneensluitingen van ondernemingen in onderzoeksparken is van grote betekenis voor de productiestructuur van een In onderzoeksparken bevinden zich onderzoekers, regio. ondernemers, geldgevers en consulenten naast elkaar in het dagelijks leven, wat een belangrijke voorwaarde is voor het ontstaan van nieuwe banen in technologie- en onderzoeksin- tensieve ondernemingen. Verspreiding van „best practices” die met dergelijke samenwerking in onderzoeksparken worden opgedaan, moet een belangrijk onderdeel zijn van de OTO- en innovatiewerkzaamheden in het kader van de nieuwe Structuurfondsenregeling. 7. 2. 2. Dank zij de belangrijke financieringssteun voor inno- vatie-activiteiten waartoe tijdens de Europese Raad in Amster- dam en Luxemburg werd besloten, krijgen technologie- intensieve innoverende bedrijven in de periode 1998-1999 de beschikking over middelen van EIB, EIF en EU-wege. Het Comité van de Regio’s onderstreept dat dit een belangrijke aanvulling is op de activiteiten van het vierde OTO- kaderprogramma. Regionale en plaatselijke overheden dragen bij tot de sociaal-economische samenhang via hun steun aan verspreiding van kennis inzake OTO en innovatie op de gebieden waarvoor zij bevoegd zijn (onderwijs, beroepsoplei- ding, milieu, ruimtelijke ordening, plaatselijke ontwikkelings- activiteiten en steunverlening aan kleine bedrijven). De struc- tuurfondsen moeten de totstandkoming van interregionale en grensoverschrijdende banden tussen OTO en bedrijfsleven stimuleren ten einde de uitwisseling van informatie en de verspreiding van kennis binnen deze gebieden te verbeteren, wat overigens ook beoogd wordt met de „kernactiviteiten” in het vijfde OTO-kaderprogramma. De „Innovation Relay Centres” moeten bovendien geografisch voldoende terrein bestrijken om zeker te stellen dat de werkzaamheden van deze netwerken ook daadwerkelijk het midden- en kleinbedrijf bereiken. technologie- overdracht, Euro-info-centra en bedrijfs- en innovatiecentra (BIC) kunnen het kleinbedrijf in minder begunstigde regio’s ook ondersteunen. EU-netwerken als centra voor 7. 3. Ontwikkeling van het menselijk potentieel 7. 3. 1. Het Comité van de Regio’s wil de aandacht vestigen op de behoefte aan mogelijkheden voor eindscripties en stageplaatsen ten behoeve van studenten, alsook aankomende en gevestigde onderzoekers in kleine en middelgrote bedrijven. Dit doel moet kunnen worden bereikt via structuursteun van EU-wege ter stimulering van uitwisselingen tussen OTO- instituten en hogescholen in ontwikkelde en minder begunstig- de regio’s. Bij het Gemeenschappelijk Centrum voor Onder- zoek (GCO) van de EU zouden middelen kunnen worden vrijgemaakt om hiertoe bij te dragen met behulp van directe maatregelen ten behoeve van kleine bedrijven in minder begunstigde regio’s. Binnen het raamwerk van transnationale consortia (EESV’s) kunnen kleine en middelgrote ondernemin- gen aan onderzoek doen en investeren in voortgezette oplei- ding en knowhow. 7. 3. 2. Tijdens de looptijd van het vierde kaderprogramma hebben ieder jaar ongeveer 6 500 onderzoekers opleidings- steun gekregen; nog eens ongeveer 5 600 onderzoekers per jaar zijn in aanmerking gekomen voor Marie Curie-beurzen en hebben daarmee toegang gekregen tot uit het kaderprogramma gefinancierde OTO-faciliteiten van de Gemeenschap. Volgens het Comité van de Regio’s is het bijzonder belangrijk dat ondernemingen, onderzoekers in opleiding en onderzoekers in minder begunstigde regio’s via de nieuwe Structuurfondsen- regeling hiervoor in aanmerking kunnen komen. Dit zou o. m. kunnen bijdragen tot de IT-ontwikkeling en tot een betere integratie van beroepsopleidingsinstituten en onderzoekspar- ken in het innovatieproces binnen de voor iedere regio belangrijkste OTO-clusters. 8. Conclusies van de Commissie Het Comité van de Regio’s staat achter de vier doelstel- 8. 1. lingen die de Commissie in paragraaf 25 van haar mededeling opsomt. Het wil met name wijzen op het „nabijheidsbeginsel” en memoreren dat het, gelet op het feit dat het merendeel van de voorgestelde inspanningen op lokaal en regionaal vlak moet worden uitgevoerd, van belang is, gemeenten en regio’s voldoende tijd en gelegenheid te geven om mee te werken aan het uitwerken van nieuwe structuurfondsenprogramma’s voor hun respectieve regio’s voordat de volgende programmerings- periode op 1 januari 2000 van start gaat. 8. 2. Internationale samenwerking tussen onderzoekspar- ken moet volgens het Comité van de Regio’s in aanmerking komen voor steun uit de structuurfondsen. Mogelijkheden om regionale web-sites over OTO-clusters met onderzoeksparken, hogescholen en bedrijven in CORDIS-verband te creëren, moeten ook worden bevorderd en uitgebouwd. Ook bestaande netwerken voor onderwijs op afstand op het niveau van academische en onderzoekersopleidingen moeten binnen CORDIS zijn vertegenwoordigd. Wel moet worden beseft dat het afstandsonderwijs van de toekomst hoofdzakelijk via netwerkgebonden media zal worden verstrekt, waarbij door gebruik van computers rechtstreekse contacten mogelijk zijn tussen opleider en „eindgebruiker” wanneer het deze het best past. Doordat de interactiviteit steeds is gegarandeerd, doet het er niet toe waar de opleider zich bevindt. 9. Conclusies van het Comité van de Regio’s 9. 1. Het Comité van de Regio’s stelt tot zijn tevredenheid vast dat de Commissie in overleg met het Comité in de 14. 7. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 198/47 nieuwe Structuurfondsenregeling voor de periode 2000-2006 richtsnoeren wil uitwerken voor de cohesie en het concurren- tievermogen alsook voor OTO en innovatie. Uit deze dialoog blijkt dat de uitdagingen en kansen die centraal staan bij het uitwerken van een gecoördineerd kader voor cohesie, concurrentievermogen, OTO en innovatie, dezelfde zijn als die op lokaal en regionaal niveau. 9. 2. Het Comité van de Regio’s, dat zich uitvoerig heeft beziggehouden met de groeiende technologie- en IT-kloof tussen de regio’s in de EU, stemt in met de evaluatie van de Commissie dat absoluut verbetering moet worden gebracht in het vermogen van overheden en economische actoren om strategieën uit te werken voor de omzetting van OTO en innovatie in economische activiteit. Alle studies wijzen uit dat, in een wereldeconomie die steeds meer aan concurrentie blootstaat, onderzoek, ontwikkeling en innovatie onontbeerlijk zijn om de internationale concurrentie aan te kunnen. Het Comité kan zich dan ook vinden in het voorstel van de Commissie om het cohesiebeleid bij te stellen. 9. 3. Het Comité van de Regio’s staat achter een werkelijke versterking van de regionale dimensie van het OTO- en innovatiebeleid. Ten einde het „leerproces” voor de regionale actoren m. b. t. OTO en innovatie te optimaliseren, moet volgens het Comité gebruik worden gemaakt van de mogelijk- heden om Europese onderzoeksparken te betrekken bij de OTO- en structuurfondsenprogramma’s van de EU. Ook samenwerking met onderzoeksparken in de VS en Japan moet worden ondersteund. Meer samenwerking tussen onderzoeks- parken kan een oplossing bieden in vele landen waar de samenwerking tussen door de overheid gefinancierde onder- zoeksinstituten en het tertiaire onderwijs alsook de samenwer- king met het bedrijfsleven te wensen overlaten. De betrekkin- gen tussen enerzijds de onderzoekswereld en anderzijds het midden- en kleinbedrijf zijn uiterst complex; wil men met behulp van de ingevoerde steunregelingen enig significant resultaat kunnen behalen, dan zal dan ook moeten worden getracht deze betrekkingen te vereenvoudigen. 9. 4. Tegen de achtergrond van zijn brede belangstelling voor de IT-ontwikkeling en permanente educatie in samenhang met o. m. het Groenboek van de EU inzake arbeidsorganisatie en de nationale werkgelegenheidsplannen van de lidstaten, wil het Comité van de Regio’s de nadruk leggen op de behoefte aan structurele maatregelen om bedrijven en instellingen te helpen, greep te krijgen op de moeilijkheden die zich voordoen bij de aanpassing aan nieuwe vormen van arbeidsorganisatie. Brussel, 11 maart 1999. 9. 5. Het Comité van de Regio’s onderstreept dat richtsnoe- ren moeten worden uitgewerkt voor het stimuleren van innovatieve beroepsopleidingsprogramma’s t. b. v. kleine en middelgrote ondernemingen en instellingen, en het is van oordeel dat het evalueren van het innovatieproces en de verspreiding van de resultaten ervan onderdeel moeten uitma- ken van regionale onderwijs- en beroepsopleidingspro- gramma’s. 9. 6. Ten einde de technologie- en IT-kloof tussen ontwik- kelde en minder begunstigde regio’s te dichten, moeten het OTO- en innovatiebeleid worden geïntegreerd in de belangrijkste OTO-clusters en de productiestructuur van de regio’s. Daarom meent het Comité dat richtsnoeren voor de integratie van OTO en innovatie in de toekomstige structuur- fondsenprogramma’s uitgewerkt moeten worden om te komen tot een geconsolideerde „bottom-up”-methode waarbij in het bijzonder gekeken wordt naar de behoeften van het midden- en kleinbedrijf in de diverse productiesectoren. De mogelijkheden voor interactie tussen structuurfondseninstrumenten en kern- activiteiten van het vijfde OTO-kaderprogramma moeten in de richtlijnen worden verduidelijkt, en de voorwaarden voor lokale/regionale vertegenwoordigers in de toezichtcomités van de kernactiviteiten moeten worden onderzocht. Sommige EU-regio’s werken aan de ontwikkeling van een zeer nuttig en effectief systeem om de informatie over O&TO en innovatie beter toegankelijk te maken voor de diverse betrok- ken partijen (onderzoekers, bedrijven, gemeenten, enz. ). Deze inspanningen verdienen bijval van de EU-instellingen; regio’s die dergelijke activiteiten ontplooien en op tastbare, nuttige resultaten kunnen bogen zouden gesteund moeten worden. 9. 7. Het Comité van de Regio’s wenst betrokken te worden bij het uitwerken van de richtlijnen voor het in het Cohesie- beleid en het nieuwe Structuurfondsenprogramma opnemen van OTO- en innovatiebeleid. Het Comité acht het noodzake- lijk dat op lokaal en regionaal nouveau modaliteiten worden gevonden om bij onderzoekers en bedrijfsleven meer begrip te kweken voor hun gezamenlijke belangen en onderlinge raakvlakken, en dat instrumenten worden ingevoerd die afge- stemd zijn op het vinden van antwoorden op de behoefte aan kennis die door de onderzoekswereld wordt geproduceerd. Dat is de sleutel van de ontwikkeling waardoor de cohesie tussen de EU-regio’s kan worden versterkt en het concurrentie- vermogen van de EU in de wereld kan worden opgevoerd. De voorzitter van het Comité van de Regio’s Manfred DAMMEYER