title: Mededeling van de Commissie aan de Raad, aan het Europees Parlement, aan het Economisch en Sociaal Comité en aan het Comité van de regio's - Verslag over de evaluatie van het derde meerjarenprogramma voor het MKB in de Europese Unie (1997-2000)

eurovoc_concepts:
EU programme
aid to undertakings
business policy
report
small and medium-sized enterprises

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 29. 06. 1999 COM(1999)319def. MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, AAN HET EUROPEES PARLEMENT, AAN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN AAN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S Verslag over de evaluatie van het derde meerjarenprogramma voor het MKB in de Europese Unie (1997-2000) Besluit 97/15/EG van de Raad van 9 december 1996 1. INLEIDING In december 1996 heeft de Raad het derde meerjarenprogramma voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) in de Europese Unie goedgekeurd1. Het programma bestrijkt een periode van vier jaar, namelijk van begin 1997 tot eind 2000. In het besluit worden 6 doelstellingen aangegeven en worden 25 maatregelen gedefinieerd om deze doelstellingen te bereiken. Doel van deze mededeling is het externe evaluatieverslag over de uitvoering van het derde meerjarenprogramma te presenteren. Overeenkomstig artikel 6 van het besluit van de Raad dient de Commissie het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's vóór eind 1999 een dergelijk verslag voor te leggen. Op verzoek van de Raad wordt het verslag echter nu ingediend, dat wil zeggen zes maanden vóór het voorstel van de Commissie voor het volgende meerjarenprogramma voor het MKB, dat voor eind 1999 is gepland. Zo rest er namelijk voldoende tijd om de resultaten van de evaluatie op doeltreffende wijze in het voorstel voor een nieuw programma te integreren. Na een openbare aanbesteding2 werd het contract voor het evaluatieverslag aan Deloitte & Touche gegund. De evaluatiewerkzaamheden werden in september 1998 aangevat. Het eindverslag werd op 30 april 1999 ontvangen en een korte samenvatting ervan is als bijlage bij deze mededeling gevoegd. ALGEMENE OPMERKINGEN 1. De Commissie verheugt zich over de evaluatie die door de consulenten werd verricht en met name over hun bevinding dat het derde meerjarenprogramma, -voor zover op dit moment kan worden vastgesteld, op aanvaardbare en kosteneffectieve wijze werd uitgevoerd. Aangezien meer dan de helft van de uitgaven in het kader van het meerjarenprogramma betrekking heeft op doelstelling C3, stelt de Commissie met voldoening vast dat, afgezien van de netwerken voor het zoeken naar partners, de onder deze doelstelling ressorterende maatregelen doorgaans een goede beoordeling krijgen. In het algemeen onderstrepen de beoordelaars de duidelijke rol van de activiteiten van DG XXIII (ondernemingenbeleid, handel, toerisme en sociale economie), dat verantwoordelijk is voor de uitvoering van het programma. Vooral de 'beleidsmaatregelen' van DG XXIII worden door hen positief beoordeeld. De kritiek betreft voornamelijk de gebieden waarop 'proefacties' worden ondernomen die, volgens de beoordelaars, onvoldoende resulteren in de ontwikkeling van een echt beleid. De versnippering van de beperkte personele en financiële middelen in teveel kleinschalige acties wordt eveneens als een zwak punt in bepaalde delen van het programma bestempeld. De Commissie aanvaardt het principe dat proefacties duidelijk in een ruimer beleidsprogramma moeten worden geïntegreerd en dat de resultaten ervan actief moeten worden toegepast en verspreid. De omvang van de acties moet groot genoeg zijn om nuttige resultaten te bereiken. Besluit 97/15/EG van de Raad van 9 december 1996, PB L6 van 10. 1. 1997, blz. 25-31. Aanbesteding gepubliceerd in PB S 48 van 10. 3. 1998, blz. 38-39. Doelstelling C: "Kleine en middelgrote ondernemingen helpen om hun strategieën te europeaniseren en te internationaliseren, met name door middel van betere informatie- en samenwerkingsdiensten". 2. De evaluatiemethodologie wordt in de hoofdstukken 1 en 2 van de samenvatting toegelicht. De Commissie wenst hier twee inherente kenmerken van de evaluatie en van het programma te onderstrepen, waarmee de lezer bij het doornemen van de evaluatie rekening moet houden: Ten eerste heeft de evaluatie in een heel vroeg stadium van de uitvoering van het programma plaatsgevonden. Zoals hierboven vermeld, is dit om er bij de voorbereiding van het volgende programma naar behoren rekening mee te kunnen houden. Het feit dat de evaluatie halverwege de looptijd van het programma werd verricht, levert echter methodologische nadelen op. Voor veel nieuwe acties die in het kader van het derde meerjarenprogramma zijn opgezet, kunnen de resultaten nog niet worden gemeten. Betrouwbare evaluaties van hun effect, doeltreffendheid of nut kunnen derhalve nog niet worden gemaakt. Dit geldt ook voor het meten van de effecten van wijzigingen in de ontwerp- en uitvoeringsmechanismen van maatregelen in een verder gevorderd stadium. Ten tweede is de uiteindelijke doelgroep van 18 miljoen kleine en middelgrote ondernemingen in de Europese Unie bijzonder groot en heel verscheiden4. Vandaar dat de beoordeling van de effecten op de doelgroep door middel van statistisch representatieve steekproeven voor alle doelstellingen en acties binnen de voor deze evaluatie gestelde termijn en met een redelijk budget onmogelijk zou zijn geweest. Het resultaat is dat de evaluatie hoofdzakelijk moest worden gebaseerd op de opinie van de betrokken partijen en intermediairs om tot de conclusies te komen, in plaats van op 'objectievere' gegevens. Het verslag onderstreept echter de noodzaak specifieke prestatie-indicatoren vast te stellen om de in het kader van het meerjarenprogramma uitgevoerde acties in de toekomst op een meer wetenschappelijke basis te kunnen evalueren. De Commissie vindt ook dat in het voorstel voor een nieuw programma een aantal prestatie-indicatoren moet worden vastgesteld om de toekomstige acties op objectievere wijze te kunnen evalueren. OPMERKINGEN OVER DE EVALUATIE VAN SPECIFIEKE MAATREGELEN NAAR DOELSTELLING Dit deel is bedoeld als eerste reactie op enkele van de belangrijkste conclusies en aanbevelingen van de beoordelaars. Een uitvoeriger reactie zal in het voorstel voor het komende meerjarenprogramma worden gegeven. 3. 1. Doelstellingen A en F De Commissie is het ermee eens dat meer moet worden voortgebouwd op de resultaten die tot dusver in het kader van het programma voor gecoördineerde acties met de lidstaten zijn behaald. Als gevolg van de ontwikkelingen in het afgelopen jaar heeft een structurering en selectie plaatsgevonden van het aanvankelijk ruime aantal onderwerpen dat ter discussie staat, en konden specifieke voorbeelden van goede praktijken worden geïdentificeerd. Zo hebben de lidstaten bijvoorbeeld nu een lijst van goede praktijken opgesteld als resultaat van de analyse die tijdens de studiebijeenkomsten over steunmaatregelen voor startende ondernemingen werd verricht. Deze goede praktijken zullen in een voorlichtingsbrochure op ruime schaal worden verspreid. In deze brochure zal ook worden geattendeerd op de internetsite - die naar verwachting medio 1999 operationeel zal zijn - waar nadere inlichtingen over de gecoördineerde acties zullen worden verstrekt en waar belangstellende organisaties tot een actief debat over goede/optimale praktijken op de desbetreffende gebieden zullen worden Zie Enterprises In Europe, DG XXIII/Eurostat, 5e verslag juni 1999. 3 aangemoedigd. De laatste jaren is ook aanzienlijke vooruitgang gemaakt bij de vaststelling van adequate procedures met de lidstaten, met name in de vorm van een evolutief werkprogramma. Wat de follow-up van de aanbevelingen van de taskforce voor de vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat (BEST) betreft, werd het actieplan op 29 april 1999 door de Raad goedgekeurd. Het actieplan is heel uitgebreid en brengt voor het eerst alle beleidsterreinen samen die op het ondernemerschap en het bedrijfsleven van invloed zijn. De uitvoering van het actieplan zal door de Commissie in nauwe samenwerking met de lidstaten op de voet worden gevolgd, onder meer via geregelde verslagen aan de Raad, zulks vanaf het jaar 2000, over de stand van zaken bij de uitvoering, waarin specifieke nieuwe acties uitvoerig zullen worden beschreven. De Commissie zal in overleg met de lidstaten ook vaststellen op welke wijze de vorderingen op het gebied van het ondernemingenbeleid zullen worden gemeten. Hierbij wordt onder meer gedacht aan een onafhankelijke evaluatie van de vooruitgang in samenwerking met het bedrijfsleven. De evaluatie zou het effect van het actieplan op de prestaties van de ondernemingen onderzoeken, gebieden helpen identificeren waarop extra inspanningen noodzakelijk worden geacht en in voorkomend geval specifieke aanbevelingen bevatten om het beoogde doel te bereiken. Wat het effectbeoordelingssysteem ("Business Impact Assessment System") betreft, is de Commissie van oordeel dat de beoordeling van het effect van wetgevingsvoorstellen op het bedrijfsleven aanzienlijk is verbeterd en dat ook de raadplegingsprocedures werden uitgebreid. De Commissie geeft echter toe dat de kwaliteit van de effectbeoordelingen nog moet worden verbeterd. Momenteel wordt van gedachten gewisseld over een herziening van de richtsnoeren betreffende de vervollediging van effectbeoordelingen en van het effectbeoordelingsformulier, in de hoop dat deze binnenkort worden goedgekeurd. Hoewel dit interne werkprocedures zijn, zal de Commissie ook overwegen de herziene richtsnoeren en het formulier openbaar te maken. Het bedoelde product met betrekking tot de euro is in feite niet alleen een cd-rom, maar een cd-rom met bijgevoegde brochure. De brochure geeft een samenvatting van de inhoud van de cd-rom en is derhalve bijzonder nuttig voor ondernemers (met name kleine bedrijven) die niet over leesapparatuur voor cd-rom's beschikken. Deze tweevoudige aanpak, namelijk de productie van een cd-rom én een brochure, zou nuttig moeten zijn voor alle kleine en middelgrote ondernemingen, ongeacht hun omvang. De in de samenvatting van de evaluatie gewekte indruk dat het product uitsluitend een cd-rom is en dus niet geschikt is voor de kleinste ondernemingen, moet in dit licht gezien worden. De conclusies over de waarde en kosteneffectiviteit van de werkzaamheden met betrekking tot de Europese economische samenwerkingsverbanden (EESV's) lijken subjectief en niet goed gefundeerd. Aangezien het EESV voor de ondernemingen in de EU nog steeds het enige transnationale juridische instrument is, is het van belang op het bestaan ervan te attenderen. Er zijn circa 1 000 EESV's opgericht. De uitgevoerde werkzaamheden behelsden alleen een bescheiden promotie van deze faciliteit door middel van een voorlichtingsbrochure en van de informatie die over EESV's in de REGIE-gegevensbank wordt verstrekt. De Commissie is nooit van plan geweest EESV's direct bij de ondernemingen te promoten, maar wilde eerder gebruik maken van kanalen zoals de Euro Info Centres en beroepsorganisaties om de marktwerking niet te verstoren. De Commissie peilt echter de belangstelling en verstrekt alle gegevens over het EESV via haar internetsite. Zoals in het verslag wordt erkend, zijn de kosten van deze actie minimaal. Voorts heeft het Europees Parlement een dynamischer en gerichter benadering van het EESV bepleit5. 3. 2. Doelstelling B & Joint European Ventures (JEV) Wat de rondetafel van bankiers en het MKB en de verspreiding van de resultaten ervan betreft, bevatte het eindverslag van de tweede rondetafel een samenvatting en aanbevelingen die in alle officiële talen werden vertaald en samen met het volledige verslag in het Engels werden gepubliceerd. Er werden circa 8 500 exemplaren gedrukt en iedereen die een exemplaar vroeg, heeft er een gekregen. Wat de onderwerpen betreft die door de derde rondetafel werden besproken, moest de toegang tot financiering door middel van leningen worden gecombineerd met de toegang tot extern kapitaal, die in Europa nog heel beperkt is. Het is van belang nieuwe financieringsbronnen voor het MKB te belichten om de afhankelijkheid van financiering door middel van leningen te beperken, aangezien zowat 1/3 van de ondernemingen nog steeds moeilijkheden ondervindt om er toegang toe te krijgen. Op basis van het eindverslag van de derde rondetafel, dat zal worden gepubliceerd en ook via Internet zal worden verspreid, wil de Commissie in de lidstaten ten minste drie conferenties organiseren die, zoals aanbevolen, met de gecoördineerde acties kunnen worden gecombineerd. Wat CREA betreft, heeft de Commissie overeenkomstig artikel 3, lid 2, van Besluit 97/15/EG van de Raad wel degelijk jaarverslagen over de proefactie Startkapitaal I gepubliceerd en ook een complete externe evaluatie laten verrichten. Het beheerscomité van de lidstaten voor het derde meerjarenprogramma (het 'comité van artikel 4') werd van de gemaakte vorderingen geregeld op de hoogte gesteld en heeft de gelegenheid gehad om commentaar te geven op de externe evaluatie. Het comité was het ook eens om met CREA van start te gaan. Vandaar dat de kritiek op CREA des te verbazingwekkender is. Het nieuwe CREA-programma dat in november 1998 door de Commissie werd goedgekeurd, is gebaseerd op de voortdurende tekortkoming van de markt met betrekking tot het verstrekken van startkapitaal in Europa. Jaarlijks worden duizenden innoverende kleine en middelgrote ondernemingen niet opgericht vanwege een gebrek aan risicokapitaal. De Commissie heeft diverse substantiële wijzigingen van de eerste startkapitaalactie voorgesteld om zowel het in het kader van CREA opgerichte aantal nieuwe kleine en middelgrote ondernemingen als het door deze ondernemingen gecreëerde aantal banen te vergroten, zoals bijvoorbeeld de invoering van een minimum van D 4 miljoen voor het kapitaal van het fonds, de eis dat 50% van het kapitaal uit de particuliere sector moet komen (zodat het fonds alleen levensvatbare projecten kan steunen) en de openstelling van de actie om de overdracht van bestaande ondernemingen aan nieuwe eigenaars te dekken, wat in de meeste gevallen uit juridisch oogpunt als een pas opgerichte onderneming wordt beschouwd. CREA is ook een antwoord op het verzoek van het Europees Parlement om het budget voor dit programma, tegen lage kosten, te concentreren op de oprichting van nieuwe ondernemingen en het scheppen van werkgelegenheid. Het programma is nog steeds kleinschalig, maar het zal aantonen welke mogelijkheden er op Europees niveau bestaan om de oprichting van investering van start- en innoverende kleine en middelgrote ondernemingen door aanloopkapitaal te ondersteunen. Net als bij de eerste startkapitaalactie zal de Commissie voor een evaluatie van CREA en een ruime verspreiding van de resultaten zorgen. Resolutie van het Europees Parlement van 14. 7. 1998 ingevolge de mededeling van de Commissie van 9. 9. 1997 (COM(97) 434). De ontwerp-richtlijn aangaande laattijdige betalingen, die als kosteneffectief wordt beschouwd, is een belangrijk beleidsinitiatief ten gunste van het MKB, dat zeker zal worden voortgezet. De Commissie verheugt zich over het politiek akkoord over de compromistekst, dat bereikt werd op de Industrieraad van 29 April onder Duits voorzitterschap, en dringt er bij het Europees Parlement en de Raad op aan om snel vooruitgang te maken bij het aannemen van de richtlijn. De praktijk initiatieven op het gebied van opleiding in cash management voor het MKB zullen opnieuw bekeken worden in het kader van de resultaten van de initiatieven, die reeds van start gegaan zijn. Het belangrijkste deel van JEV wordt uitgevoerd buiten het derde meerjarenprogramma. Wat JEV betreft, was de Commissie zich reeds bewust van het ontbreken van een marketinginstrument, met als gevolg dat een groot aantal kleine en middelgrote ondernemingen er nog steeds niet van op de hoogte is. De Commissie heeft derhalve besloten begin 1999 een promotiefaciliteit te creëren om MKB-organisaties JEV-evenementen te helpen organiseren waaraan kleine en middelgrote ondernemingen uit ten minste twee lidstaten deelnemen. Met betrekking tot de procedures is de Commissie er zich van bewust dat zowel financiële intermediairs als kleine en middelgrote ondernemingen administratieve vereenvoudiging op dit gebied wensen. Er moet echter een evenwicht worden gevonden tussen de vereenvoudiging van de procedures enerzijds en de noodzaak tot effectieve fraudebestrijding anderzijds, met het rapporteringssysteem dat hieruit resulteert. Wat de steun voor de uitvoerbaarheidsstudie betreft, is dit een voorafgaande voorwaarde om aanspraak te kunnen maken op de investeringspremie van 10% die wordt betaald zodra de transnationale joint venture is opgericht. Zonder dit tweede instrument zou de Commissie alleen dure uitvoerbaarheidsstudies steunen, maar geen echt effect hebben op de oprichting van nieuwe joint ventures. Aangezien de maximumsteun beperkt is tot D 100 000 per project, zijn de kleine en middelgrote ondernemingen geneigd de kosten van de uitvoerbaarheidsstudies te beperken en de investeringspremie te prefereren, wat zal leiden tot het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen. 3. 3. Doelstelling C De Commissie verheugt zich over de algemeen positieve evaluatie van het netwerk van Euro Info Centres (EIC's), dat ruim een derde van alle uitgaven in het kader van het meerjarenprogramma vertegenwoordigt. Het continue streven naar kwaliteit van dit netwerk heeft succes geoogst; vandaar de beoordeling dat men waar voor zijn geld heeft gekregen. Het tot dusver gevoerde kwaliteitsbeleid zal worden voortgezet om de ondernemingen de best mogelijke service te bieden. In verband hiermee en met het begrip van "first-stop-shops" zal de Commissie de rol van het EIC-netwerk via nauwere samenwerking met andere lokale en regionale bedrij fsondersteunende diensten versterken om het MKB een collectieve, coherente service te kunnen verlenen. Het initiatief "Dialoog met het bedrijfsleven", dat deel uitmaakt van de "Dialoog met burgers en bedrijfsleven" die in juni 1998 op de Europese Raad van Cardiff is ingesteld, is al een grote stap in deze richting. Meer synergie met nationale MKB- ondersteunende organisaties is een onderdeel van dit beleid. In het verslag wordt erkend dat BC-Net en BRE ingrijpende wijzigingen hebben ondergaan om ze doeltreffender te maken en dat het te vroeg is om de resultaten ervan te beoordelen. De eerste tekenen wijzen er echter op dat de wijzigingen, zoals het nieuwe computersysteem dat in 1998 werd ingevoerd, vruchten beginnen af te werpen. De Commissie is het ermee eens dat in het jaar 2000 een complete, onafhankelijke evaluatie van BC-Net en BRE moet worden verricht. Zodra de resultaten van de evaluatie beschikbaar zijn, zal de Commissie de meest efficiënte aanpak bestuderen en zal zij ook de mogelijkheid onderzoeken om deze netwerken te fuseren. Europartenariat en Interprise evenementen worden als ruimschoots kosteneffectief aangemerkt. Het laatste Europartenariat evenement in Wenen op 10 en 11 Mei was gecombineerd met een PHARE-partenariat en er namen ongeveer 2700 bedrijven aan deel. De eerste resultaten ervan wijzen op het voortgezet succes van deze belangrijke evenementen. Afzonderlijke evaluaties van Europartenariat, Interprise en IBEX evenementen zullen in 1999- 2000 uitgevoerd worden, maar er wordt reeds gewerkt aan de verbetering van de kwaliteit van deze evenementen alsmede aan de ontwikkeling van nieuwe hulpmiddelen. De Commissie vindt ook dat verdere beleidsacties op een zo belangrijk gebied als de toelevering noodzakelijk zijn. Als resultaat van het tweede Europese toeleveringsforum dat in oktober 1998 in Graz heeft plaatsgevonden, zal vóór eind 1999 een mededeling over toelevering worden gepubliceerd. Een belangrijk aspect van deze mededeling zal een nieuw werkprogramma zijn voor toelevering in de komende jaren. Wat de uitbreiding van de bestaande programma's van DG XXIII betreft, vergeet het verslag het aspect van de uitbreiding van de EU te vermelden en ook het feit dat het derde meerjarenprogramma thans is opengesteld voor zeven kandidaat-landen6 en dat er tegen eind 1999 wellicht nog vier zullen bijkomen. Deze landen hebben het bewijs geleverd van hun engagement door hun eigen bijdrage te leveren aan het budget van het programma. De openstelling van het programma maakt deel uit van de pretoetredingsstrategie van de Commissie en zal de integratie van de kandidaat-landen in het ondernemingenbeleid en de acties van de EU helpen bevorderen. Dit zal hen ook hun eigen beleidsmaatregelen en initiatieven helpen nemen om het ondernemerschap als voorbereiding op het toekomstige lidmaatschap van de EU te stimuleren. De aanbevelingen in het verslag over bijvoorbeeld de openstelling van Europartenariat-evenementen voor ondernemingen uit niet-EU-landen zijn in deze context derhalve niet van toepassing. 3. 4. Doelstelling D De proefacties op het gebied van innovatie zijn pas recentelijk (sinds 1997) van start gegaan, zodat het nog te vroeg is om betrouwbare conclusies te trekken. De resultaten van deze uiteraard unieke proefacties zullen worden geëvalueerd en geanalyseerd. Het doel van deze proefacties is altijd het testen van beleidsopties geweest. De op het gebied van opleiding geplande werkzaamheden omvatten hoofdzakelijk beleidsacties en niet noodzakelijk nieuwe initiatieven, waarmee uitgaven gemoeid zijn. Het is de bedoeling dat er binnenkort een mededeling komt over opleiding en MKB om de behoeften van het MKB inzake opleiding in ondernemerschap te peilen, rekening houdend met de initiatieven die op zowel nationaal als communautair niveau reeds zijn genomen. Wat is het enige initiatief dat tot dusver in het kader van het derde kwaliteit betreft, meerjarenprogramma werd ondernomen, de voortzetting van de steunverlening door de 6 Bulgarije, Estland, Hongarije, Polen, Slowakije en de Tsjechische Republiek sinds 1 december 1998 en Roemenië sinds 1 januari 1999. De lidstaten van de EU en de EER meegerekend, nemen thans 25 landen aan het derde meerjarenprogramma deel. Commissie voor de Europese kwaliteitsprijs voor het MKB, die al een aantal jaren bestaat en instrument om de door de kwaliteitsbeheerssystemen te verbeteren. industrie algemeen wordt erkend als een waardevol 3. 5. Doelstelling E De activiteiten om ondernemingszin te bevorderen hebben aan belang gewonnen sinds de mededeling van de Commissie in 1998 over het bevorderen van ondernemingszin. De Commissie gaat akkoord met de aanbeveling om de nadruk te leggen op de ontwikkeling van onderzoek en het bevorderen van 'best practices'. De meeste van de horizontale acties in het programma komen kleine en ambachtelijke bedrijven ten goede. In het besluit van de Raad betreffende het derde meerjarenprogramma werd gewezen op de noodzaak van specifieke acties om ambachtelijke, kleine en micro ondernemingen en ook doelgroepen zoals vrouwelijke en jonge ondernemers en ondernemingen die in het bezit zijn van minderheden, te steunen. De vraag of er al dan niet specifieke acties aan doelgroepen moeten worden gewijd en de opmerkingen daarover zijn derhalve misplaatst. Voorts wordt in het voorstel van de Commissie voor het derde meerjarenprogramma uitdrukkelijk vermeld dat de middelen om deze doelstellingen te bereiken, proefprojecten (transnationale aan vakbeurzen enz. ), conferenties (er wordt met name gerefereerd aan de derde en vierde Europese conferentie van het ambacht en de kleine onderneming) en studies zouden moeten inhouden. Dit zijn precies de methoden die tijdens het gehele derde meerjarenprogramma werden toegepast. samenwerking, opleidingsacties, gemeenschappelijke deelneming Het verslag geeft de indruk dat de acties op dit gebied maar langzaam op gang zijn gekomen. Gelet op de evaluatie van de projecten die in het kader van het tweede meerjarenprogramma werden gefinancierd, zij erop gewezen dat sommige ervan pas dit jaar werden voltooid. De oproepen tot het indienen van voorstellen onder het derde meerjarenprogramma werden in 1997 en 1998 gedaan, wat zeker niet te laat is in de context van een vierjarenprogramma. De Commissie vindt ook dat de nadruk nu moet worden gelegd op de evaluatie van de resultaten van de ondernomen acties en op een zo ruim mogelijke verspreiding van die resultaten. Ook de vraag of acties op het gebied van de handel wenselijk zijn, werd in het besluit van de Raad betreffende het derde meerjarenprogramma duidelijk beantwoord, aangezien de handels- en distributiesector daarin een van de doelgroepen vormt voor een aantal acties. Het Witboek over de handel werd in feite bijzonder goed onthaald, vooral door het Europees Parlement, de Raad en het Economisch en Sociaal Comité. Nu is het zaak het bij het Witboek gevoegde actieplan zo efficiënt mogelijk uit te voeren. Eén element van het plan is een voorlichtingscampagne in het kader waarvan de resultaten van Commerce 2000 (derde fase) zullen worden gepubliceerd en gebruik zal worden gemaakt van Internet om nog meer optimale praktijken te verzamelen. De Commissie is het erover eens dat de resultaten van Commerce 2000 nu moeten worden geanalyseerd en op ruime schaal verspreid en daar wordt al hard aan gewerkt. Het is vooral deze activiteit die aan het uitgevoerde onderzoek toegevoegde waarde zal geven. De met de elektronische handel verkregen resultaten zullen eveneens in de voorlichtingscampagne worden opgenomen. CONCLUSIES De Commissie verheugt zich over dit evaluatierapport als een nuttige evaluatie van de acties, die onder het derde meerjarenprogramma zijn gestart. De conclusies en aanbevelingen, waarvan enkele reeds zijn geaccepteerd in deze mededeling, zullen zorgvuldig overwogen worden bij de voorbereiding van het volgende meerjarenprogramma. De Commissie is het eens met de algemene aanbeveling, dat werk in de toekomst moet concentreren op een kleiner aantal belangrijke prioriteiten. Ook moeten acties op kleinere schaal, die niet hebben bewezen kosteneffectief te zijn, niet worden voortgezet. DG XXIII zal streven naar het geven van 'best programma. value for money' huidige overige voor duur van het de Bijlage: Korte samenvatting van het evaluatierapport uitgevoerd door Deloitte en Touche 1. Onze benadering Deloitte & Touche werd aangeduid om een evaluatie te maken van het 3de Meerjarenprogramma voor Kleine en Middelgrote Ondernemingen. Een team van consultanten uit zes Lidstaten werkte vanuit vier kantoren gedurende zes maanden aan de opdracht zoals was gestipuleerd in het gedetailleerde voorstel waardoor op de aanbesteding kon worden ingeschreven. De opdracht bestond uit drie duidelijk gescheiden delen: • Rangschikking van de activiteiten die in het kader van het derde Meerjarenprogramma op touw werden gezet; • Uitgebreide bureaustudie en veldonderzoek naar de resultaten van de activiteiten, de impact ervan op de betrokken partijen en de waardering ervan door de Commissie, de vertegenwoordigers van de Lidstaten en andere geïnteresseerde partijen; • Analytische evaluatie van de behaalde resultaten. Het evaluatieteam besteedde heel wat aandacht aan direct contact met de sleutelfiguren op het terrein, zoals: • het doelpubliek van het programma (contact via KMO-organisaties of, in sommige gevallen, rechtstreeks contact met individuele ondernemingen); • de intermediaire organisaties en agentschappen die in het kader van het Programma samen met en in opdracht van de Commissie maatregelen ten uitvoer brengen ; • functionarissen van de hele Commissie die in aanverwante domeinen werkzaam zijn; • de institutionele toezichthouders op het programma, met name de functionarissen van de Lidstaten in het Article 4 Committee; en • de functionarissen van DG XXIII zelf. Wij hebben ons onderzoek toegespitst op vier hoofdelementen, die zowel betrekking hebben op de afzonderlijke maatregelen in het kader van het programma als op het programma als geheel. Die elementen zijn: • de kwaliteit van het ontwerp en van de aanpak. Hier besteden we vooral aandacht aan de rol en de keuze van de intermediaire organismen die door de Commissie werden aangeduid, aan de subsidiariteitskwesties, en natuurlijk vooral aan de verantwoording van de maatregel op basis van de naar voor gebrachte behoeften of vastgestelde problemen; • de kwantitatieve impact. Dit aspect ligt vrij moeilijk, daar de Commissie vrij ver afstaat van het reële werkterrein van de KMO's in Europa. Bovendien zijn veel maatregelen bedoeld om een bepaald thema of idee te testen, zonder dat meteen een rechtstreekse kwantitatieve impact 10 wordt verwacht. Wij hebben getracht om daar waar mogelijk, het bestaan van kwantitatieve maatregelen te bepalen; • de kwalitatieve impact. Deze komt tot uiting als een combinatie van verschillende factoren, zoals reglementeringen die in het voordeel van de KMO's worden aangepast, toegevoegde waarde voor de activiteiten van de Commissie in vergelijking met hetgeen zonder het Meerjarenprogramma zou zijn gebeurd, de graad van penetratie van nuttige informatie en van "nuttige lessen", en de indirecte impact, met name het overtuigen van andere actoren om KMO- gunstige maatregelen te treffen; • de rentabiliteit. Hier trachten we de effectiviteit, efficiëntie, nut en leefbaarheid van de programmamaatregelen te bepalen. We bekijken de verhouding tussen de kwantitatieve en kwalitatieve resultaten en de kostprijs van de maatregel. Indien relevant, trachten we ook na te gaan wat het zal kosten als andere actoren in de plaats van de Commissie zullen optreden. Onze conclusies geven onze subjectieve afweging van al de factoren weer. Doordat het bij bepaalde maatregelen nog te vroeg is om reeds duidelijke resultaten te zien, is het moeilijk om een mening te geven over de rentabiliteit van die acties. Er moet op gewezen worden dat al deze evaluaties geplaatst moeten worden in hun context. Wij hebben het meerjarenprogramma onderzocht met betrekking tot de activiteiten van de andere departementen van de Commissie en van de overheden in de Lidstaten. We hebben het ook bekeken in relatie tot de huidige beleidsprioriteiten van de Europese Unie om de KMO's te steunen en de ondernemingszin en de werkgelegenheid te stimuleren. Bovendien hebben we in onze conclusies rekening gehouden met de (financiële en menselijke) middelen waarover DG XXIII beschikt. Onze evaluatie had betrekking op de activiteiten die in het kader van het derde Meerjarenprogramma in de periode 1997-1998 werden gesteund, met inbegrip van de activiteiten die in de eerste maanden van 1999 plaatsvonden. Wij hebben ook getracht om, in de mate van het mogelijke, rekening te houden met de te verwachten impact van de acties die later in 1999 en zelfs in 2000 zullen worden gelanceerd. Het is echter duidelijk dat een tussentijdse evaluatie zoals deze geen definitieve uitspraak kan doen over de waarde en rentabiliteit van sommige acties die op het moment van onze analyse nog aan de gang waren. 2. Methodologie Ons team heeft eerst uitgebreide en vaak lange interviews afgenomen van een hele reeks functionarissen van DG XXIII. Wij hebben dan alle Lidstaten bezocht (zowel voor besprekingen in de hoofdsteden van de diverse landen als voor bezoeken aan met de functionarissen projectorganisatoren en intermediaire dienstverleners in de regio's). Wij hebben in Brussel een ronde-tafelconferentie van een dag gehouden waarop alle Europese KMO-organisaties de gelegenheid kregen om ons hun opmerkingen mee te delen. Wij hebben ook een aantal interviews met functionarissen uit andere departementen van de Commissie afgenomen. In totaal werden 34 afzonderlijke vragenlijsten opgesteld en uitgedeeld aan bijna 2000 respondenten uit 15 verschillende doelgroepen. De bureaustudie en het rechtstreekse onderzoek op het terrein gebeurden in het algemeen nauwgezet en exhaustief. Het was niet meteen onze bedoeling om voor alle gevallen statistisch geldige meningen te verzamelen (wat bijvoorbeeld voor de gebruikers van de diensten een veel uitgebreider onderzoek zou hebben gevergd). Onze evaluatie brengt noodzakelijkerwijs een overzicht van de hele werking van het Meerjarenprogramma. De afzonderlijke maatregelen binnen het Meerjarenprogramma worden apart en in detail geëvalueerd. Het was niet onze taak dergelijke evaluaties over te doen, maar eerder een staal te geven van de diverse meningen die daarover 11 bestaan en een aantal succesvolle experimenten en probleemgebieden in de kijker te brengen. Wij hebben daarom getracht alle categorieën van respondenten in de gelegenheid te stellen hun mening over het programma te geven en genoeg antwoorden te verzamelen om een goed beeld van de verschillende meningen te krijgen. De respons op de enquêtes onder de regeringsfunctionarissen, intermediaire organisaties en projectorganisatoren lag hoog. Alleen de resultaten bij de organisatoren van Interprise, de BC Net/BRE tussenpersonen en de leden van het Committee on Commerce and Distribution waren ontgoochelend, ondanks de nauwgezette opvolging. In beide gevallen werd een aantal interviews afgenomen om de enquêteresultaten aan te vullen. Gezien de aard van de studie is het onmogelijk om de standpunten van de afzonderlijke categorieën te geven. van belanghebbenden in dit onderzoek een wetenschappelijk gegronde afweging Bovendien kwam uit de gedetailleerde besprekingen een hele waaier van meningen naar voren, verschillend in intensiteit en benadrukking, ook binnen dezelfde categorieën van respondenten. Ook moesten we rekening houden met de onvermijdelijke neiging om in het antwoord het eigenbelang te laten meespelen. Wij hebben getracht om de meningen die op objectiviteit en op een consensus binnen een grotere groep berustten, ernstiger te nemen dan de opinies van rechtstreeks betrokken partijen of van afzonderlijke individuen. Wanneer wij echter in bepaalde gevallen de indruk hadden dat een bepaalde opmerking toch op een interessant inzicht wees, hebben wij die gerapporteerd en erbij vermeld of wij het met die mening eens waren. In sommige gevallen stelden wij een vrij grote onbekendheid met de precieze inhoud van de activiteiten van de Commissie vast, ook bij de leden van het Article 4 Committee. Wij merkten soms ook dat standpunten gebaseerd waren op reeds voorbijgestreefde informatie. Wij hebben getracht rekening te houden met de onnauwkeurigheden die daaruit zijn voortgevloeid en wij hebben vaak vermeld het niet eens te zijn met de commentaar die een of andere belanghebbende partij geeft. In dat geval leggen wij ook uit waarom. Wat de standpunten van het Article 4 Committee betreft, zijn wij in ons onderzoek vaak op kritische commentaar gestoten, ook op gebieden waar het Comité de maatregel in kwestie unaniem had goedgekeurd. Wij hebben ervoor gekozen de standpunten die ons tijdens de interviews in vertrouwen werden meegedeeld, zo getrouw mogelijk weer te geven. Aan het stemgedrag in comités kunnen vele motieven ten grondslag liggen, en wij kunnen ons niet verdiepen in de oorzaak van de discrepanties tussen de standpunten die ons werden meegedeeld en de standpunten die in het openbaar, tijdens de vergaderingen van het comité, werden verdedigd. Wij zijn ervan overtuigd dat onze conclusies, die ten dele gebaseerd zijn op de standpunten van de verschillende belanghebbenden in het Meerjarenplan, en ten dele op onze eigen beoordeling van die standpunten en van de acties die tot nu toe in het kader van het Meerjarenplan werden genomen, geldig zijn binnen de context van onze opdracht. De lezer vindt in de bijlagen bij het rapport een overzicht van de onderzoeksresultaten voor elke doelcategorie van respondenten. Daar waar wij in de tekst onze eigen mening over de afzonderlijke elementen van het Meerjarenplan geven, vermelden wij dat duidelijk. 12 3. Rangschikking van de maatregelen Doelstellingen A en F: de zakelijke omgeving op administratief en reglementair vlak vereenvoudigen en verbeteren. De instrumenten voor een KMO-beleid verbeteren. Wij hebben de volgende acties vastgesteld: • Coördinatie met andere delen van DG XXIII en van de Commissie om het beleidsdebat te beïnvloeden en ervoor te zorgen dat bij het uitwerken van het EU-beleid rekening wordt gehouden met de belangen van de KMO's; Overleg met de KMO-organisaties en, daar waar mogelijk, met een aantal KMO's zelf, teneinde de vertegenwoordigers van de KMO's in de gelegenheid te stellen hun commentaar te geven op nieuwe wetsvoorstellen van de EU en op de toegankelijkheid van de EU-programma's voor KMO's; Monitoring van het systeem van "Business Impact Assessments" om te verzekeren dat alle diensten van de Commissie bij elk wetsvoorstel rekening houden met de mogelijke impact ervan op KMO's; Overlegacties die de coördinatie van de steunacties voor KMO's tussen de Lidstaten moeten bevorderen en die moeten leiden tot het identificeren en bekendmaken van "best practices" en "good practices" op elk regeringsniveau; Oprichting en aanmoediging van de "Business Environment Simplification Task Force (BEST)" en publikatie van de twee delen van het BEST-rapport. Daarnaast de publikatie van een mededeling over het antwoord van de Commissie op de aanbevelingen van BEST, met voorstelling van een Actieplan voor de Lidstaten en de Commissie; • • Publikatie van een Aanbeveling voor het verbeteren en vereenvoudigen van de zakelijke omgeving voor startende ondernemingen, en voorbereiding van de samenstelling van een database van de maatregelen in de verschillende Lidstaten om de oprichting van nieuwe bedrijven aan te moedigen; Organisatie van een Forum over de overdracht van ondernemingen samen met een Mededeling over dat onderwerp, met samenvatting van de resultaten van de Aanbeveling uit 1994 en een oproep om voorstellen in te dienen voor proefprojecten om KMO-opleidingen over de overdracht van bedrijven te geven; Specifieke maatregelen om KMO's te helpen bij de invoering van de euro (naast de reeds beschreven inspanningen om de activiteiten van andere DG's van de Commissie op dat punt te beïnvloeden). De specifieke maatregelen omvatten onder meer: ronde-tafelgesprekken en conferenties/seminaries over specifieke onderwerpen met andere belanghebbende partijen, informatiecampagnes via de Euro Info Centres, verzekering van een Gedragscode tussen consumentenorganisaties en KMO's, de vertegenwoordigers van toerisme en handel met betrekking tot de invoering van de euro, het samenstellen van een CD Rom/Brochure voor gebruik door KMO's, en het lanceren van een projectoproep voor proefprojecten over het geven van opleidingen in KMO's over de invoering van de euro; Bijhouden van de databank "Régie" over de oprichting European Economie Interest Groupings (EEIG's), samen met een Mededeling over de participatie van EEIG's in overheidscontracten en 13 programma's, en de samenstelling van een praktische handleiding voor KMO's over de EEIG's als nuttige instrumenten voor samenwerking over de grenzen heen; Statistische werkzaamheden over de KMO's in Europa, met onder meer een periodiek rapport "Enterprises in Europe", brochures over specifieke onderwerpen zoals "statistics in focus" en een publicatie "Business Services in Europe", plus de voorbereiding van een ontwerp verordening voor bedrij fsstatistieken in de toekomst; Periodieke rapporten onder de titel "The European Observatory for SMEs" , opgesteld door externe consultanten en onderzoeksinstituten, over beleidsaspecten in verband met de ontwikkeling van KMO's en over experimenten in de Lidstaten; Het uitvoeren van een aantal specifieke evaluaties over afzonderlijke aspecten van het Meerjarenprogramma, samen met de organisatie van de huidige evaluatie, de coördinatie met DG XIX van de Commissie op dat vlak, en het opstellen van prestatie-indicatoren voor de interne monitoring van de programma's van DG XXIII. Doelstelling B (en JEV): de financiële omstandigheden voor de ondernemingen verbeteren Wij hebben de volgende acties vastgesteld: • Organisatie van ronde-tafelgesprekken met bankiers en KMO's om de "best practices" te ontdekken en de betrekkingen tussen KMO's en banken te verbeteren, met publikatie van de resultaten van die ronde-tafelgesprekken; • Onderzoeken en seminaries over diverse aspecten van KMO-financiering, zoals risicokapitaal, onderlinge borgstelling, lease financiering, factoring, business angels, obligaties voor KMO's en het idee van een investeringsmaatschappij voor KMO's; toegang tot langetermijnkredieten, • Lancering van een nieuwe testactie rond startkapitaal, CREA, als steun bij de lancering van 30 startkapitaalfondsen om in nieuwe ondernemingen of in de overdracht van bestaande ondernemingen te investeren; • Mededeling en voorstelling van een Richtlijn ter bestrijding van laattijdige betalingen in commerciële transacties, en een oproep om projecten in te dienen om KMO-managers een opleiding in cashflowbeheer te geven; • Oprichting van het Joint European Ventures (JEV) project, dat KMO's die een joint venture of andere grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden oprichten, subsidies toekent ten belope van 50% van de kostprijs van de haalbaarheidsstudies en van 10% van de oprichtingskosten (met een maximale subsidie van 100. 000 euro per joint venture). Doelstelling C: KMO's helpen om Europese en internationale strategieën uit te werken, voornamelijk door betere informatie en samenwerking Wij hebben de volgende acties vastgesteld: • Onderhoud en verbetering van het netwerk van Euro Info Centres door het principe van de "first stop shop" toe te passen in de adviesverstrekking aan KMO's over EU-aangelegenheden en door 14 een beter toezicht op de activiteiten, kwaliteitszorg, opleiding en netwerksteun in Brussel. Er werden nieuwe categorieën van "netwerkcoördinerende EIC's" (EIC's die een netwerk van kantoren en steunpunten beheren om diensten aan KMO's aan te bieden) opgericht, naast de "aangesloten leden" (organisaties die niet het hele gamma EIC-diensten kunnen bieden, maar toch tot het netwerk bijdragen), om de reikwijdte van het netwerk te vergroten. Sinds kort worden de EIC's ook gebruikt om de Commissie feedback te geven over de reacties van de KMO-wereld op de beleidsinitiatieven; Inspanningen om het KMO-beleid te promoten, zoals: de Euro Info nieuwsbrief, promotiestands op evenementen, de "bezoekdienst" om groepen geïnteresseerden op te vangen die de Commissie bezoeken, een informatiedienst voor het publiek en een DG XXIII website. DG XXIII heeft ook de brochure "Activities in favour of SMEs and the Craft Sector" gepubliceerd die een duidelijker beeld brengt van de EU-acties op dat vlak; • Behoud van het BC Net en van de BRE netwerken van business adviseurs die gebruik maken van een geautomatiseerd zoeksysteem om in andere EU-Lidstaten mogelijke zakenpartners voor KMO's te zoeken. Het systeem werd sterk verbeterd, maar de nadruk ligt nu op het netwerk van consulenten, eerder dan op de computer zelf als instrument om partners te vinden. De netwerken worden nu opnieuw gelanceerd, met een promotiecampagne die voornamelijk bestaat uit nationale vergaderingen van de tussenpersonen in de diverse Lidstaten; Organisatie van Europartenariat en Interprise, evenementen waar KMO's andere KMO's kunnen ontmoeten die eventueel in een grensoverschrijdend partnerverband zijn geïnteresseerd. In het kader van Europartenariat werden in de minder ontwikkelde regio's van de EU nog steeds twee multi-sectorale evenementen per jaar gehouden. De Interprise evenementen zijn sectorspecifiek gebleven en ook veel kleiner van opzet. In de periode 1997/1998 werden 51 Interprise evenementen gehouden. DG XXIII heeft een vademecum gepubliceerd voor de organisatoren van beide evenementen en kent grotere prioriteit toe aan de opvolging en de evaluatie van het succes van die evenementen; • Er werden een aantal initiatieven gelanceerd om partnerverbanden inzake toelevering en onderaanneming onder KMO's te bevorderen, zoals een reeks publikaties, studies en referentiewerken, de organisatie van een forum voor tussenpersonen bij onderaanneming en toelevering, de organisatie van een aantal sectorgebonden projecten en promotie-acties voor onderaannemers uit de EU in derde landen, subsidiëring van de deelneming van KMO's aan opleidingsprogramma's in Japan, de verdere uitbouw van een systeem om de bestaande databases over onderaanneming en toelevering aan elkaar te koppelen en de organisatie van IBEX-evenementen (internationale beurzen voor inkopers); Er werden ook verschillende maatregelen ingevoerd om KMO's betere toegang te geven tot de internationale markten buiten de EU. Zo werden de EIC- en BC Net/BRE-netwerken uitgebreid naar Centraal- en Oost-Europa, en naar de landen aan de Middellandse Zee en verder. Het Europartenariat-model werd ook naar andere delen van de wereld uitgebreid zodat de Europese KMO's partnerverbanden met ondernemingen uit de hele wereld kunnen aangaan. Andere acties bestonden onder meer uit studies over internationalisering en over de gevolgen van verdere uitbreiding van de EU voor de KMO's, en uit de lancering van proefprojecten om nieuwe benaderingen uit te testen die KMO's moeten helpen om op nieuwe markten nieuwe zakelijke contacten te leggen. 15 Doelstelling D: de concurrentiekracht van KMO's verhogen en de toegang tot onderzoek, innovatie en opleiding verbeteren Wij hebben de volgende acties vastgesteld: • Studies, onderzoek en proefprojecten over innovatie en technologie voor KMO's; • Beïnvloeding van andere delen van de Commissie (met name de DG's XII en XIII) teneinde de betere toegang van de KMO's tot EU-programma's over research, technologie en innovatie te waarborgen; • Oprichten van een netwerk van Business Schools (BENE-netwerk) en bestudering van de 'best practices' in verband met managementopleidingen voor KMO's; • Lancering van nieuwe Kwaliteitsonderscheidingen voor KMO's; • Financiële steun voor NORMAPME, een organisatie die KMO's helpt om betrokken te worden bij het uitwerken van Europese standaarden; • Oproep om proefprojecten in te dienen over de opleiding van KMO-managers op tal van gebieden en voorbereiding op een Mededeling; • Proefprogramma over het ontwikkelen van een Europese methodologie om KMO's bij te staan die aan het eco-management en het eco-auditprogramma (EMAS) van de EU willen deelnemen. 547 KMO's werden betrokken bij de audit- en inventariseringsfase; 50 werden geselecteerd voor bijstand om de EMAS-certifiëring te krijgen. In 1997 werd over het hele project een rapport opgemaakt; • Publikatie van een leidraad voor eco-management door de EIC milieuvakgroep. Doelstelling E: ondernemingszin bevorderen en specifieke doelgroepen ondersteunen. Wij hebben de volgende acties vastgesteld: • Voorbereiding en organisatie van een grote conferentie over "Employment through Innovation", met de nadruk op de ambachtelijke sector. De voorbereiding bestond onder meer uit 11 voorbereidende en deskundigen vertegenwoordigers van KMO's. De conferentie werd door 2. 000 deelnemers bijgewoond; beraadslagingen met conferenties nationale en • Beïnvloeding van het beleid van andere delen van de Commissie, met name door te wijzen op de specifieke behoeften in de ambachtelijke sector en de micro-ondernemingen, van vrouwen en van jonge ondernemers; • Het opstarten van 39 studies, conferenties en proefprojecten om de behoeften van kleine en ambachtelijke bedrijven te kennen, het betrekken van die bedrijven bij grensoverschrijdende activiteiten, het uitwerken van betere standaarden voor ambachtelijke produkten, financiering en opleiding in door vrouwen geleide ondernemingen, aanmoedigen van de ondernemingszin door opleiding, en het oplossen van de specifieke moeilijkheden waarmee jonge ondernemers worden geconfronteerd; • Publikatie van een Mededeling over "fostering entrepreneurship in Europe: priorities for the future"; 16 • Financiering van enquêtes, studiegroepen, seminaries en conferenties over de toekomstige uitdagingen voor de klein- en groothandel in het kader van het Commerce 2000-programma. Ook bekendmaking van de 'best practices" via conferenties en (binnenkort) publikaties; • Publikatie van een Groenboek en een Witboek over handel; • Vergaderingen met het Committee on Commerce and Distribution (CCD) en bezorging van de notulen aan alle belangstellenden, samen met rapporten over de mening van het CCD en over zijn groepsmissies naar derde landen; • Gedachtenwisselingen tussen verschillende diensten over thema's in verband met handel; • Een conferentie en het opstarten van studies, van een proefsysteem om websites te certifïëren om zo het vertrouwen van de consument te vergroten en van een on-line informatiedienst voor KMO's over elektronische handel. 17 co ^ en o> u> 00 ^ o o x— co -* T— m CM r^ CM in o co CM CO •^ T— ^~ 0 0 0 CD O O i ri •«* N. V 10 00 en u> o o CM CO co CO co CD CO CD CO CO T— o o o co CM "^ CM en co v cd o en co o o o CM T— CO CO co CM CD cd ^r CO o 0 co CM co en t>* co O lO h- ,-: lO co * O m r^- ,. : m co * o m !•«-• r— in co * o LO !«-; r- LO en o o o T— co < *• o o CM co CD 'ï— in o co a> T— 0 0 0 c> 0 0 uri ^ LO co id 0 co id ri > 00 G co CU m cu cu Tl G a> Ö0 o > CU TJ G N cd 3 § 11 co 3 CU > § > cd CU H-» 3 G cu G cu O H—» CU -G § > CU cd 3 G cu. G cd cu co cu o TJ (1) Q rrt 3 1 I-I cu > u > TJ "H—» OH O O CU TJ s- O O > O bu o H-> <l> -G cu G cu O 3 r- <N u > nn frt »-i TJ CU -O CU CU >-H <H-H CU !— cd cd +-> o H-» G <D CU G > OX). G -G o i-H OH O CU -*-> vn ON *—H — (1) x> 3 t ij CU CU Tl C7\ u r* TJ rrl cd tó CU CU TJ. 5 TJ ÖO cu cu t>0 H—» co cd > C cu TJ CU CU TJ G cu 00. 3 CO T3 o TJ O o X en cu N cu TJ On O -a o o d G TJ CU O > CU 0J5 G CU TJ (-1 5^ 1* CU TJ CU cd ,_< cd G cd cd +J O o s-l bo G CU CU H-> '3 -4-» cd cd co CU cd 3 1 G cd > (50 ri O i -J OH co CU CU cd N O O > Tl rrt cd tó cu TJ a 4> DU V u «S E <u 'O 1 es 5 £ es u 6C O i. a -*— o LO •sr CO Ö O) h- c\i +-> O 4 -1 c <ii> o > c RS 0. *; a> 3 £ 1 o o H 00 en o ^ c > ra O) 4 -1 5 h- en en c 0 ( U) ra Ui +•> 5 o CM m co <sr co 00 T- o co CO CM cd m CO c 0 0 -^ 0 ö (1) > (/) b c co > c c c d) O) 3 O > c CD i— ^1 O) o> 1^ O) •* ^ o IA CO ui (O (O CVÏ O) co (O cd co co T^ O O o CD TT CM O O O O CD •sl- CM CO Ö c co > CD O) c Ü * L_ O) *t o ^ CD ^ O O 1^- 00 CM co CD "fr co CM CO CD (D O CD O Q) CO '^= Q. 5 •Eo. w CD C PI C T3 <D CO §8 CD "O S a5 •e CD CD F > ^ <D > CD ca c o co c co c CO -*^ o o > u CD l/T CD "•4—» O co O) _CD k_ CD > O c CD c O) T3 CD CD ro o I = co J5 4= E CD "^ Q § CO (D -Q < O > CD (D CD > JSÉ: CD "CD ^ "^ CD < > > CO ö O) c co 0) -Q (D T3 O o > sz o co T3 C CO co o o > O) c •> 0 iJ Q O Q < CM aj < > < < < < "55 Ui o re ra S O) c ^5 *-• tn a> o Q E 3 ' v. O c CD. CD CO CD <o O CM U- CO <4—• CO LL. CD CO co > LU co Ü_ Ui c ^M CD +•• tn o o "O ^^ ra ra +J o i- < O) c !£w O +•> <n o o •o ^^ ra ra +•• o H LL l i. u. u_ ^_ co co CL co -^ o o "co c CD c CD c 0 o c co O) CD O CD TJ C co > c CD CD -1—» CD _Q CD > m •4—• 0 -Q 0 O) • * -* co co _i CM 00 c 0 0 E l_ ^—' co c 0 ;0 'o c co c > 4— 0 J^ 0 <*— 'ü 0 Q. co c co > "0 ^i C 0 ° 0 0 T3 Q o co ^ oa ^ m ca DO c ca > O) c co O) 0 o 0 TJ 0 c: 0 13 o X2 -1—» c 0 -I—» ca E co ra ' o. ca 0 Q CQ c 0 _id "05 ^: ca E 0 O) 0 > co co c 0 co b ^ m > LU -3 O 0 c • MI a> +* <n a> 0 XJ mm^ ra re +•> 0 1- co O) ^r M- CO •sr CD O LO N- LO CD O) T— co T— h- CD CD ^ CD CM f-- CNJ 00 Ö l-x. • *— O) '^• -^ CO ^ CD i ri O LO co o LO o T -^ o o o o o o CM o • r- O 00 LO Oi CM T -" T— O o "* LO T~ Oi r- LO CM cd O) ! " «• cd * * -f-» o CD +-> c o o co CD x: o 2 o o "O L. Q. x: s r e n t r a p r o o v c 2 CD CD XJ CD > co 0 * • * —» O CD Ui "O CD CD XS i O c CD > CD '-4-* O E o k_ Q. CD Q CM O c CD Ui c CD TJ 0 '•+-» CO £ a O UJ c5 Ui u CD C •e CO Q. C CD _*: co N c CD > c CD _* CD O N -f-» CD. C k_ O o > c CD CD M CD z co ü o co CD r^- <<fr h- o T -^ o T— ^— CT> LO ^ LO M- T— O CO Oï LO "«fr T- O CO O» LO o O CN LO 00 00 CM LO LO Tf co id O) N- cd co ,- LO O) CO LO CN CN CN TJ" O) CO 00 co LO cd i_ O o > CO c CD co "cü c *-t-» CD c k_ CD CD T3 •4—< k— CD E CD k— CD C <D T3 i ' s O M K n a v i e i t a p c i t r a p e D CO c CD > CD CD O •4—• c CD CO c E CD C c CD CD i_ 0 •o c O LO Ü j i p p a h c s t a a m e i t a m r o f 6 O -E c 0 c e t k r a m e w u e n i t o t g n a g e o s o *: o o •^i- ö LO CN CM T~ LO CM cd o N- cd * * -#—» o co -»-» c o o Ui CD CD x: o 0) l_ o o "O 'sz s r e n t r a p r o o v ' s a m m a r g o r ' s a m m a r g o r ) t a i r a n e t r a p o. o ) e s i r D o_ ~ CD o ^ ,*—«* > UJ -> c o ^•^ m O ü O O o O o o •* 1^ LO LO O CO r- co CM T- LO CO o LD O 00 cd LO CN ^r o o LO T -^ co O o co ^r CD ^ i- -sr O) CD CO oS "fr 00 T -^ LO r-- ^t CM co •^r CD CO o r^; r-^ t*- co T— CO CM T— O co o •'t co 0) CM 1^ O) o o LO T— 00 o M- LO cd CM CM T— t^- co TT- X" o T -^ LO h- "* CM LO CD cd T— r*- oo CO CO CM o o o ö LO o ^ 1^ 00 cd 00 CN o o CD co x- ^ï• CM •^r 00 O) O) r^ co 00 o o o ö 00 • *- CM 'ï- -«a- CM 00 CN CO c\i CD 00 co 00 CD CN LO 00 LO CO ai LO LO r^ T- 00 Tt cd CN CN 00 CO LO •^ T^ o LO r* id co co (O co cd i^ ^r CN co 0 'co o o c sz o 0 c 0 0 V-' co > o c c t o t ' s O M K n a v g n a g e o t n e r e e t Q 0 s 1 co c '-o '0 Q. o o o T3 c 0 0 0 c 0 co '0 1 0 1 k t- 0 0 c co co c 0 co co CD Q. c co CD CO ö 'S) c 'u. 0 CO CO CD •o c CO -f-» CO cö o N co '0 0 > C 0 •o 0 SI co k. CD CD > k- 0 0 x: 0 XI 0 Q CN Q "cö 1 co Q Q Q O co c o *•> tn o o •o "cö 2 o 1- o c 0 co c 'E 0 c k_ 0 T3 c o 1 o o 'E c 0 0 c '0 c 'N co co c 'E 0 c 0 -o c o c 0 k_ Z3 0~ ü $L T3 0 CD LU 0 *-> sz o < CD XI E CM LU 0 X2 ' k. Ui •o c 0 0 •o c CD X oö co 0 E 0 c 1_ 0 "O c o 0 m < n o j , n e w u o r v ( n e p e o r g e o •-1 co ) n e m r i i co LU LU ^ O) c CD +- (0 o o •o "iö (TJ o 1- Q LU LU LU LU ut c O) +•• w O) o 13 "cö CD <-• O 1- LU DO "ö3 13 o T3 kH O o > c *a3 o kH a ro <u O oo ö '3 (L) "5 e u X) Xi n o ON ON CD re +J O +** c o 4) E o co < O o > OT k-l 'o T3 * 4. Types vastgestelde acties Tijdens ons onderzoek hadden wij te maken met vier verschillende types van acties voor DG XXIII: • Acties rond beleidsontwikkeling • Proefprojecten of demonstraties • Operationele maatregelen • Publikaties, databases en andere informatieacties. Het is natuurlijk in de praktijk niet altijd mogelijk om een duidelijk onderscheid te maken tussen de vier soorten acties. Zo zijn proefacties in veel gevallen een onlosmakelijk deel van het beleidsproces: bijvoorbeeld wanneer zij worden gebruikt om de beleidsmatige reacties op problemen die uit de beleidsanalyse en -onderzoek naar voor zijn gekomen, uit te proberen. Sommige testacties kunnen voorlopers op kleine schaal zijn van de operationele maatregelen op grote schaal, terwijl sommige publikaties eveneens duidelijk met operationele acties te maken hebben. Toch is dat onderscheid naar onze mening zinvol om de verschillen te zien tussen de verschillende soorten van activiteiten die in het kader van het derde Meerjarenprogramma werden ondernomen, vooral omdat uit ons onderzoek van de antwoorden van de diverse partijen en uit onze opinie over elk type actie een aantal thema's naar voor zijn gekomen. Beleidsontwikkeling Onder beleidsontwikkeling verstaan we alle maatregelen om de problemen en moeilijkheden te onderzoeken waarmee KMO's worden geconfronteerd. Het omvat gesprekken met de betrokken partijen, conferenties en seminaries, het opstellen van onderzoeksrapporten en analyses van specifieke deelgebieden. Het omvat ook het opstellen van mededelingen, aanbevelingen en ontwerpen van actieplannen om beleidshervormingen op de vastgestelde problemen af te stemmen en al het andere werk dat leidt tot mogelijke beleidsoplossingen voor specifieke problemen. Alle partijen zijn het erover eens dat DG XXIII een duidelijke rol te spelen heeft in het uitwerken van een ondernemingsbeleid. Men beseft dat de Europese dimensie van het beleidsonderzoek van enorme waarde is, omdat zij uitwisseling van ervaringen tussen de Lidstaten en analyse op Europese schaal mogelijk maakt. De Commissie kan de heel uiteenlopende ervaringen die her en der werden opgedaan vergelijken en tegenover elkaar stellen en helpen nagaan welke oplossingen effectief zijn gebleken. Dergelijke analyse (en de resultaten van het onderzoek zelf) moet naar onze mening op grote schaal worden verspreid en met de Lidstaten worden besproken teneinde ze maximaal te benutten. Het is immers zo dat het meest geschikte beleidsantwoord misschien op nationaal of regionaal niveau te vinden is, eerder dan bij de EU zelf, afhankelijk van de aard van het probleem. Alle partijen zijn het er ook over eens dat de inspanningen van DG XXIII om de rest van de Commissie aan te sporen een KMO-vriendelijk beleid en wetgeving te volgen, van groot belang zijn. Proefprojecten Onder "proefprojecten" verstaan we alle tests en demonstraties die door DG XXIII worden gefinancierd en die niet worden uitgevoerd op een voldoende grote schaal om een algemene impact binnen de EU te hebben. De rechtstreekse, kwantitatieve impact van de testacties is lokaal en blijft 21 beperkt in verhouding tot het potentiële aantal begunstigden binnen de hele EU. Dergelijke acties zijn vooral belangrijk omdat zij een invloed op het beleidsdebat kunnen hebben en door andere actoren, of door de Commissie zelf, kunnen worden herhaald als zij succesvol blijken te zijn. Zij dienen gewoonlijk om verschillende beleidsantwoorden op een aantal vastgestelde problemen uit te testen en worden vaak "demonstratieprojecten" genoemd omdat zij als het ware tonen hoe een geschikt beleid voor de toekomst eruit kan zien. De mensen die wij interviewden stonden vaak sceptisch tegenover het belang van sommige acties van DG XXIII. Zij waren in principe meestal niet tegen proefacties gekant, maar vaak werd de opmerking gemaakt dat de proefacties alleen maar mochten worden gebruikt om de mogelijke beleidsantwoorden uit te proberen en dan alleen nog voor eventuele oplossingen die niet reeds elders waren getest. Dat betekent dat ze alleen plaats zouden mogen vinden nadat de relevante beleidsopties grondig werden onderzocht. Ze zouden in zekere zin moeten worden toegepast zoals men klinische tests uitvoert om de werking van een nieuw geneesmiddel te testen. Je kunt er niet mee beginnen als het onderzoek nog niet is afgerond, en je gebruikt ze ook niet om een geneesmiddel te testen dat reeds in een ander lab werd getest, tenzij de omstandigheden verschillen. Volgens ons moeten proefacties inderdaad nauw aan de uitwerking van een beleid worden gekoppeld en mogen ze niet zomaar apart worden gelanceerd. Bovendien moesten de resultaten van een proefactie zeer grondig worden onderzocht en meegedeeld aan alle relevante beleidsorganen en betrokken partijen. Tenslotte moeten ook de doelstellingen van de proefacties duidelijk worden omschreven, en indien mogelijk moeten prestatie-indicatoren worden opgesteld die het slagen of mislukken van de proef kunnen meten, nog vóór ermee wordt gestart. Operationele maatregelen Operationele maatregelen zijn maatregelen die de Commissie op grote schaal invoert, omdat het zin heeft ze op Europees niveau toe te passen. Die "grote schaal" moet echter alleen gezien worden in verhouding tot de grootte van de potentiële groep begunstigden. Zo zal een strikt sectorgebonden maatregel voor leveranciers van onderdelen voor de scooterindustrie alleen voor een paar honderd bedrijven in heel Europa belangrijk zijn, en dus zal een actie die naar die honderd bedrijven toe wordt gevoerd "operationeel" zijn. Aan de andere kant zal een project, dat een honderdtal KMO's in de bakkerij- of de restaurantsector ten goede moet komen, alleen maar een "proefproject" zijn omdat de impact ervan alleen door beleidsveranderingen kan worden veralgemeend. Wij stootten op geen fundamentele bezwaren tegen de betrokkenheid van DG XXIII in operationele acties, zolang er duidelijk behoefte is aan een actie op Europees niveau. Men wees er echter vaak op dat, wanneer de Commissie iets onderneemt, zij dat daar waar mogelijk in samenspel met de nationale en regionale programma's in de Lidstaten zou moeten doen. De EU-acties zouden zo goed mogelijk in andere mechanismen moeten worden opgenomen om de zichtbaarheid en de efficiëntie ervan te doen toenemen en om herhaling en verspilling van middelen te voorkomen. Wij vinden dat net als bij de proefacties de doelstellingen van de actie duidelijk moeten zijn en dat de prestatie-indicatoren in het programma moeten worden ingebouwd zodat in een onafhankelijke evaluatie kan worden nagegaan of ze succesvol zijn geweest. Tenslotte moeten de operationele programma's volgens ons op voldoende grote schaal worden opgezet om een echte impact te hebben. Dat is nodig om voordeel te halen uit de schaalvergroting en de efficiëntie te vergroten. Verschillende kleine programma's op het getouw zetten is veel tijdrovender dan één groot programma uitwerken. Om een voldoende groot activiteitenvolume en 22 marktpenetratie te halen moeten die acties volgens ons berusten op een stevige marketing, voldoende middelen en een meerjarenplanning die een duurzame impact kunnen waarborgen. Publikaties, databases en andere informatieacties De meeste publikaties en andere informatieve acties die van DG XXIII uitgaan, houden rechtstreeks verband met zijn beleidswerkzaamheden en daar wordt geen ernstige kritiek op gegeven. De publikaties kunnen vaak ook dienen om de resultaten van de EU-actie bekend te maken. Ook daarop werd in het algemeen geen kritiek gegeven. Het derde soort informatieve activiteit heeft te maken met de promotie van het EU-beleid voor KMO's. Die acties werden niet in vraag gesteld wat hun doel en geldigheid betrof, maar er was hier en daar gedetailleerd commentaar te horen. Enkele publikaties en databases hebben echter een ruimer, raadgevend doel, en een groot deel daarvan werd wel in vraag gesteld. Men was het erover eens dat dergelijke activiteiten sterk op specifieke beleidsdoeleinden gericht moeten zijn als zij werkelijk enige waarde willen hebben. De Commissie moet naar onze mening niet trachten de rol van de academische uitgevers over te nemen of activiteiten op touw zetten die andere instanties zoals tussenpersonen of handelsverenigingen zelf kunnen en zouden moeten doen. De acties van de EU moeten zo worden opgevat dat zij ofwel een specifieke beleidsstructuur ten goede komen, of een specifieke doelstelling nastreven met een rechtstreekse impact op de KMO's in Europa. 5. De toepassing van de verschillende thema's in de werkzaamheden van DG XXIII Beleidsontwikkeling Het meeste beleidswerk van de Commissie werd door de respondenten in onze enquêtes positief onthaald en wordt in de evaluatie hoog aangeslagen. Vooral nieuwe initiatieven zoals BEST en de Overlegacties werden bijzonder nuttig gevonden en de meeste respondenten erkenden dat er vooruitgang werd geboekt en dat het KMO-beleid vaker op de agenda van de DG's en van de andere Lidstaten werd gezet. Het commentaar van de verschillende betrokken partijen had meestal betrekking op verdere verbeteringen op domeinen die reeds redelijk goed functioneren en op integratie van de verschillende acties. Een vaak terugkerende opmerking, die wij terecht vinden, is dat de onderwerpen in het beleidsonderzoek en de uitwisselingen van informatie op consistente wijze in alle instrumenten van de Commissie aan bod moeten komen. Dat betekent bijvoorbeeld dat een onderzoeksopdracht die aan het Observatorium wordt toevertrouwd, de basis moet vormen voor specifiek, diepgaand onderzoek over praktische toepassingen en moet leiden tot een Overlegactie waarin de Lidstaten van gedachten kunnen wisselen. De zaak zou daarna verder geanalyseerd kunnen worden, met onderzoek naar de opvolging en besprekingen, om tenslotte uit te monden in een analytisch rapport, misschien met een Aanbeveling, of in een testactie om een vernieuwende oplossing uit te proberen. In het derde Meerjarenplan zijn verschillende voorbeelden te vinden van een dergelijke systematische beleidsactiviteit rond een bepaald thema die tot praktische resultaten heeft geleid, met name een beleidsverandering in de Lidstaten en in de Commissie zelf. De indruk bestaat echter dat het beleidsonderzoek soms wordt gestart in het midden van dergelijk proces of reeds wordt stopgezet wanneer nog maar één of twee elementen werden afgerond. Onderzoeken die binnen de context van het Europees Observatorium voor KMO's worden ondernomen, worden niet altijd aan andere acties gekoppeld en sommige Overlegacties werden 23 gevoerd met heel weinig voorbereiding of analyse op Europees vlak teneinde vanuit een specifieke discussiebasis te kunnen vertrekken. Wij hebben het gevoel dat de Commissie in bepaalde sectoren te veel onderwerpen tegelijk wil aanpakken, zonder over de middelen te beschikken om over al die onderwerpen een goed beleid uit te werken. Bepaalde betrokkenen vonden bepaalde onderwerpen ook te algemeen om tot specifieke conclusies te kunnen leiden, hoewel die kritiek volgens ons niet altijd gerechtvaardigd was. Tenslotte werd ook kritiek geuit op de communicatie van de resultaten van de verschillende onderzoeks- en beleidsacties. Wij zijn ermee akkoord dat in sommige gevallen de bekendmaking en verspreiding van de onderzoeksresultaten beter hadden gekund. Proef- en demonstratieprojecten De meeste acties van de Commissie op dit vlak kregen kritiek van minstens een paar deskundigen die wij ondervraagd hebben. Sommige kritiek, voornamelijk van een paar leden van het Article 4 Committee, was vrij fundamenteel. In bepaalde gevallen kunnen wij met die kritiek instemmen, maar in andere gevallen vinden wij die niet gerechtvaardigd. De belangrijkste kritiek die door leden van het Article 4 Committee werd geuit, was dat heel wat testacties geen aansluiting leken te vertonen met de agenda van de Commissie op het vlak van beleidsontwikkeling. Daar de resultaten van veel van die acties naar verluidt niet aan de overheid van de Lidstaten werden meegedeeld, konden zij evenmin in het proces van beleidsvorming worden opgenomen. In die gevallen had men volgens veel leden van het Article 4 Committee sterk de indruk dat er veel geld was verspild. Voorts meent men dat er in sommige gevallen ook geen evaluatie van de projecten heeft plaatsgevonden en volgens sommige leden van het Comité is het doel op langere termijn van bepaalde projecten al evenmin helemaal duidelijk. Een andere klacht was dat sommige acties de indruk geven als operationele maatregelen te worden uitgevoerd, maar dat dit op zo'n kleine schaal gebeurt dat zij buiten de context van de beleidsontwikkeling nooit een algemene impact kunnen hebben. Naar verluidt waren sommige maatregelen niet vernieuwend, noch gebaseerd op een duidelijk vastgestelde behoefte, en waren zij soms alleen maar een kopie van acties die reeds in de Lidstaten hadden plaatsgevonden. Volgens die critici zou de Commissie eerst de acties binnen de Lidstaten moeten analyseren, dan een beleid uitwerken en pas daarna van start gaan met proefprojecten om alternatieve werkwijzen uit te testen. Iedereen is het er in ieder geval mee eens dat de resultaten van de acties duidelijk geanalyseerd moeten worden en aan alle betrokken partijen moeten worden meegedeeld. Volgens sommige respondenten waren er gewoon te veel verschillende programma's en acties om ze met de bestaande financiële middelen en het beschikbare personeel allemaal goed te kunnen evalueren en analyseren. Volgens die personen moet DG XXIII minder initiatieven nemen, maar ervoor zorgen dat ze allemaal relevant zijn, een welbepaald doel nastreven en dat de resultaten ervan worden geëvalueerd en aan de belanghebbenden worden meegedeeld. Zoals reeds gezegd, vinden wij die kritiek niet altijd terecht. Zo is het alvast niet helemaal redelijk om kritiek te hebben op de activiteiten van de Commissie wanneer deze alleen maar een Meerjarenplan uitvoert dat door de Lidstaten werd goedgekeurd (hoewel de Commissie haar acties misschien toch kon hebben beperkt, gezien het referentiebedrag dat uiteindelijk voor het Meerjarenplan werd goedgekeurd en gezien de eigen personeelsbeperkingen). Ten tweede menen wij dat een aantal proefprojecten die in het kader van het derde Meerjarenplan werden gelanceerd, wel gekoppeld waren aan een beleidsanalyse en binnen een algemene 24 beleidsstructuur werden opgezet om vernieuwende benaderingen uit te testen. Dat geldt zeker voor CREA en voor de proefprojecten in de ambachtelijke sector. Dat is ook minstens ten dele het geval voor de proefprojecten om het ondernemersinitiatief bij vrouwen en jongeren te stimuleren. Het is minder duidelijk in verband met de proefacties rond opleiding in KMO's (behalve dan voor welomschreven onderwerpen zoals overdracht van ondernemingen) en met betrekking tot acties rond innovatie, internationalisering, ecologisch verantwoord beheer, Commerce 2000 en e- commerce. De klacht over gebrekkige evaluatie en communicatie van de resultaten is ook niet helemaal eerlijk, omdat veel proefacties nu pas worden opgestart en de evaluatie en bekendmaking van de resultaten pas over een aantal maanden of jaren zullen gebeuren. De vertragingen bij het evalueren van proefacties rond innovatie, ecologisch verantwoord beheer en Commerce 2000 hebben helaas dergelijke kritiek in de hand gewerkt. Operationele maatregelen De meeste echt operationele acties die in het kader van het Meerjarenplan werden ondernomen, werden over het algemeen goed onthaald en lijken ook effectief te werken. Men had een algemeen positieve indruk over bijvoorbeeld het EIC-netwerk en over evenementen zoals Europartenariat, Interprise en Ibex. Het voordeel om op EU-niveau te werken was evident, de maatregelen waren duidelijk op de behoeften afgestemd en men heeft getracht om een onderscheid te maken met andere programma's op het niveau van de Lidstaten, hoewel precies die afstemming op de nationale programmastructuren kon worden verbeterd. De acties werden gevoerd op een schaal die een aanzienlijke impact mogelijk maakte (hoewel de marketing beter kon) en werden over verschillende jaren gepland en uitgevoerd. De doelstellingen waren vrij duidelijk en er werden inspanningen geleverd om er zeker van te zijn dat de impact werd onderzocht en geëvalueerd en dat gedurende de hele looptijd van het programma ook de kwaliteit van de actie werd gewaarborgd. Op een aantal andere acties werd meer kritiek gegeven. Men vond dat sommige kleinere acties onvoldoende op langere termijn werden gepland en te veel "ad hoc" werden gevoerd. Volgens ons is die kritiek misschien terecht voor de sectorgebonden acties om EU-onderaannemers te steunen (hoewel die acties dan weer een zeer positieve beoordeling kregen), maar niet voor de andere operationele maatregelen in het algemeen. Een andere kritiek was dat de promotie voor sommige acties niet goed was. Volgens ons is die kritiek terecht voor JEV en BC Net/BRE, maar de Commissie is zich in beide gevallen van die tekortkoming bewust en zet de nodige stappen om dat te verhelpen. Die kritiek is volgens ons ook terecht in verband met het European Quality Award project. Een andere kritiek op sommige operationele maatregelen was dat zij onvoldoende werden geëvalueerd. Ook hier vinden wij die kritiek wellicht terecht voor JEV en BC Net/BRE, maar in beide gevallen waren de omstandigheden van die aard dat het uitstellen van de eigenlijke evaluatie in zekere zin verantwoord was. Publikaties, databases en andere informatieacties Er was ook kritiek op bepaalde kleine informatieve activiteiten die in het kader van het Meerjarenprogramma op touw werden gezet, alhoewel, zoals reeds werd gezegd, het overgrote deel van de informatieacties duidelijk verband hielden met beleidsvorming en communicatie en daarop geen kritiek werd gegeven. 25 Sommige respondenten vonden een van de publikaties (de Euro CD Rom/brochure) alleen maar een kopie van initiatieven binnen de Lidstaten en wij vinden dat andere acties niet passend waren voor een overheidsinstantie (een aantal publikaties over onderaanneming en EEIG's). Andere acties (voornamelijk over onderaanneming en toelevering) vonden wij interessant, maar geen prioriteit voor het desbetreffende departement omdat zij kostbare werktijd en middelen opslorpten, met een beperkt resultaat. In andere acties gebeurde de verspreiding volgens ons op te kleine schaal om werkelijk een impact te hebben. Anderzijds werd het informatiemateriaal dat aan KMO's een overzicht van het EU-beleid bood, meestal wel nuttig gevonden en positief beoordeeld. 6. Conclusies en aanbevelingen per doelstelling van het Meerjarenprogramma Doelstellingen A en F: de zakelijke omgeving op administratief en reglementair vlak vereenvoudigen en verbeteren. De instrumenten voor een KMO-beleid verbeteren. Conclusie De Commissie moet voortbouwen op het goede werk dat in de Overlegacties werd geleverd. Die acties garanderen het engagement van de Lidstaten, maken dat de lessen die men uit de ervaringen kan trekken op ruime schaal worden verspreid en verhogen de kans op een daadwerkelijke impact ervan. Wij twijfelen er niet aan dat de acties ook vanuit EU-perspectief kosteneffectief zijn geweest. Aanbeveling Misschien moet de Commissie voor dit soort van werk meer middelen zien te vinden om de planning en onderzoek vóór, tijdens en na de evenementen en initiatieven te verbeteren. DG XXIII is zich daar duidelijk van bewust en de situatie lijkt te verbeteren. Daar waar de Commissie voor de nodige middelen heeft gezorgd om een gedetailleerde, vergelijkende beleidsanalyse te maken en specifieke aanbevelingen voor verandering te formuleren (met name in de Aanbevelingen voor de overdracht van ondernemingen en voor startende bedrijven), waren de resultaten indrukwekkend. Verdere opvolgingsmaatregelen moeten het succes van die initiatieven bestendigen. Conclusie Het BEST initiatief blijkt een succes te zijn. De kosten bleven beperkt en de potentiële voordelen zijn aanzienlijk. Wij hebben geen twijfel bij de rentabiliteit van deze actie. Aanbeveling Veel waarnemers vrezen dat het Actieplan werd afgezwakt zodat de onmiddellijke veranderingen in een beperkt zullen blijven. Misschien moet de Commissie meer middelen gedetailleerde follow-up van het BEST-initiatief, om blijvend druk te kunnen uitoefenen. Het is misschien raadzaam om als vervolg op het BEST-model kleine werkgroepen aan het werk te zetten die meer specifieke gebieden zullen aanpakken en meer specifieke aanbevelingen zullen formuleren die daarna op een meer directe manier gepromoot en gevolgd kunnen worden. investeren Conclusie Inzake Raadpleging van KMO's werd veel vooruitgang geboekt. De kosten zijn minimaal en de voordelen potentieel groot, hoewel onmogelijk te kwantificeren. Volgens ons is de rentabiliteit zeker gunstig. 26 Aanbeveling De Commissie zou nu meer middelen moeten investeren in het overtuigen van de Lidstaten en/of de KMO-organisaties om statistisch geldige en omvattende KMO-databases samen te stellen die door testpanels gebruikt kunnen worden. Het Deense model zou hiervoor een goed voorbeeld kunnen zijn. Zolang dit niet is gebeurd, zal het gebruik van die panels niet effectief zijn. Wij zijn er geen voorstander van om de EIC's systematisch voor dit soort van feedback te gebruiken, tenzij zij daar apart worden voor vergoed en een opleiding krijgen in het samenstellen van representatieve stalen en in steekproeftechnieken. De Commissie moet in afwachting de KMO-organisaties blijven raadplegen en deze indien nodig vragen om over belangrijker onderwerpen hun leden te raadplegen. Andere DG's zouden moeten worden betrokken bij het overleg met de bestaande KMO-organisaties op relevante domeinen. Conclusie Wat beïnvloeding van de Commissie betreft, wordt erkend dat de jongste jaren vooruitgang werd geboekt en dat het KMO-beleid duidelijker op de agenda van de meeste andere DG's staat. De samenstelling van de "groep van commissarissen over KMO's en Entrepreneurship" die over het ondernemingsbeleid overleg moet plegen, is duidelijk een groot succes. Er werd ook vooruitgang geboekt wat de toegang van KMO's tot O&O-fondsen betreft, en volgens ons is er ook inzake structurele fondsen vooruitgang te noteren. De rentabiliteit stelt hier geen probleem. Aanbeveling De inspanningen in dezelfde zin voortzetten. Conclusie Het Business Impact Assessment (BIA) systeem werkt niet optimaal, maar het feit dat er BIA's moeten worden uitgevoerd geeft DG XXIII een drukmiddel ten overstaan van de andere DG's en meer invloed op hun werkzaamheden. De kosten zijn verwaarloosbaar, behalve wat werktijd van het personeel betreft, en de voordelen zijn zichtbaar. Onze conclusie is dat de procedure kosteneffectief is. Aanbeveling De status van het BIA-systeem moet verhogen, met toevoeging van ex ante kosten-batenanalyses in gevallen waar een wetsvoorstel een grotere impact op het bedrijfsleven zal hebben. DG XXIII moet ook onderzoeken op welke manier aan de buitenwereld kan worden getoond dat de procedure ernstig wordt genomen. Conclusie Naar verluidt bestaat het gevaar reeds dat in verband met de voorgestelde CD-Rom over de euro acties uit de Lidstaten alleen maar nog eens worden overgedaan. Terechte kritiek op dit produkt was ook dat het te laat kwam. Wij betwijfelen of een CD Rom een erg geschikt middel is voor kleinste KMO's waar de behoefte nochtans het grootst is. De rentabiliteit van die actie kan nu nog niet worden bepaald, maar die zwakke punten zullen volgens ons een negatieve impact hebben. Wij hebben ook twijfels over de rentabiliteit van de proefopleidingen die over de euro zullen worden gegeven, gezien het grote aantal opleidingen dat nu reeds in de meeste Lidstaten wordt gegeven en de tijd die het vergt alvorens de lessen uit het proefexperiment tot de nationale beleidsmakers zullen doordringen. Volgens ons zou DG XXIII, gezien de hoogdringendheid om 27 KMO's te helpen bij de overstap naar de euro, er in de eerste plaats moeten voor zorgen dat andere actoren, die over méér middelen beschikken, in hun informatie- en vormingscampagnes over de eenheidsmunt rekening houden met de belangen van de KMO's. Aan de andere kant was men unaniem lovend over het werk van DG XXIII in verband met de Gedragscode voor de kleinhandel en volgens ons waren de eurocampagnes, uitgaand van de EIC's, zowel waardevol als kosteneffectief. Aanbeveling De resultaten van de proefexperimenten zouden zo snel mogelijk geanalyseerd en bekendgemaakt moeten worden. Als er andere acties komen, moeten zij aansluiten op wat op dit gebied in de diverse Lidstaten wordt georganiseerd. Conclusie Wij zijn er niet van overtuigd dat het werk in verband met de EEIG's waardevol of kosteneffectief is, ondanks de geringe uitgaven daarvoor. Volgens ons dient de Régie-database voornamelijk de belangen van de intermediaire organisaties, eerder dan die van de KMO's, en hadden de brochures over dat instrument niet veertien jaar na de goedkeuring van de wet op de EEIG's nog met overheidsgeld betaald mogen worden. Daar die acties, naar onze mening, niet echt nuttig of nodig zijn, kunnen wij ze ook niet als kosteneffectief beschouwen. Aanbeveling Ons inziens zouden die acties na de verspreiding van de brochure 1999 moeten worden stopgezet. Conclusie De samenwerking op het vlak van statistiek en onderzoek met Eurostat en met het KMO Observatorium leidt naar onze mening tot nuttige resultaten tegen een aanvaardbare kostprijs. Aanbeveling De zaak zou creatiever kunnen worden aangepakt (bijvoorbeeld snellere rapportering over afzonderlijke onderwerpen) en zou beter op de behoeften van de gebruiker kunnen inspelen (door verspreiding via het Internet). Er werden ook nuttige suggesties gedaan om vooral het werk van het Observatorium nauwer te doen aansluiten bij het andere onderzoekswerk dat in DG XXIII gebeurt, zodat de onderzoekscapaciteit van het Observatorium kan worden gebruikt om het beleidsdebat rechtstreeks te beïnvloeden. Conclusie De inspanningen van DG XXIII op het vlak van evaluatie zijn gedurende het derde Meerjarenplan duidelijk verbeterd en zijn beslist kosteneffectief. Aanbeveling De inspanningen op het vlak van evaluatie zouden mettertijd moeten worden opgedreven en versneld, maar er kan reeds een merkbare verbetering van de evaluatiecultuur worden vastgesteld. Doelstelling B (en JEV): de financiële omstandigheden voor de ondernemingen verbeteren 28 Conclusie De Ronde-tafels voor Bankiers vindt bijna iedereen nuttig en gezien de lage kostprijs ervan, hebben wij ook geen opmerkingen ten aanzien van de rentabiliteit van dat initiatief. Aanbeveling Er is kritiek gekomen op de geringe verspreiding van de resultaten van de ontmoetingen en dit aspect is wellicht voor verbetering vatbaar. De ronde-tafels zouden ook aan praktische effectiviteit winnen als ze zich op een aantal specifieke thema's zouden toespitsen in plaats van een hele reeks onderwerpen aan te pakken. Het werk in de ronde-tafels kan ook explicieter aan de Overlegacties worden gekoppeld door de nodige input voor de besprekingen tussen de Lidstaten door te geven. Dat zou ook de verspreiding van de resultaten van de vergaderingen ten goede komen en kan ideeën voor verder onderzoek opleveren. Dergelijk onderzoek zou dan op de volgende bijeenkomst van de ronde-tafel kunnen worden besproken. Conclusie Wat toegang tot financiering betreft, waren alle partijen positief over de research die de Commissie toe heeft gedaan en er wordt vol verwachting uitgekeken naar de opvolgingsmaatregelen die op een aantal domeinen zijn gepland. De acties op dit gebied zijn volgens ons tot nu toe kosteneffectief. tot nu Aanbeveling Het gevaar bestaat dat de werklast inzake onderzoek te snel toeneemt en dat DG XXIII niet meer in staat zal zijn de initiatieven goed op te volgen en de resultaten ervan tijdig te publiceren. Het ontbreken van dergelijke opvolging zou de waarde van het onderzoekswerk sterk verminderen. Conclusie Tijdens ons onderzoek stootten wij vaak op kritiek op het CREA-initiatief. Veel respondenten beweerden dat in het nieuwe "proefproject" het patroon van het eerste nog eens werd herhaald en dat het dus niet vernieuwend genoeg is om nog een echte "proef te worden genoemd. Anderen vinden dat men in het nieuwe programma niet uit de lessen van het eerste heeft geleerd. Nog anderen vinden CREA in werkelijkheid een operationele maatregel, maar een echt operationeel programma op dat vlak zou indruisen tegen het subsidiariteitsbeginsel. Volgens ons lanceert de Commissie wel degelijk een nieuw experiment in verband met startkapitaalfondsen gezien de vele veranderingen die in het programma werden aangebracht, meestal als gevolg van de evaluatie van Startkapitaal I. Op voorwaarde dat de experimenten worden geëvalueerd en de resultaten bekendgemaakt, kunnen zij ons inziens een nuttige inbreng betekenen in de beleidsbesprekingen op nationaal en Lidstaatniveau. Het is echter nog te vroeg om de rentabiliteit van dit initiatief te beoordelen. Aanbeveling Een tijdige evaluatie en analyse van de actie, met bekendmaking en verspreiding van de resultaten, zou, naar ons gevoel, de twijfel over de kwaliteit van de aanpak kunnen helpen verdrijven. Conclusie Het wetgevende werk over laattijdige betalingen komt naar onze mening tegemoet aan een behoefte en kost weinig. Volgens ons is het kosteneffectief. Maar de proefacties in verband met 29 opleiding in cashmanagement lijken volgens ons niet te kaderen in een of andere beleidscontext, wat ons doet twijfelen aan de rentabiliteit ervan. Aanbeveling Het wetgevende werk moet vorderen, daar het gevolgen heeft voor een vlotter handelsverkeer en voor de investeringsstromen binnen de eengemaakte markt. Wat de opleidingen in cashmanagement betreft, zou de Commissie volgens ons eerst de activiteiten van de Lidstaten op dat vlak moeten onderzoeken en analyseren welke lessen zij uit hun eigen opleidingsprogramma's op dat vlak hebben getrokken. Conclusie Het JEV-programma werd in principe gunstig ontvangen door bijna al degenen die aan ons onderzoek hebben deelgenomen, maar er waren wel vragen over de regels en beperkingen. Deze hadden betrekking op de bedrijfsvorm die voor steun in aanmerking komt (alleen joint ventures), op de ontoereikende marketing-inspanningen en op de keuze van de financiële tussenpersonen in het netwerk. Volgens ons is de opzet van JEV in grote lijnen goed, wanneer rekening wordt gehouden met de noodzaak om frauduleus gebruik te voorkomen en het risico op "gratis meerijders" te beperken (dat zijn ondernemingen die de steun aanvragen terwijl ze de joint venture sowieso zouden hebben opgericht). De meest steekhoudende kritiek op het programma is tot nu toe de kritiek op het tekort aan promotie. De rentabiliteit kan in dit stadium nog niet worden bepaald. Aanbeveling Volgens ons moet het programma veel meer financiële tussenpersonen kunnen aantrekken zodat het echt courant wordt. Ook het evenwicht tussen het aandeel van de Commissie en dat van de tussenpersonen in het werk en de verantwoordelijkheden moet worden herzien bij een uiteindelijke toepassingsprocedures zou kunnen versnellen en evaluatie om na vergemakkelijken. In de toekomst moet ook worden nagegaan of het toekennen van subsidies voor de haalbaarheidsstudie alleen, niet bijna evenveel resultaten oplevert tegen een veel geringere kost. te gaan of dit de Doelstelling C: KMO's helpen om Europese en internationale strategieën uit te werken, voornamelijk door betere informatie en samenwerking Conclusie De Euro Info Centres (EICs) worden positief beoordeeld. Zij hebben een duidelijke kwantitatieve en kwalitatieve impact, een toenemend netwerkeffect en creëren voor de KMO's een toegevoegde waarde die verder reikt dan hun traditionele rol als informatieverstrekkers over de EU. Het kantoor voor technische bijstand in Brussel werkt goed en in het derde Meerjarenplan werden de systemen voor toezicht op de activiteitsgraad van de EICs en de kwaliteitsverzekering verbeterd. Onze conclusie is dat ondanks de hoge kost van de maatregel en het vele personeel dat daarvoor is vereist, de uitgaven zeker kosteneffectief zijn geweest. Aanbevelingen Het EIC-project zou winnen bij een verdere verduidelijking van het 'first-stop-shop'-principe en bij een verdere inlassing in de nationale agentschappen voor hulp aan KMO's in de diverse Lidstaten. 30 Dat zou bij voorkeur op regionale basis moeten gebeuren, althans in de grotere Lidstaten. Dergelijke integratie zou een vermindering van het aantal EIC's mogelijk kunnen maken, hoewel dat niet in alle Lidstaten mogelijk is en met de nationale overheid in kwestie moet worden overeengekomen. Er mogen geen compromissen worden aanvaard in de handhaving van de strikte kwaliteitscontrole over het hele netwerk, met inbegrip van de "network EIC's" en van de "associated EIC's". Elke organisatie die de toestemming krijgt om de EIC als merknaam te gebruiken, moet de kwaliteitsnormen van de Commissie respecteren. Men moet ook voorkomen dat er tussen twee EIC's in dezelfde regio verwarring of concurrentie ontstaat. Volgens ons zou het concept van het EIC-netwerk uiteindelijk tot verdeeldheid kunnen leiden als er binnen de regio geen consensus meer bestaat en men er bepaalde EIC's niet langer in gemeenschappelijk "bezit" heeft. Het is beter om alle relais, netwerken en agentschappen te overtuigen van de noodzaak om samen te werken, dan om ze op nationaal vlak de mogelijkheid te bieden om in het veld met elkaar te concurreren. De functie van netwerk moet worden uitgebreid om de groei in nieuwe, door de markt gevraagde diensten te bevorderen. Toch verdient het aanbeveling om de "rechten en plichten" van de deelnemende EIC's in het netwerk te verduidelijken, om "goed gedrag" tot regel te verheffen en op gepaste wijze te belonen, daar het de hoeksteen is voor de verdere ontwikkeling van het instrument. Het niveau van de subsidies zou volgens ons in de gevallen waar dat verdiend is, kunnen worden opgetrokken, maar het totale aantal EIC's zou kunnen worden beperkt, om het initiatief rendabel te houden. Wat het bureau voor Technische Bijstand betreft, wordt het gepresteerde werk gewaardeerd, maar de Commissie moet beseffen dat ook daar besparingen mogelijk zijn, zonder daarom waardevolle diensten te moeten opgeven. Er moet meer aandacht komen voor de opleiding van het personeel in het EIC, en minder op informatiemateriaal dat reeds kant-en-klaar wordt bezorgd. Conclusie De promotieacties lijken allemaal zinvol te zijn en aan een behoefte te beantwoorden. Volgens ons zouden de inhoud en het begrip van de Euro Info Newsletter en van de website van DG XXIII kunnen worden verbeterd en zijn publiciteitsstands op kleinere evenementen zoals Interprise wellicht overbodig. De rentabiliteit van die activiteiten is echter in het algemeen goed te noemen. Aanbeveling DG XXIII moet overwegen of het ergens in de toekomst niet mogelijk zou zijn om de nieuwsbrief op papier te vervangen door een betere en regelmatig bijgewerkte website. Conclusie De meeste respondenten in ons opinieonderzoek hadden heel wat kritiek op BC-Net en BRE. Volgens ons kan een Europese actie in de openbare sector volgens het subsidiariteitsbeginsel gerechtvaardigd zijn. Maar behalve wanneer de huidige programma's voldoende kritische massa halen en kunnen rekenen op de steun van een groot aantal bekwame en enthousiaste intermediaire organisaties, zouden zij niet langer met overheidsgeld gefinancierd mogen worden. Volgens ons zouden zij in ieder geval niet voor onbeperkte tijd met overheidsgeld gesteund mogen worden. In 1998 werd een nieuw geïnformatiseerd instrument ingevoerd en sommige tussenpersonen zijn er enthousiast over (hoewel velen dat niet zijn). De netwerken worden nu opnieuw opgestart en volgens de Commissie is er vernieuwde belangstelling voor. Wij zijn er niet van overtuigd dat het 31 nieuwe systeem en de herlancering voldoende kwalitatieve ondersteuning zullen aantrekken om de programma's in de toekomst kosteneffectief te maken, maar het is nog te vroeg om daar zeker van te zijn. Wat het verleden betreft, zijn wij van mening dat de beperkte resultaten ontoereikend waren om de substantiële uitgaven te rechtvaardigen. Aanbevelingen Volgens ons moet BC Net/BRE in het jaar 2000 aan een grondige, onafhankelijke evaluatie worden onderworpen. Tegen die tijd moet men ook kunnen nagaan of de recente verbeteringen voldoende waren om het netwerk nieuw leven in te blazen, in die mate dat sterk verbeterde resultaten verdere investering van overheidsgeld rechtvaardigen. Als dat niet het geval is, moeten volgens ons radicale stappen worden gezet. Na afloop van het derde Meerjarenplan zou BC Net geprivatiseerd of opgedoekt moeten worden. De EIC's zouden duidelijk de taak van de tussenpersonen om partners te zoeken moeten overnemen, indien zij daartoe bereid zijn. Voorts zou BRE op het Internet moeten worden gebracht, met publieke toegang voor de bezoekers, maar met gecontroleerde toegang voor het invoeren van data. Dat zou de koppeling van BRE naar andere partnerzoekmechanismen op het Internet vergemakkelijken, met name in de Verenigde Staten. Conclusie Europartenariat wordt in het algemeen waardevol genoemd, ondanks het ontbreken van duidelijke statistische gegevens over de uiteindelijke resultaten in termen van blijvende samenwerking. 44% van de deelnemende ondernemingen die we rechtstreeks ondervraagd hebben, beweerde na het evenement met een bepaalde vorm van samenwerking gestart te zijn. Volgens ons komen de evenementen tegemoet aan een reële behoefte en worden de aanzienlijke bedragen die daarvoor worden uitgegeven gerechtvaardigd door de reële kwantitatieve en kwalitatieve resultaten die zij bereiken. Zij zijn dus zeker kosteneffectief. Aanbevelingen De louter regionale aanpak zou volgens ons kunnen worden aangevuld met een sterkere sectorale benadering, maar de evenementen mogen niet te groots worden. Ondernemingen kunnen en zouden wellicht een kleine bijdrage moeten betalen om deel te nemen. De nationale consulenten zouden een enigszins striktere opdracht moeten krijgen, met de contractuele verplichting om de resultaten van het evenement ex post te onderzoeken. Er moet ook meer aandacht worden besteed aan de opvolging van de contacten die op de evenementen worden gelegd. Men moet er ook voor zorgen dat de kwaliteit van het gebeuren niet lijdt onder de aanwezigheid van gesubsidieerde deelnemers uit ontwikkelingslanden die niet tot de EU behoren en die misschien geen juist beeld hebben van het precieze doel van Europartenariat. Indien mogelijk, zouden ook de organisatoren een striktere evaluatie moeten ondergaan, eventueel met de verplichting om die evaluatie aan een extern deskundige toe te vertrouwen. Conclusie Ook Interprise wordt door bijna alle betrokken partijen in het algemeen een nuttig en succesvol initiatief genoemd. Hier beweerde 54% van de onderzochte ondernemingen tot een vorm van commerciële samenwerking te zijn gekomen. Net als voor Europartenariat zijn wij van mening dat de evenementen aan een reële behoefte tegemoetkomen en dat de substantiële bedragen die voor 32 Interprise worden uitgegeven, gerechtvaardigd worden door de aanzienlijke baten van het initiatief. De actie is dus volgens ons zeker kosteneffectief. Aanbevelingen Wij zijn van mening dat een betere voorafgaande "matching" Interprise ten goede zou komen en dat de organisatoren aan een veel striktere evaluatie moeten worden onderworpen als zij voor subsidie in aanmerking willen komen. De Commissie moet trachten om tegen het einde van dit Meerjarenplan de subsidie per evenement lichtjes te verminderen, om na te gaan of dit de vraag vanwege de gastorganisatoren doet afnemen. Conclusie In verband met onderaanneming en toelevering menen wij dat de publikaties in het algemeen weinig impact hebben gehad, behalve misschien op de tussenpersonen, en wij twijfelen aan de rentabiliteit ervan alsook aan de noodzaak van de betrokkenheid van de Commissie. Sectorale projecten blijken daarentegen geapprecieerd te worden door degenen die eraan hebben deelgenomen en worden in minstens twee gevallen door de organisatoren hoog aangeslagen. Het is de moeite ze voort te zetten, en volgens ons zijn ze tot nu toe kosteneffectief geweest, maar zij moeten in een meerjarenplan worden opgenomen, een betere marketing krijgen en door externen geëvalueerd worden. De IBEX-evenementen werden door bijna alle respondenten in ons onderzoek positief beoordeeld. Zoals gewoonlijk, waren evaluatie en promotie de zwakke punten, maar wij menen dat er in de toekomst méér IBEX-evenementen moeten worden gehouden, indien de Commissie de vereiste organisatoren kan vinden. Die acties lijken tot nu toe kosteneffectief te zijn geweest. Bij de andere acties over onderaanneming bestaat het gevaar dat zij de aandacht wegnemen van de goede, sectorgebonden evenementen, maar het is zinvol dat de Commissie deelneemt aan de conferenties van de tussenpersonen (zonder ze echter te subsidiëren). Het voorgestelde SCAN-systeem om databases over onderaanneming aan elkaar te koppelen lijkt een goed idee, maar het is niet duidelijk of het in dit stadium haalbaar is. Aanbevelingen Tenzij de eenheden die instaan voor de activiteiten rond onderaanneming en toelevering in de toekomst veel meer middelen krijgen, zouden zij zich volgens ons uitsluitend moeten concentreren op meer sectorgebonden projecten en op de IBEX-evenementen in de toekomst. Ook beleidswerk, met inbegrip van onderzoek en analyse van het beleid van de Lidstaten, evenals Overlegacties op dat vlak zouden eveneens waardevol kunnen zijn, op voorwaarde echter dat daarvoor de nodige middelen beschikbaar zijn. Conclusie Het uitbreiden van de bestaande programma's van DG XXIII naar een breder terrein lijkt ons een kosteneffectieve manier om de reikwijdte van de programma's te vergroten en hun potentiële waarde voor de KMO's tegen een geringe meerkost te doen toenemen. De rentabiliteit van andere acties om de internationalisering te bevorderen is in dit stadium nog onzeker. Aanbevelingen 33 Het zou in de toekomst nodig kunnen zijn de internationale uitbreiding van de evenementen te beperken als men wil voorkomen dat zij door perifere bezoekers worden overstelpt en aan oorspronkelijke waarde inboeten. DG XXIII moet ervoor zorgen dat het zijn andere acties afstemt op wat de Lidstaten op dat gebied ondernemen. Doelstelling D: de concurrentiekracht van KMO's verhogen en de toegang tot onderzoek, innovatie en opleiding verbeteren Conclusie De acties rond innovatie worden positief beoordeeld wat de invloed van DG XXIII op de inhoud van het Action Planfor Innovation in Europe en op het Fifth Framework Programme for Research & Development betreft. De DG's van de Commissie die over die onderwerpen de leiding hebben, verwelkomen de inbreng en deskundigheid van DG XXIII maar stellen net als de Lidstaten en wijzelf vragen bij de waarde van de proefprojecten op dat vlak. Dergelijke acties kunnen alleen rendabel en verdedigbaar zijn als de algemene kosten laag liggen. DG XXIII heeft daarvoor maar zeer beperkte middelen ter beschikking die dus absoluut heel gericht moeten worden besteed. Aanbeveling Wij menen dat DG XXIII zich in de toekomst moet toespitsen op de beïnvloeding van de manier waarop DG XII en XIII fondsen voor KMO's beschikbaar stellen. Volgens ons hebben proefprojecten alleen zin als ze dienen om beleidsopties te testen. Conclusie Op het vlak van opleiding en kwaliteit hebben de meeste ondervraagden duidelijk vragen bij het feit of DG XXIII überhaupt op dat vlak actief moet zijn. Er rijzen problemen rond subsidiariteit en het is evident dat de Lidstaten allemaal zelf aan omvangrijke programma's op dat vlak werken, terwijl de Commissie grote uitgaven moet doen onder het beheer van DG V en XXII. Wij betwijfelen of experimenten op dat vlak als rendabel zullen worden beschouwd, hoewel bepaalde initiatieven rond opleiding nuttig zouden kunnen zijn in gebieden waar reeds aan grondig beleidsonderzoek werd gedaan (zoals de overdracht van ondernemingen), maar het is nog te vroeg om daarover definitieve uitspraken te doen. Aanbevelingen Volgens ons zou DG XXIII zijn toekomstige activiteiten op dat vlak moeten beperken tot beïnvloeding van andere actoren en tot beleidsonderzoek zonder echter zelf initiatieven op touw te zetten. Conclusie Standaardisering daarentegen is een gebied dat volgens ons om acties op EU-niveau vraagt. Het NORMAPME-project vult een lacune op in het Europese normaliseringsproces, is rendabel en zou algemeen moeten worden bekendgemaakt, zodat potentiële klanten de kans krijgen om er gebruik van te maken. Aanbeveling Die actie zou voorlopig moeten worden voortgezet en zou een betere publiciteit moeten krijgen. 34 Conclusie Tijdens ons onderzoek kregen we lovende opmerkingen te horen op het werk rond milieu aangelegenheden, waardoor bij de herziening van de EMAS-reglementering met de belangen van KMO's rekening werd gehouden. Er was volgens ons een duidelijk verband tussen het initiatief Euromanagement-Environment en EMAS, maar ook hier was het tekort aan beschikbaar personeel bij DG XXIII om die actie te voeren een ernstig probleem. Aanbeveling Het is niet duidelijk of verdere acties op dit vlak nodig zijn, maar als dat zo is, zouden zij volgens ons duidelijk beleidsgericht moeten zijn. Doelstelling E: ondernemingszin bevorderen en specifieke doelgroepen ondersteunen. Conclusie Ondernemingszin stimuleren is het hoofddoel van doelstelling E en kwam het duidelijkst tot uiting in de Mededeling van de Commissie over de bevordering van de ondernemingszin die in 1998 werd gepubliceerd. In het licht van de top in Luxemburg over de werkgelegenheid zou volgens ons aan dit initiatief meer aandacht moeten worden besteed. De opvolging van BEST zal ook helpen om het onderwerp in de kijker te houden. Aanbeveling DG XXIII zou ook in de toekomst gerichte aandacht moeten hebben voor onderzoek op dit terrein en zou bij de overheden van de Lidstaten promotie voor best practices moeten voeren. Conclusies Er heerste scepticisme over het gepresteerde werk in verband met de ambachtelijke sector en rond specifieke doelgroepen zoals vrouwen, jonge ondernemers en kansarmen, meer bepaald over het aantal concrete initiatieven dat kan worden verwacht van de vele conferenties, proefprojecten en demonstraties die daarover werden gehouden. Administratie en afhandeling van de initiatieven hebben vertraging opgelopen, zodat DG XXIII nog maar pas bezig is met de evaluatie van projecten uit het tweede Meerjarenplan, terwijl de projecten uit het derde MAP reeds op gang komen. Er moet ook snel iets worden gedaan aan de moeilijkheden om de resultaten van deze proefacties te blijven volgen tot in het stadium van de beleidsvorming. Sommige leden van het Article 4 Committee zijn ook principieel gekant tegen het idee om ambachten en micro-ondernemingen anders te behandelen. Zij vinden dat alle KMO's in de acties van de Commissie dezelfde behandeling moeten krijgen. Groepen met speciale behoeften zouden alleen binnen de beleidscontext aandacht moet krijgen via onderzoek, overlegacties, enzovoort. Sommige Lidstaten menen dat dit ook voor speciale acties voor vrouwen en minder-validen het geval moet zijn. Volgens ons kunnen de proefacties voor de ambachtelijke sector in principe zinvol zijn, met name omdat zij duidelijk binnen het beleidskader vallen dat door de Conferentie van Milaan werd vastgelegd. Maar zij zullen alleen rendabel zijn als de resultaten tijdig geëvalueerd en meegedeeld worden aan alle betrokken partijen en ook in het beleid van de EU worden opgenomen. Het is ons niet duidelijk of dezelfde beleidscontext geldt voor proefacties ten voordele van vrouwen of van 35 jonge ondernemers. Daarom zal de benutting van de resultaten van deze proefacties zeker doorslaggevend zijn voor de rentabiliteit ervan. Aanbevelingen Volgens ons moet nu voorrang worden gegeven aan het evalueren van de bestaande acties en aan de lancering van een beleidsdebat over de implicaties van de resultaten, eerder dan aan het opstarten van nieuwe proefacties. DG XXIII moet er in de toekomst voor zorgen dat de proefacties op dat vlak kaderen in de algemene beleidsstructuur die met de Lidstaten en met de intermediaire instanties, handelsverenigingen en lobbygroepen werd overeengekomen. Conclusie In het derde Meerjarenplan bestaat enige controverse over de sector van de handel, wegens de sterke nadruk op het sectorale in hetgeen overigens een horizontaal programma is. In veel landen wordt eraan getwijfeld of de uitgaven voor de commerciële sector wel degelijk in het kader van het Meerjarenplan voor KMO's moeten gebeuren. Wij zijn echter wel van mening dat DG XXIII veel moeite heeft gedaan om zijn inspanningen terzake op de KMO's toe te spitsen. Op het vlak van de acties werd het recente Witboek duidelijk gunstig ontvangen, hoewel men in sommige kringen van mening is dat het strategischer had moeten zijn en de vrees bestaat dat bij gebrek aan middelen en door vertragingen, het actieplan niet volledig zal worden uitgevoerd. Er bestaan ook twijfels over de opvolging die fase 3 van Commerce 2000 te beurt zal vallen; de belanghebbenden vrezen dat aan de weliswaar zinvolle rapporten en conclusies van conferenties niet de nodige gedetailleerde aandacht zal worden besteed die zij nodig hebben om meerinvloed te hebben. Het initiatief over elektronische handel werd algemeen gunstig ontvangen. De rentabiliteit van de initiatieven rond e-commerce kan op dit moment nog niet worden bepaald. Wij hebben twijfels over de uiteindelijke rentabiliteit van de uitgaven die tot nu toe in het kader van het derde Meerjarenplan voor Commerce 2000 werden gedaan, maar nogmaals, het is nog te vroeg om te oordelen over de manier waarop de resultaten van die uitgaven zullen worden gebruikt. De andere, beleidsmatige acties lijken qua rentabiliteit geen moeilijkheden op te leveren, zolang wordt aanvaard dat steun aan de handelssector een geldige doelstelling van het Meerjarenplan is. Aanbevelingen DG XXIII moet ervoor zorgen dat het Witboek daadwerkelijk wordt uitgevoerd, en dat de resultaten van Commerce 2000 tijdig worden geanalyseerd en verspreid, en gebruikt worden om een beter beleid voor die sector uit te werken. 7. Algemene conclusies Er heerst een algemene indruk dat DG XXIII momenteel over te weinig middelen beschikt om aan beleidsontwikkeling te doen. Doordat er zoveel verschillende domeinen zijn waarvan het beleid besproken en uitgewerkt wordt, zijn er aanzienlijke middelen nodig om te verzekeren dat elk onderzoek de nodige opvolging krijgt, dat alle overlegacties goed worden voorbereid en een duidelijk doel krijgen, en dat er gecontroleerd wordt dat de Lidstaten hun verplichtingen nakomen. De beleidsontwikkeling zou sterker geïntegreerd en misschien ook meer afgemeten moeten worden, met vermelding van de prioritaire thema's die jaarlijks of tweejaarlijks aan bod komen. Wij menen dat er tegenwoordig te veel kleine proefprojecten en acties zijn die onvoldoende tot de echte beleidsontwikkeling bijdragen. Er zijn ook te veel acties gericht op publikatie en die geen rechtstreeks verband hebben met beleidsontwikkeling en al evenmin tastbare voordelen voor 36 KMO's opleveren, of die niet op de goede manier worden verspreid om een duidelijke impact te kunnen hebben. Volgens ons zouden enkele van de minst rendabele acties kunnen worden stopgezet en moet de rest strenger en sneller geëvalueerd en opgenomen worden in de hele structuur van beleidsontwikkeling. Zo zouden meer middelen beschikbaar zijn voor beleidsontwikkeling en voor de verdere ontwikkeling en misschien zelfs uitbreiding van de echt operationele acties die men meestal wel nuttig en de moeite waard vindt. De sterke punten in de huidige aanpak van DG XXIII zijn dat er duidelijk leiderschap is dat resultaatgericht werkt en de belangen van KMO's en ondernemingen vooraan op de agenda van de Unie wil plaatsen. Een groot aantal maatregelen uit het Meerjarenprogramma kreeg een algemeen goede beoordeling in termen van kwaliteit van opzet en uitvoering, kwalitatieve impact en rentabiliteit. De zwakke punten hebben meestal te maken met een tendens tot fragmentering binnen het DG, de proliferatie van vele kleinschalige acties zonder voldoende middelen, monitoring, analyse of verdere afhandeling in het beleidssysteem, wat uiteindelijk leidt tot frustratie bij de talrijke belanghebbenden, zowel bij de overheden van de Lidstaten, de organisaties die de ondernemingen vertegenwoordigen als de intermediaire instanties. Een steeds terugkerend gegeven is ook de gebrekkige bekendmaking van de mogelijke interessante resultaten van de activiteiten van DG XXIII. Het overleg met de KMO-organisaties over beleidsthema's is in de loop van het derde Meerjarenprogramma verbeterd. De Commissie moet er volgens ons op toezien dat zij inzake proefprojecten en publikaties over specifieke thema's niet te snel op de wensen van bepaalde belangengroepen en vertegenwoordigers van bepaalde sectoren ingaat. Dergelijke initiatieven moeten altijd passen in een algemene, openbare beleidscontext. Er heerst een sterke consensus over de behoefte aan een actieve stem in de schoot van de Commissie die het standpunt van de ondernemingswereld zou vertolken in verband met de aangelegenheden die KMO's aanbelangen. Er bestaat een al even sterke consensus over het feit dat DG XXIII niet zoveel moet "doen". Het levert vaak het beste werk door de zaak van de KMO's op een deskundige manier naar voren te brengen. Het feit dat het DG over een uitgavenbudget voor het Meerjarenplan beschikt, schept wellicht een bestedingscultuur, maar uit onze evaluatie blijkt dat de reële vooruitgang die DG XXIII boekt, vaak te maken heeft met degelijk beleidswerk. Dat kan op middellange termijn een groter voordeel zijn voor de Europese KMO's, dan het uitgeven van het relatief kleine bedrag waarover het DG beschikt. Dit gezegd zijnde, werd vastgesteld dat heel wat van de grootste operationele acties goed in elkaar staken en succesvol waren. Deze zouden voortgezet en zelfs uitgebreid moeten worden, indien de instanties die de budgetten bepalen dat mogelijk maken. Onze algemene conclusie is dat de rentabiliteit van de acties van de Commissie in het kader van het derde Meerjarenplan in zijn geheel, tot op heden en voor zover bekend, vrij aanvaardbaar is. In veel gevallen echter kan de rentabiliteit van de uitgaven die tijdens de eerste twee jaar van het MAP werden gedaan, nu nog niet worden beoordeeld. In sommige gevallen bestaat er reden tot vrees dat de resultaten van bepaalde proefacties niet zullen worden geanalyseerd zoals het hoort en/of dat de resultaten niet tijdig zullen worden bekendgemaakt. DG XXIII moet erop toezien dat tijdens de rest van de looptijd van het meerjarenprogramma het maximum uit de uitgaven voor 1997/1998 wordt gehaald. Het kan aangewezen zijn om de taken van het personeel van DG XXIII enigszins te herschikken, om dit mogelijk te maken en om de algemene efficiëntie en rentabiliteit te verhogen. 37 ISSN 0254-1513 COM( 1999) 319 def. DOCUMENTEN NL 08 10 04 17 Catalogusnummer : CB-CO-99-324-NL-C Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg 3?