title: Πράσινη Βίβλος - Η αστική ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων

eurovoc_concepts:
civil liability
consumer protection
defective product
producer's liability
product safety

text: ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 28. 7. 1999 (Χ>Μ(1999) 396 τελικό Πράσινη Βίβλος Η αστική ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων (υποβληθέν από την Επιτροπή) Περίληψη Από το 1985, κάθε παραγωγός υποχρεούται να επανορθώσει τις ζημιές που προκαλούνται στην υγεία, την ασφάλεια και την περιουσία των πολιτών λόγω ελαττωματικού προϊόντος, τούτο δε δυνάμει της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ, του πρώτου δηλαδή μέτρου κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της αστικής ευθύνης του παραγωγού. Η οδηγία αυτή αποσκοπεί στην προστασία των θυμάτων και στην ενθάρρυνση της βελτίωσης της ασφάλειας των προϊόντων στην εσωτερική αγορά μέσω ενός όσο το δυνατόν πιο συνεκτικού κανονιστικού πλαισίου που θα βασίζεται στη δίκαια κατανομή των κινδύνων που ενέχει η σύγχρονη παραγωγή προϊόντων. Η πραγματική πρόκληση για την πολιτική αυτή είναι η μεγιστοποίηση των θετικών επιπτώσεων για τους καταναλωτές (κυρίως η εξασφάλιση της καλύτερης δυνατής αποζημίωσης των ζημιωθέντων) με ταυτόχρονη διατήρηση του κόστους στο λογικότερο δυνατό επίπεδο (κυρίως η μη παρεμπόδιση των δυνατοτήτων της βιομηχανίας για καινοτομία και έρευνα). Όπως αποδείχθηκε από τις πρόσφατες κρίσεις στον τομέα των τροφίμων ("τρελή αγελάδα", "διοξίνη"), δεν υπάρχει μηδενικός κίνδυνος. Κάθε κοινωνία πρέπει να διαθέτει το καλύτερο δυνατό σύστημα, ανάλογα με την εξέλιξη της, για την αποζημίωση των θυμάτων των ζημιών που γεννώνται λόγω της παραγωγής. Είναι συνεπώς απαραίτητο να εξακριβωθεί κατά πόσον η οδηγία 85/374/ΕΟΚ εξακολουθεί να πληροί τους στόχους που έχει θέσει δεδομένων των νέων κινδύνων τους οποίους θα έχει να αντιμετωπίσει η ευρωπαϊκή κοινωνία κατά τη νέα χιλιετία. Μέθοδος της Πράσινης Βίβλου Πριν από οποιαδήποτε αναθεώρηση της οδηγίας, η Επιτροπή προτίθεται να συμβουλευθεί τους ενδιαφερόμενους κύκλους βάσει της παρούσας Πράσινης Βίβλου, προκειμένου να εξακριβώσει ποιος είναι ο αντίκτυπος της οδηγίας για τους ζημιωθέντες και τους ενδιαφερόμενους οικονομικούς κλάδους αλλά και να μελετήσει τη σκοπιμότητα και το είδος των μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται προκειμένου να υπάρξει μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου για τα ενδιαφερόμενα μέρη. Η αναγγελία της πρωτοβουλίας αυτής (η οποία έγινε κατά την κοινοβουλευτική συζήτηση επί της οδηγίας 1999/34/ΕΚ για την επέκταση των κανόνων της αντικειμενικής ευθύνης στις γεωργικές πρώτες ύλες) ήταν φυσικό να κινήσει το ενδιαφέρον των οικονομικών φορέων, των καταναλωτών και των δημοσίων διοικήσεων. Σε ένα πλαίσιο αρκετά διαφορετικό σε σχέση με το 1985, είναι απαραίτητο να κατανοήσουμε εάν η οδηγία παραμένει αποτελεσματική και αν όχι γιατί και με ποιο τρόπο μπορεί να βελτιωθεί. Η Πράσινη Βίβλος λοιπόν εξυπηρετεί δύο στόχους: αφενός (1) επιτρέπει τη συλλογή πληροφοριών με στόχο την αξιολόγηση της επιτόπιας εφαρμογής της οδηγίας, δεδομένης της εμπειρίας των ενδιαφερόμενων φορέων (κυρίως: βιομηχανία και καταναλωτές) και την εξακρίβωση, σε τελευταία ανάλυση, του κατά πόσο η οδηγία πληροί τους στόχους της· αφετέρου (2) επιτρέπει μια πρόγευση των αντιδράσεων σε σχέση με την ενδεχόμενη αναθεώρηση όσον αφορά τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα της εν λόγω νομοθεσίας. Όσον αφορά το πρώτο σημείο, το ζήτημα είναι η συλλογή πληροφοριών ώστε να αξιολογηθεί το κατά πόσον η οδηγία ανταποκρίνεται στους στόχους που έχει θέσει, λαμβανομένων υπόψη των διαφόρων κλάδων τους οποίους αφορά: εάν εξασφαλίζει επαρκή προστασία των ζημιωθέντων, εάν συμβάλλει στην αποθάρρυνση της διάθεσης επικίνδυνων προϊόντων στην αγορά, εάν παρέχει επαρκή ασφάλεια δικαίου στους οικονομικούς φορείς για τη διευκόλυνση των ενδοκοινοτικών ανταλλαγών, εάν η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων δεν διακυβεύεται λόγω τής οδηγίας, εάν ο ασφαλιστικός κλάδος μπόρεσε να αντεπεξέλθει στους κινδύνους τους οποίους αφορά η οδηγία, εάν οι δημόσιες αρχές και οι ενώσεις καταναλωτών θεωρούν την οδηγία ως χρήσιμο μέσο για την πολιτική τους υπέρ των ζημιωθέντων λόγω ελαττωματικών προϊόντων κτλ. Όσον αφορά το δεύτερο σημείο, όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς καλούνται να λάβουν θέση - αιτιολογώντας την - όσον αφορά τη σκοπιμότητα της ενδεχόμενης μεταρρύθμισης της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ. Η έκδοση της Πράσινης Βίβλου δεν συνεπάγεται, στο στάδιο αυτό, έναρξη της διαδικασίας νομοθετικής αναθεώρησης του περιεχομένου της οδηγίας. Αντίθετα, όταν η Επιτροπή θα έχει αναλύσει τα σχόλια που θα λάβει, ενδέχεται να προτείνει ενέργειες για το σημείο αυτό στη δεύτερη έκθεση της για την εν λόγω οδηγία που προβλέπεται για το τέλος του 2000. Έτσι, οι μεταρρυθμιστικές προτάσεις που αναφέρονται στην Πράσινη Βίβλο αποτελούν απλώς κάποιες πρώτες ιδέες για να ξεκινήσει η συζήτηση. Το περιεχόμενο της Πράσινης Βίβλου αυτής δεν προδικάζει τη θέση της Επιτροπής για το μέλλον της οδηγίας. Οι μεταρρυθμιστικές προτάσεις αφορούν, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα ζητήματα: - λεπτομέρειες πρακτικής εφαρμογής του βάρους της απόδειξης που φέρει ο ζημιωθείς. - εφαρμογή της απαλλαγής σε περίπτωση «κινδύνων ανάπτυξης» και αξιολόγηση της ενδεχόμενης κατάργησης - ύπαρξη οικονομικών ορίων και αιτιολόγηση της - προθεσμία 10 ετών και επιπτώσεις ενδεχόμενης τροποποίησης - αξιολόγηση της δυνατότητας ασφάλισης κατά των κινδύνων της ελαττωματικής παραγωγής - βελτίωση της ενημέρωσης για την επίλυση των περιπτώσεων που προκαλούνται από ελαττωματικά προϊόντα - ευθύνη του προμηθευτή - είδος αγαθών και ζημιών που καλύπτονται. Στην ΕΕ, σε σύγκριση με τη σχετική συζήτηση στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οδηγία 85/374/ΕΟΚ αποτελεί συμβιβασμό των αντιτιθέμενων συμφερόντων. Η πολιτική θέληση των κρατών μελών, η οποία συγκεκριμενοποιείται με την οδηγία, να θεσπίσουν πλαίσιο ευθύνης που να ρυθμίζει με ισόρροπο τρόπο τις σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών δεν πρέπει να υποτιμάται. Η Επιτροπή, επιθυμεί να διατηρηθεί ο συμβιβασμός αυτός. Οποιαδήποτε πρωτοβουλία μεταρρύθμισης της οδηγίας πρέπει α ρηοη να εμπνέεται από την ισορροπία που προκύπτει από τους κανόνες που θεσπίζει η οδηγία. Τέλος, η Επιτροπή επιθυμεί η όλη διαδικασία να διέπεται από διαφάνεια και αποτελεσματικότητα. Προκειμένου να προχωρήσει ο προβληματισμός και η συζήτηση, η Επιτροπή επιθυμεί οι απαντήσεις που θα δοθούν να στηρίζονται σε γεγονότα και όχι σε απλές θέσεις. Έτσι, η Επιτροπή καλεί όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να της υποβάλουν γραπτές παρατηρήσεις για τα ζητήματα που περιέχονται στην παρούσα Πράσινη Βίβλο πριν από τη λήξη περιόδου 4 μηνών μετά την ημερομηνία έκδοσης της από την Επιτροπή. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να απαντήσουν στις ερωτήσεις που επιθυμούν, ακόμη κι αν ορισμένες ερωτήσεις σε άλλες κατηγορίες φορέων. Εξάλλου, η Επιτροπή αναμένει απευθύνονται α ρηοη διαφοροποιημένες απαντήσεις από τους ίδιους οικονομικούς κλάδους για κάθε κράτος μέλος: μόνο αυτό το είδος των απαντήσεων θα. της επιτρέψει να αξιολογήσει το πραγματικό αντίκτυπο της οδηγίας στα διάφορα κράτη μέλη. Η Πράσινη Βίβλος υπάρχει στο Διαδίκτυο (ΗίΙρ://ευΓορ3. 6ΐι. ίηί/ςοιηιτι/(1§15/ίι·/ίηά6Χ. Ηίιη). Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να αποστείλουν τις γραπτές παρατηρήσεις τους στην Επιτροπή ταχυδρομικά ή με παρόμοιο τρόπο στην ακόλουθη διεύθυνση: (3οπιιιπ8$ίοη ειιΐΌρέεηηε ϋΪΓεεΙϊοη Οέπέταίε XV Κ. υ6 σ*ε Ια Νόμος 200 Β-1049ΒΚυΧΕ1ΧΕδ € 1 00 4/40 ή/και μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ((33 @(ϊ§ 15 ,060. ί)6). Στην περίπτωση αυτή σας συμβουλεύουμε να διαβιβάσετε ηλεκτρονικά το κείμενο σε μορφότυπο. ΗΓΠΙΙ. Οι παρατηρήσεις που θα λάβουμε μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μπορούν να δημοσιευθούν στο Διαδίκτυο, εκτός εάν ο ενδιαφερόμενος ζητήσει ρητά το αντίθετο. Παρακολούθηση της Πράσινης Βίβλου Μετά τις διαβουλεύσεις, η Επιτροπή θα προβεί σε απολογισμό του αντίκτυπου της οδηγίας και θα καταλήξει σε συμπεράσματα σχετικά με την ενδεχόμενη μεταρρύθμιση της. Τούτο θα αποτελέσει αντικείμενο έκθεσης η οποία θα υποβληθεί στα τέλη του 2000 στα κοινοτικά όργανα· η έκθεση αυτή ενδέχεται να συνοδεύεται από δεόντως αιτιολογημένη πρόταση αναθεώρησης. Πίνακας περιεχομένων 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. 1 ΛΟΓΟΣ ΥΠΑΡΞΗΣ ΤΗΣ ΠΡΑΣΙΝΗΣ ΒΙΒΛΟΥ 1. 2 ΠΩΣ ΝΑ ΔΙΑΤΥΠΩΣΕΤΕ ΤΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΑΣ 2. ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 85/374/ΕΟΚ; 2. 1 ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΣΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΓΟΡΑ 2. 1. 1 ΤΟ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ 2. 1. 2 ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΛΑΙΣΙΟ 2. 2 Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ 2. 3 ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ ΚΛΑΔΟ 3. ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΜΕΝΗ Η ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 85/374/ΕΟΚ; 3. 1 ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ 3. 2 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΗ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ Βάρος απόδειξης Κίνδυνοι ανάπτυξης Οικονομικά όρια Προθεσμίες παραγραφής της ευθύνης Υποχρέωση ασφάλισης Μεγαλύτερη διαφάνεια Ευθύνη του προμηθευτή Προϊόντα που καλύπτονται από την οδηγία Ζημίες που καλύπτονται από την οδηγία Πρόσβαση στη δικαιοσύνη Λοιπά ζητήματα Παραρτήματα 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το δικαίωμα για επανόρθωση των ζημιών που υπέστησαν όσοι χρησιμοποίησαν, κατανάλωσαν ή εκτέθηκαν σε ένα ελαττωματικό προϊόν είναι απαραίτητο σε μία ενιαία αγορά η οποία βρίσκεται στην υπηρεσία όλων των πολιτών. Από το 1985 το δικαίωμα αυτό αναγνωρίζεται από την οδηγία σχετικά με την ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων , σύμφωνα με την οποία κάθε παραγωγός ελαττωματικού κινητού προϊόντος πρέπει να επανορθώσει τις ζημιές που προκλήθηκαν στη σωματική ακεραιότητα ή στην περιουσία των ζημιωθέντων. Έτσι, το παιδί που τραυματίζεται από την έκρηξη ανθρακούχου ποτού, ο υπάλληλος που χάνει το δάχτυλο του επειδή χρησιμοποίησε ελαττωματικό εργαλείο ή ο πεζός τον οποίο παρέσυρε αυτοκίνητο με ελαττωματικά φρένα έχουν το δικαίωμα αυτό, ανεξάρτητα από την ύπαρξη αμέλειας του παραγωγού (αρχή της αντικειμενικής αστικής ευθύνης). Η πολιτική της αστικής ευθύνης του παραγωγού που χαράσσεται με την οδηγία 85/374/ΕΟΚ αφορά άμεσα τους παραγωγούς και τους ζημιωθέντες. Εν τούτοις, οι διανομείς, οι ασφαλιστές, τα δικαστήρια, οι δημόσιες διοικήσεις και οι γιατροί εμπλέκονται σε κάποιο βαθμό στην εφαρμογή της. Η αστική ευθύνη σύμφωνα με την κοινοτική αυτή οδηγία αποτελεί συνεκτικό πλαίσιο που λαμβάνει υπόψη τα διάφορα αντιτιθέμενα συμφέροντα: - αφενός τα συμφέροντα των πολιτών να αντιμετωπίσουν τους κινδύνους για την υγεία τους, τη σωματική τους ακεραιότητα και την υλική τους ευημερία οι οποίοι προκύπτουν από μια σύγχρονη και τεχνικά πολύπλοκη κοινωνία, - αφετέρου τα συμφέροντα των παραγωγών να αποφύγουν τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που προκύπτουν από μη εναρμονισμένους κανόνες περί ευθύνης και να μειώσουν τον αντίκτυπο των διαφορών αυτών για την καινοτομία, την ανταγωνιστικότητα και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Το πλαίσιο αυτό ευθύνης δύναται να διασφαλίσει την ευημερία των θυμάτων (εξασφαλίζοντας τους αποζημίωση και αποθαρρύνοντας τη διάθεση στο εμπόριο των ελαττωματικών προϊόντων) και να ελαχιστοποιήσει το κόστος για τη βιομηχανία προκειμένου να μην παρεμποδίσει σε υπερβολικό βαθμό την ικανότητα της να καινοτομεί, να δημιουργεί θέσεις εργασίας και να εξάγει. Το πλαίσιο αυτό για την ευθύνη του παραγωγού επιδιώκει τη θέσπιση δίκαιης κατανομής των κινδύνων, αποτελείται δε από τα ακόλουθα στοιχεία: - αντικειμενική ευθύνη του παραγωγού υπέρ του ζημιωθέντος- - ο ζημιωθείς φέρει το βάρος της απόδειξης της ζημίας, του ελαττώματος, και της συνάφειας μεταξύ των δύο- - ευθύνη εις ολόκληρον όλων των φορέων της αλυσίδας παραγωγής υπέρ του ζημιωθέντος, προκειμένου να διασφαλισθεί οικονομικά η αντιστάθμιση της ζημίας- - απαλλαγή του παραγωγού όταν αποδεικνύει την ύπαρξη ορισμένων περιστατικών που προβλέπονται ρητά στην οδηγία- - χρονικά περιορισμένη ευθύνη δυνάμει ενιαίων προθεσμιών - παρανομία των ρητρών που περιορίζουν ή αποκλείουν την ευθύνη έναντι του ζημιωθέντος- Βλ. συνημμένη οδηγία 85/374/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 25 Ιουλίου 1985 (ΕΕ Ι 210 της 7. 8. 1985, σ. 29 (Παράρτημα 4). - υψηλό ανώτατο όριο της ευθύνης -προαιρετικό για τα κράτη μέλη· - τακτική αναθεώρηση του περιεχομένου της λαμβανομένων υπόψη των επιπτώσεων της για τους ζημιωθέντες και τους παραγωγούς. Οι ελαττωματικές υπηρεσίες δεν καλύπτονται από την οδηγία 85/374/ΕΟΚ. Η Επιτροπή, όπως ανήγγειλε στο πρόγραμμα δράσης της για την πολιτική υπέρ του καταναλωτή (1999-2001)2, προτίθεται να εξετάσει την ανάγκη ενίσχυσης της ασφάλειας των υπηρεσιών. Με βάση την ανάλυση αυτή, η Επιτροπή θα προτείνει πρωτοβουλίες που θα αφορούν συγχρόνως την ασφάλεια των υπηρεσιών και την ευθύνη των φορέων παροχής υπηρεσιών. Οι περαιτέρω ενέργειες της Επιτροπής θα εξαρτηθούν ,από εις βάθος διαβουλεύσεις με τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές. 1. 1. Λόγος ύπαρξης της Πράσινης Βίβλου Η παρούσα Πράσινη Βίβλος αποσκοπεί στην προετοιμασία της έκθεσης για την εφαρμογή της οδηγίας σχετικά με την αστική ευθύνη του παραγωγού που προβλέπεται για το τέλος του 20003. Μετά την πρώτη έκθεση του 1995 (η οποία υποβλήθηκε σε εποχή που ήταν σπάνιες οι περιπτώσεις εφαρμογής, λόγω καθυστερημένης εφαρμογής της οδηγίας4), η, Πράσινη αυτή Βίβλος εγκαινιάζει τη δεύτερη εις βάθος ανάλυση της εφαρμογής της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ, σε πλαίσιο διαφορετικό από το πλαίσιο των ετών 1985 και 1995, λόγω κυρίως της νέας ώθησης που δόθηκε στην πολιτική της προστασίας της υγείας και της ασφάλειας των πολιτών μετά την κρίση της «τρελής αγελάδας». Στην πρώτη έκθεση της, η Επιτροπή είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα συμπεράσματα που μπορούμε να αντλήσουμε από την εφαρμογή της οδηγίας ήταν ακόμη περιορισμένα. Το 1995 τα κράτη μέλη είχαν περιορισμένη νομολογία στον τομέα αυτό. Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που διετίθεντο το 1995, η Επιτροπή είχε εκτιμήσει ότι δεν ήταν απαραίτητο να υποβάλει προτάσεις τροποποίησης της οδηγίας. Εν τούτοις, ορισμένες πτυχές της οδηγίας που αφορούν την προστασία του καταναλωτή και τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς απαιτούσαν συνεχή προσοχή. Τούτο ίσχυε, για παράδειγμα, για τον αποκλεισμό των μη μεταποιημένων γεωργικών προϊόντων. Μετά την κρίση της «τρελής αγελάδας» και σύμφωνα με την οδηγία 99/34/ΕΚ, τα κράτη μέλη οφείλουν να εφαρμόσουν και στα μη μεταποιημένα γεωργικά προϊόντα τους κανόνες της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ5. Η Επιτροπή επιθυμεί κατ' αρχάς {σημείο 2 της Πράσινης Βίβλου) να λάβει όσο το δυνατόν πιο πλήρεις πληροφορίες για τον αντίκτυπο της οδηγίας στην απρόσκοπτη λειτουργία της ενιαίας Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο "Πρόγραμμα δράσης για την πολιτική υπέρ του καταναλωτή 1999-2001" (ΟΟΜ(98) 696 της 1. 12. 98). Η Επιτροπή οφείλει να υποβάλει τακτικά έκθεση στα κοινοτικά θεσμικά όργανα σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας (βλ. άρθρο 21 - κάθε πέντε χρόνια σχετικά με την εφαρμογή εν γένει της οδηγίας· άρθρα 15. 3 και 16. 2 -. 10 χρόνια μετά την κοινοποίηση της οδηγίας για τους κινδύνους ανάπτυξης και το όριο ευθύνης· άρθρο 18. 2 - κάθε 5 χρόνια για την αναθεώρηση των ποσών που προβλέπει η οδηγία). - - Η Επιτροπή υπέβαλε την πρώτη έκθεση εφαρμογής της οδηγίας στις 13. 12. 95 (ΟΟΜ(95)617), βάσει μελέτης περί αντίκτυπου που πραγματοποιήθηκε το 1994. Οδηγία 1999/34/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Μαΐου 1999, για την τροποποίηση της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ του Συμβουλίου για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σε θέματα ευθύνης λόγω ελαττωματικών προϊόντων (ΕΕ Ε 141 της 4. 6. 99). αγοράς, την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των πολιτών, την ανταγωνιστικότητα και τη δυνατότητα καινοτομίας της βιομηχανίας, καθώς και το χρηματοπιστωτικό τομέα (ασφαλίσεις). Το ζητούμενο για την Επιτροπή είναι να μάθει (1) ποιες είναι οι επιπτώσεις από την εφαρμογή της οδηγίας, εάν η οδηγία συνεπάγεται περισσότερα κέρδη από ό,τι δαπάνες, ιδίως όσον αφορά την προστασία των ζημιωθέντων και τις δαπάνες που επιβαρύνουν τις επιχειρήσεις, καθώς και (2) πώς και γιατί η οδηγία έχει αυτές τις επιπτώσεις. Στη συνέχεια η Επιτροπή προτίθεται να ορίσει, βάσει των διαφόρων κατευθύνσεων προβληματισμού {σημείο 3 της Πράσινης Βίβλου) (3) ποιες πτυχές της οδηγίας πρέπει να τροποποιηθούν για να αυξηθεί το κοινωνικό όφελος με ταυτόχρονη διατήρηση των δαπανών σε λογικό επίπεδο. Βάσει των στοιχείων και των παρατηρήσεων που θα λάβει, η Επιτροπή θα υποβάλει τα συμπεράσματα της στο Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο στην έκθεση εφαρμογής η οποία θα υποβληθεί το 2000. Στην έκθεση αυτή θα επισημαίνονται τα κενά στην εφαρμογή της ισχύουσας οδηγίας και οι τομείς που επιδέχονται βελτίωση. Εάν η Επιτροπή θεωρήσει ότι η οδηγία 85/374/ΕΟΚ πρέπει να τροποποιηθεί, θα υποβάλει σχετική νομοθετική πρόταση. Η παρούσα Πράσινη Βίβλος δεν προδικάζει τη θέση της Επιτροπής για το μέλλον της οδηγίας. Η επιλογή του μέσου που λέγεται πράσινη βίβλος για την προετοιμασία της έκθεσης του 2000 δικαιολογείται από το εύρος και την ποικιλία των αντιτιθέμενων συμφερόντων. Η Επιτροπή θέλει, να υπάρχει διαφάνεια κατά την αξιολόγηση· θέλει οι παραγωγοί, οι καταναλωτές, οι ασφαλιστές, οι επαγγελματίες και οποιοσδήποτε άλλος σχετικός κλάδος να είναι σε θέση να της μεταδώσουν τις εμπειρίες τους και τις απόψεις τους για την εφαρμογή και την περαιτέρω εξέλιξη της ευθύνης του παραγωγού. Στο πνεύμα αυτό της διαφάνειας, οι απαντήσεις δεν θα είναι εμπιστευτικές και θα μπορούν να γνωστοποιηθούν στο κοινό, εκτός εάν υποβληθεί ρητό αίτημα περί του αντιθέτου. Πέρα από την πρόσβαση στις πληροφορίες για την εφαρμογή της οδηγίας^, η Πράσινη Βίβλος καλεί τους διάφορους φορείς να συμμετάσχουν στον προβληματισμό για το μέλλον της σχετικής νομοθεσίας έτσι ώστε να αξιολογηθούν καλύτερα οι δαπάνες που συνεπάγεται ενδεχόμενη τροποποίηση της. Η Πράσινη Βίβλος ανταποκρίνεται λοιπόν στη δέσμευση της Επιτροπής να συμβουλευθεί τους εκπροσώπους των καταναλωτών, των παραγωγών, των διανομέων, των ασφαλιστών, των δημοσίων διοικήσεων και οποιουδήποτε άλλου ενδιαφερόμενου φορέα, πριν προβεί σε ουσιαστική αναθεώρηση κανόνων της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ. Τη δέσμευση αυτή διαφάνειας ανέλαβε η Επιτροπή έναντι του Κοινοβουλίου και των διαφόρων φορέων κατά την έγκριση της οδηγίας 99/34/ΕΚ η οποία επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας του 1985 στις γεωργικές πρώτες ύλες7. Η Πράσινη Βίβλος απευθύνεται επίσης στους οικονομικούς φορείς, στους καταναλωτές και στις διοικήσεις των υποψήφιων για προσχώρηση στην ΕΕ χωρών. 1. 2 Πώς να διατυπώσετε τις απαντήσεις σας Η αξιοπιστία και η ποιότητα των αποτελεσμάτων της διαβούλευσης εξαρτώνται από το βαθμό συμμετοχής σε αυτήν. Μία από τις δυσκολίες αξιολόγησης του αντίκτυπου της οδηγίας παραμένει η έλλειψη αξιόπιστων δεδομένων λόγω έλλειψης μεθοδολογίας ανάλυσης που να επιτρέπει τη μέτρηση των επιπτώσεων της. Προκειμένου να καλυφθεί εν μέρει το κενό αυτό, Όταν αναφερόμαστε στην «εφαρμογή της οδηγίας» είναι σαφές ότι αναφερόμαστε στην εφαρμογή των εθνικών μέτρων εκτέλεσης της οδηγίας (π. χ. εθνικούς νόμους μεταφοράς της οδηγίας). 7 Η Επιτροπή (βλ. 8ΕΟ( 1998)2232 της 6. 1. 99) δεν συμμερίστηκε τη γνωμοδότηση, σε πρώτη ανάγνωση, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που ζητούσε την αναθεώρηση της οδηγίας και συγχρόνως την επέκταση της στο γεωργικό τομέα. προτείνεται στους φορείς να λάβουν υπόψη τους τις παρακάτω παραμέτρους έτσι ώστε οι απαντήσεις τους να είναι όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικές: * κατάλογος των διαφορών (αριθμός και περιεχόμενο των δικαστικών αποφάσεων, υποθέσεις που επιλύονται με φιλικό διακανονισμό, αριθμός ζημιών που έχουν δηλωθεί, κτλ. ) Στόχος είναι να προσδιορισθεί πώς χρησιμοποιείται η οδηγία όταν προκύπτουν διαφορές παντός είδους (ενώπιον δικαστηρίων, προσφυγή στη διαιτησία, δήλωση ζημίας στον ασφαλιστή, κτλ. ). Οι φορείς καλούνται να παράσχουν όλες τις σχετικές πληροφορίες. * ύπαρξη ασφαλών προϊόντων στην αγορά Είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε εάν και με ποιο τρόπο η οδηγία αποτελεί παράγοντα που επηρεάζει τη διάθεση, την παραμονή και την απόσυρση ενός προϊόντος στην αγορά (π. χ. ο παραγωγός έλαβε την απόφαση να αποσύρει ή να μην διαθέσει στην αγορά ένα προϊόν λόγω του κινδύνου να θεωρηθεί αστικός υπεύθυνος;). Σε κοινοτικό επίπεδο μπορούμε να εντοπίσουμε και να υπολογίσουμε ποσοτικά τα ατυχήματα που προκαλούνται από ένα προϊόν ή/και σχετίζονται με ένα προϊόν χάρη στο παλαιό κοινοτικό σύστημα ΕΗΕΑ88 - ΕιίΓορβαη Ηοιηβ αηά Ιβίζιιτβ Αοείάβηί 5ιιη>είΙΙαηοε 8γ5ίβηι. Εν τούτοις, το παλαιό σύστημα δεν επέτρεπε την ανάλυση όσον αφορά τον ελαττωματικό χαρακτήρα των διαφόρων προϊόντων. Το νέο κοινοτικό σύστημα συλλογής πληροφοριών για τους τραυματισμούς που θεσπίζεται στο πλαίσιο του κοινοτικού προγράμματος δράσης για την πρόληψη των τραυματισμών^ εξετάζει τον τρόπο αυτό προσέγγισης προκειμένου να καταλήξει σε 9 απαντήσεις. Εν τούτοις, οι σχετικές πληροφορίες μπορούν ενδεχομένως να ανευρεθούν σε εθνικό επίπεδο. * εξέλιξη των δαπανών παραγωγής και των τιμών πώλησης Το ζητούμενο είναι να γνωρίσουμε τις πραγματικές δαπάνες που γεννώνται από το' καθεστώς ευθύνης και σε ποιο μέτρο μετακυλίονται όντως στην τιμή των προϊόντων. * διαφοροποίηση των αγορών : Το ζητούμενο είναι εάν και σε ποιο βαθμό οι διαφορές μεταξύ των-καθεστώτων αστικής ευθύνης που ισχύουν στις διάφορες εξαγωγικές αγορές (εντός ή εκτός ΕΕ) λαμβάνονται υπόψη από τους οικονομικούς φορείς (π. χ. αλλαγή στην παραγωγική διαδικασία, συμπληρωματική ασφάλιση για την κάλυψη νέων κινδύνων στην εξαγωγική αγορά, κτλ. ) * καινοτομία/έρευνα Το ζητούμενο είναι να γνωρίσουμε τις εμπειρίες των φορέων όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο η οδηγία επηρέασε την καινοτόμο ικανότητα της βιομηχανίας (π. χ. εάν η οδηγία αποθάρρυνε την ανάπτυξη ενός συγκεκριμένου κλάδου). Βάσει των παραμέτρων αυτών (ή άλλων αντίστοιχων παραμέτρων), οι φορείς καλούνται να κοινοποιήσουν τις εμπειρίες τους και να απαντήσουν στα ερωτήματα της Πράσινης Βίβλου. Στον τομέα της ευθύνης του παραγωγού, όπου οι κατ' αρχήν θέσεις είναι ήδη γνωστές, η Επιτροπή επιθυμεί να λάβει συγκεκριμένες πρακτικές πληροφορίες (ει δυνατόν αριθμητικά στοιχεία) και όχι απλές δηλώσεις, προκειμένου να είναι σε θέση να αιτιολογήσει τα συμπεράσματα της, ιδίως εάν τα συμπεράσματα αυτά πρόκειται να καταλήξουν σε ουσιαστική αναθεώρηση της οδηγίας. Ε Εί 46, της 20. 02. 99 ισπανικό Εθνικό Σύμφωνα με το 1997, Ινστιτούτο Κατανάλωσης νννν\ν. οοη5ΐιιτιο-ιηο,65/Ε5ΐικϋο5) τα θύματα τραυματισμών που κατεγράφησαν στην Ισπανία δήλωσαν ότι η αιτία του ατυχήματος ήταν η τύχη (45,2%), η έλλειψη προσοχής (21,4%), η αμέλεια τους (15,4%), η πράξη τρίτου (7,0%), ελάττωμα σχεδιασμού ή κατασκευής (2,8%), η έλλειψη πληροφόρησης εκ μέρους του παραγωγού (0,2%) και η μη τήρηση των οδηγιών χρήσης (0,4%). (\η[οτηχβ 5ί$(βτηα ΕΗΙΑ85 2. ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 85/374/ΕΟΚ; Αξιολόγηση του αντίκτυπου της οδηγίας δεν σημαίνει μόνο καταγραφή των περιπτώσεων που έχουν υποβληθεί στην κρίση των δικαστηρίων των κρατών μελών ή διαιτητικών οργάνων ή και των υποθέσεων επί των οποίων απεφάνθη το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ)10. Το ζητούμενο είναι μάλλον να αξιολογηθεί το πώς η οδηγία ανταποκρίνεται στους στόχους που έχει θέσει λαμβανομένων υπόψη των διαφόρων κλάδων: εάν εξασφαλίζει επαρκή προστασία των ζημιωθέντων, εάν συμβάλει στην αποθάρρυνση της διάθεσης επικίνδυνων προϊόντων στην αγορά, εάν παρέχει στους φορείς επαρκή ασφάλεια δικαίου για τη διευκόλυνση των ενδοκοινοτικών ανταλλαγών, εάν η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων δεν διακυβεύεται λόγω της οδηγίας, εάν ο ασφαλιστικός κλάδος μπόρεσε να αντεπεξέλθει στους κινδύνους που αναφέρονται στην οδηγία, εάν οι δημόσιες αρχές και οι ενώσεις καταναλωτών θεωρούν την οδηγία χρήσιμο εργαλείο στην πολιτική τους υπέρ των ζημιωθέντων λόγω ελαττωματικών προϊόντων κτλ. Προς το σκοπό αυτό οι ενδιαφερόμενοι φορείς και διοικήσεις καλούνται να απαντήσουν στις ερωτήσεις που τίθενται παρακάτω. 2. 1 Αντίκτυπος στην εσωτερική αγορά Η οδηγία για την ευθύνη του παραγωγού εφαρμόζεται σε ολόκληρο τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και αποτελεί υπόδειγμα το οποίο ακολουθούν τρίτες χώρες (κυρίως οι χώρες που επιδιώκουν την ένταξη τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση) (βλ. παραρτήματα), διαμορφώνει δε το νομικό περιβάλλον στο οποίο αναπτύσσονται οι ενδοκοινοτικές και εξωκοινοτικές ανταλλαγές. Η Επιτροπή επιθυμεί να γνωρίζει πώς υπολογίζουν οι ενδιαφερόμενοι φορείς τον αντίκτυπο της οδηγίας με βάση τις εμπειρίες τους από το 1985. 2. 1. 1 Το κοινοτικό εμπόριο Η υφιστάμενη εσωτερική αγορά, η οποία χαρακτηρίζεται από ισχυρή ανάπτυξη του ενδοκοινοτικού εμπορίου,11 βρίσκει με την οδηγία 85/374/ΕΟΚ ένα συνεκτικό πλαίσιο για την αστική ευθύνη του ευρωπαίου παραγωγού, το οποίο επιδιώκει να διέπεται από ισορροπία. Στόχος είναι η επαρκής προστασία των ζημιωθέντων, καθώς και η διευκόλυνση των ανταλλαγών εμπορευμάτων και η εις βάθος προσέγγιση των προϋποθέσεων ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά. Έτσι, η ύπαρξη εναρμονισμένων νομικών προϋποθέσεων θεωρείται ότι διευκολύνει τις εμπορικές ανταλλαγές, εφόσον ο παραγωγός βρίσκεται στην ίδια νομική κατάσταση ανεξάρτητα από τον τόπο διανομής της παραγωγής του. Η οδηγία 85/374/ΕΟΚ αποσκοπεί στην εναρμόνιση, σε μεγάλο βαθμό, των εθνικών νομοθεσιών για την αστική ευθύνη του παραγωγού. Δεν περιέχει κανέναν απευθείας κανόνα περί σύγκρουσης νόμων. Παρά τον σημαντικό βαθμό εναρμόνισης στον οποίον έχει οδηγήσει, εξακολουθούν να υφίστανται διαφορές ανάλογα με το κράτος μέλος. Όταν ένα ελαττωματικό προϊόν προκαλεί μια ζημία στην ΕΚ ή τίθεται σε κυκλοφορία στους κόλπους της εσωτερικής αγοράς, ο ζημιωθείς μπορεί να αποζημιωθεί δυνάμει των ενιαίων κανόνων ευθύνης που περιέχονται στην οδηγία. Όσον αφορά τις μη εναρμονισμένες πτυχές, είναι σημαντικό για τον ζημιωθέντα και τον παραγωγό να προσδιοριστεί ο νόμος που εφαρμόζεται εν προκειμένω. Το 1973 είχε συναφθεί διακυβερνητική σύμβαση για τον προσδιορισμό της εφαρμοστέας Το ΔΕΚ έχει αποφανθεί δύο φορές για την οδηγία το πλαίσιο των προσφυγών για παράβαση που ασκήθηκαν κατά της Γαλλίας (0-293/91, απόφαση της 13. 1. 93, Συλλογή 1993, σ. 1-1) και κατά του Ηνωμένου Βασιλείου (0-300/95, απόφαση της 30. 5. 97, Συλλογή 1997, σ. 1-2649). ν Από το 1985 οι ανταλλαγές προϊόντων μεταξύ των κρατών μελών έχουν αυξηθεί αισθητά. Το 1997 το ενδοκοινοτικό εμπόριο των βιομηχανικών αγαθών υπολογιζόταν σε 31,5% του ΑΕγχΠ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Έκθεση για τη λειτουργία των αγορών προϊόντων και των κεφαλαίων, (Χ)Μ(1999)10 της 20. 1. 99). νομοθεσίας στην περίπτωση ευθύνης λόγω των προϊόντων. Εν τούτοις, η πλειονότητα των κρατών μελών δεν αποτελεί μέρος της σύμβασης η οποία κυρώθηκε μόνο από την Ισπανία, την Φινλανδία, τη Γαλλία, το Λουξεμβούργο και τις Κάτω Χώρες. Ελλείψει οποιουδήποτε άλλου εφαρμοστέου νομοθετικού κειμένου, οι συγκρούσεις νομοθεσιών που εφαρμόζονται στην περίπτωση ευθύνης λόγω προϊόντων διέπονται από τη νομοθεσία του κάθε κράτους μέλους. Πρέπει πάντως να αναγνωρίσουμε ότι η ασφάλεια δικαίου του ζημιωθέντος και του παραγωγού δεν είναι καθόλου πλήρης στον τομέα αυτό, διότι η οδηγία είναι συγχρόνως ατελής και συμπληρωματική ως προς όλα τα εθνικά καθεστώτα αστικής ευθύνης του παραγωγού. Το 1985, η διαφορά των νομοθεσιών για την ευθύνη του παραγωγού είχε θεωρηθεί από τον κοινοτικό νομοθέτη ως στοιχείο που ενδέχεται να επηρεάσει το επίπεδο των ενδοκοινοτικών ανταλλαγών γι' αυτό το λόγο θεωρήθηκε ότι αξίζει τον κόπο να υπάρξει προσέγγιση των νομικών προϋποθέσεων ευθύνης, προσέγγιση η οποία έγινε εν μέρει με την οδηγία 85/374/ΕΟΚ. Πράγματι, από τη μία πλευρά η οδηγία επιτρέπει στα κράτη μέλη, για ορισμένα σημεία που ορίζονται σαφώς στην οδηγία, να νομοθετούν με διαφορετικό τρόπο σε κάθε κράτος μέλος (βλ. εναλλακτικές λύσεις που προβλέπονται στα άρθρα 15 και 16 της οδηγίας). Από την άλλη, το εθνικό κοινό δίκαιο περί υποκειμενικής ευθύνης, το οποίο ασφαλώς εφαρμόζεται και στους παραγωγούς, δεν είναι εναρμονισμένο και συνεπώς συνεχίζει να εφαρμόζεται. Η κατάσταση στην Ισπανία αποτελεί παράδειγμα συνύπαρξης διαφορετικών νομικών καθεστώτων για την ευθύνη του παραγωγού η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση της ασφάλειας δικαίου των μερών στην πράξη: στις 4 Οκτωβρίου 1996, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας όρισε, σε μια περίπτωση που αφορούσε την έκρηξη μιας φιάλης, τον τομέα εφαρμογής του νόμου μεταφοράς του 1994 σε σχέση με τον γενικό νόμο προστασίας καταναλωτών του 1984 και αποφάνθηκε ότι ο πρώτος νόμος θεσπίζει ειδικό και κλειστό σύστημα αστικής ευθύνης, ενώ ο νόμος του 1984 θεσπίζει γενικό σύστημα οιονεί αντικειμενικής ευθύνης με αντιστροφή του βάρους της απόδειξης. Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν εφήρμοσε το νόμο αυτό στη συγκεκριμένη περίπτωση (διότι πρόκειται για προϊόν που τέθηκε σε κυκλοφορία πριν από το 1994), θεώρησε όμως ότι η αρχή της ευθύνης που θεσπίζεται με το νόμο του 1994 επεκτείνεται στο διανομέα (κάτι που δεν ισχύει, παρά μόνον υπό τις υφιστάμενες συνθήκες του άρθρου 3. 3 της οδηγίας) και εξουσιοδοτεί τον ζημιωθέντα να στραφεί κατά ενός από τους υπευθύνους χωρίς να του δίνει τη δυνατότητα να στραφεί κατά και των δύο (κάτι που αντίκειται στην αρχή της ευθύνης εις ολόκληρον που προβλέπει το άρθρο 5 της οδηγίας)12. Η οδηγία αποτελεί απλώς ένα πρώτο στοιχείο για την χάραξη πραγματικής πολιτικής αστικής ευθύνης του παραγωγού σε κοινοτικό επίπεδο. Πράγματι, ένας από τους λόγους που δικαιολογούν την επανεξέταση της ανά πενταετία13 είναι η συνέχιση των προσπαθειών με στόχο τη μεγαλύτερη εναρμόνιση, προκειμένου να θεσπιστεί το πλέον πλήρες, συνεκτικό, ισόρροπο και αποτελεσματικό κανονιστικό πλαίσιο με στόχο την προστασία των ζημιωθέντων και την ασφάλεια δικαίου των παραγωγών. Ο στόχος της μεγαλύτερης εναρμόνισης φαίνεται πάντως α να επιτυγχάνεται μόνο με τη διατήρηση του στόχου της πλήρους εναρμόνισης της ρήοή ισχύουσας οδηγίας (καμία ρήτρα δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να εγκρίνουν νέους πιο αυστηρούς κανόνες στο πλαίσιο της οδηγίας). 1. Σύμφωνα με την εμπειρία σας η οδηγία λειτουργεί στην πράξη; «^° Δεδομένης της σημασίας που αποδίδουν οι καταναλωτές και οι οικονομικοί φορείς στην ύπαρξη σταθερού νομικού πλαισίου για την ευθύνη του παραγωγού, πιστεύετε ότι θα ήταν δικαιολογημένη η τροποποίηση της οδηγίας; ^ Η διαφορά των νομοθεσιών για την αστική ευθύνη του παραγωγού έχει αποθαρρύνει, έστω και δυνητικά, την εμπορία σε ένα κράτος μέλος προϊόντων που προέρχονταν από άλλο κράτος μέλος; 12 Στοιχεία της απόφασης: Τδ 8&13 Οίνϋ, 4. 10. 96, η° 778/1996 (ΚΙ 1996-7034). 13 Βλ. την αιτιολογική σκέψη 18 της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ. 10 ^ " Σε περίπτωση εφαρμογής του κοινού δικαίου αντί της οδηγίας, ποιοι είναι κατά τη γνώμη σας οι λόγοι για την κατάσταση αυτή; χ&° Εκτιμάτε ότι η οδηγία πρέπει να αναθεωρηθεί προκειμένου να αποτελέσει το κοινό και ενιαίο καθεστώς ευθύνης λόγω ελαττωματικών προϊόντων (κατάργηση του άρθρου 13 της οδηγίας); χ^· Εκτιμάτε ότι κάθε κράτος μέλος θα έπρεπε να είναι σε θέση να θεσπίζει πιο αυστηρούς κανόνες ευθύνης (καθιέρωση «ελάχιστης» ρήτρας στην οδηγία); 2. 1. 2 Το διεθνβ€ πλαίσιο Βάσει της αρχής ίσης μεταχείρισης των προϊόντων που εισάγονται από τρίτες χώρες και που τίθενται σε ελεύθερη κυκλοφορία στην Κοινότητα, η υπό εξέταση νομοθεσία εφαρμόζεται πλήρως όσον αφορά τις εισαγωγές. Αντίθετα, τα προϊόντα που εξάγονται υπόκεινται στη νομοθεσία της χώρας διανομής, στην επικράτεια της οποίας προκαλούν ζημία. Η οδηγία συμβάλλει έτσι στον καθορισμό του νομικού και οικονομικού περιβάλλοντος για τους ευρωπαίους φορείς σε διεθνές πλαίσιο, στο οποίο η πολιτική περί ευθύνης του παραγωγού που ακολουθεί μεγάλος αριθμός χωρών αντιστοιχεί στην πολιτική που προάγεται με την οδηγία 85/374/ΕΟΚ, καθόσον η οδηγία αυτή αποτέλεσε υπόδειγμα μεταξύ άλλων για την Ιαπωνία, την Αυστραλία και την Ελβετία14. Εν τούτοις, η αντιστοιχία αυτή δεν είναι πλήρης, πολλές φορές δε οι προϋποθέσεις όσον αφορά την ευθύνη εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό, από το νομικό πλαίσιο. στο οποίο εντάσσονται. Στο πλαίσιο αυτό, η κατάσταση που επικρατεί στις Ηνωμένες Πολιτείες αξίζει να εξεταστεί ξεχωριστά. Στις Ηνωμένες Πολιτείες το καθεστώς που διέπει την ευθύνη του παραγωγού παρουσιάζει τα εξής τρία χαρακτηριστικά: (1) το νομικό σύστημα προτρέπει τα μέρη να επιδιώξουν την προσφυγή στη δικαστική επίλυση των διαφορών (το επίπεδο της αποζημίωσης που επιδικάζουν τα ορκωτά δικαστήρια, οι διατάξεις που διευκολύνουν την αναζήτηση αποδείξεων, η αρχή «ηο \νϊη, ηο Γεε» βάσει της οποίας ο ζημιωθείς που χάνει δεν καταβάλλει την αμοιβή του δικηγόρου του)· (2) δεν υπάρχει ενιαία νομοθεσία σε ομοσπονδιακό επίπεδο15(3) οι νομοθέτες και οι δικαστές των πολιτειών είναι αυτοί που διαμόρφωσαν τις βασικές νομικές αρχές περί ευθύνης (« \νΕΐτ3ηΙγ», « ηε§Η§εηεε », « δίποί 1Ϊ3θϊ1ΪΓγ »), αρχές οι οποίες στην πράξη αποτέλεσαν αντικείμενο προσέγγισης δυνάμει του « Κ. ε8ί3ΐεΐ7ΐεηί »16 (ένα είδος νόμου-υποδείγματος που επεξεργάστηκε το Αμερικανικό Ινστιτούτο Δικαίου). 14 15 Για συγκριτική εξέταση των νομοθεσιών στον τομέα αυτό, βλέπε τη δημοσίευση του ΟΟΣΑ με τίτλο: ΙοΪ5 τεΙαύνβΒ ά Ια Γβ$ροη3αΙ)ΐΗίέ άιι/αίί άβ$ρτοάχιϋΒ άαη$ Ιβ$ ραγζ άβ ΓΟΟΩΕ, 1995. Στην Ιαπωνία ο νέος νόμος για την ευθύνη του παραγωγού που ισχύει από 1ης Ιουλίου 1995 εφαρμόστηκε σε σημαντικό αριθμό υποθέσεων (βλ. \νλν\ν. ΐ3\ν. κγα5ΐιυ-ΐί. 3θ. )ρ/~1ιιΚ6/ρ1ΐ3\νο&565. 1ιΐηι1). Από τη δεκαετία του 1970, ο ομοσπονδιακός αμερικανός νομοθέτης προσπαθεί να θεσπίσει ενιαίο και ισόρροπο κανονιστικό πλαίσιο για την μεγάλη αμερικανική αγορά. Το Μάιο του 1996 ο πρόεδρος Κλίντον παρεμπόδισε την υιοθέτηση σχεδίου ομοσπονδιακού νόμου που είχε ψηφισθεί από το Κογκρέσο. Στη συνέχεια κατατέθηκαν τρία σχέδια στη Γερουσία· δύο το 1997 (οίΐΐ δ. 5 & ΜΙ δ. 648) και ένα σχέδιο το 1998 (Ρτοάηα ΙίαΜίίγ Κφηη ΒίΙΙ ο/1998, ί/5 8βηαίβ, 5. 2236, 105ί}ι ϋοηρ-βαέ). Το τελευταίο νομοσχέδιο απερρίφθη επειδή δεν επετεύχθη συμφωνία στους κόλπους της Γερουσίας. Κατ' αυτόν τον τρόπο η αρχή της αντικειμενικής ευθύνης, η οποία έχει αναγνωριστεί το 1963, εγκρίθηκε από όλες σχεδόν τις πολιτείες και παγιώθηκε στο: « $βαώη 402Α ο/ίΗβ 5βεοηά Κεχίαίβηιβηί ο/ ΤθΓΐ$ » του Ινστιτούτου. Το «Κ. 68ΐ3ΐεπΐ6ηΙ» αυτό αναθεωρήθηκε τον Μάιο του 1997 βάσει των εμπειριών των τελευταίων 30 ετών (βλ. ΑΠ, Κβείαίβηιβηί ο/ίΗβ Ια\ν ΤΗίτά, Τοτί5: Ρ™άνα Ιία&ίΙϊίγ, χχχΐ, 382 σσ. , 1998). 11 Το 1992, η κατάσταση όσον αφορά τις υποθέσεις που σχετίζονταν με την ευθύνη του παραγωγού είχε ως εξής στις 75 σημαντικότερες κομητείες της χώρας: τα δικαστήρια αποφάνθηκαν για 12. 763 υποθέσεις που αφορούσαν την ευθύνη του παραγωγού· 358 υποθέσεις εξετάστηκαν από σώμα ενόρκων οι ενάγοντες κέρδισαν 142 δίκες. Ο μέσος όρος του ποσού που επιδικάστηκε για το σύνολο των περιπτώσεων αυτών ήταν 727. 000 δολάρια· το ποσό της αποζημίωσης υπερέβη το εκατομμύριο δολάρια στο 15,4% μόνο των περιπτώσεων. Τα δικαστήρια επεδίκασαν « ρυηίίίνε ά&πΐ3§85 » σε τρεις μόνο από τις 142 υποθέσεις στις οποίες νίκησε ο ενάγων. Το σύνολο της αποζημίωσης για τις τρεις αυτές υποθέσεις ανερχόταν σε 40. 000 δολάρια17. Σύμφωνα με το ΝαίίοηαΙ ϋβηίβΓ^ ΞίαΙβ ΟοαΗί, από τις 19,7 εκατομμύρια αστικές υποθέσεις που εκδικάζουν κάθε χρόνο τα δικαστήρια των πολιτειών, 40. 000 υποθέσεις αφορούν την ευθύνη του παραγωγού. Το 10% μόνο των ζημιωθέντων προσφεύγει στα δικαστήρια προκειμένου να επιτύχει αποζημίωση. Μεταξύ του 1965 και του 1994 επιδικάστηκαν «ρυηίίίνε άαπι&§ε5 » σε 379 υποθέσεις (ήτοι 13 ανά έτος). Στις Ηνωμένες Πολιτείες οι ασφαλιστικές δαπάνες για τις αμερικανικές επιχειρήσεις φαίνεται να εμφανίζουν πτωτική τάση. Τα ασφάλιστρα μειώθηκαν μεταξύ του 1987 ($4 δισεκ. ) και του 1993 ($2,6 δισεκ. ). Η τιμή για $100 εγγύησης είναι 26 σεντς. Υπάρχει μεγάλη ομοιότητα μεταξύ των προϋποθέσεων ευθύνης στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες παρ'όλες τις αξιοσημείωτες επί μέρους διαφορές (οι,αμερικανικοί κανόνες αφορούν την ευθύνη του επαγγελματία πωλητή, ενώ η οδηγία εφαρμόζεται μόνο για τον (πραγματικό ή εμφανιζόμενο ως) παραγωγό, τον εισαγωγέα και το διανομέα, σε περίπτωση που δεν είναι δυνατόν να εντοπιστεί ο παραγωγός· η περίοδος ευθύνης στην ΕΕ είναι δέκα έτη, ενώ ο ετών19). Εν τούτοις, ο αμερικανικός αμερικανός νομοθέτης προβλέπει περίοδο 18 επιχειρηματικός κόσμος θεωρεί την έλλειψη ομοσπονδιακής νομοθεσίας η οποία, μεταξύ άλλων, θα έθετε ανώτατο όριο για τα « ρυηίίίνε άΆϊϊΐ&§,65 », ως στοιχείο που διαταράσσει τις ανταλλαγές μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ. Τούτο εξηγεί γιατί η Κοινότητα και ο επιχειρηματικός κόσμος υποστήριζαν πάντα τις αμερικανικές πρωτοβουλίες μεταρρύθμισης20. Από την άποψη αυτή, η κατάσταση του ευρωπαίου παραγωγού είναι καλύτερη, διότι η ευρωπαϊκή οδηγία θεσπίζει ενιαίο και συνεκτικό πλαίσιο ευθύνης χωρίς τα πιο επίμαχα στοιχεία του αμερικανικού συστήματος (ρόλος των ενόρκων, « ρυηίίίνε ά&ηι&§65 », κτλ. ) Είναι αλήθεια ότι, ακόμη κι αν η ευρωπαϊκή και η αμερικανική νομοθεσία είναι πολύ κοντά σε επίπεδο αρχών, τούτο δεν ισχύει για την εφαρμογή τους στην πράξη. Η εφαρμογή στην πράξη της ευρωπαϊκής νομοθεσίας δεν φαίνεται να δίνει τα ίδια αποτελέσματα και συνέπειες για τους εμπλεκόμενους φορείς σε σχέση με την κατάσταση στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι δίκες με αντικείμενο την αστική ευθύνη της καπνοβιομηχανίας στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι ενδεικτικές της κατάστασης αυτής. Στη Σουηδία, βάσει της αντικειμενικής ευθύνης, η κα. Οιΐ5ΐ3ί55οη είχε ζητήσει αποζημίωση από τη σουηδική εταιρεία καπνού 5\νβ<ϋΞΗ ΜαίοΗ για τις ζημιές που προκάλεσε στην υγεία της η έλλειψη ενημέρωσης για τους κινδύνους που ενέχει ο καπνός, ιδίως για την προειδοποίηση του κινδύνου καρκίνου. Η υπόθεση απορρίφθηκε από ένα πρωτοδίκη της Στοκχόλμης το 1997. Ασκήθηκε έφεση και το Ανώτατο Δικαστήριο παρέπεμψε την υπόθεση στο πρωτόδικο δικαστήριο για ζήτημα διαδικασίας. Η εταιρεία καπνού πάντως θεώρησε ότι η υπόθεση είχε πολιτικά κίνητρα 17 υδ Οερ3ΐττηεηΐ οί. Ιιΐϊΐίοε, Οίϊϊεε οί Ιυδΐίοε ΡΓΟ§Γ3Π15, ΒιΐΓε3ΐι οί" ΙυδΙϊοε δΐ3ΐΪ5ίίθ5 δρεοίαΐ Κεροιτ, Οίνϋ Ιιΐδίϊεε δυτνεν οί δΐ3ίε ΟουιΊδ, 1992 : ΟνΐΙ ϋκτγ ϋαζεχ αηά νετάϊοΐζ ίη Ιατξε Οοηηϋεζ (Ιούλιος 1995). Τηε ΡιΛΗο οίΐίζεη, ΤΗε ΓαοΙζ αδοαί ΡτοάηεΙζ ΙϊαύίΙίίγ, ν/νν\νχϊΙΐζεη. 0Γ£. Βλ. δεοίίοη 107, οίΐΐ 8. 2236. Η προθεσμία των 18 ετών σε ομοσπονδιακό επίπεδο υφίσταται για τον τομέα της αεροναυπηγικής δυνάμει του νόμου ΟβηβκαΙ Ανϊαίίοη ΚβνίΙάΙίζαύοη Αεί της 17ης Αυγούστου 1994 (49 υ. δ. Ο. § 40101). Ττ3η53ΐΐ3ηΙίο Βιΐδίηεδδ ϋί3ΐο§υε, Ξίαίεπιεηί ο/ ΟοηεΙαίίοηί, ΝονειτισεΓ 1998 και ΤΑΒΌ Μίά Υεατ ΚεροΠ, ν735ΐήη§Ιοη, Ό. €. , 10 Μαΐου 1999. 1998 ΟΕΟ Οοη/εκεηεβ, 01ΐ3ΓΐοΙΙε, 5-7 12 και ότι η προσφυγή ήταν αβάσιμη21. Δύο παρόμοιες προσφυγές ασκήθηκαν ενώπιον της γαλλικής δικαιοσύνης κατά της εταιρείας ΞΕΙΤΑ από θύματα του καπνίσματος22. Αντίθετα, οι αγωγές κατά της καπνοβιομηχανίας στις ΗΠΑ στηρίζονται - με ποικίλες προοπτικές επιτυχίας - μεταξύ άλλων στην αστική ευθύνη των εταιρειών λόγω πώλησης ελαττωματικών προϊόντων23. Οι διαφορές αυτές πολλαπλασιάζονται λόγω των αγωγών που ασκούν οι δημόσιες υπηρεσίες των πολιτειών για την επιστροφή των ιατρικών δαπανών των καπνιστών οι οποίες επιβαρύνουν τα υγειονομικά συστήματα των πολιτειών24. 2. Πιστεύετε ότι η οδηγία αποδυναμώνει τη θέση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων έναντι των εξωτερικών ανταγωνιστών τους λόγω των προϋποθέσεων αστικής ευθύνης σε περίπτωση ελαττωματικών προϊόντων; ι ^ Τ ια ποιους λόγους; Με ποιον τρόπο μπορεί να αποφευχθεί αυτό; χ&" Ποιον αντίκτυπο έχει για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις η εξαγωγή προϊόντων προς αγορές με πιό αυστηρή νομοθεσία (ή δικαστική πρακτική), όπως είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες (σε επίπεδο δαπανών, μεθόδων παραγωγής, ασφαλιστικών εταιρειών, επιπέδου διαφορών, κτλ. ); 2. 2. Η προστασία της υγείας και της ασφάλειας των πολιτών Η Επιτροπή εκτιμά ότι η υγεία και η ασφάλεια • των πολιτών πρέπει να προστατευθούν αποτελεσματικότερα και στο δυνατότερο υψηλό επίπεδο στους κόλπους της εσωτερικής αγοράς. Η οδηγία συμβάλλει στην αύξηση του επιπέδου προστασίας από τα ελαττωματικά προϊόντα για δύο λόγους: αφενός διότι αποτελεί «δαμόκλειο σπάθη» που παρακινεί τους παραγωγούς να μεγιστοποιήσουν τις προσπάθειες τους για να παράγουν προϊόντα χωρίς κινδύνους που δεν είναι απαραίτητοι για την υγεία και τη σωματική ακεραιότητα (κατ' αυτόν τον τρόπο εκτελεί Ανακοινωθέν Τύπου της 8\νεαΪ8ΐι Μ3ΐοΗ, 14 Μαΐου 1998, νηννν. 8\νβάϊ$ΗιηαΙοΗ. 5ν/ηβ\ν5. Το Δεκέμβριο του 1996, δύο καπνιστές άσκησαν αγωγή κατά της γαλλικής αυτής βιομηχανίας για έλλειψη ενημέρωσης όσον αφορά τους κινδύνους των τσιγάρων §&ιι1οΐ5ε5. Οι ενάγοντες' επικαλέστηκαν την αντικειμενική ευθύνη του παραγωγού και ζήτησαν αποζημίωση 2. 668. 090 ΡΡ και 1. 158. 499 ΡΡ αντίστοιχα (βλ. Ιβ Μοηάε, 20, 27 και 28 Δεκεμβρίου 1996). Τα χαρακτηριστικά των σχετικών διάφορων είναι τα εξής δύο: καταδίκη των καπνοβιομηχανιών σε πρώτο βαθμό, παρόλο που οι πρωτόδικες αποφάσεις τροποποιούνται συχνά σε δεύτερο βαθμό (π. χ. στις 30 Μαρτίου 1999 η ΡΗΐΙϊρ ΜΟΓΠΪ καταδικάστηκε στην καταβολή $81 εκατ. προς την οικογένεια ενός καπνιστή που είχε πεθάνει από καρκίνο: πρόκειται για το μεγαλύτερο ποσό που είχε επιδικαστεί μέχρι την 7. 07. 1999 - απόφαση επί της ομαδικής αγωγής Εη§1ε) και επίτευξη συμβιβασμού (« δείΐίειηεηΐ») στο δικαστήριο, με τον οποίο τερματίζεται η δίκη (π. χ. στην ομαδική αγωγή Βτοίη κατά ΡΗϊΙίρ Μοηίε κ. ά. , οι εκπρόσωποι της ομάδας των αεροσυνοδών και οι εταιρείες κατέληξαν σε συμφωνία με την οποία, μεταξύ άλλων, διευκολύνεται το βάρος της απόδειξης για κάθε ιδιώτη ο οποίος προσφεύγει στη δικαιοσύνη και θεσπίζεται ταμείο για την έρευνα στον τομέα των ασθενειών, το οποίο επιχορηγείται με ποσό $300 εκατ. - βλ. \ν\ν\ν. εηη. οοηί/υ5/9903/30/{ούααΰο. ίηαΐ. 02/) οι Χρειάστηκε να συμφωνηθεί ένας διακανονισμός τον Νοέμβριο του 1998 μεταξύ των παραγωγών και των αμερικανικών αρχών, προκειμένου να τεθεί τέρμα στις αγωγές των δημοσίων αρχών των πολιτειών - το σχετικό ποσό υπολογιζόταν σε $206 δισεκ. Τούτο δεν αποκλείει τις αγωγές των ζημιωθέντων (βλ. Μην»>. ίούααοοΓβχοΙιιΙίοηχοηι. ). Πρόσφατα μόλις στη Γαλλία, η κοινωνική ασφάλιση στράφηκε κατά της καπνοβιομηχανίας και ζήτησε την επιστροφή των ποσών τα οποία κατέβαλε για τη θεραπεία των συνεπειών του καπνίσματος. Ο ασφαλιστικός φορέας δΒΪηΙ-Ν&ζ&ίι-ε αποφάσισε τον Φεβρουάριο του 1999 να εναγάγει όλες τις εταιρείες που διανέμουν τα προϊόντα τους στη Γαλλία (βλ. \ννΛν. 1ειηοικ1ε. &, 17. 2. 99). οποίες υποβάλλονται ομαδικές αγωγές είτε ατομικά είτε ως 13 συμπληρωματικό ρόλο ως προς τα κανονιστικά μέτρα και τους ελέγχους με αντικείμενο την πρόληψη της διάθεσης ελαττωματικών προϊόντων στην αγορά)· αφετέρου διότι εφόσον αποτύχουν τα μέτρα αυτά πρόληψης και συμβούν ατυχήματα (καθόσον δεν υφίσταται μηδενικός κίνδυνος), επιτρέπει στους ζημιωθέντες να διεκδικήσουν τα δικαιώματα τους για αποζημίωση κατά των παραγωγών. 3. Τι ποσοστό ζημιωθέντων αποζημιώθηκε αφενός βάσει του κοινού δικαίου περί αστικής ευθύνης και αφετέρου βάσει την εφαρμογής των αρχών της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ; ί^=Σε περίπτωση εφαρμογής της οδηγίας, η αποζημίωση που χορηγήθηκε έφτασε εύκολα στον αποδέκτη (γρήγορα και αποτελεσματικά); Πολλοί εσχάτως αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα της οδηγίας να επιτύχει τους στόχους της και ζητούν αναθεώρηση του περιεχομένου της. Το Κοινοβούλιο, κατά τη συζήτηση σε πρώτη ανάγνωση της οδηγίας 99/34/ΕΚ, είχε ζητήσει την ουσιαστική αναθεώρηση της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ, ώστε να επιτευχθεί καλύτερα ο στόχος της προστασίας της υγείας και της ασφάλειας25. Εν τούτοις, το αίτημα αυτό αναθεώρησης δεν έλαβε κατά τη δεύτερη ανάγνωση την απαιτούμενη πλειοψηφία που θα επέτρεπε την τροποποίηση της οδηγίας με την ευκαιρία της επέκτασης της στα πρωτογενή γεωργικά προϊόντα^. Η Επιτροπή έλαβε γνώση της κριτικής που ασκήθηκε και ετοιμάζεται να εξετάσει κατά πόσον είναι βάσιμη, στηριζόμενη στα αποτελέσματα της παρούσας Πράσινης Βίβλου. Η εμπειρία της Κοινότητας κατά την έγκριση της οδηγίας και η εμπειρία των λοιπών κρατών που συζητούν την εποχή αυτή το θέμα της ευθύνης του παραγωγού (π. χ. ΗΠΑ) δείχνουν ότι, προκειμένου να καταλήξουμε σ' ένα ισόρροπο πλαίσιο για την αστική ευθύνη του παραγωγού, απαιτείται σοβαρή και σε βάθος συζήτηση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων κάθε κανόνα περί ευθύνης. Εάν πρέπει να ενισχυθεί η πολιτική σχετικά με την ευθύνη του παραγωγού, τούτο πρέπει να γίνει με ταυτόχρονη παγίωση των θετικών σημείων της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ, ιδίως δε της ισόρροπης μεθόδου προσέγγισης που ακολουθεί όσον αφορά την κατανομή των κινδύνων. Τούτο δεν αποκλείει τη βελτίωση της προκειμένου να γίνει πιο αποτελεσματική, εφόσον όμως οι προτεινόμενες λύσεις είναι και αυτές ισόρροπες. Η Επιτροπή είχε διαπιστώσει σε μια άλλη περίπτωση και με πιο γενικό τρόπο ότι "η πολιτική υπέρ του καταναλωτή πρέπει να διασφαλίζει ισόρροπη προσέγγιση των συμφερόντων των καταναλωτών και των λοιπών φορέων [. ] οι καταναλωτές μπορούν να αναγνωρίσουν και να αποδεχθούν συμβιβασμούς επειδή δεν είναι μόνο καταναλωτές αλλά και φορολογούμενοι, μισθωτοί και αποδέκτες των δημοσίων πολιτικών"27. Η μέθοδος αυτή συγκερασμού των αντιτιθέμενων συμφερόντων εφαρμόζεται και στην οδηγία αλλά και στη μελλοντική της εξέλιξη (βλ. σημείο 3 της Πράσινης Βίβλου σχετικά με την αιτιολόγηση της αναθεώρησης της οδηγίας και της διατήρησης της ισορροπίας). 4. Με ποιον τρόπο η εφαρμογή της οδηγίας επηρέασε τα συμφέροντα του ζημιωθέντος λόγω της ισορροπίας που θεσπίζει η οδηγία; 25 26 27 Γνωμοδότηση της 5. 11. 98 (ΕΕ 0 359, της 23. 11. 98). Απόφαση της 23. 03. 99 επί της κοινής θέσης ΕΚ αριθ. 3/1999 (ΕΕ € 177, της 22. 06. 99). Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Πρόγραμμα δράσης για την πολιτική υπέρ του καταναλωτή 1999-2001», (ΟΟΜ(98)696 της 1. 12. 98, σ. 4. ) 14 χ^· Πρέπει να τροποποιηθεί η οδηγία ώστε να ενισχυθεί η προστασία των συμφερόντων των ζημιωθέντων, ακόμη κι αν τούτο συνεπάγεται ότι δεν θα διατηρηθεί η υφιστάμενη ισορροπία που θεσπίζει η οδηγία; Το να γνωρίζουμε ποιος και πώς αποζημιώνει όσους ζημιώθηκαν από ελαττωματικό προϊόν αποτελεί ζήτημα που άπτεται συγχρόνως του ιδιωτικού και του δημοσίου τομέα. Πράγματι οι ζημιωθέντες και οι παραγωγοί είναι εκείνοι που πρέπει να ρυθμίσουν το πρόβλημα της αντιστάθμισης των ζημιών προσφεύγοντας στους κανόνες της αστικής ευθύνης, όπως είναι οι κανόνες που θεσπίζει η οδηγία 85/374/ΕΟΚ. Πράγματι η οδηγία εμπνέεται από τη φιλελεύθερη παράδοση των αστικών κωδίκων του 19ου αιώνα και αποτελεί τμήμα του αστικού δικαίου της εξωσυμβατικής ευθύνης (« ίοιτ \Ά\Η »). Η κοινωνικοοικονομική αυτή αντίληψη εξηγεί το γεγονός ότι το κράτος παρεμβαίνει μόνο σε συγκεκριμένες, μάλλον εξαιρετικές, περιπτώσεις όπου η κοινωνία θεωρεί ότι είναι υποχρεωμένη να αναλάβει η ίδια την αποζημίωση των ζημιωθέντων, δεδομένης της καταστροφικής φύσης του προβλήματος28. Πέρα από αυτές τις εξαιρετικές περιπτώσεις, η κατάσταση των ζημιωθέντων είναι ζήτημα που άπτεται και του τομέα της κοινωνικής ασφάλισης (έτσι, μετά από ένα οικιακό ατύχημα λόγω ελαττωματικού προϊόντος, η κοινωνική ασφάλιση αναλαμβάνει συνήθως, πριν από οποιαδήποτε ενέργεια στην οποία τυχόν προβεί ο ζημιωθείς στρεφόμενος κατά του παραγωγού, τις δαπάνες για την ιατρική περίθαλψη, τους μισθούς που καταβάλλονται κατά την άδεια ασθένειας, κτλ. ). Ένας από τους λόγους για τους οποίους οι διαφορές δυνάμει της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ δεν γνώρισαν τις διαστάσεις που γνωρίζουν στις ΗΠΑ, φαίνεται να είναι η γενικευμένη ύπαρξη της κοινωνικής ασφάλισης στην Ευρώπη: όσο περισσότερες δυνατότητες ανάληψης των δαπανών από την κοινωνική ασφάλιση υπάρχουν, τόσο λιγότερα κίνητρα δίδονται για να στραφεί κάποιος δικαστικά κατά του αστικώς υπεύθυνου παραγωγού. Εν προκειμένω, λοιπόν, η ευθύνη του παραγωγού θεωρείται ως συμπληρωματικό μέσο αποζημίωσης σε σχέση με τις λοιπές υφιστάμενες δυνατότητες υπέρ του ζημιωθέντος29. 5. Βάσει της εμπειρίας σας, πώς εκτιμάτε τη σχέση μεταξύ των δυνατοτήτων αποζημίωσης που αναγνωρίζονται στον ζημιωθέντα από την οδηγία 85/374/ΕΟΚ και των αντίστοιχων δυνατοτήτων που παρέχονται από την κοινωνική ασφάλιση; χ&*Είστε σε θέση να αναφέρετε περιπτώσεις όπου τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης στράφηκαν,κατά του παραγωγού βάσει των δικαιωμάτων που παρέχει στον ζημιωθέντα η οδηγία 85/374/ΕΟΚ, αφού είχαν αναλάβει τις δαπάνες του ζημιωθέντος; *3τ Είστε σε θέση να αναφέρετε περιπτώσεις όπου το καθεστώς ευθύνης του παραγωγού, όπως αυτή προβλέπεται στην οδηγία 85/374/ΕΟΚ, δεν επαρκούσε να καλύψει τον αντισταθμιστικό Κάτι τέτοιο έγινε στη Γαλλία (όπου οι εθνικές αρχές εξέτασαν το ζήτημα της αποζημίωσης των αιμοφιλικών που μολύνθηκαν από τον ιό Ηΐν ως δημόσιας υφής πρόβλημα το οποίο έπρεπε να επιλυθεί μέσω ειδικού ταμείου αποζημίωσης) και στην Ισπανία (στην υπόθεση του λαδιού από ελαιοκράμβη, το δεύτερο τμήμα του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ισπανίας καταδίκασε στις 26. 9. 97 - βλ. ΑοΙηαΙϊάαά Μήάίοα. Αηιηζαάί 313 άβ 16/10/97 και Ια ίβγ άβ 05/11/97- το ισπανικό κράτος να αποζημιώσει όλα τα θύματα της δηλητηρίασης ως επικουρικώς αστικώς υπεύθυνος). Στη Δανία ο νόμος υπ' αριθ. 40, της 14. 6. 85, θέσπισε επίσης ταμείο αποζημίωσης για τα θύματα του αίματος που είχε διαθέσει στο εμπόριο η Νονό ΝοΓάίδκ Α/Ζ, μετά την απόφαση 0$1β Ιαηά$Γβΐ5 της 14. 2. 85 (η οποία επιβεβαιώθηκε από το Η0/βχΙβΓβίί άοτηηιβ στις 3. 10. 96 - υπόθεση αριθ. Ι 155/1995, Ι 156 /1995,1 157/1995) με την οποία δεν αναγνωριζόταν η ευθύνη του παραγωγού λόγω έλλειψης αμέλειας (ο νόμος μεταφοράς της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ δεν είχε ακόμη τεθεί σε εφαρμογή). Τούτο προβλέπεται ρητά από τη βελγική νομοθεσία του 1991 (άρθρο 14), σύμφωνα με την οποία οι δικαιούχοι ενός συστήματος κοινωνικής ασφάλισης χρησιμοποιούν πρώτα τα δικαιώματα που απορρέουν από το εν λόγω σύστημα. Στο μέτρο που οι ζημιές δεν καλύπτονται, ο ζημιωθείς προβάλλει την ιδιότητα του ως ζημιωθέντος βάσει της αστικής ευθύνης του παραγωγού. 15 της ρόλο και, για αυτό το λόγο, χρειάστηκε να υπάρξει προσφυγή στην κοινωνία στο σύνολο της προκειμένου νά αποζημιωθούν τα θύματα; 2. 3. Οι επιπτώσεις για τη βιομηχανία και τον ασφαλιστικό κλάδο Λόγω της φύσης της ευθύνης του παραγωγού (ένα και μόνο ελαττωματικό προϊόν μπορεί αν οδηγήσει σε πολυάριθμες αγωγές), η εφαρμογή της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ συνεπάγεται άμεσες και έμμεσες δαπάνες για τους οικονομικούς φορείς: ασφάλιστρα ασφαλίσεων κατά αστικής ευθύνης, αποθεματικά κεφάλαια και χρηματοοικονομικές εγγυήσεις για την κάλυψη ενδεχόμενων αποζημιώσεων, αποζημιώσεις που καταβάλλονται κατόπιν φιλικού διακανονισμού ή δικαστικής απόφασης, δικαστικές δαπάνες και έξοδα πραγματογνωμοσύνης, χρόνος και ενέργεια που αναλώνονται για την υπεράσπιση της υπόθεσης, μείωση της αξίας του εμπορικού σήματος ή των μετοχών της εταιρείας που χάνει τη δίκη, κτλ. Είναι, εν τούτοις, αρκετά δύσκολο να υπολογισθούν επακριβώς οι δαπάνες αυτές καθώς και ο αντίκτυπος τους σε σχέση με την ανταγωνιστικότητα, το εμπορικό και οικονομικό δυναμικό, τις προσπάθειες καινοτομίας και έρευνας, τις μεθόδους σχεδιασμού, παρασκευής και συσκευασίας προϊόντων, καθώς και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης όσον αφορά τις εταιρείες που παράγουν προϊόντα στην Ευρώπη30. Η Επιτροπή επιθυμεί διακαώς να γνωρίζει σε ποιο βαθμό επηρεάζει η οδηγία τη βιομηχανία. 6. Γνωρίζετε περιπτώσεις ελαττωματικής παραγωγής στις οποίες η οδηγία όντως εφαρμόστηκε; Πώς επηρέασε τούτο τις δραστηριότητες σας; ϊ^Έχετε ξεκινήσει έρευνες ή μελέτες για τον ενδεχόμενο αντίκτυπο της οδηγίας στις δραστηριότητες σας; Όσον αφορά την κάλυψη των κινδύνων που ενέχει η ελαττωματική παραγωγή, έχουν προβλεφθεί ειδικοί μηχανισμοί κάλυψης, είτε ατομικής (ασφαλίσεις για την αστική ευθύνη από προϊόντα) είτε συλλογικής (π. χ. το « ΡΙι&πηα Ροοΐ » για τη γερμανική φαρμακοβιομηχανία ή το « Ε&κ6Γηεάοΐ8ίδΓ53κππ§οη », μια πρωτοβουλία των σουηδικών ασφαλιστικών εταιρειών και της βιομηχανίας φαρμακευτικών ειδών). Η οδηγία αφήνει στα κράτη μέλη την ευχέρεια να ρυθμίσουν σε ποιο βαθμό η βιομηχανία πρέπει να καλύπτεται για τους κινδύνους αυτούς, παρόλο που η εφαρμογή της οδηγίας σε ορισμένα κράτη χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη οικονομικής κάλυψης. Στην Αυστρία, ο παραγωγός και ο εισαγωγέας πρέπει να προβλέψουν την κάλυψη της ευθύνης λόγω της παραγωγής τους υπό μορφή ασφαλιστηρίου συμβολαίου ή οποιουδήποτε άλλου ενδεδειγμένου μέσου^' (παρόμοια απαίτηση προβλέπεται να ισχύσει και στην Ισπανία"). Η μεταρρύθμιση του αμερικανικού δικαίου δικαιολογείται, μεταξύ άλλων, από τις υψηλές δαπάνες που συνεπάγεται το υφιστάμενο σύστημα (βλ. την έκθεση της Γερουσίας σχετικά με το νόμο περί μεταρρύθμισης της ευθύνης λόγω προϊόντων του 1997 - Κβροη η° 105-32 ο/19. 6. 97 οη ίΗε Ρτοάιια ίίαοίΐίτγ Κβ/οι-ηι Αα ο/1997, ΒίΙΙ 8. 648, σ. 3 : «το αμερικανικό σύστημα εζωσυμβατικής ευθύνης είναι το πλέον πολυδάπανο παγκοσμίως. Σύμφωνα με μια μελέτη της ασφαλιστικής βιομηχανίας το 1989 (μελέτη ΤίΙΗηφαχΙ), το ετήσιο συνολικό κόστος που συνεπάγεται το αμερικανικό σύστημα εξωσυμβατικής ευθύνης ανέρχεται στο ιλιγγιώδες ποσόν των $117 δισεκ. ». ) Νόμος για την ευθύνη λόγω προϊόντων: ΡΓοάιιΙίΐΙιαβιιηξ5ξβχβ(ζ, § 16. λρθρο 30, νόμος 26/|984, της 19ης Ιουλίου (ΒΟΕ η° 176 της 24. 7. 84), όπως συντάχθηκε από τη δεύτερη τελική διάταξη, νόμος 22/1994, της 6ης Ιουλίου (ΒΟΕ η° 161 της 7. 7. 94). Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή η Κυβέρνηση εξουσιοδοτείται να προβλέψει την υποχρέωση ασφάλισης κατά της 16 Είναι επίσης δύσκολο να υπολογισθεί ο βαθμός επίδρασης της οδηγίας στην ασφαλιστική αγορά με κριτήρια τον αριθμό των αιτήσεων που καλύπτονται από εγγύηση αστικής ευθύνης λόγω ελαττωματικών προϊόντων, το επίπεδο των ασφαλίστρων, το ύψος των αποζημιώσεων που καταβάλλονται κτλ. Ο ασφαλιστικός κλάδος καλείται να παράσχει πληροφορίες για τον αντίκτυπο της εφαρμογής της οδηγίας στην αγορά ασφαλίσεων. 7. Έχετε, ει δυνατόν αριθμητικά και κατανεμημένα ανά έτος, στοιχεία για τον αριθμό δηλώσεων ζημιών που εξέτασε ο ασφαλιστικός κλάδος μετά από ατυχήματα τα οποία προκλήθηκαν από ελαττωματικά προϊόντα από το 1990; ι ^ Ε άν ναι, είναι δυνατόν να γνωρίζουμε εάν η εγγύηση που δόθηκε από τον ασφαλιστή αφορά ρητά την αστική ευθύνη του παραγωγού δυνάμει της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ; ί^ Είναι δυνατόν να γνωρίζουμε εάν στην αγορά ασφαλίσεων σημειώθηκε αύξηση της ζήτησης της κατηγορίας αυτής εγγυήσεων μετά την εφαρμογή της οδηγίας και, εάν ναι, ποιος ήταν ο αντίκτυπος στις δαπάνες, τόσο για τον κλάδο (αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν) όσο και για τους ασφαλισμένους (επίπεδο ασφαλίστρων); ί^Στις δηλώσεις ατυχημάτων, ποια ήταν τα ποσοστά για τις διάφορες κατηγορίες ελαττωμάτων (ελάττωμα σχεδιασμού, παραγωγής ή/και έλλειψη ενημέρωσης); ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΜΕΝΗ Η ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 3. 85/374/ΕΟΚ; Στο τμήμα αυτό της Πράσινης Βίβλου, η Επιτροπή καλεί όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς να αναφέρουν τους λόγους για τους οποίους τάσσονται υπέρ της τροποποίησης της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ. Στο στάδιο αυτό δεν τίθεται ζήτημα νομοθετικής αναθεώρησης του περιεχομένου της οδηγίας. Αντίθετα, όταν η Επιτροπή θα έχει αναλύσει την εφαρμογή της οδηγίας βάσει των απαντήσεων που θα λάβει, ενδέχεται να προτείνει σχετικές ενέργειες στη δεύτερη έκθεση επί της οδηγίας αυτής που θα υποβάλει στο τέλος του 2000. Για το λόγο αυτό, οι εναλλακτικές λύσεις όσον αφορά τη μεταρρύθμιση που επισημαίνονται παρακάτω αποτελούν απλώς ιδέες για διάλογο, χωρίς να προδικάζουν μια μελλοντική πρωτοβουλία της Επιτροπής. 3. 1 Διατήρηση της ισορροπίας Όπως έδειξαν οι πρόσφατες πολιτικές συζητήσεις για την επέκταση στον γεωργικό τομέα, η πολιτική για την ευθύνη του παραγωγού προκαλεί αντιτιθέμενες θέσεις εκ μέρους των παραγωγών και των καταναλωτών. Ο ζημιωθείς επιθυμεί τη μεγαλύτερη δυνατή προστασία με το χαμηλότερο δυνατό κόστος. Ο παραγωγός από την πλευρά του ζητεί μεταξύ άλλων ανώτατα όρια και όσο το δυνατόν βραχύτερες προθεσμίες ευθύνης. Ο συγκερασμός των αντιτιθέμενων συμφερόντων δεν είναι εύκολος. Συχνά, ούτε η βιομηχανία ούτε οι εκπρόσωποι των καταναλωτών είναι σε θέση να δικαιολογήσουν πλήρως τα συμφέροντα τους για τα διάφορα σημεία της συζήτησης (δαπάνες του συστήματος και μετακύλησή τους στις τιμές των αγαθών, διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας, έλλειψη δυνατότητας πρόβλεψης, επιδράσεις στο καινοτόμο δυναμικό και στο δυναμικό ανάπτυξης των επιχειρήσεων, αντίκτυπος στην εξωτερική ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, κτλ. ). αστικής ευθύνης του παραγωγού και τη θέσπιση ταμείου εγγυήσεων για τις μη περιουσιακές ζημίες (θάνατος, δηλητηρίαση, σωματικές βλάβες). 17 Η εξέλιξη του πολιτικού διαλόγου για την ευθύνη του παραγωγού στις ΗΠΑ επιβεβαιώνει την ανάλυση αυτή. Στη Γερουσία οι οπαδοί της μεταρρύθμισης επεσήμαναν ότι «το παρόν σύστημα [για την ευθύνη λόγω προϊόντων στις ΗΠΑ] επηρεάζει αρνητικά τους κατασκευαστές, τους πωλητές προϊόντων, τους καταναλωτές και τους πολίτες που τραυματίζονται λόγω των προϊόντων. Η μεταρρύθμιση σε επίπεδο πολιτειών δεν μπορεί να επιλύσει πλήρως τα προβλήματα του ισχύοντος συστήματος ευθύνης λόγω προϊόντων. Χρειάζεται επειγόντως μεταρρύθμιση σε ομοσπονδιακό επίπεδο». Αντίθετα, οι αντίπαλοι της μεταρρύθμισης εκτιμούν ότι «πριν προβούμε σε ριζικές αλλαγές στη νομοθεσία περί ευθύνης λόγω προϊόντων, πρέπει τουλάχιστον να έχουμε πληροφορίες από τις οποίες να αποδεικνύεται ότι το ισχύον σύστημα χρειάζεται αλλαγή. Ότι δηλαδή δεν επιτυγχάνει το σκοπό της δίκαιης και ενδεδειγμένης αποζημίωσης των θυμάτων των ελαττωματικών προϊόντων ή το σκοπό της αποτροπής διάθεσης στο εμπόριο προϊόντων που δεν είναι ασφαλή. Όσο περισσότερα αντικειμενικά δεδομένα συλλέγουμε, τόσο σαφέστερο γίνεται ότι- το σύστημα λειτουργεί. Ο αριθμός των περιπτώσεων ευθύνης λόγω προϊόντων, πλην του αμιάντου, λιγοστεύει, «ριιηίΐίνβ άατηα&εί» επιδικάζονται σπάνια, οι δε αποζημιώσεις που επιδικάζονται έχουν ύφος ανάλογο με το κόστος των τραυματισμών^. » Στην ΕΕ, σε σύγκριση με τη συζήτηση στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οδηγία 85/374/ΕΟΚ αποτελεί συμβιβαστικό διακανονισμό των αντιτιθέμενων συμφερόντων. Η πολιτική θέληση των κρατών μελών, η οποία συγκεκριμενοποιείται στην οδηγία αυτή, ή επιθυμία δηλαδή να υπάρχει ένα ισόρροπο πλαίσιο ευθύνης που να διέπει τις σχέσεις μεταξύ των επιχειρήσεων και των καταναλωτών, δεν πρέπει να υποτιμάται. Η Επιτροπή επιθυμεί να διατηρηθεί ο συμβιβασμός αυτός. Οποιαδήποτε πρωτοβουλία αναθεώρησης της οδηγίας πρέπει α ρηοη να εμπνέεται από την ισορροπία η οποία προκύπτει από τις ακόλουθες αρχές: • η αστική ευθύνη του παραγωγού είναι (1) αντικειμενική (δεν είναι ανάγκη να αποδειχθεί η υπαιτιότητα του), (2) σχετική (ο παραγωγός απαλλάσσεται από την ευθύνη του εάν αποδείξει την ύπαρξη ορισμένων περιστατικών τα οποία μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο επανεξέτασης - βλ. π. χ. παρακάτω για τους «κινδύνους ανάπτυξης»), (3) χρονικά περιορισμένη (ο παραγωγός δεν είναι υπεύθυνος επ' αόριστον, ακόμη κι αν οι πρακτικές λεπτομέρειες της αρχής αυτής αξίζει να επανεξεταστούν, ιδίως η περίοδος παύσης της ευθύνης) και (4) ευθύνη από την οποία δεν χωρεί απόκλιση ακόμη κι αν τα μέρη το επιθυμούν τα δικαστήρια των κρατών μελών έχουν αποδείξει την προσκόλληση τους στην αρχή της αντικειμενικής ευθύνης η οποία αναγνωρίζεται από την οδηγία, ακόμα και πριν από τη μεταφορά της στα εθνικά δίκαια. Το. 1 9 8 9, το Ανώτατο Δικαστήριο της Σουηδίας, σε μια υπόθεση τροφικής δηλητηρίασης (σαλμονέλας) αναγνώρισε την αρχή της αντικειμενικής ευθύνης για πρώτη φορά: η νομολογιακή αυτή λύση επιβεβαιώθηκε από νόμο του 1992. Το 1989, στην υπόθεση ΗαΙαοη (ένα ηρεμιστικό πολύ διαδεδομένο στις ΗΠΑ από τότε που επετράπη η πώληση του το 1982), το ολλανδικό Ανώτατο Δικαστήριο εφήρμοσε, πριν ακόμη να τεθεί σε ισχύ ο νόμος μεταφοράς της οδηγίας στις Κάτω Χώρες, την έννοια του «ελαττώματος» στο εν λόγω ηρεμιστικό34. Η πιο χτυπητή περίπτωση νομολογίας όμως είναι η γαλλική, διότι στη χώρα αυτή δεν υπήρξε επί δεκαετία νομοθετική μεταφορά της οδηγίας. Η κατάσταση στη Γαλλία χαρακτηριζόταν από μια πολύ προχωρημένη νομολογία όσον αφορά τις εγγυήσεις για τα κρυφά ελαττώματα των προϊόντων, βάσει της οποίας τα δικαστήρια προσέγγισαν σταδιακά τις προϋποθέσεις που ορίζει η οδηγία. Εν τούτοις, η νομολογία αυτή δεν απήλλασσε τη Γαλλία από την υποχρέωση της να μεταφέρει την οδηγία. Πράγματι, το 1993 καταδικάστηκε από το ΔΕΚ. λόγω μη μεταφοράς της οδηγίας εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας (30 Ιουλίου 1988). Ελλείψει της μεταφοράς αυτής, η Επιτροπή αποφάσισε το Μάρτιο του 1998 να προσφύγει ξανά στο ΔΕΚ. για μη εκτέλεση της απόφασης του 1993 ζητώντας από το Δικαστήριο να επιδικάσει ημερήσιο πρόστιμο 158. 250 Εοιι κατ' εφαρμογήν του άρθρου 171 της συνθήκης της Ρώμης. Μετά την απόφαση αυτή της Επιτροπής, η Γαλλία ψήφισε στις 19 Μαΐου 1998 το νόμο 98-389, προκειμένου να συμμορφωθεί προς τις υποχρεώσεις της. Ο νόμος αυτός εφαρμόζεται, μεταξύ άλλων, και στις γεωργικές πρώτες ύλες καθώς και στα προϊόντα που προέρχονται από το ανθρώπινο σώμα. Ο εν λόγω νόμος αποτελεί καινοτομία στο γαλλικό δίκαιο, στο βαθμό που προβλέπει την απαλλαγή του παραγωγού σε περίπτωση κινδύνων ανάπτυξης, εξαιρουμένων πάντως των κινδύνων που προκύπτουν από προϊόντα που προέρχονται από το ανθρώπινο σώμα. Εξάλλου, ορισμένοι υποστήριζαν ότι η μεταφορά ολόκληρης της οδηγίας ως έχει, περιλαμβανομένης της δυνατότητας απαλλαγής για κινδύνους ανάπτυξης, θα αποτελούσε οπισθοχώρηση. Το ζήτημα αυτό της 33 Έκθεση της Γερουσίας των ΗΠΑ: υδ δεη^ΐε, ΚβροΠ π° 105-32, σ. 2, 44, 71, 75. 34 ΗΚ. 30. 6. 89, ΠΓ. 13 564, Μ 1990/652. 18 απαλλαγής για κινδύνους ανάπτυξης ήταν στο επίκεντρο των συζητήσεων στη Γαλλία και εξηγεί, εν μέρει, την καθυστέρηση στη μεταφορά της οδηγίας. Τέλος, ο Αρειος Πάγος της Γαλλίας, μερικούς μήνες πριν από την ψήφιση του νόμου περί μεταφοράς της οδηγίας στο γαλλικό δίκαιο, εφήρμοσε ουσιαστικά την οδηγία εγκρίνοντας τον ορισμό της οδηγίας περί ελαττώματος ενός προϊόντος (θεωρώντας υπεύθυνο ένα εργαστήριο για τη ζημία που προκλήθηκε από το μη βρώσιμο περίβλημα ενός φαρμάκου, καθόσον εκτίμησε ότι ο παραγωγός οφείλει να παραδίδει προϊόν που προσφέρει την ασφάλεια που εύλογα μπορεί κανείς να αναμένει35). Στις 28 Απριλίου 1998, ο Αρειος Πάγος ερμήνευσε ρητά τον αστικό κώδικα (άρθρα 1147 και 1384) υπό το φως της οδηγίας και αποφάσισε ότι όλοι οι παραγωγοί είναι υπεύθυνοι για τις ζημιές που προκαλούνται από ελάττωμα του προϊόντος τους, έναντι τόσο των άμεσα όσο και των έμμεσα ζημιωθέντων, χωρίς να χρειάζεται διάκριση ανάλογα με την ιδιότητα τους ως συμβαλλομένου μέρους ή ως τρίτου. Έτσι, ένα κέντρο αιμοδοσίας, Γ το οποίο προμηθεύει ελαττωματικό πλάσμα, θεωρήθηκε υπεύθυνο όχι μόνον έναντι των άμεσα ζημιωθέντων αλλά και έναντι της οικογένειας για την ηθική βλάβη που. προκάλεσε36. (βλ, παρακάτω «βάρος απόδειξης»). Ο • (5) το θύμα πρέπει να αποδείξει ότι ζημιώθηκε, ότι το προϊόν ήταν ελαττωματικό και ότι υπάρχει συνάφεια μεταξύ του ελαττώματος του προϊόντος και των ζημιών που προκλήθηκαν. Η αρχή αυτή παραμένει ακόμη κι αν οι λεπτομέρειες όσον αφορά την απόδειξη αποτελούν αντικείμενο επανεξέτασης «ελαττωματικός» χαρακτήρας ενός προϊόντος ορίζεται από την έλλειψη ασφάλειας την οποία το ευρύ κοινό μπορεί νόμιμα να αναμένει, δεδομένων των περιστάσεων του προϊόντος και της στιγμής37. Σε περίπτωση πολλών υπεύθυνων παραγωγών, η ευθύνη τους παραμένει (6) εις ολόκληρον (επιτρέπεται δηλαδή στον ζημιωθέντα να απευθυνθεί σε οποιονδήποτε από τους υπεύθυνους χωρίς τούτο να επηρεάζει το δικαίωμα τους για προσφυγή). Τούτο απαλλάσσει τον ζημιωθέντα από την υποχρέωση να απευθυνθεί σε όλους τους συνυπεύθυνους προκειμένου να αποζημιωθεί πλήρως. 8. Συμφωνείτε ότι οι έξι παραπάνω αρχές αποτελούν κεκτημένο που πρέπει να διατηρηθεί προκειμένου να μη διαταραχθεί η εσωτερική ισορροπία της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ; 3. 2 Κατευθύνσεις για την ενδεχόμενη μελλοντική μεταρρύθμιση Η εμπιστοσύνη των καταναλωτών είναι απαραίτητη για την επιτυχία των επιχειρήσεων και, συνεπώς, την απρόσκοπτη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Τα μέτρα που αποσκοπούν στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης αυτής είναι ουσιώδους σημασίας για την ευημερία των παραγωγών και οι ενδεχόμενες συμπληρωματικές δαπάνες που τους επιβάλλονται αντισταθμίζονται εν γένει από το γενικότερο όφελος που αντλούν, από τη μεγαλύτερη δηλαδή εμπιστοσύνη των καταναλωτών στην αγορά. Η Επιτροπή, κατά την εφαρμογή του προγράμματος δράσης της για την πολιτική υπέρ του καταναλωτή38, ενεργεί με στόχο την ενίσχυση της εμπιστοσύνης αυτής. Στοιχεία της απόφασης: Οα55. ΙεΓε εϊν. , 3 ΓΠ3Γ5 1998, 8Α Ιβ5 ΙαύοηιΙοίΓβζ Ιέο α 8οοναζζο βί α. [Εΐτέι η° 432 Ρ]. Ο σύμβουλος Μ. δαι-§05 είχε καλέσει το τμήμα του Αρείου Πάγου να εμπνευστεί από την οδηγία όσον αφορά το άρθρο 6 αυτής. Στοιχεία της απόφασης: Οακκ. ΙεΓε είν. , Οχ. ^. ο/. ϋβηΐΓβ τέξϊοηαΐ άβ ίΓαηφζίοη $αη$>ιιίηβ άβ Βοτάβαυχ [αιτεί η° 736 Ρ+Β+Κ]. Η οδηγία δεν συμμερίζεται το κριτήριο της απαίτησης του εύλογου εναλλακτικού σχεδιασμού (« τεαΒοηαΜβ αΐίβηιαίίνβ άβείξη (ΚΑΩ) ΓβηιιπβιηβηΙ») για τον προσδιορισμό του σχεδιαστικού ελαττώματος. Το κριτήριο αυτό προβλέπεται στην τελευταία έκδοση του αμερικανικού «Κ. ε5ΐ3ΐειηεηΐ» και σημαίνει ότι ένα προϊόν είναι ελαττωματικό εάν οι κίνδυνοι μπορούσαν να έχουν αποφευχθεί εάν ο παραγωγός είχε σχεδιάσει διαφορετικά το προϊόν του. Ο ζημιωθείς έχει το βάρος της απόδειξης ότι υπήρχε ένας τέτοιος εναλλακτικός σχεδιασμός. Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Πρόγραμμα δράσης για την πολιτική υπέρ του καταναλωτή 1999-2001», (ΟΟΜ(98)696 της 1. 12. 98. ) 19 Υπό την προοπτική αυτή, επιθυμεί να διασφαλίσει ότι η οδηγία 85/374/ΕΟΚ διαθέτει την απαραίτητη αποτελεσματικότητα ώστε να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών. Εάν η ανάλυση της εφαρμογής της οδηγίας δείξει ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει, θα προτείνει τις απαραίτητες βελτιώσεις. Ήδη οι πολιτικώς αρμόδιοι, οι οικονομικοί φορείς και οι επαγγελματίες επεσήμαναν ότι πολλές πτυχές της οδηγίας αξίζουν ειδική ανάλυση εν όψει ενδεχόμενης μεταρρύθμισης: Βάρος απόδειξης Χωρίς να επηρεάζεται η αρχή βάσει της οποίας ο ζημιωθείς φέρει το βάρος της απόδειξης, πρέπει να εξεταστούν οι λεπτομέρειες πρακτικής εφαρμογής του βάρους της απόδειξης. Το γεγονός ότι ο ζημιωθείς υπέστη ατύχημα δεν επαρκεί για να υπάρξει αστική ευθύνη του παραγωγού σύμφωνα με την οδηγία. Ο ζημιωθείς πρέπει να αποδείξει ότι η ζημία είναι αποτέλεσμα ενός ελαττώματος του προϊόντος. Το βάρος της απόδειξης μπορεί να είναι δυσβάστακτο όταν η απόδειξη αποδεικνύεται πολύπλοκη από τεχνικής πλευράς ή/και οικονομικά επαχθές λόγω των απαραίτητων δαπανών για πραγματογνωμοσύνη. Η οδηγία δεν ορίζει ένα επίπεδο απόδειξης το οποίο πρέπει να επιτευχθεί ώστε να γίνει δεκτή η σχετική καταγγελία. Το δυσκολότερο για τον ζημιωθέντα είναι πάντα να πείσει τον παραγωγό (ή το δικαστή σε περίπτωση ένδικης διαφοράς) για την ύπαρξη ελαττώματος στο προϊόν και για τη συνάφεια μεταξύ του ελαττώματος αυτού και των ζημιών που υπέστη- βέβαια, υπάρχει κατά κανόνα ασυμμετρία μεταξύ των δύο πλευρών όσον αφορά την πρόσβαση στην πληροφόρηση (ο παραγωγός μπορεί να ανακαλύψει ευκολότερα από τον ζημιωθέντα το πώς δημιουργήθηκε το πρόβλημα επειδή κατέχει καλά τη διαδικασία παραγωγής). Στο πλαίσιο αυτό, η διευκόλυνση της απόδειξης αποδεικνύεται τρόπος βελτίωσης της κατάστασης του ζημιωθέντος, ιδίως όταν είναι δύσκολο να βρεθεί το τι προκάλεσε αρχικά τη ζημιά. Οι εγγενείς προς την απόδειξη, δυσκολίες (προέλευση του προϊόντος, ελάττωμα, συνάφεια) αυξάνονται όταν πρόκειται για προϊόντα που έχουν χωνευθεί ή καταστραφεί (π. χ. τρόφιμα, φάρμακα). Εν προκειμένω προσφέρονται διάφορες εναλλακτικές λύσεις: 1) Θέσπιση τεκμηρίου συνάφειας, όταν ο ζημιωθείς αποδεικνύει τη ζημιά και το ελάττωμα, ή τεκμηρίου ελαττώματος, όταν ο ζημιωθείς αποδεικνύει την ύπαρξη ζημίας που οφείλεται σε ένα προϊόν. Στην πρώτη απόφαση βελγικού δικαστηρίου βάσει της οδηγίας, ο δικαστής θεώρησε ότι η έκρηξη μιας φιάλης αεριούχου ποτού αποτελεί όντως εκδήλωση αφύσικου χαρακτηριστικού του προϊόντος που δεν τηρεί τις προδιαγραφές ασφάλειας τις οποίες ο καταναλωτής μπορεί κανονικά να αναμένει. Το ελάττωμα μπορεί να συναχθεί από την αφύσικη συμπεριφορά του προϊόντος, ο δε ζημιωθείς φέρει εν προκειμένω το βάρος της απόδειξης. Ο παραγωγός πρέπει να λάβει υπόψη τις συνθήκες χρήσης που προϊόντος. που είναι δυνατόν να προβλεφθούν. Έτσι, στην περίπτωση ποτού που προορίζεται να καταναλωθεί σε χαμηλή θερμοκρασία σε οποιαδήποτε εποχή του χρόνου, ο παραγωγός πρέπει να λάβει υπόψη τις επιπτώσεις των διακυμάνσεων της θερμοκρασίας στη δομή του γυαλιού39. Κατά τη συζήτηση για την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ στις γεωργικές πρώτες ύλες, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισε τελικά να μην υποστηρίξει την πρόταση της αρμόδιας επιτροπής του σύμφωνα με την οποία έπρεπε να θεσπιστεί τεκμήριο σε περίπτωση «τυπικής εξελικτικής διαδικασίας» όσον αφορά την εμφάνιση της ζημίας*. Στοιχεία της υπόθεσης: Αΐϊ. Κώοιιχ α 8. Α. 5οΗΜ>βρρε5 ΒβΙξίυτη, 21. 11. 96, Οίν. ΝαηιιΐΓ, 5ε. οΗ. 40 Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Έκθεση της επιτροπής περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και προστασίας του καταναλωτή, Α4-0326/98: ν^%νλν. 6υΓορ3Γΐ. £ΐι. ίηΐ/ρΙεηΜ-ν/ίτ/άΒ&ιιΙΐ. Ιιΐπι), τροπολογία 3. ΚΟΤΗ-ΒΕΗΚΕΝΟΤ, (έκθεση έγγρ. 20 2) Προσδιορισμός του απαραίτητου βαθμού ή επιπέδου απόδειξης των τριών στοιχείων που απαιτούνται από το άρθρο 4 της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ (ζημία, ελάττωμα, συνάφεια). Το ζήτημα δεν είναι να περιληφθεί στην οδηγία τεκμήριο απόδειξης, αλλά να προσδιοριστεί ότι ο ζημιωθείς πρέπει να αποδείξει τα τρία αυτά στοιχεία με μεγαλύτερη πιθανότητα χωρίς να απαιτείται υψηλό επίπεδο (π. χ. αρκεί η πιθανότητα να υπερβαίνει το 60%). Εν τούτοις, η εναλλακτική λύση αυτή αποδεικνύεται πολύπλοκη στην πράξη. Κατά τη συζήτηση για την επέκταση της οδηγίας, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, βάσει πρότασης της αρμόδιας επιτροπής του, είχε εξετάσει τη δυνατότητα να προβλεφθεί ότι αρκεί η συνάφεια να είναι «επαρκώς πιθανή». Εν τούτοις, το Κοινοβούλιο απέρριψε την πρόταση αυτή41. 3) Επιβολή υποχρέωσης στον παραγωγό να παράσχει όλα τα απαραίτητα στοιχεία και πληροφορίες ώστε ο ζημιωθείς να μπορεί να χρησιμοποιήσει συγκεκριμένα στοιχεία για να αποδείξει την περίπτωση του. 4) Προκειμένου να διευκολυνθεί το βάρος της απόδειξης για τον ζημιωθέντα, επιβάρυνση του παραγωγού με τα έξοδα πραγματογνωμοσύνης υπό ορισμένες προϋποθέσεις: π. χ. , το θύμα θα μπορούσε να ζητήσει από το δικαστή να προκαταβάλει ο παραγωγός τα απαραίτητα έξοδα για τις ενέργειες που απαιτούνται για την απόδειξη, υπό την προϋπόθεση ότι ο ζημιωθείς θα καταβάλει τα έξοδα (συν ενδεχόμενους τόκους) σε περίπτωση αποτυχίας. Στην Ιταλία υπάρχει παράδειγμα που προσεγγίζει τη δυνατότητα αυτή. Το άρθρο 8. 3 του διατάγματος του 1988, με το οποίο μεταφέρεται η οδηγία 85/374/ΕΟΚ στο ιταλικό δίκαιο, εξουσιοδοτεί το δικαστή να διατάξει τον παραγωγό να προκαταβάλει τα έξοδα πραγματογνωμοσύνης εάν κατά τα φαινόμενα η ζημία προκλήθηκε από ελάττωμα του προϊόντος. 9. Πιστεύετε ότι η εμπειρία από την εφαρμογή της οδηγίας δικαιολογεί την τροποποίηση της προκειμένου να διευκολυνθεί το βάρος της απόδειξης; Πώς; Ένα ειδικό πρόβλημα όσον αφορά το βάρος της απόδειξης, είναι το ζήτημα της απόδειξης ότι ο συγκεκριμένος παραγωγός όντως κατασκεύασε το προϊόν σε περίπτωση που το ίδιο προϊόν κατασκευάζεται από πολλούς παραγωγούς (π. χ. ένα φάρμακο που παρασκευάζεται βάσει αδείας από διάφορα εργαστήρια). Πράγματι, σε ορισμένες περιπτώσεις, ο ζημιωθείς είναι σε θέση να αποδείξει τη ζημία του, τον ελαττωματικό χαρακτήρα του προϊόντος και τη συνάφεια, εν τούτοις δεν είναι σε θέση να εντοπίσει τον παραγωγό του συγκεκριμένου προϊόντος που προκάλεσε τη ζημία. Σύμφωνα με την οδηγία, στην περίπτωση αυτή ο αγοραστής δεν έχει καμία δυνατότητα προσφυγής. Μια λύση στο πρόβλημα αυτό, η οποία δεν προβλέπεται από την οδηγία, θα ήταν η προσφυγή στην αρχή της «ευθύνης του μεριδίου της αγοράς» («ιτιαΓκετ δΙιαΓε ΗΕΟΪΗΓΥ») που απαντά στο αμερικανικό δίκαιο (βλ. την υπόθεση ϋ Ε8 στις Κάτω Χώρες)42. Η αμερικανική θεωρία της ευθύνης για το μερίδιο της αγοράς («Μ&Γκεί δΗβΓε ΕΪ3οί1ϊΐγ») χρησιμοποιείται κυρίως σε ζητήματα ευθύνης λόγω φαρμάκων. Απαιτεί μόνο από τον ενάγοντα να αποδείξει τη συνάφεια μεταξύ της ζημίας και του προϊόντος χωρίς να ονομάσει τον κατασκευαστή. Αρκεί η επιχείρηση να επωφελείται από τα κέρδη της πώλησης του προϊόντος αυτού για να θεωρηθεί υπεύθυνη. Ο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έκθεση ΚΟΤΗ-ΒΕΗΚΕΝΌΤ, τροπολογία 12. ΗΚ, 9. 10. 92, τα. 14 667, Ν. Γ 1994/535. Η υπόθεση αυτή αποτελεί συνέχεια της νομικής μάχης που δόθηκε στις ΗΠΑ, κυρίως στην Καλιφόρνια (βίηάβΙΙ ν. ΛύοΙΙ ΙαύοταΙοήβΒ, 607 Ρ. 2εά 924 (Οαΐ. ), οεΗ. άεηίβά, 449 ϋδ. 912 (1980)) με αντικείμενο το φάρμακο ΟϊεΐΗνΐ5ΐϊ1θ6$Ιτο1 (μια γυναικεία ορμόνη για την καταπολέμηση των αμβλώσεων, πηγή καρκίνου για τα παιδιά των γυναικών που το κατανάλωσαν). Το Ανώτατο Δικαστήριο της Καλιφόρνιας αποφάσισε ότι όλοι οι παραγωγοί που διέθεσαν στην αγορά το προϊόν με το σήμα αυτό είναι υπεύθυνοι ανάλογα με το μερίδιο αγοράς τους και τούτο προκειμένου να αποφευχθεί η δυσκολία εντοπισμού της προέλευσης του προϊόντος. 21 ενάγων έχει λοιπόν τη δυνατότητα να στραφεί κατά περισσοτέρων του ενός βιομηχάνων λόγω των δεσμών τους με το συγκεκριμένο προϊόν. Μπορεί να ζητήσει το σύνολο της αποζημίωσης από τον πιο φερέγγυο εναγόμενο, ανεξάρτητα από το βαθμό ευθύνης του. Ο εν λόγω εναγόμενος μπορεί στη συνέχεια να στραφεί κατά των ανταγωνιστών του. Το ποσό της αποζημίωσης θα επιβαρύνει στην περίπτωση αυτή το σύνολο των κατασκευαστών ανάλογο με το μερίδιο αγοράς τους. 10. Η θεωρία περί ευθύνης του μεριδίου της αγοράς θα ήταν εφικτή στην Ευρώπη γι' αυτήν την κατηγορία περιπτώσεων; · · - Κίνδυνοι ανάπτυξης - , Η τεχνολογική καινοτομία οδήγησε σε διαδικασίες σχεδιασμού και παρασκευής ολοένα και πολυπλοκότερων προϊόντων, οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των οποίων δεν μπορούν να προβλεφθούν με ακρίβεια. Η έλλειψη αυτή βεβαιότητας, λαμβανομένης υπόψη της κατάστασης της τεχνολογίας, δημιουργεί «κινδύνους ανάπτυξης»: πρόκειται για ένα από τα πιο επίμαχα ζητήματα του διαλόγου για την ευθύνη του παραγωγού. Είναι σκόπιμο να. προσδιοριστεί η εμβέλεια του ζητήματος των «κινδύνων ανάπτυξης»: δυνάμει του άρθρου 7, σημείο ε) της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ, ο παραγωγός ελαττωματικού προϊόντος δεν ευθύνεται εάν αποδείξει ότι όταν έθεσε το προϊόν σε κυκλοφορία το επίπεδο επιστημονικών και τεχνικών γνώσεων δεν επέτρεπε να διαπιστωθεί η ύπαρξη του ελαττώματος. Προκειμένου ο ζημιωθείς να προβάλει το σχετικό επιχείρημα έναντι του παραγωγού, οι γνώσεις που απαιτούνται πρέπει να ήταν προσιτές κατά τη στιγμή της θέσης σε κυκλοφορία του προϊόντος43. Μια πρώτη αξιολόγηση της πρακτικής εφαρμογής της περίπτωσης αυτής μη ευθύνης του παραγωγού δείχνει ότι δεν είναι τόσο εύκολο να αποδειχθεί ότι το ελάττωμα δεν ήταν δυνατόν να εντοπιστεί λόγω των υφιστάμενων γνώσεων τη στιγμή της θέσης σε κυκλοφορία. Το 1995, το Ανώτατο Δικαστήριο της Γερμανίας (Βυηάεχβεποΐιΐδΐιοί) εξέδωσε την πρώτη απόφαση του βάσει της οδηγίας θεωρώντας ότι η απαλλαγή από την ευθύνη του άρθρου 7 σημείο ε) της οδηγίας δεν εφαρμόζεται στα κατασκευαστικά ελαττώματα (αποκλειστικά στα ελαττώματα σχεδιασμού)44 Η υπόθεση αφορούσε την έκρηξη ανακυκλωμένης φιάλης μεταλλικού νερού. Η κατάσταση των γνώσεων επέτρεπε να γνωρίζει κανείς ότι ο τύπος αυτός φιάλης περιείχε μικροσκοπικές ρωγμές που προκαλούσαν εκρήξεις. Το γερμανικό δικαστήριο θεώρησε ότι μια φιάλη με μια τέτοια ρωγμή είχε κατασκευαστικό ελάττωμα για το οποίο ήταν υπεύθυνος ο παραγωγός. Το Ανώτατο Δικαστήριο της Αυστρίας (ΟοεΓΒίε Οεποΐιΐδΐιοί) αποφάνθηκε και αυτό για τους «κινδύνους ανάπτυξης»45. Στη βελγική υπόθεση που παρατέθηκε προηγουμένως, ο κατασκευαστής δεν είχε αποδείξει ούτε την αφύσικη χρήση της φιάλης ούτε κάτι άλλο από τα στοιχεία που προβλέπονταν στο άρθρο 7 της οδηγίας. Ειδικότερα, ο δικαστής θεώρησε ότι η εναγόμενη εταιρεία, ανεξάρτητα από τους ποιοτικούς ελέγχους που δηλώνει ότι διενήργησε, δεν προσκομίζει απόδειξη της «απόλυτης αδυναμίας» να εντοπιστεί η ύπαρξη του ελαττώματος που προκάλεσε τη ζημία. Η απαλλαγή σε περίπτωση «κινδύνων ανάπτυξης» ήταν στο επίκεντρο των κοινοβουλευτικών συζητήσεων στη Γαλλία σχετικά με τη μεταφορά της οδηγίας από το 1990. Στις 9 Ιουλίου 1996, στις «υποθέσεις του Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου, 0300/95, απόφαση της 30. 5. 97, Συλλογή νομολογίας 1997, σ. I- 2649, σκέψη 29. Στοιχεία της απόφασης: ΒΟΗ, 9. 5. 95, VIΖΚ 158/94· δημοσίευση στο περιοδικό: ΚΙ\Μ 1995, 2162. Στοιχεία των αποφάσεων: ΟΟΗ, 20. 6. 91, 6 Οί) 568/91 (αρμόδιο δικαστήριο)· ΟΟΗ, 30. 6. 92, 7 06 581/92, εοοίεχ 1992, 842 (έκρηξη φιαλών Οοοα-Οοία)· ΟΟΗ εη εοοίεχ 1992, 842 (ευθύνη του διανομέα)· ΟΟΗ, 11. 11. 92, 1 06 644/92 (άνυδρη άσβεστος)· ΟΟΗ, εοοίεχ 1994, 384 (ζημίες στο τελικό προϊόν από ένα συστατικό)· ΟΟΗ, ΤΒ1 1995, 592 (ευθύνη του εισαγωγέα)· ΟΟΗ, ΙΒ1 1996, 188 ' («κίνδυνοι ανάπτυξης») 22 μολυσμένου αίματος»46, ο Άρειος Πάγος είχε αποφασίσει επί του ζητήματος της εφαρμογής της απαλλαγής αυτής πριν από τη μεταφορά της οδηγίας. Ο Άρειος Πάγος επεσήμανε ότι το κέντρο αιμοδοσίας είναι υποχρεωμένο να παραδίδει προϊόντα χωρίς ελαττώματα, χωρίς δυνατότητα απαλλαγής από την ευθύνη πέρα από "εξωτερική αιτία"· επεσήμανε επίσης ότι το εσωτερικό ελάττωμα του προϊόντος, ακόμα κι αν δεν είναι δυνατόν να εντοπισθεί, δεν αποτελεί "εξωτερική αιτία" για τον οργανισμό που προμήθευσε το προϊόν. Ο προμηθευτής προσπάθησε να επωφεληθεί της απαλλαγής που προβλέπεται στο άρθρο 7. ε), προκειμένου να πετύχει τη μη εφαρμογή της γενικής αρχής, τούτο δε παρά την έλλειψη μεταφοράς της οδηγίας στο γαλλικό δίκαιο. Ο Αρειος Πάγος απάντησε ότι, ακόμα κι αν ο δικαστής είναι υποχρεωμένος να ερμηνεύει το εθνικό δίκαιο υπό το φως του κειμένου και του σκοπούς που εξυπηρετεί η οδηγία, τούτο γίνεται υπό την προϋπόθεση ότι η οδηγία είναι υποχρεωτική για το κράτος μέλος και δεν του αφήνει ευχέρεια επιλογής όσον αφορά την προσαρμογή του εθνικού δικαίου στο κοινοτικό δίκαιο. Ο Αρειος Πάγος θεώρησε εν προκειμένω ότι η συγκεκριμένη οδηγία δεν καθιερώνει κάποια υποχρέωση, εφόσον το άρθρο 15. 1. β. αφήνει στα κράτη μέλη την ευχέρεια να καθιερώσουν ή να μην καθιερώσουν την απαλλαγή για τους κινδύνους ανάπτυξης. Μετά την ψήφιση του νόμου 98-389, το νέο άρθρο 1386-12 του γαλλικού αστικού κώδικα επιβεβαιώνει την παραπάνω νομολογία και δεν προβλέπει τη δυνατότητα απαλλαγής της ευθύνης του παραγωγού προϊόντων που προέρχονται από το ανθρώπινο σώμα σε περίπτωση κινδύνου ανάπτυξης^ Το 1985, ο ευρωπαίος νομοθέτης έδωσε προσωρινή λύση στο πρόβλημα: η απαλλαγή ήταν δυνατή για περίοδο 10 ετών, τα δε κράτη μέλη είχαν την ευχέρεια να την καταργήσουν μονομερώς. Σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 3, της οδηγίας, η Επιτροπή αξιολογεί, μετά το τέλος της μεταβατικής περιόδου, εάν ο παραγωγός θα πρέπει να είναι υπεύθυνος σε περίπτωση «κινδύνων ανάπτυξης». Ο επίμαχος χαρακτήρας του ζητήματος έγινε σαφής κατά τις κοινοβουλευτικές συζητήσεις για την επέκταση της οδηγίας στον πρωτογενή γεωργικό τομέα. Η μεγάλη πλειονότητα των ευρωβουλευτών δεν ήταν υπέρ της κατάργησης της απαλλαγής ελλείψει αξιολόγησης του αντίκτυπου της. Οι δύο τροπολογίες για την τροποποίηση του καθεστώτος των «κινδύνων ανάπτυξης» δεν υποστηρίχθηκαν από την πλειοψηφία του Κοινοβουλίου48. Ήδη το 1979, κατά την εξέταση της αρχικής πρότασης της Επιτροπής (η οποία δεν περιείχε τον αποκλεισμό αυτό) υπήρχε διχογνωμία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για το εν λόγω ζήτημα. Παρόλο που το ΕΚ πρότεινε τον αποκλεισμό των κινδύνων αυτών, είχε προτείνει επίσης να εξεταστεί, μετά από μια μεταβατική περίοδο, η σκοπιμότητα της μεταφοράς - συνολικά ή εν μέρει, εν γένει ή για ορισμένους μόνο κινδύνους - η ευθύνη του παραγωγού σε ένα ειδικό ταμείο εγγυήσεων, προκειμένου να διασφαλισθούν τόσο οι καταναλωτές όσο και οι παραγωγοί από την κατηγορία αυτή κινδύνων49. Το ζήτημα είναι να γνωρίζουμε κατά πόσον η κατάργηση της ρήτρας απαλλαγής του άρθρου 7, σημείο ε) της οδηγίας θα είχε "πολύ βλαβερές συνέπειες για τη βιομηχανία ή/και τον ασφαλιστικό κλάδο. Για το λόγο αυτό, η εμπειρία των χωρών όπου η απαλλαγή αυτή δεν προβλέπεται (Λουξεμβούργο, Φινλανδία, Ισπανία όσον αφορά τα προϊόντα διατροφής και τα φάρμακα, Γερμανία στο φαρμακευτικό τομέα και Γαλλία όσον αφορά τα προϊόντα που προέρχονται από το ανθρώπινο σώμα και τα προϊόντα που τέθηκαν σε κυκλοφορία πριν από το Μάιο του 1998) θα βοηθούσε στο να αξιολογηθεί εάν και πώς η ευθύνη για τους κινδύνους ανάπτυξης συνεπάγεται ανυπέρβλητες συνέπειες για τους παραγωγούς σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η κατάργηση της ρήτρας αυτής απαλλαγής θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα όσον αφορά την ασφαλισιμότητα των κινδύνων αυτών, λόγω έλλειψης κριτηρίων που θα προβλέπουν την πιθανότητα ενός κινδύνου, του οποίου αγνοείται η ύπαρξη κατά τη θέση σε κυκλοφορία του 46 Στοιχεία της απόφασης: 0&55. 1εΓ6 οίν. , 0$ Χ. 'α ΟΑΝ Ιηοβηάίο. αοοίάβηΐζ βί αηίτβΒ, [αιτεί η° 1395 Ρ]. 47 Άρθρο 13, του νόμου 98-389 της 19ης Μαΐου. 48 49 Γνωμοδότηση της 5. 11. 98 (ΕΕ € 359, της 23,11. 98) Γνωμοδότηση της 26. 4. 79 (ΕΕ Ο 127 της 21. 5. 79). 23 προϊόντος50. Εν τούτοις, εάν ένας κίνδυνος είναι αρκετά ισχυρός για να καλυφθεί από τον ασφαλιστή, τούτο δεν σημαίνει ότι είναι και ανυπέρβλητος για τον καταναλωτή; Δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν διαθέτει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η ευθύνη για «κινδύνους ανάπτυξης» είναι ανυπέρβλητη για τους παραγωγούς, καλεί τους οικονομικούς φορείς να παράσχουν ακριβή στοιχεία σχετικά με την εφαρμογή της απαλλαγής, προκειμένου να αξιολογηθεί αντικειμενικά (1) εάν η κατάργηση της απαλλαγής. θα αποθάρρυνε τους παραγωγούς να καινοτομήσουν, ιδίως στους πιο ευαίσθητους όσον αφορά την καινοτομία κλάδους (π. χ. φαρμακοβιομηχανία) και (2) εάν η ασφαλισιμότητα της κατηγορίας αυτής κινδύνων θα εξακολουθούσε να είναι δυνατή από απόψεως αγοράς ασφαλιστικών υπηρεσιών. ' 11. Διαθέτετε στοιχεία για την πραγματική εφαρμογή της ρήτρας απαλλαγής σε περίπτωση "κινδύνων ανάπτυξης" (άρθρο 7, σημείο ε της οδηγίας); ί^Έχετε στοιχεία για τις ειδικές συμπληρωματικές δαπάνες που επιβαρύνουν τις βιομηχανίες των χωρών όπου ο παραγωγός είναι υπεύθυνος για τους κινδύνους ανάπτυξης; Ϊ^* Εκτιμάτε ότι ο παραγωγός θα πρέπει να είναι υπεύθυνος σε περίπτωση «κινδύνων ανάπτυξης»; ί^Οι ζημίες που προκαλούνται από τους κινδύνους ανάπτυξης θα πρέπει να επιβαρύνουν την κοινωνία στο σύνολο της (μέσω ταμείου αποζημίωσης που θα χρηματοδοτείται από το δημόσιο) ή/και από τον συγκεκριμένο κλάδο παραγωγών (μέσω ταμείου στο οποίο θα κληθούν να συμμετάσχουν τα μέλη του εν λόγω κλάδου); Οικονομικά όρια Βάσει της ισχύουσας οδηγίας η ευθύνη του παραγωγού δεν είναι οικονομικά απεριόριστη. Το άρθρο 9 επιτρέπει στον παραγωγό να μην αποζημιώσει όσους υπέστησαν ζημιές κάτω των 500 Εοα. Η οδηγία 85/374/ΕΟΚ αναφέρεται ρητά στο Εοιι ως ιστορική τιμή51. Στο πλαίσιο της ισχύουσας οδηγίας, και αντίθετα με την γνώμη ορισμένων κρατών μελών52, η Επιτροπή εκτιμά ότι το όριο αυτό δεν είναι προαιρετικό. Αντίθετα, το άρθρο 16 προβλέπει τη δυνατότητα (και όχι την υποχρέωση) να επιβληθεί ανώτατο όριο ευθύνης του παραγωγού για τις ζημίες που προκαλούνται στα φυσικά πρόσωπα σε περίπτωση ατυχημάτων οφειλόμενων σε πανομοιότυπα αντικείμενα με το ίδιο ελάττωμα. Το όριο αυτό ορίζεται σε 70 εκατ. Εοιι (ποσό που είναι δύσκολο να επιτευχθεί στην πράξη) μπορεί όμως να είναι και ανώτερο. Μόνο η Γερμανία, η Ισπανία και η Πορτογαλία έχουν προβλέψει τον περιορισμό αυτό. Εν προκειμένου, ο αναπληρωτής γενικός γραμματέας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ασφαλιστικών Εταιρειών είχε δηλώσει το 1996 τα εξής: «Καταλήγουμε λοιπόν στο συμπέρασμα ότι η ασφαλισιμότητα του κινδύνου ανάπτυξης δημιουργεί σημαντικό πρόβλημα και ότι, εάν ο ευρωπαίος νομοθέτης, θέλοντας να τελειοποιήσει την εναρμόνιση των προϊόντων αστικής ευθύνης, απαγόρευε την απαλλαγή λόγω του κινδύνου αυτού, τούτο θα επέφερε σίγουρα ξαφνική και μεγάλη αναστάτωση στις σχέσεις μεταξύ των παραγωγών και των ασφαλιστών τους» (ΓΕΟΚΑΝϋ, Β : « Ε'ϊιηρ&οΙ άε \& άϊτεοΐϊνε 5ΗΓ 1'ίηάιΐ5ΐπε άε5 355ΐΐΓ3ηοε5 », Ια άϊτβεϋνε 85/374/ϋΕΕ κβίαίίνβ α Ια τβ$ροη$αΙ)ίΐαέ της/αίί άβίρτοάηϊίΒ : άίχ απε αρτβ$, Γοιιν3ΐη-ΐ3 ηευνε, 1996. ). Δεν αναφερόμαστε στο ευρώ αλλά στο Εοιι, διότι πρόκειται για μια ιστορική τιμή πριν από το 1999: η ισοτιμία του Εοιι σε εθνικά νομίσματα προσδιορίστηκε στις 25. 07. 85 (βλ. άρθρο 18, οδηγία 85/374/ΕΟΚ). 52 Δεν προβλέπεται κανένα όριο στο δίκαιο της Γαλλίας και της Ελλάδας. 24 Όσον αφορά το κατώτατο όριο, ο νομοθέτης του 1985 το δικαιολόγησε ως απαραίτητο προκειμένου να αποφευχθεί η καταχρηστική άσκηση αγωγών κατά των παραγωγών δυνάμει της οδηγίας, περιορίζοντας το πεδίο εφαρμογής της στις υλικές ζημίες που υπερβαίνουν ένα συγκεκριμένο ποσό. Η αιτιολογία αυτή θα έπρεπε να αναθεωρηθεί εάν από την μέχρι τώρα εμπειρία δεν συνάγεται ότι η κατάργηση της σχετικής ρήτρας θα οδηγήσει σε γεωμετρική αύξηση των αγωγών κατά των παραγωγών, λαμβανομένων υπόψη εν προκειμένω των συμφερόντων των ΜΜΕ. Αντίθετα, το όριο του άρθρου 16 αποτελεί μεταβατική και εξαιρετική λύση, διότι η απεριόριστη ευθύνη επρόκειτο να αναθεωρηθεί, μετά από μεταβατική περίοδο 10 ετών (βλ. άρθρο 16. 2 της οδηγίας). Τούτο εξηγεί το γεγονός ότι το όριο αυτό,δεν καθιερώθηκε στην πλειονότητα των κρατών μελών. Στην γνωμοδότηση της για την επέκταση της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ στον πρωτογενή γεωργικό τομέα, το Κοινοβούλιο είχε αρχικά υποστηρίξει την ιδέα κατάργησης του κατώτατου ορίου των 500 ευρώ και αύξηση της δυνατότητας ορίου μέχρι του ποσού των 140 εκατ. ευρώ. Το ζήτημα είναι εάν η ύπαρξη οικονομικών ορίων δικαιολογείται απόλυτα, ιδίως όσον αφορά το όριο του άρθρου 16 (μόνο τρία κράτη μέλη το έχουν υιοθετήσει). 12. Διαθέτετε στοιχεία για το ποσοστό των υλικών ζημιών κάτω των 500 ευρώ; κ^-Θα καταργούσατε το κατώτατο όριο των 500 ευρώ ή/και το ανώτατο προαιρετικό όριο των 70 εκατ. ευρώ; ο=Εάν επιλέξατε την ευθύνη του παραγωγού σε περίπτωση κινδύνων ανάπτυξης (ερώτηση 11), εκτιμάτε ότι είναι δικαιολογημένη η διατήρηση του προαιρετικού ορίου για την κατηγορία αυτή κινδύνων; Προθεσμίες παραγραφής της ευθύνης Η ευθύνη του παραγωγού δεν είναι χρονικά απεριόριστη. Δυνάμει των άρθρων 10 και 11 της οδηγίας, δέκα έτη (προθεσμία παραγραφής της ευθύνης) μετά τη θέση σε κυκλοφορία ενός προϊόντος, ο παραγωγός δεν είναι πλέον υπεύθυνος, υπό την επιφύλαξη εκκρεμούς καταγγελίας ή αγωγής. Κατά την περίοδο αυτή των δέκα ετών, εάν κάποιος υπέστη ζημίες λόγω ελαττωματικού προϊόντος, πρέπει να ζητήσει αποζημίωση πριν από τη λήξη του τρίτου έτους από την ημερομηνία που διαπίστωσε ή όφειλε να διαπιστώσει τη ζημία, το ελάττωμα και την ταυτότητα του παραγωγού (προθεσμία παραγραφής της αγωγής). Ο χρονικός περιορισμός της ευθύνης δικαιολογείται κυρίως για λόγους ισονομίας: η αντικειμενική ευθύνη συνεπάγεται για τον παραγωγό πιο δυσβάστακτο βάρος σε σχέση με τα παραδοσιακά καθεστώτα συμβατικής και εξωσυμβατικής ευθύνης. Πρέπει λοιπόν να υπάρξει κάποιο ισορροπία μέσω του χρονικού περιορισμού, προκειμένου να μην αποθαρρυνθεί η τεχνολογική καινοτομία και να καταστεί προσιτή η κάλυψη από τις ασφαλιστικές εταιρείες. Η προθεσμία παραγραφής της αγωγής δεν γίνεται πάντα κατανοητή κατά την πρακτική εφαρμογή της. , Στις 21 Ιουνίου 1996, το αστικό τμήμα του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ισπανίας έκρινε μια υπόθεση που αφορούσε την αποζημίωση ενός υπαλλήλου συνεργείου αυτοκινήτων, το δάχτυλο του οποίου είχε ακρωτηριαστεί λόγω χρήσης ελαττωματικού αγγλικού κλειδιού· το δικαστήριο έκρινε ότι η νομολογία δεν είχε οριζόντιο αποτέλεσμα μεταξύ των ιδιωτών σύμφωνα με την κοινοτική νομολογία Ραοβίηί ΩοΗ και, συνεπώς, δεν εφαρμοζόταν στο προϊόν που είχε τεθεί σε κυκλοφορία πριν από την έναρξη ισχύος του νόμου μεταφοράς. Στη συγκεκριμένη περίπτωση το δικαστήριο έκρινε επίσης ότι, ακόμη κι αν ο νόμος του 1994 ήταν εφαρμοστέος ταίίοηε Ιβηιροηχ, η αγωγή είχε παραγραφεί δεδομένου ότι το ατύχημα είχε συμβεί τρία έτη μετά την αγορά του κλειδιού αυτού. Σύμφωνα όμως με την οδηγία, η περίοδος παραγραφής της αγωγής αρχίζει από τότε που ο ζημιωθείς διαπίστωσε τη ζημία, το ελάττωμα και την ταυτότητα του παραγωγού και όχι από την ημερομηνία αγοράς του προϊόντος". Στοιχεία της υπόθεσης: Τδ 83ΐα Οΐνίΐ, 21. 6. 96 ( ΐυ 1996/6712). Η οδηγία αναφέρεται επίσης σε μια απόφαση της 21. 1. 90 ( ΐυ 1990-69) που αφορά την ευθύνη του διανομέα λόγω ελαττωματικού 25 Όσον αφορά την προθεσμία προσφυγής στη δικαιοσύνη (3 έτη) δεν υπάρχει α ρηοη κανένας λόγος που να συνηγορεί υπέρ της αναθεώρησης της προθεσμίας αυτής. Αντίθετα, αποδεικνύεται ότι η προθεσμία ευθύνης των 10 ετών θα μπορούσε να είναι ανεπαρκής για την κάλυψη των ζημιών που εμφανίζονται μετά τα 10 έτη (κάτι που υποστήριξε εξάλλου και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προτείνοντας παράταση της προθεσμίας μέχρι τα 20 έτη σε περίπτωση «κρυφών ελαττωμάτων»)5 4. Εν τούτοις, το ζήτημα πρέπει να εξεταστεί περαιτέρω για να εξακριβωθεί αν κάτι τέτοιο ισχύει. Από την άλλη, μια μεγαλύτερη προθεσμία ευθύνης συνεπάγεται πιο σημαντικό οικονομικό κίνδυνο για τις επιχειρήσεις και τους ασφαλιστές τους. Εν πάση περιπτώσει, αξίζει να σημειωθεί ότι στο σημείο αυτό υπάρχει απόκλιση μεταξύ της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ και της οδηγίας 92/59/ΕΚ του Συμβουλίου, της 19ης Ιουνίου 1992, σχετικά με τη γενική ασφάλεια των προϊόντων^^. Πράγματι, στην πρώτη περίπτωση, η αστική ευθύνη του παραγωγού σε περίπτωση ζημιών που προκαλούνται από ελαττωματικό προϊόν παύει μετά την παρέλευση 10 ετών από την ημερομηνία κατά την οποία ο παραγωγός έθεσε το προϊόν σε κυκλοφορία. Από την άλλη, η οδηγία 92/59/ΕΚ επιβάλλει στον παραγωγό υποχρέωση να θέτει σε κυκλοφορία αποκλειστικά και μόνο ασφαλή προϊόντα. Η έννοια του ασφαλούς προϊόντος, σύμφωνα με την οδηγία 92/59/ΕΚ, περιλαμβάνει αναφορά στην προβλεπόμενη διάρκεια ζωής του προϊόντος που, ασφαλώς, μπορεί και υπερβαίνει τα δέκα έτη. 13. Η προθεσμία των 10 ετών πρέπει να τροποποιηθεί εν γένει ή ειδικά για ορισμένα προϊόντα ή ορισμένους κλάδους; χ^~ Η βιομηχανία, ιδίως οι ΜΜΕ και οι ασφαλιστικές εταιρείες, θα μπορούσαν και θα όφειλαν να αναλάβουν το κόστος μιας τέτοιας τροποποίησης; Υποχρέωση ασφάλισης επαρκές ποσό για την κάλυψη των Όπως επισημάνθηκε ήδη, η οδηγία δεν επιβάλλει στον παραγωγό ένα τύπο οικονομικής κάλυψης και ιδίως την υποχρέωση να συνάψει ασφαλιστήριο συμβόλαιο για την ευθύνη το ζημιών λόγω οποίο να προβλέπει ελαττωματικών προϊόντων. Προς στιγμήν, εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίσουν τις προϋποθέσεις μιας τέτοιας υποχρέωσης, ελλείψει διατομεακών συμφωνιών μεταξύ βιομηχανίας και ασφαλιστών (π. χ. στον τομέα της φαρμακοβιομηχανίας). Η εμπειρία των οικονομικών φορέων μπορεί να βοηθήσει την Κοινότητα να δικαιολογήσει εάν θα πρέπει να αναλάβει πρωτοβουλία προς αυτή την κατεύθυνση απαιτώντας από τους παραγωγούς οικονομική δέσμευση, υπό ατομική ή συλλογική μορφή, προκειμένου να διασφαλισθεί η αποζημίωση των ζημιωθέντων, ιδίως σε περίπτωση ατυχημάτων οφειλόμενων σε πανομοιότυπα αντικείμενα με το ίδιο ελάττωμα (άρθρο 16 της οδηγίας). ενδεχόμενων Η σύναψη εθελοντικών διακανονισμών δεν είναι πάντα εύκολη. Στη Δανία η Κυβέρνηση προσπάθησε να παρακινήσει τους φορείς της βιομηχανίας φαρμακευτικών προϊόντων να καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με τη δημιουργία ταμείου αποζημίωσης παρόμοιου με αυτό που υπάρχει στη Σουηδία και τη Φινλανδία. Δεδομένης της αδυναμίας να συναφθεί σύντομα συμφωνία, το Κοινοβούλιο χρειάστηκε να εγκρίνει, το 1995, νόμο για την αποζημίωση των ζημιών που προκαλούν τα φάρμακα, ο οποίος επιτρέπει στον ντουλαπιού μπάνιου (άρθρο 3. 3)· απόφαση της 23. 5. 91 (ΐυ 1991-3784) που αφορούσε την ευθύνη ενός κατασκευαστή αυτοκινήτων. Το Ανώτατο Δικαστήριο αποφαίνεται συνήθως σε σχέση με τη νομοθεσία περί προστασίας του καταναλωτή (νόμος 26/1984), η οποία ορίζει την ευθύνη κατά τη χρήση και κατανάλωση ενός προϊόντος από τον καταναλωτή (απόφαση της 23:6. 93, ΚΙ 1993-5380). Όταν πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις εφαρμογής, οι δικαστές θα εφαρμόζουν το νόμο 22/94 της 6ης Ιουλίου (από τις 8 Ιουλίου 1994), αντί των άρθρων 25-28 του νόμου του 1984 (βλ. 8ΑΡ Ταιτα§οηΕ, 18. 07. 98, αριθ. 347/1998). Γνωμοδότηση της 5. 11. 98 (ΕΕ Ο 359, της 23. 11. 98). ΕΕ Ε 228 της 11. 8. 92, σ. 24. 26 καταναλωτή, ανεξάρτητα από απόδειξη υπαιτιότητας ή ευθύνης, να αποζημιωθεί για τις σωματικές βλάβες που προκάλεσαν τα φάρμακα που παραδόθηκαν μετά την 31η Δεκεμβρίου 1995, προσφεύγοντας σε ένα ταμείο που διαχειρίζεται η ένωση για την ασφάλιση των ασθενών, τη χρηματοδότηση του οποίου εξασφαλίζει η μείωση από 75% σε 74,7% και από 50% σε 49,8% των ποσοστών επιστροφής των εξόδων για φάρμακα. 14, Γνωρίζετε περιπτώσεις κατά τις οποίες η έλλειψη ασφάλισης κατέστησε αδύνατη την αποζημίωση των ζημιωθέντων; χ^· Πιστεύετε ότι πρέπει να επιβληθεί η υποχρέωση ασφάλισης στους παραγωγούς για την κάλυψη των κινδύνων που ενδέχεται να προκαλέσει η παραγωγή τους ή, αντίθετα, ότι πρέπει να προωθηθούν εθελοντικοί διακανονισμοί μεταξύ της βιομηχανίας και του ασφαλιστικού τομέα; Μεγαλύτερη διαφάνεια Η έλλειψη διαφάνειας και ενημέρωσης για τις υποθέσεις στις οποίες χρησιμοποιήθηκε το καθεστώς ευθύνης της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ διαταράσσει τον έλεγχο της εφαρμογής της οδηγίας, ιδίως όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο αποζημιώθηκαν όντως οι ζημιωθέντες (το επίπεδο των αποζημιώσεων, τη διάρκεια της καταγγελίας, τις δυσκολίες που είχαν να αποδείξουν την περίπτωση τους, κτλ. ). Η οδηγία δεν προβλέπει κανένα μέσο με το οποίο να καθίσταται πιο διαφανής η εφαρμογή της πέρα από την τακτική αξιολόγηση στην οποία προβαίνει η ίδια η Επιτροπή. Όι παραγωγοί δεν έχουν καμία υποχρέωση να διατηρήσουν τα στοιχεία για την ύπαρξη καταγγελιών εναντίον τους. Οι εθνικές αρχές δεν έχουν ούτε αυτές την υποχρέωση εποπτείας όσον αφορά τον αριθμό των περιπτώσεων που δηλώνονται. Η οδηγία 92/59/ΕΟΚ σχετικά με τη γενική ασφάλεια των προϊόντων, δυνάμει της οποίας οργανώνεται σύστημα κοινοποίησης και ανταλλαγής πληροφοριών για την απόσυρση των μη ασφαλών προϊόντων μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής, δεν επιτρέπει να καλυφθεί το κενό αυτό. Παρά την υποχρέωση που επιβάλλεται στον παραγωγό, να ενημερώνει δηλαδή τους καταναλωτές για τους κινδύνους σχετικά με τα προϊόντα και να αναλαμβάνει τις ενδεδειγμένες ενέργειες, περιλαμβανομένης, εάν χρειαστεί, της απόσυρσης ενός προϊόντος από την αγορά για να αποφευχθούν οι εν λόγω κίνδυνοι, η νομοθεσία αυτή δεν επιβάλει υποχρέωση ειδικής ενημέρωσης για την πραγματική εφαρμογή της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ. Δεν είναι εύκολο να επιλυθεί το ζήτημα αυτό, δεδομένου του συμφέροντος των παραγωγών να διατηρήσουν τον εμπιστευτικό χαρακτήρα των σχετικών υποθέσεων. Εν τούτοις, είναι δυνατόν να υπάρξουν μέσα για τη διάδοση των πληροφοριών αυτών. Η εμπειρία από τις Ηνωμένες Πολιτείες δείχνει ότι τα στοιχεία σχετικά με τις διαφορές που φτάνουν στα δικαστήρια για την ευθύνη του παραγωγού δημοσιοποιούνται ολοένα και περισσότερο χάρη σε δύο κατηγορίες πρωτοβουλιών. ι Αφενός, η ύπαρξη ερευνητικών προσπαθειών («}\χτγ νεΓ/άίοί τεροιτεΓδ ») με αντικείμενο την έρευνα και τη διάδοση πληροφοριών για τον αριθμό των περιπτώσεων, το επίπεδο των αποζημιώσεων, τα προϊόντα και τους υπεύθυνους, τα δικαστήρια που εκδικάζουν την υπόθεση, κτλ. Το είδος αυτό οικονομικής πρωτοβουλίας είναι ευρύτατα εκτεταμένο χάρη στη χρήση του Διαδικτύου. Η εμπορική αυτή δραστηριότητα διευκολύνει την έρευνα στην οποία προβαίνουν οι δικηγόροι των αντιδίκων με τη διανομή π. χ. αποσπασμάτων των πλέον πρόσφατων αποφάσεων σε ένα συγκεκριμένο τομέα ή με τη συγκέντρωση ανά κατηγορίες των ειδών αποζημιώσεων που καταβάλλονται. Η ΝαίίοηαΙ Α55οάαίίοη ο/5ΐαίε 7«^ν νβΓάκί ΡηύΙίςΗβκ είναι ή οργάνωση στην οποία συμμετέχουν οι αμερικανοί εκδότες που συλλέγουν πληροφορίες απευθείας από τους δικηγόρους που συμμετέχουν στις υποθέσεις. Μεγάλη ποικιλία υπηρεσιών διατίθεται σε όποιον το ζητήσει (αναζήτηση περιπτώσεων ανά κατηγορία προϊόντων ή ζημιών, πρόσφατες 27 υποθέσεις, κατάλογοι εμπειρογνωμόνων, συλλογή περιπτώσεων που επιλύθηκαν με φιλικό διακανονισμό, στατιστικές αναλύσεις, κτλ. )36 Αφετέρου, ο νομοθέτης επέβαλε στους παραγωγούς την υποχρέωση να δημοσιοποιούν και να ανακοινώνουν στην "Επιτροπή των Καταναλωτών για την Ασφάλεια των Προϊόντων" {ϋοηχκηιβΓ Ρτούηοί 5α/βΙγ Οοιηιηϊ35Ϊοή) τις περιπτώσεις που αφορούν ελαττωματικό προϊόν. Πράγματι, οι παραγωγοί (αλλά και οι εισαγωγείς) πρέπει να αναφέρουν στην επιτροπή αυτή τις περιπτώσεις στις οποίες ένα προϊόν το οποίο προκάλεσε θάνατο ή σοβαρές σωματικές βλάβες αποτελεί αντικείμενο τουλάχιστον τριών διαφορετικών υποθέσεων ενώπιον των δικαστηρίων, εφόσον οι εν λόγω υποθέσεις επιλύθηκαν με απόφαση υπέρ του ενάγοντος ή εφόσον τα μέρη κατέληξαν σε φιλικό διακανονισμό57. 15. Πιστεύετε ότι η οδηγία πρέπει να αναθεωρηθεί, ώστε να περιληφθεί μέσο με το οποίο θα γίνεται πιο διαφανής ο τρόπος με τον οποίο οι οικονομικοί φορείς εφαρμόζουν τους κανόνες της οδηγίας, ιδίως μέσω του εντοπισμού των υποθέσεων που αφορούν τα ελαττωματικά προϊόντα τα οποία εξακολουθούν να διατίθενται στο εμπόριο; Ευθύνη του προμηθευτή Όχληση του προμηθευτή: Το άρθρο 3 παράγραφος 3 της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ προβλέπει ότι εάν είναι αδύνατον να προσδιοριστεί η ταυτότητα του παραγωγού, κάθε προμηθευτής του προϊόντος θα θεωρείται ως παραγωγός του, εκτός αν ενημερώσει τον ζημιωθέντα, εντός εύλογης προθεσμίας, σχετικά με την ταυτότητα του παραγωγού ή εκείνου που του προμήθευσε το προϊόν. Το ίδιο ισχύει όταν πρόκειται για εισαγόμενο στην Κοινότητα προϊόν, εφόσον το προϊόν δεν αναφέρει την ταυτότητα του εισαγωγέα, ακόμη κι αν αναφέρει το όνομα του παραγωγού. Ο ζημιωθείς έχει λοιπόν την υποχρέωση να οχλήσει τον προμηθευτή ώστε να είναι αυτός σε θέση, εντός εύλογης προθεσμίας, να του ανακοινώσει τα στοιχεία του παραγωγού ή του δικού του προμηθευτή. Ο μηχανισμός αυτός «όχλησης» είναι δικαιολογημένος στο βαθμό που η οδηγία θέτει ως αρχή ότι ο παραγωγός είναι υπεύθυνος για τη ζημία που προκαλείται από ελάττωμα του προϊόντος. Η εμπειρία εν τούτοις δείχνει ότι: ο τρόπος όχλησης του προμηθευτή μπορεί να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το κράτος μέλος, κάτι που δεν φαίνεται ικανοποιητικό σε σχέση με τους στόχους της οδηγίας: στην Ιταλία π. χ. ο προμηθευτής έχει προθεσμία τριών μηνών να δώσει τις πληροφορίες που ζητούνται (ονοματεπώνυμο και διεύθυνση του παραγωγού). Ο ζημιωθείς πρέπει να ζητήσει γραπτώς τις πληροφορίες αυτές αναφέροντας στον προμηθευτή το προϊόν, τον τόπο και την ημερομηνία αγοράς. Ο ζημιωθείς δεν μπορεί να μη δεχθεί τον έλεγχο του προϊόντος από τον προμηθευτή58· στη Γερμανία η προθεσμία ανακοίνωσης των πληροφοριών που ζητούνται περιορίζεται στον ένα μήνα5 9· στο Βέλγιο η προθεσμία εξαρτάται από την εκτίμηση του δικαστή^Ο. Η Επιτροπή καλεί τους ενδιαφερόμενους να της υποβάλουν στοιχεία σχετικά με την εμπειρία τους στο σημείο αυτό. 56 Βλ. νννν\ν. ]ιΐΓννει·άϊοίχοηι. 57 Στοιχεία του σχετικού νόμου: δεοΐΐοη 37 οί ΟοηβιιηιεΓ ΡΐΌΐεοΙΐόη δ&ίείν ΑοΙ (15 1180 δεο. 2084, « ΝοΙΐίϊθ3ΐϊοη οί δεΐίίειηεηΐδ ΟΓ ]υά§ιηεηΐ5 »). 58 59 60 Αρθρο 4 του νομοθετικού διατάγματος της 24ης Μαΐου 1988. §4 ΡΐΌάιικ. 1:1ΐ3ίΐιιη§5£ε5εΐζ 1989. Άρθρο 4. 2 του νόμου της 25ης Φεβρουαρίου 1991. 28 Έκταση της ευθύνης τον προμηθευτή: Η οδηγία θέτει ως αρχή ότι υπεύθυνος για τη ζημία που προκαλείται από ελάττωμα του προϊόντος είναι ο παραγωγός του προϊόντος, όπως ορίζεται στο άρθρο 3 § 1 της οδηγίας: «ως παραγωγός θεωρείται ο κατασκευαστής ενός τελικού προϊόντος, ο παραγωγός κάθε πρώτης ύλης ή ο κατασκευαστής ενός συστατικού καθώς και κάθε πρόσωπο που εμφανίζεται ως παραγωγός του προϊόντος, επιθέτοντας σε αυτό την επωνυμία, το σήμα ή κάθε άλλο διακριτικό του σημείο». Κατ' εξαίρεση, ένας επαγγελματίας που ενεργεί ως απλός προμηθευτής είναι υπεύθυνος μόνο σε τρεις περιπτώσεις: όταν είναι εισαγωγέας του προϊόντος στην Κοινότητα - κατά την έννοια του άρθρου 3 § 2 της οδηγίας - και, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, όταν ο παραγωγός του προϊόντος δεν μπορεί να εντοπισθεί από τον ζημιωθέντα ή όταν η ταυτότητα του προαναφερθέντος εισαγωγέα δεν αναγράφεται στο προϊόν - άρθρο 3 § 3. Με άλλα λόγια, και πέρα από τις παραπάνω περιοριστικά προβλεπόμενες περιπτώσεις, η ευθύνη των επαγγελματιών που ενεργούν ως απλοί προμηθευτές προϊόντων δεν διέπεται από τις διατάξεις της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ. Προκειμένου να θεωρηθεί υπεύθυνος ο προμηθευτής, ο ζημιωθείς από ένα ελαττωματικό προϊόν πρέπει συνεπώς να προσφύγει,στο καθεστώς ευθύνης που προβλέπεται από τη νομοθεσία του κράτους μέλους· πρόκειται εν γένει για το γενικό καθεστώς υποκειμενικής εξωσυμβατικής ευθύνης. Από την άλλη, η οδηγία 92/59/ΕΟΚ για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων προβλέπει ότι οι παραγωγοί είναι υποχρεωμένοι να θέτουν σε κυκλοφορία μόνο ασφαλή προϊόντα" 1, και περιλαμβάνει στον ορισμό του παραγωγού και τους λοιπούς επαγγελματίες της αλυσίδας διάθεσης του προϊόντος στο εμπόριο, στο βαθμό που οι δραστηριότητες τους μπορούν να επηρεάσουν τα χαρακτηριστικά ασφάλειας ενός προϊόντος που έχει τεθεί σε κυκλοφορία. Μπορούμε λοιπόν να αναρωτηθούμε μήπως το καθεστώς αντικειμενικής ευθύνης που θεσπίζει η οδηγία 85/374/ΕΟΚ, μπορεί να εφαρμοστεί σε οποιονδήποτε επαγγελματία της αλυσίδας διάθεσης του προϊόντος στο εμπόριο, εφόσον η δραστηριότητα του έχει επηρεάσει τα χαρακτηριστικά ασφάλειας του προϊόντος που έχει τεθεί σε κυκλοφορία, όπως είναι για παράδειγμα οι ειδικές δραστηριότητες επανασυσκευασίας, μεταφοράς και αποθήκευσης. Η Επιτροπή καλεί τους ενδιαφερόμενους να λάβουν θέση επί του ζητήματος. 16. Θα έπρεπε, αφενός, ο ζημιωθείς να αποδείξει ότι έδωσε την ευκαιρία στον προμηθευτή να του ανακοινώσει την ταυτότητα του παραγωγού και, εάν δεν το πράξει, η αίτηση του να θεωρείται απαράδεκτη και, αφετέρου, ο προμηθευτής να του ανακοινώσει την ταυτότητα του παραγωγού εντός συγκεκριμένης προθεσμίας (π. χ. τριών μηνών); Ϊ&· Η οδηγία πρέπει να εφαρμόζεται σε οποιονδήποτε επαγγελματία της αλυσίδας διάθεσης του προϊόντος στο εμπόριο, εφόσον η δραστηριότητα του έχει επηρεάσει τα χαρακτηριστικά ασφάλειας ενός προϊόντος που έχει τεθεί σε κυκλοφορία; Προϊόντα που καλύπτονται από την οδηγία Η οδηγία εφαρμόζεται αποκλειστικά σε προϊόντα (κινητά ενσώματα αγαθά, ανεξάρτητα από το αν προορίζονται ιδιωτική ή μη χρήση, περιλαμβανομένης της ηλεκτρικής ενέργειας). Έχοντας αποκλείσει τις ελαττωματικές υπηρεσίες (για τις οποίες η Επιτροπή προτίθεται να αναλάβει ειδική πρωτοβουλία62), η Επιτροπή έλαβε ερωτήσεις σχετικά με τη σκοπιμότητα Για τον ορισμό του ασφαλούς προϊόντος, βλ. άρθρο 2 σημείο β) της οδηγίας 92/59/ΕΟΚ. 62 Ανακοίνωση της Επιτροπής - «Πρόγραμμα δράσης για την πολιτική υπέρ του καταναλωτή 1999- 2001» ((Χ>Μ(98)696 της 1. 12. 98). 29 συμπερίληψης των ακινήτων αγαθών στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, στο βαθμό που δεν υπάρχει σε κοινοτικό επίπεδο καθεστώς ευθύνης του κατασκευαστή. 17. Πιστεύετε ότι η οδηγία πρέπει να επεκταθεί στα ακίνητα αγαθά; Ζημίες που καλύπτονται από την οδηγία Το άρθρο 9 της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ καλύπτει τις ζημίες που προκαλούν θάνατο και σωματικές βλάβες καθώς και τις ζημίες που προκαλούνται σε ένα αγαθό εφόσον προορίζεται για μη επαγγελματική χρήση, με εξαίρεση το ίδιο το ελαττωματικό προϊόν63. Παραδείγματα μη εφαρμογής της οδηγίας στις ζημίες που προκαλούνται στο ελαττωματικό προϊόν βρίσκουμε στην πορτογαλική νομολογία: στην απόφαση της 26ης Οκτωβρίου 1995 του δυρΓεπιο Τπβυηβΐ άε ,1υ5ΐίθΕ σε μια υπόθεση που αφορούσε την επιδιόρθωση αυτοκινήτου μετά από αυτοκινητιστικό ατύχημα, το Ανώτατο Δικαστήριο της Πορτογαλίας θεώρησε ότι ο αντιπρόσωπος των αυτοκινήτων 8ΕΑΤ που κατασκευάζονται στην Ισπανία δεν ήταν υπεύθυνος δυνάμει του νομοθετικού διατάγματος 383/89, εφόσον δεν εθεωρείτο «παραγωγός» και εφόσον οι ζημίες προκλήθηκαν στο ίδιο το προϊόν64. Στις 23 Μαΐου 1995, σε μια άλλη υπόθεση που αφορούσε την επισκευή αυτοκινήτου το οποίο είχε καεί, ο δικαστής δεν. βασίστηκε στην εθνική νομοθεσία μεταφοράς της οδηγίας, δεδομένου ότι το νομοθετικό διάταγμα δεν ήταν εφαρμοστέο κατά τη θέση σε κυκλοφορία του προϊόντος και δεδομένου ότι δεν καλύπτει τις ζημίες που προκαλούνται στο ίδιο το προϊόν65. Οι μη υλικές ζημίες (οποιαδήποτε μη περιουσιακή ζημία, ηθική, ψυχική βλάβη, κτλ. ) δεν , καλύπτονται τη στιγμή αυτή, ακόμη κι αν η πλειονότητα των εθνικών νομοθεσιών τις λαμβάνει υπόψη. Στη γνωμοδότηση του, σε πρώτη ανάγνωση, για την οδηγία 99/34/ΕΚ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε συστήσει να περιληφθούν οι ψυχικές βλάβες στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, παρόλο που, σε δεύτερη ανάγνωση, δεν συγκεντρώθηκε η απαραίτητη πλειοψηφία στο Κοινοβούλιο για να περάσει αυτή η τροποποίηση. Ένα άλλο ζήτημα είναι οι ζημίες που προκαλούνται στα αγαθά τα οποία συνήθως έχουν επαγγελματική εμπορική χρήση και τα οποία δεν καλύπτονται από την οδηγία: όταν τα αγαθά ενός γραφείου καίγονται από πυρκαγιά που προκαλεί ελαττωματικό προϊόν, ο ιδιοκτήτης (είτε μια εταιρεία είτε ένας επαγγελματίας) δεν μπορεί να βασιστεί στην οδηγία προκειμένου να ζητήσει αποζημίωση από τον παραγωγό. Τούτο εξηγείται από το γεγονός ότι η οδηγία αφορά την αποζημίωση ενός μόνο τύπου αγαθών: των καταναλωτικών αγαθών. Εν τούτοις, τίποτα δεν αποκλείει & ρποπ να εφαρμοστεί η οδηγία υπέρ άλλων κατηγοριών ζημιωθέντων, όπως είναι οι επαγγελματίες. Στη Γαλλία ο νόμος μεταφοράς της οδηγίας καλύπτει και τις ζημίες που προκαλούνται στα αγαθά μη ιδιωτικής χρήσης (εμπορικά αγαθά). 18. Η οδηγία πρέπει να καλύπτει και άλλες ζημίες που προκαλούνται από τα ελαττωματικά προϊόντα, όπως οι ζημίες μη περιουσιακής φύσεως, οι ηθικές και ψυχικές βλάβες ή/και ζημίες που προκαλούνται στα αγαθά επαγγελματικής χρήσης, κάτι που θα επέτρεπε στις επιχειρήσεις, ιδίως στις ΜΜΕ, να βασιστούν στην οδηγία προκειμένου να στραφούν κατά του παραγωγού ελαττωματικών προϊόντων; 63 64 Η αντιστάθμιση της αξίας του αγαθού είναι θέμα της νομοθεσίας περί εγγυήσεων κατά την πώληση (βλ. οδηγία 99/44/ΕΚ για τις εγγυήσεις μετά την πώληση, ΕΕ Ε 171, της 7. 07. 99. ) Στοιχεία της απόφασης: ΑοόΓαΙο η° 87. 397, Οοΐ. ϋε ΙΙΙΓ. , 1995, ΙΠ-84. 65 Στοιχεία της απόφασης: Κ. εοιΐΓ5θ η° 7653, Οοΐ. ϋε ΙυΓ. 1995, III-113 30 Πρόσβαση στη δικαιοσύνη Πέρα από τις τρέχουσες πρωτοβουλίες όσον αφορά την πρόσβαση του καταναλωτή στη δικαιοσύνη, τις οποίες ανήγγειλε η Επιτροπή στο «πρόγραμμα δράσης για την πολιτική υπέρ του καταναλωτή» (θέση σε εφαρμογή της οδηγίας σχετικά με τις αγωγές παύσης, εξώδικη επίλυση των διαφορών, επιστροφή των δικαστικών εξόδων που προβλέπονται για τους καταναλωτές οι οποίοι διεκδικούν τα δικαιώματα τους, πρωτοβουλία που επιτρέπει στους καταναλωτές να συνασπιστούν για να διεκδικήσουν από κοινού τα δικαιώματα τους δια της δικαστικής οδού κτλ. )66, πρέπει να γνωρίζουμε εάν η εφαρμογή της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ απαιτεί ειδικά μέτρα για τη διευκόλυνση της πρόσβασης των ζημιωθέντων στη δικαιοσύνη. Εν προκειμένω, δύο μέτρα πρέπει να εξεταστούν: οι αγωγές παύσης και οι κοινές αγωγές. Η κοινοτική νομοθεσία δεν δίνει στους ζημιωθέντες τη δυνατότητα να καταθέσουν αγωγή παύσης όταν η υγεία και η ασφάλεια των καταναλωτών βλάπτεται από επικίνδυνο ή ελαττωματικό προϊόν: η οδηγία σχετικά με τις αγωγές παύσης σε ζητήματα προστασίας των συμφερόντων των καταναλωτών67 δεν καλύπτει τον τομέα της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ. Εν τούτοις, είναι ίσως χρήσιμο να εξακριβωθεί εάν είναι απαραίτητη μια λύση αντίστοιχη με τη λύση που προβλέπεται στην οδηγία 98/27/ΕΚ, πέρα από το δικαίωμα επανόρθωσης του ζημιωθέντος που προκύπτει από την οδηγία 85/374/ΕΟΚ. Πράγματι, η απόσυρση ενός προϊόντος από την αγορά, σύμφωνα με την οδηγία 92/59/ΕΚ, μπορεί να γίνει κατόπιν πρωτοβουλίας των δημοσίων αρχών και όχι των ιδιωτικών φορέων. Από την άλλη πλευρά, η ιδιωτική νομοθεσία δεν καλύπτει ούτε τις κοινές αγωγές στον τομέα αυτό, παρόλο που πρόκειται για μέσο που χρησιμοποιείται συχνά σε περίπτωση ευθύνης του παραγωγού, χωρίς εγγύηση ότι θα επιτευχθεί αποτέλεσμα. Παράδειγμα κοινής αγωγής στον τομέα αυτό είναι η υπόθεση Βεπζοάϊαζερίπβ8 στο Ηνωμένο Βασίλειο· πρόκειται για μια αγωγή η οποία αφορούσε 5. 000 διαδικασίες στρεφόμενες κατά των ΚχκΛε ΡΐΌάυοΙδ ΐΛά, ΙοΗη \ννβΐΗ και ΒΓΟ11Ι6Γ ΙΛΑ για ζημίες που προκλήθηκαν από τα ηρεμιστικά ν^ϋυπι και Αίίναπ. Η υπόθεση εξαρτάτο από την οικονομική υποστήριξη του "Οργανισμού Νομικής Βοήθειας" (ίε§3ΐ Αία Βοαιχΐ), ο οποίος στη συνέχεια την απέσυρε, λόγω των δαπανών πόύ συνεπαγόταν μια τέτοια αγωγή. Εν τούτοις 70 ενάγοντες συνέχισαν το δικαστικό αγώνα μέχρι τις 19 Ιουλίου 1996, ημερομηνία κατά την οποία το Ηί§Η Οοιιιΐ: εξέδωσε την απόφαση του με την οποία απέρριπτε την περαιτέρω εξέταση της υπόθεσης68. Στις Ηνωμένες Πολιτείες υπάρχει μια ειδική διαδικασία, η οποία δεν είναι πολύ ανεπτυγμένη στην Ευρώπη. Συγκεκριμένα, εφόσον ο αριθμός των εναγόντων ή των εναγομένων είναι πάρα πολύ μεγάλος και είναι δύσκολο να κληθούν όλοι στη διαδικασία, είναι δυνατόν να ορισθούν ένας ή περισσότεροι που θα εκπροσωπήσουν τους άλλους εάν τα πραγματικά ή νομικά ζητήματα είναι προς το κοινό συμφέρον όλων. Πρόκειται για τη λεγόμενη « οίακκ αοιίοη » ή ομαδική αγωγή. Ο διάδικος που θα επιλεγεί για να εκπροσωπήσει τους λοιπούς ενάγοντες ή εναγομένους πρέπει να παρουσιάζει ορισμένα χαρακτηριστικά βάσει των οποίων να θεωρείται τέλειος εκπρόσωπος. Η απόφαση επί της ομαδικής αγωγής έχει ισχύ δεδικασμένου ως προς όλα τα μέρη που συμμάχησαν στη συλλογική αυτή προσφυγή αλλά και έναντι όλων όσοι υπέστησαν την ίδια (:0Μ(98) 696 της 1. 12. 98, σ. 21. 67 Οδηγία 98/27/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Μαΐου 1998 (ΕΕ Ε 166/51 της 11. 06. 98). 68 Για λεπτομέρειες, βλ. \ν\ν\ν. ^ίάΐ6Ϊ§1ιχοιη/3ΐ6Γΐ 31 κατηγορία ζημιών και οι οποίοι δεν εξέφρασαν ρητά την επιθυμία τους να μην συνδεθούν με την εν λόγω διαδικασία. "" Εν τούτοις, τα αμερικανικά δικαστήρια είναι ολοένα και πιο επιφυλακτικά έναντι της καθιέρωσης των ομαδικών προσφυγών. Σύμφωνα με τον ομοσπονδιακό κώδικα δικονομίας, οι αγωγές αυτές είναι δυνατές υπό την προϋπόθεση να πιστοποιείται (« οβτίϊίγ ») η κοινότητα συμφερόντων που εκπροσωπείται στην αγωγή. Όταν μια υπόθεση αφορά την ευθύνη του παραγωγού, ο δικαστής πρέπει να εξακριβώσει ότι πρόκειται για πολύ μεγάλη ομάδα με τα ίδια νομικά και πραγματικά ζητήματα, ότι οι εκπρόσωποι της ομάδας υποστηρίζουν και προστατεύουν τα συμφέροντα της ομάδας με τον κατάλληλο τρόπο, ότι τα σημεία που αφορούν τα επί μέρους άτομα είναι σε δεύτερη μοίρα σε σχέση με τα κοινά σημεία και ότι, τέλος, η ομαδική προσφυγή είναι το πλέον κατάλληλο ένδικο βοήθημα σε σχέση με άλλα μέσα επίλυσης. της διαφοράς70. Το Ανώτατο Δικαστήριο επέδειξε^ «νομικό σκεπτικισμό» στην περίπτωση της διαφοράς για τον αμίαντο71. Το δικαστήριο δεν αναγνώρισε την κοινή ταυτότητα της ομάδας των θυμάτων του αμιάντου λόγω έλλειψης «κοινότητας» συμφερόντων στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η απόφαση αυτή επιβεβαιώνει ένα ολοένα και μεγαλύτερο δισταγμό εκ μέρους των αμερικανικών δικαστηρίων, τα οποία εκδικάζουν πολλές μαζικές υποθέσεις («πΐ3δδ ΙΟΓΙ 1ΐιϊ§3ίίοη ») που στρέφονται κατά της βιομηχανίας καπνού ή αμιάντου. Στην Ευρώπη, παρόλο που ορισμένοι εθνικοί νομικοί μηχανισμοί επιτρέπουν τη συλλογική αγωγή, όπως στη Γαλλία, όπου οι ομαδικές αγωγές επιτρέπουν τη συνάθροιση των ατομικών συμφερόντων των καταναλωτών (πρόκειται για κάτι διαφορετικό από τις συλλογικές αγωγές ή αγωγές παύσης (« Εοίϊοηδ ςοΐΐεοίϊνεδ ου επ εεδδαΐΐοη ») οι οποίες αποσκοπούν στην προώθηση του γενικού συμφέροντος το οποίο διαφοροποιείται από τα επί μέρους ατομικά συμφέροντα), διαδικασία η οποία να φαίνεται κάπως παρόμοια με τις « οΐαδδ αοΐϊοηδ » των Ηνωμένων Πολιτειών υπάρχει μόνο, και μάλιστα από το 1995, στην Πορτογαλία δυνάμει του νόμου 83/95 περί λαϊκής αγωγής. < '. 19. Η κοινοτική νομοθεσία πρέπει να προβλέπει δικονομικούς μηχανισμούς ή μηχανισμούς εξώδικης επίλυσης των διαφορών ειδικά για την εφαρμογή της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ; χ&~. Θα αποτελούσε λύση η καθιέρωση αγωγών π α ύ σ η ς^ ιδίως μέσω της συμπερίληψης της οδηγίας στον κατάλογο της οδηγίας 98/27 περί αγωγών παύσης; χ&· Η δημιουργία πιο τελειοποιημένων μηχανισμών που θα επιτρέπουν την κοινή αντιπροσώπευση παρόμοιων συμφερόντων - όπως είναι η ομαδική αγωγή στη Γαλλία ή η λαϊκή αγωγή στην Πορτογαλία - θα αποτελούσε λύση; Λοιπά ζητήματα 69 Βλ. άρθρο 23 του ομοσπονδιακού κώδικα πολιτικής δικονομίας (Κυΐε 23 οί Ιΐιε υ8 ΡεάεΓ3ΐ Κιι1ε$ οί Οϊνϊΐ Ρι-οςεάιίΓε): ". η απόφαση, είτε είναι ευνοϊκή είτε όχι, περιλαμβάνει όλους όσοι δεν ζήτησαν να αποκλεισθούν". 70 Βλ. άρθρο 23 του ομοσπονδιακού κώδικα πολιτικής δικονομίας. 71 Πρόκειται για την απόφαση ΑτηβΗειη Ρΐοάηα$ Ιηο. ν. Ψίηά$ον, 117 δ. Οΐ. 2231 (1997), η οποία εκδόθηκε στις 25 Ιουνίου 1997. 72 Τούτο θα μπορούσε να γίνει με τη συμπερίληψη της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ στον κατάλογο της οδηγίας 98/27/ΕΚ περί αγωγών παύσης. 32 Η οδηγία 85/374/ΕΟΚ δεν ρυθμίζει σειρά ζητημάτων που σχετίζονται με την ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων. Δεν ρυθμίζει π. χ. την ευθύνη των διαχειριστών και των εργαζομένων της επιχείρησης του παραγωγού, τα κριτήρια αξιολόγησης των ζημιών και τις λεπτομέρειες επανόρθωσης, την κατανομή της επιβάρυνσης μεταξύ των υπεύθυνων εις ολόκληρον κτλ. Η Επιτροπή καλεί τους ενδιαφερόμενους φορείς να εντοπίσουν κι άλλα ζητήματα τα οποία θα άξιζε να αποτελέσουν αντικείμενο νομοθετικής κάλυψης σε κοινοτικό επίπεδο, καθώς και τους λόγους που θα δικαιολογούσαν κάτι τέτοιο. 33 Παράρτημα 1 : Οδηγία περί ευθύνης λόγω ελαττωματικών προϊόντων Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο Κράτος μέλος Σχετική νομοθεσία Έναρξη ισχύος Ευθύνη λόγω ελαττωματικών γεωργικών προϊόντων (άρθρο 15. 1. α)* Ευθύνη λόγω κινδύνων ανάπτυξης (άρθρο 15. 1. β) Οικονομικό όριο (άρθρο 16) Βέλγιο Νόμος της 25. 2. 91 1. 4. 91 Δανία Νόμος 371 της 7. 6. 89 10. 6. 89 Γερμανία Νόμος της 15. 12. 89 1. 1. 90 Ελλάδα Νόμος 2251/1994 (αντικαθιστά το " νομοθετικό διάταγμα του 1988) ΟΧΙ ΟΧΙ ΟΧΙ ΝΑΙ ΟΧΙ ΟΧΙ ΟΧΙ ΟΧΙ Ισπανία Νόμος 22/1994 της 6. 4. 94 ί 8. 7. 94 ΟΧΙ Γαλλία Νόμος 389-98 της 19. 5. 98 23. 5,98 ΝΑΙ Ιρλανδία Νόμος 28 του 1991 16. 12. 91 Ιταλία Νομοθετικό διάταγμα 224 της 24. 5. 88 24. 5. 88 ΟΧΙ ΟΧΙ Λουξεμβούργο Νόμος της 21. 4. 89,, όπως τροποποιήθηκε από το νόμο της 6. 12. 89 2. 5. 91 ΝΑΙ Κάτω Χώρες Νόμος της 13. 9. 90 1. 11. 90 ΟΧΙ Αυστρία Νόμος 99 της 21. 1. 88, όπως τροποποιήθηκε από το νόμο 95 της 11. 2. 93, νόμος 917 της 29. 12. 93 και νόμος 510 της 12. 7. 94 1. 7. 88 Ο ΧΙ (πλην γενετικά τροποποιημένων οργανισμών) Πορτογαλία Νομοθετικό διάταγμα 383 της 6. 11. 89 21. 11. 89 ΟΧΙ Φινλανδία Νόμος 694 της 17. 08. 90, όπως τροποποιήθηκε από το νόμο 99 της 8. 1. 93 και νόμος 879 της 1. 9. 91 ΝΑΙ Ο ΧΙ (πλην προϊόντων διατροφής και φαρμάκων) Ο ΧΙ (πλην προϊόντων που προέρχονται από το ανθρώπινο σώμα) Ο ΧΙ Ο ΧΙ Ν ΑΙ Ο ΧΙ Ο ΧΙ Ο ΧΙ Ν ΑΙ ΟΧΙ ΟΧΙ ΝΑΙ ΟΧΙ , ΝΑΙ. ΟΧΙ ΟΧΙ ΟΧΙ ΟΧΙ ΟΧΙ ΟΧΙ ΝΑΙ ΟΧΙ Λυνάμει της οδηγίας 99/34/ΕΚ, τα κράτη μέλη έχουν υποχρέωση να επεκτείνουν το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ στις γεωργικές πρώτες ύλες. 34 22. 10. 93 Νόμος 18 της 23. 1. 92, όπως τροποποιήθηκε από το νόμο 1137 της 3. 12. 92 και νόμος 647 της 10. 6. 93 1. 1. 93 ΝΑΙ ΟΧΙ ΟΧΙ Νόμος της 15. 5. 87 1. 3. 88 ΟΧΙ ΟΧΙ ΟΧΙ Σουηδία Ηνωμένο Βασίλειο 35 Παράρτημα 2 : Οδηγία περί ευθύνης λόγω ελαττωματικών προϊόντων Προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών εκτός ΕΕ Κράτος μέλος Σχετική νομοθεσία Έναρξη ισχύος Ευθύνη λόγω ελαττωματικών γεωργικών προϊόντων (άρθρο 15. 1. α) Ευθύνη λόγω κινδύνων ανάπτυξης (άρθρο 15. 1. β) Οικονομικό όριο (άρθρο 16) Ισλανδία Νόμος 25 της 27. 3. 91 1. 1. 92 Λιχτενστάιν Νόμος της 12. 11. 92 Νορβηγία Νόμος 104 της 23. 12. 88, όπως τροποποιήθηκε από το νόμο 62 της 25. 11. 91 1. 5. 95 1. 1. 89 Μάλτα (Νομοσχέδιο) — Κύπρος Νόμος 105 του 1995 1. 1. 97 Εσθονία (Νομοσχέδιο) — /· Ουγγαρία Νόμος 10 της 16. 2. 93, όπως τροποποιήθηκε από το νόμο 25 της 16. 3. 98 1. 1. 94 Πολωνία (Νομοσχέδιο) — Τσεχική Δημοκρατία Νόμος 59 της 5. 3. 98. 1. 6. 98 Σλοβενία Νόμος της 6. 3. 98 28. 3. 98 Βουλγαρία Νόμος της 18. 3. 99 3. 7,99 Λετονία Νόμος της 8. 10. 96 8. 10. 96 Λιθουανία (Νομοσχέδιο) Σλοβακία (Νομοσχέδιο) Ρουμανία (Νομοσχέδιο) — — ~. ΝΑΙ ΟΧΙ ΝΑΙ — ΟΧΙ — ΟΧΙ — ΟΧΙ ΝΑΙ ΝΑΙ ΟΧΙ — — ΟΧΙ ΟΧΙ ΝΑΙ — ΟΧΙ — ΟΧΙ — ΟΧΙ ΟΧΙ ΟΧΙ ΟΧΙ — — — ΝΑΙ ΟΧΙ ΟΧΙ -" ΟΧΙ — ΟΧΙ — ΟΧΙ ΟΧΙ ΝΑΙ ΟΧΙ — — ~ Τουρκία Νόμος της 23. 2. 95 8. 9. 95 ΟΧΙ ΟΧΙ ΟΧΙ 36 Παράρτημα 3 : Νομοθεσία τρίτων κρατών περί ευθύνης λόγω ελαττωματικών προϊόντων Κράτος μέλος Σχετική νομοθεσία Έναρξη ισχύος Ευθύνη λόγω ελαττωματικών γεωργικών προϊόντων (άρθρο 15. 1. α) Ευθύνη λόγω κινδύνων ανάπτυξης (άρθρο 15. 1. β) Οικονομικό όριο (άρθρο 16) Αυστραλία Ττ3(1ε Ρτδείίεεδ ΑιτιεηοΊηεηί Αεί 1992 (24. 6. 92) 9. 7. 92 ΝΑΙ ΟΧΙ Ισραήλ ϋ ε ί ε ε ί ί νε Ρκχΐιιοΐδ (ϋίώΠίΙγ) ί&\ν 1980 1. 9. 80 ΟΧΙ Ιαπωνία ΡΓΟΟΊΙΟΙ ίί3θί1ίΐ>' 1. 3\ν (1. 7. 94). 1. 7. 95 ΟΧΙ ΟΧΙ ΟΧΙ " ΟΧΙ ΗΠΑ** 8 2236 (ομοσπονδιακό νομοσχέδιο που κατατέθηκε στις 25. 6. 98 και απορ ρίφθηκε στις 9. 7. 98) Βραζιλία ϋοάίξο άβ άβ/εχα άο ϋοηχιιηιίάοΓ (11. 9. 90) 11. 3. 91 —*~ "~ ΟΧΙ Ελβετία ι οί ίεάεΓαΙε τείβΐίνε α )3 Γε5ροη8&1)ίΗίέ άυ ϊ&ϊΐ 085 ρτοάυϊΐδ άείεείυευχ άυ 18. 6. 93 1. 1. 94 ΟΧΙ ΟΧΙ ΟΧΙ Η αστική ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων υπάγεται στην αρμοδιότητα των νομοθεσιών των Ομόσπονδων Πολιτειών, ελλείψει εναρμονισμένου ομοσπονδιακού νόμου. 37 Παράρτημα 4 851,0374 Οδηγία 85/374/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 25ης Ιουλίου 1985 για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σε θέματα ευθύνης λόγω ελαττωματικών προϊόντων (ΕΠΙΣΗΜΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ αριθ. Ε 210 της 07/08/1985 (σ. 0029 - 0033) ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, Έχοντας υπόψη: τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, και ιδιαίτερα το άρθρο 100, την πρόταση της Επιτροπής (1), τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (2), τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (3), Εκτιμώντας: ότι η προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σε θέματα ευθύνης του παραγωγού για ζημίες, που προκαλούνται λόγω του ελαττωματικού χαρακτήρος των προϊόντων του, είναι απαραίτητη, δεδομένου ότι οι διαφορές στις επιμέρους νομοθεσίες ενδέχεται να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό, να επηρεάσουν την ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων εντός της κοινής αγοράς και να προκαλέσουν διαφορές στο επίπεδο προστασίας του καταναλωτή από τις ζημίες, στην υγεία και στην περιουσία του, λόγω ενός ελαττωματικού προϊόντος· ότι μόνο η καθιέρωση της ευθύνης άνευ πταίσματος που παραγωγού επιτρέπει τη σωστή επίλυση του προβλήματος του δικαίου καταλογισμού των εγγενών στη σύγχρονη τεχνική παραγωγή κινδύνων, που χαρακτηρίζει μια εποχή αυξανομένου τεχνικού πολιτισμού, όπως η δική μας· ί. ότι η ευθύνη θα πρέπει να καλύπτει μόνο τα κινητά αγαθά που αποτελούν αντικείμενο βιομηχανικής παραγωγής· ότι θα πρέπει, κατά συνέπεια, να εξαιρεθούν της ευθύνης αυτής τα προϊόντα της γεωργίας και του κυνηγίου, εκτός εάν έχουν υποστεί μεταποίηση βιομηχανικού χαρακτήρα που θα μπορούσε να τα καταστήσει ελαττωματικά· ότι η προβλεπόμενη από την παρούσα οδηγία ευθύνη πρέπει, επίσης, να καλύπτει τα κινητά αγαθά που χρησιμοποιούνται κατά την ανέγερση ακινήτων ή ενσωματώνονται σε αυτά· ότι η προστασία του καταναλωτή απαιτεί τη γένεση ευθύνης όλων των συμμετεχόντων στην παραγωγική διαδικασία σε περίπτωση που το τελικό προϊόν, ένα συστατικό αυτού ή η χορηγηθείσα πρώτη ύλη, παρουσιάζει ελάττωμα· ότι, για τον ίδιο λόγο, θα πρέπει να γεννάται ευθύνη του προσώπου που εισάγει προϊόντα στην Κοινότητα καθώς και οποιουδήποτε εμφανίζεται ως παραγωγός, θέτοντας την επωνυμία, το σήμα ή κάθε άλλο διακριτικό του σημείο ή διαθέτει ένα προϊόν του οποίου ο παραγωγός είναι αδύνατο να εντοπιστεί· 38 ότι, όταν περισσότερα του ενός πρόσωπα ευθύνονται για την ίδια ζημία, η προστασία του καταναλωτή επιβάλλει να δύναται ο ζημιωθείς να απαιτήσει την ολική επανόρθωση της ζημίας από καθένα των ανωτέρω προσώπων, αδιακρίτως· ότι, για να προστατευθεί η σωματική ακεραιότητα και τα αγαθά του καταναλωτή, ο καθορισμός της ελαττωματικότητας ενός προϊόντος πρέπει να γίνεται σε συνάρτηση όχι με την ακαταλληλότητα του προς χρήση, αλλά με την έλλειψη της ασφάλειας εκείνης την οποία το ευρύ κοινό δικαιούται να αναμένει · ότι η ασφάλεια αυτή εκτιμάται, αφού αποκλεισθεί κάθε καταχρηστική χρήση του προϊόντος που μπορεί να θεωρηθεί ως παράλογη υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις· ότι η δίκαιη κατανομή των κινδύνων μεταξύ του ζημιωθέντος και του παραγωγού προϋποθέτει τη δυνατότητα του τελευταίου αυτού να απαλλαγεί από την ευθύνη, εφόσον αποδείξει την ύπαρξη ορισμένων απαλλακτικών στοιχείων ότι η προστασία του καταναλωτή απαιτεί να μην θίγεται η ευθύνη του παραγωγού από τις πράξεις ή παραλείψεις άλλων προσώπων, που συνέβαλαν στην πρόκληση της ζημίας· ότι η ύπαρξη συντρέχοντος πταίσματος πρέπει, οπωσδήποτε, να ληφθεί υπόψη για τη μείωση ή τον αποκλεισμό της ευθύνης αυτής· ότι η προστασία του καταναλωτή απαιτεί την επανόρθωση των ζημιών, λόγω θανάτου ή σωματικών βλαβών, καθώς και την επανόρθωση των υλικών ζημιών ότι η τελευταία αυτή θα πρέπει, όμως, να περιορίζεται σε αντικείμενα ιδιωτικής χρήσης ή κατανάλωσης, ενώ θα πρέπει να προβλεφθεί ένα εκπιπτόμενο σταθερό ποσό για να αποφευχθεί η υπερβολική αύξηση των δικαστικών διαφορών· ότι η οδηγία δεν θίγει την επανόρθωση του ρΓεΐΐυπι άοίοπβ ή άλλων ηθικών βλαβών, που ενδεχομένως προβλέπονται από το εφαρμοστέο στη συγκεκριμένη περίπτωση δίκαιο · ότι η καθιέρωση ενιαίας προθεσμίας παραγραφής για την αγωγή επανόρθωσης της προκληθείσας ζημίας είναι προς το συμφέρον τόσο του ζημιωθέντος, όσο και του παραγωγού· ότι τα προϊόντα φθείρονται με την πάροδο του χρόνου, ενώ θεσπίζονται αυστηρότερες προδιαγραφές ασφάλειας και προοδεύουν οι επιστημονικές και τεχνικές γνώσεις· ότι, κατά συνέπεια, θα ήταν άδικο να καθίσταται ο παραγωγός υπεύθυνος, χωρίς χρονικό περιορισμό για τα ελαττώματα του προϊόντος του· ότι η ευθύνη του θα πρέπει, ως εκ τούτου* να παύει μετά εύλογο χρονικό διάστημα, χωρίς βεβαίως να θίγονται οι εκκρεμούσες αγωγές· ότι, για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική προστασία των καταναλωτών, δεν θα πρέπει να υπάρχει δυνατότητα παρέκκλισης, μέσω συμβατικής ρήτρας, από την ευθύνη του παραγωγού έναντι του ζημιωθέντος· ότι, ανάλογα με τα νομικά συστήματα των κρατών μελών, ο ζημιωθείς μπορεί να έχει δικαίωμα επανόρθωσης, βάσει συμβατικής ευθύνης ή εξωσυμβατικής ευθύνης με νομική βάση άλλη από την προβλεπόμενη στην παρούσα οδηγία; ότι οι διατάξεις αυτές στο μέτρο που επιδιώκουν, επίσης, την αποτελεσματική προστασία των καταναλωτών, δεν θα πρέπει να θίγονται από την παρούσα οδηγία· ότι, εφόσον η αποτελεσματική προστασία των καταναλωτών στον τομέα των φαρμακευτικών προϊόντων εξασφαλίζεται ήδη, επίσης, σε ένα κράτος μέλος με ειδικό καθεστώς ευθύνης, θα πρέπει, επίσης, να παραμείνει δυνατή η έγερση αγωγών, βάσει του καθεστώτος αυτού· 39 ότι, εφόσον η ευθύνη λόγω ζημιών πυρηνικής ενέργειας ρυθμίζεται ήδη σε όλα τα κράτη μέλη με επαρκείς ειδικές διατάξεις, είναι δυνατή η εξαίρεση των ανωτέρω ζημιών από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας- ότι η εξαίρεση των πρώτων υλών γεωργίας και των προϊόντων κυνηγίου από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας μπορεί να θεωρηθεί σε ορισμένα κράτη μέλη, λαμβανομένων υπόψη των απαιτήσεων της προστασίας των καταναλωτών, ως αδικαιολόγητος περιορισμός της προστασίας αυτής· ότι ένα κράτος μέλος θα πρέπει, κατά συνέπεια, να έχει τη δυνατότητα να επεκτείνει την ευθύνη και στα προϊόντα αυτά· ότι, για παρόμοιους λόγους, η δυνατότητα που παρέχεται στον παραγωγό να απαλλαγεί από την ευθύνη, αποδεικνύοντας ότι το επίπεδο επιστημονικών και τεχνικών γνώσεων τη στιγμή που έθεσε το προϊόν σε κυκλοφορία δεν επέτρεπε να διαπιστωθεί η ύπαρξη του ελαττώματος, θα μπορούσε να θεωρηθεί σε ορισμένα κράτη μέλη ως αδικαιολόγητος περιορισμός της προστασίας των καταναλωτών ότι θα πρέπει, συνεπώς, να δύναται ένα κράτος μέλος να διατηρήσει στη νομοθεσία του ή να καταστήσει με νέα νομοθεσία απαράδεκτη την απαλλακτική αυτή απόδειξη· ότι, σε περίπτωση νέας νομοθεσίας, η προσφυγή στην παρέκκλιση αυτή θα πρέπει οπωσδήποτε να υποβληθεί στην κοινοτική διαδικασία δίαικίδΐϊΐΐ, για να επαυξηθεί, ει δυνατόν, κατά τρόπο ενιαίο το επίπεδο προστασίας στην Κοινότητα· ότι, λόγω των νομικών παραδόσεων των περισσότερων κρατών μελών, δεν θα ήταν σκόπιμο να καθοριστεί ένα ανώτατο οικονομικό όριο ευθύνης άνευ πταίσματος του παραγωγού· ότι, εφόσον όμως οι παραδόσεις αυτές διαφέρουν μεταξύ τους, φαίνεται δυνατό να επιτραπεί σε ένα κράτος μέλος να παρεκκλίνει από την αρχή της απεριόριστης ευθύνης, προβλέποντας ένα όριο συνολικής ευθύνης του παραγωγού για το θάνατο ή τις σωματικές βλάβες που προκαλούνται από αντικείμενα πανομοιότυπα και με το ίδιο ελάττωμα, υπό την προϋπόθεση ότι το όριο αυτό θα είναι αρκετά υψηλό, ώστε να διασφαλίζεται η επαρκής προστασία των καταναλωτών και η ορθή λειτουργία της κοινής αγοράς· ότι η εναρμόνιση ως αποτέλεσμα της παρούσας οδηγίας δεν είναι δυνατόν, στην παρούσα φάση, να είναι καθολική, αλλά ανοίγει απλώς το δρόμο προς μια γενικότερη εναρμόνιση· ότι θα πρέπει, συνεπώς, να υποβάλλονται από την Επιτροπή στο Συμβούλιο σε τακτικά διαστήματα εκθέσεις περί της εφαρμογής της οδηγίας, συνοδευόμενες, ενδεχομένως, από κατάλληλες προτάσεις· ότι, με την προοπτική αυτή, έχει μεγάλη σημασία η επανεξέταση των διατάξεων της παρούσας οδηγίας που αφορούν τις παρεχόμενες στα κράτη μέλη δυνατότητες παρεκκλίσεων, μετά βεβαίως την πάροδο αρκετού χρονικού διαστήματος που θα επιτρέψει την αποκόμιση πρακτικής εμπειρίας, όσον αφορά τις επιπτώσεις των παρεκκλίσεων αυτών στην προστασία των καταναλωτών και τη λειτουργία της κοινής · αγοράς, - ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ: Άρθρο 1 Ο παραγωγός ευθύνεται για κάθε ζημία που οφείλεται σε ελάττωμα του προϊόντος του. Άρθρο 2 ι 40 «Προϊόν », κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας, θεωρείται κάθε κινητό, εκτός από τις πρώτες ύλες γεωργίας και τα προϊόντα κυνηγίου, ακόμα και εάν είναι ενσωματωμένο σε άλλο κινητό ή ακίνητο. «Πρώτες ύλες γεωργίας» είναι τα προϊόντα του εδάφους, της κτηνοτροφίας και της αλιείας, εκτός από εκείνα που έχουν υποστεί αρχική μεταποίηση. Ως «προϊόν» θεωρείται και ο ηλεκτρισμός. Άρθρο 3 1. Ως «παραγωγός» θεωρείται ο κατασκευαστής ενός τελικού προϊόντος, ο παραγωγός κάθε πρώτης ύλης ή ο κατασκευαστής ενός συστατικού καθώς και κάθε πρόσωπο του εμφανίζεται ως παραγωγός του προϊόντος, επιθέτοντας σε αυτό την επωνυμία, το σήμα ή κάθε άλλο διακριτικό του σημείο. 2. Με την επιφύλαξη της ευθύνης του παραγωγού, οποιοσδήποτε εισάγει στην Κοινότητα ένα προϊόν για πώληση, μίσθωση, 1εαδίη§ ή οποιαδήποτε άλλη μορφή διανομής στα πλαίσια της εμπορικής του δραστηριότητας, θεωρείται ως παραγωγός του κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας και υπέχει ευθύνη παραγωγού. 3. Εάν είναι αδύνατο να προσδιοριστεί η ταυτότητα του παραγωγού, κάθε προμηθευτής του προϊόντος θα θεωρείται ως παραγωγός του, εκτός αν ενημερώσει τον ζημιωθέντα, εντός εύλογης προθεσμίας, σχετικά με την ταυτότητα του παραγωγού ή εκείνου που του προμήθευσε το προϊόν. Το ίδιο ισχύει, όταν πρόκειται για εισαγόμενο προϊόν, εάν η ταυτότητα του εισαγωγέα, όπως την αναφέρει η παράγραφος 2, δεν αναγράφεται στο προϊόν, ακόμα και εάν αναφέρεται η επωνυμία του παραγωγού. Άρθρο 4 Ο ζημιωθείς υποχρεούται να αποδείξει τη ζημία, το ελάττωμα καθώς και την αιτιώδη συνάφεια, μεταξύ ελαττώματος και ζημίας. Άρθρο 5 Εάν, βάσει των διατάξεων της παρούσας οδηγίας, δύο ή περισσότερα πρόσωπα ευθύνονται για την ίδια ζημία, τα πρόσωπα αυτά ευθύνονται εις ολόκληρόν, με την επιφύλαξη των διατάξεων του εθνικού δικαίου, όσον αφορά τη δικαστική επιδίωξη των δικαιωμάτων. < Άρθρο 6 1. Ένα προϊόν θεωρείται ελαττωματικό, εάν δεν παρέχει την ασφάλεια που δικαιούται κανείς περιστάσεων, ,να συμπεριλαμβανομένων: λαμβανομένων αναμένει, υπόψη όλων των α) της εξωτερικής εμφάνισης του προϊόντος· β) της ευλόγως αναμενόμενης χρησιμοποίησης του προϊόντος· γ) του χρόνου κατά τον οποίο το προϊόν ετέθη σε κυκλοφορία. 2. Ένα προϊόν δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ελαττωματικό απλώς και μόνο, επειδή, ακολούθως, τέθηκε σε κυκλοφορία ένα άλλο τελειότερο. 41 Άρθρο 7 Ο παραγωγός δεν ευθύνεται, σύμφωνα με την παρούσα οδηγία, εάν αποδείξει: α) ότι δεν έθεσε το προϊόν σε κυκλοφορία· β) ότι, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων, είναι πιθανόν το ελάττωμα που προκάλεσε τη ζημία να μην υπήρχε, όταν ο παραγωγός έθεσε το προϊόν σε κυκλοφορία ή να εμφανίστηκε αργότερα· γ) ότι ούτε κατασκεύασε το προϊόν, αποβλέποντας στην πώληση ή σε οποιαδήποτε άλλη μορφή διανομής με οικονομικό σκοπό, ούτε το κατασκεύασε ή το διένειμε στα πλαίσια της επαγγελματικής του δραστηριότητας· δ) ότι το ελάττωμα οφείλεται στο ότι το προϊόν κατασκευάστηκε, σύμφωνα με αναγκαστικούς κανόνες δικαίου που θεσπίστηκαν από δημόσια αρχή· ε) ότι, όταν έθεσε το προϊόν σε κυκλοφορία, το επίπεδο επιστημονικών και τεχνικών γνώσεων δεν επέτρεπε να διαπιστωθεί η ύπαρξη του ελαττώματος· στ) εάν πρόκειται για κατασκευαστή συστατικού, ότι το ελάττωμα μπορεί να αποδοθεί στη σχεδίαση του προϊόντος στο οποίο το συστατικό έχει ενσωματωθεί ή στις οδηγίες που παρέσχε ο κατασκευαστής του προϊόντος. Άρθρο 8 1. Υπό την επιφύλαξη των διατάξεων του εθνικού δικαίου σχετικά με τη δικαστική επιδίωξη των δικαιωμάτων, η ευθύνη του παραγωγού δεν μειώνεται, εάν η ζημία οφείλεται τόσο σε ελάττωμα του προϊόντος, όσο και σε πράξη ή παράλειψη τρίτου. 2. Η ευθύνη του παραγωγού δύναται να μειωθεί ή να αρθεί, λαμβανομένων υπόψη όλων των περιστάσεων, όταν η ζημία οφείλεται τόσο σε ελάττωμα του προϊόντος, όσο και σε υπαιτιότητα του ζημιωθέντος προσώπου για τις πράξεις του οποίου ευθύνεται ο ζημιωθείς. Άρθρο 9 «Ζημία», κατά την έννοια του άρθρου 1, σημαίνει: α) ζημία λόγω θανάτου ή σωματικών βλαβών β) ζημία ή καταστροφή, ύψους πέραν ενός εκπιπτόμενου ποσού 500 ΕΟΙΙ, κάθε περιουσιακού στοιχείου, εκτός από το ίδιο το ελαττωματικό προϊόν, με την προϋπόθεση ότι το περιουσιακό αυτό στοιχείο: ϊ) είναι από εκείνα που συνήθως προορίζονται για ιδιωτική χρήση ή κατανάλωση, και ϋ) χρησιμοποιήθηκε από τον ζημιωθέντα, κυρίως, για ιδιωτική χρήση ή κατανάλωση. Το άρθρο αυτό δεν θίγει τις εθνικές διατάξεις περί των μη υλικών ζημιών. 42 Άρθρο 10 1. Τα κράτη μέλη θα λάβουν νομοθετικά μέτρα, ώστε η αγωγή περί επανόρθωσης της ζημίας, βάσει της παρούσας οδηγίας, να παραγράφεται μετά πάροδο τριών ετών, από την ημέρα που ο ενάγων διαπίστωσε ή όφειλε να είχε διαπιστώσει τη ζημία, το ελάττωμα και την ταυτότητα του παραγωγού. 2. Η παρούσα οδηγία δεν θίγει τις διατάξεις της νομοθεσίας των κρατών μελών, περί αναστολής ή διακοπής της παραγραφής. Άρθρο 11 Τα κράτη μέλη θα λάβουν νομοθετικά μέτρα, ώστε τα δικαιώματα που η οδηγία αυτή παρέχει στον ζημιωθέντα, να παραγράφονται μετά πάροδο δέκα ετών, από την ημερομηνία κατά την οποία ο παραγωγός έθεσε σε κυκλοφορία το συγκεκριμένο προϊόν που προξένησε τη ζημία, εκτός εάν, στο μεταξύ, ο ζημιωθείς στράφηκε δικαστικά κατά του παραγωγού. Άρθρο 12 Η ευθύνη του παραγωγού, βάσει της παρούσας οδηγίας, δεν δύναται να περιοριστεί ή να αποκλειστεί έναντι του ζημιωθέντος με ρήτρα περιορισμού ή απαλλαγής από την ευθύνη. Άρθρο 13 Η παρούσα οδηγία δεν θίγει τα δικαιώματα, που ενδέχεται να έχει ο ζημιωθείς, βάσει του δικαίου περί συμβατικής ή εξωσυμβατικής ευθύνης, ή βάσει ειδικού καθεστώτος ευθύνης που τυχόν ισχύει, κατά τη στιγμή κοινοποίησης της οδηγίας. Άρθρο 14 Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται σε περίπτωση ζημίας οφειλόμενης σε πυρηνικά ατυχήματα, καλυπτόμενα από διεθνείς συμβάσεις που έχουν επικυρωθεί από τα κράτη μέλη. Άρθρο 15 1. Τα κράτη μέλη δύνανται: α) κατά παρέκκλιση από το άρθρο 2, να προβλέψουν στη νομοθεσία τους ότι ως «προϊόντα», κατά την έννοια του άρθρου 1 της παρούσας οδηγίας, θεωρούνται, επίσης, οι πρώτες ύλες γεωργίας και τα προϊόντα κυνηγίου· β) κατά παρέκκλιση από το άρθρο 7 στοιχείο ε), να διατηρήσουν στη νομοθεσία τους ή, με την επιφύλαξη της διαδικασίας που προβλέπεται στην παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου, να θεσπίσουν διάταξη σύμφωνα με την οποία ο παραγωγός θα ευθύνεται ακόμα και εάν αποδείξει ότι οι επιστημονικές και τεχνικές γνώσεις, τη στιγμή που έθεσε το προϊόν σε κυκλοφορία, δεν επέτρεπαν να διαπιστωθεί η ύπαρξη του ελαττώματος. 2. Το κράτος μέλος, που επιθυμεί να θεσπίσει το μέτρο που προβλέπεται στην παράγραφο 1 στοιχείο β), ανακοινώνει στην Επιτροπή το κείμενο του σχεδιαζόμενου μέτρου· η Επιτροπή ενημερώνει σχετικά τα άλλα κράτη μέλη. 43 Το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος αναβάλλει την εφαρμογή του σχεδιαζόμενου μέτρου για διάστημα εννέα μηνών, από την ενημέρωση της Επιτροπής και, υπό τον όρο, ότι η Επιτροπή δεν έχει εν τω μεταξύ υποβάλει στο Συμβούλιο πρόταση τροποποίησης της παρούσας οδηγίας για το εν λόγω θέμα. Εάν ωστόσο, η Επιτροπή, εντός τριών μηνών αφότου λάβει την προαναφερθείσα ενημέρωση, δεν ανακοινώσει στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος την πρόθεση της να υποβάλει παρόμοια πρόταση στο Συμβούλιο, το κράτος μέλος μπορεί να λάβει αμέσως το σχεδιαζόμενο μέτρο. Εάν η Επιτροπή υποβάλει στο Συμβούλιο τέτοια πρόταση τροποποίησης της παρούσας οδηγίας, μέσα στο προαναφερόμενο διάστημα των εννέα μηνών, το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος αναβάλλει την εφαρμογή του σχεδιαζόμενου μέτρου για ένα νέο διάστημα 18 μηνών από την υποβολή της εν λόγω πρότασης. 3. Δέκα χρόνια μετά την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας οδηγίας, η Επιτροπή υποβάλλει στο Συμβούλιο έκθεση, σχετικά με τις επιπτώσεις που είχε για την προστασία των καταναλωτών και τη λειτουργία" της κοινής αγοράς, η εφαρμογή εκ μέρους των δικαστηρίων του άρθρου 7 στοιχείο ε) και της παραγράφου 1 στοιχείο β) του παρόντος άρθρου. Το Συμβούλιο, βάσει της έκθεσης αυτής μετά από πρόταση της Επιτροπής και υπό τους όρους του άρθρου 100 της συνθήκης, αποφασίζει εάν θα καταργήσει το στοιχείο ε) του άρθρου 7. Άρθρο 16 1. Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν ότι η ολική ευθύνη του παραγωγού για αποζημιώσεις, λόγω θανάτου ή σωματικών βλαβών οφειλόμενων σε πανομοιότυπα αντικείμενα με το ίδιο ελάττωμα, περιορίζεται σε ποσό όχι κατώτερο των 70 εκατομμυρίων ΕΟΙΙ. 2. Δέκα χρόνια μετά την ημερομηνία κοινοποίησης της οδηγίας, η Επιτροπή υποβάλλει στο Συμβούλιο έκθεση, σχετικά με τις επιπτώσεις που είχε για την προστασία των καταναλωτών και τη λειτουργία της κοινής αγοράς η εφαρμογή του περιορισμού του ύψους της ευθύνης από τα κράτη μέλη που έκαναν χρήση της ευχέρειας της παραγράφου 1. Με βάση αυτή την έκθεση, το Συμβούλιο, υπό τους όρους του άρθρου 100 της συνθήκης και μετά από πρόταση της Επιτροπής, αποφασίζει αν θα καταργήσει την παράγραφο 1. Άρθρο 17 Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται για προϊόντα που τέθηκαν σε κυκλοφορία, πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος των διατάξεων που προβλέπει το άρθρο 19. Άρθρο 18 1. Η έννοια του ΕΟ] στην παρούσα οδηγία έχει ληφθεί από τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 3180/78 (1), όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2626/84 (2). Η ισοτιμία σε εθνικό νόμισμα είναι αρχικά αυτή που ισχύει κατά την ημέρα έκδοσης της παρούσας οδηγίας. 2. Το Συμβούλιο προτάσει της Επιτροπής, εξετάζει κάθε πέντε έτη, και, ενδεχομένως, αναθεωρεί τα ποσά της παρούσας οδηγίας, ανάλογα με την εξέλιξη της οικονομικής και νομισματικής κατάστασης στην Κοινότητα. 44 Άρθρο 19 1. Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τις απαραίτητες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για τη συμμόρφωση προς την παρούσα οδηγία το αργότερο εντός τριετίας από την κοινοποίηση της και ενημερώνουν σχετικά την Επιτροπή (1). 2. Η διαδικασία που προβλέπει το άρθρο 15 παράγραφος 2 εφαρμόζεται από την ημερομηνία κοινοποίησης της οδηγίας. Άρθρο 20 Τα κράτη μέλη κοινοποιούν στην Επιτροπή τα κείμενα των κυριότερων διατάξεων εσωτερικού δικαίου που θεσπίζουν για θέματα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας. Άρθρο 21 Η Επιτροπή υποβάλλει κάθε πέντε χρόνια στο Συμβούλιο, αφενός μεν, έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, αφετέρου δε, ενδεχομένως, τις κατάλληλες προτάσεις. Άρθρο 22 Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη. Βρυξέλλες, 25 Ιουλίου 1985. Για τό Συμβούλιο Ο Πρόεδρος Ι. ΡΟΟδ (1) ΕΕ αριθ. Ο 241 της 14. 10. 1976, σ. 9, καιΕΕ αριθ. Ο 271 της 26. 10. 1979, σ. 3. (2) ΕΕ αριθ. Ο 127 της 21. 5. 1979, σ. 61. (3) ΕΕ αριθ. Ο 114 της 7. 5. αϊ979, σ. 15. (1) ΕΕ αριθ. Ε 379 της 30. 12. 1978, σ. 1. (2) ΕΕ αριθ. Ε 247 της 16. 9. 1984, σ. 1. (1) Η παρούσα οδηγία κοινοποιήθηκε στα κράτη μέλη στις 30 Ιουλίου 1985. 45 Ι88Ν 0254-1483 ΟΟΜ(1999) 396 τελικό ΕΓΓΡΑΦΑ ΟΚ 10 06 08 15 Αριθ. καταλόγου : 0Β-0Ο-99-414-ΟΚ-0 Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων τωυ Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Ε-2985 Λουξεμβούργο