title: Advies van het Economisch en Sociaal Comité over "De gevolgen van de uitbreiding voor de interne markt" (Waarnemingspost van de Interne Markt)

eurovoc_concepts:
Central and Eastern European Countries
accession to the European Union
economic statistics
enlargement of the Union
single market

text: 17. 11. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 329/39 Advies van het Economisch en Sociaal Comité over „De gevolgen van de uitbreiding voor de interne markt” (Waarnemingspost van de Interne Markt) (1999/C 329/11) Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 29 januari 1998 besloten om, overeenkomstig artikel 23 (derde alinea) van zijn Reglement van Orde, een advies op te stellen over „De gevolgen van de uitbreiding voor de interne markt” (Waarnemingspost van de Interne Markt). De Afdeling „Interne markt, productie en consumptie”, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 22 juli 1999 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Vever. Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 366e zitting van 22 en 23 september 1999 (vergadering van 22 september 1999) het volgende advies uitgebracht, dat met 77 stemmen vo´ o´ r en 3 stemmen tegen bij 1 onthouding is goedgekeurd. 1. Opmerkingen vooraf 1. 1. De „gemeenschappelijke markt” is in de loop der jaren steeds verder uitgedijd: als gevolg van de opeenvolgende uitbreidingen is het aantal lidstaten geleidelijk aan van zes tot negen, dan tien, vervolgens twaalf en ten slotte vijftien gestegen en zijn de omvang en impact van de interne markt aanzienlijk toegenomen (schaalvoordelen!) zonder dat zulks tot een verwatering van de regels en voorschriften en van het acquis heeft geleid. De geleidelijke uitbreiding van de Gemeenschap is gepaard gegaan met een verdere verdieping van de integratie, waarbij vooral de jaren 1993 en 1999 als belangrijke mijlpalen de geschiedenis zullen ingaan. 1. 2. Via vergaande economische en commerciële samen- werkingsovereenkomsten is de interne markt geleidelijk aan uitgebreid tot Europese niet-EU-lidstaten. In deze overeenkom- sten, waarbij behalve de vijftien EU-lidstaten ook de drie niet tot de Unie behorende landen van de Europese Economische Ruimte (IJsland, Liechtenstein en Noorwegen) en Zwitserland (via een bilaterale regeling) partij zijn, neemt vooral de problematiek rond het vrije verkeer en de overname van grote delen van het acquis van de interne markt een centrale plaats in. Door deze overeenkomsten werden de „lusten en lasten” van de interne markt uitgebreid tot de vier genoemde niet-EU- lidstaten en werd bovendien de toetreding — zonder over- gangsperiode — van Finland, Oostenrijk en Zweden aanzien- lijk vergemakkelijkt. Als EER-lidstaten hebben deze landen immers de kans gekregen het acquis al lang van tevoren in hun eigen wetgeving op te nemen. Overigens zij erop gewezen dat ook Turkije via de douane-unieovereenkomst van 1962 nauwe banden met de interne markt onderhoudt. 1. 3. Momenteel maakt de Unie zich op voor een nieuwe uitbreidingsronde, die veel grootschaliger is dan alle vorige. Dit keer maken maar liefst twaalf kandidaat-lidstaten hun opwachting, waarvan tien in Midden- en Oost-Europa (Bul- garije, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië, Slovenië, Slowakije en Tsjechië) en twee in het Middellandse- Zeegebied (Cyprus en Malta). Al deze landen zijn overigens door middel van associatieovereenkomsten, die voorzien in een vergaande liberalisatie van het handelsverkeer en een geleidelijke overname van het acquis, al nauw met de Unie verbonden. In de toekomst kunnen zich nog andere kandidaat- lidstaten aandienen, met name de landen in Zuidoost-Europa, een regio waar zich de afgelopen jaren tal van lokale conflicten hebben voorgedaan, zoals de recente oorlog in Kosovo. Verder streeft ook Turkije het EU-lidmaatschap na, maar dit land kan pas toetreden zodra het aan de door de Unie gestelde politieke voorwaarden voldoet. 1. 4. Tegen de achtergrond van deze sterk veranderende geopolitieke situatie wil het Comité als Waarnemingspost van de Interne Markt: — een overzicht geven van het verloop van de voorbereiding van de nieuwe uitbreidingsronde en van de gevolgen van de komende uitbreiding voor de interne markt, uitgaande van informatie die het bij de maatschappelijke en beroeps- kringen in de huidige en de toekomstige lidstaten heeft verkregen; — aangeven hoe de integratie van de kandidaat-lidstaten in de interne markt het best kan worden aangepakt en hoe de uitgebreide interne markt het efficiëntst kan worden beheerd. 1. 5. Het is bij zijn evaluatie uitgegaan van de resultaten van vier ontmoetingen met vertegenwoordigers van de maatschap- pelijke en beroepskringen. Zo heeft het op 13 en 14 juni 1998 in Brussel van gedachten gewisseld met vertegenwoordigers van de sociaal-economische kringen van de Midden- en Oost-Europese kandidaat-lidstaten en heeft het op 15 septem- ber 1998 eveneens in Brussel een ontmoeting gehad met vertegenwoordigers van de sociaal-economische kringen van de huidige lidstaten. Verder hebben nog twee hoorzittingen met vertegenwoordigers van een specifieke (kandidaat-)lidstaat plaatsgehad, namelijk op 23 juni 1998 in Berlijn met vertegen- woordigers van de Duitse sociaal-economische kringen en op 20 april 1999 in Praag met vertegenwoordigers van de Tsjechische sociaal-economische kringen. Ten slotte heeft het bij het opstellen van dit advies ook nog rekening gehouden met de resultaten van de conferentie van de sociale partners die op 18 en 19 maart 1999 in Warschau heeft plaatsgevonden en waar de uitbreidingsproblematiek het centrale thema was. 2. De nieuwe uitbreiding van de interne markt: kansen en uitdagingen 2. 1. De komende uitbreiding van de interne markt biedt heel wat nieuwe kansen, maar brengt uiteraard ook heel wat nieuwe uitdagingen met zich mee, zeker als men a´lle geboden kansen ten volle wil benutten. C 329/40 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 11. 1999 Unieke kansen Vanuit politiek oogpunt bekeken is de komende uit- 2. 2. breiding duidelijk een historische gebeurtenis. De vreedzame en democratische eenmaking van Europa — het natuurlijke sluitstuk van een lang proces dat van start is gegaan met de Duitse hereniging in 1990 — is een van de belangrijkste mijlpalen in Europa’s geschiedenis, want de integratie van Oost- en West-Europa zal de politieke en economische om- wenteling in Oost-Europa definitief bezegelen en zal alle betrokken landen — met hun naaste buren — verenigen in een grootschalig samenwerkingsproject dat hun de nodige stabiliteit moet garanderen. De uitbreiding van de Unie zal het merendeel van de Europese landen verenigen rond een aantal gemeenschappelijke waarden, zonder evenwel Europa’s cul- turele diversiteit in het gedrang te brengen. Bovendien zal de Unie op internationaal niveau meer gewicht in de schaal gaan leggen en zal zij door haar voorbeeld wellicht ook andere regio’s in de wereld ertoe aanzetten politieke en economische samenwerkingsverbanden aan te gaan. Ook op economisch gebied biedt de uitbreiding heel 2. 3. wat voordelen. Te denken valt met name aan: méér investerin- gen en handel, een grotere markt, méér producenten en consumenten, nieuwe mogelijkheden voor samenwerking tus- sen ondernemingen, schaalvoordelen, nieuwe mogelijkheden voor toeleveringsbedrijven, méér economische groei, nieuwe infrastructuurprojecten — zowel binnen de kandidaat-lidstaten als op Europees niveau (transeuropese netwerken) — en betere troeven in de internationale concurrentiestrijd. 2. 4. Ten slotte zal de uitbreiding ook op sociaal gebied de nodige voordelen met zich meebrengen, die evenwel slechts geleidelijk aan duidelijk zullen worden. Zo zal zij de contacten tussen de verschillende Europese volkeren vergemakkelijken, meer welvaart en werkgelegenheid creëren (door het stimuleren van de economische groei), het sociale acquis ook buiten de huidige Unie ingang doen vinden en ervoor zorgen dat de migratiestromen op een meer evenwichtige manier over de Unie worden gespreid (als de uitbreiding van de interne markt op een geordende manier verloopt). Nieuwe uitdagingen het beheer van een dergelijke interne markt het best worden aangepakt. Er zijn immers tal van problemen te verwachten: extra complicaties bij besluiten die unanimiteit vereisen, ingewikkelde controles op de overeenstemming tussen de EU-regels en de omzetting daarvan in de nationale wetgevin- gen, een groot aantal nieuwe en dus te harmoniseren doua- nebepalingen, toenemende diversiteit op het gebied van nor- men en producten met alle gevolgen vandien voor de weder- zijdse erkenning hiervan, vermindering van de economische en sociale samenhang en een grote kans op het ontstaan van nieuwe belemmeringen. 2. 8. Met name op sociaal gebied is de situatie zeer complex en zal bijgevolg behoedzaam te werk moeten worden gegaan. Enerzijds moet erop worden toegezien dat de migratiebewegin- gen binnen de perken blijven, dat er geen uittocht van bedrijven naar de „goedkope” landen in Midden- en Oost-Europa op gang komt — met alle kwalijke gevolgen vandien voor de werkgelegenheid in de huidige EU-lidstaten — en dat de sociale normen binnen de Unie niet worden teruggeschroefd. Anderzijds dient de Unie de kandidaat-lidstaten te helpen bij hun economische ontwikkeling en bij het creëren van nieuwe werkgelegenheid, waarbij er rekening mee moet worden gehouden dat de kandidaat-lidstaten voldoende tijd nodig hebben om het sociale acquis in hun eigen wetgeving over te nemen. Al deze veranderingen zullen niet op stel en sprong doorgevoerd kunnen worden, maar dienen beetje bij beetje en op een evenwichtige manier hun beslag te krijgen. 2. 9. Er moet absoluut op worden toegezien dat de nieuwe uitbreidingsronde geen afbreuk doet aan de samenhang binnen de interne markt, temeer daar de Unie momenteel geen nieuw grootscheeps internemarktproject op stapel heeft staan. Het enige wat zij nog hoeft te doen is ervoor zorgen dat de nog resterende lacunes in het acquis worden opgevuld. Een slecht voorbereide uitbreiding zou de samenhang binnen de interne markt verzwakken en de gerechtvaardigde verwachtingen van de Europese burgers — zowel in West- als in Oost-Europa — op economisch en sociaal gebied de bodem inslaan. Als het uitbreidingsproces evenwel op een geordende manier verloopt, dan zullen de nog resterende jaren ten volle kunnen worden gebruikt om stapsgewijze de noodzakelijke aanpassingen en herstructureringen door te voeren en de interne markt beetje bij beetje voldoende extra „zuurstof” toe te dienen om dit historische proces, dat al zo veel inspanningen heeft gevergd, tot een goed einde te brengen. 2. 5. Tegenover deze nieuwe kansen staan evenzovele nieu- we uitdagingen, die veel complexer zijn dan bij de vorige uitbreidingsrondes. 3. Stand van zaken 2. 6. In de eerste plaats is het integratieniveau er de afge- lopen jaren als gevolg van de opeenvolgende herzieningen van de Verdragen, de uitbreiding van het acquis en de invoering van de euro aanzienlijk op vooruitgegaan, waardoor de toetredingsdrempel voor de huidige kandidaat-lidstaten veel hoger ligt dan voor de landen die eerder tot de Unie zijn toegetreden. 3. 1. Niet alleen op papier en rond de onderhandelingstafel, maar ook in de praktijk is de uitbreiding van de interne markt al grotendeels een feit: het grootste deel van de buitenlandse handel van de kandidaat-lidstaten heeft op dit moment met de Unie plaats en de meeste goederen uit die landen komen de Unie vrij van rechten binnen. Vorderingen 2. 7. Bovendien zijn nog nooit eerder zo veel landen tegelijk tot de Unie toegetreden. Gelet op het feit dat het aantal lidstaten vrijwel gaat verdubbelen, dat de Unie er heel wat kleinere lidstaten gaat bij krijgen en dat de nieuwe lidstaten in taalkundig en cultureel opzicht en qua ontwikkelingsniveau sterk van elkaar verschillen, zal grondig moeten worden nagedacht over de vraag op welke manier de organisatie en 3. 2. Tijdens de hoorzittingen is gebleken dat al heel wat vooruitgang is geboekt. Te vermelden is in de eerste plaats de acceptatie van de door te voeren veranderingen en de over tenemen regels en verplichtingen (een conditio sine qua non omdat de interne markt zonder deze regels en verplichtingen helemaal géén kansen en voordelen met zich mee zou brengen). De kandidaat-lidstaten hebben er ook alle begrip 17. 11. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 329/41 voor dat aan de steunverlening bepaalde voorwaarden worden gekoppeld. Er is dan ook geen enkele reden waarom de komende uitbreiding van de interne markt in oostelijke richting de goede werking ervan in het gedrang zou brengen. 3. 2. 1. Deze vooruitgang is grotendeels te danken aan de verbetering van de fundamentals. Dit geldt met name voor de economische groei en de prijsstabiliteit, maar ook voor de handelsrelaties met de Unie. Zo vertegenwoordigt de handel met de Unie momenteel gemiddeld 60 % van de totale buitenlandse handel van de kandidaat-lidstaten (wat overeen- komt met het aandeel van de handel met andere EU-landen in de totale buitenlandse handel van de huidige lidstaten), tegen- over een kleine 30 % in 1993. De kandidaat-lidstaten samen zijn zelfs de op één na (de Verenigde Staten) belangrijkste handelspartner van de Unie geworden. Verder hebben de investeringen, de overdracht van technologie en de financiële steunverlening door de Unie al tal van positieve resultaten is er een opgeleverd. Zo is de productiviteit toegenomen, nieuwe bedrijfs- en managementcultuur ontstaan, is de infra- structuur al ten dele gemoderniseerd (huisvesting, vervoer, energie, enz. ) en is het productieapparaat al op een modernere leest geschoeid. Ook in het bank- en verzekeringswezen en in andere dienstensectoren — zoals de handel en de audiovisuele media — is de vooruitgang duidelijk merkbaar. Andere pluspunten zijn de verbetering van de kwaliteit van de producten en diensten, de toegenomen decentralisatie, de sterke afname van de milieuvervuiling (water, lucht, industrieel afval, radioactieve stoffen), de toegenomen samenwerking op het gebied van de technische normalisatie, de hogere gezondheids- en veiligheidsnormen en de betere bescherming van de consument (met name dankzij de oprichting van consumentenorganisaties). 3. 2. 2. De vertegenwoordigers van de maatschappelijke en beroepsorganisaties van de EU-lidstaten vestigen er de aan- dacht op dat zij actief en constructief aan de uitbreiding van de interne markt meewerken en dat zij hun medewerking, hun investeringen en hun contacten en samenwerkingsverbanden met de kandidaat-lidstaten in de toekomst nog willen op- voeren. 3. 2. 3. De vertegenwoordigers van de maatschappelijke en beroepsorganisaties van de kandidaat-lidstaten van hun kant wijzen erop dat het hun niet om meer bescherming te doen is, maar dat zij beter in staat willen worden gesteld om de concurrentie binnen de interne markt het hoofd te bieden en hun producten op de interne markt aan de man te brengen. Zij zijn bereid zich aan te passen en zij zijn er stellig van overtuigd dat zij uiteindelijk volop in de interne markt zullen kunnen meedraaien. Ten slotte wijzen zij er nog op dat de kandidaat-lidstaten hun complementariteit ten opzichte van de huidige EU-lidstaten ten volle dienen uit te spelen, zodat a´lle partijen van de voordelen van de verruimde interne markt kunnen blijven profiteren. Problemen De vertegenwoordigers van de maatschappelijke en 3. 3. beroepsorganisaties zijn het er dus duidelijk over eens dat de uitbreiding van de interne markt zowel voor de huidige als voor de toekomstige lidstaten voordelen met zich mee zal meebrengen en dat de kandidaat-lidstaten al aanzienlijke vorderingen hebben gemaakt. Toch zien zij ook een aantal redenen voor bezorgdheid. 3. 3. 1. Zo klagen beide partijen over de onzekerheid om- trent het politieke aspect van het uitbreidingsproces, en met name omtrent het asymmetrische verloop van de onderhan- delingen, het tijdstip van de toetreding, het aantal landen per „lichting” en zelfs de totale en definitieve omvang van de Unie. Zij wijzen ook op de talrijke problemen die nog moeten worden opgelost, waardoor dit proces waarschijnlijk langer zal duren dan oorspronkelijk was verwacht (zo is er een radicale mentaliteitsverandering nodig om van een geleide planeconomie te kunnen overschakelen op een economie waarbij initiatief en verantwoordelijkheid een cruciale rol spelen). Ten slotte pleiten zij nog voor meer duidelijkheid omtrent het verdere verloop van het toetredingsproces omdat zulks de sociaal-economische kringen in staat zou stellen zich efficiënter voor te bereiden. Op economisch vlak heerst aan beide zijden bezorgd- 3. 3. 2. heid omtrent de mogelijke onevenwichtige ontwikkeling van het handelsverkeer en de concurrentieverhoudingen binnen de uitgebreide interne markt, de moeilijkheden bij de aanpassing van de wet- en regelgeving en de structuren, de problemen op het vlak van de bescherming van het milieu, de kosten van maatregelen om de aangerichte schade te herstellen, de achterstand op het vlak van opleiding en training, de behoefte aan modernisering van het productieapparaat en de handels- en distributiekanalen en de noodzakelijke overgang van ar- beidskrachten uit de landbouwsector (waar er arbeidskrachten te veel zijn) naar andere sectoren (waar er arbeidskrachten te weinig zijn). De problemen blijken het grootst te zijn in landen die de noodzakelijke hervormingen altijd maar hebben uitgesteld. Verder wordt nog gewezen op de gebrekkige samenwerking tussen de kandidaat-lidstaten onderling, ook al is in grensoverschrijdende regio’s al enige vooruitgang geboekt. De onderlinge handel blijft betrekkelijk beperkt en gaat er, als percentage van de totale buitenlandse handel, zelfs op achteruit (van 15 % in 1993 tot 13 % in 1997). Over het geheel genomen overheerst het gevoel dat er veel dingen tegelijk moeten worden gedaan en dat het beter is voorzichtig en stapsgewijze te werk te gaan. 3. 4. De vertegenwoordigers van de kandidaat-lidstaten brengen daarnaast nog een aantal andere problemen onder de aandacht. Zo wijzen zij erop dat de overname van het acquis 3. 4. 1. een zeer complexe aangelegenheid is en daardoor heel wat moeilijkheden oplevert, temeer daar maar liefst 40 jaar achter- stand moet worden ingelopen. Een van de gesignaleerde moeilijkheden is de ongunstige concurrentiepositie ten opzich- te van de steeds concurrerender wordende bedrijven in de huidige lidstaten. Daarnaast worden nog gesignaleerd: de handelsbalanstekorten, de gebrekkige toegang tot de EU-markt voor landbouwproducten, de ontoereikende steunverlening door de Unie, de vrees voor een uittocht van gekwalificeerde arbeidskrachten en de omvang van de informele economie. Verder wijzen zij erop dat de vaak gebrekkige infrastructuur C 329/42 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 11. 1999 (vervoer, telecommunicatie, energie, water) een betere aanslui- ting op de Unie sterk bemoeilijkt. Opgemerkt wordt ook dat het overheidsbestuur en de efficiëntie van het ambtenarenap- paraat moeten worden verbeterd, waarbij tevens wordt gewe- zen op het grote verschil tussen de salarissen in de over- heidssector en die in de particuliere sector. Ten slotte waar- schuwen zij nog voor het ontstaan van twee categorieën kandidaat-lidstaten, namelijk een groep die snel vooruitgang boekt bij de voorbereiding van het EU-lidmaatschap en een andere die slechts langzaam vooruitgaat. 3. 4. 2. Zij vestigen ook de aandacht op de problemen van kleine en middelgrote ondernemingen, waarvan de meeste maar moeilijk van de grond komen, slecht op de internationale concurrentie zijn voorbereid, over beperkte financiële mid- delen en kredietmogelijkheden beschikken, maar weinig EU- steun ontvangen en weinig informatie over de concrete gevolgen van de toetreding van hun land tot de Unie krijgen. Als bijzonder problematisch worden de complexiteit van de communautaire regelgeving en de sociale kosten van het aanpassingsproces ervaren. Voorts wijzen zij ook nog op het feit dat in sommige sectoren de voormalige overheidsmonopo- lies dreigen te worden vervangen door — met name buiten- landse — particuliere monopolies of oligopolies. Om dergelijke misstanden te voorkomen pleiten zij ervoor om voldoende steun te verlenen aan lokale ondernemingen, zodat deze hun voortbestaan veilig kunnen stellen door zich verder te ontwikkelen en de nodige herstructureringen door te voeren. 3. 4. 3. Ten slotte wordt ook het gebrek aan steun ter verbetering van de voorlichting van de sociaal-economische kringen, het bedrijfsleven en de consumenten over de gevolgen van de integratie in de interne markt aan de kaak gesteld. Het gaat hier niet zozeer om financiële steun als wel om steun bij het opzetten van informatiecampagnes. Gedacht wordt aan informatiecampagnes waarbij EU-deskundigen ter plekke de nodige informatie gaan verstrekken of waarbij gebruik wordt gemaakt van nieuwe communicatiemiddelen zoals Internet. In dit verband wordt erop aangedrongen dat de Unie en haar organisaties en bedrijven meer initiatieven nemen (naar het voorbeeld van de Verenigde Staten). Er moet vooral een inspanning worden geleverd om de bevolking in de kandidaat- lidstaten meer begrip over de toetredingsproblematiek bij te brengen en de burgers ertoe aan te zetten het toetredingsproces actief te steunen. 3. 5. Ook de vertegenwoordigers van de huidige lidstaten zijn van oordeel dat nog tal van problemen moeten worden opgelost. 3. 5. 1. In de eerste plaats wijzen zij erop dat de kandidaat- lidstaten te lang hebben gedraald met het aanpassen van hun wet- en regelgeving en met het openstellen van hun economie. Zij maken in dit verband melding van nog niet opgeheven niet-tarifaire handelsbelemmeringen, beperkingen op de vrij- heid van vestiging, het niet-naleven of zelfs weer op de helling zetten van de nieuwe wetten (met name op belastinggebied), het handhaven van de oude prijsreguleringsmechanismen, gebrekkige regelingen voor overheidsopdrachten, de zware belastingdruk en de complexiteit van de belastingregeling, regels, beperkingen omtrent de aankoop van grond, achterstand bij de privatisering van overheidsbedrijven (met name in de verzekeringssector), de inefficiënte en vaak ouderwetse finan- ciële sector, het eveneens inefficiënte en ouderwetse distributie- systeem, compatibiliteitsproblemen op het gebied van techni- sche normen en boekhoudkundige restrictieve vestigingsvoorschriften (vergunningen, bijkantoren) en lacunes op het vlak van de bescherming van de intellectuele eigendom. Verder wordt nog gewezen op de omvangrijke staatssteun en de daaruit voortvloeiende overcapaciteit in bepaalde sectoren (textiel, staal) op Europees en zelfs op wereldniveau. Ook op het vlak van de douaneprocedures doen zich nog problemen voor, met name bij de doorvoer van goederen uit voormalige sovjetrepublieken. Verder worden ongeoorloofde concurren- tiepraktijken gesignaleerd — zoals dumping, niet-naleving van milieunormen en zwartwerk — en wordt nog gewezen op fricties op de arbeidsmarkt in het Westen (met name in de nieuwe Duitse Länder en in de lidstaten aan de buitengrenzen van de Unie), op het sluimerende gevaar van sociale spanningen (als de arbeidsmarktproblematiek te weinig aandacht krijgt) en op de specifieke problemen van de Midden- en Oost-Europese grensregio’s (als deze niet op een adequate manier worden gesteund). Ten slotte wordt nog melding gemaakt van de kwestie van het verplaatsen van bedrijven of bedrijfsactiviteiten naar de landen in Midden- en Oost-Europa. 3. 5. 2. Met betrekking tot de vastgestelde aanpassingspro- blemen en ongeoorloofde concurrentiepraktijken wordt ook gewezen op de inefficiëntie van het bestuursapparaat in de kandidaat-lidstaten: al te omslachtige procedures, ontbreken van beroepsmogelijkheden, bevoegdheidsproblemen, ont- breken van onafhankelijke controle-instanties, protectio- nistisch gedrag van de douanediensten, inefficiënt werkende reglementerings-, normaliserings- en certificeringsinstanties, problemen op het vlak van de wederzijdse erkenning van normen en voorschriften, fraude en zelfs corruptie. Taken voor beide partijen 3. 6. Aan beide zijden moeten onverwijld de nodige initiatie- ven worden genomen om de contacten op te voeren en op die manier de ongerustheid bij de tegenpartij weg te nemen, temeer daar die ongerustheid wordt gevoed door de vaststelling dat men vooralsnog alleen maar de nadelen van het uitbuitings- proces ondervindt, terwijl de meeste voordelen pas op middel- lange of lange termijn duidelijk zullen worden. 3. 7. Verder dient erop te worden toegezien dat de uitbrei- ding van de interne markt in economisch en sociaal opzicht op een evenwichtige en geordende manier verloopt en dat terdege met de prioriteiten van elke partij rekening wordt gehouden, zonder dat zulks tot vertragingen leidt. De uitbrei- ding mag niet tot gevolg hebben dat de EU-normen op sociaal en milieugebied en op het vlak van de consumentenbescher- ming worden teruggeschroefd, maar dient er juist toe te leiden dat die normen ook in de kandidaat-lidstaten worden ingevoerd, met als uiteindelijk doel overal in de uitgebreide interne markt het concurrentievermogen van het bedrijfsleven te vergroten en de kwaliteit van het bestaan van de burgers te verbeteren. 17. 11. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 329/43 3. 8. Voorts moet ook de nodige aandacht worden geschon- ken aan de integratie van de kandidaat-lidstaten in de Economi- sche en Monetaire Unie. Het is duidelijk dat de invoering van integratieproces kan de euro pas aan het eind van het gebeuren en dat de toetredingsovereenkomsten in adequate overgangsperioden dienen te voorzien, maar dat neemt niet weg dat nu´ al rekening moet worden gehouden met het feit dat de kandidaat-lidstaten vroeg of laat aan de euro zullen moeten deelnemen. De euro vormt immers een essentieel onderdeel van het acquis van de interne markt en er is duidelijk afgesproken dat er in geen geval een opt out-regeling komt voor kandidaat-lidstaten die aan de economische criteria voor toetreding tot de EMU voldoen. De Unie zou dan ook het recht moeten krijgen om, met het oog op deze langetermijndoelstel- ling, een adequaat toezicht op het economisch beleid van de kandidaat-lidstaten uit te oefenen en haar steunverlening afhankelijk te maken van het al dan niet naleven van bepaalde minimumvoorwaarden, rekening houdend met hun specifieke ontwikkelingsniveau en met de lange weg die zij nog moeten afleggen voordat zij tot de EMU kunnen toetreden. 3. 9. Het welslagen van het integratieproces, dat duidelijk een werk van lange adem is, staat of valt met de directe betrokkenheid van de sociaal-economische kringen, die, naast de overheid, een eigen rol hebben te spelen. 4. Prioriteiten voor de kandidaat-lidstaten De kandidaat-lidstaten moeten vastberaden doorgaan 4. 1. met de voorbereiding van hun integratie in de interne markt, waarvan zij de voordelen nu al beginnen te ondervinden aangezien zij er zowel qua economische ontwikkeling als qua levensstandaard geleidelijk aan op vooruitgaan. Zij dienen het acquis integraal over te nemen om de samenhang en de werking van de verruimde interne markt niet in gevaar te brengen. Wel kan worden overwogen om in sommige gevallen en op bepaalde voorwaarden overgangsperioden in te voeren, maar zowel de omvang als de duur van de overgangsregelingen moeten zoveel mogelijk worden beperkt. Om het acquis zo goed en zo snel mogelijk te kunnen overnemen moeten de kandidaat-lidstaten niet alleen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen vaststellen, maar vooral ook de daartoe vereiste economische en sociale hervormingen doorvoeren en erop toezien dat de communautaire regelingen op een adequate en efficiënte manier in hun eigen wetgeving worden overgenomen. Prioritaire werkterreinen 4. 2. Het komt er in de eerste plaats op aan voort te gaan op de ingeslagen weg en de reeds geboekte vooruitgang te bestendigen, met name wat de aanpak van het economisch beleid, de verhoging van de productiviteit, de verbetering van de kwaliteit van goederen en diensten, de verandering van de bedrijfscultuur en de voorlichting van de consument betreft. 4. 3. Verder moet ook een inspanning worden geleverd om de nog resterende problemen uit de weg te ruimen. Dit betekent dat er meer vaart moet worden gezet achter de hervormingen op onderstaande gebieden: 4. 3. 1. De liberalisering van de economie — een van de belangrijkste toetredingsvoorwaarden — moet worden voort- gezet. Het komt er met name op aan meer spoed te zetten achter de hervorming van de bestuursstructuur en het over- heidsapparaat, het decentraliseringsproces te versnellen, een netwerk van goed georganiseerde, autonome en representatie- ve maatschappelijke en beroepsorganisaties (met CAO- onderhandelingsbevoegdheid) uit te bouwen, meer vaart te zetten achter het privatiseringsproces, het prijsliberaliserings- beleid voort te zetten, het belastingstelsel te hervormen in het licht van de overschakeling naar een markteconomie, de monetaire teugels niet te vieren en de economische actoren meer vrijheid te geven. Verder moeten er adequate juridische procedures worden ingevoerd om de goede werking van de economie veilig te stellen (bijvoorbeeld met betrekking tot het terugbetalen van schulden), wat een verbetering van de efficiëntie van het justitie-apparaat noodzakelijk maakt. Het mededingingsbeleid moet worden afgestemd op dat van de Unie, wat betekent dat er in alle kandidaat-lidstaten efficiënte toezichthoudende organen moeten komen. Voorts moeten de normalisatie-inspanningen worden voortgezet en moet er meer vaart worden gezet achter de overname van de Europese normen en certificerings- en erkenningsprocedures. Ook op het vlak van de harmonisatie van de douaneprocedures moet nog een inspanning worden geleverd. In dit verband moet ook werk worden gemaakt van de invoering van een efficiënt mechanisme voor de controle op de doorvoer van goederen uit derde landen (met name voormalige sovjetrepublieken). 4. 3. 2. Het moderniseringsproces moet worden versneld. Zo moet de infrastructuur (vervoer, water, energie, telecommu- nicatie) verder worden uitgebouwd en moet voor een betere aansluiting op de infrastructuur in de huidige lidstaten (trans- europese netwerken) worden gezorgd. Ook op het vlak van onderzoek en innovatie moet nog een aanzienlijke inspanning worden geleverd. Ten slotte moeten, ter wille van de rentabili- teit, het verkoopapparaat en de serviceverlening worden gemoderniseerd. 4. 3. 3. Het MKB moet beter worden ondersteund door middel van maatregelen om de ondernemingszin te bevorde- ren, de betrokken bedrijven vertrouwd te maken met moderne managementsmethoden, de investeringsactiviteit te stimuleren, het winstbeginsel ingang te doen vinden, de toegang tot krediet te verbeteren, de belastingregeling MKB-vriendelijker te maken, de wet- en regelgeving te vereenvoudigen en de bedrijven voor te lichten over en voor te bereiden op de internationale context waarin zij gaan opereren. Er moet meer aandacht worden geschonken aan de 4. 3. 4. bescherming van het milieu. De Unie dient daarbij de nodige steun te verlenen, ook al gaat het hier om een werk van lange adem. 4. 3. 5. De sociale vooruitgang moet worden veiliggesteld door de sociale dialoog uit te bouwen, het acquis op sociaal gebied geleidelijk aan in de nationale wetgeving over te nemen, een adequaat beroepsopleidingssysteem te ontwikkelen en de migratiebewegingen onder controle te houden en in goede banen te leiden om enerzijds de kandidaat-lidstaten in staat te stellen de door hen opgeleide arbeidskrachten te behouden en C 329/44 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 11. 1999 anderzijds distorsies op de arbeidsmarkt in West-Europa te voorkomen. Eventueel moeten op het vlak van het verkeer van werknemers adequate overgangsbepalingen worden vastge- steld. Verder moet krachtig worden opgetreden tegen de informele economie; of daarbij succes zal worden geboekt, zal met name afhangen van de doorgevoerde economische hervormingen. enkele jaren gepubliceerde overzichten van de vorderingen die de huidige lidstaten in het kader van de voltooiing van de interne markt maken. De vertegenwoordigers van de maatschappelijke en beroepskringen dienen bij het opstellen van die overzichten en bij het toezicht op de toepassing van de nieuwe regelingen te worden betrokken. Het is belangrijk te weten hoe de hervormingen in de praktijk — en niet alleen op papier — door de betrokkenen zelf worden beoordeeld. Prioritaire initiatieven 4. 4. Willen de kandidaat-lidstaten al deze doelstellingen kunnen verwezenlijken, dan moeten zij de zaken op een pragmatische manier aanpakken door zich op enkele sleutelter- reinen te concentreren en op dı´e terreinen een aantal goed gekozen initiatieven te nemen. Bij die initiatieven moeten ook de sociaal-economische kringen, die maar al te vaak moeten vaststellen dat zij zowel door de nationale overheid als door de EU-instanties onvoldoende bij het uitbreidingsproces worden betrokken, een centrale rol toebedeeld krijgen. 4. 5. Het welslagen van de integratie van de kandidaat- lidstaten in de interne markt hangt niet alleen af van de inspanningen dı´e deze landen los van elkaar leveren. Belangrijk is ook dat zij samen een gemeenschappelijke ruimte creëren waarbinnen vrijhandel en samenwerking kunnen gedijen. Positief zijn dan ook de recente initiatieven in het kader van de CEFTA (Midden-Europese Vrijhandelsassociatie), het samen- werkingsverband rond de zogenaamde „Visegrad-landen”. Het komt er nu op aan de vrijhandel en samenwerking binnen het CEFTA-gebied verder uit te bouwen en ook andere kandidaat-lidstaten in de regio ertoe aan te zetten zich bij de CEFTA aan te sluiten. Vanuit dit oogpunt bekeken moet de toetreding van Roemenië als een zeer positieve ontwikkeling worden gezien. Belangrijk is ook dat de samenwerking binnen grensregio’s wordt gestimuleerd en dat de sociaal-economische kringen ertoe worden aangespoord dergelijke samenwerkings- initiatieven op te zetten. Ook de Unie dient bij het uitwerken van haar hulpprogramma’s op deze behoefte in te spelen en dergelijke samenwerkingsinitiatieven te stimuleren. 4. 6. Het acquis dient helemaal te worden overgenomen, maar dit kan niet in één klap gebeuren. Op sommige terreinen dienen de EU-regels zo spoedig mogelijk te worden overgeno- men, terwijl op andere nog even kan worden gewacht. Het is beter dat de kandidaat-lidstaten niet alle problemen tegelijk aanpakken, maar zich op enkele deelterreinen concentreren en proberen om op dı´e gebieden van meet af aan volledig mee te draaien. Daarna kunnen zij het aantal werkterreinen geleidelijk aan uitbreiden. De kandidaat-lidstaten dienen onafhankelijke adminis- 4. 7. tratieve en juridische organen met vergaande bevoegdheden op te richten en deze te belasten met het toezicht op de overname van het acquis en op het verloop van het hervormingsproces. Die organen, waarbij ook de betrokken beroepskringen moeten worden ingeschakeld, moeten nauwe contacten onderhouden met de EU-instanties. 4. 8. Om de vooruitgang van het integratieproces te kunnen volgen zou regelmatig — ten minste één keer per jaar — een overzicht van de vorderingen van elke kandidaat-lidstaat moeten worden gepubliceerd, naar het voorbeeld van de sinds 4. 9. Verder zou de Unie er goed aan doen de kandidaat- lidstaten voor te stellen om coördinatiecentra en steunpunten voor het bedrijfsleven en de burgers op te richten, naar het voorbeeld van soortgelijke initiatieven die onlangs door de huidige EU-lidstaten zijn genomen. Een uitbreiding van deze aanpak tot de kandidaat-lidstaten zou tal van voordelen opleveren. 4. 9. 1. Een dergelijk initiatief zou een grote psychologische impact hebben en de zaken bijgevolg in een stroomversnelling kunnen brengen. De kandidaat-lidstaten zouden beter gaan beseffen dat de interne markt geen „ver-van-mijn-bed-show” meer is, maar dat de Unie hen nu´ al bij het beheer van de verruimde interne markt betrekt en hen ook met raad en daad bijstaat bij de aanpassing van hun bestuursapparaat en de voorbereiding van hun bedrijfsleven en hun bevolking. De oprichting van coördinatiecentra zou het moge- 4. 9. 2. lijk maken een aantal concrete problemen met nadelige gevolgen voor het handelsverkeer met de Unie bilateraal en zonder veel ophef te regelen. Te denken valt met name aan omslachtige administratieve procedures en allerlei bureaucrati- sche rompslomp, zowel aan EU-zijde als aan de zijde van de kandidaat-lidstaten. De oprichting van steunpunten voor het bedrijfsleven 4. 9. 3. en de bevolking zou het mogelijk maken meer praktische informatie over de voordelen van de interne markt te verstrek- ken — met name aan kleine en middelgrote ondernemingen, aan de consumenten en aan de sociale partners — en op die manier de gesignaleerde lacunes in de voorlichting over de interne markt op te vullen. De oprichting van dergelijke coördinatiecentra en 4. 9. 4. steunpunten zou de sociaal-economische kringen in de kan- didaat-lidstaten rechtstreeks ten goede komen. Deze zouden er dan ook alles aan moeten doen om te bereiken dat de coördinatiecentra en steunpunten goed functioneren. 4. 10. Belangrijk is ook dat de sociale dialoog in de kan- didaat-lidstaten en de dialoog tussen de sociaal-economische kringen van de huidige en de toekomstige lidstaten verder worden uitgebouwd, zoals de deelnemers aan de conferentie van de sociale partners in maart 1999 in Warschau hebben beklemtoond. De oprichting van Sociaal-Economische Raden of soortgelijke instellingen — naar het voorbeeld van de SER’s die in een aantal van de huidige EU-lidstaten bestaan — kan daar een nuttige bijdrage toe leveren. 17. 11. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 329/45 4. 11. Ter wille van de samenhang van de interne markt dienen de Unie en de kandidaat-lidstaten nu´ al — dus nog voordat de kandidaat-lidstaten hun handelsbeleid op dat van de Unie hebben afgestemd — hun samenwerking op douanegebied te intensiveren. Te denken valt aan zaken als de afhandeling van douaneformaliteiten aan grensposten (verster- king van de controles aan de grenzen met derde landen, coördinatie met de Europese Unie), de invoering van het wederkerigheidsbeginsel door de kandidaat-lidstaten, het toe- zicht op vrijhavens en vrije zones, de bestrijding van fraude en namaak, de controle op de toepassing van de oorsprongsregels, de verbetering van de betrouwbaarheid van statistische infor- matie en de geleidelijke aanpassing van het handelsbeleid van de kandidaat-lidstaten aan dat van de Unie. In het kader van deze samenwerking zou de Unie de nodige administratieve steun moeten verlenen, inspecties moeten uitvoeren en oplei- dingsprogramma’s voor douanepersoneel moeten opzetten. Om een en ander in goede banen te leiden zou ten slotte ook een waarnemingspost voor de samenwerking op douanegebied moeten worden opgericht, waarbij ook de maatschappelijke en beroepskringen betrokken dienen te worden. 4. 12. Voorts dient ook de kwestie van de economische betrekkingen en handelsrelaties tussen de kandidaat-lidstaten en de voormalige sovjetrepublieken in de regio nader te worden bekeken, en zulks vanuit verschillende oogpunten: ontwikkeling van het onderlinge handelsverkeer, gevolgen van de integratie van de kandidaat-lidstaten in de interne markt voor het onderlinge handelsverkeer, vooruitzichten voor de economische betrekkingen tussen de uitgebreide Unie en de voormalige sovjetrepublieken. 4. 13. Ten slotte dienen ook de economische betrekkingen en handelsrelaties tussen de kandidaat-lidstaten en de met de Unie geassocieerde niet-EU-landen (de drie EVA-landen, Zwitserland en Turkije) onder de loep te worden genomen. In dit verband valt ook te denken aan het uitwisselen van ervaringen met het opnemen van het acquis van de interne markt. Ook zou alvast moeten worden nagedacht over de manier waarop de betrekkingen met die landen na de komende uitbreidingsrondes concreet vorm moet worden gegeven. 5. Prioriteiten voor de Europese Unie 5. 1. Ook de Europese Unie dient zich op de uitbreiding van de interne markt voor te bereiden. Zij dient haar institutioneel bestel te hervormen, meer vaart te zetten achter de harmonisa- tie van de wet- en regelgeving in de diverse sleutelsectoren en de kandidaat-lidstaten bij het overleg over het toekomstige beheer van de uitgebreide interne markt te betrekken. Op die manier dient zij ervoor te zorgen dat de uitbreiding de verdere verdieping van de interne markt niet in de weg staat, maar het vanwege de striktere regels juist mogelijk maakt om nog méér vooruitgang te boeken en de werking van de interne markt verder te verbeteren. Hervorming van het institutionele bestel 5. 2. Het is absoluut noodzakelijk dat de Unie haar institu- tioneel bestel hervormt en haar besluitvormingsprocedures wijzigt om na de komende uitbreidingsrondes nog naar behoren te kunnen functioneren. Met name is het zaak dat de unanimiteitsregel, die in een Unie met bijna tweemaal zoveel lidstaten een enorme handicap is, alleen nog in een zeer beperkt aantal uitzonderingsgevallen wordt toegepast. Wil men bereiken dat een interne markt met 20, 25 of 30 lidstaten nog kan functioneren, dan zal men noodgedwongen moeten overschakelen op meerderheidsbesluiten. 5. 3. Het Comité stelt dan ook met genoegen vast dat de Europese Raad in Keulen heeft besloten in 2000 een intergouvernementele conferentie bijeen te roepen, die zich over de hervorming van het institutionele bestel moet buigen en nog vo´ o´ r eind 2000 een aantal verdragswijzigingen moet uitwerken, zodat de samenhang en de besluitvaardigheid van de Unie nog vo´ o´ r de komende uitbreidingsrondes kunnen worden verbeterd. Voltooiing van de interne markt De Unie dient haar inspanningen om de nog resterende 5. 4. belemmeringen uit de weg geruimd te krijgen onverminderd voort te zetten. Met het oog daarop dient zij het Actieplan, waarvan de looptijd eind 1998 is verstreken, in een aangepaste vorm te verlengen. Zij mag echter in geen geval de teugels vieren want er moet nog een lange weg worden afgelegd. Het Comité wijst er nogmaals op dat de vertraging bij de aanpassing van de wet- en regelgeving aan het acquis moet worden weggewerkt, met name op de volgende terreinen: invoering van een definitieve BTW-regeling, afschaffing van de dubbele belastingheffing, invoering van een regeling voor het verge- makkelijken van fusies van ondernemingen, vaststellen van een operationeel en aantrekkelijk statuut van Europese ven- nootschap, liberalisering van de financiële dienstverlening, openstellen van de markten voor overheidsopdrachten en van de vervoers- en telecommunicatiesector, ontmanteling van overheidsmonopolies en invoering van een uniforme regeling inzake intellectuele eigendom (met een Gemeenschapsoctrooi). Verder moeten ook de nodige aanpassingen worden doorge- voerd met het oog op het toenemende succes van elektronische handel en on line-dienstverlening — twee ontwikkelingen die hun stempel zullen gaan drukken op het handelsverkeer — en moeten naar aanleiding van de invoering van de euro nog extra harmonisatie-inspanningen worden geleverd, met name op belastinggebied. 5. 5. Daarnaast dient de Unie er nauwlettend op toe te zien dat de lidstaten de internemarktrichtlijnen wel degelijk in hun eigen wetgeving opnemen. Dit blijkt tot dusverre niet altijd het geval te zijn, want 15 % van de richtlijnen werd eind 1998 nog steeds niet door alle lidstaten toegepast. Die lidstaten dienen terdege te beseffen dat zij, gelet op het feit dat de kandidaat-lidstaten ertoe worden verplicht het gehele acquis over te nemen, de nodige zelfdiscipline aan de dag dienen te leggen en het goede voorbeeld dienen te geven. C 329/46 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 11. 1999 5. 6. Ter wille van de goede werking van de verruimde interne markt en ter verbetering van de efficiëntie van de gemeenschappelijke regels en voorschriften pleit het Comité met klem voor een beter evenwicht bij de keuze van de juridische instrumenten waarmee de internemarktregels wor- den vastgesteld. Het verwijst naar zijn vorig advies waarin het ervoor pleit dat, als het gemeenschappelijk belang en de cohesie van de interne markt rechtstreeks in het geding zijn, bij voorkeur met verordeningen in plaats van systematisch met richtlijnen wordt gewerkt omdat verordeningen een rechtstreekse en uniforme werking hebben. 5. 7. Verder dient de grootste aandacht te worden geschon- ken aan de kwestie van de wederzijdse erkenningen. De efficiëntie van deze regelingen moet worden vergroot, omdat het belang ervan na de uitbreiding nog zal toenemen en de toepassing nu´ al voor tal van problemen zorgt, zoals de Commissie in een recente mededeling terecht onder de aan- dacht heeft gebracht. 5. 8. Voorts is het absoluut noodzakelijk meer vaart te zetten achter de vereenvoudiging van de communautaire wet- en regelgeving en zo spoedig mogelijk met concrete „hanteerbare” regelingen voor de dag te komen. Dit is vooral van belang voor de kleine en middelgrote bedrijven in de kandidaat-lidstaten die het acquis moeten overnemen. de steunverlening moet worden toegespitst op factoren die van cruciaal belang zijn (met name de verbetering van het ondernemingsklimaat en de ondersteuning van de instanties die zorgen voor en toezicht houden op de toepassing van het acquis), dat nauwgezet moet worden toegezien op het gebruik van de steun en op de naleving van de conditionaliteitscriteria, dat concurrentiedistorsies in de kiem moeten worden ge- smoord en dat de fraudebestrijding moet worden opgevoerd. Het komt erop aan de steunverlening niet als een vorm van „bijstand” op te vatten, maar de beschikbare middelen te gebruiken om de ontwikkeling van de landen in kwestie te stimuleren. Daarom is het beter de steunverlening na verloop van tijd geleidelijk aan terug te schroeven (in plaats van de hulpverlening te blijven opvoeren), de nadruk te leggen op leningen of rentesubsidies en het particuliere initiatief — de ontwikkelingsfactor bij uitstek — te stimuleren. Ten slotte dient via het Phare-programma meer steun te worden verleend ten behoeve van maatregelen op sociaal gebied. 6. 2. Het overleg en de samenwerking met de kandidaat- lidstaten in het kader van de voorbereiding van hun integratie in de interne markt mag geen zaak van de overheid alléén zijn. Ook de maatschappelijke en beroepsorganisaties en het bedrijfsleven moeten er nauw bij worden betrokken. Het is zelfs zo dat de uitbreiding van de interne markt alleen dan een succes kan worden als iedere kandidaat-lidstaat beschikt over een netwerk van goed georganiseerde en representatieve maatschappelijke en beroepsorganisaties die een actieve rol spelen in een op het Europees sociaal-economisch model geënt economisch bestel waarin vrijheid en verantwoordelijkheid hoog in het vaandel staan geschreven. 5. 9. Ten slotte dient de Unie er alles aan te doen om te voorkomen dat nieuwe belemmeringen in het leven worden geroepen. Het Comité pleit er dan ook nogmaals voor dat de lidstaten er via een „gedragscode voor de interne markt” voor zorgen dat hun nationale wet- en regelgeving beter aansluit bij de Europese regels. Deze „euro-compatibiliteit” moet ervoor zorgen dat de politieke, culturele en sociale diversiteit binnen de uitgebreide Unie gehandhaafd blijft zonder dat de goede werking van de interne markt daardoor in het gedrang komt. 6. 2. 1. De maatschappelijke en beroepsorganisaties van de huidige lidstaten dienen er — via de communautaire program- ma’s, en met name het Phare-programma — toe te worden aangezet hun tegenhangers in de kandiaat-lidstaten met raad en daad bij de voorbereiding van de integratie van hun land in de interne markt bij te staan. Via partnerschapsakkoorden dienen beide partijen de onderlinge contacten op te voeren, met hen samen te werken en hen te steunen. 6. Gemeenschappelijke prioriteiten voor de Europese Unie en de kandidaat-lidstaten Steunverlening aan de kandidaat-lidstaten 6. 1. De steunverlening van de Unie aan de kandidaat- lidstaten is van zeer groot belang. Het meerjarenbudget voor de periode tot 2006, dat na het akkoord van Berlijn over Agenda 2000 is vastgesteld, staat echter in geen verhouding tot de enorme uitgaven waarmee de kandidaat-lidstaten nog geconfronteerd zullen worden voordat zij tot de interne markt zullen toetreden. Het is dus absoluut noodzakelijk dat alles in het werk wordt gesteld om de beschikbare middelen zo efficiënt mogelijk te gebruiken. Dit betekent dat de impact van de steunverlening systematisch moet worden geëvalueerd, dat 6. 2. 2. Vooral de steunverlening aan het MKB moet bijzon- dere aandacht krijgen. Het bedrijfsleven van de kandidaat- lidstaten moet meer nog dan voorheen kunnen deelnemen aan de voornaamste Europese programma’s ten behoeve van het bedrijfsleven (kaderprogramma O&TO, steunprogramma ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector, steunregeling van de Europese Investeringsbank, enz. ). Deze programma’s moeten de bedrijven in de kandidaat-lidstaten tegen gunstige voorwaarden aan de benodigde financiële middelen helpen (toegang tot risicokapitaal, rentesubsidies, garanties van de Europese financiële instellingen, enz. ), hen ertoe aanzetten gebruik te maken van het Europese juridische instrumentarium dat hun integratie in de interne markt moet vergemakkelijken (Europees octrooi, gemeenschapsmerk, EG-goedkeuring enz. ) en hen ertoe bewegen transnationale partnerschappen met EU-ondernemingen aan te gaan. 6. 2. 3. Ten slotte dienen de maatschappelijke en beroepsor- ganisaties van de kandidaat-lidstaten met de steun van de Europese Commissie te worden betrokken bij de Europese sociale dialoog. De eerste bijeenkomst van de sociale partners in maart 1999 in Warschau heeft daartoe overigens reeds de weg geëffend. 17. 11. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 329/47 Deelname van de kandidaat-lidstaten aan het overleg over de toekomst van de interne markt De Unie kan van de kandidaat-lidstaten niet verlangen 6. 3. dat zij er genoegen mee nemen zich aan de thans geldende internemarktregels aan te passen. De kandidaat-lidstaten moe- ten de mogelijkheid krijgen zich alvast op de verdere ontwikke- ling van de interne markt voor te bereiden en samen met de huidige lidstaten te bepalen hoe die interne markt er over 10 à 20 jaar dient uit te zien. Zo’n interne markt met 25 of 30 lidstaten zal uiteraard heel andere eisen stellen en heel andere kenmerken vertonen dan de huidige interne markt. Met het oog hierop is het volgens het Comité zaak dat: 6. 3. 1. de kandidaat-lidstaten worden betrokken bij de dis- cussies over de toekomst van de interne markt, met name binnen het kader van de bijeenkomsten van de voor deze problematiek verantwoordelijke ministers; 6. 3. 2. waarnemers van de kandidaat-lidstaten worden uitge- nodigd voor de bijeenkomsten van de comités en andere organen die toezicht moeten uitoefenen op de werking van de interne markt; 6. 3. 3. de kandidaat-lidstaten en hun maatschappelijke en beroepskringen worden betrokken bij het streven om de administratieve procedures te vereenvoudigen en het ontstaan van nieuwe belemmeringen te voorkomen; 6. 3. 4. de EU-instanties en de kandidaat-lidstaten zich samen beraden op de verdere hervorming van de diverse onderdelen van het EU-beleid (incl. het gemeenschappelijk landbouw- beleid) na de Agenda 2000-periode, dit wil zeggen vanaf het jaar 2006; 6. 3. 5. de EU-instanties en de kandidaat-lidstaten zich alvast beraden op de toekomstige handelsrelaties tussen de uitgebrei- de interne markt en haar buurlanden in de regio (niet alleen de overige EER-landen en Zwitserland, maar ook de voormalige sovjetrepublieken en de landen in het Middellandse-Zeegebied) en nagaan in hoeverre de Unie en deze buurlanden elkaar kunnen aanvullen. Brussel, 22 september 1999. 7. Initiatieven van het Economisch en Sociaal Comité 7. 1. Het Comité is zich ervan bewust dat het in het kader van de voorbereiding van de integratie van de kandidaat- lidstaten in de Unie en de interne markt een speciale verant- woordelijkheid draagt. Als spreekbuis van de Europese civiele samenleving heeft het in de eerste plaats als taak ervoor te zorgen dat de sociaal-economische kringen — zowel in West- als in Oost-Europa — daadwerkelijk bij dit integratieproces worden betrokken. Het is dan ook van plan in de komende jaren een 7. 2. aantal initiatieven te nemen. 7. 2. 1. Het zal de dialoog met de maatschappelijke en beroepskringen in de kandidaat-lidstaten in het kader van de diverse „gemengde raadgevende comités” voortzetten en het zal blijven nagaan hoe de situatie en de prioriteiten zich verder ontwikkelen. 7. 2. 2. Het zal jaarlijks bijeenkomsten met vertegenwoordi- gers van de maatschappelijke en beroepskringen in Midden- en Oost-Europa blijven organiseren, waarbij het met name zal nagaan in hoeverre met de aanbevelingen in dit advies rekening is gehouden. 7. 2. 3. Als Waarnemingspost van de Interne Markt zal het er nauwlettend op blijven toezien dat de kandidaat-lidstaten en hun maatschappelijke en beroepsorganisaties bij de proble- matiek rond de uitbreiding van de interne markt worden betrokken. Zo zal het zijn onderzoek naar succesvolle initiatie- ven en methoden op het vlak van de interne markt (PRISM — Progress Report on Initiatives in the Single Market) geleidelijk aan naar de kandidaat-lidstaten uitbreiden. De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité B. RANGONI MACHIAVELLI C 329/48 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 11. 1999 Bevolking (miljoen) Oppervlakte (km2) BBP (mrd euro) BBP per hoofd (100 euro) BBP per hoofd in KKP (100 euro) BBP per hoofd (% EUR-15) Groei BBP op jaarbasis (%) BIJLAGE bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité Vergelijkend overzicht van de kengetallen van de kandidaat-lidstaten Gegevens van het jaar 1997 Tsjechië Slowakije Polen Estland Letland Litouwen Hongarije Slovenië Bulgarije Roemenië LMOE-10 EUR15 10,3 5,38 38,64 1,5 2,5 3,7 10,3 2 8,3 22,75 105,37 374,565 78 866 49 034 312 685 45 227 64 589 65 301 93 030 20 253 110 994 238 391 1 078 370 3 236 180 45,9 17,2 119,7 8,4 39,6 16,1 4,2 28 37 15 31 40 16 4,9 20 27 10 6,5 45 63 23 1 32 47 17 6,5 81 68 43 23 30 12 5,7 39 47 21 4,4 6,9 11,4 3,8 -6,9 9 11 23 6 30,6 295,6 7 130 ,4 14 31 7 -6,6 249,7 118,0 6 28,1 189,83 — — — — — — — — — 157,1 — 10 Levensmiddelenindex 104,4 105,4 112,6 89,3 102,5 106,1 117,5 108,6 1 224 ,6 Gemiddeld maandloon (US $) 337,4 274,6 302,0 249,5 203,4 255 305,0 989,0 94,0 Werkloosheid (%) 4,7 11,6 11,2 10,5 14,4 14,1 8,1 7,3 15 Handelsbalans (mln euro) 20,084 7,754 22,707 2,567 1,429 3,382 16,842 7,382 3,126 7,434 92,707 10 737 Inflatie (%) 8,6 6,1 15 11,2 8,4 8,8 18,3 8,3 1 082,3(1) 154,8 Uitvoer naar de EU (%) 59,90 45,00 63,50 48,60 48,90 36,70 69,90 63,60 44,10 Invoer uit de EU (%) 61,50 39,51 63,00 59,10 53,20 47,70 62,40 67,40 42,10 BTW (%) — — — 18 — — 25/12 — — 56,60 52,30 — — — — — — — — — KKP = koopkrachtpariteiten LMOE-10 = de tien Midden- en Oost-Europese kandidaat-landen (Cyprus is in deze statistiek buiten beschouwing gelaten). (1) 1996: 123


title: Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Zesde Periodieke Verslag van de sociale en economische situatie en ontwikkeling van de regio's in de Europese Unie"

eurovoc_concepts:
Structural Funds
regional development
regional policy
socioeconomic conditions
structural policy

formats: html pdf print

text: C 329/20 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 11. 1999 Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het „Zesde Periodieke Verslag van de sociale en economische situatie en ontwikkeling van de regio’s in de Europese Unie” (1999/C 329/08) De Commissie heeft op 1 september 1999 besloten het Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap te raadplegen over het voornoemde verslag. De Afdeling „Economisch en Monetaire Unie — economische en sociale samenhang”, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 1 september 1999 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Christie. Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 366e zitting (vergadering van 22 september 1999) het onderstaande advies uitgebracht, dat met 108 stemmen vo´ o´ r en 1 stem tegen, bij 1 onthouding, is goedgekeurd. In het kader van de voorbereiding van dit advies heeft de met de voorbereidende werkzaamheden belaste studiegroep een bezoek aan de Schotse Highlands and Islands Region gebracht. 1. Inleiding 1. 1. Aangezien de Unie momenteel de laatste hand legt aan de verordeningen die in de periode 2000-2006 de structurele steunverlening aan achtergebleven regio’s in goede banen moeten leiden, wil het Comité de publicatie van het Zesde Periodiek Verslag (hierna „verslag” genoemd) aangrijpen om na te gaan in hoeverre de sociaal-economische situatie in de regio’s er sinds de hervorming van het Europese structuurbeleid in 1988 op vooruit is gegaan. 1. 2. Met dit zesde verslag wordt de reeks driejaarlijkse „periodieke verslagen” over de sociaal-economische ontwikke- ling van de regio’s — waarvan het eerste in 1981 is gepubli- ceerd — definitief afgesloten. Conform artikel 130B van het Verdrag zullen de eveneens driejaarlijkse „cohesieverslagen” — waarvan het eerste in 1996 is gepubliceerd — voortaan de voornaamste bron van informatie over de sociaal-economische ontwikkeling van de regio’s vormen. Het Comité vestigt er de aandacht op dat de periodieke verslagen een belangrijk beleidsinstrument waren, aangezien de daarin beschreven ontwikkelingen als leidraad werden gebruikt bij de verdeling en toewijzing van de Structuurfondsenmiddelen. Daarom is het van essentieel belang dat de Commissie ook in de nieuwe cohesieverslagen een nauwkeurig en betrouwbaar overzicht van de sociaal-economische ontwikkeling van achtergebleven gebieden tracht te geven, zodat solidariteit en transparantie ook in de toekomst de leidende beginselen achter het Europese structuurbeleid blijven. 1. 3. Tien jaar geleden is de Structuurfondsenregeling ingrij- pend hervormd. Hoewel iedereen het erover eens is dat het structuurbeleid slechts langzaam „tastbare” resultaten oplevert, zijn de economische verschillen tussen de regio’s in de loop der jaren wel degelijk kleiner geworden, een ontwikkeling die, zo blijkt uit het verslag, grotendeels aan de structurele steunmaatregelen van de Unie te danken is. 1. 4. Het verslag verschijnt op het moment dat de Commis- sie zich met de lidstaten beraadt op de verdeling van de Structuurfondsenmiddelen in de periode 2000-2006 en met verscheidene kandidaat-lidstaten onderhandelt over hun toe- treding tot de Unie. Een belangrijk pluspunt van het verslag is het feit dat de Commissie haar analyse toespitst op de factoren die bepalend zijn voor de sociaal-economische ontwikkeling c. q. achterstand van een gebied. Het Comité dringt erop aan dat daaruit de nodige lering wordt getrokken, zeker nu de Unie er een aantal minder ontwikkelde regio’s bij gaat krijgen. Bij het opstellen van de nieuwe programmeringsdocumenten en bij de onderhandelingen over structurele steunverlening aan de nieuwe lidstaten dient te worden voortgebouwd op de positieve ervaringen van regio’s die er duidelijk op vooruit zijn gegaan. 1. 5. Niet alleen vanwege de uitbreiding maar ook vanwege de overgang naar de Monetaire Unie (een ontwikkeling die nogal wat gevolgen zal hebben voor het monetaire beleid binnen de euro-zone) komt het verslag op een uitermate belangrijk moment. De Unie staat aan de vooravond van een nieuwe cruciale fase in haar geschiedenis, een fase waarin zij met enorme economische en institutionele uitdagingen zal worden geconfronteerd en waarin twee fundamentele begin- selen van de Structuurfondsenregeling, nl. de cohesie- en de solidariteitsgedachte, zwaar op de proef zullen worden gesteld. Daarom wil het Comité de publicatie van het verslag niet alleen aangrijpen om de structurele steunverlening in het afgelopen decennium kritisch onder de loep te nemen, maar vooral ook om een aantal concrete aanbevelingen voor de verdere ontwikkeling van het structuurbeleid te formuleren. 2. Algemene opmerkingen 2. 1. Een van de voornaamste conclusies van het verslag is dat de regionale verschillen qua inkomen per hoofd van de bevolking sinds 1988 zijn afgenomen. Bovendien blijkt uit tabel 28 dat de werkgelegenheid in de Structuurfondsenregio’s sindsdien, en met name in de periode 1993-1997, is toegeno- men, wat niet wegneemt dat de werkloosheid in de Unie, en dan vooral in achtergebleven regio’s, nog steeds onaanvaard- baar hoog is. Hoewel tal van factoren hiertoe hebben bijgedra- gen — o. m. de totstandkoming van de interne markt en de investeringen vanuit andere regio’s — moet dit succes toch in de allereerste plaats aan de Structuurfondsen worden toegeschreven. Het Comité neemt de gelegenheid dan ook te baat om dit uitstekende resultaat van het structuurbeleid onder 17. 11. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 329/21 de aandacht te brengen en er bij de EU-instanties op aan te dringen de structurele steunverlening voort te zetten om de in het Verdrag verankerde cohesiedoelstelling te kunnen verwezenlijken. in andere in doelstelling-1-regio’s 2. 1. 1. Hoewel de achtergebleven gebieden er qua werkge- legenheid over het geheel genomen op vooruit zijn gegaan, varieert de situatie toch sterk naar gelang van de lidstaat. Zo blijkt uit tabel 31 van het verslag dat de werkgelegenheid in de Britse en Ierse doelstelling-1-regio’s enorm is gestegen, maar lidstaten een veel minder spectaculaire ontwikkeling heeft doorgemaakt (hoewel de stijging de afgelopen tien jaar ook da´a´r boven het landelijke gemiddelde lag). Alleen in Italië lag de toename van de werkgelegenheid in de Structuurfondsenregio’s beneden het landelijke gemiddelde en is de werkgelegenheid in doelstelling-1-regio’s zelfs afgenomen. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan na te gaan waaraan deze verschillen te wijten zijn en welke lessen daaruit kunnen worden getrokken, met name wat de rol van het economisch beleid van de lidstaten betreft. De statistische informatie in het verslag is zeer 2. 2. gevarieerd en geeft een beeld van de ontwikkeling van de regionale economieën sinds 1986. De verstrekte informatie is van uitstekende kwaliteit en maakt het niet alleen mogelijk de economische ontwikkeling van de regio’s nauwkeurig te beoordelen, maar ook de verschillende regio’s met elkaar te vergelijken. Een nadeel is evenwel dat de Commissie een deel van de informatie niet in tabelvorm maar door middel van grafieken presenteert, wat enigszins afbreuk doet aan de bruikbaarheid van het verslag. Daarom dringt het Comité er bij de Commissie en Eurostat op aan in de volgende verslagen ook de statistische gegevens als zodanig op te nemen. financiële steunregelingen). Het Een belangrijk minpunt van het verslag is het feit dat 2. 2. 1. de Commissie niet heeft gezocht naar een correlatie tussen de sociaal-economische ontwikkeling van de regio’s en het beleid van de lidstaten (incl. is allesbehalve duidelijk waarom zij wel het effect van allerlei soorten particuliere geldstromen (b. v. directe buitenlandse investeringen en O&O-uitgaven) onder de loep neemt, maar de impact van publieke geldstromen (b. v. in het kader van het klassieke financieel-economisch beleid) volledig buiten beschouwing laat. Het is zogoed als zeker dat een verandering in de omvang van de publieke geldstromen aanzienlijke gevolgen zal hebben voor de economische ontwikkelingsmo- gelijkheden van de regio’s, met name binnen het kader van de Economische en Monetaire Unie (EMU). Daarom is het zaak dat naast de impact van particuliere kapitaalstromen ook het effect van het overheidsbeleid op de ontwikkeling van de regio’s wordt geëvalueerd. 2. 2. 1. 1. Dit is zelfs van cruciaal belang in het geval van regio’s die vanaf 2000 geen structurele steun — op enige overgangssteun na — meer kunnen krijgen. Het is veelal aan het gecombineerde effect van Europese en nationale steunmaatregelen (in het kader van de partnerschapsregeling) te danken dat achtergebleven regio’s er qua inkomen en werkgelegenheid sterk op vooruit zijn gegaan. Mocht het wegvallen van de EU-steun automatisch tot gevolg hebben dat ook de nationale steun komt weg te vallen, dan is het gevaar niet denkbeeldig dat deze sociaal-economische „sprong voorwaarts” maar een kort leven beschoren zal zijn. Daarom is het van het grootste belang dat de lidstaten de nodige initiatieven ontplooien om te voorkomen dat het dankzij de EU-steun op gang gekomen ontwikkelingsproces weer tot staan wordt gebracht. 2. 2. 1. 2. Het belang van een adequaat nationaal beleid ten behoeve van de achtergebleven regio’s in de huidige lidstaten zal nog toenemen naarmate het uitbreidingsproces vordert. In de komende jaren zullen immers steeds meer Structuur- fondsenmiddelen naar de kandidaat-lidstaten in Midden- en Oost-Europa toevloeien. Daarom dringt het Comité erop aan dat in de volgende cohesieverslagen ook aandacht wordt geschonken aan de gevolgen van de uitbreiding voor de regio’s die op dı´t moment Structuurfondsensteun ontvangen. De economische prestaties van de regio’s worden 2. 3. voornamelijk gemeten aan de hand van het BBP (1) per hoofd van de bevolking. Vanuit dit oogpunt bekeken zijn de regio’s in de periode 1986-1996 duidelijk naar elkaar toe gegroeid. Zo is het BBP per hoofd in de tien armste regio’s van 41 % tot 50 % van het EU-gemiddelde gestegen. In de 25 armste regio’s en in de vier Cohesielanden is het BBP respectievelijk van 52 % tot 59 % en van 65 % tot 76,5 % toegenomen. 2. 3. 1. Het BBP van de armste regio’s ligt dus al heel wat dichter bij het EU-gemiddelde dan in 1988. Dit blijkt ook uit de gegevens in tabel 29: in vrijwel àlle lidstaten — Italië is de enige uitzondering — is het gemiddelde BBP van doelstelling-1-regio’s in de periode 1988-1996 langzaam maar zeker opgeschoven in de richting van het EU- gemiddelde. De situatie varieert weliswaar naar gelang van de regio en de lidstaat, maar toch zijn er slechts zes doelstelling-1-regio’s waar het BBP in de periode 1988-1996 niet is gestegen ten opzichte van het EU-gemiddelde. In de periode 1993-1996 lag dit aantal hoger (16), maar dit hoeft geen verbazing te wekken aangezien de Unie in die periode met een sterke economische recessie te kampen had en de verschillen in economische prestaties in tijden van economi- sche recessie de neiging hebben groter te worden. Desalniet- temin zijn de meeste doelstelling-1-regio’s er ook in deze moeilijke periode verder op vooruitgegaan. (1) In dit advies wordt met „BBP” steeds „BBP in koopkrachtpariteiten” bedoeld. C 329/22 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 11. 1999 2. 3. 2. Deze positieve ontwikkeling mag de Commissie er niet van weerhouden in haar toekomstige cohesieverslagen terdege aandacht te blijven schenken aan regio’s die er, alle inspanningen ten spijt, niet in zijn geslaagd de kloof ten opzichte van het BBP van de Unie als geheel te verkleinen. Mocht dit verschil zo´ nder EU-steun nog groter zijn geweest, dan betekent dit dat de Structuurfondsen toch een zekere impact hebben gehad en dan dient de Commissie dit in haar verslag duidelijk te vermelden. 2. 3. 2. 1. Verschillen in economische prestaties kunnen te wijten zijn aan verschillen in economische structuur (het respectieve aandeel van de landbouw, de dienstensector en de be- en verwerkende industrie of het feit dat sommige sectoren een herstructureringsproces doormaken) of aan geografische handicaps of het perifere of landelijke karakter van sommige regio’s. Deze beide aspecten zijn medebepalend voor de mate waarin de productiviteit kan worden opgevoerd. Nu de overheid steeds meer onder druk komt te staan om tekst en uitleg te geven over de manier waarop de overheidsmiddelen worden besteed, is het van essentieel belang dat de resultaten van de structurele steunverlening openlijk en objectief worden geëvalueerd, zeker in dı´e gevallen waarin de doelstellingen van de Structuurfondsenregeling niet worden bereikt. 2. 4. Wat de bestrijding van de werkloosheid in achtergeble- ven regio’s betreft blijkt in de afgelopen jaren heel wat minder succes te zijn geboekt. In de tien regio’s met de hoogste werkloosheidspercentages bedroeg de gemiddelde werkloos- heid in 1997 28,1 % tegenover slechts 3,6 % in de tien regio’s met de laagste cijfers. In de periode 1986-1996 blijkt de kloof tussen de 25 regio’s met de laagste werkloosheidspercentages en de 25 regio’s met de hoogste cijfers groter te zijn geworden: in de 25 best presterende regio’s is de werkloosheid op 4 % blijven steken, maar in de 25 slechtst presterende regio’s is zij van 20 % tot 24 % gestegen. Uit tabel 30, waarin gedetailleerde informatie over de werkloosheid in doelstelling-1-regio’s wordt gegeven, blijkt dat de werkloosheid in de minst ontwikkelde regio’s in de periode 1988-1997, en met name in de jaren 1993-1997, nagenoeg overal is toegenomen. 2. 5. Uit het verslag blijkt dat de verschillen in BBP per hoofd een flink stuk kleiner worden in perioden waarin de economische groei van de Unie als geheel boven het gemiddel- de uitkomt (zoals in de jaren 1986-1991), maar weer toenemen in perioden waarin de economische groei op EU-niveau een terugval kent (zoals in de jaren 1991-1994). Uit dit verschijn- sel, dat zich ook op het niveau van de lidstaten voordoet, blijkt duidelijk dat de ontwikkeling van de regionale verschillen in BBP per hoofd grotendeels wordt bepaald door de macro- economische ontwikkeling van de Unie en van de lidstaten. Bijgevolg dient het macro-economisch beleid (monetair en begrotingsbeleid) er overal in de Unie op gericht te zijn te voorkomen dat er een einde komt aan de gestage economische groei, zowel op EU-niveau als op het niveau van de lidstaten. Dit is overigens ook nodig om de prijsstabiliteit te waarborgen. 2. 6. De Commissie heeft de economische ontwikkelingen in de regio’s zeer uitvoerig bestudeerd en geanalyseerd, maar heeft zich helaas niet afgevraagd welke — algemene en specifieke — lessen kunnen worden getrokken uit de aanpak van regionale of nationale overheden die met hun regionaal ontwikkelingsbeleid succes hebben geboekt. Het is van essen- tieel belang dat regio’s met ontwikkelingsproblemen lering kunnen trekken uit de ervaringen van andere regio’s en in het licht van die ervaringen kunnen bepalen op welke manier zij hun regionale ontwikkelingsprogramma’s het best kunnen opzetten en uitvoeren. Aangezien de aanpak van regionale ontwikkelingsproblemen sterk varieert naar gelang van de lidstaat en de regio, dringt het Comité er bij de Commissie op aan na te gaan hoe het komt dat sommige ontwikkelingspro- gramma’s veel vruchten afwerpen en andere heel wat minder succesvol blijken te zijn. Het zou graag zien dat de Commissie in haar volgende cohesieverslagen ook op dı´t aspect ingaat. Ten slotte zou het Comité graag zien dat de Commissie 2. 7. de EU-bevolking meer informatie verstrekt over de omvang van de Europese steunverlening aan achtergebleven gebieden. De geringe opkomst bij de laatste verkiezingen voor het Europees Parlement toont duidelijk aan dat de bevolking de link tussen EU-beleid en welvaart nog niet heeft gelegd. De Commissie zou zich moeten afvragen of zij niet een grotere inspanning moet leveren om de bevolking op de positieve invloed van het EU-beleid attent te maken. 2. 4. 1. Deze ontwikkeling baart vooral zorgen vanwege het hoge percentage langdurig werklozen en werkloze jongeren — in de 25 slechtst presterende regio’s maar liefst 60 % — en vanwege de ingrijpende sociale gevolgen waarmee langdurig werklozen — vooral vrouwen en jongeren — geconfronteerd worden. Er blijkt geen significant verband te zijn tussen de omvang van de langdurige werkloosheid en de verschillen in economische groei. Ook al kunnen de lidstaten wellicht via een herziening van hun arbeidsmarktbeleid (eventueel in combinatie met andere maatregelen aan de aanbodzijde) langdurige werkloosheid tot op zekere hoogte voorkomen, toch is het vooral de Stuctuurfondsenregeling die direct én indirect voor een verbetering van de werkgelegenheidssituatie in achteroprakende industriegebieden en in regio’s met een ontwikkelingsachterstand moet zorgen. 3. De situatie in de regio’s 3. 1. Uit het verslag blijkt dat het gemiddelde jaarlijkse groeicijfer van de vier cohesielanden samen in de periode 1986-1996 boven het EU-gemiddelde lag (2,9 % tegenover 2,1 %), maar dat Griekenland en, zij het in mindere mate, Spanje duidelijk minder goed presteerden dan Ierland en Portugal. Uit de goede resultaten in twee van de vier cohesielan- den mag niet worden geconcludeerd dat het cohesiebeleid over 17. 11. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 329/23 de gehele linie succesvol is geweest. Het Comité zou graag zien dat de Commissie in haar volgende cohesieverslagen ook de verschillen tussen de economische prestaties van de vier cohesielanden onder de loep neemt, en met name de respectie- ve bijdrage van de Structuurfondsen en het Cohesiefonds aan de economische groei van de regio’s in deze landen. 3. 2. Op EU-niveau heeft de structurele steunverlening tot een vermindering van de regionale verschillen in BBP per hoofd van de bevolking geleid (zie figuur 1 in het verslag), maar op nationaal niveau zijn de verschillen in alle lidstaten behalve Portugal en het Verenigd Koninkrijk toegenomen (zie tabel 3 van het verslag). Hieruit kan worden geconcludeerd dat het structuurbeleid van de Unie de samenhang op EU-niveau wel degelijk ten goede komt, maar dat het economisch beleid van de lidstaten het niet eens mogelijk maakt een verdere toename van de ontwikkelingsverschillen op nationaal niveau tegen te gaan. De oorzaak hiervan moet wellicht worden gezocht in het zich alsmaar duidelijker manifesterende duale karakter van de economische ontwikkeling in sommige lid- staten (b. v. groeiverschillen tussen centrum en periferie, her- structurering van de industrie, gebrek aan mobiliteit bij de beroepsbevolking, enz. ). Het staat in ieder geval als een paal boven water dat de verschillen in economische prestaties binnen de lidstaten momenteel groter zijn dan die tussen de lidstaten (zie de ontwikkeling van het BBP op kaart 2). 3. 2. 1. In dit verband zij erop gewezen dat het Comité er in zijn advies over het Vijfde Periodiek Verslag (1) op heeft aangedrongen dat de Commissie in de toekomst ook informa- tie over het effect van het economisch beleid van de lidstaten op de samenhang binnen de lidstaten zou verstrekken. Het Comité vindt het goed dat de Commissie de regio’s 3. 3. indeelt op basis van twee criteria die bepalend zijn voor hun economische ontwikkeling, nl. de relatieve omvang van stedelijke en plattelandsgebieden en het respectieve aandeel van landbouw, industrie en dienstensector in de regio’s. Deze beide factoren zijn immers van grote invloed op de arbeidsproductiviteit (toegevoegde waarde per arbeidskracht), die op haar beurt van doorslaggevend belang is voor de economische groei. 3. 3. 1. Uit het verslag blijkt dat — enkele uitzonderingen daargelaten — centraal gelegen regio’s het in economisch opzicht in de regel beter doen dan perifeer gelegen gebieden. Daar zijn tal van redenen voor aan te voeren, o. m. de economische voordelen van verstedelijking, het welvaartbevor- derend effect van een hoogwaardige dienstensector (met inbegrip van onderwijs- en O&O-activiteiten) en de geringe arbeidsmobiliteit binnen de Unie (die de economische ontwik- kelingsproblemen van achtergebleven regio’s nog vergroot). (1) PB C 236 van 11. 9. 1995, blz. 24. 3. 3. 2. Het is dus duidelijk dat de problemen van achterge- bleven regio’s alleen via een adequate mix van gerichte structurele steunmaatregelen op EU-niveau en passende be- leidsmaatregelen op nationaal niveau uit de wereld kunnen worden geholpen. Hoewel de bijdrage van de Structuurfondsen aan de economische ontwikkeling van achtergebleven regio’s niet mag worden onderschat, kunnen vele problemen alleen maar via adequate maatregelen op nationaal niveau uit de weg worden geruimd. Hoe belangrijk de Structuurfondsen ook zijn, het op gang brengen van een duurzaam ontwikkelingsproces in probleemgebieden vereist heel wat méér dan een beetje structurele steun. Alleen een coherent geheel van — micro- economische èn macro-economische — maatregelen op natio- naal niveau kan dergelijke regio’s op het goede spoor zetten. Een dergelijke aanpak is niet alleen wenselijk maar zelfs absoluut noodzakelijk omdat de lidstaten een zeer heterogeen geheel vormen en zij elk hun eigen methoden en middelen hebben om een regionaal economisch ontwikkelingsbeleid te voeren. Dit neemt evenwel niet weg dat de Commissie er goed aan zou doen om — zonder afbreuk te willen doen aan het subsidiariteitsbeginsel — in haar toekomstige cohesieverslagen aan te geven welk soort maatregelen de lidstaten het best kunnen nemen om de economische ontwikkeling van hun achtergebleven regio’s te stimuleren en zo de economische en sociale samenhang tussen hun regio’s te verbeteren. 3. 4. Sommige achtergebleven regio’s moeten het zonder Structuurfondsensteun stellen door het feit dat de statistische indeling van de EU-regio’s (de zgn. NUTS-indeling) een verte- kend beeld geeft. Zo zijn er in de Unie een aantal sterk achtergebleven regio’s (regio’s met een gering BBP per hoofd van de bevolking) waarvan de ontwikkelingsachterstand aan het oog wordt onttrokken doordat de regio ook enkele zeer welvarende stedelijke agglomeraties telt. Dit is het geval in sommige Ierse, Portugese en Spaanse regio’s, maar ook in andere lidstaten zijn er regio’s die met dit probleem te kampen hebben (b. v. de Schotse Hooglanden en Noord-Ierland). Er zou voor moeten worden gezorgd dat ook achtergebleven regio’s met één of méér sterk ontwikkelde centra structurele steun kunnen krijgen. 3. 4. 1. Daarom stelt het Comité voor dat de Commissie en Eurostat nagaan of de NUTS-indeling niet zou moeten worden verfijnd. Met de huidige indeling is het gevaar immers niet denkbeeldig dat in de toekomst nog veel méér achtergebleven regio’s de dupe worden van een dergelijk economisch „dua- lisme”. 3. 4. 2. Dat de NUTS-indeling wel degelijk tot distorsies kan leiden heeft de studiegroep kunnen vaststellen tijdens haar bezoek aan de Schotse Highlands and Islands Region. Deze zeer uitgestrekte en dunbevolkte regio is economisch uitermate kwetsbaar, maar telt één vrij sterk ontwikkeld centrum, nl. het gebied rond de stad Inverness. Dankzij dit welvarende centrum ligt het inkomen per hoofd van de bevolking van de regio in haar geheel net boven de voor doelstelling-1-regio’s gehanteer- de 75 %-grens. De kans is dan ook groot dat de structurele steunverlening aan de regio uiteindelijk wordt stopgezet, ook C 329/24 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 11. 1999 al is voortzetting van de steunverlening van essentieel belang als men ook buiten deze stedelijke agglomeratie een duurzaam economisch ontwikkelingsproces op gang wil brengen. De welvaart van het gebied rond Inverness straalt weliswaar af op het omliggende platteland, maar dit stimulerende effect is al bij al uitermate zwak en garandeert dan ook helemaal niet dat ook in de rest van de regio uiteindelijk een duurzaam ontwikkelingsproces op gang zal komen. Stopzetting van de steunverlening zou ook in deze regio weleens tot een vorm van economisch dualisme kunnen leiden. Verdere uitbouw van het onderwijs- en opleidings- 3. 5. systeem blijft een essentiële voorwaarde als men doelstelling-1- regio’s uitzicht op duurzame economische ontwikkeling wil geven. In de Schotse Highlands and Islands Region heeft men, via de invoering van nieuwe technologieën en het opzetten van projecten op het vlak van „levenslang leren”, de beslissende aanzet gegeven voor een verbetering van de kennisbasis in deze achtergebleven regio. Dergelijke maatregelen komen niet alleen de vakbekwaamheid van de arbeidskrachten en de productiviteit van de bedrijven ten goede, maar zorgen er ook voor dat verder afgelegen gebieden niet ontvolkt raken en er zelfs nieuwe inwoners bij krijgen, wat op zijn beurt bijdraagt tot het op gang komen van een duurzaam economisch ontwikkelingsproces. 3. 6. Voor de economische ontwikkeling van achtergebleven gebieden blijft het van cruciaal belang dat de infrastructuur — in de brede zin van het woord — verder wordt uitgebouwd. Voor dit soort projecten is al heel wat structurele steun verleend, maar toch is het ontbreken van een goede infrastruc- tuur er nog steeds de oorzaak van dat vele achtergebleven gebieden er maar niet in slagen een duurzaam economisch ontwikkelingsproces op gang te brengen. Daarom dient het verbeteren van de economische infrastructuur van achtergeble- ven regio’s een van de voornaamste prioriteiten van de Structuurfondsenregeling te blijven. 3. 7. Uit het verslag blijkt dat de werkgelegenheid in doelstel- ling-2-regio’s tussen 1989 en 1997 maar langzaam — met slechts 0,1 % per jaar — is toegenomen. Het Comité vindt dit een teleurstellend resultaat, maar stelt anderzijds vast dat de werkloosheid in deze groep regio’s tussen 1993 en 1997 over het geheel genomen is gedaald, terwijl het EU-gemiddelde in dezelfde periode ongewijzigd is gebleven. 3. 7. 1. In drie lidstaten (Duitsland, Frankrijk en Italië) is de werkloosheid in doelstelling-2-regio’s in de periode 1989- 1997 tegen de algemene tendens in aanzienlijk toegenomen. Het Comité stelt vast dat de Commissie dit wel vermeldt, maar geen verklaring geeft voor het feit dat de doelstelling-2-steun in deze landen kennelijk niet het gewenste resultaat heeft opgeleverd. Het dringt erop aan dat de Commissie in de volgende cohesieverslagen ook het effect van de steunverlening aan doelstelling-2-regio’s te berde brengt. Dergelijke kwalitatie- ve evaluaties zijn vooral in het kader van doelstelling 2 van belang omdat kwantitatieve analyses in dit geval haast niet uit te voeren zijn. 3. 8. In doelstelling-5b-regio’s is de werkgelegenheid veel sterker toegenomen dan in de Unie als geheel, wat volgens de Commissie grotendeels aan het MKB te danken is. Het Comité dringt erop aan dat de Unie desondanks haar perifere en plattelandsregio’s (incl. haar berggebieden) blijft steunen en daarbij prioriteit blijft geven aan de ondersteuning van het MKB. Dit aspect van de structurele steunverlening mag in de volgende programmeringsperiode in geen geval op een lager pitje worden gezet. Het Comité stelt vast dat de economische prestaties 3. 9. van de diverse Structuurfondsenregio’s — of deze nu onder doelstelling 1, 2 of 5b vallen — sterk uiteenlopen. Het zou graag zien dat de Commissie in haar volgende cohesieverslagen nagaat waaraan deze verschillen te wijten zijn. Alleen op die manier kunnen minder goed presterende regio’s in staat worden gesteld lering te trekken uit de ervaringen van regio’s die er wél op vooruit zijn gegaan. Daarbij dient naar a´lle aspecten van de steunverleningsprocedure te worden gekeken, van het opstellen van de regionale plannen tot de uitvoering en evaluatie van de concrete maatregelen. 3. 9. 1. Als het eenmaal duidelijk is waarom sommige regio’s méér vooruitgang boeken dan andere, zou het wellicht een goede zaak zijn de Structuurfondsenverordeningen waar nodig bij te stellen — zonder evenwel afbreuk te doen aan het subsidiariteitsbeginsel — om de economische ontwikkeling van probleemgebieden no` g beter te kunnen stimuleren. 3. 10. Het Comité wijst nogmaals op het belang van „com- munautaire initiatieven” voor de ontwikkeling van achtergeble- ven regio’s. Bij de voorbereiding van dit advies is duidelijk gebleken dat vooral bij dit soort initiatieven een bottom up-aanpak wordt toegepast en volgens de beginselen van de partnerschapsregeling wordt gehandeld. Communautaire initiatieven bieden lokale gemeenschappen de mogelijkheid om actief mee te werken aan het terugdringen van hun economische achterstand en oplossingen aan te dragen die op de specifieke plaatselijke omstandigheden zijn toegesneden. 4. Concurrentievermogen 4. 1. De Commissie besteedt terecht veel aandacht aan de factoren die bepalend zijn voor het concurrentievermogen van de regio’s, maar zij slaagt er niet in een concrete maatstaf voor het „meten” van dat concurrentievermogen uit te werken. Zij definieert het begrip „concurrentievermogen” vanuit een puur kwalitatief oogpunt, waardoor dit criterium verkeerd kan worden geïnterpreteerd en bijgevolg niet erg bruikbaar is. Dit komt duidelijk aan het licht in de passage waarin zij een aantal scenario’s voor het wegwerken van regionale verschillen in concurrentievermogen presenteert: de oorzaken en de gevol- gen van sterke regionale economische groei worden daarin door elkaar gehaald. Dit aspect moet dan ook nader worden uitgewerkt. Daarom dringt het Comité er bij de Commissie op aan dat zij deze problematiek opnieuw onder de loep neemt en — zo mogelijk in samenwerking met Eurostat — een degelijk statistisch instrumentarium voor het bepalen van (veranderingen in) het concurrentievermogen van de regio’s tracht uit te werken. 17. 11. 1999 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 329/25 4. 1. 1. Bovendien zou het Comité graag zien dat de Com- missie nagaat hoe het komt dat de arbeids- en kapitaalsproduc- tiviteit in sommige regio’s veel sneller toeneemt dan in andere, aangezien de productiviteit medebepalend is voor het concurrentievermogen en de economische groei van de regio’s, zoals de Commissie zelf in het verslag verklaart. 4. 1. 2. Niettemin worden goede economische prestaties door de Commissie volkomen terecht ook nog aan een aantal andere factoren gerelateerd, nl. aan een goed ontwikkelde dienstensector en/of be- en verwerkende industrie, een sterke innoveerdrang, een goed uitgebouwde en efficiënte infrastruc- tuur en een goed opgeleide beroepsbevolking. Voor de Com- missie en de lidstaten komt het er dan ook op aan om, in het licht van de ervaringen van succesvolle regio’s, een adequate mix van overheidsmaatregelen uit te werken met als doel een betere geografische spreiding van deze vier economische „succesfactoren” te bewerkstelligen. 4. 2. Hoewel de toepassing van het begrip „concurrentiever- mogen” zoals gezegd voor verbetering vatbaar is, komt de Commissie toch met een aantal belangrijke conclusies, die nader zouden moeten worden bestudeerd omdat zij van groot nut kunnen zijn bij het uitwerken van concrete beleidsmaatre- gelen ten behoeve van de economische ontwikkeling van zwakkere regio’s. Een van die conclusies is de opvallend sterke concentratie van O&TO-activiteiten in de (meer centraal gelegen) sterkere regio’s van de Unie. Hier ligt dus een duidelijke taak voor de Structuurfondsen: via steunmaatregelen ter bevordering van O&TO-activiteiten in zwakkere regio’s kunnen de Fondsen een aanzienlijke bijdrage leveren aan het verbeteren van de cohesie binnen de Unie. Het Comité wijst er in dit verband op dat de Unie in het verleden al een aantal communautaire initiatieven heeft opgezet om de O&TO- activiteit in zwakkere EU-regio’s — en met name in het MKB — te stimuleren. 4. 3. De Commissie onderstreept in haar verslag de belang- rijke rol van de MKB-sector als bron van werkgelegenheid en als motor van het technologische innovatieproces. In dit verband wijst het Comité erop dat het MKB ook bij de uitbouw van de informatiemaatschappij een belangrijke rol speelt. Gelet op de belangrijke bijdrage van het MKB aan de economische ontwikkeling van de regio’s is het zonder meer duidelijk dat de steunverlening aan deze sector moet worden gehandhaafd en zo mogelijk zelfs nog moet worden opgevoerd. 4. 3. 1. De conclusies van de Commissie moeten evenwel met de nodige omzichtigheid worden benaderd, aangezien de tot lidstaat situatie van sector tot sector en van lidstaat verschilt. Zo blijkt uit tabel 17 van het verslag dat de betekenis van de MKB-sector als bron van werkgelegenheid sterk verschilt al naargelang het om de dienstensector dan wel de be- en verwerkende industrie gaat. Daarom dringt het Comité erop aan dat de steunverlening zoveel mogelijk wordt geconcen- treerd op de kleine en middelgrote bedrijven die de meeste arbeidsplaatsen creëren. 4. 3. 1. 1. Het Comité is van oordeel dat de rol van kleine en middelgrote ondernemingen in regionale ontwikkelingsproces- sen nader moet worden onderzocht en dat de resultaten van dit onderzoek in de volgende cohesieverslagen bekend moeten worden gemaakt. Bij dit onderzoek moeten vooral de volgende aspecten worden bestudeerd: (1) het „overlevingspercentage” van kleine en middelgrote ondernemingen en de oorzaken van de aanzienlijke regionale verschillen wat de „sterftecijfers” in deze sector betreft, (2) de potentiële bijdrage van kleine en middelgrote bedrijven op het vlak van onderzoek, ontwikke- ling en innovatie en de oorzaken van de regionale verschillen op dit terrein, (3) de regionale verschillen op het stuk van de marktaandelen van kleine en middelgrote ondernemingen die zich met dit soort activiteiten bezighouden, en (4) de toegankelijkheid van de Structuurfondsen voor kleine en middelgrote ondernemingen, met name de mate waarin derge- lijke bedrijven steun kunnen krijgen voor de ontwikkeling van hun eigen potentieel op het vlak van onderzoek, ontwikkeling en innovatie. Ook naar de rol van netwerken van bedrijfsad- viesdiensten zou onderzoek kunnen worden gedaan. De conclusies van de Commissie met betrekking tot de 4. 4. betekenis van infrastructuur en menselijk potentieel voor de (potentiële) economische prestaties van zwakkere regio’s komen niet als verrassing. Alle structurele steunverlening ten spijt hebben de cohesielanden op dit vlak echter nog steeds een — in sommige gevallen aanzienlijke — achterstand ten opzichte van de overige lidstaten. Het Comité stelt vast dat de achterstand het grootst is op het gebied van onderwijs en milieu (met name op het gebied van de drinkwatervoorziening en afvalwaterbehandeling). Het is dus duidelijk dat op deze terreinen een grotere inspanning moet worden geleverd, zowel op nationaal als op EU-niveau. Een belangrijke conclusie van het verslag betreft de 4. 5. manier waarop de Structuurfondsenregeling concreet ten uitvoer is gelegd. Op dit terrein blijkt heel wat vooruitgang te zijn geboekt, met name wat de toepassing van de partner- schapsregeling bij het uitwerken, tenuitvoerleggen en evalueren van de diverse maatregelen betreft. Het Comité heeft de Commissie steeds gesteund in haar pogingen om de partner- schapsregeling verder aan te scherpen, een houding die, zoals uit het verslag blijkt, de regionale ontwikkeling ten goede is gekomen. Het pleit dan ook nogmaals voor een adequate toepassing van het partnerschapsbeginsel, omdat dit een van de vastgestelde succesfactoren is. Verder dringt het er bij de lidstaten op aan dat zij dit beginsel in a´lle fasen van het steunverleningsproces toepassen en zo nodig nog aanscherpen. 4. 5. 1. De studiegroep heeft tijdens haar bezoek aan de Schotse Hooglanden vastgesteld dat de partnerschapsregeling wel degelijk bijdraagt tot het op gang komen van een duurzaam economisch ontwikkelingsproces. Als de lokale sociaal-economische kringen bij een en ander worden betrok- ken, gaan vele lokale groepen zich medeverantwoordelijk voelen voor de economische ontwikkeling van hun regio, wat niet alleen de kwaliteit van de programma’s ten goede zal komen, maar bovendien de lokale bevolking — burgers en groeperingen — in staat zal stellen en ertoe zal aanzetten de sociaal-economische ontwikkeling van hun regio gezamenlijk aan te pakken. Het is dan ook van essentieel belang dat de lokale „partners” over de nodige middelen beschikken om aan „capaciteitsopbouw” te doen, d. w. z. om de vereiste kennis en inzichten omtrent de diverse aspecten van de lokale ontwikkelingsprogramma’s te verwerven, zodat zij een actieve C 329/26 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 11. 1999 rol kunnen spelen bij het uitwerken en tenuitvoerleggen van het overheidsbeleid. Medewerking van de lokale bevolking in het kader van een partnerschapsregeling is van cruciaal belang voor het welslagen van het nagestreefde ontwikkelingsproces, ook al wordt het belang daarvan misschien onderschat. 5. Uitbreiding 5. 1. Het Comité vindt het een goede zaak dat in het verslag ook de sociaal-economische situatie in Cyprus en de Midden- en Oost-Europese kandidaat-lidstaten wordt behandeld. De Commissie schetst een duidelijk beeld van de omvang van het transitieproces, dat aanvankelijk zelfs een daling van het BBP met zich mee heeft gebracht. Zij bevestigt met haar analyse wat iedereen al vreesde, nl. dat er heel wat extra geld nodig zal zijn om de kandidaat-lidstaten op het peil van de huidige lidstaten te brengen. 5. 2. Over het geheel genomen is de conclusie van de Commissie minder pessimistisch dan de commentaren die in sommige andere kringen te beluisteren vallen. Opvallend is dat ook de kandidaat-lidstaten met een duidelijke tegenstelling tussen perifere en centraal gelegen regio’s te kampen hebben. Daarom is het zaak dat de Commissie de overheden van de kandidaat-lidstaten zo spoedig mogelijk duidelijk kan maken op welke manier zij hun regionale ontwikkelingsproblemen het beste kunnen aanpakken. 5. 3. Uit het verslag blijkt zoals verwacht dat in alle kan- didaat-lidstaten het BBP nog steeds een flink stuk beneden het EU-gemiddelde ligt en de meeste regio’s volgens de huidige criteria als doelstelling-1-regio’s te beschouwen zijn. Toch zijn een aantal meer ontwikkelde gebieden er sinds 1993 sterk op vooruitgegaan. De Commissie verwacht zelfs dat sommige economische kerngebieden nog vo´ o´ r de toetreding de 75 %- grens zullen overschrijden. Dit is een bemoedigende vaststel- ling, waarbij men evenwel dient te bedenken dat het inhaalpro- Brussel, 22 september 1999. ces niet overal in hetzelfde tempo verloopt en dat in sommige landen nog helemaal géén vooruitgang is geboekt. Ondanks deze positieve ontwikkeling bedraagt het 5. 3. 1. gemiddelde BBP per hoofd van de bevolking in de Midden- en Oost-Europese kandidaat-lidstaten, berekend op basis van de huidige wisselkoersen, slechts zo’n 13 % van het EU- gemiddelde. Dit geeft een duidelijk beeld van de omvang van de steun die deze landen nodig hebben om hun sociaal- economische situatie te verbeteren en zich voor te bereiden op het EU-lidmaatschap. 5. 4. De kandidaat-lidstaten kampen met zeer grote regiona- le verschillen, wat eveneens te verwachten was. Aan het begin van het transitieproces waren er twee factoren die tot een zeer ongelijke economische ontwikkeling konden leiden. In de eerste plaats was er de erbarmelijke situatie op het vlak van de overheidsfinanciën, waardoor er maar weinig eigen middelen beschikbaar waren om zwakkere regio’s financieel bij te springen. In de tweede plaats was er de zeer ongelijke spreiding van directe buitenlandse investeringen, die slechts een handvol regio’s, vooral in de omgeving van de hoofdsteden, ten goede zijn gekomen. In alle kandidaat-lidstaten hebben het zeer ongelijke verloop van het transitieproces en het daarmee samenhangende economische aanpassingsproces de regionale verschillen nog vergroot. Het is duidelijk dat de uitbreiding het cohesiebeleid van 5. 5. de Unie zwaar op de proef zal stellen en een enorme financiële inspanning zal vergen. Daar staat evenwel tegenover dat de uitbreiding de economische ontwikkeling van de kandidaat- lidstaten een krachtige impuls zal geven. Het Comité vestigt er evenwel de aandacht op dat de uitbreiding niet alleen de kandidaat-lidstaten maar ook de Unie zélf concrete economi- sche voordelen zal opleveren. De Unie dient de extra kosten voor het cohesiebeleid in het juiste perspectief te plaatsen. Zij mag deze kosten niet als een „verliespost” beschouwen en dient terdege te beseffen dat de economische voordelen van de uitbreiding de extra cohesie-uitgaven ten dele zullen compenseren. De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité B. RANGONI MACHIAVELLI