title: Id-Direttiva 1999/96/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta' Diċembru 1999 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet ta' l-Istati Membri f'dawk li huma miżuri li għandhom jittieħdu kontra l-ħruġ ta' tniġġis forma ta' gass jew partiċelli minn compression ignition engines għall-użu f'inġenji, u l-ħruġ ta' gassijiet li jniġġsu minn positive ignition engines li jaħdmu b'gass naturali jew gass tal-pitrolju likwidu għall-użu f'inġenji u li jemenda id-Direttiva tal-Kunsill 88/77/KEE

eurovoc_concepts:
air quality
approximation of laws
combustion gases
motor vehicle
motor vehicle pollution

text: 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 269 31999L0096 L 44/1 IL-ĠURNAL UFFIĊJALI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ 16. 2. 2000 ID-DIRETTIVA 1999/96/KE TAL-PARLAMENT EWROPEW U TAL-KUNSILL tat-13 ta’ Diċembru 1999 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membri f’dawk li huma miżuri li għandhom jittieħdu kontra l-ħruġ ta’ tniġġis forma ta’ gass jew partiċelli minn compression ignition engines għall-użu f’inġenji, u l-ħruġ ta’ gassijiet li jniġġsu minn positive ignition engines li jaħdmu b’gass naturali jew gass tal-pitrolju likwidu għall-użu f’inġenji u li jemenda id-Direttiva tal-Kunsill 88/77/KEE IL-PARLAMENT EWROPEW U L-KUNSILL TA’ L-UNJONI EWROPEA Wara li kkunsidraw it-Trattat li jistabbilixxi l-Komunitajiet Ewro- pej, u b’mod partikolari l-Artikolu 95 tiegħu, traffiku urew li huma inqas mill-figura attwali; billi minħabba din ir-raġuni standards stretti dwar il-ħruġ ta’ tniġġis minn inġenji tat-toroq għandhom jiġu stabbiliti; Wara li kkunsidra l-proposta tal-Kummissjoni, (1) (4) Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali (2), Skond il-proċedura stabbilita fl-Artikolu 251 tat-Trattat (3), (1) (2) Billi għandhom jittieħdu miżuri fi ħdan l-istruttura tas-suq intern; Billi l-ewwel programm ta’ azzjoni tal-Komunità Ewropea dwar il-protezzjoni ta’ l-ambjent (4), approvat mill-Kunsill nhar it-22 ta’ Novembru 1973, kien jitlob li tingħata attenzjoni lill-iżviluppi xjentifiċi aħħarija f’dik li hi l-ġlieda kontra t-tniġġis ta’ l-arja kkawżat minn gassijiet mormija minn inġenji tat-triq u għad-Direttivi addottati qabel biex jiġu emendati skond il-bżonn; billi l-ħames programm ta’ azzjoni, li fil-kuntest ġenerali tiegħu kien ġie approvat mill- Kunsill b’riżoluzzjoni ta’ l-1 ta’ Frar 1993 (5), jinkludi aktar miżuri li għandhom jittieħdu sabiex jitnaqqas konsidere- volment il-livell preżenti ta’ ħruġ ta’ tniġġis minn inġenji tat-triq; (3) Billi huwa rikonoxxut li l-iżvilupp tat-trasport fi ħdan il-Komunità wassal għall-piżijiet kbar fuq l-ambjent; billi numru ta’ estimi uffiċjali dwar iż-żieda fid-densità tat- (1) ĠU C 173, 8. 6. 1998, p. 1 u ĠU C 43, 17. 2. 1999, p. 25. (2) ĠU 407, 28. 12. 1998, p. 27. (3) L-opinjoni tal-Parlament Ewropew tal-21 ta’ Ottubru 1998 (ĠU C 341, 9. 11. 1998, p. 74), Posizzjoni Komuni tal-Kunsill tat-22 ta’ April 1999 (ĠU C 296, 15. 10. 1999, p. 1) u deċiżjoni tal-Parlament Ewropew tas-16 ta’ Novembru 1999 (għadhom mhux ippublikati fil- Ġurnal Uffiċjali). (4) ĠU C 112, 20. 12. 1973, p. 1. (5) ĠU C 138, 17. 5. 1993, p. 1. kien mad-dati jikkoinċidi Billi d-Direttiva 88/77/KEE (6) stabbiliet il-limiti għall-valuri ta’ ħruġ ta’ karbonju tal-monoxide, idrokarboni mhux maħ- ruqa u nitroġeni ossidi minn magni diesel għal użu f’inġenji tat-toroq fuq il-bażi ta’ proċedura għall- ta’ eżami kondizzjonijiet Ewropej tas-sewqan għall-inġenji kkonċer- nati; billi din id-Direttiva kienet emendata l-ewwel darba minn Direttiva 91/542/KEE (7) f’żewġ stadji, l-ewwel stadju (1992/1993) ta’ implimentazzjoni għal standards Ewropej ġodda dwar il-ħruġ ta’ tniġġis minn inġenji għall-passiġġieri; billi t-tieni stadju (1995/1996) stabbilixxa orjentazzjoni fit-tul għall- industrija Ewropea ta’ l-inġenji billi ffissa valuri limiti bba- żati fuq ir-riżultati mistennija minn teknoloġiji li kienu għadhom qed jiġu żviluppati, filwaqt li ingħata ċans lill- industrija biex ittejjeb dawn it-teknoloġiji; billi d-Direttiva 96/1/KE (8) kienet teżiġi li fejn jidħlu inġenji żgħar li jaħdmu bid-diesel b’ċilindru ta’ volum swept ta’ inqas minn 0. 7dm3 u fejn il-qawwa tal-veloċità hija meqjusa aktar minn 3 000 minn -1, il-valur limitu għall-ħruġ ta’ partiċelli hekk kif stabbilit f’Direttiva 91/542/KEE għandu jiddaħħal mill-1999; billi, minkejja dan, huwa meqjus raġonevoli fuq bażi teknika li tinżamm differenza fuq ħruġ ta’ partiċelli minn inġenji żgħar u veloċi li għandhom ċilindru ta’ volum swept inqas minn 0. 75dm3 u b’qawwa ta’ veloċità ta’ aktar minn 3 000 minn -1, iżda din id-differenza għandha tispiċċa fl-2005; jaħdmu bid-diesel li (5) taħt l-Artikolu 5(3) Billi, tad-Direttiva 91/542/KEE, il-Kummissjoni kellha tirraporta lill-Kunsill qabel tmiem jkun sar dwar ir-reviżjoni l-1996 dwar il-progess li (6) ĠU L 36, 9. 2. 1988, p. 33. (7) ĠU L 295, 25. 10. 1991, p. 1. (8) ĠU L 40, 17. 2. 1996, p. 1. (6) (7) (8) (9) 270 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 tal-valuri limiti għal ħruġ ta’ tniġġis kombinat, jekk ikun hemm bżonn, b’reviżjoni ta’ l-eżami ta’ proċedura; billi dawn il-limiti riveduti m’għandhomx ikunu japplikaw qabel l-1 ta’ Ottubru 1999 fejn jidħlu tipi ġodda għall- approvazzjoni; ta’ karburanti u inġenji, Billi l-Kummissjoni implimentat programm Ewropew dwar il-kwalità ta’ l-arja, il-ħruġ mit-traffiku fit-toroq, teknolo- ġiji (il-programm Inġenji- karburanti), bl-għan li jintlaħqu l-ħtiġijiet ta’ l-Artikolu 4 tad-Direttiva 94/12/KE (1); billi studju dwar il-prezz u l-effettività fi ħdan il-programm Inġenji-karburanti wera li l-inġenji hemm bżonn ta’ diesel għal vetturi ta’ strapazz kien neċessarju sabiex tintlaħaq kwalità ta’ l-arja sas-sena 2010 hekk kif deskritta minn komunikat il-programm Inġenji-karburanti; iżjed titjib fit-teknoloġija ta’ tal-Kummissjoni dwar jirrapreżentaw aħjar it-tendenzi idrokarboni totali u NOx u 80 % karbonju monoxide, f’partiċelli għandu jwassal għal titjib fil-benefiċċji tal- kwalità ta’ l-arja fuq medda nofsana ta’ żmien; billi dan in-tnaqqis ħa jqis l-effett ta’ l-emmissjonijiet ta’ eżamijiet ġodda taċ-ċikli fis- li jgħaddu minn sewqan esperjenzati minn inġenji manutenzjoni; billi l-limitu addizzjonali fuq NOx applika- bli mill-2008 għandu jwassal għal tnaqqis addizzjonali ta’ 43 % fil-limit ta’ l-emmissjonijiet ta’ dan it-tniġġis; billi, il-Kummissjoni mhux aktar tard minn tmiem 2002, għandha tqis it-teknoloġija eżistenti bl-intenzjoni li tikkon- ferma l-i standards mandatorji ta’ NOx għall-2008 f’rapport lil Parlament Ewropew u lil Kunsill, akkumpanjat, jekk ikun hemm bżonn, minn proposti xierqa; li (10) Billi valuri limiti ta’ ħruġ premissibli huma introdotti li huma applikabli għall-inġenji definiti bħala “Inġenji li ma jgħamlux ħsara lill-ambjent”(EEVs); Billi titjib fil-ħtiġijiet għall-magni ġodda diesel fid-Direttiva 88/77/KEE jiffurmaw parti minn strateġija globali tal- Komunità li għandha wkoll l-i standards għall-inġenji kummerċjali ħfief u għall-inġenji tal- passiġieri mis-sena 2000, titjib fil-karburanti għall-inġenji u assessjar aktar metikoluż tal-manutenzjoni ta’ l-inġenji fejn jidħol ħruġ ta’ tniġġis; tinkludi reviżjoni ta’ imniżżla mid-Direttiva Billi d-Direttiva 88/77/KEE hija waħda minn dawk id-Direttivi separati taħt il-proċedura ta’ l-approvazzjoni tat-tipi hekk kif tal-Kunsill 70/156/KEE tas-6 ta’ Frar 1970 dwar l-appossimazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membri li għandhom x’jaqsmu ma’ l-approvazzjoni tat-tipi ta’ l-inġenji u t-trailers tagħhom (2); billi l-oġġettiv li jitnaqqas il-livell ta’ ħruġ ta’ tniġġis minn inġenji ma jistax jintlaħaq b’mod suffiċjenti mill-Istati Membri individwali u jista għaldaqstant jintlaħaq aħjar li l-Istati Membri ta’ bl-approssimazzjoni għandhom x’jaqsmu ma’ miżuri li għandhom jittieħdu kontra t-tniġġis ta’ l-ara minn inġenji; tal-liġijiet idrokarboni Billi tnaqqis fil-limiti ta’ ħruġ li jibdew japplikaw mis-sena 2000 jikkorrispondu għal tnaqqis ta’ 30 % fil-ħruġ ta’ kar- bonju monoxide, totali, NOx u materja ġew identifikati mill-programm Inġenji- f’partiċelli karburanti bħala miżuri kruċjali sabiex jintlaħaq livell sodisfaċenti fil-kwalità ta’ l-arja fuq medda nofsana ta’ żmien; billi tnaqqis ta’ 30 % tad-duħħan exhaust fuq dak imkejjel minn tipi ta’ magni kurrenti u li jikkumplimenta d-Direttiva tal-Kunsill 72/306/KEE (3) għandu jwassal għall-tnaqqis għall-materja f’partiċelli; billi aktar tnaqqis fil- limit ta’ l-emmissjonijiet applikabli mill-2005 ta’ 30 % (1) ĠU L 100, 19. 4. 1994, p. 42. (2) ĠU L 42, 23. 2. 1970, p. 1. Direttiva l-aħħar emendata bid-Direttiva 98/91/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (ĠU L 11, 16. 1. 1999, p. 25). (3) ĠU L 190, 20. 8. 1972, p. 1. Direttiva l-aħħar emendata bid-Direttiva 97/20/KE (ĠU L 125, 16. 5. 1997, p. 21). (11) Billi sistemi ta’ dianjosi fuq il-vettura (OBD) għadhom mhux daqshekk żviluppati għall-inġenji ta’ strapazz imma se jkunu introdotti mill-2005 sabiex ikun identifikat malajr l-ħruġ ta’ komponenti kritiċi u sistemi fuq meta jfalli l-inġenji u għaldaqstant iwassal għal titjib sinifikattiv fil- manutenzjoni ta’ ħruġ inizjali fuq inġenji li jkunu qegħdin spezzjonar għall-manutenzjoni u permezz manutanezjoni aħjar; billi speċifiċi għad- durabbilità ta’ inġenji ġodda ta’ l-istrapazz u sabiex ikunu konformi ma’ l-eżaminar ta’ inġenji ta’ strapazz li jkunu qegħdin għall-manutenzjoni jkunu introdotti mill-2005; rekwiżiti ta’ (12) Billi approvazzjoni ta’ tipi ġodda ta’ eżaminar ċikliku għal gassijiet u ħruġ ta’ partiċelli u duħħan li jċajpar ikunu intro- dotti sabiex ikun hemm evalwazzjoni aktar rappreżentat- l-emmissjonijiet minn magni diesel waqt ta’ tiva ta’ eżaminar li kondizzjonijiet jixbħu aktar dawk ta’ l-inġenji waqt il-manutenzjoni; billi eżami kombinat (b’żewġ ċikli) ġdid ikun introdot għall-magni diesel kon- venzjonali u għal dawk il-magni diesel li għandhom katalist ta’ l-ossidazzjoni; billi eżami kombinat (b’żewġ ċikli) ġdid ikun introdott għal magni li jaħdmu bil-gass u, kif ukoll, għall-magni diesel li għandhom sistema avvanzata li tik- kontrolla l-ħruġ; billi mill-2005, il-magni diesel kollha għandhom ikunu eżaminati miż-żewġ proċeduri; billi l-Kummissjoni tara li jsir progress fin-negozjati li jwasslu għall-armonizzazzjoni dinjija fil-proċeduri ta’ l-eżami; (13) Billi, l-Istati Membri għandhom jitħallew, permezz ta’ inċentivi fiskali, jinkoraġġixxu l-introduzzjoni fis-suq ta’ inġenji li jissodisfaw il-ħtiġijiet adottati fuq livell Komuni- liema inċentivi għandhom ikunu konformi mad- tarju, disposizzjonijiet ċerti kondizzjonijiet maħsuba sabiex jevitaw taqlib fis-suq intern; filwaqt li din d-Direttiva ma taffetwax id-dritt ta’ l-Istati Membri li jinkludu ħruġ ta’ tniġġis u sustanzi oħra meta jiġu biex jikkalkolaw it-taxxi tat-traffiku fuq inġenji; jissodisfaw tat-Trattat u 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 271 (14) Billi, fl-iżvilupp ta’ leġislazzjoni tal-Komunità li jikkon- ċerna ħruġ minn inġenji, għandhom jitqiesu r-riżultati ta’ riċerka li għaddejja bħal issa dwar il-karatteristiċi tal- partiċelli għandhom jittieħed f’kunsiderazzjoni; 3. Annessi I sa VIII ser jinbidlu b’Annessi I sa VII li jidhru fl-Anness ta’ din id-Direttiva. (15) Billi l-Kummissjoni għandha tirraporta qabel il-31 ta’ Diċembru 2000 fuq l-iżviluppi ta’ apparat li jkejjel il-ħruġ għall-inġenji diesel ta’ strapazz u r-relazzjoni mal-kwalità u tal-karburant, r-riproduċibbililtà tal-partiċelli u proċeduri kampjuni u l-iżvilupp ta’ eżami ċikliku dinji; il-bżonn ta’ tal-kejl fl-akkuratezza titjib (16) Billi d-Direttiva 88/77/KEE għandha tiġi amendata kif ġej; Artikolu 2 1. B’effett mill-1 ta’ Lulju 2000, l-ebda Stat Membru ma jista’, fuq raġunijiet relatati ma’ gassijiet u tniġġis ta’ partiċelli u viżibbilità ħażina minħabba ħruġ ta’ duħħan minn magna: — jirrifjuta li jagħti approvazzjoni tat-tip KE, joħroġ id-dokument li għalih hemm provdut fl-aħħar inċiż ta’ Arti- kolu 10(1) jagħti approvazzjoni tat-tip nazzjonali għal tip ta’ inġenju li jaħdem b’compression ignition jew magna bil-gass, jew tad-Direttiva 70/156/KEE, jew li jew li ADOTTAW DIN ID-DIRETTIVA Artikolu 1 — jipprojbixxi r-reġistrazzjoni, bejgħ, dħul fis-servizz jew użu ta’ dawn l-inġenji l-ġodda, jew Id-Direttiva 88/77/KEE qegħda hawnhekk tiġi emendata kif ġej: compression ignition jew magna bil-gass, jew — jirrifjuta li jagħti approvazzjoni tat-tip KE għal xi tip ta’ 1. It-titlu ser jinbidel b’dan: “Direttiva tal-Kunsill 88/77/KEE tat-3 ta’ Diċembru 1987 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membri f’dak li hu miżuri li għandhom jittieħdu kontra l-ħruġ ta’ gassijiet u tniġ- ġis ta’ partiċelli minn compression ignition engines għal użu f’inġenji, u ħruġ ta’ gassijiet li jniġġsu minn positive ignition engines li jaħdmu b’gass naturali jew gass tal-pitrolju likwidu ghall-użu f’inġenji”. 2. Artikolu 1 ser jinbidel minn dan: — jipprojbixxi l-bejgħ jew użu ta’ compression ignition jew magni bil-gass ġodda, jekk ir-rekwiżiti xierqa ta’ l-Annessi għad-Direttiva 88/77/KEE, hekk kif emendati minn din id-Direttiva, ikunu sodisfatti speċjal- ment fejn jidħol ħruġ ta’ gassijiet u tniġġis ta’ partiċelli u viżibbilità ħażina minħabba ħruġ ta’ duħħan mill-magna ikunu konformi mal-valuri limiti hekk kif imniżżla jew f’linja A jew linja B jew B1 jew B2 jew il-valuri limiti hekk kif imniżżla f’linja C tat-tabella f’sezzjoni 6. 2. 1 ta’ l-Anness I għad-Direttiva 88/77/KEE, hekk kif emendata minn din id-Direttiva. “Artikolu 1 2. B’effett mill-1 ta’ Ottubru 2000, l-Istati Membri: Għall-għan ta’ din id-Direttiva: — ‘inġenju’ tfisser kwalunkwe inġenju hekk kif definit minn Anness II sezzjoni A tad-Direttiva 70/156/KEE li jaħdem b’ compression engine jew magna bil-gass, bl-eċċezjoni ta’ inġenji f’kategorija M1 li teknikament ikollhom piż mas- simu permissibli ta’ anqas minn jew ugwali għal 3,5 t, — ‘compression ignition jew magna bil-gass’ tfisser li s-sors tal- propulsjoni mottiva ta’ inġenju għal tip approvat, tista’ tin- għata bħala enti separata teknikament hekk kif definit minn Artikolu 2 tad-Direttiva 70/156/KEE. — ma jistgħux jagħtu aktar approvazzjoni tat-tip KE jew joħorġu d-dokument provdut fl-aħħar inċiż ta’ l-Artikolu 10(1) tad- Direttiva 70/156/KEE, u — għandhom jirrifjutaw approvazzjoni tat-tip nazzjonali, għal tipi ta’ compression ignition jew magni bil-gass u tipi ta’ inġenji li jaħdmu b’compression ignition jew magni bil-gass fejn il-ħruġ ta’ gassijiet u tniġġis partikolari u viżibbilità ħażina minħabba duħ- ħan mill-magna ma jikkonformawx mal-valuri limiti hekk kif imniżżla f’linja A tat-tabella f’sezzjoni 6. 2. 1 ta’ l-Anness I tad- Direttiva 88/77/KEE, hekk kif emendati minn din id-Direttiva. — ‘EEV’ tfisser inġenji li ma jagħmlux ħsara lill-ambjent li jkun inġenju li jaħdem b’magna li tikkonforma mal-valuri limiti permessi ta’ ħruġ hekk kif mgħotija f’linja C tat- tabella li hemm f’sezzjoni 6. 2. 1 ta’ l-Anness I. ” 3. B’effett mill-1 ta’ Ottubru 2001 u bl-eċċezzjoni ta’ inġenji u magni maħsuba biex jiġu esportati lil pajjiżi terzi u bl-eċċezjoni l-Istati ta’ magni biex jibdlu għal Membri jkollhom: inġenji għal manutenzjoni, 272 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 — jikkonsidraw ċertifikati jakkumpanjaw inġenji ġodda jew magni ġodda li jikkonformaw mad-Direttiva 70/156/KEE bħala mhux aktar validi għall-għanijiet ta’ l-Artikolu 7(1) ta’ dik id-Direttiva, u ta’ konformità li — jipprojbixxu r-reġistrazzjoni, bejgħ, dħul fis-servizz jew użu ta’ inġenji ġodda li jaħdmu b’compression ignition jew magna bil- gass u l-bejgħ u użu ta’ compression ignition jew magni bil-gass ġodda, 6. B’effett mill-1 ta’ Ottubtu 2008, l-Istati Membri: — ma jistgħux jagħtu aktar approvazzjoni tat-tip KE jew joħorġu d-dokument provdut fl-aħħar inċiż ta’ l-Artikolu 10(1) tad- Direttiva 70/156/KEE, u — għandhom jirrifjutaw approvazzjoni tat-tip nazzjonali, fejn il-ħruġ ta’ gassijiet jew tniġġis partikolari u l-viżibbilità ħażina minħabba d-duħħan mill-magna ma jikkonformawx mal-valuri limiti hekk kif imniżżla f’linja A tat-tabella f’sezzjoni 6. 2. 1 ta’ l-Anness I għad-Direttiva 88/77/KEE, hekk kif emendata minn din id-Direttiva. għal tipi ta’ compression ignition jew magni bil-gass u tipi ta’ inġenji li jaħdmu b’compression ignition jew magni bil-gass fejn il-ħruġ ta’ gassijiet u tniġġis partikolari u viżibbilità ħażina minħabba duħ- ħan mill-magna ma jikkonformawx mal-valuri limiti hekk kif imniżżla f’linja B2 tat-tabella f’sezzjoni 6. 2. 1 ta’ l-Anness I tad- Direttiva 88/77/KEE, hekk kif emendati minn din id-Direttiva. 4. B’effett mill-1 ta’ Ottubru 2005, l-Istati Membri: — ma jistgħux jagħtu aktar approvazzjoni tat-tip KE jew joħorġu d-dokument provdut fl-aħħar inċiż ta’ l-Artikolu 10(1) tad- Direttiva 70/156/KEE, u — għandhom jirrifjutaw approvazzjoni tat-tip nazzjonali, għal tipi ta’ compression ignition jew magni bil-gass u tipi ta’ inġenji li jaħdmu b’compression ignition jew magni bil-gass fejn il-ħruġ ta’ gassijiet u tniġġis partikolari u viżibbilità ħażina minħabba duħ- ħan mill-magna ma jikkonformawx mal-valuri limiti hekk kif imniżżla f’linja B1 tat-tabelli f’sezzjoni 6. 2. 1 ta’ l-Anness I tad- Direttiva 88/77/KEE, hekk kif emendati minn din id-Direttiva. 5. B’effett mill-1 ta’ Ottubru 2006 u bl-eċċezzjoni ta’ inġenji u magni maħsuba biex jiġu esportati lil pajjiżi terzi u bl-eċċezjoni ta’ magni biex jibdlu għal l-Istati Membri jkollhom: inġenji għal manutenzjoni, — jikkonsidraw ċertifikati jakkumpanjaw inġenji ġodda jew magni ġodda li jikkonformaw mad-Direttiva ta’ 70/156/KEE bħala mhux aktar validi għall-għanijiet l-Artikolu 7(1) ta’ dik id-Direttiva, u ta’ konformità li 7. B’effett mill-1 ta’ Ottubru 2009 u bl-eċċezzjoni ta’ inġenji u magni maħsuba biex jiġu esportati lil pajjiżi terzi u bl-eċċezjoni ta’ magni biex jibdlu għal l-Istati Membri jkollhom: inġenji għal manutenzjoni, — jikkonsidraw ċertifikati jakkumpanjaw inġenji ġodda jew magni ġodda li jikkonformaw mad-Direttiva 70/156/KEE bħala mhux aktar validi għall-għanijiet ta’ l-Artikolu 7(1) ta’ dik id-Direttiva, u ta’ konformità li — jipprojbixxu r-reġistrazzjoni, bejgħ, dħul fis-servizz jew użu ta’ inġenji ġodda li jaħdmu b’compression ignition jew magna bil- gass u l-bejgh u użu ta’ compression ignition jew magni bil-gass ġodda, fejn il-ħruġ ta’ gassijiet jew tniġġis partikolari u l-viżibbilità ħażina minħabba d-duħħan mill-magna ma jikkonformawx mal-valuri limiti hekk kif imniżżla f’linja B2 tat-tabella f’sezzjoni 6. 2. 1 ta’ l-Anness I għad-Direttiva 88/77/KEE, hekk kif emendata minn din id-Direttiva. 8. Skond paragrafu 1, magna li tissodisfa r-rekwiżiti mixtieqa ta’ l-Annessi tad-Direttiva 88/77/KEE, hekk kif emendati minn din id-Direttiva, u tilħaq il-valuri limiti hekk kif imniżżla f’linja C tat- tabella f’sezzjoni 6. 2. 1 ta’ l-Anness I tad-Direttiva 88/77/KEE, hekk kif emendata minn din id-Direttiva, sejra titqies bħala li tik- konforma mar-rekwiżiti ta’ paragrafi 2 sa 7. — jipprojbixxu r-reġistrazzjoni, bejgħ, dħul fis-servizz jew użu ta’ inġenji ġodda li jaħdmu b’compression ignition jew magna bil- gass u l-bejgh u użu ta’ compression ignition jew magni bil-gass ġodda, Artikolu 3 fejn il-ħruġ ta’ gassijiet jew tniġġis partikolari u l-viżibbilità ħażina minħabba d-duħħan mill-magna ma jikkonformawx mal-valuri limiti hekk kif imniżżla f’linja B1 tat-tabella f’sezzjoni 6. 2. 1 ta’ l-Anness I għad-Direttiva 88/77/KEE, hekk kif emendata minn din id-Direttiva. 1. L-Istati Membri jistgħu jagħmlu disposizzjoni għal inċentivi fiskali biss għal dawk li huma inġenji li jikkonformaw mad- Direttiva 88/77/KEE, hekk kif emendata minn din d-Direttiva. Dawn konformi mad- għandhom ikunu disposizzjonijiet tat-Trattat kif ukoll il-kondizzjonijiet hekk kif imniżżla f’(a) jew (b) hawn taħt: l-inċentivi 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 273 (a) għandhom japplikaw għall-inġenji ġodda offruti għall-bejgħ fis-suq ta’ l-Istat Membru u li jikkonformaw bil-quddiem mal- valuri limiti hekk kif imniżżla f’linja A fit-tabella 6. 2. 1 ta’ l-Anness I għad-Direttiva 88/77/KEE, hekk kif emendata minn din d-Direttiva, u minn hemm ’il quddiem sa mill-1 ta’ Ottu- bru 2000 mal-valuri limiti hekk kif imniżżla f’linja B1 jw B2 ta’ l-istess tabella. terminati b’effett mill-applikazzjoni Għandhom jiġu mandatorja tal-valuri limiti ta’ l-emmissjonijiet li għalih issir referenza fl-Artikolu 2(3) għal inġenji ġodda, jew sad-dati ta’ l-applikazzjoni mandatorja tal-valuri limiti ta’ l-emmissjonijiet hekk kif imniżżla f’linja B1 jew B2 fit-tabella f’sezzjoni 6. 2. 1 ta’ l-Anness I għad-Direttiva 88/77/KEE hekk kif emendata minn din id-Direttiva; (b) għandhom japplikaw għall-inġenji ġodda offruti għall-bejgħ fis-suq ta’ l-Istat Mebru u li jikkonformaw mal-valuri limiti hekk kif imniżżla f’linja C fit-tabella 6. 2. 1 ta’ l-Anness I għad- Direttiva 88/77/KEE, hekk kif emendata minn din d-Direttiva. inġenju, 2. Għal kul tip ta’ l-inċentivi m’għandhomx jaqbżu l-ispejjeż addizzjonali tas-soluzzjonijiet tekniċi introdotti biex jas- siguraw konformità mal-valuri limiti hekk kif imniżżla f’linja A jew linja B1 jew B2 jew il-valuri limiti hekk kif imniżżla f’linja C tat-tabella f’sezzjoni 6. 2. 1 ta’ l-Anness I tad-Direttiva 88/77/KEE, hekk kif emendata minn din id-Direttiva, u ta’ l-installazzjoni tagħhom fl-inġenju. 3. Il-Kummissjoni għandha tkun informata f’biżżejjed ħin dwar pjanijiet biex jitwaqqfu jew jinbidlu l-inċentivi fiskali msemmija f’dan l-Artiklu, sabiex tkun tista’ tissottometti l-osservazzjonijiet tagħha. Artikolu 4 Mill-1 ta’ Ottubru 2005, tipi ġodda ta’ inġenji, u mill-1 ta’ Ottubru 2006, kull tip ta’ inġenji, għandhom ikunu attrezzati b’sistema ta’ dianjosi fuq il-vettura (OBD) jew sistema ta’ tkejjil fuq il-vettura (OBM) biex josservaw l-ammont ta’ ħruġ ta’ exhaust fl-inġenju stess. Il-Kummissjoni se tipproponi disposizzjonijiet f’dan ir-rispett lil Parlament Ewropew u lil Kunsill. Dawn għandhom jinkludu: — aċċess bla xkiel u b’mod standard għas-sistema ta’ OBD għal spezzjonijiet, dianjosi, manutenzjoni u tiswijiet, — il-konformità tal-kodiċi tad-difetti, Artikolu 5 Mill-1 ta’ Ottubru 2005, għal tipi ġodda, u mill-1 ta’ Ottubru 2006, għal kull tip, approvazzjonijiet tat-tipi mogħtija lill-inġenji u magni ser jikkonfermaw ukoll li jikkontrolla l-ħruġ se jkun qed jaħdem sew matul il-ħajja normali ta’ l-inġenju jew il-magna. l-apparat li Il-Kummissjoni ser teżamina d-differenzi fil-ħajja normali ta’ kategoriji varji ta’ inġenji ta’ strapazz u tqis li tipproponi rekwiżiti ta’ durabbilità xierqa u speċifiċi għal kull kategorija. Artikolu 6 Mill-1 ta’ Ottubru 2005, għal tipi ġodda, u mill-1 ta’ Ottubru 2006, għal kull tip, approvazzjonijiet tat-tipi mogħtija lill-inġenji ser jirrikjedu wkoll l-operazzjoni korretta ta’ l-apparat li jikkontrolla l-ħruġ matul il-ħajja normali ta’ inġenju taħt kondizzjonijiet normali ta’ użu (konformità ta’ inġenji li jintużaw u huma miżmuma u wżati b’mod xieraq). il-konferma ta’ id-disposizzjoni Din kumplimentata mill-Kummissjoni skond l-Artikolu 7. għandha tkun ikkonfermata u Artikolu 7 Il-Kummissjoni ser tissottometti proposta lil Parlament Ewropew u lil Kunsill fejn tikkonferma u tikkumplimenta din id-Direttiva mhux aktar tard minn 12-il xahar wara d-data mid-dħul fis-seħħ ta’ din id-Direttiva jew il-31 ta’ Diċembru 2000, skond liema jiġi l-ewwel. Il-proposta ser iżżomm quddiem għajnejha: imniżżel — il-proċess ta’ reviżjoni tal-Parlament Ewropew tal-Kunsill hekk kif tal- Parlament Ewropew u tal-Kunsill u l-Artikolu 9 tad-Direttiva 98/70/KE (2), fl-Artikolu 3 tad-Direttiva 98/69/KE (1) — l-iżvilupp ta’ teknoloġija tikkontrolla l-ħruġ minn li compression ignition engine u ta’ magna bil-gass, li tinkludi wkoll tqis it-teknoloġija ta’ wara it-trattament, waqt l-interdipendenza ta’ din it-teknoloġija mal-kwalità tal- karburant, li — il-bżonn li ttejjeb l-akkuratezza u r-ripetibbilità tal-kejl kur- renti u l-proċeduri tat-teħid tal-kampjuni għall-livelli baxxi ta’ partiċelli minn magni; — il-kompatibbilità ta’ biċċiet tad-tibdil biex jiffaċilitaw it-tiswija, tibdil, u manutenzjoni ta’ inġenji bl-OBD. (1) ĠU L 350, 28. 12. 1998, p. 1. (2) ĠU L 350, 28. 12. 1998, p. 58. 274 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 — l-iżvilupp ta’ eżami ċikliku dinji għal eżamijiet li japprovaw it-tipi, u l-proposta ser tinkludi: — regoli li jistabbilixxu l-introduzzjoni ta’ sistema ta’ OBD fuq inġenji ta’ strapazz mill-1 ta’ Ottubru 2005 skond l-Artikolu 4 ta’ din id-Direttiva u, mutatis mutandis, mad-Direttiva 98/69/KE dwar it-tnaqqis ta’ ħruġ ta’ exhaust minn inġenji tal- passiġġieri u inġenji kummerċjali ħfief, — disposizzjonijiet dwar id-durabbilità ta’ sistemi li jikkontrol- law il-ħruġ b’effett mill-1 ta’ Ottubru 2005 skond l-Artikolu 5 ta’ din id-Direttiva, — disposizzjonijiet biex jassiguraw il-konformità ta’ inġenji li jkunu qed jintużaw fil-proċedura ta’ l-approvazzjoni tat-tipi għall-inġenji b’effett mill-1 ta’ Ottubtu 2005 skond l-Artikolu 6 ta’ din id-Direttiva waqt li żżomm quddiem għajnejha l-ispeċifiċità ta’ l-eżamijiet li jkunu saru fuq dawn l-inġenji u l-informazzjoni speċifika miksuba mis-sistemi OBD f’kuntest ta’ effettività ta’ l-ispiża, — limiti xierqa għal tniġġis li fil-preżent mhuwiex regolat bħala konsegwenza ta’ introduzzjoni wiesa ta’ karburanti alternat- tivi ġodda. Sal-31 ta’ Diċembru 2001 il-Kummissjoni għandha tirraporta dwar il-progress fin-negozjati għall-armonizzazzjoni dinjija ta’ eżami ċikliku. Sat-30 ta’ Ġunju 2002 il-Kummissjoni ser tissottometti rapport lil Parlament Ewropew u lil Kunsill dwar ir-rekwiżiti għal operazzjoni ta’ sistema ta’ OBM. Fuq il-bażi ta’ dan ir-rapport il-Kummissjoni għandha tissottometti proposta għall-miżuri li għandhom jidħlu fis-seħħ sa mhux aktar tard mill-1 ta’ Jan- nar 2005 li jinkludi l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi u l-annessi kor- rispondenti ħalli jipprovdu għal approvazzjoni tat-tipi ta’ sistemi ta’ OBM li għandhom jassiguraw ta’ l-anqas livelli ekwivalenti ta’ kontroll għal tas-sistemi OBD u li għandhom ikunu kompatibbli magħhom ukoll. Parlament Ewropew u tal-Kunsill, akkumpanjat, bżonn, minn proposti xierqa. jekk hemm Artikolu 8 1. L-Istati Membri għandhom jinfurzaw dawn il-liġijiet, regolamenti u disposizzjonijiet amministrattivi meħtieġa sabiex jikkonformaw ma’ din id-Direttiva qabel l-1 ta’ Lulju 2000. Huma għandhom jinfurmaw b’dan lill-Kummissjoni minnufih. La darba l-Istati Membri jaddottaw dawn il-miżuri, dawn ser ikollhom referenza għal din id-Direttiva jew ikunu akkumpanjati minn din ir-referenza meta jigu publikati uffiċjalment. Il-metodu ta’ kif għandha issir din ir-referenza għandu jkun deċiz mill-Istati Membri. 2. Member States shall communicate to the Commission the texts of the main provisions of national law which they adopt in the field covered by this Directive. Artikolu 9 Id-Direttiva fis-seħħ fil-ġurnata tidħol ippubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej. għandha li tkun Artikolu 10 Din id-Direttiva hi indirizzata lill-Istati Membri. Magħmula fi Brussel, nhar it-13 ta’ Diċembru 1999. Għall-Parlament Ewropew Għall-Kunsill Il-Kummissjoni għandha, sa mhux aktar tard mill-31 ta’ Diċem- bru 2002, tikkonsidra t-teknoloġija disponibbli sabiex tikkon- ferma l-i standard mandatorju ta’ NOx għal 2008 f’rapport tal- Il-President N. FONTAINE Il-President S. HASSI 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 275 ANNESS WERREJ ANNESS I GĦAN, DEFINIZZJONI U ABBREVJAZZJONI, APPLIKAZZJONI GĦAL- APPROVAZZJONI TAT-TIP KE, SPEĊIFIKAZZJONIJIET U EŻAMIJIET U KONFORMITÀ TAL-PRODUZZJONI …………………………………………… 1. Għan …………………………………………………………………………………………………… 2. Definizzjonijiet u Abbrevjazzjonijiet ………………………………………………………………… 3. Applikazzjoni għall-Approvazzjoni tat-tip KE ……………………………………………………… 4. Approvazzjoni tat-tip KE ……………………………………………………………………………… 5. Simboli tal-magni ……………………………………………………………………………………… 6. Speċifikazzjonijiet u eżamijiet ………………………………………………………………………… 7. Installazzjoni fuq l-inġenju …………………………………………………………………………… 8. Il-kategorija tal-magna ………………………………………………………………………………… 9. Konformità tal-produzzjoni …………………………………………………………………………… Appendiċi 1 Appendiċi 2 Proċedura għall-eżaminar fejn devjazzjoni standard hija sodisfaċenti ………………………………………………………… tal-konformità tal-produzzjoni Proċedura għall-eżaminar fejn devjazzjoni standard hija insodisfaċenti jew mhux disponibbli ……………………………… tal-konformità tal-produzzjoni Appendiċi 3 Proċedura għall-eżaminar tal-konformità meta mitluba mill-produttur ……… ANNESS II DOKUMENT TA’ INFORMAZZJONI …………………………………………… Appendiċi 1 Karatteristiċi essenzali tal-magna (primarja) u informazzjoni li tikkonċerna t-twettiq ta’ l-eżami ……………………………………………………………… 1. Deskrizzjoni tal-magna………………………………………………………………………………… 2. Miżuri meħuda kontra t-tniġġis ta’ l-arja……………………………………………………………… 3. Provvista tal-karburant ………………………………………………………………………………… 4. Kronizzazzjoni tal-valvola …………………………………………………………………………… 5. Ignition system (spark ignition engines biss) ………………………………………………………… 6. Tgħamir imħaddem b’magna ………………………………………………………………………… 7. Informazzjoni addizzjonali dwar il-kondizzjonijet ta’ l-eżami ……………………………………… 8. Kif taħdem il-magna …………………………………………………………………………………… Appendiċi II Karatteristiċi essenzali tal-kategorija tal-magna ………………………………… 1. Parametri komuni ……………………………………………………………………………………… 2. Lista tal-kategorija tal-magni ………………………………………………………………………… Appendċi III Karatteristiċi essenzali tat-tip ta’ magna fi ħdan il-kategorija …………………… 1. Deskrizzjoni tal-magna………………………………………………………………………………… 2. Miżuri kontra t-tniġġis ta’ l-arja ……………………………………………………………………… 3. Provvista tal-karburant ………………………………………………………………………………… 4. Kronizzazzjoni tal-valvola …………………………………………………………………………… 5. Ignition system (spark ignition engines biss) ………………………………………………………… Appendiċi 4 Karatteristiċi tal-partijiet relatati mal-magna ta’ l-inġenji ……………………… Paġna 278 278 278 284 285 287 289 291 291 293 296 298 300 302 303 303 304 305 308 308 308 309 310 312 312 312 314 314 315 316 319 319 320 276 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 ANNESS III PROĊEDURA TA’ L-EŻAMI ……………………………………………………… 1. Introduzzjon …………………………………………………………………………………………… 2. Kondizzjonijiet ta’ l-eżami …………………………………………………………………………… Appendiċi 1 Eżamijiet ċikliċi ESC u ERL ……………………………………………………… 1. Parametri tal-magna u d-dynamometer ………………………………………………………………… 2. Eżami prova ESC ……………………………………………………………………………………… 3. Eżami prova ELR ……………………………………………………………………………………… 4. Kalkolu dwar ħruġ ta’ gassijiet ………………………………………………………………………… 5. Kalkolu dwar ħruġ ta’ partiċelli ……………………………………………………………………… 6. Kalkolu dwar valuri tad-duħħan ……………………………………………………………………… Appendiċi 2 Eżamijiet ċikliċi ETC ……………………………………………………………… 1. Proċedura li turi d-disinn tal-magna ………………………………………………………………… 2. Ġenerazzjoni ta’ l-eżami ċikliku ta’ referenza ………………………………………………………… 3. Eżamijiet dwar ħruġ …………………………………………………………………………………… 4. Kalkolu ta’ l-emmissjonijiet tal-gassijiet ……………………………………………………………… 5. Kalkolu ta’ l-emmissjonijiet ta’ partiċelli (magni diesel biss) ………………………………………… Appendiċi 3 Skeda tad-dynamometer ETC ……………………………………………………… Appendiċi 4 Proċeduri ta’ kejl u teħid ta’ kampjuni …………………………………………… 1. Introduzzjoni…………………………………………………………………………………………… 2. Dynamometer u apparat għall-eżami taċ-ċelluli ……………………………………………………… 3. Determinazzjoni tal-komposizzjoni tal-gassijiet ……………………………………………………… 4. Determinazzjoni tal-partiċelli ………………………………………………………………………… 5. Determinazzjoni tad-duħħan ………………………………………………………………………… Appendiċi 5 Proċedura tal-kalibrar …………………………………………………………… 1. Kalibrar ta l-istrumenti analitiċi ……………………………………………………………………… 2. Kalibrar tas-sistema tas-CVS …………………………………………………………………………… 3. Kalibrar tas-sistema biex tkejjel il-partiċelli …………………………………………………………… 4. Kalibrar ta’ l-apparat li jkejjel id-duħħan ……………………………………………………………… ANNESS IV KARATTERISTIĊI TEKNIĊI GĦALL-KARBURANT TA’ REFERENZA PRESKRITT GĦAL-EŻAMIJIET TA’ APPROVAZZJONI U BIEX TKUN VERIFIKATA IL-KONFORMITÀ TAL-PRODOTT ……………………………………………… 1. Karburant diesel ……………………………………………………………………………………… 2. Gass naturali (NG)……………………………………………………………………………………… 3. Gass pitrolju likwidu…………………………………………………………………………………… ANNESS V SISTEMI ANALITIĊI U TA’ TEĦID TA’ KAMPJUNI …………………………… 1. Determinazzjoni ta’ ħruġ ta’ gassijiet ………………………………………………………………… 2. Likwidifikazzjoni ta’ gassijiet exhaust u determinazzjoni tal-partiċelli ……………………………… 3. Determinazzjoni tad-duħħan ………………………………………………………………………… ANNESS VI ĊERTIFIKAT GĦALL-APPROVAZZJONI TAT-TIP KE ………………………… ANNESS VII EŻEMPJU TA’ PROĊEDURA TA’ KALKOLU …………………………………… Paġna 321 321 322 324 324 325 327 329 332 334 336 336 336 337 341 345 347 357 357 357 358 360 362 364 364 370 372 373 374 374 375 376 377 377 384 399 403 405 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 277 INDIĊI TA’ ILLUSTRAZZJONIJIET Figura 1 Figura 2 Figura 3 Figura 4 Figura 5 Figura 6 Figura 7 Figura 8 Definizzjonijiet speċifiċi ta’ l-eżamijiet ċikliċi …………………………………………… Skema ta’ konformità fl-eżami tal-produzzjoni ………………………………………… Sekwenza ta’ l-eżami ELR ………………………………………………………………… Interpolazzjoni tal-punt ta’ kontroll Nox ………………………………………………… Skeda ta’ l-ETC Dynamometer……………………………………………………………… Skema ta’ l-apparat għall-konverżjoni ta’ l-apparat NOx ………………………………… Flow diagram ta’ l-analiżi tas-sistema tar-raw exhaust għal CO, CO2, NOx, HC (ESC biss)………………………………………………………………………………………… Flow diagram ta’ l-analiżi tas-sistema tal-gass exhaust likwidu għal CO, CO2, NOx, HC (ETC, ottimali għal ESC) ………………………………………………………………… Figura 9 Flow diagram għal Analiżi tal-metanju (metodu GC) …………………………………… Figura 10 Flow diagram għal analiżi tal-metanju bl-imqass tan-non-metanju (NMC) …………… Figura 11 Figura 12 Figura 13 Figura 14 Figura 15 Figura 16 Figura 17 Sistema parzjali ta’ influss likwidu bi proba iżokinetika u teħid ta’ kampjuni frazzjonali (kontrol SB) ……………………………………………………………………………… Sistema parzjali ta’ influss likwidu bi proba iżokinetika u teħid ta’ kampjuni frazzjonali (kontrol PB) ……………………………………………………………………………… Sistema parzjali ta’ influss likwidu b’CO2 jew NOx f’miżuri konċentrati u teħid ta’ kampjuni frazzjonali ……………………………………………………………………… Sistemma parzjali ta’ influss likwidu b’ CO2 f’miżura konċentrata, bilanċ tal-karbonju u teħid ta’ kampjuni frazzjonali …………………………………………………………… Sistema parzjali ta’ influss likwidu b’venturi singola, kejl konċentrat u teħid ta’ kampjuni frazzjonali ………………………………………………………………………………… Sistema parzjali ta’ influss likwidu b’żewġ venturi jew żewġ fetħiet, kejl konċentrat u teħid ta’ kampjuni frazzjonali …………………………………………………………… Sistema parzjali ta’ influss likwidu b’tubu li jinfetaħ kemm-il darba, kejl konċentrat u teħid ta’ kampjuni frazzjonali …………………………………………………………… Figura 18 Sistema parzjali ta’ influss likwidu b’influss ikkontrollat u teħid komplet ta’ kampjuni… Figura 19 Sistema parzjali ta’ influss likwidu b’influss ikkontrollat u teħid ta’ kampjuni frazzjonali… Figura 20 Sistema ta’ influss likwidu sħiħ …………………………………………………………… Figura 21 Sistema ta’ teħid ta’ kampjuni ta’ partiċelli ……………………………………………… Figura 22 Sistema doppja likwida (sistema ta’ influss sħiħ biss) …………………………………… Figura 23 Full flow opacimeter. ……………………………………………………………………… Figura 24 Partial flow opacimeter …………………………………………………………………… INDIĊI TAT-TABELLA Tabella 1 Valuri limitati - eżamijiet ESC u ELR …………………………………………………… Tabella 2 Valuri limitati - eżami ………………………………………………………………ETC Tabella 3 Tabella 4 Tabella 5 Numri li jiddeterminaw min għadda u min weħel tal-pjan tat-teħid tal-kampjuni ta’ Appendiċi 1 ……………………………………………………………………………… Numri li jiddeterminaw min għadda u min weħel tal-pjan tat-teħid tal-kampjuni ta’ Appendiċi 2 ……………………………………………………………………………… Numri li jiddeterminaw min għadda u min weħel tal-pjan tat-teħid tal-kampjuni ta’ Appendiċi ………………………………………………………………………………… Tabella 6 Tolleranza tal-linja tar-rigressjoni ………………………………………………………… Tabella 7 Punt ta’ tħassir permezz mil-linja tar-rigressjoni ………………………………………… Tabella 8 Akkuratezza ta’ l-istrumenti tal-kejl ……………………………………………………… Tabella 9 Armar rakkomandat tal-filter …………………………………………………………… Paġna 280 295 328 331 356 367 377 378 381 383 385 385 386 386 387 388 389 390 390 394 397 397 400 401 290 290 297 299 301 340 341 357 361 278 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 ANNESS I GĦAN, DEFINIZZJONI U ABBREVJAZZJONI, APPLIKAZZJONI GĦALL-APPROVAZZJONI TAT-TIP KE, SPEĊIFIKAZZJONIJIET U EŻAMIJIET U KONFORMITÀ TAL-PRODUZZJONI 1. GĦAN Din id-Direttiva tapplika għal tniġġis forma ta’ gassijiet jew partiċelli mill-inġenji kollha li għandhom compression-ignition engine u għal tniġġis forma ta’ gassijiet jew partiċelli mill-inġenji kollha li għandhom positive ignition engine li taħdem b’gass naturali jew LPG, u għal compression-ignition u positive ignition engines hekk kif speċifikati fl-Artikolu 1 bl-eċċezzjoni ta’ dawk l-inġenji ta’ kategorija N1, N2 u M2, għaliex dawn ingħatatilhom approvazzjoni tat-tip taħt id-Direttiva tal-Kunsill 70/220/KEE (1), hekk kif emendata mid- Direttiva tal-Kummissjoni 98/77/KE (2). 2. DEFINIZZJONIJIET U ABBREVJAZZONIJIET Għall-għan ta’ din id-Direttiva: 2. 1. 2. 2. “eżami ċikliku” tfisser sekwenza ta’ punti ta’ eżami li kull wieħed għandu veloċità u torque li għandu jkun segwit mill-magna taħt stat stabbli (eżami ESC) jew taħt kondizzjonijiet li jinbidlu (ETC, eżami ELR); “approvazzjoni ta’ magna (tal-kategorija tal-magna)” tfisser li tip ta’ magna (kategorija tal-magna) ġiet appro- vata f’dak li hu il-ħruġ ta’ tniġġis forma ta’ gassijiet u partiċelli; 2. 3. “magna diesel” tfisser magna li taħdem fuq il-prinċipju ta’ compression-ignition; “magna bil-gass” tfisser magna li taħdem b’gass naturali (NG) jew gass pitrolju likwidu (LPG); 2. 4. 2. 5. 2. 6. 2. 7. “it-tip ta’ magna” tfisser kategorija ta’ magni li ma jvarjawx f’dettalji essenzali bħala karatteristiċ tal-magna hekk kif definit fl-Anness II ta’ din id-Direttiva; “kategorija tal-magna” tfisser il-kategorizzazzjoni tal-magni skond min ipproduċiha, permezz tad-disinn hekk kif jidher fl-Anness II, Appendiċi 2 ta’ din id-Direttiva, għandu jkollhom karatteristiċi ta’ l-emmissjonijiet simili; il-membri tal-kategorija għandhom ikuni konformi mal-valuri limit ta’ ħruġ; “magna kampjun” l-emmissjonijiet tagħha jkunu jirrapreżentaw il-kategorija ta’ dik il-magna; tfisser magna magħżula minn kategorija ta’ magni sabiex il-karatteristiċi ta’ “tniġġis ta’ gassijiet” tfisser karbonju monoxide, idrokarboni (assumi relazzjoni ta’ CH1. 85 għal diesel, CH2. 525 għal LPG u CH2. 93 għal NG (NMHC)), metanju (assumi relazzjoni ta’ CH4 għal NG) u ossidi tan-nitroġenu, dan ta’ l-aħħar ikun espress f’nitroġenu diossidu (NO2) ekwivalenti; “tniġġis ta’ partiċelli” li jdgħajjef l-exhaust b’arja filtrata nadifa sabiex it-temperatura ma taqbiżx 325K (52 °C); tfisser kwalunkwe tip ta’ materjal li jkun inġemgħa fuq filter medju speċifiku wara 2. 8. “duħħan” tfisser partiċelli sospiżi fl-exhaust stream ta’ magna diesel li jassorbu, jirriflettu, jew idawru d-dawl; (1) ĠU L 76, 6. 4. 1970, p. 1. (2) ĠU L 286, 23. 10. 1998, p. 1. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 279 2. 9. “qawwa netta” tfisser il-qawwa f’EC kW miksuba fuq id-desk ta’ l-eżami fl-aħħar tal-crankshaft, jew l-ekwivalenti tagħha, imkejjla skond il-metodi ta’ l-KE ta’ kif titkejjel il-qawwa hekk kif imniżżel fid- Direttiva tal-Kummissjoni 80/1269/KEE(1), hekk kif emendata mid-Direttiva 97/21/KE;(2) 2. 10. “qawwa massima ddikjarata (Pmax)” tfisser il-qawwa massima f’EC kW (qawwa netta) hekk kid dikjarat mill- produttur fl-applikazzjoni għall-approvazzjoni tat-tip; 2. 11. “persentaġġ ta’ tagħbija” tfisser il-frazzjoni tal-massimu torque disponibli fil-veloċità ta’ magna; 2. 12. 2. 13. 2. 14. 2. 15. “eżami ESC” tfisser ċiklu ta’ eżamijiet li jikkonsisti minn 13-il modulu fi stat stabbli li għandu jkun appli- kat f’konformità ma’ sezzjoni 6. 2 ta’ dan l-Anness; “eżami ELR” tfisser eżami ċikliku li jikkonsisti f’sekwenza ta’ passi ta’ tagħbija waqt li magna tkun għad- dejja b’veloċitajiet kostanti li għandu jkun applikat f’konformità ma’ sezzjoni 6. 2 ta’ dan l-Anness; “eżami ETC” tfisser eżami ċikliku li jikkonsisti minn 1 800 moduli li jinbidlu sekonda b’sekonda li għandu jkun applikat f’konformità ma’ sezzjoni 6. 2 ta’ dan l-Anness; “limiti ta’ operazzjoni tal-magna” tfisser il-limiti tal-veloċità tal-magna, użata l-aktar għal waqt field operation ta’ magna, li qegħda bejn il-veloċità baxxa jew għolja, hekk kif imniżżel fl-Anness III ta’ din id-Direttiva; 2. 16. “veloċità baxxa (nloo)” tfisser l-aktar veloċità baxxa ta’ magna fejn jiġri 50 % tal-qawwa massima dikjarata; 2. 17. “veloċità għolja (nhi)” tfisser l-aktar veloċità għolja ta’ magna fejn jiġri 70 % tal-qawwa massima dikjarata; 2. 18. “veloċità tal-magni, A, B, u C” tfisser il-veloċitajiet eżaminatorji fi ħdan il-limiti operattivi tal-veloċità ta’ magna li għandhom jintużaw għall-eżami ESC u għall-eżami ELR, hekk kif imniżżel fl-Anness III, Appen- diċi 1 ta’ din id-Direttiva; 2. 19. “arja tal-kontrol” fisser l-arja ta’ bejn il-veloċità tal-magni A u C u bejn 25 sa 100 fil-mija tagħbija; 2. 20. 2. 21. 2. 22. 2. 23. 2. 24. 2. 25. “veloċità referenza (nref)” fisser il-100 fil-mija valur ta’ veloċità li għandha tintuża biex ikunu dinormalizzati l-valuri relattivi tal-veloċità ta’ l-eżami ETC, hekk kif imniżżel fl-Anness III, Appendiċi 2 ta’ din id-Direttiva; “opacimeter” tfisser strument disinjat biex titkejjel permezz tal-prinċipju ta’ l-estinzjoni tad-duħħan; in-nuqqas ta’ viċibbilità tal-partiċelli tad-duħħan “limiti tal-gass NG” tfisser wieħed mill-limiti H sa L hekk kif definiti mill-iStandard Ewropew EN 437, datat Novembru 1993;1 “adattabbilità awtomatika” tfisser kwalunkwe mekkaniżmu f’magna li jippermetti li r-relazzjoni bejn arja u karburant tibqa kostanti; “kalibrar mill-ġdid” tfisser l-irfinar ta’ magna NG sabiex tipprovdi l-istess andament (qawwa, konsum tal- karburant) f’limiti differenti tal-gass naturali; “Indiċi Wobbe (W1ta’ isfel; jew Wu ta’ fuq)” fisser ir-relazzjoni ta’ bejn il-valur kalorifiku korrispondenti ta’ gass għal kull volum ta’ unità u bejn l-għerq tal-medja tad-densità relattiva tagħha taħt l-istess ċirkos- tanza ta’ referenza: W = HGas×√ρair/ρgas (1) ĠU L 375, 31. 12. 1980, p. 46. (2) ĠU L 125, 16. 5. 1997, p. 31. 280 MT 2. 26. 2. 27. 2. 28. Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 λ-shift factor(Sλ) tfisser espressjoni li tiddeskrivi l-flessibbilità meħtieġa mis-sistema ta’ tħaddim ta’ magna f’dik li hi bidla ta’ l-arja eċċessiva f’relazzjoni λ jekk il-magna tkun mimlija b’komposizzjoni ta’ gass dif- ferenti minn metanju pur (ara Anness VII għal kalkolu ta’ Sλ). “EEV” tfisser inġenju li ma jagħmilx ħsara lill-ambjent li huwa tip ta’ inġenju li jaħdem b’magna li tik- konforma mal-limitu ta’ l-emmissjonijiet permessi hekk kif mgħotija f’linja C tat-Tabella f’sezzjoni 6. 2. 1 ta’ dan l-Anness; “Mekkaniżmu li jtellef” tfisser kull element f’magna jew disinn ta’ inġenju li jkejjel jew iħoss il-veloċità ta l-inġenju, il-veloċità tal-magna, il-gear użat, it-temperatura, il-pressjoni li jieħu u kull parametru ieħor, b’veduta li ta’ l-emmissjonijiet sabiex l-effettività tas-sistema ta’ kontroll ta’ ħruġ jitnaqqas taħt il-kondizzjonijiet li magħhom tiltaqa’ fl-użu normali ta’ inġenju; ikun attivat, modulment tas-sistema ta’ kontroll jew diattivat ittardjat l-operat Dan il-mekkaniżmu m’għandux jitqies bħala mekkaniżmu li jtellef jekk: — il-bżonn tal-mekkaniżmu jkun temporanjament ġustifikat biex jipproteġi l-magna kontra kondizzjonijiet ta’ operazzjoni intermittenti li jistgħu jwasslu għal ħsara jew nuqqas u l-ebda miżuri oħra huma applikabli għall-istess għan li ma jnaqqsux l-effettività tas-sistema tal-kontroll ta’ l-emmissjonijiet; — il-mekkaniżmu jopera biss meta jkun hemm bżonn waqt li l-magna tkun qed tinxtegħel u / jew tisħon u l-ebda miżuri oħra ma japplikawx għall-istess għan li ma jnaqqsux l-effettività tas-sistema tal- kontroll ta’ l-emmissjonijiet; Figura 1 Definizzjonijiet speċifiċi ta’ l-eżamijiet ċikliċi 2. 29. Simboli u abbrevjazzjonijiet 2. 29. 1. Simboli għal parametric ta’ l-eżamijiet Simbolu Unità Terminu Ap AT CEE CEM C1 m2 m2 — — — Crossection area tal-kampjun iżokinetiku Crossection area tat-tubu ta’ l-exhaust Effiċjenza ta’ l-etanju Effiċjenza tal-metanju Karbonju 1 ekwivalenti għall-idrokarboni 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 281 Simbolu Unità Terminu conc ppm/vol. % Suskritt li juri konċentrazzjoni D0 DF D E Ez fa fc Ffh Fs GAIRW GAIRD GDILW GEDFW GEXHW GFUEL GTOWT H HREF Ha Hd m3/s Interċezzjoni tal-funzjoni tal-kalibrar PDF — — — Fattur tat-taħlit likwidu Funzjoni Bessel kostanti Funzjoni Bessel kostanti g/kWh Interpolazzjoni ta’ l-emmissjonijiet NOx tal-punt tal-kontroll — s-1 — — kg/h kg/h kg/h kg/h kg/h kg/h kg/h Fattur atmosferiku tal-laboratorju Frekwenza tal-qtugħ tal-Filter Bessel Fattur speċifiku tal-karburant għall-kalkolu tal-konċentrazzjoni mxarrba għal konċentrazzjoni niexfa Fattur stoichiometric Rata ta’ fluss ta’ dħul ta’ massa ta’ arja fuq bażi mxarrba Rata ta’ fluss ta’ dħul ta’ massa ta’ arja fuq bażi niexfa Rata ta’ fluss ta’ taħlit likwidu tal-massa ta’ l-arja fuq bażi mxarrba Rata ekwivalenti ta’ fluss ta’ taħlit likwidu tal-massa tal-gass exhaust fuq bażi mxarrba Rata ta’ fluss tal-massa tal-gass exhaust fuq bażi mxarrba Rata ta’ fluss tal-massa tal-karburant Rata ta’ fluss ta’ taħlit likwidu tal-massa tal-gass exhaust fuq bażi mxarrba MJ/m3 Valur kalorifiku g/gk g/kg g/kg Valur referenzali ta’ l-umdità assoluta (10,71g/k) L-umdità assoluta ta’ l-arja li tidħol L-umdità assoluta tat-taħwid likwidu ta’ l-arja HTCRAT mol/mol Relazzjoni idroġenu għal karbonju i K k KH,D KH,G Kv KW,a — — m-1 — — — Suskritt li juri modulu individwali Bessel kostanti Ko-effiċjenti li jassorbi d-dawl Fattur li jikkoreġi l-umdità għal NOx għal magni diesel Fattur li jikkoreġi l-umdità għal NOx għal magni bil-gass Funzjoni tal-kalibrar CFV Fattur korrezzjonali min-niexef għall-imxarrab għad-dħul ta’ l-arja 282 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Simbolu Unità Terminu KW,d KW,e KW,r L La M mass MDIL Md Mf Mf,p Mf,b MSAM MSEC MTOTW MTOTW,i N NP NP,i n nP nhi nlo nref Pa PA PB — — — % m Korrezzjoni tal-fattur minn niexef għall-imxarrab għal taħlit likwidu ta’ l-arja Korrezzjoni tal-fattur minn niexef għall-imxarrab għal taħlit likwidu tal-gass exhaust Korrezzjoni tal-fattur minn niexef għall-imxarrab għal taħlit likwidu tal-gass exhaust nejj Persentaġġ tat-torque relatat mat-torque massimu għat-test tal-magna Tul tal-passaġġ ottiku effettiv Slope tal-funzjoni tal-kalibrar PDF g/h or g Suskritt li juri l-fluss ta’ l-emmissjonijiet tal-massa (rata) kg mg mg mg mg kg kg kg % — — min-1 s-1 min-1 min-1 min-1 kPa kPa kPa Massa tat-taħlit likwidu ta’ kampjun ta’ l-arja li jgħaddi minn filters li jiġbru kampjuni tal-partiċelli Kampjuni tal-massa tal-partiċelli tat-taħlit likwidu miġbur fl-arja Kampjuni tal-massa tal-partiċelli miġbur Kampjuni tal-massa tal-partiċelli miġbur fuq il-filter primarju Kampjuni tal-massa tal-partiċelli miġbur fuq il-filter ta’ emerġenza Massa tat-taħlit likwidu ta’ kampjun ta’ l-exhaust li jgħaddi minn filters li jiġbru kampjuni tal-partiċelli Massa ta’ taħlit likwidu ta’ l-arja sekondarju Massa totali ta’ CVS fuq iċ-ċiklu fuq bażi mxarrba Massa stantanja ta’ CVS fuq bażi mxarrba Viżibbilità ħażina Total ta’ rivoluzzjonijiet ta’ PDP fuq ċiklu Rivoluzzjonijiet ta’ PDP waqt intervall ta’ ħin Veloċità tal-magna Veloċità tal-PDP Magna b’veloċità għolja Magna b’veloċità baxxa Referenza għall-veloċità tal-magna għall-eżami ETC Saturazzjoni tal-pressjoni tal-fwar tad-dħul ta’ l-arja tal-magna Pressjoni assoluta Pressjoni atmosferika totali 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 283 Simbolu Unità Terminu Pd Ps P1 P(a) P(b) P(n) P(m) Ω Qs q r Ra Rd Rf ρ S Si Sλ T Ta t te tf tp Δt Δti τ V0 W Wact kPa kPa kPa kW kW kW kW — Saturazzjoni tal-pressjoni tal-fwar tat-taħlit likwidu ta’ l-arja Pressjoni atmosferika niexfa Waqgħa tal-pressjoni fid-daħla tal-pompa Qawwa assorbita mill-awżiljarji biex ikunu preparati għall-eżamijiet Qawwa assorbita mill-awżiljarji biex ikunu mneħħija għall- eżamijiet Qawwa netta mhux ikkoreġuta Qawwa mkejla waqt eżami Bessel kostanti m3/s Rata tal-fluss tal-volum tas-CVS — — % % — Relazzjoni tat-taħlit likwidu Relazzjoni ta’ l-arja sezzjonali ta’ l-isokinetic probe u tat-tubu ta’ l-exhaust Umdità relattiva tad-dħul ta’ l-arja Umdità relattiva tat-taħlit likwidu ta’ l-arja FID response factor kg/m3 Densità kW m-1 — K K s s s s s s % m3/rev — kWh Dynamometer setting Valur istantanju tad-duħħan Fattur λ-bidla Temperatura assoluta Temperatura assoluta ta’ l-arja li tidħol Tkejjel il-ħin Sistema elettrika bil-ħin Filter response time għal funzjoni Bessel Ħin ta’ rispons fiżiku Intervall ta’ ħin bejn informazzjoni dwar duħħan suċċessiv (=1/rata tal-kampjuni) Intervall ta’ ħin għall-rispons istantanju tal-flus tas-CFV Trasmissjoni ta’ duħħan Rata ta’ fluss tal-volum ta’ PDF fil-kondizzjonijiet attwali Indiċi Wobbe Ċiklu attwali tax-xogħol ta’ l-ETC 284 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Simbolu Unità Terminu kWh Ċiklu referenzali tax-xogħol ta’ l-ETC — — m3/rev m-1 Fattur tal-piż Fattur tal-piż effettiv Funzjoni ta’ kalibrar tar-rata tal-fluss tal-volum tal-PDF 1 s Bessel averaged smoke value Wref WF WFE X0 Yi 2. 29. 2. Simboli għall-Komponenti Kimiċi CH4 C2H6 C3H8 CO DOP CO2 HC NMHC NOx NO NO2 PT Metanju Etanju Propanju Karbonju monoxide Di-octylphtalatc Karbonju diossidu Idrokarboni Idrokarboni mingħajr metanju Ossidi tan-nitroġenu Nitroġenu ossidu Nitroġenu diossidu Partiċelli 2. 29. 3 Abbrevjazzjonijiet CFV CLD ELR ESC ETC FID GC HCLD HFID LPG NDIR NG NMC Fluss kritiku tal-venturi Chemiluminiscent detector Eżami Ewropew dwar ir-rispons għat-tagħbija Ċiklu Ewropew dwar l-istat stabbli Ċiklu Ewropew transitorju Detector ta’ l-ijonizzazzjoni tal-fjamma Gass chromatograph Heated Chemiluminiscent detector Derector ta’ l-ijonizzazzjoni tal-fjamma msaħħna Gass pitrolju likwidu Analizzatur ta’ Non-dispersive infrared Gass naturali Non-methane cutter APPLIKAZZJONI GĦALL-APPROVAZZJONI TAT-TIP KE Applikazzjoni għall-approvazzjoni tat-tip KE għal magna jew kategorija ta’ magna bħala Unità Teknikament Separata L-applikazzjoni għall-approvazzjoni ta’ tip ta’ magna jew kategorija ta’ magna f’dak li hu il-livell ta’ ħruġ ta’ tniġġis forma ta’ gass u partiċelli għal magni diesel u f’dak li hu il-livell ta’ ħruġ gassijiet li jniġġsu għall- magni li jaħdmu bil-gass għandha tkun sottomessa mill-produttur tal-magna jew minn rappreżentant akkreditat. 3. 3. 1. 3. 1. 1. 3. 1. 2. Għandha tkun akkumpanjata b’kopja triplika tad-dokumenti msemmija hawn taħt u bid-dettalji hawn imsemmija: 3. 1. 2. 1. 3. 1. 3. Deskrizzjoni tat-tip ta’ magna jew il-kategorija tal-magna, jekk applikabli, tkun tikkomprendi l-partikolari msemmija fl-Anness II ta’ din id-Direttiva li jikkonformaw mal-ħtiġijiet ta’ l-Artikli 3 u 4 tad-Direttiva 70/156/KEE. Magna li tkun tikkonforma mal-karatteristiċi “tat-tip ta’ magna” jew “il-kategorija tal-magna” hekk kif deskritti fl-Anness II għandha tkun sottomessa lis-servizz tekniku li hu responsabli milli jikkonduċi l-eżamijiet ta’ approvazzjoni hekk kif defininti minn sezzjoni 6. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 285 3. 2. Applikazzjoni għall-Approvazzjoni tat-tip KE għall-Tip ta’ Inġenju f’dik li hi l-magna 3. 2. 1. L-applikazzjoni għall-approvazzjoni ta’ inġenju f’dak li hu l-ħruġ ta’ gassijiet u partiċelli li jniġġsu mill- magna diesel jew il-kategorija tal-magna u f’dak li hu il-livell ta’ ħruġ ta’ gassijiet u partiċelli li jniġġsu mill- magna bil-gass jew il-kategorija tal-magna għandha tkun sottomessa mill-produttur ta’ l-inġenju jew rap- preżentant akkreditat. 3. 2. 2. Għandha jkollha magħha kopja triplika tad-dokumenti msemmija hawn taħt u bid-dettalji hawn taħt imsemmija: 3. 2. 2. 1. Deskrizzjoni tat-tip ta’ inġenju, tal-parts relatati mal-magna ta’ l-inġenju u t-tip ta’ magna jew il-kategorija tal-magna, l-partikolari msemmija fl-Anness II, kif ukoll id-dokumentazzjoni meħtieġa għal din l-applikazzjoni skond l-Artikolu 3 tad-Direttiva 70/156/KEE, tkun tikkomprendi jekk applikabli, 3. 3. Applikazzjoni għall-Approvazzjoni tat-tip KE għall-Tip ta’ Inġenju b’magna approvat 3. 3. 1. L-applikazzjoni għall-approvazzjoni ta’ inġenju f’dak li hu l-ħruġ ta’ gassijiet u partiċelli li jniġġsu minn magna diesel jew il-kategorija tal-magna li tkun ġiet approvata u f’dak li hu l-livell ta’ ħruġ ta’ gassijiet li jniġġsu minn magna bil-gass jew kategorija ta’ magna li tkun ġiet approvata għandha tkun sottomessa mill-produttur ta’ l-inġenju jew rappreżentant akkreditat. 3. 3. 2. Għandha tkun akkumpanjata b’kopja triplika tad-dokumenti msemmija hawn taħt u bid-dettalji hawn taħt imsemmija: 3. 3. 2. 1. Deskrizzjoni tat-tip ta’ inġenju u tal-parts relatati mal-magna ta’ l-inġenju li tkun tikkomprendi d-dettalji msemmija fl-Anness II, skond kif jaqbel, u kopja taċ-Ċertifikat għall-Approvazzjoni tat-Tip KE (Anness VI) għall-magna jew il-kategorija tal-magna, fejn japplika, bħala unità teknikament separata li tkun installata fit-tip ta’ inġenju, kif ukoll id-dokumentazzjoni neċessarja għal din l-applikazzjoni skond l-Artikolu 3 tad- Direttiva 70/156/KEE. 4. APPROVAZZJONI TAT-TIP KE 4. 1. Għotja ta’ approvazzjoni tat-tip KE għall-karburant universali 4. 1. 1. 4. 1. 2. 4. 1. 3. Approvazzjoni tat-tip KE għall-karburant universali tingħata jekk ir-rekwiżiti hawn taħt imsemmija jkunu sodisfatti: Fil-każ ta’ karburant diesel il-magna primarja tkun konformi mar-rekwiżiti ta’ din id-Direttiva fuq kar- burant referenzali speċifikat fl-Anness IV. Fil-każ ta’ gass naturali l-magna primarja għandha turi l-kapaċità tagħha li taddatta għal kwalunkwe komposizzjoni ta’ karburant li tista’ toħroġ fuq is-suq. Fil-każ ta’ gass naturali hemm ġeneralment żewġ tipi ta’ karburant, karburant b’livell għoli kalorifiku (H-gass) u karburant b’livell baxx kalorifiku (L-gass), pero jkun hemm spazju sinifikanti fiż-żewġ limiti; dawn ivarjaw konsiderevolment fil-kontenut enerġetiku tagħhom espress permezz ta’ l-Indiċi Wobbe u fil-λ-shift factor (Sλ) tagħhom. Il-formuli biex ikunu kkalkulati l-Indiċi Wobbe il-Sλ jingħataw f’sezzjonijiet 2. 25 u 2. 26. il-komposizzjoni tal-karburant referenzali jirrifletti l-varjazzjonijiet ta’ dawn il-parametri. Il-magna primarja għandha tkun konformi mar-rekwiżiti ta’ din id-Direttiva fuq il-karburanti referenzali G20 u G25, hekk kif speċifikati fl-Anness IV, mingħajr xi aġġustament lil karburazzjoni bejn iż-żewġ eża- mijiet. Pero, hija permessa prova waħda ta’ adattazzjoni mingħajr kejl fuq ċiklu ETC wieħed wara l-bidla tal-karburant. Qabel l-eżami, il-magna primarja għandha tkun ippruvata bl-użu tal-proċedura hekk kif mgħotija f’paragrafu 3 ta’ Appendiċi 2 sa l-Anness III. Fil-każ ta’ magna li taħdem b’gass naturali u li minn naħa l-waħda taddatta lilha nnifisha għal limiti tal- gassijiet H u minn naħa l-oħra għall-gassijiet L, u li tibdel bejn il-limiti H u l-limiti L permezz ta’ swiċċ, il-magna primarja għandha tkun eżaminata fuq żewġ karburanti referenzali hekk kif speċifikati minn Anness IV għal kull limitu, kull meta s-swiċċ ibiddel il-posizzjoni. Il-karburanti huma G20 (karburanti 1) u G23 (karburant 2) għal limiti tal-gassijiet H, G23 (karburant 1) u G25 (karburant 2) għal limiti tal- gassijiet L. Il-magna primarja għandha tkun konformi mar-rekwiżiti ta’ din id-Direttiva fiż-żewġ posiz- zjonijiet tas-swiċċ mingħajr ebda aġġustament lil karburazzjoni bejn iż-żewġ eżamijiet kull meta tinbidel il-posizzjoni ta’ l-iswiċċ. Pero, hija permessa prova waħda ta’ adattazzjoni mingħajr kejl fuq ċiklu ETC wieħed wara l-bidla tal-karburant. Qabel l-eżami, il-magna primarja għandha tkun ippruvata bl-użu tal- proċedura hekk kif mgħotija f’paragrafu 3 ta’ Appendiċi 2 sa l-Anness III. 4. 1. 3. 1. Jekk ikun mixtieq mill-produttur il-magna tista’ tiġi eżaminata fuq it-tielet karburant (karburant 3) jekk il-λ-shift factor (Sλ) ikun qiegħed bejn dawk tal-karburanti G20 u G25, eżempju, meta l-karburant 3 ikun karburant tas-suq. Ir-riżultat ta’ dan l-eżami jista’ jintuża bħala bażi għall-evalwazzjoni tal-konformità tal- produzzjoni. 286 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 4. 1. 3. 2. Ir-relazzjoni tar-riżultati ta’ l-emmissjonijiet “r” ser ikun determinat għal kull forma ta’ tniġġis kif ġej: r = jew, ra = u, rb = riżultati taʼ l-emmissjonijiet dwar il-karburant referenzali 2 riżultat taʼ l-emmissjonijiet dwar il-karburant referenzali 1 riżultati taʼ l-emmissjonijiet dwar il-karburant referenzali 2 riżultat taʼ l-emmissjonijiet dwar il-karburant referenzali 3 riżultati taʼ l-emmissjonijiet dwar il-karburant referenzali 1 riżultat taʼ l-emmissjonijiet dwar il-karburant referenzali 3 4. 1. 4. Fil-każ ta’ LPG il-magna primarja għandha turi taddatta għal kwalunkwe komposizzjoni ta’ karburant li tista’ toħroġ fis-suq. Fil-każ ta’ LPG hemm varjazzjonijiet fil-komposizzjoni C3/C4. Dawn il-varjazzjonijiet huma riflessi fil-karburanti referenzali. Il-magna primarja għandha tkun konformi mar-rekwiżiti fuq il-karburanti referenzali A u B hekk kif speċifikati fl-Anness IV mingħajr ebda aġġustament lil karburazzjoni bejn iż-żewġ eżamijiet. Pero, hija permessa prova waħda ta’ adattazzjoni mingħajr kejl fuq ċiklu ETC wieħed wara l-bidla tal-karburant. Qabel l-eżami, il-magna primarja għandha tkun ippruvata bl-użu tal-proċedura hekk kif mgħotija f’paragrafu 3 ta’ Appendiċi 2 sa l-Anness III. l-kapaċità tagħha li 4. 1. 4. 1. Ir-relazzjoni tar-riżultati ta’ l-emmissjonijiet “r” ser ikun determinat għal kull forma ta’ tniġġis kif ġej: r = riżultati taʼ l-emmissjonijiet dwar il-karburant referenzali 2 riżultat taʼ l-emmissjonijiet dwar il-karburant referenzali 1 4. 2. Għotja ta’ approvazzjoni tat-tip KE għall-karburant f’limitu ristrett Fl-istat preżenti tat-teknoloġija għadu mhux possibli li jkollok magni bil-gass naturali leanburn li jaddat- taw awtomatikament. Pero dawn il-magni għandhom vantaġġ fejn tidħol effiċjenza u ħruġ ta’ CO2. Jekk utent għandu garanzija ta’ għoti ta’ karburant b’komposizzjoni uniformi, jista jagħżel li juża magna leanburn. Din it-tip ta’ magna tista’ tingħata approvazzjoni li tirristrinġi l-karburant. Fl-interess ta’ l-armonizzazzjoni internazzjonali hija meqjusa bħala xi ħaġa mixtieqa li kampjun ta’ din il-magna tin- għata approvazzjoni internazzjonali. Varjanti tal-karburant ristrett ikunu jridu jkunu identiċi ħlief għall- kontenut tad-database ta’ l-ECU tas-sistema ta’ karburazzjoni, u dawk il-partijiet tas-sistema tal- karburazzjoni (eżempju injector nozzles) li jkunu jridu jiġu addattati għal livelli differenti ta’ fluss ta’ karburant. Approvazzjoni tat-tip KE għall-karburant f’limitu ristrett tingħata jekk ir-rekwiżiti hawn taħt imsemmija jkunu sodisfatti: 4. 2. 1. A p p r o v a z z j o n i operazzjoni jew fuq il-limiti tal-gassijiet H jew fuq il-limita tal-gassijiet L. t a ’ ħ r u ġ t a ’ e x h a u s t minn magna li taħdem b’gass naturali u tkun preparata għal Il-magna primarja għandha tkun eżaminata fuq iż-żewġ karburanti referenzali hekk kif speċifikat fl-Anness IV fil-limiti relevanti. Il-karburanti huma G20 (karburant 1) u G23 (karburant 2) għal-limiti tal- gassijiet H, G23 (karburant 1) u G25 (karburant 2) għal-limiti tal-gassijiet L. Il-magna primarja għandha tkun konformi mar-rekwiżiti mingħajr ebda aġġustament lil karburazzjoni bejn iż-żewġ eżamijiet. Pero, hija permessa prova waħda ta’ adattazzjoni mingħajr kejl fuq ċiklu ETC wieħed wara l-bidla tal-karburant. Qabel l-eżami, il-magna primarja għandha tkun ippruvata bl-użu tal-proċedura hekk kif mgħotija f’paragrafu 3 ta’ l-Appendiċi 2 sa l-Anness III. 4. 2. 1. 1. Jekk ikun mixtieq mill-produttur il-magna tista’ tiġi eżaminata fuq it-tielet karburant (karburant 3) jekk il-λ-shift factor (Sλ) ikun qiegħed bejn dawk tal-karburanti G20 u G23, jew G23 u G25, eżempju, meta l-karburant 3 ikun karburant tas-suq. Ir-riżultat ta’ dan l-eżami jista’ jintuża bħala bażi għall-evalwazzjoni tal-konformità tal-produzzjoni. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 287 4. 2. 1. 2. Ir-relazzjoni tar-riżultati ta’ l-emmissjonijiet “r” ser ikun determinat għal kull forma ta’ tniġġis kif ġej: r = jew, ra = u, rb = riżultati taʼ l-emmissjonijiet dwar il-karburant referenzali 2 riżultat taʼ l-emmissjonijiet dwar il-karburant referenzali 1 riżultati taʼ l-emmissjonijiet dwar il-karburant referenzali 2 riżultat taʼ l-emmissjonijiet dwar il-karburant referenzali 3 riżultati taʼ l-emmissjonijiet dwar il-karburant referenzali 1 riżultat taʼ l-emmissjonijiet dwar il-karburant referenzali 3 4. 2. 1. 3. La darba l-magna titwassal għand il-konsumatur din irid ikollha tabella (ara paragrafu 5. 1. 5) li tgħid għal liema limiti ta’ gassijiet il-magna ġiet approvata. 4. 2. 2. L-approvazzjoni ta’ l-emmissjonijiet ta’ exhaust ta’ magna li taħdem b’gass naturali jew LPG u tkun preparata għal tħaddim fuq komposizzjoni speċifika ta’ karburant. 4. 2. 2. 1. Il-magna primarja għandha tkun konformi mar-rekwiżiti dwar il-ħruġ dwar il-karburanti referenzali G20 u G25 fil-każ ta’ gassijiet naturali, jew fil-karburanti referenzali A u B fil-każ ta’ LPG, hekk kif speċifikat fl-Anness IV. Bejn eżami u ieħor huwa permess l-irfinar tas-sistema ta’ karburazzjoni. Dan l-irfinar ikun jikkonsisti f’kalibrar mill-ġdid tad-database tal-karburazzjoni, mingħajr ebda alterazzjoni kemm lill- istrateġija bażika tal-kontroll kif ukoll lill-istruttura bażika tad-database. Jekk ikun hemm bżonn, huwa permess li jsir tibdil ta’ partijiet li huma direttament relatati ma’ l-ammont ta’ flus tal-karburant (eżempju l-injector nozzles). 4. 2. 2. 2. Jekk ikun mixtieq mill-produttur il-magna tista’ tiġi eżaminata fuq il-karburanti referenzali G20 u G23, jew G23 u G25, f’liema każ l-approvazzjoni tat-tip tkun valida biss għall-gassijiet tal-limiti H jew gassijiet tal-limiti L rispettivament. 4. 2. 2. 3. La darba l-magna titwassal għand il-konsumatur din irid ikollha tabella (ara paragrafu 5. 1. 5) li tgħid għal liema komposizzjoni ta’ karburanti tkun ġiet kalibrata l-magna. 4. 3. Approvazzjoni ta’ l-emmissjonijiet ta’ exhaust għal membru ta’ kategorija 4. 3. 1. Bl-eċċezjoni tal-każ imsemmi f’paragrafu 4. 3. 2. l-approvazzjoni ta’ magna primarja għandha tkun estiża lil membri kollha tal-kategorija mingħajr aktar eżamijiet, għal kwalunkwe komposizzjoni ta’ karburant fil-limiti li fihom il-magna primarja tkun ġiet approvata (fil-każ ta’ magni msemmija f’paragrafu 4. 2. 2) jew fl-istess limiti ta’ karburanti (fil-każ ta’ magni deskritti jew f’paragrafi 4. 1 jew 4. 2) li għalihom il-magna primarja tkun ġiet approvata. 4. 3. 2. Eżami tal-magna sekondarja Fil-każ ta’ applikazzjoni għall-approvazzjoni tat-tip ta’ magna, jew inġenju f’relazzjoni mal-magna tiegħu, dik il-magna li tappartjeni lil kategorija ta’ magna, jekk l-awtorità li tapprova tiddetermina li, f’dik li hi l-magna primarja l-applikazzjoni sottomessa ma tirrapreżentax b’mod komplut il-familja tal-magna hekk kif definita fl-Anness I, Appendiċi I, magna referenzali għall-eżami alternattiva, u jekk ikun hemm bżonn addizzjonali, tista’ tkun magħżula mill-awtorità li tapprova u tkun eżaminatha. 4. 4. Ċertifikat ta’ approvazzjoni tat-tip Ċertifikat li jikkonforma mal-mudell speċifikat fl-Anness VI għandu jinħareġ għall-approvazzjoni msem- mija f’sezzjonijiet 3. 1, 3. 2 u 3. 3. 5. SIMBOLI TAL-MAGNI 5. 1. il-magna approvata bħala unità teknika għandu jkollha: 5. 1. 1. it-trademark jew l-isem tad-ditta tal-produttur tal-magna; 288 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 5. 1. 2. id-deskrizzjoni kummerċjali tal-produttur; 5. 1. 3. 5. 1. 4. l-approvazzjoni tat-tip KE li għandha tkun preċeduta b’mod ċar mill-ittra (jew ittri) jew min-numri (jew numri) tal-pajjiż li jkun qiegħed jagħti l-approvazzjoni tat-tip KE (1); Fil-każ ta’ magna NG waħda mill-marki li ġejjin għandha titqiegħed wara n-numru ta’ l-approvazzjoni tat-tip KE: — H fil-każ li l-magna tkun approvata u kalibrata għall-gassijiet fil-limiti H; — L fil-każ li l-magna tkun approvata u kalibrata għall-gassijiet fil-limiti L; — HL fil-każ li l-magna tkun approvata u kalibrata kemm għall-gassijiet fil-limiti H kif ukoll għall- gassijiet fil-limiti L; — Ht fil-każ li l-magna tkun approvata u kalibrata għall-komposizzjoni ta’ gass għall-gassijiet fil-limiti H u trasformabbli għall-gass speċifiku ieħor għall-gassijiet fil-limiti H billi jkun irfinat il-karburant tal- magna; — Lt fil-każ li l-magna tkun approvata u kalibrata għall-komposizzjoni speċifika ta’ gass għall-gassijiet jkun irfinat fil-limiti L u trasformabli għall-gass speċifiku ieħor għall-gassijiet fil-limiti L billi il-karburant tal-magna — HLt fil-każ li l-magna tkun approvata u kalibrata għall-komposizzjoni speċifika ta’ gass jew għall- gassijiet fil-limiti H jew għall-gassijiet fil-limiti L u trasformabbli għall-gass speċifiku ieħor għall- gassijiet fil-limiti H jew għall-gassijiet fil-limiti L billi jkun irfinat il-karburant tal-magna. 5. 1. 5. Tabelli Fil-każ ta’ magni li jaħdmu b’NG u LPG bil-limiti tal-karburant restritti minn approvazzjoni tat-tip, it-tabelli ta’ hawn taħt huma applikabli: 5. 1. 5. 1. K o n t e n u t L-informazzjoni ta’ hawn taħt għandha tingħata: Fil-każ ta’ paragrafu 4. 2. 1. 3, it-tabella għandha tgħid “GĦANDU JINTUŻA BISS MA’ GASS NATURALI FIL-LIMITI H”. Jekk applikabli, “H” għandha tinbidel b’ “L”. Fil-każ ta’ paragrafu 4. 2. 2. 3. , it-tabella għandha tgħid “GĦANDU JINTUŻA BISS MA’ GASS NATURALI jew “GĦANDU JINTUŻA BISS MA’ GASS PITROLJU LIKWIDU BI BI SPEĊIFIKAZZJONI. …” SPEĊIFIKAZZJONIJIET. …”, skond kif xieraq. L-informazzjoni kollha fit-tabella(i) xierqa fl-Anness IV għandha tingħata mal-kostitwenti individwali u l-limiti speċifikati mill-produttur tal-magna. L-ittri u l-figuri għandhom ikunu kbar ta’ mill-inqas 4 mm Attenzjoni: Jekk in-nuqqas ta’ spazju jipprevjeni dan it-tip ta’ immarkar, jista’ jintuża kodiċi simplifikat. F’dan il-każ, noti bi spjegazzjoni li jkunu jinkludu l-informazzjoni kollha hawn fuq imsemmija jridu jkun faċilment aċċessibbli lil kwalunkwe persuna li tkun qed timla t-tank tal-karburant jew tkun qed tagħmel xogħol ta’ manutenzjoni jew tiswija fuq il-magna u l-aċċessorji tagħha, kif ukoll lill-awtoritajiet konċernati. Il-post u l-kontenut ta’ dawn in-noti bi spjegazzjoni għandu jkun determinat bi ftehim bejn il-produttur u l-awtorità li tapprova. 5. 1. 5. 2. K a r a t t e r i s t i ċ i It-tabelli għandhom iservu matul il-ħajja utli tal-magna. It-tabelli jridu jkun ċari biex jinqraw u l-ittri u ċ-ċifri għandhom ikunu li ma jitħassrux. Barra minn hekk, it-tabelli jridu jkunu mwaħħla b’dak il-mod li jibqgħu mwaħħlin għall-ħajja utli tal-magna, u t-tabelli ma jistgħux jinqalgħu mingħajr ma jinqerdu jew jitgħarrqu. (1) 1 = Ġermanja, 2 = Franza, 3 = Italja, 4 = Olanda, 5 = Svezja, 6 = Belġju, 9 = Spanja, 11 = Renju Unit, 12 = Awstrija, 13 = Lus- semburgu, 16 = Norveġja, 17 = Finlandja, 18 = Danimarka, 21 = Portugal, 23 = Greċja, FL = Liechtenstein, IS = Islanda, IRL = Irlanda. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 289 5. 1. 5. 3. Po s i z z j o n a r It-tabelli għandhom jitwaħħlu ma’ parti tal-magni li hi neċessarja sabiex il-magna taħdem u li normalment ma jkunx hemm għalfejn tibdilha matul ħajjet il-magna. Barra minn hekk, dawn it-tabelli għandhom jit- waħħlu fejn jinqraw faċilment minn kwalunkwe persuna wara li l-magna tkun kompluta bl-awżiljari kollha neċessarji għall-operazzjoni tal-magna. Fil-każ ta’ applikazzjoni għall-approvazzjoni tat-tip KE għal xi tip ta’ inġenju fejn għandha x’taqsam il-magna tiegħu, it-tabella speċifikata f’sezzjoni 5. 15 għandha titpoġġa viċin il-fetħa minn fejn jingħata l-karburant. Fil-każ ta’ applikazzjoni għall-approvazzjoni tat-tip KE għal xi tip ta’ inġenju b’magna approvata, it-tabella speċifikata f’sezzjoni 5. 15 għandha titpoġġa viċin il-fetħa minn fejn jingħata l-karburant. 5. 2. 5. 3. 6. SPEĊIFIKAZZJONIJIET U EŻAMIJIET 6. 1. Ġenerali Il-komponenti li jistgħu jaffetwaw il-ħruġ ta’ gassijiet u partiċelli li jniġġsu minn magni diesel u l-ħruġ ta’ tniġġis minn gassijiet minn magni tal-gass għandhom ikunu iddisinjati, mibnija u armati sabiex jipper- mettu lil magna, waqt użu normali, li taqbel mad-disposizzjonijiet ta’ din id-Direttiva. 6. 1. 1. L-użu ta’ mekkaniżmu li jtellef u / jew strateġija ta’ kontroll ta’ l-emmissjonijiet irrazzjonali huma proj- biti. Jekk l-awtorità ta’ l-approvazzjoni tat-tip tissuspetta li tip ta’ inġenju juża mekkaniżmu(i) li jtellef u / jew strateġija ta’ kontroll ta’ l-emmissjonijiet irrazzjonali taħt ċerti kondizzjonijiet operattivi, meta mit- lub, il-produttur għandu jipprovdi l-informazzjoni dwar l-operazzjoni u l-effett ta’ l-emmissjonijiet ta’ l-użu ta’ dawn il-mekkaniżmi u / jew strateġija ta’ kontroll. Din l-informazzjoni għandha tinkludi deskrizzjoni tal-komponenti kollha li jikkontrollaw il-ħruġ, is-sistema loġika li tikkontrolla l-karburant li għandha tinkludi tħaddim. Din l-informazzjoni għandha tibqa’ strettament konfidenzali u m’għandhiex tinhemeż mad-dokumentazzjoni mitluba mill-Anness I, sezzjoni 3. il-fażijiet kollha ta’ tal-ħin u punti ta’ bidla matul l-istrateġiji 6. 2. Speċifikazzjonijiet li jikkonċernaw il-Ħruġ ta’ Tniġġis ta’ Gassijiet u Partiċelli u Duħħan Għall-approvazzjoni tat-tip għall-linja A tat-tabella f’sezzjoni 6. 2. 1. , il-ħruġ għandu jkun determinat skond l-eżamijiet ESC u ELR bil-magni diesel konvenzjonali inklużi dawk b’apparat għall-injezzjoni elet- tronika tal-karburant, ċirkulazzjoni mill-ġdid tal-gass exhaust (EGR), u /jew katalisti ossidi. Magni diesel armati b’sistema avvanzata ta’ exhaust aftertreatment iridu jinkludu katalisti NOx u / jew nasbiet għall- partiċelli, għandhom ikunu eżaminati wkoll mill-eżami ETC. Eżami għall-approvazzjoni tat-tip lil linja B1 jew B2 jew linja C fit-tabella f’sezzjoni 6. 2. 1 il-ħruġ għandu jkun determinat minn eżamijiet ESC, ELR u ETC. Għall-magni bil-gass, il-ħruġ ta’ gassijiet għandu jkun determinat minn eżami ETC. Il-proċeduri għall-eżamijiet ESC u ELR huma deskritti fl-Anness III, Appendiċi 1, il-proċedura għall-eżami ETC fl-Anness III, Appendiċi 2 u 3. Il-ħruġ ta’ gassijiet li jniġġsu u partiċelli li jniġġsu, fejn japplika, u duħħan, fejn japplika, mill-magna sot- tomessa għall-eżami għandhom jitkejjlu bil-metodi deskritti fl-Anness III, Appendiċi 4. L-Anness V jisp- jega s-sistemi analitiċi li huma rrakkomandati għal tniġġis minn gassijiet, is-sistemi rakkomandati għat- teħid ta’ kampjuni ta’ partiċelli, u s-sistema rrakkomandati biex jitkejjel id-duħħan. Sistemi jew analiżi oħra jistgħu jkunu approvati mis-Servizz Tekniku jekk jinstab li dawn jagħtu riżultati ekwivalenti fuq iċ-ċiklu ta’ eżamijiet rispettiv. Id-determinazzjoni tas-sistema ta’ ekwivalenza ser tkun ibbażata fuq studju ta’ korrelazzjoni fuq kampjun ta’ 7 pari (jew akbar) bejn is-sistema li qed titqies u waħda mis-sistemi ta’ referenza ta’ din id-Direttiva. Għall-ħruġ ta’ partiċelli s-sistema ta’ fluss sħiħ imħal- lat biss hi rikonoxxuta bħala sistema ta’ referenza. “Riżultati” tirreferi għall-valur speċifiku ta’ ċiklu ta’ ħruġ. L-eżami ta’ korrelazzjoni għandu jsir fl-istess laboratorju, ċellula ta’ eżami, u fuq l-istess magna, u huwa preferut li jsir fl-istess waqt. Il-kriterju ta’ l-ekwivalenza huwa definit bħala ± 5 % tal-kampjun 290 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 tal-pari tal-medja. Biex issir l-introduzzjoni ta’ sistema ġdida fid-Direttiva d-determinazzjoni ta’ l-ekwivalenza trid tkun ibbażata fuq kalkolu tar-repetibbilità u r-riproduċibbilità, hekk kif deskritti f- ISO 5725. 6. 2. 1. Limiti tal-Valuri Il-massa speċifika ta’ karbonju monoxide, tat-total ta’ idrokarboni, ta’ l-ossidi tan-nitroġenu u tal-partiċelli, hekk kif determinat mill-eżami ESC, u tan-nuqqas ta’ viżibbilità tad-duħħan, hekk kif determinat mill- eżami ELR, m’għandux jaqbeż l-ammonti f’Tabella 1. Tabella 1 Limiti tal-valuri - Eżamijiet ESC u ELR Linja A (2000) B1 (2005) B2 (2008) C (EEV) Massa ta’ Kar- bonju monoxide (CO) g/kWh Massa ta’ idrokarboni (HC) g/kWh Massa ta’ nitroġeni ossidi (NOx) g/kWh 2,1 1,5 1,5 1,5 0,66 0,46 0,46 0,25 5,0 3,5 2,0 2,0 Massa ta’ partiċelli Duħħan (PT) g/kWh 0,10 0,13 (1) 0,02 0,02 0,02 m-1 0,8 0,5 0,5 0,15 (1) Għal magni li għandhom volum swept ta’ inqas minn 0,75 dm3 / ċilindru u veloċità b’qawwa ta’ aktar minn 3 000 min-1. Fejn jidħlu magni diesel li jiġu eżaminati bl-eżami ETC ukoll, u b’mod speċifiku għall-magni bil-gass, il-masses speċifiċi ta’ karbonju monoxide, ta’ l-idrokarboni mingħajr metanju, tal-metanju (fejn applikabli), ta’ l-osside tan-nitroġenu u tal-partiċelli (fejn applikabli) m’għandhomx jaqbżu l-ammonti f’Tabella 2. Table 2 Limiti tal-valuri – Eżamijiet ETC (1) Massa ta’ Kar- bonju monoxide Massa ta’ idrokar- boni mingħajr metanju Linja Massa ta’ metanju Massa ta’ nitro- ġeni ossidi Massa ta’ parti- ċelli (PT) (CO) g/kWh (NMHC) g/kWh (CH4) (2) g/kWh (NOx) g/kWh (PT) (3) g/kWh A (2000) 5,45 B1 (2005) B2 (2008) C (EEV) 4,0 4,0 3,0 0,78 0,55 0,55 0,40 1,6 1,1 1,1 0,65 5,0 3,5 2,0 2,0 0,16 0,21 (4) 0,03 0,03 0,02 (1) Il-kondizzjonijiet biex ikun verifikat jekk jistax jiġi aċċettat għall-eżami ETC (are Anness III, Appendiċi 2, sez- zjoni 3. 9) meta jitkejjel il-ħruġ minn magni li jaħdmu bil-gass mal-valuri limiti applikabli f’linja A ser ikunu ri-eżaminati u, fejn neċessarju, mibdula skond il-proċedura mniżżla fl-Artikolu 13 tad-Direttiva 70/156/KEE. (2) Għall-magni NG biss. (3) Ma japplikax għall-magni li jaħdmu bil-gass fi stadji A u stadji B1 u B2. (4) Għal magni li għandhom volum swept ta’ inqas minn 0,75 dm3 / ċilindru u veloċità b’qawwa ta’ aktar minn 3 000 min-1. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 291 6. 2. 2. Idrokarboni mkejjla għall-magni diesel u magni li jaħdmu bil-gass 6. 2. 2. 1. Produttur jista jagħżel li jkejjel il-massa totali ta’ idrokarboni (THC) fuq l-eżami ETC minflok ma jkejjel il-massa ta’ idrokarboni mingħajr metanju. F’dan il-każ, il-limitu għall-massa totali ta’ idrokarboni hija l-istess bħal dik użata f’Tabella 2 għall-massa ta’ idrokarboni mingħajr metanju. 6. 2. 3. Rekwiżiti speċifici għall-magni diesel 6. 2. 3. 1. Il-massa speċifika ta’ l-ossidi tan-nitroġenu mkejjel f’ punti għall-għarrieda fi ħdan iż-żona ta’ kontroll ta’ l-eżami ETC ma jistgħux ikunu aktar minn 10 % mill-valuri interpolati mill-eżamijiet (referenzi Anness III, Appendiċi 1 u sezzjonijiet 4. 6. 2. u 4. 6. 3) 6. 2. 3. 2. Il-valur tad-duħħan fl-eżami għall-għarrieda tal-veloċità ta’ l-ELR ma jistax ikun aktar mill-ogħla valur tad- duħħan taż-żewġ eżamijiet b’mhux aktar minn 20 %, jew b’mhux aktar minn 5 % tal-limitu tal-valur, skond liema hu l-akbar. 7. 7. 1. 7. 1. 1. 7. 1. 2. 7. 1. 3. 7. 1. 4. INSTALLAZZJONI FUQ L-INĠENJU L-installazzjoni tal-magna fuq l-inġenju għandha tkun konformi mal-karatteristiċi ta’ hawn taħt f’dak li hu l-approvazzjoni tat-tip tal-magna: id-dipressjoni li tidħol m’għandhiex tkun aktar minn dik speċifikata għall-approvazzjoni tat-tip ta’ magna fl-Anness VI; exhaust back pressure m’għandhiex tkun aktar minn dik speċifikata għall-approvazzjoni tat-tip ta’ magna fl-Anness VI; il-qawwa assorbita mill-awżiljarji li hemm bżonn sabiex topera l-magna m’għandhiex tkun aktar minn dik speċifikata għall-approvazzjoni tat-tip ta’ magna fl-Anness VI. il-qawwa assorbita mill-awżiljarji li hemm bżonn sabiex topera l-magna m’għandhiex tkun aktar minn dik speċifikata għall-approvazzjoni tat-tip ta’ magna fl-Anness VI. 8. IL-KATEGORIJA TAL-MAGNA 8. 1. Il-parametri li jiddefenixxu l-kategorija tal-magna 8. 1. Il-kategorija tal-magna, hekk kif determinata mill-produttur tal-magna, tista’ tiġi definita minn karatteristiċi bażiċi li jridu jkunu komuni għall-magni fi ħdan il-kategorija. F’ċertu każi jista’ jkun hemm taħlit bejn il-parametri. Dawn l-effetti għandhom jitqiesu wkoll biex jassiguraw li magni b’karatteristiċi ta’ ħruġ ta’ exhaust simili biss ikunu nklużi fil-kategorija ta’ magna. Sabiex il-magni jitqiesu li jappartjenu lill-istess kategorija ta’ magna, iridu jkollhom dawn il-parametri bażiċi komuni: 8. 1. 1. Ċiklu ta’ kombustjoni — 2 ċikli — 4 ċikli 8. 1. 2. Bażi li tkessaħ: — arja — ilma — żejt 8. 1. 3. Għall-magni bil-gass u magni b’aftertreatment — In-numru ta’ ċilindri (magna oħra diesel b’inqas ċilindri mill-magna omm jistgħu jitqiesu bħala li jappartjenu lill-istess kategorija ta’ magna sakemm is-sistema ta’ kejl tal-karburazzjoni jimtlew għal kull ċilindru individwali). 292 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 8. 1. 4. Ċaqliq ta’ ċilindru individwali: — il-magni għandhom ikunu f’fetħa totali ta’ 15 % 8. 1. 5. Metodu sabiex tkun miġbuda l-arja: — aspirat b’mod naturali — bi pressjoni — pressure charged b’ charge air cooler 8. 1. 6. Kamra tal-kombustjoni tip / disinn: — il-kamra ta’ qabel — il-kamra li ddur — il-magna l-miftuħa 8. 1. 7. Valvoli u użu - konfigurazzjoni, daqs u numru: — ras taċ-cilindru — ħajt taċ-ċilindru — crankcase 8. 1. 8. Sistema ta’ injezzjoni tal-karburant (magni diesel): — pump-line-injector — in-line pump — pompa li tiddistribwixxi — elementi waħdieni — injezzjoni ta’ unità 8. 1. 9. Sistema ta’ injezzjoni (magni bil-gass): — unità li tħallat — induzzjoni / injezzjoni tal-gass (punt waħdieni, punti multi-punt) — injezzjoni tal-likwidu (punt waħdieni, multi-punt). 8. 1. 10. Sistema ta’ injezzjoni (magni bil-gass) 8. 1. 11. Karatteristiċi mħallta: — ċirkolazzjoni mill-ġdid tal-gass exhaust — injezzjoni / emulsjoni ta’ l-ilma — injezzjoni ta’ l-arja sekondarja — sistema ta’ charge cooling 8. 1. 12. Aftertreatment ta’ l-exhaust: — katalista bi 3 funzjonijiet — katalista ta’ l-ossidazzjoni — katalista li jnaqqas — reattur termali — nasba tal-partiċelli 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 293 8. 2. L-għażla tal-magna primarja 8. 2. 1. Magni Diesel Il-magna primarja tal-kategorija għandha tintgħażel bl-użu tal-kriterju primarju ta’ highest fuel delivery per stroke fil-veloċità torque massima ddikjarata. F’każ li żewġ magni jew iktar ikunu jaqsmu dan il-kriterju primarju, il-magna primarja għandha tintgħażel bl-użu ta’ kriterju sekondarju ta’ l-ogħla delivery tal- karburant b’veloċità b’rata. Taħt ċerti ċirkostanzi, l-awtorità li tapprova tista’ tikkonkludi li l-agħar każ ta’ rata ta’ ħruġ ta’ kategorija jista’ jkun karatterizzat aħjar billi tkun eżaminata magna oħra. Għaldaqstant, l-awtorità li tapprova tista’ tagħżel magna oħra biex tkun eżaminata fuq il-bażi ta’ fatturi li juru li tista’ jkollha l-ogħla livelli ta’ ħruġ fil-magni f’dik il-kategorija. Jekk il-magni fi ħdan kategorija jkunu jinkorporaw fatturi oħra varjabbli li jitqiesu li jaffetwaw il-ħruġ ta’ exhaust, dawn il-fatturi għandhom ikunu identifikati u meqjusa wkoll fis-selezzjoni tal-magna primarja. 8. 2. 2. M a g n i b i l - G a s s Il-magna omm tal-familja għandha tintgħażel bl-użu tal-kriterji primarji ta’ l-akbar telf. Fil- każ li żewġ magni jew aktar jużaw dawn il-kriterji primarji, il-magna omm għandha tintagħżel bl-użu tal-kriterji sekondarji fl-ordni li ġej: Il-magna primarja ta’ kategorija għandha tintuża bl-użu tal-kriterju prinċipali ta’ l-akbar qanqil. F’każ li żewġ magni jew iktar ikunu jaqsmu dan il-kriterju primarju, il-magna primarja għandha tintgħażel bl-użu ta’ kriterju sekondarju f’dan l-ordni: — l-ogħla delivery tal-karburant per stroke bil-veloċità tar-rata ta’ qawwa ddikjarata; — l-aktar kronorizzar avvanzat ta’ l-ispark; — l-aktar rata baxxa ta’ EGR; — in-nuqqas ta’ pompa ta’ l-arja jew l-aktar fluss baxx ta’ arja mill-pompa. Taħt ċerti ċirkostanzi, l-awtorità li tapprova tista’ tikkonkludi li l-agħar każ ta’ rata ta’ ħruġ ta’ kategorija jista’ jkun karatterizzat aħjar billi tkun eżaminata magna oħra. Għaldaqstant, l-awtorità li tapprova tista’ tagħżel magna oħra biex tkun eżaminata fuq il-bażi ta’ fatturi li juru li tista’ jkollha l-ogħla livelli ta’ ħruġ fil-magni f’dik il-kategorija. 9. 9. 1. KONFORMITÀ TAL-PRODUZZJONI Għandhom jittieħdu miżuri li jassiguraw il-konformità tal-produzzjoni skond id-disposizzjonijiet ta’ l-Artikolu 10 tad-Direttiva 70/156/KEE. Il-konformità tal-produzzjoni hija ċċekjata fuq il-bażi tad- deskrizzjoni taċ-ċertifikat ta’ l-approvazzjoni tat-tip hekk kif imniżżel fl-Anness VI ta’ din id-Direttiva. Sezzjonijiet 2. 4. 2 u 2. 4. 3 ta’ kompetenti ma jkunux sodisfatti bil-proċedura tal-verifika tal-produttur. l-Anness X tad-Direttiva 70/156/KEE japplikaw meta l-awtoritajiet 9. 1. 1. Jekk il-ħruġ ta’ tniġġis jitkejjel u magna ta’ l-approvazzjoni tat-tip sarulha xi estensjonijiet, l-eżamijiet għandhom isiru fuq il-magna jew magni deskritti fil-pakkett ta’ informazzjoni fejn għandhom x’jaqsmu l-estensjonijiet imsemmija; 9. 1. 1. 1. Il-konformità ta’ magna li tkun suġġetta għal eżami tat-tniġġis: Wara li l-magna tkun ġiet sottomessa lill-awtoritajiet, il-produttur m’għandu jagħmel l-ebda tibdil lill- magni magħżula. 9. 1. 1. 1. Tlett magni huma magħżula għall-għarrieda. Magni li huma suġġetti għall-eżami fuq l-eżamijiet ESC u URL biss jew fuq l-eżami ETC biss għall-approvazzjoni tat-tip ta’ linja A tat-tabella f’sezzjoni 6. 2. 1. huma suġġetti għal eżamijiet li jiċċekjaw il-konformità tal-produzzjoni. Bi ftehim ma’ l-awtorità, il-magni l-oħra kollha ta’ l-approvazzjoni tat-tip tal-linji A, B1 jew B2, jew C tat-tabella ta’ sezzjoni 6. 2. 1. huma suġġetti għall-eżami jew fuq iċ-ċikli ESC u ELR jew fuq iċ-ċiklu ETC li jiċċekjaw il-konformità tal-produzzjoni. Il-valuri limiti huma mgħotija f’sezzjoni 6. 2. 1 ta’ dan l-Anness. 9. 1. 1. 1. 2. L-eżamijiet għandhom isiru skond kif speċifikat fl-Appendiċi 1 ta’ dan l-Anness, fejn l-awtorità kompetenti tkun sodisfatta bid-devjazzjoni standard tal-produzzjoni mogħtija mill-produttur, skond l-Anness X tad-Direttiva 70/156/KEE, li tapplika għall-inġenji u t-trailers tagħhom. 294 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 L-eżamijiet għandhom isiru skond kif speċifikat fl-Appendiċi 2 ta’ dan l-Anness, fejn l-awtorità kompetenti ma tkunx sodisfatta bid-devjazzjoni standard tal-produzzjoni mogħtija mill-produttur, skond l-Anness X tad-Direttiva 70/156/KEE, li japplika għall-inġenji u t-trailers tagħhom. Fuq talba tal-produttur, l-eżamijiet jistgħu jsiru skond l-Appendiċi 3 ta’ dan l-Anness. 9. 1. 1. 1. 3. Fuq il-bażi ta’ eżami tal-magna bit-teħid ta’ kampjun, il-produzzjoni ta’ serje titqies li tikkonforma fejn Deċisjonipożittiva tintlaħaq għal fejn ikun hemm Deċisjoninegattiva għall-forma waħda ta’ tniġġis, skond il-kriterji ta’ l-eżami li japplikaw fl-Appendiċi xie- raq. tniġġis u non-konformi forom kollha ta’ La darba tintlaħaq Deċisjonipożittiva għall-forma waħda ta’ tniġġis, din id-Deċisjonima tistax tinbidel minn eżamijiet addizzjonali magħmula biex tintlaħaq Deċisjonifuq forom oħra ta’ tniġġis. Jekk ma tintlaħaqx Deċisjonipożittiva għat-tniġġis kollu u jekk ma tintlaħaqx Deċisjoninegattiva għat- tniġġis kollu, għandu jsir eżami fuq magna oħra (ara Figura 2). Jekk ma tintlaħaq l-ebda Deċisjoni, il-produttur jista jwaqqaf l-eżamijiet fi kwalunkwe ħin. F’dak il-każ tit- niżżel Deċisjoninegattiva. 9. 1. 1. 2. L-eżamijiet għandhom isiru fuq magni ġodda. Magni bil-gass għandhom jiġu pruvati bl-użu tal-proċedura f’paragrafu 3 ta’ l-Appendiċi 2 ta’ l-Anness III. 9. 1. 1. 2. 1. Pero, fuq talba tal-produttur, l-eżamijiet jistgħu jsiru fuq magni diesel jew magni bil-gass li jkunu ġew ippruvati għall-perjodu itwal minn dak msemmi f’sezzjoni 9. 1. 1. 2. , sa massimu ta’ 100 siegħa. F’dan il-każ, il-proċedura ta’ prova ssir mill-produttur li għandu jieħu r-responsabbilità li ma jagħmilx tibdil lil dawk il-magni. 9. 1. 1. 2. 2. Meta l-produttur jitlob li ssir proċedura ta’ prova skond sezzjoni 9. 1. 1. 2. , din tista’ issir fuq: — il-magni kollha li huma eżaminati; jew, — l-ewwel magna li tkun eżaminata, fejn l-evoluzzjoni tal-koeffiċjenti tkun determinata kif ġej: — il-ħruġ ta’ tniġġis jitkejjel minn żero u b’siegħat “x” fuq l-ewwel magna eżaminata’ — l-evoluzzjoni tal-koeffiċjenti ta’ l-emmissjonijiet bejn żero u siegħat “x” għandu tkun ikkalkulata għal kull forma ta’ tniġġis: Siegħat taʼħruġ Siegħat żero taʼħruġ Tista’ tkun inqas minn wieħed. Il-magni sussegwenti li jkunu jridi jiġu analizzati m’humiex suġġetti għall-proċedura ta’ prova, pero s-siegħat żero ta’ ħruġ tagħhom ikunu modifikati bl-evoluzzjoni tal-koeffiċjenti. F’dan il-każ, il-valuri li għandhom jitqiesu huma: — il-valuri tas-siegħat żero ta’ l-ewwel magna, — il-valuri tas-siegħat żero multiplikati ma’ l-evoluzzjoni tal-koeffiċjenti ta’ magni oħra. 9. 1. 1. 2. 3. Għall-magni diesel u LPG, dawn l-eżamijiet jistgħu jsiru b’karburant kummerċjali. Pero, fuq talba tal- produttur, jistgħu jintużaw il-karburanti referenzali deskritti fl-Anness IV. Dan jimplika li l-eżamijiet, hekk kif deskritti f’sezzjoni 4 ta’ dan l-Anness, jkollhom minn ta’ l-anqas żewġ karburanti referenzali għal kull magna bil-gass. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 295 9. 1. 1. 2. 4. Għall-magni li jaħdmu b’karburant NG, dawn l-eżamijiet jistgħu jsiru b’karburant kummerċjali skond kif ġej: — għall-magni mmarkati b’H b’karburtant kummerċjali fi ħdan il-limiti ta’ l-H; — għall-magni mmarkati b’L b’karburtant kummerċjali fi ħdan il-limiti ta’ l-L; — għall-magni mmarkati b’HL b’karburtant kummerċjali fi ħdan il-limiti ta’ l-H jew il-limiti ta’ l-L; Pero, fuq talba tal-produttur, jistgħu jintużaw il-karburanti referenzali deskritti fl-Anness IV. Dan jim- plika li l-eżamijiet, hekk kif deskritti f’sezzjoni 4 ta’ dan l-Anness, ikollhom minn ta’ l-anqas żewġ kar- buranti referenzali għal kull magna bil-gass. 9. 1. 1. 2. 5. F’każ ta’ xi diżgwid ikkawżat minn nuqqas ta’ qbil ta’ magni li jaħdmu bil-gass meta jużaw karburant kummerċjali, l-eżamijiet għandhom isiru b’karburant referenzali li ntuża għall-eżami tal-magna primarja, jew jekk possibbli bil-karburant 3 kif imsemmi f’paragrafi 4. 1. 3. 1 u 4. 2. 1. 1 li jista’ jkun intuża għall- eżami tal-magna. Ir-riżultat irid imbagħad jiġi konvertit permezz ta’ kalkolu li tapplika l-fattur(i) rele- vanti “r”, “ra” jew “rb” kif imsemmi f’paragrafi 4. 1. 3. 2. , 4. 1. 4. 1, u 4. 2. 1. 2. Jekk r, ra jew rb huma inqas minn wieħed m’għandha issir l-ebda korrezzjoni. Ir-riżultati miksuba u r-riżultati kalkulati jridu juru li l-magna tilħaq il-valuri limiti bil-karburanti kollha li huma relevanti (karburanti 1, 2 u, fejn japplika, kar- burant 3). 9. 1. 1. 2. 6. Testijiet għall-konformità tal-produzzjoni ta’ magna li taħdem bil-gass imqiegħda biex taħdem fuq komposizzjoni speċifika ta’ karburant, għandhom isiru fuq il-karburant għal liema l-magna kienet kali- brata. Figura 2 Skema li turi kif isir l-eżami tal-konformità tal-produzzjoni 296 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Appendiċi 1 PROĊEDURA GĦALL-EŻAMINAR TAL-KONFORMITÀ TAL-PRODUZZJONI FEJN DEVJAZZJONI STANDARD HIJA SODISFAĊENTI 1. Dan l-Appendiċi jiddeskrivi l-proċedura li għandha tintuża biex tkun verifikata l-konformità tal-produzzjoni għall- ħruġ ta’ tniġġis meta devjazzjoni standard tal-produzzjoni tal-produttur hija sodisfaċenti. 2. Bl-użu ta’ kampjun minimu ta’ tlett magni l-proċedura tat-teħid tal-kampjun hija stabbilita sabiex il-probabbilità li grupp jgħaddi b’40 % tal-magni difettużi tkun 0,95 (riskju għall-produttur = 5 %) filwaqt li l-probabbilita li grupp ikun aċċettat b’65 % tal-magni difettużi tkun 0,10 (riskju għall-konsumatur = 10 %). 3. Il-proċedura ta’ hawn taħt tintuża għal kull forma ta’ tniġġis msemmija f’sezzjoni 6. 2. 1. ta’ l-Anness I (are figura 2): Ħalli L = il-logaritmu naturali tal-valur limitu tal-forma tat-tniġġis; X1 = il-logaritmu naturali tal-kejl tal-magna i-th tal-kampjun; s = estimu tal-produzzjoni tad-devjazzjoni standard (wara li ttieħed il-logaritmu naturali tal-kejl); n = in-numru kurrenti ta’ kampjuni. 4. Għal kull kampjun is-somma tad-devjazzjonijiet standard sal-limitu huma kalkulati bl-użu ta’ din il-formula: n 1 S ∑ i=1 (L –χi) 5. Imbagħad: — jekk ir-riżultat ta’ l-istatistika tat-test ikun akbar min-numru tad-Deċisjonipożittiva għal qies tal-kampjun f’tabella 3, għandha tittieħed Deċisjonipożittiva għal forma ta’ tniġġis; — jekk ir-riżultat ta’ l-istatistika tat-test ikun anqas min-numru tad-Deċisjoninegattiva għal qies tal-kampjun f’tabella 3, għandha tittieħed Deċisjoninegattiva għal forma ta’ tniġġis; — inkella, magna addizzjonali għandha tkun eżaminata skond Sezzjoni 9. 1. 1. 1. ta’ l-Anness I u l-proċedura tal- kalkolu għandha tkun applikata lil kampjun li jiżdied b’unità oħra. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 297 Tabella 3 Numri għal Deċiżjoni Pożittiva u Negattiva tal-pjan tat-teħid ta’ kampjuni ta’ l-Appendiċi 1 Qies Minimu tal-Kampjun: 3 Numru kumulattiv ta’ magni li ġew eżaminati (qis tal-qies tal-kampjun) Numru ta’ Deċisjoni pożittiva An Numru ta’ Deċisjoni negattiva Bn 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 3,327 3,261 3,195 3,129 3,063 2,997 2,931 2,865 2,799 2,733 2,667 2,601 2,535 2,469 2,403 2,337 2,271 2,205 2,139 2,073 2,007 1,941 1,875 1,809 1,743 1,677 1,611 1,545 1,479 2,112 - 4,724 - 4,790 - 4,856 - 4,922 - 4,988 - 5,054 - 5,120 - 5,185 - 5,251 - 5,317 - 5,383 - 5,449 - 5,515 - 5,581 - 5,647 - 5,713 - 5,779 - 5,845 - 5,911 - 5,977 - 6,043 - 6,109 - 6,175 - 6,241 - 6,307 - 6,373 - 6,439 - 6,505 - 6,571 - 2,112 298 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Appendiċi 2 PROĊEDURA GĦALL-EŻAMINAR TAL-KONFORMITÀ TAL-PRODUZZJONI FEJN DEVJAZZJONI STANDARD HIJA INSODISFAĊENTI JEW MHUX DISPONIBBLI 1. Dan l-Appendiċi jiddeskrivi l-proċedura li għandha tintuża biex tkun verifikata l-konformità tal-produzzjoni għall- ħruġ ta’ tniġġis meta devjazzjoni standard tal-produzzjoni tal-produttur hija insodisfaċenti jew mhux disponibbli. 2. Bl-użu ta’ kampjun minimu ta’ tlett magni l-proċedura tat-teħid tal-kampjun hija stabbilita sabiex il-probabbilita li grupp jgħaddi b’40 % tal-magni difettużi jkun 0,95 (riskju għall-produttur = 5 %) filwaqt li l-probabbilita li grupp ikun aċċettat b’65 % tal-magni difettużi jkun 0,10 (riskju għall-konsumatur = 10 %). 3. Il-valuri tal-forom ta’ tniġġis mogħtija f’sezzjoni 6. 2. 1. ta’ l-Anness I jitqiesu li huma distribwiti b’mod normali u li għandhom ikunu trasformati permezz tal-logaritmi naturali tagħhom. Ħalli m0 u m jkunu jfissru l-qies minimu u massimu rispettivament tal-kampjun (m0 = 3 u m = 32) u ħalli n tkun tfisser in-numru kurrenti tal-kampjun. 4. Jekk il-logaritmi naturali tal-valuri mkejjla fis-serje huma X1, X2,… Xi u L hija l-logaritmu naturali tal-limitu tal- valur għal forma ta’ tniġġis, għaldaqstant, iddefinixxi and, di = χi– L  = dn n 1 n∑ i=1 di Vn2 = 2 ) (di–dn n 1 n∑ i=1 5. Tabella 4 turi l-valuri tan-numri tad-Deċisjonipożittiva (An) u tad-Deċisjoni negattiva (Bn) kontra n-numru tal- kampjun kurrenti. Ir-riżultat ta’ l-istatistika ta’ l-eżami hija r-relazzjoni u għandha tintuża sabiex tiddetermina jekk /Vnu għandha tintuża sabiex tiddetermina jekk serje għaddietx jew weħlietx serje għaddietx jew weħlietx kif ġej: dn kif ġej For m0 ≤ n ≤ m: — pass the series if  dn Vn ≤ An — fail the series if  dn Vn ≥ Bn — take another measurement if An ≤  dn Vn ≥ Bn 6. Rimarki Il-formuli repetittivi li ġejjin huma utli biex ikunu kalkulati l-valuri suċċessivi ta’ l-istatistika ta’ l-eżamijiet: n 1 1 dn dn  + n)dn – 1  =(1 –  – dn) (dn n)Vn – 1 2 =(1 – n – 1  = d1;V1 = 0) (n = 2,3,∙ ∙ ∙;d1 Vn 1 + 2 2 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 299 Tabella 4 Numri għal Deċisjoni Pożittiva u Negattiva tal-pjan tat-teħid ta’ kampjuni ta’ l-Appendiċi 2 Qies Minimu tal-Kampjun: 3 Numru kumulattiv ta’ magni li ġew eżaminati (qies tal-kampjun) Numru ta’ Deċisjoni pożittiva An Numru ta’ Deċisjoni negattiva Bn 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 - 0,80381 - 0,76339 - 0,72982 - 0,69962 - 0,67129 - 0,64406 - 0,61750 - 0,59135 - 0,56542 - 0,53960 - 0,51379 - 0,48791 - 0,46191 - 0,43573 - 0,40933 - 0,38266 - 0,35570 - 0,32840 - 0,30072 - 0,27263 - 0,24410 - 0,21509 - 0,18557 - 0,15550 - 0,12483 - 0,09354 - 0,06159 - 0,02892 - 0,00449 - 0,03876 16,64743 7,68627 4,67136 3,25573 2,45431 1,94369 1,59105 1,33295 1,13566 0,97970 0,85307 0,74801 0,65928 0,58321 0,51718 0,45922 0,40788 0,36203 0,32078 0,28343 0,24943 0,21831 0,18970 0,16328 0,13880 0,11603 0,09480 0,07493 0,05629 0,03876 300 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Appendiċi 3 PROĊEDURA GĦALL-EŻAMINAR TAL-KONFORMITÀ META MITLUBA MILL-PRODUTTUR 1. Dan l-Appendiċi jiddeskrivi il-proċedura li għandha tintuża biex tkun verifikata, fuq talba tal-produttur, il-konformità tal-produzzjoni għall-ħruġ ta’ tniġġis. 2. Bl-użu ta’ kampjun minimu ta’ tliet magni l-proċedura tat-teħid tal-kampjun hija stabbilita sabiex il-probabbilità li grupp jgħaddi bi 30 % tal-magni difettużi jkun 0,90 (riskju għall-produttur = 10 %) filwaqt li l-probabbilità li grupp ikun aċċettat b’65 % tal-magni difettużi jkun 0,10 (riskju għall-konsumatur = 10 %). 3. Il-proċedura ta’ hawn taħt tintuża għal kull forma ta’ tniġġis imsemmija f’sezzjoni 6. 2. 1. ta’ l-Anness I (ara figura 2): Ħalli L = il-valur limitu tal-forma tat-tniġġis; xj = il-valur tal-kejl tal-magna i-th tal-kampjun; n = in-numru kurrenti ta’ kampjuni. 4. Ikkalkula għall-kampjun ta’ l-eżami ta’ l-istatistika u kkwantifika n-numru ta’ magni mhux konformi, iġifieri xi ≥ L: 5. Imbagħad: — jekk ir-riżultat ta’ l-istatistika tat-test ikun anqas jew daqs in-numru tad-Deċisjoni pożittiva għal qies tal- kampjun f’tabella 5, għandha tittieħed Deċisjoni pożittiva għall-forma ta’ tniġġis; — jekk ir-riżultat ta’ l-istatistika tat-test ikun aktar jew dawn in-numru tad-Deċisjoni negattiva għal qies tal- kampjun f’tabella 5, għandha tittieħed Deċisjoni negattiva għall-forma ta’ tniġġis; — inkella, magna addizzjonali għandha tkun eżaminata skond Sezzjoni 9. 1. 1. 1. ta’ l-Anness I u l-proċedura tal- kalkolu għandha tkun applikata lill-kampjun li jiżdied b’unità oħra. F’tabella 5 in-numri tad-Deċisjoni pożittiva u negattiva huma kalkolati permezz ta’ l-iStandard Internazzjonali ISO 8422/1991. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 301 Tabella 5 Numri għal Deċiżjoni Pożittiva u Negattiva tal-pjan tat-teħid ta’ kampjuni ta’ l-Appendiċi 3 Qies Minimu tal-Kampjun: 3 Numru kumulattiv ta’ magni li ġew eżaminati (qies tal-kampjun) Numru ta’ Deċisjoni pożittiva Numru ta’ Deċisjoni negattiva 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 - 0 0 1 1 2 2 3 3 4 4 5 5 6 6 7 8 3 4 4 5 5 6 6 7 7 8 8 9 9 10 10 11 9 302 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 ANNESS II 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 303 KARATTERISTIĊI ESSENZALI TAL-MAGNA (PRIMARJA) U INFORMAZZJONI LI TIKKONĊERNA T-TWETTIQ TA’ L-EŻAMI (1) Appendiċi 1 304 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 305 306 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 307 308 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 309 310 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 311 312 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Appendiċi 2 KARATTERISTIĊI ESSENZALI TAL-KATEGORIJA TAL-MAGNA 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 313 314 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Appendiċi 3 KARATTERISTIĊI ESSENZALI TAT-TIP TA’ MAGNA FI ĦDAN IL-KATEGORIJA (1) 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 315 316 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 317 318 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 319 320 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Appendiċi 4 KARATTERISTIĊI TAL-PARTIJIET RELATATI MAL-MAGNA TA’ L-INĠENJI 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 321 ANNESS III PROĊEDURA TA’ L-EŻAMI 1. INTRODUZZJONI 1. 1. Dan l-Anness jiddeskrivi l-metodi biex ikunu determinati l-ħruġ ta’ komponenti gassusi, partiċelli u duħħan mill-magni li għandhom jiġu eżaminati. Tliet ċikli ta’ eżamijiet ser ikunu deskritti li għandhom japplikaw skond id-disposizzjonijiet ta’ l-Anness I, sezzjoni 6. 2. : — l-ESC li jikkonsisti fi 13-il mod ċiklu fi stat stabbli, — l-ELR li jikkonsisti minn stadji transijenti ta’ tagħbija b’veloċitajiet differenti, li huma partijiet integrali ta’ proċedura ta’ eżami waħda u li jaħdmu fl-istess ħin; — l-ETC li jikkonsisti minn sekwenza ta’ modi transijenti b’sekwenza ta’ sekonda f’sekonda. 1. 2. L-eżami għandu jsir bil-magna armata fuq desk ta’ l-eżami u konness ma’ dynamometer. 1. 3. Prinċipju ta’ kejl Il-ħruġ li għandhom jitkejjlu mill-exhaust tal-magni jinkludu l-komponenti gassusi (karbonju monoxide, idro- karboni totali għal magni diesel fuq eżami ETC biss; idrokarboni mingħajr metanju għal magni diesel u bil- gass fuq eżami ETC biss; metanju għal magni bil-gass fuq l-eżami ETC biss u ossidi tan-nitroġenu), il-partiċelli (magni diesel biss) u duħħan (magni diesel fuq l-eżami ELR biss). Barra minn hekk, il-karbonju dijossidu huwa spiss użat bħala traċċatur li jiddetermina r-relazzjoni tat-taħlit likwidu ta’ sistemi parzjali u sħaħ ta’ flussi ta’ taħlit likwidu. Il-prattika ta’ l-inġinerija tirrakkomanda l-kejl ġenerali ta’ karbonju dijossidu bħala għodda eċċellenti li ssib il-problemi fil-kejl waqt il-prova ta’ l-eżami. 1. 3. 1. E ż am i ES C Filwaqt li tkun għaddejja sekwenza preskritta ta’ magni msaħħna li jkunu qed joperaw, l-ammonti ta’ ħruġ ta’ exhaust għandhom ikunu eżaminati kontinwament billi jittieħed kampjun fil-gass exhaust nejj. Iċ-ċiklu ta’ eża- mijiet jikkonsisti f’numru ta’ modi ta’ veloċità u qawwa li jkopru l-limiti operattivi tipiċi tal-magni diesel. Waqt kull mod il-konċentrazzjoni ta’ gass li jniġġes, fluss ta’ exhaust u ħruġ ta’ enerġija ser ikun determinat, u l-valuri mkejjla mwiżżna. Il-kampjun ta’ partiċelli ser titħallat ma’ l-arja kondizzjonata li ddawru. Għandu jittieħed kampjun wieħed minn fuq il-proċedura kompluta ta’ l-eżami, u jinġabar f’filters adegwati. Il-grammi għal kull forma ta’ tniġġis li jkunu ħarġu kull siegħa kilowatt għandhom ikunu kalkulati skond kif deskritt fl-Anness 1 ta’ dan l-Appendiċi. Barra minn hekk, l-NOx għandu jitkejjel fuq tliet punti fl-arja tal-kontroll magħżula mis-Servizz Tekniku (1) u l-valuri mkejjla komparati mal-valuri kkalkulati minn dawk il-modi ta’ l-NOx jassigura l-effettività tal-kontroll ta’ l-eżami taċ-ċiklu li jiġbor il-punti magħżula. Il-kontroll ta’ l-emmissjonijiet tal-magna fi ħdan il-limiti tipiċi tal-magna meta tkun qed taħdem. 1. 3. 2. Eżami ELR Waqt eżami b’rispons ikkargat lest, id-duħħan ta’ magna msaħħna għandu jkun determinat permezz ta’ opacimeter. Dan l-eżami jikkonsisti fil-magna tkun ikkargata b’veloċità kostanti minn 10 % sa 100 % tagħbija bi tliet veloċitajiet differenti tal-magna. Barra minn hekk, stadju iehor magħżul mis-Servizz Tekniku (1) li jiġi r-raba’ wieħed għandu jsir, u l-valur jitqabbel mal-valuri ta’ l-istadji preċedenti. Il-quċċata ta’ duħħan għandha tkun determinata bl-użu ta’ algoritmu tal-medja, hekk kif deskritt fl-Appendiċi 1 ta’ dan l-Anness. (1) It-testijiet għandhom jiġu approvati permezz ta’ testijiet magħżula bl-amment. 322 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 1. 3. 3. Eżami ETC Filwaqt li tkun għaddejja sekwenza preskritta ta’ magni msaħħna li jkunu qed joperaw, li tkun ibbażata kemm jista’ jkun fuq mudelli ta’ sewqan speċifiċi għat-triq għal-magni ta’ l-istrapazz installati fi trakkijiet u xara- bank, il-forom ta’ tniġġis ta’ hawn fuq għandhomm jiġu eżaminati wara li jkunu tħalltu l-gassijiet ta’ exhaust l-arja kondizzjonata tal-madwar. Bl-użu tat-torque tal-magna u sinjali b’informazzjoni dwar totali ma’ il-veloċità tad-dynamometer tal-magna, il-qawwa għandha tkun integrata f’dak li hu l-ħin taċ-ċiklu biex jagħti xi riżultati fix-xogħol prodott mill-magna fuq iċ-ċiklu. Il-konċentrazzjoni ta’ NOx u HC għandha tkun deter- minata fuq iċ-ċiklu bl-integrazzjoni tas-sinjal li janalizza. Il-konċentrazzjoni ta’ CO, CO2, u NMHC tista’ tiġi determinata bl-integrazzjoni tas-sinjal li janalizza jew bit-teħid ta’ kampjuni bis-sistema tal-basket. Għall- partiċelli, kampjun proporzjonali għandu jinġabar fuq filtri tajbin. Ir-rata ta’ fluss tal-gass imħallat exhaust għandha tkun determinata fuq iċ-ċiklu biex tkun kalkulata l-massa tal-valuri ta’ l-emmissjonijiet ta’ tniġġis. Il-massa tal-valuri ta’ l-emmissjonijiet għandha tkun relatata max-xogħol tal-magna sabiex il-kwantità ta’ grammi għal kull forma ta’ tniġġis li toħroġ kull siegħa kilowatt, tinġieb għal-livelli deskritti fl-Appendiċi 2 ta’ dan l-Anness. 2. KONDIZZJONIJET GĦALL-EŻAMI 2. 1. Kondizzjonijiet għall-eżami tal-magna 2. 1. 1. It-temperatura assoluta(Ta) ta’ l-arja tal-magna fid-daħla tal-magna għandha tkun espressa f’Kelvin, u l-pressjoni atmosferika niexfa (ps), espressa f’kPa għandha titkejjel u l-parametri F għandhom ikunu deter- minati skond id-disposizzjonijiet li ġejjin: (a) għal magni diesel: Magni naturalment aspirati u mekkanikament super ikkargati: F = (99 298)0,7 ps)*( Ta Magni Turbocharged bi tkessiħ ta’ l-arja li tidħol jew mingħajra: (b) għal magni bil-gass: ps)0,7 F = (99 298)1,5 *( Ta ps)1,2 F = (99 298)0,6 *( Ta 2. 1. 2. Validità ta’ l-eżami Sabiex magna tkun rikonoxxuta bħala valida, il-parametru F irid ikun: 0,96 ≤ F ≤ 1,06 2. 2. Magni bi tkessiħ ta’ l-arja kkargat It-temperatura ta’ l-arja kkargata għandha tkun reġistrata u għandha, skond il-veloċità tal-qawwa massima dikjarata u b’tagħbija sħiħa, fil-limitu ta’ ± 5 K tal-massimu tat-temperatura ta’ l-arja kkargata hekk kif spe- ċifikata fl-Anness II, Appendiċi 1, sezzjoni 1. 16. 3. It-temperatura tal-medju li jkessaħ għandha tkun minn ta’ l-inqas 293 K (20 °C). Jekk tintuża sistema ta’ test shop jew blower estern, it-tempetatura ta’ l-arja kkargata għandħa tkun fil-limitu ta’ ± 5 K tal-massimu tat-temperatura ta’ l-arja kkargata hekk kif speċifikata fl-Anness II, Appendiċi 1, sez- zjoni 1. 16. 3 bil-qawwa massima dikjarata u tagħbija sħiħa. Il-parametri taċ-charge air cooler biex jintlaħqu l-kondizzjonijiet ta’ hawn fuq għandhom jintużaw għaċ-ċiklu kollu ta’ l-eżami. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 323 2. 3. Sistema ta’ dħul ta’ l-arja fil-magna Sistema ta’ dħul ta’ l-arja għandha tintuża biex tippreżenta restrizzjoni tad-dħul ta’ l-arja fil-limiti ta’ ± 100 Pa tal-limitu tal-quċċata tal-magna li tkun qed topera bil-veloċità tal-qawwa massima u tagħbija sħiħa dikjarati. 2. 4. Sistema ta’ exhaust tal-magna Sistema ta’ exhaust għandha tintuża biex tippreżenta l-back pressure fil-limiti ta’ ±100 Pa tal-limitu tal-quċċata tal-magna li tkun qed topera bil-veloċità tal-qawwa massima u tagħbija sħiħa dikjarati u b’volum fil-limiti ta’ 40 % ta’ dak speċifikat mill-produttur. Sistema ta’ test shop tista’ tintuża, biss trid tkun tirrapreżenta lil kondizzjonijiet operattivi attwali tal-magna. Is-sistema ta’ exhaust għandha tikkonforma mar-rekwiżiti għat- teħid ta’ kampjuni tal-gass ta’ exhaust, hekk kif imniżżel fl-Anness III, Appendiċi 4, sezzjoni 3. 4 u fl-Anness V, sezzjoni 2. 2. 1, EP u sezzjoni 2. 3. 1, EP. Jekk il-magna hi attrezzata b’apparat ta’ exhaust aftertreatment, il-kanna ta’ l-exhaust għandha jkollha l-istess diametru li jinstab fl-użu għal minn ta’ l-inqas 4 diametri ta’ kanen li jwasslu ’l fuq lejn id-daħla tal-bidu tas- sezzjoni ta’ l-espansjoni li fija l-apparat ta’ l-aftertreatment. Id-distanza mill-fetħa ta’ l-exhaust manifold flange jew turbocharger għall-apparat ta’ l-exhaust aftertreatment għandu jkun l-istess bħal dak fil-konfigurazzjoni ta’ l-inġenju jew fi ħdan id-distanzi speċifikati tal-produttur. Il-kontenitur ta’ l-aftertreatment jista jitneħħa waqt eżamijiet bil-manikini u waqt immapjar tal-magna, u mibdul b’kontenitur ekwivalenti li għandu appoġġ għal katalista inattiv. 2. 5. Sistema li tkessaħ Għandha tintuża sistema li tkessaħ il-magna b’kapaċità suffiċjenti li żżomm il-magna topera b’temperaturi normali preskritti mill-produttur. 2. 6. Żejt Lubrifikanti L-ispeċifikazzjoniet għaż-żejt lubrifikanti wżat waqt l-eżami għandhom ikunu reġistrati u ppreżentati mar- riżultati ta’ l-eżami, hekk kif speċifikat mill-Anness II, Appendiċi I, sezzjoni 7. 1. 2. 7. Karburant Il-karburant huwa l-karburant referenzjali kif speċifikat fl-Anness IV. It-temperatura tal-karburant u l-punt tal-kejl għandhom ikunu speċifikati mill-produttur fil-limiti mogħtija mill-Anness II, Appendiċi 1, sezzjoni 1. 16. 5. It-temperatura tal-karburant m’għandhiex tkun aktar baxxa minn 306 K (33 °C). Jekk ma jkunx speċifikat, it-temperatura għandħa tkun 311 K ± 5 K (38 °C ± 5 °C) fid- dħul tal-provvista tal-karburant. Għall-magni li jaħdmu b’karburant tat-tip NG u LPG, it-temperatura tal-karburant u l-punt tal-kejl għandhom ikunu speċifikati mill-produttur fil-limiti mogħtija mill-Anness II, Appendiċi 1, sezzjoni 1. 16. 5 jew Anness II, Appendiċi 3, sezzjoni 1. 16. 5 fil-każijiet fejn il-magna ma tkunx il-magna primarja. 2. 8. Eżami ta’ l-Exhaust Aftertreatment Systems Jekk il-magna tkun armata b’sistema ta’ exhaust aftertreatment, il-ħruġ imkejjel fuq iċ-ċiklu(i) ta’ l-eżamijiet għandu jkun rappreżentanttiv ta’ l-emmissjonijiet fuq barra. Jekk dan ma jkunx jista’ jinkiseb b’ċiklu wieħed ta’ eżamijiet (eżempju għall-filtri tal-partiċelli b’riġenerazzjoni perjodika), għandhom jitwettqu aktar ċiklu ta’ eżamijiet u r-riżultati ta’ l-eżamijiet medjati u / jew miżgħuda. Il-proċedura eżatta għandha tkun mifthiema bejn il-produttur tal-magna u s-Servizz Tekniku bbażati fuq ġudizzju tajjeb ta’ inġinerija. 324 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Appendiċi 1 ĊIKLI TA’ EŻAMIJIET ESC U ELR 1. SETTINGS TAL-MAGNA U D-DYNAMOMETER 1. 1 Determinazzjoni tal-Veloċitajiet tal-magna A, B u Ċ Il-veloċitajiet tal-magna A, B u Ċ għandhom ikunu dikjarati mill-produttur skond il-proċeduri li ġejjin: Il-veloċità għolja nhi għandha tkun determinata billi jkun kalkulat 70 % tal-qawwa massima netta dikjarata P(n), hekk kif determinata fl-Anness II, Appendiċi 1, sezzjoni 8. 2. Il-veloċità l-aktar għolja tal-magna meta din tiġri fuq il-power curse dan jissejjaħ nhi. Il-veloċità baxxa nlo għandha tkun determinata billi jkun kalkulat 50 % tal-qawwa massima netta dikjarata P(n), hekk kif determinata fl-Anness II, Appendiċi 1, sezzjoni 8. 2. Il-veloċità l-aktar baxxa tal-magna meta din tiġri fuq il-power curse dan jissejjaħ nlo. Il-veloċitajiet tal-magni A, B u C għandhom jiġu kkalkulati kif ġej: Veloċità A = nlo + 25% (nhi – nlo) Veloċità B = nlo + 50% (nhi – nlo) Veloċità Ċ = nlo + 75% (nhi – nlo) Il-veloċitajiet tal-magni A, B u C jistgħu jkunu verifikati b’wieħed miż-żewġ metodi li ġejjin: a) Punti addizzjonali ta’ eżami għandhom jitkejjlu waqt l-approvar tal-qawwa tal-magna skond id-Direttiva 80/1269/KEE sabiex nhi u nlo ikunu determinati b’mod akkurat. Il-qawwa massima, nhi u nlo għandha tkun determinata mill-kurva tal-qawwa, u l-veloċitajiet tal-magna A, B u C għandhom jiġu kkalkulati skond id-disposizzjonijiet ta’ hawn fuq. b) Il-magna għandha tkun immapjata matul il-kurva b’tagħbija sħiħa, minn veloċità massa mingħajr tagħbija għall-veloċità wieqfa, bl-użu ta’ mill-inqas 5 punti ta’ kejl kull intervall ta’ 1000 rpm u punti ta’ kejl fil- limiti ta’ ± 50 rpm tal-veloċità bil-qawwa massima dikjarata. Il-qawwa massima, nhi u nlo għandha tkun determinata minn din il-kurva ta’ l-immapjar, u l-veloċitajiet tal-magna A, B u Ċ għandu jiġu kkalkulati skond id-disposizzjonijiet ta’ hawn fuq. Jekk il-veloċitajiet tal-manga A, B u Ċ ikunu fil-limiti ta’ ± 3 % tal-veloċitajiet tal-magna hekk kif dikjarati mill- produttur, il-veloċitajiet dikjarati tal-magni għandhom jintużaw għall-eżamijiet ta’ l-emmissjonijiet. Jekk it-tolleranza tkun maqbuża għal kwalunkwe veloċitajiet tal-magna, il-veloċitajiet imkejjla tal-magna għandhom jintużaw għall-eżami ta’ l-emmissjonijiet. 1. 2. Determinazzjoni tas-Settings tad-Dynamometer Il-kurva torque b’tagħbija massima għandha tkun determinata minn esperimentazzjoni sabiex tikkalkula l-valuri tat-torque għall-moduli ta’ l-eżamijiet speċifikati taħt kondizzjonijiet netti, hekk kif speċifikat fl-Anness II, Appendiċi 1, sezzjoni 8. 2. Il-qawwa assorbita minn tagħmir li jaħdem bil-magna, fejn japplika, għandu jittieħed f’konsiderazzjoni. Is-setting tad-dynamometer għall kull modulu ta’ l-eżami għandu jkun ikkalkulat bil-formula: jekk eżaminat taħt kondizzjonijiet netti + ((a) – P(b))jekk mhux eżaminat taħt kondizzjonijiet netti s = P(n)* s = P(n)* L 100 L 100 fejn: s = is-settings tad-dynamometer, kW P(n) = qawwa netta tal-magna hekk kif imniżżel fl-Anness II, Appendiċi 1, Sezzjoni 8. 2, kW L = tagħbija perċentwali hekk kif imniżżel f’Sezzjoni 2. 7. 1, % P(a) = qawwa assorbita mill-awżiljarji li għandha tkun imdeffsa skond kif indikat fl-Anness II, Appendiċi 1, Sezzjoni 6. 1 P(b) = qawwa assorbita mill-awżiljarji li għandħa titneħħa kif indikat fl-Anness II, Appendiċi 1, Sezzjoni 6. 2 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 325 2. PROVA TA’ L-EŻAMI ESC Fuq talba tal-produttur, jista’ jitwettaq eżami ta’ prova sabiex il-magna u s-sistema ta’ l-exhaust ikunu kkondizzjonati qabel iċ-ċiklu tal-kejl. 2. 1. Il-Preparazzjoni tal-Filtri għat-Teħid ta’ Kampjuni Ta’ l-anqas siegħa qabel l-eżami, kull filtru (par) għandu jitpoġġa f’petri dish li jingħalaq iżda mhux siġillat u mqiegħed f’kamra ta’ l-użin fejn ikun jista’ jistabbilizza ruħu. La darba l-istabbilizzazzjoni tkun lesta, kull filtru (par) għandu jitwieżen u l-piż tare (mingħajr il-piż tal-karburant u t-tagħbija miżjuda) għandu jitniżżel. Il-filtru (par) għandu imbagħad jitpoġġa f’petri dish magħluq jew kontenitur tal-filtri ssiġillat sakemm ikun hemm bżonnu għall-eżami. Jekk il-filtru (par) ma jintużax fi żmien tmien sigħat minn meta jkun tneħħa mill- kamra ta’ l-użin, dan għandu jkun kondizzjonat u mwieżen mill-ġdid qabel jintuża. 2. 2. Installazzjoni tat-tagħmir tal-kejl L-istrumentazzjoni u l-probes tal-kampjuni għandhom ikunu installati kif suppost. Meta tintuża sistema ta’ fluss likwidu għat-taħlit mal-likwidu tal-gass exhaust, il-kanna ta’ wara għandha tkun konnessa mas-sistema. 2. 3. Kif għandha tibda taħdem is-Sistema tat-Taħlit Likwidu u l-Magna Is-sistema ta’ taħlit likwidu u l-magna għandhom jinxtegħlu u jiġu msaħħna sakemm it-temperaturi u l-pressjonijiet kollha jkunu stabbilizzaw ruħhom f’qawwa massima skond ir-rakkomandazzjoni tal-produttur u l-prattiċi tajba ta’ l-inġinerija. 2. 4. Tagħti bidu lis-Sistema li tiġbor il-Kampjuni tal-Partiċelli Is-sistema li tiġbor il-kampjuni tal-partiċelli għandha tinbeda u taħdem waqt li jkun għaddejjin l-eżami. L-isfond tal-livelli ta’ partiċelli ta’ l-arja li titħallat mal-likwidi tista’ tkun determinata billi tingħadda arja lik- wida mill-filtri tal-partiċelli. Jekk tintuża l-filtrazzjoni ta’ l-arja mxarrba, kejl wieħed jista’ jittieħed qabel jew wara l-eżami. Jekk l-arja mxarrba ma tkunx filtrata, jistgħu jittieħdu kejl fil-bidu u fit-tmiem ta’ dan iċ-ċiklu, u l-valuri medjati. 2. 5. Aġġustament tar-relazzjoni tat-taħlit likwidu L-arja imxarrba għandha tkun dik li t-temperatura tal-gass exhaust likwidu mkejjla qabel ma l-filtru primarju jeċċedi t-325K fi kwalunkwe K (52 °C) mod. Ir-relazzjoni tal-likwidazzjani m’għandhiex tkun inqas minn 4. Għas-sistemi li jużaw konċentrazzjoni CO2 NOx jew għall-kejl tal-relazzjoni tal-likwidazzjoni, il-kontenut CO2 jew NOx ta’ l-arja likwida għandha titkejjel fil-bidu u fit-tmiem ta’ kull eżami. L-isfond CO2 jew NOx ta’ qabel u ta’ wara l-eżami kejl tal-konċentrazzjoni ta’ l-arja likwida għandha tkun 100 ppm jew 5 ppm ta’ kull wieħed, rispettivament. 2. 6. Tiċċekja l-Analizzaturi L-analizzaturi ta’ l-emmissjonijiet għandhom ikunu miżurati minn żero u mifruxa. 2. 7. Ċiklu ta’ l-Eżami 2. 7. 1. Iċ-ċiklu bi 13-il modulu li ġej għandu jkun segwit minn operazzjoni tad-dynamometer fuq il-magna ta’ l-eżami. 326 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Numru tal-Modulu Veloċità tal-Magna Persentaġġ Tagħbija Fattur li Jwiżen Tul tal-Modulu 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Wieqaf A B B A A A B B Ċ Ċ Ċ Ċ — 100 50 75 50 75 25 100 25 100 25 75 50 0,15 0,08 0,10 0,10 0,05 0,05 0,05 0,09 0,10 0,08 0,05 0,05 0,05 4 minuti 2 minuti 2 minuti 2 minuti 2 minuti 2 minuti 2 minuti 2 minuti 2 minuti 2 minuti 2 minuti 2 minuti 2 minuti 2. 7. 2. Sekwenza ta’ l-Eżami Is-sekwenza ta’ l-eżami għandha tinbeda. L-eżami għandu jsir skond l-ordni tan-numri tal-modi hekk kif inmiżżla f’sezzjoni 2. 7. 1. Il-magna trid tkun operata għal ħin preskritt għal kull mod, fejn jitlestew il-veloċità tal-magna u l-bidla fit- tagħbija fl-ewwel 20 sekonda. Il-veloċità speċifikata għandha tinżamm fil-limiti ta’ ± 50 rpm u t-torque spe- ċifikat għandu jinżamm fil-limiti ta’ ± 2 % tat-torque massimu tal-veloċità tal-magna. Fuq talba tal-produttur, is-sekwenza ta’ l-eżami tkun ripetuta għal numru biżżejjed ta’ drabi sabiex jittieħdu aktar kampjuni tal-massa tal-partiċelli fuq il-filtru. Il-produttur għandu jagħti deskrizzjoni dettaljata ta’ l-evalwazzjoni ta’ l-informazzjoni u l-proċeduri tal-kalkolu. Il-ħruġ ta’ gassijiet għandu jkun determinat fuq l-ewwel ċiklu biss. 2. 7. 3. Rispons ta’ l-Analizzaturi Il-ħruġ mill-analizzaturi għandhu jitniżżel fuq strip chart recorder jew imkejjel b’sistema ta’ kisba ta’ informazzjoni ekwivalenti bil-gass exhaust jifflussa mill-analizzaturi waqt iċ-ċiklu ta’ l-eżami. 2. 7. 4. Teħid ta’ Kampjuni ta’ Partiċelli Par wieħed ta’ filtri (primarji u filters ta’ emerġenza, ara Anness III, Appendiċi 4) għandhom jintużaw għall- proċedura sħiħa ta’ l-eżami. Il-fatturi ta’ l-użin modal speċifikati fil-proċedura taċ-ċiklu ta’ l-eżami għandhom jittieħdu f’konsiderazzjoni billi jittieħed kampjun li jkun fi proporzjon mal-massa ta’ l-exhaust waqt kull mod individwali taċ-ċiklu. Dan jista’ jinkiseb billi tkun aġġustata r-rata tal-fluss tal-kampjun, ħin tat-teħid tal- kampjuni, u / jew relazzjoni tat-taħlit likwidu, kif suppost, sabiex il-kriterji ta’ sezzjoni 5. 6 dwar il-fatturi effet- tivi ta’ l-użin ikunu rispettati. Il-ħin tat-teħid tal-kampjuni kull mod għandu jkun minn ta’ l-inqas 4 sekondi kull 0,01 fattur ta’ l-użin. It-teħid ta’ kampjuni għandu jsir tard kemm jista’ jkun f’kull mod. It-teħid ta’ kampjuni jitlesta mhux aktar kmieni minn 5 sekondi qabel it-tmiem ta’ kull mod. 2. 7. 5. K o n d i z z j o n i j i e t t a l - M a g n a l-exhaust u Il-veloċità u tagħbija tal-magna, l-pressjoni ta’ wara, il-fluss tal-karburant u l-arja jew ir-rekwiżiti tat-tagħbija (are sezzjoni 2. 7. 2. ) li jintlaħqu waqt il-ħin tat-teħid tal-kampjuni tal-partiċelli, iżda fi kwalunkwe każ waqt l-aħħar minuta ta’ kull mod. it-temperatura tad-dħul u d-dipressjoni, it-temperatura ta’ Kull informazzjoni addizzjonali li tkun neċessarja għall-kalkolu għandha titniżżel (ara sezzjonijiet 4 u 5). 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 327 2. 7. 6. Iċċekjar ta’ l-NOx fi ħdan Iż-Żona tal-Kontroll L-iċċekjar ta’ l-NOx fi ħdan iż-Żona tal-Kontroll għandu jsir immedjatament meta jkun komplut mod 13. Il-magna għandha tkun kondizzjonata f’mod 13 għall-perjodu ta’ tliet minuti qabel il-bidu tal-kejl. Għandhom isiru tliet kejl f’postijiet differenti fi ħdan iż-żona tal-kontroll, magħżula mis-Servizz Tekniku (1). Il-ħin għal kull kejl huwa ta’ 2 minuti. Il-proċedura tal-kejl hija identika għall-kejl ta’ l-NOx fuq iċ-ċiklu ta’ 13-il mod, u għandu jsir skond sezzjonijiet 2. 7. 3, 2. 7. 5. , u 4. 1. ta’ dan l-Appendiċi, u l-Anness III, Appendiċi 4, sezzjoni 3. Il-kalkolazzjoni għandha ssir skond is-sezzjoni 4. 2. 7. 7. Verifika ta’ l-Analizzatur Wara l-eżami ta’ l-emmissjonijiet, gass żero u l-istess spazju għall-gass għandhom jintużaw għall-verifika. L-eżami għandu jitqies bħala aċċettabli jekk id-differenza bejn ir-riżultati ta’ qabel u wara l-eżami tkun ta’ inqas minn 2 % ta’ l-ispazju tal-valur tal-gass. 3. EŻAMI TA’ PROVA ELR 3. 1. Installazzjoni tat-Tagħmir li Jkejjel L-opacimeter u l-probes tal-kampjuni, fejn japplika, għandhom ikunu installati wara s-silencer ta’ l-exhaust jew wara xi aftertreatment, jekk imwaħħla, skond il-proċeduri ġenerali ta’ l-istallazzjoni speċifikati mill-produttur ta’ l-istrument. Barra minn hekk, ir-rekwiżiti ta’ sezzjoni 10 ta’ ISO IDS 11614 għandhom ikunu osservati, fejn xieraq. Qabel ma jsir xi ċċekjar żero jew komplut, l-opacimeter għandu jissaħħan u stabilizzat skond ir-rakkomandazzjonijiet tal-produttur ta’ l-istrument. Jekk l-opacimeter jkun armat b’sistema ta’ arja li ssaffi biex tipprevjeni li jitħammġu l-meter optics, din is-sistema għandħa tkun attivata wkoll u aġġustata skond ir-rakkomandazzjonijiet tal-produttur. 3. 2. Iċċekjar ta’ l-Opacimeter L-iċċekjar żero u komplut għandhom isiru fil-mod ta’ nuqqas ta’ viżibbilità, minħabba li l-iskalta ta’ nuqqas ta’ viżibbilità toffri żewġ punti ta’ kalibrar li huma verament verifikabbli, speċifikament 0 % u 100 % nuqqas ta’ viżibbilità. Il-koeffiċjenti li jassorbi d-dawl jiġi mbagħad ikkalkulat b’mod korrett skond in-nuqqas ta’ viżibbilita mkejjla u l-LA, hekk kif sottomess mill-produttur tal-opacimeter, meta l-istrument ikun ritornat għall-mod k għall-eżami. Meta ma jkunx hemm ostaklu għar-raġġ ta’ dawl ta’ l-opacimeter, il-qari għandu jkun aġġustat għal 0,0 % ±1,0 % nuqqas ta’ viżibbilita. Meta r-raġġ ta’ dawl ma jitħalliex jilħaq ir-riċevitur, il-qari għandu jkun aġġus- tat 100,0 % ± 1,0 % nuqqas ta’ viżibbilità. 3. 3. Ċiklu ta’ l-Eżami 3. 3. 1. Kondizzjonar tal-Magna Il-magna u s-sistema għandhom jissaħħnu b’qawwa massima sabiex il-parametri tal-magna jkunu stabiliz- zati skond ir-rakkomandazzjonijiet tal-produttur. Il-fażi pre-kondizzjonali għandha wkoll tipproteġi l-kejl att- wali kontra l-influwenza ta’ depositi fis-sistema ta’ l-exhaust minn eżamijiet preċedenti. La darba l-magna tkun stabbillizzata, iċ-ċiklu għandu jibda fi ħdan 20 ± 2 s wara l-fażi pre-kondizzjonali. Fuq talba tal-produttur, eżami ta’ prova jista’ jsir għall-kondizzjonar addizzjonali qabel iċ-ċiklu tal-kejl. (1) It-testijiet għandhom jiġu approvati permezz ta’ testijiet magħżula bl-amment. 328 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 3. 3. 2. S e k w e n z a t a ’ l - E ż a m i L-eżami jikkonsisti minn sekwenza ta’ tliet stadji ta’ tagħbija għal kull waħda mill-veloċitajiet tal-magna A (ċiklu 1), B(ċiklu 2) u Ċ (ċiklu 3) determinati skond l-Anness III, sezzjoni 1. 1, segwiti minn ċiklu 4 b’veloċità fi ħdan iż-żona tal-kontroll u tagħbija ta’ bejn 10 % u 100 %, magħżula mis-Servizz Tekniku (1). Is-sekwenza li ġejja għandha tkun segwita fl-operazzjoni tad-dynamometer tal-magna ta’ l-eżami, kif muri f’Figura 3. Figura 3 Sekwenza ta’ l-Eżami ELR (a) Il-magna għandha tkun operata bil-veloċità A tal-magna u 10 % tagħbija għal 20 ± 2 s. Il-veloċità spe- ċifikata għandha tinżamm fil-limiti ta’ ± 20 rpm u t-torque speċifikat għandu jinżamm fil-limiti ± 2 % tat- torque massimu b’veloċità ta’ eżami. (b) Fit-tmiem tas-segment preċedenti, il-lever li jikkontrolla l-veloċità għandha tiċċaqlaq malajr għal, u tinżamm fil-posizzjoni miftuħa beraħ ta’ 10 ± 1 s. It-tagħbija neċessarja għad-dynamometer għandha tkun tapplika li żżomm il-veloċità tal-magna fil-limiti ± 150 rpm waqt l-ewwel 3 s, u fil-limiti ± 20 rpm għal- bqija tas-segment. (ċ) Is-sekwenza deskritta f’(a) u (b) għandha tkun repetuta darbtejn. (d) La darba jkun lest it-tielet stadju ta’ tagħbija, il-magna għandha tkun aġġustata għall-veloċità B tal-magna u 10 % tagħbija fil-limiti 20 ± 2 s. (e) Is-sekwenza minn (a) sa (c) għandha ssir bil-magna topera b’veloċità B tal-magna. (f) La darba jkun lest it-tielet stadju ta’ tagħbija, il-magna għandha tkun aġġustata għall-veloċità C tal-magna u 10 % tagħbija fil-limiti 20 ± 2 s. (g) Is-sekwenza minn (a) sa (c) għandha ssir bil-magna topera b’veloċità C tal-magna. (h) La darba jkun lest it-tielet stadju ta’ tagħbija, il-magna għandha tkun aġġustata għall-veloċità magħżula tal-magna u kwalunwke tagħbija ’il fuq minn 10 % fil-limiti 20 ± 2 s. (i) Is-sekwenza minn (a) sa (c) għandha ssir bil-magna topera bil-veloċità magħżula tal-magna. 3. 4. Validazzjoni taċ-Ċiklu Id-devjazzonijiet relattivi standard tal-valuri tal-medja tad-duħħan f’kull eżami tal-veloċità (SVA, SVB, SVĊ, skond kif ikkalkulat fl-Anness 6. 3. 3 ta’ dan l-Appendiċi mit-tliet stadji ta’ tagħbija suċċessivi f’kull eżami tal- veloċità) għandu jkun anqas minn 15 % tal-valur medju, jew 10 % tal-valur limitu hekk kif muri f’Tabella 1 ta’ l-Anness I, skond liema hu l-akbar. Jekk id-differenza hi akbar, is-sekwenza għandha tkun ripetuta sakemm tliet stadji suċċessivi jilħqu l-kriterji tal-validazzjoni. (1) It-testijiet għandhom jiġu approvati permezz ta’ testijiet magħżula bl-amment. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 329 3. 5. Iċċekjar mill-ġdid ta’ l-Opacimeter Il-valur tal-moviment żero wara l-eżami ta’ l-opacimeter m’għandhux jaqbeż ± 5,0 % tal-valur limitu muri f’Tabella 1 ta’ l-Anness I. 4. KALKOLU TA’ L-EMMISSJONIJIET TAL-GASSIJIET 4. 1. Evalwazzjoni ta’ l-Informazzjoni Għall-evalwazzjoni ta’ l-emmissjonijiet tal-gassijiet, il-qari taċ-chart ta’ l-aħħar 30 sekonda ta’ kull mod għandha tkun medjata, u l-konċentrazzjonijiet medji (conc) ta’ HC, CO u NOx waqt kull mod għandhom ikunu determinati miċ-chart medja tal-qari u informazzjoni tal-kalibrar tal-korrispondenza. Jista’ jintuża tip differenti ta’ rekordjar jekk ikun assigurat li l-informazzjoni miksuba tkun ekwivalenti. Għall-iċċekjar ta’ l-NOx fil-limiti taż-żona tal-kontroll, ir-rekwiżiti ta’ hawn fuq jgħoddu għall-NOx biss. Il-fluss ta’ gass exhaust GEXWH jew il-fluss tal-gass exhaust imħallat GTOTW, jekk użat b’għażla, għandu jkun determinat skond l-Anness III, Appendiċi 4, sezzjoni 2. 3. 4. 2. Korrezzjoni Niexfa / Imxarrba Il-konċentrazzjoni mkejjla għandha tkun konvertita għall-bażi mxarrba skond il-formula li ġejja, jekk ma jkunx diġa tkejjel fuq bażi mxarrba. conc (wet) = Kw*conc(dry) For the raw exhaust gas: and, For the diluted exhaust gas: or For the dilution air KW,d = 1 – KW1 KW1 = 1,608*Hd 1000 + (1,608*Hd) Hd = 6,220*Rd*pd -2 pB – pd*Rd*10 fejn: KW,r =(1 – FFH* GFUEL GAIRD) – KW2 FFH = 1,969 (1 + GFUEL GAIRW) KW,e,1 = (1 – HTCRAT *CO2%(wet) 200 ) – KW1 KW,e,2 =( 1+ (1 – KW1) HTCRAT *CO2%(dry) 200 ) For the intake air (if different from the dilution air) KW,a = 1 – KW2 KW2 = 1,608*Ha 1000 + (1,608*Ha) Ha = 6,220*Ra*pa -2 pB – pa*Ra*10 Ha, Hd = g ilma għal kull kg arja niexfa Rd, Ra = umdità relattiva tat-taħlit likwidu ta’ l-arja li tidħol, % Pd, Pa = pressjoni tas-saturazzjoni tal-fwar tat-taħlit likwidu /arja li tidħol, kPa PB = pressjoni barometrika totali, kPa 330 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 4. 3. Korrezzjoni ta’ l-NOx għall-umdità u l-pressjoni Minħabba li l-ħruġ ta’ l-NOx jiddependi mill-kondizzjonijiet ta’ l-arja tal-madwar, il-konċentrazzjoni ta’ NOx għandha tkun korretta għall-kondizzjonijiet ta’ l-arja, tat-temperatura u ta’ l-umdità bil-fatturi mogħtija fil- formula li ġejja: KH,D = 1 1+A *(Ha – 10,71) + B *(Ta – 298) fejn: A = 0,309 GFUEL/GAIRD – 0,0266 B = – 0,209 GFUEL/GAIRD + 0,00954 Ta = temperatura ta’ l-arja, K Ha = umdità ta’ l-arja li dieħla, g ilma kull kg ta’ arja niexfa Ha = 6,220*Ra*pa -2 pB – pa*Ra*10 fejn: Ra = umdità relattiva ta’ l-arja li dieħla, % Pa = pressjoni tas-saturazzjoni tal-fwar ta’ l-arja li dieħla, kPa PB = pressjoni barometrika totali, kPa 4. 4. Kalkolu tar-Rati ta’ Fluss tal-Massa ta’ Ħruġ Ir-rati ta’ Fluss tal-Massa ta’ Ħruġ (g/h) għal kull mod għandhom ikunu kalkulati kif ġej, wieħed jassumi li d-densità tal-gass exhaust tkun 1,293 kg/m3 @ 273 K (0 °C) u 101,3 kPa: (1) NOxmass = 0,001587*NOxconc*KH,D*GEXHW (2) COxmass = 0,000966*COconc*GEXHW (3) HCmass = 0,000479*HCconc*GEXHW fejn NOx conc, COconc, HCconc (1) huma l-konċentrazzjonijiet medji (ppm) fil-gass exhaust nej, kif determinat f’sezzjoni 4. 1. Jekk, b’għażla, il-ħruġ ta’ gassijiet ikunu determinati minn sistema sħiħa ta’ fluss ta’ likwidi mħallta, il-formuli li ġejjin japplikaw: (1) NOxmass = 0,001587*NOxcode*KH,D*GTOTW (2) COxmass = 0,000966*COconc*GTOTW (3) HCmass = 0,000479*HCconc*GTOTW fejn NOx conc, COconc, HCconc (1) huma l-konċentrazzjonijiet medji korretti (ppm) ta’ kull mod fil-gass exhaust likwidu mħallat, kif determinat fl-Anness III, Appendiċi 2, sezzjoni 4. 3. 1. 1. 4. 5. Kalkolu ta’ l-emmissjonijiet Speċifiku Il-ħruġ (g/k Wh) għandu jkun kalkulat għal kull komposizzjoni individwali b’dan il-mod:  = NOx CO = HC = ∑NOx,mass*WFi ∑P(n)i*WFi ∑COmass*WFi ∑P(n)i*WFi ∑HCmass*WFi ∑P(n)i*WFi Il-fatturi li jiżnu (WF) li ntużaw fil-kalkolu ta’ hawn fuq huma skond sezzjoni 2. 7. 1. (1) Bbażat fuq ekwivalenti ta’ l-CE 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 331 4. 6. Kalkolu tal-Valuri ta’ l-Arja tal-Kontroll Għat-tliet punti ta’ kontroll magħżula skond sezzjoni 2. 7. 6, il-ħruġ ta’ NOx għandu jitkejjel u kkalkulat skond sezzjoni 4. 6. 1 kif ukoll għandu jkun determinat minn interpolazzjoni tal-modi taċ-ċiklu ta’ l-eżami l-aktar viċin il-punt ta’ kontroll rispettiv skond sezzjoni 4. 6. 2. Il-valuri mkejjla għandhom imbagħad jiġu komparati mal-valuri interpolati skond sezzjoni 4. 6. 3. 4. 6. 1. Kalkolu ta’ l-emmissjonijiet Speċifiku Il-ħruġ ta’ NOx għal kull wieħed mill-punti ta’ kontroll (Z) għandu jkun kalkulat kif ġej: NOxmass,Z = 0,001587*NOxconc,Z*KH,D*GEXHW NOx,Z = NOxmass,Z/P(n)Z 4. 6. 2. Determinazzjoni tal-Valur ta’ l-emmissjonijiet miċ-Ċiklu ta’ l-Eżami Il-ħruġ ta’ l-NOx għal kull wieħed mill-punti ta’ kontroll għandu jkun interpolat mill-erba’ modi l-aktar viċini li jdawwru l-punt magħżul tal-kontroll Z kif jidher f’Figura 4. Għal dawn il-modi (R,S,T,U), japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin: Veloċità (R) Veloċità (S) = Veloċità (T) = nRT = Veloċità (U) = nSU Persentaġġ tagħbija(R) = Persentaġġ tagħbija (S) Persentaġġ tagħbija (T) = Persentaġġ tagħbija (U). Il-ħruġ ta’ l NOx mill-punti magħżula ta’ kontroll Z għandhom ikunu kkalkulati kif ġej: u: fejn, ER, ES, ET, EU EZ = ERS + (ETU–ERS). (MZ–MRS)/(MTU–MRS) ETU = ET + (EU–ET)∙(nZ–nRT)/(nSU–nRT) ERS = ER + (ES–ER)∙(nZ–nRT)/(nSU–nRT) MTU = MT + (MU–MT)∙(nZ–nRT)/(nSU–nRT) MRS = MR + (MS–MR)∙(nZ–nRT)/(nSU–nRT) = ħruġ speċifiku ta’ NOx tal-modi li jdawwru kkalkulati skond Sezzjoni 4. 6. 1. MR, MS, MT, MU = torque tal-magna tal-modi li jdawwru Figura 4 Interpolazzjoni tal-Punt ta’ Kontroll NOx 332 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 4. 6. 3. Il-Valuri ta’ l-emmissjonijiet NOx Ikkomparati Il-ħruġ imkejjel speċifiku ta’ NOx tal-punt ta’ kontroll Z (NOx, Z) huwa kkomparat mal-valur interpolat (EZ) kif ġej: NOx,diff = 100*(NOx,z – Ez)/Ez 5. KALKOLU TA’ L-EMMISSJONIJIET TA’ PARTIĊELLI 5. 1. Evalwazzjoni ta’ l-Informazzjoni Għall-evalwazzjoni tal-partiċelli, il-mases totali tal-kampjun (MSAM,i) permezz tal-filtri għandhom ikunu rekordjati għal kull mod. Il-filtri għandhom jiġu rritornati fil-marka ta’ l-użin u kkondizzjonati għall-inqas għall-siegħa, iżda mhux aktar minn 80 siegħa, imbagħad imwieżna. Il-piż gross tal-filtri għandu jkun irrekordjat u l-piż tare (are sez- zjoni 1 ta’ dan l-Appendiċi) mnaqqas. Il-massa tal-partiċelli Mf hija s-somma tal-masses tal-partiċelli miġbura fuq il-filtri primarji u ta’ emerġenza. Jekk għandha issir korrezzjoni fl-isfond, il-massa ta’ l-arja mħallta mal-likwidi (MDIL) permezz tal-filtri u l-massa ta’ partiċelli (Md) għandha tkun irrekordjata. Jekk jittieħed aktar minn kejl wieħed, il-kwota Md/MDIL għandha tkun ikkalkolata għal kull wieħed mill-kejl u l-valuri medjati. 5. 2. Sistema Parzjali ta’ Fluss ta’ Likwidi Mħallta Ir-riżultati finali rraportati għal ħruġ ta’ partiċelli għandhom ikunu determinati permezz ta’ l-istadji li ġejjin. Minħabba li varji tipi ta’ valuri ta’ ħruġ likwidu jistgħu jintużaw, metodi differenti ta’ kalkolu għal GEDFW jap- plikaw. Il-kalkoli kollha għandhom ikunu bbażati fuq il-valuri tal-medji tal-modi individwali waqt il-perjodu tat-teħid ta’ kampjuni. 5. 2. 1. Sistema Iżokinetika GEDFW,i = GEXHW,i*qi qi = GDILW,1 + (GEXHW,i* r) (GEXHW,i* r) fejn r tikkorrispondi għar-relazzjoni tal-cross-sectional area tal-probe iżokinetiku u l-kanna ta’ l-exhaust: 5. 2. 2. Sistemi li Jkejlu Konċentrazzjoni ta’ CO2 u NOx R = Ap AT GEDFW,i = GEXHW,i*qi qi = concE,i – concA,i concD,i – concA,i fejn: concE = konċentrazzjoni mxarrba tal-gass li jimmarka fl-exhaust nejj concD = konċentrazzjoni mxarrba tal-gass li jimmarka fl-exhaust likwidu mħallat concA = konċentrazzjoni mxarrba tal-gass li jimmarka fl-arja likwida mħallta Konċentrazzjonijiet imkejjla fuq bażi niexfa għandhom ikunu konvertiti għall-bażi mxarrba skond Sez- zjoni 4. 2 ta’ dan l-Appendiċi. 5. 2. 3. Sistemi b’kejl ta’ CO2 u Metodu li jibbilanċja l-Karbonju (1) fejn: GEDFW,i = 206,5*GFUEL,i CO2D,i – CO2A,i CO2D = CO2 konċentrazzjoni ta’ exhaust likwidu mħallat CO2A = CO2 konċentrazzjoni ta’ arja likwida mħallta (konċentrazzjonijiet f’% fuq bażi mxarrba) (1) Il-valur huwa validu biss għall-karburant referenzjali kif speċifikat fl-Anness 1. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 333 Dik l-ekwazzjoni hija bbażata fuq l-assumazzjoni tal-bilanċ tal-karbonju (atomi tal-karbonju provvisti lill- magna jinħarġu bħala CO2) determinat skond l-istadji li ġejjin: u 5. 2. 4. Sistemi b’kejl tal-Fluss GEDFW,i = GEXHW,i*qi qi = 206,5*GFUEL,i GEXHW,i*(CO2D,i – CO2A,i) GEDFW,i = GEXHW,i*qi qi = GTOTW,i (GTOTW,i – GDILW,i) 5. 3. Sistema ta’ Fluss Sħiħ ta’ Likwidi mħallta Ir-riżultati rapportati ta’ l-eżamijiet ta’ l-emmissjonijiet ta’ partiċelli għandu jkun determinat bl-istadji li ġej- jin. Il-kalkoli kollha għandhom ikunu bbażati fuq il-valuri medji tal-modi individwali waqt il-perjodu tat- teħid ta’ kampjuni. GEDFW,i = GTOTW,i 5. 4. Kalkolu tar-Rata ta’ Fluss tal-Massa tal-Partiċelli Ir-Rata ta’ fluss tal-massa tal-partiċelli għandha tkun ikkalkulata hekk: PTmass = Mf MSAM *  GEDFW 1000 u i=n  = ∑ GEDFW GEDFW,i*WFi i=1 i=n MSAM = ∑ MSAM,i i=1 i = 1,… n Determinat fuq iċ-ċiklu ta’ eżami billi jingħaddu l-valuri medji tal-modi ndividwali waqt il-perjodu tat-teħid ta’ kampjuni. Ir-rata ta’ fluss tal-massa tal-partiċelli tista’ tkun korretta fl-isfond kif ġej: PTmass =[ Mf MSAM –( Md MDIL *(∑ i=n(1 – i=1 1 DFi)*WFi))]*  GEDFW 1000 Jekk ittieħed iktar minn kejl wieħed, (Md/MDIL) għandha tkun mibdula b’ (Md/MDIL). DFi = 13,4/(concCO2 + (concCO + concHC) * 10 -4 għall-modi individwali jew, DFi = 13,4/concCO2 għall-modi individwali. 5. 5. Kalkolu ta’ l-emmissjonijiet Speċifiku Il-ħruġ ta’ partiċelli għandu jitkejjel kif ġej: PT = PTmass ∑P(n)i*WFi 334 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 5. 6. Fattur Effettiv ta’ l-Użin Il-fattur effettiv ta’ l-użin WFE, i għal kull mod għandu jkun kalkulat kif ġej: WFE,i =  MSAM,i*GEDFW MSAM*GEDFW,i Il-valur tal-fatturi effettivi ta’ l-użin għandhom jkunu fil-limiti ± 0,003 (± 0,005 għall-mod wieqaf) tal-fatturi ta’ l-użin imniżżla f’sezzjoni 2. 7. 1. 6. KALKOLU TAL-VALURI TAD-DUĦĦAN 6. 1. Bessel Algorithm L-algoritmu Bessel għandu jintuża biex jiddaħħal fil-kompjuter il-1 s valuri medji mill-qari istantanju tad- duħħan, konvertiti skond sezzjoni 6. 3. 1. L-algoritmu jimita filter tat-tieni klassi b’marka baxxa, u l-użu tiegħu jitlob kalkoli frekwenti biex ikunu determinati l-ko-effiċjenti. Dawn il-ko-effiċjenti huma funzjoni tal-ħin tar- rispons tas-sistema ta’ l-opacimeter u r-rata tat-teħid ta’ kampjuni. Għaldaqstant, sezzjoni 6. 2. 1 għandha tkun repetuta kull meta l-ħin tar-rispons tas-sistema u / jew it-teħid ta’ kampjuni jinbidel. 6. 1. 1. Kalkolu tal-Ħin ta’ Rispons tal-Filtri u l-Kostanti Bessel Il-ħin ta’ rispons Bessel neċessarju (tF) huwa funzjoni ta’ ħinijiet ta’ rispons fiżiċi u elettriċi tas-sistema ta’ l-opacimeter, kif speċifikat fl-Anness III, Appendiċi 4, sezzjoni 5. 2. 4, u għandhom ikunu kalkulati bl-ekwazzjoni li ġejja: fejn: tp = ħin ta’ rispons fiżiku, s te = ħin ta’ rispons elettriku, s tF = √1 – (tp 2) 2+ te Il-kalkoli biex issir stima tal-frekwenza li biha jaqta l-filtru (fc) huma bbażati fuq dħul fi stadji 0 sa 1 f’≤ 0,01 s (ara l-Anness VII). Il-ħin ta’ rispons huwa definit bħala l-ħin minn meta l-ħruġ Bessel jilħaq 10 % (t10) u meta jilħaq 90 % (t90) ta’ dan l-istadju. Dan jinkiseb billi jkun frekwentat fc sakemm t90-t10= tF. L-ewwel frekwentazzjoni għall-fc tingħata bil-formula: fc = π/(10*tF) Il-kostanti Bessel E u K għandhom ikunu kalkulati bl-ekwazzjonijiet li ġejjin: 1 E = 2 + D *Ω 1 + Ω *√3* D K = 2*E *(D *Ω 2 – 1) – 1 fejn: D = 0,618034 Δt = 1/sampling rate Ω = 1/[tan(π * Δt * fc)] 6. 1. 2. Kalkolu ta’ l-Algoritmu Bessel Bl-użu tal-valuri E u K, ir-rispons medju 1 s Bessel għall-istadju tad-dħul Si għandu jkun kif ġej: Yi = Yi–1 + E *(Si + 2*Si–1 + Si – 2 – 4*Yi–2) + K *(Yi–1 – Yi–2) fejn: Si-2 = Si-1 = 0 Si = 1 Yi-2 = Yi-1 = 0 Il-ħinijiet t10 u t90 għandhom ikunu interpolati. Id-differenza fil-ħin bejn t10 u t90 tiddefenixxi l-ħin ta’ ris- pons tF għal dak il-valur ta’ fc. Jekk il-ħin ta’ rispons mhuwiex viċin biżżejjed għall-ħin ta’ rispons neċessarju, il-frekwentazzjoni għandha titkompla sakemm il-ħin ta’ rispons attwali jkunu fil-limiti ta’ 1 % tar-rispons neċessarju kif ġej: |(t90 – t10) – tF| ≤ 0,01*tF 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 335 6. 2. Evalwazzjoni ta’ l-Informazzjoni Il-valuri tal-kejl tad-duħħan għandhom jittieħdu kampjuni minnhom b’rata minima ta’ 20 Hz. 6. 3. Determinazzjoni tad-Duħħan 6. 3. 1. Konverżjoni ta’ l-Informazzjoni La darba l-unità bażika tal-kejl ta’ l-opacimeters kollha hija transmittance, il-valuri tad-duħħan għandhom ikunu konvertiti minn transmittance (τ) għall-ko-effiċjenti li jassorbi d-dawl (k) kif ġej: k = – 1 LA *In(1 – N 100) N = 100 – τ fejn: k = ko-effiċjenti li jassorbi d-dawl, m-1 LA = tul tal-passaġġ ottiku effettiv, kif sottomess mill-produttur ta’ l-istrument, m N = nuqqas ta’ viżibbilità, % τ = transmittance, % Il-konverżjoni għandha tkun applikata, qabel ma jsir xi proċessar ieħor ta’ l-informazzjoni. 6. 3. 2. Kalkolu tal-Medja Bessel tad-Duħħan Il-frekwenza ta’ qtugħ xieraq fc hija dik li tipproduċi l-ħin ta’ rispons tal-filtru neċessarju tF. La darba din il-frekwenza tkun determinata matul il-proċess ta’ frekwentazzjoni ta’ sezzjoni 6. 1. 1. , il-kostanti E u K ta’ l-algoritmu Bessel proprju għandhom ikunu kalkulati. L-Algoritmu Bessel għandu mbagħad jiġi applikat lit- traċċi stantanji tad-duħħan (valur-k), skond sezzjoni 6. 1. 2: Yi = Yi–1 + E *(Si + 2*Si–1 + Si–2 – 4*Yi–2) + K *(Yi–1 – Yi–2) L-algoritmu Bessel huwa fin-natura tiegħu ripetittiv. Għaldaqstant ikun irid li jingħatawlu xi valuri inizzjali ta’ Si-1 u Si-2 u valuri ta’ ħruġYi-1 and Yi-2 sabiex l-algoritmu jibda jaħdem. Dawn jistgħu jitqiesu li huma 0. Għal kull stadju tat-tliet veloċitajiet A, B u C, il-valur massimu 1s Ymax għandu jintgħażel mill-valuri Yi individwali ta’ kull traċċa ta’ duħħan. 6. 3. 3. Riżultat Finali Il-medja tal-valuri tad-duħħan (SV) minn kull ċiklu (veloċità ta’ l-eżami) għandha tkun kalkulata kif ġej: Għall-veloċità ta’ l-eżami A: Għall-veloċità ta’ l-eżami B: Għall-veloċità ta’ l-eżami Ċ: fejn: SVA = (Ymax1,A + Ymax2,A + Ymax3,A)/3 SVB = (Ymax1,B + Ymax2,B + Ymax3,B)/3 SVC = (Ymax1,C + Ymax2,C + Ymax3,C)/3 Ymax1, Ymax2, Ymax3 = l-ogħla medja tal-1 s Bessel tal-valur tal-medja tad-duħħan f’kull wieħed mit-tliet stadji Il-valur finali għandu jkun kalkulat kif ġej: SV = (0,43*SVA) + (0,56*SVB) + (0,01*SVC) 336 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Appendiċi 2 ĊIKLU TA’ EŻAMI ETC 1. PROĊEDURA LI TIMMAPJA L-MAGNA 1. 1. Determinazzjoni tal-Limiti tal-Veloċità Mmapjata Sabiex ikun ġenerat l-ETC fuq iċ-ċellula ta’ l-eżami, il-magna trid tkun immapjata qabel iċ-ċiklu ta’ l-eżami biex tkun determinata l-veloċità vs. l-kurva tat-torque. Il-veloċitajiet tal-immapjar minima u massima huma definiti kif ġej: Veloċità tal-immapjar Minima = veloċità wieqfa Veloċità tal-immapjar Massima = nhi * 1,02 jew veloċità fejn it-tagħbija totali titbaxxa sa żero, skond liema hi l-aktar baxxa 1. 2. Taħdem il-Mappa tal-Qawwa tal-Magna Il-magna għandha tissaħħan sal-qawwa massima sabiex il-parametri tal-magna jkunu stabbilizzati skond ir-rakkomandazzjonijiet tal-produttur u l-prattiċi tajbin ta’ l-inġinerija. Meta l-magna tkun stabbilizzata, il-mappa tal-magna għandha ssir kif ġej: (a) il-magna għandha tinħatt u operata b’veloċità wieqfa; (b) il-magna għandha tkun operata b’tagħbija massima tal-pompa ta’ l-injezzjoni waqt veloċità minima ta’ l-immapjar; (ċ) il-veloċità tal-magna għandha tiżdied b’rata medja ta’ 8 ± 1 min-1 /s minn veloċità ta’ l-immapjar minima sa massima. Il-veloċità tal-magna u l-punti torque għandhom ikunu rekordjati b’rata ta’ teħid ta’ kampjuni ta’ mill-inqas punt kull sekonda. 1. 3. Immapjar tal-ġenerazzjoni tal-kurva Il-punti kollha ta’ informazzjoni rekordjati taħt sezzjoni 1. 2 għandhom jiġu konnessi bl-użu ta’ interpolazzjoni lineari bejn il-punti. Il-kurva tat- torque li tirriżulta hija l-kurva ta’ l-immapjar u għandha tintuża biex tikkonverti l-valuri tat-torque normalizzat taċ-ċiklu tal-magna f’valuri tat-torque attwali għaċ- ċiklu ta’ l-eżami, skond sezzjoni 2. 1. 4. Immapjar Alternattiv Jekk produttur jaħseb li t-tekniċi ta’ immapjar ta’ hawn fuq mhumiex siguri jew rappreżentattivi għal xi magna partikolari, jistgħu jintużaw tekniċi alternattivi ta’ mmapjar. Dawn it-tekniċi alternattivi għandhom jispeċifikaw l-intenzjoni tal-proċeduri ta’ l-immapjar speċifikati biex ikun determinat it-torque massimu dis- ponibbli fil-veloċitajiet kollha tal-magna li jintlaħqu waqt iċ-ċikli ta’ eżami. Devjazzjonijiet mit-tekniċi ta’ l-immapjar speċifikati f’din is-sezzjoni għall-raġunijiet ta’ sigurtà jew rappreżentanza għandhom ikunu approvati mis-Servizz Tekniku b’ġustifikazzjoni għall-użu tagħhom. Fl-ebda każ, pero, m’għandhomx jintużaw xkupaturi kontinwi tal-veloċità tal-magna għall-magni ggver- nati jew turbocharged. 1. 5. Eżami ta’ Replika Magna m’għandhiex għalfejn tkun immapjata qabel kull ċiklu ta’ eżami. Magna għandha tkun immapjata mill-ġdid qabel ċiklu ta’ eżami jekk: — ikun għadda ammont ta’ ħin mhux raġonevoli mill-aħħar mappa, hekk kif determinat minn ġudizzju ta’ inġinerija, jew, — bidliet fiżiċi jew kalibrar mill-ġdid ikunu saru lill-magna li jistgħu potenzalment jaffetwaw it-tħaddim tal-magna. 2. ĠENERAZZJONI TAĊ-ĊIKLU REFERENZALI TA’ L-EŻAMI Iċ-ċiklu transijenti ta’ eżami huwa deskritt fl-Appendiċi 3 ta’ dan l-Anness. Il-valuri normalizzati tat-torque u l-veloċità għandhom jinbidlu għall-valuri attwali, kif ġej, li jwasslu għaċ-ċiklu referenzali. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 337 2. 1. Veloċità attwali Il-veloċità għandha tkun de-normalizzata bl-użu ta’ l-ekwazzjoni li ġejja: Veloċità attwali = % veloċità(veloċità referenzali – veloċità wieqfa) 100 + veloċità wieqfa Il-veloċità referenzali (nref) tikkorrispondi għall-100 % tal-valuri tal-veloċità speċifikata fid-dynamometer ta’ l-iskeda tal-magna ta’ l-Appendiċi 3. Dan huwa definit kif ġej (ara Figura 1 ta’ l-Anness I): nref = nlo + 95% *(nhi – nlo) fejn nhi u nlo huma, jew speċifikati skond l-Anness I, sezzjoni 2 jew determinati skond l-Anness III, Appen- diċi 1, sezzjoni 1. 1. 2. 2. Torque attwali It-torque huwa normalizzat għat-torque massimu fil-veloċità rispettiva. Il-valuri tat-torque taċ-ċiklu referenzali għandhom ikunu de-normalizzati, bl-użu ta’ kurva ta’ l-immapjar determinata skond sezzjoni 1. 3, kif ġej: Torque attwali = % torque* torque mass 100 għall-veloċità attwali rispettiva kif determinata f’Sezzjoni 2. 1. Il-valuri negattivi tat- torque tal-punti ta’ motorizzazzjoni (“m”) għandhom jieħdu, għall-għanijiet ta’ ġene- razzjoni ta’ ċikli ta’ referenza, valuri de-normalizzati li jkunu determinati b’wieħed mill-modi li ġejjin: — 40 % negattiv tat-torque pożittiv disponibli fil-punti assoċjati tal-veloċità, — immapjar tat-torque negattiv li hemm bżonn biex titħaddem il-magna minn veloċità mmapjata minima għall-massima, — determinazzjoni tat-torque negattiv neċessarju sabiex il-magna f’veloċitajiet wieqfa u referenzali u interpolazzjoni lineari bejn iż-żewġ punti. 2. 3. Eżempju tal-Proċedura ta’ de-Normalizzazzjoni Bħala eżempju, il-punt ta’ eżami li ġej ser ikun de-normalizzat: % veloċità = 43 % torque = 82 B’dawn il-valuri mogħtija: veloċità referenzali = 2 200 min-1 veloċità wieqfa = 600 min-1 jirriżultaw f’, Veloċità attwali = 43*(2200 – 600) 100 + 600 = 1288min -1 Torque attwali = 82 * 700 100 = 574 Nm fejn it-torque massimu osservat mill-kurva mmapjata ta’ 1 288 min-1 hija 700 Nm. 3. EŻAMI TA’ PROVA TA’ ĦRUĠ Fuq talba tal-produttur, jista’ jsir eżami ta’ prova biex il-magna u s-sistema ta’ l-exhaust ikunu kkondizzjonati qabel iċ-ċiklu tal-kejl. Magni li jaħdmu NG u LPG għandhom ikunu ppruvati bl-użu ta’ eżami ETC. Il-magna għandha tkun ippru- vata fuq minimu ta’ żewġ ċikli ETC u sakemm il-ħruġ ta’ CO mkejjel fur ċiklu wieħed ETC ma jkunx jaqbeż b’aktar minn 10 % ta’ l-emmissjonijiet CO mkejjel fuq iċ-ċiklu ETC preċedenti. 338 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 3. 1. Il-Preparazzjoni tal-Filtri għat-Teħid ta’ Kampjuni (Magni Diesel Biss) Ta’ l-anqas siegħa qabel l-eżami, kull filtru (Par) għandu jitpoġġa f’petri dish li jkun magħluq iżda mhux siġillat u mqiegħed f’kamra ta’ l-użin fejn ikun jista jistabbilizza ruħu. La darba l-istabbilizzazzjoni tkun lesta, kull filtru (Par) għandhu jitwieżen u l-piż tare (mingħajr il-piż tal-karburant u t-tagħbija miżjuda) għandhu jitniżżel. Il-filtru (Par) għandu mbagħad jitpoġġa f’petri dish magħluq jew kontenitur tal-filtri ssi- ġillati sakemm ikun hemm bżonnu għall-eżami. Jekk il-filtru (Par) ma jintużax fi żmien tmien siegħat minn meta jkun tneħħa mill-kamra ta’ l-użin, dan għandu jkun kondizzjonat u mwieżen mill-ġdid qabel jintuża. 3. 2. Installazzjoni tat-tagħmir tal-kejl L-istrumentazzjoni u l-probes tal-kampjuni għandhom ikunu nstallati kif suppost. Il-kanna ta’ wara għandha tkun konnessa mas-sistema tat-taħlit likwidu. 3. 3. Kif għandha tibda taħdem is-Sistema tat-Taħlit Likwidu u l-Magna Is-sistema ta’ taħlit likwidu u l-magna għandhom jinxtegħlu u msaħħna sakemm it-temperaturi u l-pressjonijiet kollha jkun stabbilizzaw ruħu f’qawwa massima skond ir-rakkomandazzjoni tal-produttur u l-prattiċi tajba ta’ l-inġinerija. 3. 4. Tagħti bidu lis-Sistema li tiġbor il-Kampjuni tal-Partiċelli (Magni Diesel Biss) Is-sistema li tiġbor il-kampjuni tal-partiċelli għandha tinbeda u titħaddem waqt li jkun għaddej l-eżami. L-isfond tal-livelli ta’ partiċelli ta’ l-arja li titħallat mal-likwidi tista’ tkun determinata billi tingħadda arja lik- wida mill-filtri tal-partiċelli. Jekk tintuża l-filtrazzjoni ta’ l-arja mxarrba, kejl wieħed jista’ jittieħed qabel jew wara l-eżami. Jekk l-arja mxarrba ma tkunx filtrata, jistgħu jittieħdu kejl fil-bidu u fit-tmiem ta’ dan iċ-ċiklu, u l-valuri medjati. 3. 5. Aġġustament tar-relazzjoni tat-taħlit likwidu It-totali tal-fluss tal-gass exhaust għandu jkun aġġustat sabiex jelimina l-kondensjoni ta’ l-ilma fis-sistema, u sabiex jikseb temperatura fil-wiċċ tal-filtru ta’ 325K (52 °C) jew inqas (ara l-Anness V, sezzjoni 2. 31, DT). 3. 6. Tiċċekja l-Analizzaturi L-analizzaturi ta’ l-emmissjonijiet għandhom ikunu miżurati minn żero u mifruxa. Jekk jintużaw basktijiet għall-kampjuni, dawn għandhom ikunu evakwati. 3. 7. Proċedura Biex Tixgħel il-Magna Il-magna għandha tinxtegħel skond ir-rakkomandazzjonijiet tal-proċedura tal-produttur fil-manwali tas- sid, bl-użu jew ta’ mutur tal-produzzjoni jew dynamometer. Għażla oħra hi li l-eżami jista’ jibda direttament mill-fażi prekondizzjonali tal-magna mingħajr ma tintefa l-magna, meta l-magna tilħaq il-veloċità wieqfa. 3. 8. Iċ-Ċiklu ta’ eżami 3. 8. 1. Is-sekwenza ta’ eżami Is-sekwenza ta’ eżami tista’ tinbeda, jekk il-magna tkun laħqet veloċità wieqfa. L-eżami għandu jsir skond iċ-ċiklu referenzali hekk kif imniżżel f’sezzjoni 2 ta’ dan l-Appendiċi. Il-punti tal-veloċità tal-magna u tal- kontroll tat-torque għandhom joħorġu b’5Hz (10 Hz rakkomandat) jew aktar. L-għoti lura ta’ informazzjoni dwar il-veloċità u t-torque għandhom jitniżżlu minn ta’ l-anqas darba kull sekonda waqt iċ-ċiklu ta’ l-eżami, u s-sinjali jistgħu jiġu ffiltrati elettronikament. 3. 8. 2. Rispons ta’ l-analizzatur Fil-bidu tas-sekwenza tal-magna jew ta’ l-eżami, jekk iċ-ċiklu jinbeda direttament mill-pre-kondizzjonar, it-tagħmir li jkejjel għandu jinxtegħel, fl-istess ħin: — jibda jiġbor jew janalizza t-taħlit likwidu ta’ l-arja; — jibda jiġbor jew janalizza t-taħlit likwidu tal-gass exhaust; — jibda jkejjel l-ammont ta’ tahlit likwidu tal-gass exhaust (CVS) u t-temperaturi u l-pressjonijiet neċes- sarji; — jibda jirrekordja l-informazzjoni li tingħata lura tal-veloċità u t-torque tad-dynamometer. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 339 fil-kanna tat-taħlit likwidu b’frekwenza ta’ 2 Hz. L-HC u l-NOx jistgħu jitkejjlu kontinwament Il-konċentrazzjonijiet medji għandhom ikunu determinati bl-integrazzjoni tas-sinjali ta’ l-analizzatur fuq iċ-ċiklu ta’ l-eżami. Il-ħin ta’ rispons tas-sistema m’għandux ikun aktar minn 20 s, u għandu jkun kordinat mal-flutwazzjonijiet tal-fluss tas-CVS u l-ħin tat-teħid tal-kampjuni / ċikli ta’ l-eżamijiet, jekk ikun hemm bżonn. CO, CO2, NMHC u CH4 għandhom ikunu determinati minn integrazzjoni jew b’analizzar tal- konċentrazzjonijiet fil-basket tal-kampjuni, miġbura fuq iċ-ċiklu. Il-konċentrazzjonijiet tat-tniġġis ta’ gassijiet fl-arja likwida mħallta għandhom ikunu determinati bl-integrazzjoni jew bil-kollezzjoni fil-baskett ta’ l-isfond. Il-valuri l-oħra kollha għandhom jitniżżlu b’minimu ta’ kejl kull sekonda (1 Hz). 3. 8. 3. Teħid ta’ Kampjuni ta’ Partiċelli (Magni Diesel Biss) Fil-bidu tas-sekwenza tal-magna jew ta’ l-eżami, jekk iċ-ċiklu jinbeda direttament mill-pre-kondizzjonar, is-sistemi ta’ teħid ta’ kampjuni ta’ partiċelli għandu jinbidel minn by-pass għall-ġbir ta’ partiċelli. Jekk ma jintuża l-ebda kumpens għall-fluss, il-pompa(i) kampjun għandhom ikunu aġġustati sabiex ir-rata ta’ fluss mill-kampjun probe ta’ partiċelli jew il-kanna li titrasferixxi tinżamm b’valur fil-limiti ta’ ± 5 % tar- rata tal-fluss. Jekk il-kumpens tal-fluss (i. e. , kontroll proporzjonat tal-fluss tal-kampjun) jintuża, irid ikun muri li r-relazzjoni tal-flus tal-kanna primarja għall-kampjun tal-fluss ta’ partiċelli ma jinbidilx b’aktar minn ± 5 % tal-valur tiegħu (bl-eċċezzjoni ta’ l-ewwel 10 sekondi tat-teħid tal-kampjuni). Nota: Għall-operazzjoni doppja ta’ taħlit likwidu, il-flus tal-kampjun huwa d-differenza netta bejn ir-rata ta’ fluss mill-filtri tal-fluss u r-rata ta’ fluss sekondarja ta’ arja mħallta likwida. It-temperatura u l-pressjoni medja tal-kejl tal-gass jew strumentazzjoni tal-fluss fid-daħla għandhom jit- niżżlu. Jekk ir-rata ta’ fluss issetjata ma tistax tinżamm fuq iċ-ċiklu sħiħ (fil-limiti ± 5 %) minħabba tagħbija għolja ta’ partiċelli fuq il-filtru, l-eżami għandu jitqies null. L-eżami għandu jerġa jsir bl-użu ta’ rata ta’ fluss aktar baxxa u / jew diametru akbar tal-filtru. 3. 8. 4. Jekk Tieqaf il-Magna Jekk il-magna tieqaf x’imkien waqt iċ-ċiklu ta’ l-eżami, il-magna għandha tkun pre-kondizzjonata u mix- għula mill-ġdid, u l-eżami ripetut. Jekk xi funzjoni taħdem ħażin f’xi wieħed mit-tagħmir meħtieġ għaċ- ċiklu ta’ l-eżami, l-eżami għandu jkun null. 3. 8. 5. Operazzjonijiet Wara l-Eżami La darba l-eżami jkun komplut, il-kejl tal-volum tal-gass exhaust likwidu mħallat, il-fluss tal-gass fil-basktijiet li jiġbru u l-pompa tal-kampjun tal-partiċelli għandha titwaqqaf. Għall-sistema ta’ analizzar integrata, it-teħid ta’ kampjuni għandu jkompli sakemm jiskadi l-ħin ta’ rispons tas-sistema. Il-konċentrazzjonijiet tal-basktijiet li jiġbru, jekk użati, għandhom ikunu analizzati kemm jista’ jkun malajr u fi kwalunkwe każ mhux aktar tard minn 20 minuta wara t-tmiem taċ-ċiklu ta’ l-eżami. Wara l-eżami ta’ l-emmissjonijiet, gass żero u gass bl-istess fetħa għandhom jintużaw sabiex ikunu ċċekjati mill-ġdid l-analizzaturi. L-eżami għandu jitqies bħala aċċettabbli jekk id-differenza bejn ir-riżultati ta’ qabel u ta’ wara l-eżami ikunu inqas minn 2 % tal-valur tal-gass tal-ftuħ. Fejn jidħlu magni diesel biss, il-filtri tal-partiċelli għandhom jitreġġgħu lura fil-kamra ta’ l-użin mhux aktar tard minn siegħa wara t-tlestija ta’ l-eżami u għandhom ikunu kondizzjonati f’ petri dish magħluq iżda mhux siġillat għal ta’ mill-inqas siegħa, pero mhux aktar minn 80 siegħa qabel jintiżnu. 3. 9. Verifika tal-Prova ta’ l-Eżami 3. 9. 1. Tibdil fl-Informazzjoni. Sabiex titnaqqas l-effett ta’ biasing fuq id-differenza fil-ħin bejn il-ġbir lura ta’ informazzjoni u l-valuri taċ- ċikli ta’ referenza, il-veloċità tal-magna kollha u s-sekwenza ta’ sinjali minn ġbir lura ta’ informazzjoni dwar it-torque jista’ javvanza jew imur lura fil-ħin f’dak li hu l-veloċità referenzali u s-sekwenza tat-torque. Jekk jinbidlu s-sinjali ta’ informazzjoni li tiġi lura, kemm il-veloċità u t-torque għandhom jinbidlu bl-istess ammont fl-istess direzzjoni. 340 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 3. 9. 2. Kalkolu taċ-Ċiklu tax-Xogħol Iċ-ċiklu ta’ xogħol attwali Wact (kWh) għandu jkun kalkulat bl-użu ta’ kull par ta’ veloċità b’informazzjoni lura tal-magna u l-valuri torque mniżżla. Dan għandu jsir li jkun hemm xi tibdil fl-informazzjoni li tiġi lura, jekk issir din l-għażla. Iċ-ċiklu ta’ xogħol attwali Wact jintuża biex jikkompara ċ-ċiklu referenzali ta’ xogħol Wref u biex ikun ikkalkulat il-ħruġ speċifiku mill-brejk (ara sezzjonijiet 4. 4 u 5. 2). L-istess metodoloġija għandha tintuża biex kemm il-qawwa tal-magna referenzali u dik attwali jkunu integrati. Jekk il-valuri għandhom ikunu ddeterminati bejn referenzi viċini jew referenzi mkejjla, interpolazzjoni tal-linja għandha tintuża. Waqt li tintegra r-referenza u ċ-ċiklu ta’ xogħol attwali, il-valuri ta’ torque negattivi kollha għandhom jit- qiegħdu ugwalment fuq żero u nklużi. Jekk issir l-intergrazzjoni bi frekwenza ta’ inqas minn 5 Hertz, u jekk, waqt kwalunkwe parti tal-ħin, it-tibdil tal-valur torque minn pożittiv u għal negattiv jew negattiv għal pożit- tiv, il-parti negattiva għandha tkun komputata u mqiegħda b’mod ugwali fuq żero. Il-parti pożittiva għandha tkun inkluża fil-valur integrat. Wact ser tkun bejn - 15 % u + 5 % ta’ Wref 3. 9. 3. Statistiċi li Jivvalidaw fuq l-Eżami taċ-Ċiklu Rigressjonijiet lineari tal-valuri li ġejjin lura dwar valuri referenzali għandhom isiru fuq veloċità, torque u qawwa. Dan għandu jsir wara xi bidla fid-dħul lura ta’ informazzjoni, jekk issir din l-għażla. Għandu jin- tuża l-metodu ta’ l-inqas kaxxi, bl-ekwazzjoni li toqgħod l-aħjar tkun din: fejn: y = informazzjoni li ġejja lura (attwali) valur tal-veloċità (min-1), torque (Nm), jew qawwa (kW) y = mx + b m = slope tal-linja ta’ rigressjoni x = valur referenzali tal-veloċità (min-1), torque (Nm), or qawwa (kW) b = y intercept tal-linja ta’ rigressjoni L-iżball standard ta’ l-estimu (SE) ta’ y u x u l-ko-effiċjenti tad-determinazzjoni għandhom ikunu kkalkulati għal kull linja ta’ rigressjoni. Huwa rakkomandat li din l-analiżi ssir b’1 Hertz. Il-valuri negattivi kollha tat-torque u l-valuri ta’ l-informazzjoni li ġejja lura assoċjati għandhom jitħassru mill-kalkolu ta’ l-istatistiċi taċ-ċiklu tat-torque u l-validazzjoni tal-qawwa. Biex eżami jitqies bħala validu, iroidu jintlaħqu l-kriterji f’Tabella 6. Tabella 6 Tolleranzi tal-Linja tar-Rigressjoni Veloċità Torque Qawwa Żball standard ta’ l-estimu (SE) ta’ Y u X mass. 100min-1 mass. 13 % tal-mappa tal-qawwa tat-torque massimu tal-magna Mass. 8 % tal-mappa tal- qawwa massima tal- magna Slope tal-linja ta’ rigress- joni, m Koeffiċjenti tad- determinazzjoni, r2 0,95 sa 1,03 0,83 - 1,03 0,89 - 1,03 min. 0,9700 Min. 0,8800 min. 0,9100 Y intercept tal-linja ta’ rigressjoni, b ± 50 min-1 ± 20 Nm jew ± 2 % torque mass. Skond liema hu l-akbar ± 4kW jew ± 2 % tal- mass. l-enerġija skond liema hu l-akbar ta’ Tħassir ta’ punti mill-analiżi ta’ rigressjoni huwa permess fejn immarkat f’Tabella 7. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 341 Tabella 7 Tħassir Permess ta’ Punti mill-Analiżi ta’ Rigressjoni Kondizzjonijiet Punti li għandhom jitħassru It-tagħbija totali u l-informazzjoni lura tat-torque < referenza torque Torque u / jew qawwa L-ebda tagħbija, mhux punt wieqaf, u informazzjoni lura torque > referenza torque Torque u / jew qawwa Xejn tagħbija / valvola magħluqa, punt wieqaf u veloċità > veloċità wieqfa referenzali Veloċità u / jew qawwa 4. KALKOLU TA’ L-EMMISSJONIJIET MINN GASSIJIET 4. 1. Determinazzjoni tal-Fluss tal-Gass Exhaust Likwidu Mħallat Il-fluss totali ta’ gass exhaust likwidu mħallat fuq iċ-ċiklu (kg / eżami) għandu jkun kalkulat mill-valuri tal- kejl fuq iċ-ċiklu u li jikkorrispondi għall-kalibrar ta’ l-informazzjoni ta’ l-apparat li jkejjel il-fluss (V0 għal PDP jew KV għal CFV, kif imniżżel fl-Anness III, Appendiċi 5, sezzjoni 2). Il-formuli li ġejjin għandhom ikunu applikati, jekk it-temperatura ta’ l-exhaust likwidu mħallat tinżamm kostanti fuq iċ-ċiklu bl-użu ta’ heat exchanger (± 6 K għal PDP-CVS, ±11 K għal CFV-CVS, ara l-Anness V, sezzjoni 2. 3). Għas-sistema PDP-CVS: fejn: MTOTW = 1,293 * V0 * Np * (pB – p1) * 273/(101,3 * T) MTOTW = il-massa ta’ gass exhaust likwidu mħallat fuq bażi mxarrba fuq iċ-ċiklu, kg V0 NP PB P1 T = volum ta’ gass ippumpjat kull revoluzzjoni taħt kondizzjonijiet ta’ eżami, m3/rev = revoluzzjonijiet totali tal-pompa kull eżami = pressjoni atmosferika fiċ-ċellula ta’ l-eżami, kPa = dipressjoni tal-pressjoni taħt dik atmosferika fid-dħul tal-pompa, kPa = temperatura medja tal-gass exhaust likwidu mħallat fid-dħul tal-pompa fuq iċ-ċiklu, K Għas-sistema CFV-CVS: fejn: MTOTW = 1,293*t *Kv*pA/T 0,5 MTOTW = il-massa ta’ gass exhaust likwidu mħallat fuq bażi mxarrba fuq iċ-ċiklu, kg T Kv PA T = ħin taċ-ċiklu, s = ko-effiċjenti tal-kalibrar tal-fluss venturi kritiku għall-kondizzjonijiet standard = pressjoni assoluta fid-daħla tal-venturi, kPa = temperatura assoluta fid-daħla tal-venturi, K Jekk tintuża sistema ta’ fluss kompensat (i. e. mingħajr heat exchanger), il-ħruġ massiv istantanju għandu jkun kalkulat u integrat fuq iċ-ċiklu. F’dan il-każ, il-massa istantanja tal-gass exhaust likwidu mħallat għandha tkun kalkulata kif ġej: Għas-sistema PDP-CVS: fejn: MTOTW,i = 1,293*V0*Np,i*(pB – p1)*273/(101,3∙ T) MTOTW,i = massa istantanja tal-gass exhaust likwidu mħallat fuq bażi mxarrba, kg Np,i = revoluzzjonijiet totali tal-pompa kull intervall tal-ħin 342 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Għas-sistema CFV-CVS: MTOTW,i = 1,293*Δti*Kv*pA/T 0,5 fejn: MTOTW,I = il-massa stantanja ta’ gass exhaust likwidu mħallat fuq bażi mxarrba, kg Δti = intervall tal-ħin, s Jekk il-massa totali ta’ kampjuni tal-partiċelli (MSAM) u gassijiet li jniġġsu jaqbżu 0,5 % tal-fluss totali ta’ CVS (MTOTW), il-fluss CVS għandu jkun korrett għall-MSAM jew il-kampjun tal-fluss ta’ partiċelli għandu jitreġġa lura lis-CVS qabel l-apparat li jkejjel il-flus (PDP jew CFV). 4. 2. Korrezzjoni ta’ l-NOx għall-Umdità La darba l-fluss ta’ NOx jiddependi fuq il-kondizzjonijiet ta’ l-arja tal-madwar, il-konċentrazzjoni ta’ NOx għandha tkun korretta għall-umdità ta’ l-arja tal-madwar bil-fatturi mogħtija fil-formula li ġejja: (a) għall-magna diesel: (b) għall-magni bil-gass: KH,D = 1 1 – 0,0182*(Ha – 10,71) KH,G = 1 1 – 0,0329*(Ha – 10,71) fejn: Ha = l-umdità ta’ l-arja li tidħol kull kg ta’ arja niexfa fejn: Ha = 6,220*Ra*pa -2 pB – pa*Ra*10 Ra = umdità relattiva ta’ l-arja li tidħol, % Pa = pressjoni tal-fwar li jkun qed jissaturizza ta’ l-arja li tidħol, kPa PB = pressjoni barometrika totali, kPa 4. 3. Kalkolu tal-Fluss ta’ l-emmissjonijiet Massiv 4. 3. 1. Sistemi bi Fluss Massiv Kostanti Għall-sistemi b’heat exchanger, il-massa tat-tniġġis (g/eżami) għandha tkun determinata mill-ekwazzjonijiet li ġejjin: (1) NOxmass= 0,001587*NOxconc*KH,D*MTOTW(diesel engines) (2) NOxmass= 0,001587*NOxconc*KH,G*MTOTW(gas engines) (3) COmass= 0,000966*COconc*MTOTW (4) HCmass= 0,000479*HCconc*MTOTW′(diesel engines) (5) HCmass= 0,000502*HCconc*MTOTW′(LPG fuelled engines) (6) NMHCmass= 0,000516*NMHCconc*MTOTW′(NG fuelled engines) (7) CH4mass= 0,000552*CH4conc*MTOTW(NG fuelled engines) fejn: NOx conc, COconc, HCconc(1) , NMHCconc = medja fl-isfond tal-konċentrazzjonijiet korretti fuq ċiklu mill- integrazzjoni (mandatorju għal NOx u HC) jew kejl tal-basket, ppm MTOTW KH,D KH,G (1) Bbażat fuq l-ekwivalenti CI = massa totali ta’ gass exhaust likwidu mħallat fuq iċ-ċiklu hekk kif determinat minn Sezzjoni 4. 1, kg = fattur li jikkoreġi l-umdità għall-magni diesel kif determinat f’Sezzjoni 4. 2 = fattur li jikkoreġi għall-magni bil-gass kif determinat f’Sezzjoni 4. 2 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 343 Konċentrazzjonijiet imkejjla fuq bażi niexfa għandhom ikunu konvertiti għall-bażi mxarrba skond l-Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 4. 2. Id-determinazzjoni ta’ NMHCconc tiddependi fuq il-metodu wżat (ara l-Anness III, Appendiċi 4, sez- zjoni 3. 3. 4). Fiż-żewġ każi, il-konċentrazzjoni ta’ CH4 għandha tkun determinata u mnaqqsa minn konċentrazzjoni HC kif ġej: (a) metodu GC (b) Metodu NMC fejn: NMHCconc = HCconc – CH4conc NMHCconc = HC(w/o Cutter)*(1 – CEM) – HC(wCutter) CEE – CEM HC(wCutter) = konċentrazzjoni HC bil-fluss tal-kampjun tal-gass għaddej mill-NMC HC(w/oCutter) = konċentrazzjoni HC bil-kampjun tal-gass jaqbeż l-NMC CEM CEE = effiċjenza tal-metanju kif determinata mill-Anness III, Appendiċi 5, Sezzjoni 1. 8. 4. 1 = effiċjenza ta’ l-etanju kif determinata mill-Anness III, Appendiċi 5, Sezzjoni 1. 8. 4. 2 4. 3. 1. 1. Det e r m i n a z z j o n i t a l - K o n ċ e n t r a z z j o n i j i e t K o r r e t t i t a ’ l - I s f o n d Il-medja tal-konċentrazzjoni ta’ l-isfond tal-gassijiet li jniġġsu fl-arja mħallta likwida għandha titnaqqas mill- Il-valuri medji tal- konċentrazzjonijiet imkejjla biex jinkisbu l-konċentrazzjonijiet netti tat-tniġġis. konċentrazzjonijiet ta’ l-isfond jistgħu jkunu determinati bil-metodu tal-basket tal-kampjun jew b’kejl kon- tinwu ma’ l-integrazzjoni. Għandha tintuża l-formula li ġejja. fejn: conc = conce – concd*(1 – (1/DF)) conc = il-konċentrazzjoni tal-forma ta’ tniġġis rispettiv fil-gass exhaust likwidu mħallat, korrett bl-ammont rispettiv tal-forma tat-tniġġis fl-arja likwida mħallta, ppm conce = il-konċentrazzjoni tal-forma ta’ tniġġis rispettiv imkejjla fil-gass exhaust likwidu mħallat, ppm concd = il-konċentrazzjoni tal-forma ta’ tniġġis rispettiv imkejjla fl-arja likwida mħallta, ppm DF = fattur tal-likwidu mħallat Il-fattur tal-likwidu mħallat għandu jkun ikkalkulat kif ġej: (a) għall-magni diesel u bil-gass LPG DF = FS -4 CO2,conce + (HCconce + COconce)*10 DF = FS -4 CO2,conce + (NMHCconce + COconce)*10 (b) għall-magni bil-gass NG fejn: = konċentrazzjoni ta’ HC fil-gass exhaust likwidu mħallat, ppm C1 CO2, conce = konċentrazzjoni ta’ CO2 fil-gass exhaust likwidu mħallat, % vol HCconce NMHCconce = konċentrazzjoni ta’ NMHC fil-gass exhaust likwidu mħallat, ppm C1 COconce FS = konċentrazzjoni ta’ CO fil-gass exhaust likwidu mħallat, ppm = fattur stoichiometric Konċentrazzjonijiet imkejjla fuq bażi niexfa għandhom ikunu konvertiti għall-bażi mxarrba bl-Anness III, Appendiċi 1, Sezzjoni 4. 2. Il-fattur stoichiometric għandu jkun kalkulat kif ġej: FS = 100* χ χ + y 2 + 3,76*(χ + y 4) 344 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 fejn: x, y = komposizzjoni tal-karburant CxHy Jekk il-komposizzjoni tal-karburant ma tkunx magħrufa, l-alternattiva hi li jintużaw il-fatturi stoichiometric li ġejjin: FS (diesel) = 13,4 FS (LPG) = 11,6 FS (NG) = 9,5 4. 3. 2. Sistemi b’Kumpens għall-Fluss Għall-sistemi li ma jkollhomx heat exchanger, il-massa tat-tniġġis (g/eżami) għandha tkun determinata billi tkun ikkalkulata l-massa istantanja ta’ ħruġ u l-valuri stantanji fuq iċ-ċiklu jkunu ntegrati. Barra minn hekk, il-korrezzjoni fl-isfond għandha tkun applikata direttament lil valur istantanju konċentrat. Għandhom jin- tużaw il-formuli li n (1) NOxmass = ∑ i=1 n (MTOTW,i*NOxconce,i*0,001587*KH,D) – (MTOTW*NOxconcd*(1 – 1/DF)*0,001587*KH,D)(diesel engines) (2) NOxmass = ∑ (MTOTW,i*NOxconce,i*0,001587*KH,G) – (MTOTW*NOxconcd*(1 – 1/DF)*0,001587*KH,G)(gas engines) i=1 n (3) COmass = ∑ (MTOTW,i*COconce,i*0,000966) – (MTOTW*COconcd*(1 – 1/DF)*0,000966) i=1 n (4) HCmass = ∑ (MTOTW,i*HCconce,i*0,000479) – (MTOTW*HCconcd*(1 – 1/DF)*0,000479)(diesel engines) i=1 n (5) HCmass = ∑ (MTOTW,i*HCconce,i*0,000502) – (MTOTW*HCconcd*(1 – 1/DF)*0,000502)(LPG engines) i=1 n (6) NMHCmass = ∑ (MTOTW,i*NMHCconce,i*0,000516) – (MTOTW*NMHCconcd*(1 – 1/DF)*0,000516)(NG engines) i=1 n (7) CH4mass = ∑ i=1 (MTOTW,i*CH4conce,i*0,000552) – (MTOTW*CH4concd*(1 – 1/DF)*0,000552)(NG engines) fejn: conce concd = il-konċentrazzjoni tal-forma ta’ tniġġis rispettiv fil-gass exhaust likwidu mħallat, ppm = il-konċentrazzjoni tal-forma ta’ tniġġis rispettiv imkejjla fl-arja likwida mħallat, ppm MTOTW,I = massa stantanja tal-gass exhaust likwidu mħallat (ara Sezzjoni 4. 1), kg MTOTW = massa totali tal-gass exhaust likwidu mħallat fuq iċ-ċiklu (ara Sezzjoni 4. 1), kg KH,D KH,G = fattur tal-korrezzjoni ta’ l-umdità għall-magni diesel kif determinat f’Sezzjoni 4. 2 = fattur tal-korrezzjoni ta’ l-umdità għall-magni gass kif determinat f’Sezzjoni 4. 2 DF = fattur tat-taħlit likwidu kif determinat f’Sezzjoni 4. 3. 1. 1 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 345 4. 4. Kalkolu ta’ l-emmissjonijiet Speċifiku Il-ħruġ (g/kWh) għandhom ikunu kalkulati għall-komponenti individwali kif ġej:  = NOxmass/Wact(diesel and gas engines) NOx CO = COmass/Wact(diesel and gas engines) HC = HCmass/Wact(diesel and LPG fuelled gas engines) NMHC = NMHCmass/Wact(NG fuelled gas engines)  = CH4mass/Wact(NG fuelled gas engines) CH4 fejn: Wact = ċiklu ta’ xogħol attwali kif determinat f’Sezzjoni 3. 9. 2, kWh 5. KALKOLU TA’ L-EMMISSJONIJIET TA’ PARTIĊELLI (MAGNI DIESEL BISS) 5. 1. Kalkolu tal-Fluss tal-Massa Il-massa tal-partiċelli (g/eżami) għandha tkun kalkulata kif ġej: PTmass = Mf MSAM * MTOTW 1000 fejn: Mf = massa tal-partiċelli li tagħha jkunu ttieħdu l-kampjuni fuq iċ-ċiklu, mg MTOTW = massa totali ta’ gass exhaust likwidu mħallat fuq iċ-ċiklu kif determinat f’sezzjoni 4. 1, kg MSAM = massa ta’ gass exhaust likwidu mħallat meħud mill-kanna tat-taħlit likwidu għall-ġbir ta’ parti- ċelli, kg u: Mf = Mf,p + Mf,b jekk jintieżnu separatament, mg Mf,p = massa ta’ partiċelli miġbura fuq il-filtru primarju, mg Mf,b = massa ta’ partiċelli miġbura fuq il-filtru ta’ emerġenza, mg Jekk tintuża sistema ta’ taħlit likwidu doppju, il-massa ta’ arja likwida mħallta sekondarja għandha titnaq- qas mill-massa totali ta’ gass exhaust likwidu mħallat doppju li tiegħu jkunu ttieħdu l-kampjuni mill-filtri tal-partiċelli. fejn: MSAM = MTOT – MSEC MTOT = il-massa ta’ gass exhaust likwidu mħallat doppju mill-filtri tal-partiċelli, kg MSEC = il-massa ta’ arja mħallta likwida sekondarja, kg Jekk il-livell fl-isfond ta’ partiċelli ta’ arja likwida mħallta tkun determinata skond sezzjoni 3. 4, il-massa ta’ partiċelli tista’ tkun korretta fl-isfond. F’dan il-każ, il-massa ta’ partiċelli (g/eżami) għandha tkun ikkalku- lata kif ġej: PTmass =[ Mf MSAM –( Md MDIL *(1 – 1 DF))]* MTOTW 1000 fejn: Mf, MSAM, MTOTW = ara fuq MDIL = il-massa ta’ arja mħallta likwida primarja li tagħla jittieħed kampjun b’sampler tal-partiċelli fl-isfond, kg Md = il-massa ta’ partiċelli miġbura fl-isfond ta’ l-arja likwida mħallta primarja, mg DF = fattur tat-taħlit likwidu kif determinat f’sezzjoni 4. 3. 1. 1. 346 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 5. 2. KALKOLU TA’ L-EMMISSJONIJIET SPEĊIFIKU Il-ħruġ ta’ partiċelli (g/k Wh) għandu jkun kalkulat kif ġej: fejn: Wact = iċ-ċiklu ta’ xogħol attwali kif determinat f’sezzjoni 3. 9. 2, kWh. PT = PTmass/Wact 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 347 Appendiċi 3 SKEDA TAD-DYNAMOMETER TAL-MAGNA ETC Ħin Veloċità Normali s 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 % 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0,1 23,1 12,6 21,8 19,7 54,6 71,3 55,9 72 86,7 51,7 53,4 34,2 45,5 54,6 64,5 71,7 79,4 89,7 57,4 59,7 90,1 82,9 51,3 28,5 29,3 26,7 20,4 14,1 6,5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 25,5 Torque Normali % 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1,5 21,5 28,5 71 76,8 80,9 4,9 18,1 85,4 61,8 0 48,9 87,6 92,7 99,5 96,8 85,4 54,8 99,4 0 30,6 “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 11,1 Ħin s 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 Veloċità Normali % 28,5 32 4 34,5 64,1 58 50,3 66,4 81,4 88,7 52,5 46,4 48,6 55,2 62,3 68,4 74,5 38 41,8 47,1 52,5 56,9 58,3 56,2 52 43,3 36,1 27,6 21,1 8 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 11,6 0 27,2 17 36 59,7 80,8 49,7 65,6 78,6 64,9 44,3 51,4 58,1 69,3 72 72,1 Torque Normali % 20,9 73,9 82,3 80,4 86 0 83,4 99,1 99,6 73,4 0 135 58,5 90,9 99,4 99 91,5 73,7 0 89,6 99,2 99,8 80,8 11,8 “m” “m” “m” “m” “m” “m” 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 14,8 0 74,8 76,9 78 86 17,9 0 86 72,2 “m” “m” 83,4 97 99,3 20,8 “m” Ħin s 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 Veloċità Normali % 65,3 64 59,7 52,8 45,9 38,7 32,4 27 21,7 19,1 34,7 16,4 0 1,2 30,1 30 54,4 77,2 58,1 45 68,7 85,7 60,2 59,4 72,7 79,9 44,3 41,5 56,2 65,7 74,4 54,4 47,9 54,5 62,7 62,3 46,2 44,3 48,2 51 50 49,2 49,3 49,9 51,6 49,7 48,5 50,3 51,1 54,6 56,6 58 53,6 40,8 32,9 26,3 20,9 10 0 0 0 0 Torque Normali % “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” 0,4 14 48,6 11,2 2,1 19,3 73,9 74,4 55,6 0 82,1 98,1 67,2 0 98 99,6 45 0 84,4 98,2 99,1 84,7 0 89,7 99,5 96,8 0 54,2 83,2 13,3 “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” 72,5 84,5 64,8 76,5 “m” “m” “m” “m” “m” “m” 0 0 0 0 0 348 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Ħin s 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 Veloċità Normali % 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 21,2 30,8 5,9 34,6 59,9 84,3 68,7 43,6 41,5 49,9 60,8 70,2 81,1 49,2 56 56,2 61,7 69,2 74,1 72,4 71,3 71,2 67,1 65,5 64,4 62,9 62,2 62,9 58,8 56,9 Torque Normali % 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 62,7 75,1 82,7 80,3 87 86, “m” “m” 85,4 94,3 99 99,4 92,4 0 86,2 99,3 99 99,3 99,8 8,4 0 9,1 “m” “m” “m” 25,6 35,6 24,4 “m” “m” Ħin s 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 2756 277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 310 311 312 313 314 315 316 317 318 319 320 321 322 Veloċità Normali % 54,5 51,7 56,2 59,5 65,5 71,2 76,6 79 52,9 53,1 59 62,2 65 69 69,9 70,6 68,9 69,8 69,6 65,7 67,1 66,7 65,6 64,5 62,9 59,3 54,1 51,3 47,9 43,6 39,4 34,7 29,8 20,9 36,9 35,5 20,9 49,7 42,5 32 23,6 19,1 15,7 25,1 34,5 44,1 52,8 63,6 73,6 62,2 29,2 46,4 47,3 47,2 47,9 47,8 49,2 52,7 57,4 61,8 66,4 65,8 59 50,7 41,8 34,7 28,7 25,2 Torque Normali % “m” 17 78,7 94,7 99,1 99,5 99,9 0 97,5 99,7 99,1 99 99,1 83,1 28,4 12,5 8,4 9,1 7 “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” 73,4 “m” “m” “m” 11,9 “m” “m” “m” 0 73,5 76,8 81,4 87,4 98,6 99 99,7 “m” “m” 22 13,8 12,5 11,5 35,5 83,3 96,4 99,2 99 60,9 “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” Ħin s 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 390 Veloċità Normali % 43 38,7 48,1 40,3 42,4 46,4 46,9 46,1 45,7 45,5 46,4 51,3 51,3 53,2 53,9 53,4 53,8 50,6 47,8 41,6 38,7 35,9 34,6 34,8 35,9 38,8 41,5 47,1 53,1 46,4 42,5 43,6 47,1 54,1 62,9 72,6 82,4 88 46,4 53,4 58,4 61,5 64,8 68,1 73,4 73,3 73,5 68,3 45,4 47,2 44,5 47,8 46,8 46,9 46,8 46,1 46,1 45,5 44,7 43,8 41 41,1 38 35,9 33,5 53,1 48,3 49,9 Torque Normali % 24,8 0 31,9 61 52,1 47,7 30,7 23,1 23,2 31,9 73,6 60,7 51,1 46,8 50 52,1 45,7 22,1 26 17,8 29,8 71,6 47,3 80,3 87,2 90,8 94,7 99,2 99,7 0 0,7 58,6 87,5 99,5 99 99,6 99,5 99,4 0 95,2 99,2 99 99 99,2 99,7 29,8 14,6 0 49,9 75,7 9 10,3 15,9 12,7 8,9 6,2 “m” “m” “m” “m” “m” 6,4 6,3 0,3 0 48,9 “m” “m” 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 349 Ħin s 391 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 451 452 453 454 455 456 457 458 Veloċità Normali % 48 45,3 41,6 44,3 44,3 43,4 44,3 43 42,2 42,7 45 43,6 42,2 44,8 43,4 45 42,2 61,2 56,3 59,7 62,3 67,9 69,5 73,1 77,7 79,7 82,5 85,3 86,6 89,4 62,2 52,7 50,2 49,3 52,2 51,3 51,3 51,1 51,1 51,8 51,3 51,1 51,3 52,3 52,9 53,8 51,7 53,5 52 51,7 53,2 54,2 55,2 53,8 53,1 55 57 61,5 59,4 59 57,3 64,1 70,9 58 41,5 44,1 46,8 47,2 Torque Normali % “m” “m” 3,1 79 89,5 98,8 98,9 98,8 98,8 98,8 99 98,9 98,8 99 98,8 99 54,3 31,9 72,3 99,1 99 99,2 99,3 99,7 99,8 99,7 99,5 99,4 99,4 99,4 0 96,4 99,8 99,6 99,8 100 100 100 100 99,9 100 100 100 99,8 99,7 99,6 99,9 99,6 99,8 99,9 99,7 99,5 99,4 99,6 99,7 99,4 99,2 99 5,7 0 59,8 99 90,5 0 59,8 92,6 99,2 99,3 Ħin s 459 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469 670 471 472 473 474 475 476 477 478 479 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 490 491 492 493 494 495 496 497 498 499 500 501 502 503 504 505 506 507 508 509 510 511 512 513 514 515 516 517 518 519 520 521 522 523 524 525 526 Veloċità Normali % 51 53,2 53,1 55,9 53,9 52,5 51,7 51,5 52,8 54,9 57,3 60,7 62,4 60,1 53,2 44 35,2 30,5 26,5 22,5 20,4 19,1 19,1 13,4 6,7 3,2 14,3 34,1 23,9 31,7 32,1 35,9 36,6 38,7 38,4 39,4 39,7 40,5 40,8 39,7 39,2 38,7 32,7 30,1 21,9 12,8 0 0 0 0 0 0 0 0 0 30,5 19,7 16,3 27,2 21,7 29,7 36,6 61,3 40,8 36,6 39,4 51,3 58,5 Torque Normali % 100 99,7 99,7 53,1 13,9 “m” “m” 52,2 80 95 99,2 99,1 “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” 63,8 0 75,7 79,2 19,4 5,8 0,8 “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 25,6 56,9 45,1 4,6 1,3 28,6 73,7 59,5 0 27,8 80,4 88,9 11,1 Ħin s 527 528 529 530 531 532 533 534 535 536 537 538 539 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 550 551 552 553 554 555 556 557 558 559 560 561 562 563 564 565 566 567 568 569 570 571 572 573 574 575 576 577 578 579 580 581 582 583 584 585 586 587 588 589 590 591 592 593 594 Veloċità Normali % 60,7 54,5 51,3 45,5 40,8 38,9 36,6 36,1 44,8 51,6 59,1 66 75,1 81 39,1 53,8 59,7 64,8 70,6 72,6 72 68,9 67,7 66,8 64,3 64,9 63,6 63 64,4 63 63,6 63,3 60,1 61 59,7 58,7 56 53,9 52,1 49,9 46,4 43,6 40,8 37,5 27,8 17,1 12,2 11,5 8,7 8 5,3 4 3,9 0 0 0 0 0 0 0 8,7 16,2 23,6 21,1 23,6 46,2 68,4 58,7 Torque Normali % “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” 72,7 78,9 91,1 99,1 99,1 99,9 8 0 89,7 99,1 99 96,1 19,6 6,3 0,1 “m” “m” 16,9 7 12,5 7,7 38,2 11,8 0 5 9,1 8,4 0,9 “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” 0,6 0,9 1,1 0,5 0,9 0,2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 22,8 49,4 56 56,1 56 68,8 61,2 “m” 350 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Ħin s 595 596 597 598 599 600 601 602 603 604 605 606 607 608 609 610 611 612 613 614 615 616 617 618 619 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649 650 651 652 653 654 655 656 657 658 659 660 661 662 Veloċità Normali % 31,6 19,9 32,9 43 57,4 72,1 53 48,1 56,2 65,4 72,9 67,5 39 41,9 44,1 46,8 48,7 50,5 52,5 51 50 49,1 47 43,1 39,2 40,6 41,8 44,4 48,1 53,8 58,6 63,6 68,5 72,2 77,1 57,8 60,3 61,9 63,8 64,7 65,4 65,7 65,6 49,1 50,4 50,5 51 49,4 49,2 48,6 47,5 46,5 46 45,6 47,1 46,2 47,9 49,5 50,6 51 53 54,9 55,7 56 56,1 55,6 55,4 54,9 Torque Normali % “m” 8,8 70,2 79 98,9 73,8 0 86 99 98,9 99,7 “m” “m” 38,1 80,4 99,4 99,9 99,7 90,3 1,8 “m” “m” “m” “m” “m” 0,5 53,4 65,1 67,8 99,2 98,9 98,8 99,2 89,4 0 79,1 98,8 98,8 98,8 98,9 46,5 44,5 3,5 0 73,1 “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” 11,3 42,8 83 99,3 99,7 99,9 99,7 99,6 99,3 99,1 99 99 9,3 “m” “m” 51,3 Ħin s 663 664 665 666 667 668 669 670 671 672 673 674 675 675 677 678 679 680 681 682 683 684 685 686 687 688 689 690 691 692 693 694 695 696 697 698 699 700 701 702 703 704 705 706 707 708 709 710 711 712 713 714 715 716 717 718 719 720 721 722 723 724 725 726 276 728 729 730 Veloċità Normali % 54,9 54 53,8 52 50,4 50,6 49,3 50 50,4 51,9 53,6 54,6 56 55,8 58,4 59,9 60,9 63 64,3 64,8 65,9 66,2 65,2 65 63,6 62,4 61,8 59,8 59,2 59,7 61,2 62,2 62,8 63,5 64,7 64,7 65,4 66,1 64,3 64,3 63 62,2 61,6 62,4 62,2 61 58,7 55,5 51,7 49,2 48,8 47,9 46,2 45,6 45,6 45,5 43,8 41,9 41,3 41,4 41,2 41,8 41,8 43,2 45 44,2 43,9 38 Torque Normali % 59,8 39,3 “m” “m” “m” 0 41,7 73,2 99,7 99,5 99,3 99,1 99 99 98,9 98,8 98,8 98,8 98,9 64 46,5 28,7 1,8 6,8 53,6 82,5 98,8 98,8 98,8 98,8 98,8 49,4 37,2 46,3 72,3 72,3 77,4 69,3 “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” 40,4 “m” “m” 9,8 34,5 37,1 “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” 17,4 29 “m” “m” 10,7 Ħin s 731 732 733 734 735 736 737 738 739 740 741 742 743 744 745 746 747 748 749 750 751 752 753 754 755 756 757 758 759 760 761 762 763 764 765 766 767 768 769 770 771 772 773 774 775 776 777 778 779 780 781 782 783 784 785 786 787 788 789 790 791 792 793 794 795 796 797 798 Veloċità Normali % 56,8 57,1 52 44,4 40,2 39,2 38,9 39,9 42,3 43,7 45,5 45,6 48,1 49 49,8 49,8 51,9 52,3 53,3 52,9 54,3 55,5 56,7 61,7 64,3 64,7 66,2 49,1 52,1 52,6 52,9 52,3 54,2 55,4 56,1 56,8 57,2 58,6 59,5 61,2 62,1 62,7 62,8 64 63,2 62,4 60,3 58,7 57,2 56,1 56 55,2 54,8 55,7 56,6 58 58,6 58,7 59,3 58,6 60,5 59,2 59,9 59,6 59,9 59,9 60,5 60,3 Torque Normali % “m” “m” “m” “m” “m” 16,5 73,2 89,8 98,6 98,8 99,1 99,2 99,7 100 99,9 99,9 99,5 99,4 99,3 99,3 99,2 99,1 99 98,8 47,4 1,8 “m” “m” 46 61 0 20,4 56,7 59,8 49,2 33,7 96 98,9 98,8 98,8 98,8 98,8 98,8 98,9 46,3 “m” “m” “m” “m” “m” 9,3 26,3 42,8 47,1 52,4 50,3 20,6 “m” “m” “m” 9,7 9,6 9,6 9,6 6,2 9,6 13,1 20,7 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 351 Ħin s 799 800 801 802 803 804 805 806 807 808 809 810 811 812 813 814 815 816 817 818 819 820 821 822 823 824 825 826 827 828 829 830 831 832 833 834 835 836 837 838 839 840 841 842 843 844 845 846 847 848 849 850 851 852 853 854 855 856 857 858 859 860 861 862 863 864 865 866 Veloċità Normali % 59,9 60,5 61,5 60,9 61,2 62,8 63,4 64,6 64,1 63 62,7 63,5 64,1 64,3 64,1 63,7 62,9 62,4 61,7 59,8 57,4 54,8 54,3 52,9 52,4 50,4 48,6 47,9 46,8 46,9 49,5 50,5 52,3 54,1 56,3 58,7 57,3 59 59,8 60,3 61,2 61,8 62,5 62,4 61,5 63,7 61,9 61,6 60,3 59,2 57,3 52,3 49,3 47,3 46,3 46,8 46,6 44,3 43,1 42,4 41,8 43,8 44,6 46 46,9 47,9 50,2 51,2 Torque Normali % 31 42 52,5 51,4 57,7 98,8 96,1 45,4 5 3,2 14,9 35,8 73,3 37,4 21 21 18 32,7 46,2 45,1 43,9 42,8 65,2 62,1 30,6 “m” “m” “m” “m” 9,4 41,7 37,8 20,4 30,7 41,8 26,5 “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” 29,7 “m” “m” “m” “m” “m” “m” 38,8 35,1 “m” “m” “m” 2,1 2,4 68,8 89,2 99,2 99,4 99,7 99,8 99,6 Ħin s 867 868 869 870 871 872 873 874 875 876 877 878 879 880 881 882 883 884 885 886 887 888 889 890 891 892 893 894 895 896 897 898 899 900 901 902 903 904 905 906 907 908 909 910 911 912 913 914 915 916 917 918 919 920 921 922 923 924 925 926 927 928 929 930 931 932 933 934 Veloċità Normali % 52,3 53 54,2 55,5 56,7 57,3 58 60,5 60,2 60,3 60,5 61,4 60,3 60,5 61,2 61,6 61,5 61,2 61,3 63,1 63,2 62,3 62 61,6 61,6 61,8 62 62 61,1 61,2 60,7 60,7 60,9 60,1 59,3 59,9 59,4 59,2 59,5 58,3 58,2 57,6 57,1 57 57 56,5 56,3 56,1 55,2 54,7 55,2 55,2 55,9 55,9 56,1 55,8 55,9 55,8 56,4 56,4 56,4 56,4 54 53,4 52,3 52,1 52,3 52,2 Torque Normali % 99,4 99,3 99,2 99,1 99 98,9 98,9 31,1 “m” “m” 6,3 19,3 1,2 2,9 34,1 13,2 16,4 16,4 “m” “m” 4,8 22,3 38,5 29,6 26,6 28,1 29,6 16,3 “m” “m” 19,2 32,5 17,8 19,2 38,2 45 32,4 23,5 40,8 “m” “m” “m” “m” 0,6 26,3 29,2 20,5 “m” “m” 17,5 29,2 29,2 16 26,3 36,5 19 9,2 21,9 42,8 38 11 35,1 7,3 5,4 27,6 32 33,4 34,9 Ħin s 935 936 937 938 939 940 941 942 943 944 945 946 947 948 949 950 951 952 953 954 955 956 957 958 959 960 961 962 963 964 965 966 967 968 969 970 971 972 973 974 975 976 977 978 979 980 981 982 983 984 985 986 987 988 989 990 991 992 993 994 995 996 997 998 999 1000 1001 1002 Veloċità Normali % 52,8 53,7 54 55,1 55,2 54,7 52,5 51,8 51,4 50,9 51,2 50,3 50,2 50,9 49,9 50,9 49,8 50,4 50,4 49,7 51 50,3 50,2 49,9 50,9 50 50,2 50,2 49,9 50,4 50,2 50,3 49,9 51,1 50,6 49,9 49,6 49,4 49 49,8 50,9 50,4 49,8 49,1 50,4 49,8 49,3 49,1 49,9 49,1 50,4 50,9 51,4 51,5 52,2 52,8 53,3 53,6 53,4 53,9 55,2 55,8 55,7 55,8 56,4 55,4 55,2 55,8 Torque Normali % 60,1 69,7 70,7 71,7 46 12,6 0 24,7 43,9 71,1 76,8 87,5 99,8 100 99,7 100 99,7 99,8 99,8 99,7 100 99,8 99,8 99,7 100 99,7 99,8 99,8 99,7 99,8 99,8 99,8 99,7 100 99,9 99,7 99,6 99,6 99,5 99,7 100 99,8 99,7 99,5 99,8 99,7 99,5 99,5 99,7 99,5 99,8 100 99,9 99,9 99,7 74,1 46 36,4 33,5 58,9 73,8 52,4 9,2 2,2 33,6 “m” “m” 26,3 352 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Ħin s 1003 1004 1005 1006 1007 1008 1009 1010 1011 1012 1013 1014 1015 1016 1017 1018 1019 1020 1021 1022 1023 1024 1025 1026 1027 1028 1029 1030 1031 1032 1033 1034 1035 1036 1037 1038 1039 1040 1041 1042 1043 1044 1045 1046 1047 1048 1049 1050 1051 1052 1053 1054 1055 1056 1057 1058 1059 1060 1061 1062 1063 1064 1065 1066 1067 1068 1069 1070 Veloċità Normali % 55,8 56,4 57,6 58,8 59,9 62,3 63,1 63,7 63,3 48 47,9 49,9 49,9 49,6 49,9 49,3 49,7 49,1 49,4 48,3 49,4 48,5 48,7 48,7 49,1 49 49,8 48,7 48,5 49,3 49,7 48,3 49,8 49,4 49,8 50,5 50,3 51,2 50,5 50,6 50,4 49,9 49,1 47,9 48,1 47,5 46,9 47,7 46,9 46,5 48 47,2 48,7 48,7 47,8 48,8 47,4 47,3 47,3 46,9 46,7 46,8 46,9 46,7 45,5 45,5 44,2 43 Torque Normali % 23,3 50,2 68,3 90,2 98,9 98,8 74,4 49,4 9,8 0 73,5 99,7 48,8 2,3 “m” “m” 47,5 “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” 31,3 45,3 44,5 61 64,3 64,4 65,6 64,5 82,9 86 89 81,4 49,9 20,1 24 36,2 34,5 30,3 53,5 61,6 73,6 84,6 87,7 80 50,4 38,6 63,1 5 47,4 49,8 23,9 44,6 65,2 60,4 61,5 “m” “m” “m” “m” Ħin s 1071 1072 1073 1074 1075 1076 1077 1078 1079 1080 1081 1082 1083 1084 1085 1086 1087 1088 1089 1090 1091 1092 1093 1094 1095 1096 1097 1098 1099 1100 1101 1102 1103 1104 1105 1106 1107 1108 1109 1110 1111 1112 1113 1114 1115 1116 1117 1118 1119 1120 1121 1122 1123 1124 1125 1126 1127 1128 1129 1130 1131 1132 1133 1134 1135 1136 1137 1138 Veloċità Normali % 42,5 41 39,9 39,9 40,1 39,9 39,4 43,8 52,9 52,8 53,4 54,7 56,3 57,5 59 59,8 60,1 61,8 61,8 61,7 62 62,3 62 61,3 61,1 61,2 61,1 61,1 61,3 61,3 60,4 58,8 57,7 56 54,7 53,3 52,6 53,4 53,9 54,9 55,8 57,1 56,5 58,9 58,7 59,8 61 60,7 59,4 57,9 57,6 56,3 55 53,7 52,1 51,1 49,7 49,1 48,7 48,2 48 48 47,2 47,3 46,6 47,4 46,3 45,4 Torque Normali % “m” “m” “m” 38,2 48,1 48 59,3 19,8 0 88,9 99,5 99,3 99,1 99 98,9 98,9 98,9 48,3 55,6 59,8 55,6 29,6 19,3 7,9 19,2 43 59,7 98,8 98,8 26,6 “m” “m” “m” “m” “m” “m” 23,2 84,2 99,4 99,3 99,2 99 99,1 98,9 98,9 98,9 98,8 19,2 “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” 25,8 46,1 46,9 46,7 70 70 67,6 67,6 74,7 13 “m” “m” Ħin s 1139 1140 1141 1142 1143 1144 1145 1146 1147 1148 1149 1150 1151 1152 1153 1154 1155 1156 1157 1158 1159 1160 1161 1162 1163 1164 1165 1166 1167 1168 1169 1170 1171 1172 1173 1174 1175 1176 1177 1178 1179 1180 1181 1182 1183 1184 1185 1186 1187 1188 1189 1190 1191 1192 1193 1194 1195 1196 1197 1198 1199 1200 1201 1202 1023 1204 1205 1206 Veloċità Normali % 45,5 44,8 46,6 46,3 48,5 49,9 49,1 49,1 51 51,5 50,9 51,6 52,1 50,9 52,2 51,5 51,5 50,8 50,3 50,3 49,3 48,8 47,8 48,1 48,4 49,6 51 51,6 53,3 55,2 55,7 56,4 56,8 57 57,6 56,9 56,4 57 56,4 57 57,7 58,6 58,9 59,4 58,8 60,1 60,6 60,7 60,7 60 60,2 59,7 59,8 59,8 59,8 60 59,5 59,9 59,8 59 58,9 59,1 58,9 58,4 58,7 58,3 57,5 57,2 Torque Normali % 24,8 73,8 99 98,9 99,4 99,7 99,5 99,5 100 99,9 100 99,9 99,7 100 99,7 98,3 47,2 78,4 83 31,7 31,3 21,5 59,4 77,1 87,6 87,5 81,4 66,7 63,2 62 43,9 30,7 23,4 “m” “m” “m” 4 23,4 41,7 49,2 56,6 56,6 64 68,2 71,4 71,3 79,1 83,3 77,1 73,5 55,5 54,4 73,3 77,9 73,9 76,5 82,3 82,8 65,8 48,6 62,2 70,4 62,1 67,4 58,9 57,7 57,8 57,6 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 353 Ħin s 1207 1208 1209 1210 1211 1212 1213 1214 1215 1216 1217 1218 1219 1220 1221 1222 1223 1224 1225 1226 1227 1228 1229 1230 1231 1232 1233 1234 1235 1236 1237 1238 1239 1240 1241 1242 1243 1244 1245 1246 1247 1248 1249 1250 1251 1252 1253 1254 1255 1256 1257 1258 1259 1260 1261 1262 1263 1264 1265 1266 1267 1268 1269 1270 1271 1272 1273 1274 Veloċità Normali % 57,1 57 56,4 56,7 55,9 56,3 56,7 56 56 56,4 56,7 56,9 57 57,7 57,5 58,4 58,7 58,2 58,5 58,8 59 58,2 57,6 57,1 57,2 57 56,7 56,8 56,9 57 57,4 57,3 57,7 57,5 58,6 58,2 58,8 58,3 58,7 59,1 58,6 58,8 58,8 58,7 59,1 59,1 59,4 60,6 59,6 60,1 60,6 59,6 60,7 60,5 59,7 59,6 59,8 59,6 60,1 59,9 59,7 59,6 59,7 59,8 59,9 60,6 60,5 60,2 Torque Normali % 42,6 70,1 59,6 39 68,1 79,1 89,7 89,4 93,1 93,1 94,4 94,8 94,1 94,3 93,7 93,2 93,2 93,7 93,1 86,2 72,9 59,9 8,5 47,6 74,4 79,1 67,2 69,1 71,3 77,3 78,2 70,6 64 55,6 49,6 41,1 40,6 21,1 24,9 24,8 “m” “m” “m” “m” “m” “m” “m” 2,6 “m” “m” “m” 4,1 7,1 “m” “m” “m” “m” 4,9 5,9 6,1 “m” “m” 22 10,3 10 6,2 7,3 14,8 Ħin s 1275 1276 1277 1278 1279 1280 1281 1282 1283 1284 1285 1286 1287 1288 1289 1290 1291 1292 1293 1294 1295 1296 1297 1298 1299 1300 1301 1302 1303 1304 1305 1306 1307 1308 1309 1310 1311 1312 1313 1314 1315 1316 1317 1318 1319 1320 1321 1322 1323 1324 1325 1326 1327 1328 1329 1330 1331 1332 1333 1334 1335 1336 1337 1338 1339 1340 1341 1342 Veloċità Normali % 60,6 60,6 61 61 61,3 61,2 61,5 61 61,1 60,5 60,2 60,2 60,2 59,9 59,4 59,6 59,3 58,9 58,8 58,9 58,9 58,9 58,7 58,7 59,3 60,1 60,5 59,5 59,7 59,7 60,1 60,8 60,9 61,3 61,8 62 62,2 62,6 62,7 62,9 63,1 63,5 63,6 64,3 63,7 63,8 63,6 63,4 63,2 63,3 62,9 63 63,1 61,8 61,6 61 61,2 60,8 61,1 60,7 60,6 60,5 60,6 60,9 60,9 61,4 61,3 61,5 Torque Normali % 8,2 5,5 14,3 12 34,2 17,1 15,7 9,5 9,2 4,3 7,8 5,9 5,3 4,6 21,5 15,8 10,1 9,4 9 35,4 30,7 25,9 22,9 24,4 61 56 50,6 16,2 50 31,4 43,1 38,4 40,2 49,7 45,9 45,9 45,8 46,8 44,3 44,4 43,7 46,1 40,7 49,5 27 15 18,7 8,4 8,7 21,6 19,7 22,1 20,3 19,1 17,1 0 22 40,3 34,3 16,1 16,6 18,5 29,8 19,5 22,3 35,8 42,9 31 Ħin s 1343 1344 1345 1346 1347 1348 1349 1350 1351 1352 1353 1354 1355 1356 1357 1358 1359 1360 1361 1362 1363 1364 1365 1366 1367 1368 1369 1670 1371 1372 1373 1374 1375 1376 1377 1378 1379 1380 1381 1382 1383 1384 1385 1386 1387 1388 1389 1390 1391 1392 1393 1934 1395 1396 1397 1398 1399 1400 1401 1402 1403 1404 1405 1406 1407 1408 1409 1410 Veloċità Normali % 61,3 61 60,8 60,9 61,2 60,9 60,7 60,9 60,7 59,6 59,6 59,4 59,3 58,9 59,1 59 59 59 58,8 58,9 58,9 59,3 58,9 59,3 59,4 59,6 59,4 59,3 59,4 59,4 58,8 59,1 58,5 58,8 58,5 58,7 59,1 59,1 59,1 59,4 59,7 60,7 59,8 60,2 59,9 61 60,6 60,6 59,6 59,6 60,6 59,8 60 60,5 60,9 61,3 61,2 61,4 61,3 61,4 61,1 61,5 61 61,1 61,4 61,6 61,7 61,8 Torque Normali % 19,2 9,3 44,2 55,3 56 60,1 59,1 56,8 58,1 78,4 84,6 66,6 75,5 49,6 75,8 77,6 67,8 56,7 54,2 59,6 60,8 56,1 48,5 42,9 41,4 38,9 32,9 30,6 30 25,3 18,6 18 10,6 10,5 8,2 13,7 7,8 6 6 13,1 22,3 10,5 9,8 8,8 8,7 9,1 28,2 22 23,2 19 38,4 41,6 47,3 55,4 58,7 37,9 38,3 58,7 51,3 71,1 51 56,6 60,6 75,4 69,4 69,9 59,6 54,8 354 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Ħin s 1411 1412 1413 1414 1415 1416 1417 1418 1419 1420 1421 1422 1423 1424 1425 1426 1427 1428 1429 1430 1431 1432 1433 1434 1435 1436 1437 1438 1439 1440 1441 1442 1443 1444 1445 1446 1447 1448 1449 1450 1451 1452 1453 1454 1455 1456 1457 1458 1459 1460 1461 1462 1463 1464 1465 1466 1467 1468 1469 1470 1471 1472 1473 1474 1475 1476 1477 1478 Veloċità Normali % 61,6 61,3 61,3 61,2 61,3 61,2 61,2 61 60,9 61 60,7 60,7 60,8 61 61 61,3 61,7 62,3 62,3 62,3 62,8 62,8 62,9 62,9 62,8 62,7 61,5 61,9 61,5 61 60,9 60,6 60,3 60,8 60,2 60,5 60,2 60,7 60,9 59,6 60,2 59,5 59,8 59,6 59,3 59 58,8 58,7 59,2 59,7 60,4 60,2 60,4 59,9 59,9 59,6 59,4 59,4 60,4 59,5 59,3 60,9 60,7 60,9 61 60,6 60,9 60,8 Torque Normali % 53,6 53,5 52,9 54,1 53,2 52,2 52,3 48 41,5 32,2 22 23,3 38,8 40,7 30,6 62,6 55,9 43,4 37,4 35,7 34,4 31,5 31,7 29,9 29,4 28,7 14,7 17,2 6,1 9,9 4,8 11,1 6,9 7 9,2 21,7 22,4 31,6 28,9 21,7 18 16,7 15,7 15,7 15,7 7,5 7,1 16,5 50,7 60,2 44 35,3 17,1 13,5 12,8 14,8 15,9 22 38,4 38,8 31,9 40,8 39 30,1 29,3 28,4 36,3 30,5 Ħin s 1479 1480 1481 1482 1483 1484 1485 1486 1487 1488 1489 1490 1491 1492 1493 1494 1495 1496 1497 1498 1499 1500 1501 1502 1503 1504 1505 1506 1507 1508 1509 1510 1511 1512 1513 1514 1515 1516 1517 1518 1519 1520 1521 1522 1523 1524 1525 1526 1527 1528 1529 1530 1531 1532 1533 1524 1535 1536 1537 1538 1539 1540 1541 1542 1543 1544 1545 1546 Veloċità Normali % 60,7 60,1 59,9 60,4 60,7 59,9 59,7 59,5 59,2 58,8 58,7 58,7 57,9 58,2 57,6 58,3 57,2 57,4 58,3 58,3 58,8 58,8 59,4 59,1 59,1 59 59,5 59,4 59,4 59,4 59,4 58,9 59 58,8 58,9 58,8 58,9 59,1 58,8 59 58,7 57,9 58 57,1 56,7 56,7 56,6 56,8 56,3 56,3 56 56,7 56,6 56,9 56,9 57,4 57,4 58,3 58,5 59,1 59,4 59,6 59,5 59,6 59,3 59,4 59,1 59 Torque Normali % 26,7 4,7 0 36,2 32,5 3,1 “m” “m” “m” 0,6 “m” “m” “m” “m” “m” 9,5 6 27,3 59,9 7,3 21,7 38,9 26,2 25,5 26 39,1 52,3 31 27 29,8 23,1 16 31,5 25,9 40,2 28,4 38,9 35,3 30,3 19 3 0 2,4 “m” “m” 5,3 2,1 “m” “m” “m” “m” “m” 3,8 “m” “m” “m” “m” 13,9 “m” “m” “m” “m” “m” 0,5 9,2 11,2 26,8 11,7 Ħin s 1547 1548 1549 1550 1551 1552 1553 1554 1555 1556 1557 1558 1559 1560 1561 1562 1563 1564 1565 1566 1567 1568 1569 1570 1571 1572 1573 1574 1575 1576 1577 1578 1579 1580 1581 1582 1853 1584 1585 1586 1587 1588 1589 1590 1591 1592 1593 1594 1595 1596 1597 1598 1599 1600 1601 1602 1603 1604 1605 1606 1607 1608 1609 1610 1611 1612 1613 1614 Veloċità Normali % 58,8 58,7 57,5 57,4 57,1 57,1 57 57,1 57,3 57,3 58,2 58,7 58,3 58,6 59 59,8 59,3 59,7 60,1 60,7 60,7 60,7 60,7 61,1 61,1 60,8 60,1 60,7 60,4 60 59,9 60,8 60,4 60,2 59,6 59,9 59,8 59,6 59,4 60,1 59,5 59,8 60,6 59,3 59,3 59,4 58,7 58,8 59,1 59,7 59,5 59,6 59,6 59,4 59,6 59,9 60,5 59,6 59,7 60,9 60,1 59,9 60,8 60,6 60,9 61,1 61,2 61,4 Torque Normali % 6,4 5 “m” “m” 1,1 0 4,5 3,7 3,3 16,8 29,3 12,5 12,2 12,7 13,6 21,9 20,9 19,2 15,9 16,7 18,1 40,6 59,7 66,8 58,8 64,7 63,6 83,2 82,2 80,5 78,7 67,9 57,7 60,6 72,7 73,6 74,1 84,6 76,1 76,9 84,6 77,5 67,9 47,3 43,1 38,3 38,2 39,2 67,9 60,5 32,9 20 34,4 23,9 15,7 41 26,3 14 21,2 19,6 34,3 27 25,6 26,3 26,1 38 31,6 30,6 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 355 Ħin s 1615 1616 1617 1618 1619 1620 1621 1622 1623 1624 1625 1626 1627 1628 1629 1630 1631 1632 1633 1634 1635 1636 1637 1638 1639 1640 1641 1642 1643 1644 1645 1646 1647 1648 1649 1650 1651 1652 1653 1654 1655 1656 1657 1658 1659 1660 1661 1662 1663 1664 1665 1666 1667 1668 1669 1670 1671 1672 1673 1674 1675 1676 Veloċità Normali % 61,7 61,5 61,7 62,2 61,4 61,8 61,8 61,6 61,7 61,7 61,7 61,2 61,9 61,4 61,7 62,4 62,8 62,2 62,5 62,3 62,6 62,3 62,7 62,2 61,9 62,5 61,7 61,7 61,6 61,4 60,8 60,7 61 60,4 61 60,7 60,5 60,8 61,2 60,9 61,1 60,7 61,3 60,9 61,4 61,7 61,8 61,7 61,7 61,5 61,3 61,5 61,1 61,4 61,4 61,3 61 61,5 61 60,9 60,9 60,6 “m” = sewqan. Torque Normali % 29,6 28,8 27,8 20,3 19,6 19,7 18,7 17,7 8,7 1,4 5,9 8,1 45,8 31,5 22,3 21,7 21,9 22,2 31 31,3 31,7 22,8 12,6 15,2 32,6 23,1 19,4 10,8 10,2 “m” “m” “m” 12,4 5,3 13,1 29,6 28,9 27,1 27,3 20,6 13,9 13,4 26,1 23,7 32,1 33,5 34,1 17 2,5 5,9 14,9 17,2 “m” “m” 8,8 8,8 18 13 3,7 3,1 4,7 4,1 Ħin s 1677 1678 1679 1680 1681 1682 1683 1684 1685 1686 1687 1688 1689 1690 1691 1692 1693 1694 1695 1696 1697 1698 1699 1700 1701 1702 1703 1704 1705 1706 1707 1708 1709 1710 1711 1712 1713 1714 1715 1716 1717 1718 1719 1720 1721 1722 1723 1724 1725 1726 1727 1728 1729 1730 1731 1732 1733 1734 1735 1336 1737 1738 1739 Veloċità Normali % 60,6 60,6 60,7 60,6 60,1 60,5 60,4 59,9 59,6 59,6 59,9 59,9 59,8 59,4 59,5 59,6 59,4 60,9 60,5 60,1 60,1 60,5 60 60 60 60,1 59,9 59,4 59,5 59,5 59,5 59,4 59,6 59,5 60,1 59,4 59,8 59,9 60,1 59,6 59,6 59,4 59,6 60,1 60,2 59,4 60,3 59,9 60,2 60,3 60,4 60,6 60,8 60,9 60,9 60,7 60,9 61,1 61,1 61 61 60,6 60,9 Torque Normali % 6,7 12,8 11,9 12,4 12,4 12 11,8 12,4 12,4 9,1 0 20,4 4,4 3,1 26,3 20,1 35 22,1 12,2 11 8,2 6,7 5,1 5,1 9 5,7 8,5 6 5,5 14,2 6,2 10,3 13,8 13,9 18,9 13,1 5,4 2,9 7,1 12 4,9 22,7 22 17,4 16,6 28,6 22,4 20 18,6 11,9 11,6 10,6 16 17 16,1 11,4 11,3 11,2 25,6 14,6 10,4 “m” “m” Ħin s 1740 1741 1742 1743 1744 1745 1746 1747 1748 1749 1750 1751 1752 1753 1754 1755 1756 1757 1758 1759 1760 1761 1762 1763 1764 1765 1766 1767 1768 1769 1770 1771 1772 1773 1774 1775 1776 1777 1778 1779 1780 1781 1782 1783 1784 1785 1786 1787 1788 1789 1790 1791 1792 1793 1794 1795 1796 1797 1798 1799 1800 Veloċità Normali % 60,8 59,9 59,8 59,1 58,8 58,8 58,2 58,5 57,5 57,9 57,8 58,3 57,8 57,5 58,4 58,1 58,8 58,3 58,3 59 58,2 57,9 58,5 57,4 58,2 58,2 57,3 58 57,5 57,4 58,8 57,7 58,4 58,4 59 59 58,8 58,8 59,1 59,4 59,6 50 40 30 20 10 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Torque Normali % 4,8 “m” “m” “m” “m” “m” “m” 14,3 4,4 0 20,9 9,2 8,2 15,3 38 15,4 11,8 8,1 5,5 4,1 4,9 10,1 7,5 7 6,7 6,6 17,3 11,4 47,4 28,8 24,3 25,5 35,5 29,3 33,8 18,7 9,8 23,9 48,2 37,2 29,1 25 20 15 10 5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 356 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 L-iskeda tad-dynamometer ETC tintwera b’mod grafiku hawn f’Figura 5. Figura 5 Skeda tad-dynamometer ETC 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 357 Appendiċi 4 PROĊEDURI TA’ KEJL U TEĦID TA’ KAMPJUNI 1. INTRODUZZJONI Komponenti tal-gassijiet, partiċelli, u duħħan li joħroġ mill-magna sottomess għall-eżami għandu jitkejjel bil-metodi deskritti fl-Anness V. Is-sezzjonijiet rispettivi ta’ l-Anness V jiddeskrivu s-sistemi analitiċi rrak- komandati għall-ħruġ ta’ gassijiet (sezzjoni 1), it-taħlit likwidu għall-partiċelli rrakkomandat u s-sistemi ta’ teħid ta’ kampjuni (sezzjoni 2), u l-opacimeters rrakkomandati għall-kejl ta’ duħħan (sezzjoni 3). Għall-ESC, il-komponenti tal-gass għandhom ikunu determinati mill-gass exhaust nejj. Jistgħu jkunu deter- minati wkoll mill-gass exhaust likwidu mħallat, jekk sistema ta’ fluss sħiħ tintuża għad-determinazzjoni tal- partiċelli. Il-partiċelli għandhom ikunu determinati jew bi fluss parzjali jew bi fluss sħiħ tas-sistema likwida mħallta. Għall-ETC, sistema ta’ fluss imħallat biss għandha tintuża biex ikunu determinati l-ħruġ ta’ gassijiet u par- tiċelli, u tqis is-sistema referenzali. Pero, sistemi ta’ fluss parzjali ta’ likwidi mħallta jistgħu jkunu approvati mis-Servizz Tekniku, jekk ikunu ekwivalenti għall-sezzjoni 6. 2 ta’ l-Anness I, u jekk ikunu sottomessi deskrizzjoni dettaljata ta’ l-evalwazzjoni ta’ l-informazzjoni u l-proċeduri tal-kalkolu lis-Servizz Tekniku. 2. DYNAMOMETER U TAGĦMIR GĦALL-EŻAMI TAĊ-ĊELLULA It-tagħmir li ġej għandu jintuża għall-eżamijiet ta’ l-emmissjonijiet għall-magni fuq dynamometers tal-magni. 2. 1. Dynamometer tal-Magna Dynamometer tal-magna għandu jintuża b’karatteristiċi adegwati biex jagħmel l-eżamijiet ċikliċi deskritti fl-Appendiċi 1 u 2 ta’ dan l-Anness. Is-sistema li tkejjel il-veloċità għandu jkollha akkuratezza ta’ ± 2 % fil- qari. Is-sistema li tkejjel it-torque għandu jkollha akkuratezza ta’ ± 3 % fil-qari fil-limiti > 20 % ta’ l-iskala kollha, u akkuratezza ta’ ± 0,6 % ta’ l-iskala kollha fil-limiti ≤ 20 % ta’ l-iskala kollha. 2. 2. Tagħmir ieħor Għandu jintuża tagħmir li jkejjel il-konsum tal-karburant, il-konsum ta’ l-arja, it-temperatura tal-coolant u l-lubrifikant, il-pressjoni tal-gass exhaust u d-dipressjoni repettitiva tad-dħul, it-temperatura tal-gass exhaust, it-temperatura ta’ l-arja tad-dħul, il-pressjoni atmosferika, l-umdità u t-temperatura tal-karburant, skond il-bżonn. Dan it-tagħmir għandu jissodisfa r-rekwiżiti f’Tabella 8: Tabella 8 Akkuratezza tat-Tagħmir tal-Kejl Tagħmir tal-Kejl Akkuratezza Konsum tal-Karburant Konsum ta’ l-Arja Temperaturi ≤ 600 K (327 °C) Temperaturi > 600 K (327 °C) Pressjoni Atmosferika Pressjoni tal-Gass Exhaust Dipressjoni tad-Dħul Pressjonijiet Oħra Umdità Relattiva Umdità Assoluta ± 2 % tal-Valur Massimu tal-Magna ± 2 % tal-Valur Massimu tal-Magna ± 2 K Assolut ± 1 % tal-Qari ± 0,1 kPa Assolut ± 0,2 kPa Assolut ± 0,05 kPa Assolut ± 0,1 kPa Assolut ± 3 % Assolut ± 5 % tal-Qari 358 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 2. 3. Fluss tal-Gass Exhaust Biex ikun ikkalkulat il-ħruġ mill-exhaust nejj, huwa neċessarju li wieħed ikun jaf il-fluss tal-gass exhaust (ara sezzjoni 4. 4 ta’ l-Appendiċi 1). Biex ikun determinat il-fluss ta’ l-exhaust għandu jintuża wieħed mill-metodi li ġejjin: a) Kejl dirett tal-fluss ta’ l-exhaust minn nozzle tal-fluss jew sistema ta’ kejl ekwivalenti; b) Kejl tal-fluss ta’ l-arja u l-fluss tal-karburant b’sistemi ta’ kejl addattati u kalkolu tal-fluss ta’ l-exhaust bl-ekwazzjoni li ġejja: GEXHW = GAIRW + GFUEL(for wet exhaust mass) L-akkuratezza tad-determinazzjoni tal-fluss ta’ l-exhaust għandha tkun ± 2,5 % tal-qari jew aħjar. 2. 4. Fluss tal-gass ta’ l-exhaust likwidu mħallat l-emmissjonijiet fl-exhaust likwidu mħallat li Għall-kalkolu ta’ jkun qed juża sistema ta’ fluss sħiħ (mandatorja għall-ETC), huwa neċessarju li jintgħaraf il-fluss tal-gass exhaust likwidu mħallat (ara sez- zjoni 4. 3 ta’ l-Appendiċi 2). Il-fluss tal-massa totali ta’ l-exhaust likwidu mħallat (GTOTW) jew il-massa totali ta’ gass exhaust likwidu mħallat fuq iċ-ċiklu (MTOTW) għandu jitkejjel b’PDP jew CFV (Anness V, sez- zjoni 2. 3. 1). L-akkuratezza għandha tkun ± 2 % tal-qari jew aħjar, u għandha tkun determinata skond id-disposizzjonijiet ta’ l-Anness III, Appendiċi 5, sezzjoni 2. 4. 3. DETERMINAZZJONI TAL-KOMPONENTI TAL-GASSIJIET 3. 1. Speċifikazzjonijiet ta’ l-analizzatur ġenerali L-analizzaturi għandhom ikollhom limiti ta’ kejl xieraq għall-akkuratezza mixtieqa biex jitkejjlu l-konċentrazzjonijiet tal-komponenti tal-gass exhaust (sezzjoni 3. 1. 1). Huwa rakkomandat li l-analizzaturi jkunu operati ħalli l-konċentrazzjoni mkejjla tkun taqa’ bejn il-15 % u l-100 % ta’ l-iskala sħiħa. Il-kompatibbilità elettromanjetika (EMC) tat-tagħmir għandha tkun fuq livell sabiex timminimizza żbalji addizzjonali. Jekk is-sistemi li jaqraw (kompjuters, loggers ta’ l-informazzjoni) jistgħu jipprovdu akkuratezza suffiċjenti u riżoluzzjoni taħt il-15 % ta’ l-iskala sħiħa, kejl ta’ taħt il-15 % huma wkoll aċċettabli. F’dan il-każ, kalibrar addizzjonali ta’ mill-inqas 4 mhux żero punti li jkunu normalmament spazjati b’mod ugwali għandhom isiru biex jassiguraw l-akkuratezza tal-kalibrar tal-kurvi skond l-Anness III, Appendiċi 5, sezzjoni 1. 5. 2. 2. 3. 1. 1. Żball fil-Kejl L-iżball totali fil-kejl, inkluż is-sensittività lill-gassijiet l-oħra (ara Anness III, Appendiċi 5, sezzjoni 1. 9), l-iskala kollha, skond liema hu l-iżgħar. Għall- m’għandux jaqbeż ± 5 % tal-qari konċentrazzjonijiet ta’ inqas minn 100ppm l-iżball fil-kejl m’għandux jaqbeż ± 4 ppm. jew ± 3,5 % ta’ 3. 1. 2. Repetizzjoni Ir-repetizzjoni, definita bħala 2,5 drabi d-devjazzjoni standard ta’ 10 risponsi repetittivi għall-kalibrar mogħ- tija jew fetħa ta’ gass, m’għandhiex tkun aktar minn ± 1 % ta’ l-iskala sħiħa tal-konċentrazzjoni għall kull limitu wżat ’il fuq minn 155 ppm (jew ppmC) jew ± 2 % ta’ kull limitu wżat taħt il-55 ppm (jew ppmC). 3. 1. 3. Storbju Ir-rispons minn quċċata għall-quċċata ta’ l-analizzatur għall-żero u kalibrar jew gassijiet li jiftħu fi kwalunkwe perjodu ta’ 10 sekondi m’għandhomx jaqbżu 2 % ta’ l-iskala sħiħa tal-limiti kollha wżati. 3. 1. 4. Drift Żero Id-drift żero matul perjodu ta’ siegħa għandu jkun inqas minn 2 % ta’ l-iskala sħiħa fuq il-limitu l-aktar baxx użat. Ir-rispons żero huwa definit bħala r-rispons medju, inkluż l-istrobju, għall-gass żero waqt intervall ta’ 30 sekonda. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 359 3. 1. 5. D r i f t t a l - F e t ħ a Id-drift tal-fetħa waqt perjodu ta’ siegħa għandu jkun inqas minn 2 % ta’ l-iskala kollha fuq il-limitu l-aktar baxx użat. Fetħa hija definita bħala d-differenza bejn il-fetħa tar-rispons u l-fetħa żero. Il-fetħa rispons hija definita bħala r-rispons medju, inkluż l-istorbju, għall-fetħa ta’ gass waqt intervall ta’ 30 sekonda. 3. 2. Inxif tal-Gass It-tagħmir ta’ għażla li jnixxef il-gass irid ikollu effett minimu fuq il-konċentrazzjoni tal-gassijiet imkejjla. Dryers kimiċi mhumiex aċċettabli bħala metodi biex jitneħħa l-ilma mill-kampjun. 3. 3. Analizzaturi Sezzjonijiet 3. 3. 1 sa 3. 3. 4 jiddeskrivu l-prinċipji tal-kejl li għandhom jintużaw. Deskrizzjoni dettaljata tas- sistemi ta’ kejl tingħata fl-Anness V. Il-gassijiet li għandhom jitkejjlu għandhom ikunu analizzati bit-tagħmir li ġej. Għall-analizzaturi mhux lineari, l-użu ta’ linearising circuits huwa permess. 3. 3. 1. An a l i ż i t a l - K a r b o n j u M o n o x i d e ( C O ) L-analizzatur tal-karbonju monoxide għandu jkun tat-tip li jassorbi Non-Dispersive InfraRed (NDIR) 3. 3. 2. A n a l i ż i t a l - K a r b o n j u D i o s s i d u ( C O 2) L-analizzatur tal-karbonju diossidu għandu jkun tat-tip li jassorbi Non-Dispersive InfraRed (NDIR). 3. 3. 3. An a l i ż i t a ’ l - I d r o k a r b o n i ( H C ) Għall-magni li jaħdmu bid-diesel jew gass LPG, l-analizzatur ta’ l-idrokarboni għandu jkun tat-tip Heated Flame Ionisation Detector (HFID) b’detector, valvoli, kanen, eċċ. Imsaħħna sabiex it-temperatura tal-gass tkun ta’ 463K ± 10K (190 ± 10 °C). Għall-magni li jaħdmu b’gass NG, l-analizzatur ta’ l-idrokarboni jista’ jkun tat-tip Non-Heated Flame Ionisation Detector (FID) skond x’metodu jintuża (ara l-Anness V, sezzjoni 1. 3). 3. 3. 4. Analiżi ta’ l-Idrokarboni mingħajr Metanju (NMHC) (Magni li jaħdmu bil-gass NG biss) Idrokarboni mingħajr metanju għandhom ikunu determinati b’wieħed mill-metodi li ġejjin: 3. 3. 4. 1. Metodu ta’ Gass Chromatographic (GC) Idrokarboni mingħajr metanju għandhom ikunu determinati bit-tnaqqis tal-metanju analizzat b’Gass Chromatograph (GC) ikkondizzjonat għall-423 K (150 °C) mill-idrokarboni mkejjla skond sezzjoni 3. 3. 3. 3. 3. 4. 2. Metodu Non-Methane Cutter (NMC) Id-determinazzjoni tal-frazzjoni ta’ mingħajr metanju għandha ssir b’NMC imsaħħan operat skond FID skond sezzjoni 3. 3. 3 bit-tnaqqis tal-metanju mill-idrokarboni. 3. 3. 5. Analiżi ta’ l-Ossidi tan-Nitroġenu(NOx) L-ossidi tan-nitroġenu analizzat għandhom ikunu tat-tip ChemiLuminescent Detector (CLD) jew Heated ChemiLuminescent Detector (HCLD) b’konvertitur NO2/NO, jekk imkejjla fuq bażi niexfa. Jekk imkejjla fuq bażi mxarrba, HCLD b’konvertitur miżmum il-fuq minn 328 K (55 °C) għandu jintuża, dejjem jekk l-iċċekjar li l-ilma ittaffa (ara Anness II, Appendiċi 5, sezzjoni 1. 9. 2. 2) ikun sodisfatt. 3. 4. Teħid ta’ Kampjuni minn Ħruġ ta’ Gassijiet 3. 4. 1. Gass Exhaust Nejj (ESC biss) Il-probes tat-teħid tal-kampjuni ta’ l-emmissjonijiet ta’ gassijiet iridu jitwaħħlu minn ta’ l-inqas 0,5 m jew 3 darbiet id-diametru tal-kanna ta’ l-exhaust skond liema hi l-ikbar in-naħa ta’ fuq tas-sistema tal-gass exhaust sa fejn hu applikabli u biżżejjed viċin għall-magna biex jassigura temperatura tal-gass exhaust ta’ mill-inqas 343 K (70 °C) fil-probe. 360 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Fil-każ ta’ magna b’ħafna ċilindri bi branched exhaust manifold, id-daħla tal-probe għandha titqiegħed biżżej- jed l-isfel ħalli tassigura li l-kampjun ikun rappreżentanttiv tal-medja ta’ l-emmissjonijiet ta’ l-exhaust miċ- ċilindri kollha. F’magna b’ħafna ċilindri li jkollha gruppi distinti ta’ manifolds, bħal per eżempju f’magna konfigurata “Vee”, huwa permess li jkun akkwistat kampjun minn kull grupp individwali u tikkalkula ħruġ ta’ exhaust medju. Jistgħu jintużaw metodi oħra li ntwerew li jaqblu mas-sistemi ta’ hawn fuq. Għall-kalkolu ta’ l-emmissjonijiet ta’ l-exhaust il-fluss tal-massa totali ta’ l-exhaust irid jintuża. Jekk il-magna tkun armata b’sistema ta’ exhaust aftertreatment, il-kampjun ta’ l-exhaust għandu jittieħed l-isfel tas-sistema ta’ exhaust aftertreatment. 3. 4. 2. G a s s Exhaust Likwidu Mħallat (mandatorju għall-ETC, għażla fil-każ ta’ ESC) Il-kanna ta’ l-exhaust ta’ bejn il-magna u l-fluss kollu tas-sistema likwida mħallta għandhom jikkonformaw mar-rekwiżiti ta’ l-Anness V, sezzjoni 2. 3. 1, EP. Il-probe(s) tat-teħid ta’ kampjuni ta’ l-emmissjonijiet ta’ gassijiet għandu jkun installat fil-kanna tal-likwidu mħallat f’punt fejn l-arja likwida mħallta u l-gass exhaust ikunu mħallta sew, u f’approssimità viċina għall- probe tat-teħid ta’ kampjuni ta’ partiċelli. Għall-ETC, it-teħid ta’ kampjuni jista’ ġeneralment isir b’żewġ metodi: — il-forom tat-tniġġis jitqiegħdu f’basktijiet tal-kampjuni fuq iċ-ċiklu u mkejjla wara tmiem l-eżami; — għandhom jittieħdu kampjuni tal-forom ta’ tniġġis kontinwament u jkunu integrati fuq iċ-ċiklu; dan il-metodu huwa mandatorju għall-HC u NOx. 4. DETERMINAZZJONI TAL-PARTIĊELLI Id-determinazzjoni tal-partiċelli tirrekjedi sistema ta’ taħlit likwidu. It-taħlit likwidu jista’ jintlaħaq bi fluss parzjali tas-sistema tat-taħlit likwidu (ESC biss) jew bi fluss sħiħ tas-sistema tat-taħlit likwidu (mandatorju għall-ETC). Il-kapaċità tal-fluss tas-sistema tat-taħlit likwidu għandha tkun kbira biżżejjed biex telimina l-kondensjoni ta’ l-ilma fis-sistemi ta’ taħlit likwidu u teħid ta’ kampjuni, u tinżamm it-temperatura tal-gass exhaust likwidu mħallat għall-325K (52 °C) jew inqas, fil-parti li qiegħda mmedjatament fin-naħa ta’ fuq tal-filtri. Huwa permess li titneħħa l-umdità mill-arja likwida mħallta qabel tidħol fis-sistema ta’ taħlit likwidu, li huwa ferm utli jekk l-umdità tkun għolja. It-temperatura ta’ l-arja likwida mħallta għandha tkun 298 K ± 5 K (25 °C ± 5 °C). Jekk it-temperatura tal-madwar hi inqas minn 293K (20 °C), huwa rrakko- mandat li l-arja likwida mħallta tissaħħan qabel sat-temperatura massima ta’ 303K (30 °C). Però, it-temperatura ta’ l-arja likwida mħallta m’għandhiex taqbeż il-325 K (52 °C) qabel l-introduzzjoni ta’ l-exhaust fil-kanna tat-taħlit likwidu mħallat. Is-sistema ta’ fluss parzjali irid ikun disinjat sabiex jaqsam l-exhaust stream f’żewġ frazzjonijiet, iż-żgħira tkun likwida mħallta ma’ l-arja u mbagħad użata għall-kejl ta’ partiċelli. Għal dan il-għan, huwa essenzali li r-relazzjoni tat-taħlit likwidu tkun determinata b’mod akkurat ħafna. Jistgħu jintużaw metodu differenti ta’ kif taqsam, fejn it-tip ta’ qasma wżata tiddetta t-tagħmir u l-proċeduri tat-teħid ta’ kampjuni li għandhom jintużaw (Anness V, sezzjoni 2. 2). Il-probe tat-teħid ta’ kampjuni tal-partiċelli għandu jkun installat f’prossimità għall-probes tat-teħid ta’ kampjuni ta’ l-emmissjonijiet ta’ gassijiet, u l-istallazzjoni għandha tkun konformi mad-disposizzjonijiet ta’ sezzjoni 3. 4. 1. Biex tkun determinata l-massa tal-partiċelli, sistema ta’ teħid ta’ kampjuni, filtri għat-teħid ta’ partiċelli, bilanċ microgram, u temperatura u kamra ta’ l-użin b’umdità kkontrollata, huma neċessarji. Għat-teħid ta’ kampjuni ta’ partiċelli, il-metodu ta’ filtru wieħed għandu jintuża li juża par wieħed ta’ filtri (ara sezzjoni 4. 1. 3) għaċ-ċiklu kollu ta’ l-eżami. Għall-ESC, attenzjoni konsiderevoli għandha tingħata lill- ħin u l-flussi tat-teħid tal-kampjuni waqt il-fażi tat-teħid ta’ kampjuni ta’ l-eżami. 4. 1. Filtri tat-Teħid ta’ Kampjuni ta’ Partiċelli 4. 1. 1. Speċifikazzjonijiet tal-Filtru Hemm bżonn ta’ filtri li jkunu fluorocarbon coated glass fibre jew filtri fluorocarbon based membrane. Kull tip ta’ filtru għandu jkollu kollezzjoni effiċjenti ta’ 0,3 μm DOP (di-octylphthalate) ta’ mill-inqas 95 % b’veloċità fil- wiċċ tal-gass ta’ bejn 35 u 80 ċm/s. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 361 4. 1. 2. Daqs tal-Filtru Filtri tal-partiċelli jrid ikollhom diametru minimu ta’ 47 mm (37 mm diametru stain). Filtri b’diametri akbar huma aċċettabli (sezzjoni 4. 1. 5). 4. 1. 3. Filtru Primarji u ta’ emerġenza L-exhaust likwidu mħallat għandhom jittieħdu l-kampjuni minnu permezz ta’ par filtri mqiegħda f’serje (wieħed primarju u l-ieħor ta’ emerġenza) waqt eżami ta’ sekwenza. Il-filter ta’ emerġenza għandu jitqie- għed mhux aktar l-isfel minn 100 mm, u m’għandux ikun f’kuntatt mal-filtru primarju. Il-filtri jistgħu jin- tiżnu separatament jew bħala Par imqiegħda ġenb ma’ ġenb. 4. 1. 4. I l - V e l o ċ i t à t a l - W i ċ ċ t a l - F i l t r u Veloċità tal-Wiċċ tal-Gass mill-filtru ta’ 35 sa 80 ċm/s irid jinkiseb. Il-waqa’ fil-pressjoni li tiżdied bejn il-bidu u t-tmiem ta’ l-eżami m’għandhiex tkun aktar minn 25 kPa. 4. 1. 5. Tagħbija tal-Filtru It-tagħbija minima rrakkomandata tal-filtru hija 0,5 mg/1 075 mm2 stain area. Għall-aktar qisien komuni ta’ filtri l-valuri ara Tabella 9. Tabella 9 Tagħbija rrakkomandata tal-Filtri Diametru tal-Filtru (mm) Stain rakkomandat (mm) Minimu rakkomandat (mg) 47 70 90 110 37 60 80 100 0,5 1,3 2,3 3,6 4. 2. Kamra ta’ l-Użin u Speċifikazzjonijiet Analitiċi tal-Bilanċ 4. 2. 1. Kondizzjonijiet tal-Kamra ta’ l-Użin It-temperatura tal-kamra li fiha l-partiċelli tal-filtri huma kkondizzjonati u mwieżna għandha tinżamm sa 295 K ± 3 K (22 °C ± 3 °C) waqt il-kondizzjonar u l-użin tal-filtri kollha. L-umdità għandha tinżamm f’punt ta’ umdità 282,5 K ± 3 K (9,5 °C ± 3 °C) u umdità relattiva ta’ 45 % ± 8 %. 4. 2. 2. Użin tal-Filtru Referenzali L-ambjent tal-kamra għandu jkun ħieles minn kontaminazzjonijiet fil-madwar (bħal trabijiet) li joqgħodu fuq il-filtri tal-partiċelli waqt l-istabbilizzazzjoni. Tfixkil lill-ispeċifikazzjonijiet tal-kamra ta’ l-użin skond sezzjoni 4. 2. 1 jitħallew biss jekk ma jdumux aktar minn 30 minuta. Il-kamra ta’ l-użin għandha tilħaq l-ispeċifikazzjonijiet mixtieqa qabel id-dħul personal ġol-kamra ta’ l-użin. Minn ta’ l-inqas żewġ filtri referenzali mhux użati jew pari ta’ filtri referenzali għandhom ikunu mwieżna fi żmien 4 siegħat, però pre- feribbilment fl-istess ħin mal-piżijiet tal-kampjuni tal-filtri (pari). Dawn għandhom ikunu ta’ l-istess daqs u materjal bħal filtri tal-kampjuni. Jekk il-piż medju tal-filtri referenzali (pari ta’ filtri referenzali) jinbidel bejn il-piżijiet ta’ kampjuni ta’ filtri b’aktar minn ± 5 % (± 7,5 % għall-Par ta’ filtru rispettivament) tat-tagħbija minima rrakkomandata tal-filtri (sezzjoni 4. 1. 5), mela l-kampjuni tal-filtri għandhom jitwarrbu u l-eżamijiet ta’ l-emmissjonijiet ripetuti. Jekk il-kriterji ta’ l-istabbilita tal-kamra ta’ l-użin deskritti f’sezzjoni 4. 2. 1 mhumiex milħuqa, iżda l-piżijiet tal-filtru referenzali (Par) jilħqu l-kriterji ta’ hawn fuq, il-produttur tal-magna għandu l-għażla li jaċċetta l-piżijiet tal-kampjuni tal-filtri jew jinvalidixxi l-eżami, jirranġa s-sistema li tikkontrolla l-piż fil-kamra u jerġa jagħmel l-eżami. 362 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 4. 2. 3. Bilanċ Analitiku Il-bilanċ analitiku wżat sabiex jiddetermina il-piż tal-filtri għandu jkollu preċiżjoni (devjazzjoni standard) ta’ 20 μg u riżoluzzjoni ta’ 10 μg (1 digit = 10 μg). Għall-filtri b’diametru ta’ inqas minn 70 mm, il-preċiżjoni u r-riżoluzzjoni għandhom ikunu 2μg u 1 μg, rispettivament. 4. 3. Speċifikazzjonijiet Addizzjonali għall-Kejl ta’ Partiċelli Il-partijiet kollha tas-sistema ta’ likwidu mħallat u s-sistema ta’ teħid ta’ kampjuni mill-kanen ta’ l-exhaust sal-kontenitur tal-filtru, li huma f’kuntatt mal-gass exhaust nejj u likwidu mħallat, iridu jkunu disinjati li jnaqqsu d-disposizzjoni jew alterazzjoni tal-partiċelli. Il-partijiet kollha jridu jsiru minn materjal li minnu jgħaddi l-elettriku li ma jagħmlux reazzjoni ma’ komponenti tal-gass exhaust, u jridu jkunu elettrikament grounded biex jevitaw effetti elettrostatiċi. 5. DETERMINAZZJONI TAD-DUĦĦAN Din is-sezzjoni tipprovdi speċifikazzjonijiet għat-tagħmir neċessarju u kondizzjonali li għandu jintuża fl-eżami ELR. Id-duħħan għandu jitkejjel b’opacimeter li jkollu mod li jaqra n-nuqqas ta’ viżibbilità u ko-effiċjenti ta’ l-assorbiment tad-dawl. Il-mod li jaqra n-nuqqas ta’ viżibbilità għandu jintuża biss għall- kalibrar u ċċekjar ta’ l-opacimeter. Il-valuri tad-duħħan taċ-ċiklu ta’ l-eżami għandhom jitkejjlu fil-mod ta’ qari ta’ l-assorbiment tad-dawl. 5. 1. Rekwiżiti Ġenerali L-ELR jeżiġi l-użu ta’ sistema li tkejjel id-duħħan u tipproċessa l-informazzjoni li tinkludi tlett unitajiet funz- jonali. Dawn l-unitajiet jistgħu jiġu integrati f’komponent singolu jew provduti bħala sistema ta’ komponenti interkonnessi. It-tliet unitajiet funzjonali huma: — Opacimeter li jilħaq l-ispeċifikazzjonijiet ta’ l-Anness V, sezzjoni 3. — Unità li tipproċessa l-informazzjoni li tkun kapaċi tagħmel il-funzjonijiet deskritti fl-Anness III, Appen- diċi 1, sezzjoni 6. — Printer jew medju elettroniku li jerfa biex jirrekordja u joħroġ il-valuri rekwiżiti tad-duħħan speċifikati fl-Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 6. 3. 5. 2. Rekwiżiti Speċifiċi 5. 2. 1. Linearjetà Il-linearjetà għandha tkun bejn ± 2 % nuqqas ta’ viżibbilità. 5. 2. 2. Drift Żero Id-Drift Żero waqt perjodu ta’ siegħa m’għandux jaqbeż ± 1 % nuqqas ta’ viżibbilità. 5. 2. 3. Wirja u Limitu ta’ l-Opacimeter Għall-wirja f’nuqqas ta’ viżibbilità, il-limitu għandu jkun bejn 0-100 % nuqqas ta’ viżibbilità, u qari ta’ 0,1 % nuqqas ta’ viżibbilità. Għall-wirja fil-ko-effiċjenti ta’ l-assorbiment tad-dawl, il-limiti għandhom ikunu 0-30 m-1 ko-effiċjenti ta’ l-assorbiment tad-dawl, u l-qari 0,0 m-1 ko-effiċjenti ta’ l-assorbiment tad-dawl. 5. 2. 4. Ħin ta’ Rispons tat-Tagħmir Il-ħin ta’ rispons tat-tagħmir ta’ l-opacimeter m’għandux jaqbeż 0,2s. Il-ħin fiżiku tar-rispons hija d-differenza bejn id-drabi meta r-rispons rapidu ta’ l-emmissjonijiet jilħaq 10 u 90 % tad-devjazzjoni sħiħa meta n-nuqqas ta’ viżibbilità tal-gass li jkun qiegħed jitkejjel jinbidel f’inqas minn 0,1s. Il-ħin tar-rispons elettriku ta’ l-opacimeter m’għandux jaqbeż 0,05s. Il-ħin tar-rispons elettroniku hija d-differenza bejn id-drabi meta l-ħruġ ta’ l-opacimeter jilħaq 10 u 90 % tad-devjazzjoni sħiħa meta s-sors tad-dawl ikun interrot jew imwaqqaf kompletament f’inqas minn 0,1s. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 363 5. 2. 5. Filtri Newtrali tad-Densità Kwalunkwe filtru tad-densità newtrali wżat flimkien mal-kalibrar ta’ l-opacimeter, kejl tal-linearità, jew ftuħ għandu jkollu l-valur tiegħu magħruf sa 1,0 % nuqqas ta’ viżibbilità. Il-valur nominali jrid ikun iċċekjat għall-akkuratezza ta’ jew internazzjonali. l-anqas darba fis-sena bl-użu ta’ traċċi referenzali sa standard nazzjonali Filtri b’densità newtrali huma tagħmir ta’ preċiżjoni u jistgħu faċilment tiġrilhom ħsara waqt l-użu. Iż-żamma tagħhom fl-idejn għandu jkun minimizzat u, fejn ikun hemm bżonn, isir b’galbu biex ikun evitat grif jew ħsara lil filtru. 364 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Appendiċi 5 PROĊEDURA TAL-KALIBRAR 1. KALIBRAR TAT-TAGĦMIR ANALITIKU 1. 1. Introduzzjoni Kull analizzatur għandu jkun kalibrat kemm ikun hemm bżonn sabiex jissodisfa r-rekwiżiti ta’ din id-Direttiva. Il-metodu ta’ kalibrar li għandu jintuża huwa deskritt f’din is-sezzjoni għall-analizzaturi fl-Anness III, Appendiċi 4, sezzjoni 3 u Anness V, sezzjoni 1. 1. 2. Gassijiet tal-Kalibrar Iż-żmien ta’ ħajja tal-gassijiet tal-kalibrar kollha għandha tkun rispettata. Id-data ta’ l-iskadenza tal-gassijiet tal-kalibrar dikjarata mill-produttur għandha titniżżel. 1. 2. 1. Gassijiet Puri Il-purità mixtieqa mill-gassijiet hija definita mill-livelli ta’ kontaminazzjoni mgħotija hawn taħt. Il-gassijiet li ġejjin għandhom ikunu disponibli biex jintużaw: Nitroġenu Purifikat (Kontaminazzjoni ≤ 1 ppm C1, ≤1 ppm CO, ≤ 400 ppm CO2, ≤ 0,1 ppm NO) Ossiġnu Purifikat (Purita > 99,5 % vol O2) Taħlita ta’ Idroġenu-helium (40 ± 2 % idroġenu, bilanċ ta’ helium) (Kontaminazzjoni ≤ 1 ppm C1, ≤ 400 ppm CO2) Arja sintetika Purifikata (Kontaminazzjoni ≤ 1 ppm C1, ≤ 1 ppm CO, ≤ 400 ppm CO2, ≤ 0,1 ppm NO) (Kontenut ta’ ossiġnu bejn18-21 % vol. ) Propanju purifikat jew CO għall-verifika CVS 1. 2. 2. Gassijiet tal-Kalibrar u tal-Fetħa Taħlitiet ta’ gassijiet li għandhom il-komposizzjonijiet kimiċi li ġejjin għandhom ikunu disponibbli: C3H8 u arja sintetika purifikata (are sezzjoni 1. 2. 1); CO nitroġenu purifikat; NOx u nitroġenu purifikat (l-ammont ta’ NO2 ġo dan il-gass ta’ kalibrar m’għandux ikun aktar minn 5 % tal-kontenut NO) CO2 u nitroġenu purifikat CH4 u arja sintetika purifikata C2H6 u arja sintetika purifikata Nota: Kumbinazzjonijiet oħra ta’ gassijiet huma permessi sakemm dawn il-gassijiet ma jirreaġġixux wieħed ma’ l-ieħor. Il-konċentrazzjoni vera ta’ gass tal-kalibrar u fetħa trid tkun fil-limiti ta’ ± 2 % tal-valur nominali. Il-konċentrazzjonijiet kollha ta’ gassijiet ta’ kalibrar għandhom jingħataw fuq bażi ta’ volum (persentaġġ ta’ volum jew volum ppm). Il-gassijiet użati għall-kalibrar u fetħa jista’ jinkisbu wkoll permezz ta’ gass divider, li jitħallat ma’ N2 puri- fikat jew arja sintetika purifikata. L-akkuratezza tat-tagħmir li jħallat trid tkun dik li l-konċentrazzjoni ta’ gassijiet ta’ kalibrar likwidi mħallta tkun determinata fil-limiti ta’ ± 2 %. 1. 3. Proċedura tat-Tħaddim għall-Analizzaturi u Sistemi ta’ Teħid ta’ Kampjuni Il-proċedura ta’ tħaddim għall-analizzaturi għandha timxi fuq l-istruzzjonijiet ta’ kif tixgħel u tħaddem it-tagħmir tal-produttur. Ir-rekwiżiti minimi mogħtija f’sezzjonijiet 1. 4 sa 1. 9 għandhom ikunu nklużi. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 365 1. 4. Eżami tat-Tnixxija Għandu jsir eżami li jiċċekja t-tnixxijiet fis-sistema. Il-probe għandha tkun skonnessa mis-sistema ta’ l-exhaust u t-tarf maqlugħ mill-plakka. Il-pompa ta’ l-analizzatur għandha tinxtegħel. Wara perjodu inizjali ta’ stabbilizzazzjoni il-meters kollha tal-fluss għandhom jaqraw żero. Jekk le, il-linji tat-teħid ta’ kampjuni jridu jkunu ċċekjati u d-difett ikkoreġut. Ir-rata massima ta’ tnixxija ġewwa n-naħa tal-vakwu għandha tkun 0,5 % tal-fluss tad-dħul għall-parti tas- sistema li tkun qegħda tiġi ċċekjata. Il-flussi ta’ l-analizzatur u tal-bypass jistgħu jintużaw biex isir estimu tar-rati ta’ fluss tad-dħul. Metodu ieħor jinvolvi l-introduzzjoni ta’ pass ta’ bidla fil-konċentrazzjoni fil-bidu tal-linja tat-teħid tal- kampjuni billi taqleb minn żero sa gass tal-fetħa. juri konċentrazzjoni aktar baxxa meta mqabbla mal-konċentrazzjoni tal-bidu, dan jindika problemi ta’ kalibrar jew tnixxijiet. Jekk wara perjodu adegwat ta’ ħin il-qari 1. 5. Proċedura tal-Kalibrar 1. 5. 1. Assemblaġġ tat-Tagħmir L-Assemblaġġ tat-Tagħmir għandu jkun kalibrat u l-kurvi tal-kalibrar iċċekjati kontra gassijiet standard. L-istess rati ta’ fluss ta’ gassijiet għandhom jintużaw meta jkunu qed jittieħdu kampjuni ta’ l-exhaust. 1. 5. 2. Il-ħin tal-warming-up Il-ħin tal-warming-up għandu jkun skond ir-rakkomandazzjonijiet tal-produttur. Jekk ma jkunx speċifikat, minimu ta’ sagħtejn huwa rrakkomandat għall-analizzaturi. 1. 5. 3. An a l i z z a t u r i N D I R u H F I D L-analizzatur NDIR għandu jkun intonat, skond il-bżonn, u l-fjamma tal-kombustjoni ta’ l-analizzatur HFID għandha tkun ottimizzata (sezzjoni 1. 8. 1). 1. 5. 4. K a l i b r a r Kull limitu ta’ kalibrar normalment użat għandu jkun kalibrat. Bl-użu ta’ arja sintetika purifikata (jew nitroġenu), l-analizzaturi CO, CO2, NOx u HC għandhom jinbdew fuq żero. Il-gassijiet tal-kalibrar xieraq għandhom ikunu introdotti lill-analizzaturi, il-valuri mniżżla, u l-kurva tal- kalibrar stabbilita skond sezzjoni 1. 5. 5. Il-posizzjoni żero għandha tkun iċċekjata mill-ġdid u l-proċedura tal-kalibrar ripetuta, jekk ikun hemm bżonn. 1. 5. 5. Twaqqif tal-Kurva tal-Kalibrar 1. 5. 5. 1. Linj i Gwida Ġ en er a l i Il-kurva ta’ l-analizzatur tal-kalibrar għandha titwaqqaf minn ta’ l-inqas ħames punti ta’ kalibrar (iż-żero eskluż) li jkunu spazjata kemm jista jkun b’mod uniformi. L-ogħla konċentrazzjoni nominali trid tkun daqs jew aktar minn 90 % ta’ l-iskala kollha. Il-kurva tal-kalibrar għandha tkun ikkalkulata skond il-metodu ta’ least squares. Jekk il-grad ta’ polynomial li jirriżulta jkun akbar minn 3, in-numru ta’ punti ta’ kalibrar (iż-żero inkluż) irid ikun ta’ l-anqas ugwali għall- grad tal-polynomial biż-żieda ta’ tnejn. Il-kurva tal-kalibrar ma tridx tkun aktar minn ± 2 % differenti mill-valur nominali ta’ kull punt ta’ kalibrar u mhux aktar minn ± 1 % ta’ l-iskala kollha meta tkun żero. Mill-kurva tal-kalibrar u l-punti ta’ kalibrar, huwa possibli li jkun verifikat jekk il-kalibrar ikun sarx b’mod korrett. Il-karatteristiċi differenti tal-parametri ta’ l-analizzatur għandhom ikunu ndikati, speċjalment: — il-limiti tal-kejl; — is-sensittività; — id-data ta’ meta tkun saret il-kalibrar. 366 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 1. 5. 5. 2. Ka l i b r a r t a ħ t i l - 1 5 % t a ’ l - I s k a l a S ħ i ħ a Il-kurva tal-kalibrar ta’ l-analizzatur għandha tkun stabbilita b’minn ta’ l-anqas 4 punti addizzjonali ta’ kalibrar (minbarra ż-żero) li jkunu spazjati b’mod nominalment ugwali taħt il-15 % ta’ l-iskala sħiħa. Il-kurva tal-kalibrar hija kalkulata bil-metodu ta’ least squares. Il-kurva tal-kalibrar ma jridx ikun differenti b’aktar minn ± 4 % tal-valur nominali ta’ kull punt ta’ kalibrar u b’aktar minn ± 1 % ta’ l-iskala kollha meta tkun żero. 1. 5. 5. 3. Metodi Al t e r n a t t i v i Jekk ikun muri li teknoloġiji alternattivi (eż. kompjuter, swiċċ li jkun elettronikament ikkontrollat, eċċ. ) jistgħu jagħtu riżultati ekwivalenti, dawn jistgħu jintużaw. 1. 6. Verifika tal-Kalibrar Kull limitu operattiv li normalment jintuża għandu jkun iċċekjat qabel kull analiżi skond il-proċedura li ġejja. Il-kalibrar għandha tkun iċċekjata bl-użu ta’ gass żero u gass li jiftaħ li l-valur nominali tagħhom huwa aktar minn 80 % ta’ l-iskala kollha tal-limiti tal-kejl. Jekk, fiż-żewġ punti meqjusa, il-valur misjub ma jkunx ivarja b’aktar minn ± 4 % ta’ l-iskala kollha mill- valur referenzali dikjarat, il-parametri ta’ l-aġġustament jistgħu jkunu modifikati. Jekk dan ma jkunx il-każ, kurva ġdida tal-kalibrar għandha tkun stabbilita skond sezzjoni 1. 5. 5. 1. 7. Eżami ta’ l-Effiċjenza tal-Konvertitur NOx L-effiċjenza tal-konvertitur użat għal bdil ta’ NO2 f’NO għandu jkun eżaminat skond sezzjonijiet 1. 7. 1 sa 1. 7. 8 (Figura 6). 1. 7. 1. Set-up ta’ l-Eżami Bl-użu tas-set-up ta’ l-eżami muri f’Figura 6 (ara wkoll Anness III, Appendiċi 4, sezzjoni 3. 3. 5) u l-proċedura ta’ hawn taħt, l-effiċjenza tal-konvertituri għandha tkun eżaminata permezz ta’ Ozonator. 1. 7. 2. Kalibrar Is-CLD u l-HCLD għandhom ikunu kalibrati fil-limiti operattiv l-aktar komuni skond l-ispeċifikazzjonijiet tal-produttur bl-uża ta’ gass żero u ta’ ftuħ (il-kontenut NO tiegħu jrid ikun ta’ madwar 80 % tal-limiti ope- l-NO2 fit-taħlita tal-gass inqas minn 5 % tal-konċentrazzjoni NO). rattivi u l-konċentrazzjoni ta’ L-analizzatur NOx irid ikun fil-mod NO sabiex il-gass tal-fetħa ma jgħaddix mill-konvertitur. Il-konċentrazzjoni ndikata għandha titniżżel. 1. 7. 3. Kalkolu L-effiċjenza tal-konvertitur NOx għandha tkun kalkulata kif ġej: Effiċjenza(%) = (1 + a – b c – d)*100 fejn, a hija l-konċentrazzjoni NOx skond sezzjoni 1. 7. 6 b hija l-konċentrazzjoni NOx skond sezzjoni 1. 7. 7 c hija l-konċentrazzjoni NO skond sezzjoni 1. 7. 4 d hija l-konċentrazzjoni NO skond sezzjoni 1. 7. 5 1. 7. 4. Żieda ta’ l-Ossiġnu Permezz ta’ T-fitting, l-ossiġnu jew arja żero huma miżjuda kontinwament lill-fluss tal-gass sakemm il-konċentrazzjoni indikat tkun madwar 20 % inqas mill-kalibrar ndikata skond sezzjoni 1. 7. 2 (L-analizzatur huwa l-mod NO). Il-konċentrazzjoni ċ indikata għandha titniżżel. L-Ozonator huwa miżmum mitfi matul il-proċess kollu. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 367 1. 7. 5. Attivazzjoni ta’ l-Ozonator L-Ozonator issa jkun mixgħul sabiex jiġġenera ożonju biżżejjed sabiex iniżżel il-konċentrazzjoni NO għal madwar 20 % (nimimu 10 %) tal-konċentrazzjoni tal-kalibrar mogħtija f’sezzjoni 1. 7. 2. Il-konċentrazzjoni d indikata għandha titniżżel (L-Analizzatur huwa fil-mod NO). 1. 7. 6. Il-Mod NOx L-analizzatur NO mbagħad jinqaleb għall-mod NOx sabiex it-taħlita ta’ gass (li tikkonsisti minn NO, NO2, O2 u N2) issa tgħaddi mill-konvertitur. Il-konċentrazzjoni a indikata għandha titniżżel. (L-analizzatur huwa fil-mod NOx). 1. 7. 7. De-attivazzjoni ta’ l-Ozonator L-Ozonator issa huwa mitfi. It-taħlita ta’ gassijiet deskritta f’sezzjoni 1. 7. 6 tgħaddi mill-konvertitur għal ġo d-detector. Il-konċentrazzjoni b indikata għandha titniżżel. (L-analizzatur qiegħed fil-mod NOx). 1. 7. 8. Mod NO Maqlub għall-mod NO u bl-Ozonator mitfi, il-fluss ta’ ossiġnu jew arja sintetika huwa mitfi wkoll. Il-qari ta’ l-analizzatur ta’ l-NOx m’għandux jiddevja b’aktar minn ± 5 % mill-valur imkejjel skond sezzjoni 1. 7. 2. (L-analizzatur ikun fil-mod NO). 1. 7. 9. In t e r v a l l t a ’ l - E ż a m i L-effiċjenza ta’ l-analizzatur għandha tkun eżaminata qabel kull kalibrar ta’ l-analizzatur ta’ l-NOx. 1. 7. 10. Rekwiżiti ta’ l-Effiċjenza L-effiċjenza tal-konvertitur m’ghandhiex tkun anqas minn 90 %, pero effiċjenza aktar għolja ta’ madwar 95 % hija rrakkomandata ħafna. Nota: Jekk, bl-analizzatur fil-limiti l-aktar komuni, l-Ozonator ma jkunx jista’ jagħti tnaqqis minn 80 % għall-20 % skond sezzjoni 1. 7. 5, għaldaqstant għandu jintuża l-limitu l-aktar għoli li jagħti tnaqqis. Figura 6 Tpinġija ta’ l-effiċjenza tal-konvertitur NOx 1. 8. Aġġustament ta’ l-FID 1. 8. 1. Ottimazzjoni tar-Rispons tad-Detector L-FID irid ikun aġġustat skond l-ispeċifikazzjonijiet tal-produttur tat-tagħmir. Gass b’bażi ta’ propanju għandu jintuża biex jottimizza r-rispons tal-limiti operattivi l-aktar komuni. 368 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Bir-rati ta’ fluss tal-karburant u l-arja poġġuti skond ir-rakkomandazzjonijiet tal-produttur, gass b’fetħa ta’ 350 ± 75 ppm C għandu jkun introdott lill-analizzatur. Ir-rispons għall-fluss ta’ karburant għandu jkun determinat mid-differenza bejn ir-rispons tal-gass miftuħ u r-rispons tal-gass żero. Il-fluss tal-karburant għandu jkun inkrimentat u aġġustat ‘il fuq u ‘l isfel mill-ispeċifikazzjonijiet tal-produttur. Ir-rispons tal- ftuħ u ż-żero għal dan il-flus ta’ karburant għandu jitniżżel. Id-differenza bejn ir-rispons tal-fetħa u ż-żero għandha tkun plotted u l-fluss aġġustat skond in-naħa s-sinjura tal-kurva. 1. 8. 2. Fatturi ta’ Rispons ta’ l-Idrokarboni L-analizzatur għandu jkun kalibrat bl-użu ta’ propanju fl-arja u fl-arja sintetika purifikata, skond sez- zjoni 1. 5. Il-fatturi ta’ rispons għandhom ikunu determinati meta jkun introdott analizzatur fis-servizz u wara intervalli sostanzjali fis-servizz. Il-fattur ta’ rispons (Rf) għall-ispeċi partikolari ta’ idrokarbonju hija r-relazzjoni tal-qari FID C1 għall-konċentrazzjoni tal-gass fiċ-ċilindru espressa f’ppm C1. Il-konċentrazzjoni tal-gass ta’ l-eżami trid tkun f’livell li jagħti rispons ta’ madwar 80 % ta’ l-iskala kollha. Il-konċentrazzjoni trid tkun magħrufa b’akkuratezza ta’ ± 2 % f’referenza għall-i standard gravimetriku espress f’volum. Barra minn hekk, iċ-ċilindru tal-gass irid ikun pre-kondizzjonat għall-24 siegħa b’temperatura ta’ 298 K ± 5 K (25 °C ± 5 °C). Il-gassijiet li għandhom jintużaw għall-eżami u l-fatturi relattivi ta’ rispons rakkomandati huma dawn li ġej- jin: Metanju u arja sintetika purifikata 1,00 ≤ Rf ≤ 1,15 Propelanju u arja sintetika purifikata 0,90 ≤ Rf ≤ 1,10 Toluene u arja sintetika purifikata 0,90 ≤ Rf ≤ 1,10 Dawn il-valuri huma relattivi għall-fattur tar-rispons (Rf) ta’ 1,00 għall-propanju u arja sintetika purifikata. 1. 8. 3. Iċċekjar għall-Interferenza ta’ l-Ossiġnu L-iċċekjar ta’ l-interferenza ta’ l-ossiġnu għandu jkun determinat meta jkun introdott analizzatur fis-servizz u wara intervalli sostanzjali fis-servizz. Il-fattur tar-rispons huwa definit u għandu jkun determinat kid deskritt f’sezzjoni 1. 8. 2. Il-gass ta’ l-eżami li għandu jintuża u r-rispons relattiv tal-fatturi tal-limiti rakkomandati huma kif ġejjin: Propanju u nitroġenu 0,95 ≤ Rf ≤ 1,05 Il-valur huwa relattiv għall-fattur tar-rispons (Rf) ta’ 1,00 għall-propanju u arja sintetika purifikata. Il-konċentrazzjoni ta’ l-FID burner arja ossiġnu trid tkun fil-limiti ta’ ± 1 mole % tal-konċentrazzjoni ta’ l-ossiġnu tal-burner ta’ l-arja fl-aħħar iċċekjar ta’ l-interferenza ta’ l-ossiġnu. Jekk id-differenza tkun akbar, l-interferenza ta’ l-ossiġnu trid tkun iċċekjata u l-analizzatur aġġustat, jekk ikun hemm bżonn. 1. 8. 4. L-Effiċjenza tal-Cutter Mhux Metanju (NMC, għall-Magni b’Gass NG Biss) L-NMC jintuża għat-tneħħija ta’ l-idrokarboni li m’għandhomx metanju mill-kampjun tal-gass permezz ta’ l-ossidazzjoni ta’ l-idrokarboni kollha barra l-metanju. Idealment, il-konverżjoni għall-metanju hija 0 %, u għall-idrokarboni l-oħra rappreżentati bl-etanju hija 100 %. Għal tkejjil akkurat ta’ l-NMHC, iż-żewġ effiċjenzi għandhom ikunu determinati u wżati għall-kalkolu tar-rata tal-fluss ta’ l-emmissjonijiet ta’ NMHC (ara Anness III, Appendiċi 2, sezzjoni 4. 3). 1. 8. 4. 1. Ef f i ċ j e n z a t a l - M e t a n j u Il-gass tal-kalibrar tal-metanju għandu jittajjar minn ġo l-FID billi u mingħajr ma jaqbeż l-NMC u ż-żewġ konċentrazzjonijiet imniżżla. L-effiċjenza għandha tkun determinata kif ġej: fejn, CEM = 1 – concw concw/o concw = konċentrazzjoni ta’ HC b’CH4 għaddej minn NMC concw/o = konċentrazzjoni ta’ HC b’CH4 għaddej minn NMC 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 369 1. 8. 4. 2. Ef f i ċ j e n z a t a ’ l - E t a n j u Il-gass tal-kalibrar ta’ l-etanju għandu jittajjar minn ġo l-FID billi u mingħajr ma jaqbeż l-NMC u ż-żewġ konċentrazzjonijiet imniżżla. L-effiċjenza għandha tkun determinata kif ġej: CEE = 1 – concw concw/o fejn, concw = konċentrazzjoni ta’ HC b’C2H6 għaddej minn NMC concw/o = konċentrazzjoni ta’ HC b’C2H6 jaqbeżlil NMC 1. 9. Effetti ta’ l-Interferenza ma’ Analizzaturi tas-CO, CO2, and NOx Gassijiet preżenti fl-exhaust barra minn wieħed li jkun qed jiġi analizzat jistgħu jinterferixxu mal-qari b’diversi modi. Interferenza pożittiva seħħ f’tagħmir NDIR fejn il-gass li jinterferixxi jagħti l-istess effetti bħal gass li jkun qed jitkejjel, pero fi grad anqas. Interferenza negattiva tiġri meta f’tagħmir NDIR fejn il-gass li jinterferixxi jkabbar l-assorbiment tal-gass imkejjel, u fit-tagħmir LCD bil-gass li jinterferixxi jtaffi r-radjazzjoni. L-iċċekjar ta’ l-interferenzi f’sezzjonijiet 1. 9. 1 u 1. 9. 2 għandhom isiru qabel l-użu inizjali ta’ analizzatur u wara intervalli sostanzjali fis-servizz. 1. 9. 1. Iċċekjar ta’ l-Interferenzi fl-Analizzatur CO L-ilma u CO2 jistgħu jinterferixxu ma’ l-andament ta’ l-Analizzatur tas-CO. Għaldaqstant, il-gass tal-fetħa CO2 li għandu konċentrazzjoni ta’ bejn 80 u 100 % ta’ l-iskola kollha tal-limiti massimi operattivi wżati waqt l-eżami għandhom jagħmlu l-bżieżaq fl-ilma f’temperatura tal-kamra u r-rispons ta’ l-analizzatur jit- niżżel. Ir-rispons ta’ l-analizzatur m’għandux ikun aktar minn 1 % ta’ l-iskala kollha għall-limiti ugwali jew ta’ aktar minn 300 ppm jew aktar minn 3 ppm għall-limiti taħt it-300 ppm. 1. 9. 2. I ċ ċ e k j a r t a t - T i b r i d t a ’ l - A n a l i z z a t u r N O x Iż-żewġ gassijiet li għandhom jikkonċernaw l-analizzaturi tas-CLD (u HCDL) huma CO2 u l-fwar ta’ l-ilma. Rispons għat-tibrid ta’ dawn il-gassijiet huma proporzjonali għall-konċentrazzjonijiet tagħhom, u għaldaqstant jeżiġu tekniċi ta’ eżami li jiddeterminaw it-tibrid fl-aktar konċentrazzjonijiet għoljin misten- nija li jkun esperjenzati waqt l-eżami. 1. 9. 2. 1. I ċ ċ e k j a r t a t - t i b r i d C O 2 Gass b’fetħa CO2 li għandu konċentrazzjoni ta’ bejn 80 u 100 % ta’ l-iskala kollha tal-limiti operattivi massimi għandu jgħaddi minn Analizzatur NDIR u l-valur ta’ CO2 imniżżel bħala A. Imbagħad dan irid jitħallat madwar 50 % b’gass tal-fetħa NO u mgħoddi minn NDIR u (H)CLD, bil-valuri CO2 u NO imniżżla bħala B u Ċ, rispettivament. Is-CO2 għandu mbagħad jintefa u l-gass tal-fetħa NO biss jgħaddi minn (H)CLD u l-valur NO imniżżel bħala D. It-tibrid, li m’għandhux ikun akbar minn 3 % ta’ l-iskala kollha, għandha tkun kalkulata kif ġej: % Tibrid = [1 –( (C * A) (D *A) – (D *B))]*100 fejn, A hija l-konċentrazzjoni mhux inħallta ta’ CO2 imkejjla b’NDIR f’% B hija l-konċentrazzjoni mħallta ta’ CO2 imkejjla b’NDIR f’% C hija l-konċentrazzjoni mħallta ta’ NO imkejjla b’(H)CLD f’ppm D hija l-konċentrazzjoni mhux imħallta ta’NO imkejjla b’(H)CLD f’ppm Metodi alternattivi ta’ kif tħallat u tikkwantifika s-CO2 u l-valuri tal-gass tal-ftuħ NO bħal taħlit dinamiku / tħallat ħaġa m’oħra jistgħu jintużaw. 1. 9. 2. 2. I ċ ċ e k j a r t a t - t i b r i d t a ’ l - I l m a Dan l-iċċekjar japplika għall-kejl tal-konċentrazzjonijiet tal-gass imxarrab biss. Il-kalkolu tat-tibrid ta’ l-ilma trid tikkonsidra t-taħlit tal-gass tal-fetħa NO mal-fwar ta’ l-ilma u l-iskalar tal-konċentrazzjonijiet tal-fwar ta’ l-ilma tat-taħlita għal dik mistennjia fl-eżami. 370 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Gass tal-fetħa NO b’konċentrazzjoni ta’ 80 sa 100 % ta’ l-iskala kollha tal-limiti operattivi normali għandu jgħaddi minn l-(H)CLD u l-valur NO mniżżel bħala D. Il-gass tal-fetħa NO għandu mbagħad jagħmel il-bżieżaq ġo l-ilma f’temperatura tal-kamra u mgħoddi minn (H)CLD u l-valur NO imniżżel bħala C. Il-pressjoni assoluta operattiva ta’ l-analizzatur u t-temperatura ta’ l-ilma għandhom ikunu determinati u mniżżla bħala E u F, rispettivament. Il-pressjoni tas-saturizzazzjoni tal-fwar tat-taħlita li jikkorrispondi għat-temperatura ta’ l-ilma bil-bżieżaq F għandha tkun determinata u mniżżla bħala G. Il-konċentrazzjoni tal-fwar ta’ l-ilma (H, f’%) tat-taħlita għandu jkun kalkulat kif ġej: H = 100*(G/E) Il-konċentrazzjoni ta’ gass tal-fetħa NO mħallat (fil-fwar ta’ l-ilma) (De) għandu jkun kalkulat kif ġej: De = D *(1 – H /100) Għall-diesel exhaust, il-konċentrazzjoni massima ta’ exhaust fwar ta’ l-ilma (Hm, f’%) mistenni waqt eżami għandu jkun stmat, l-Atoma ta’ karburant H/C b’relazzjoni 1,8:1, mill- ta’ konċentrazzjoni tal-gass tal-fetħa mhux imħallat CO2 (A, kif imkejjla f’sezzjoni 1. 9. 2. 1) kif ġej: l-assumazzjoni taħt Hm = 0,9* A It-Tibrid ta’ l-ilma, li ma tridx tkun akbar minn 3 %, għandha tkun kalkulata kif ġej: % quench = 100*((De – C)/De)*(Hm/H) fejn, De = hija l-konċentrazzjoni mħallta NO mistennija f’ppm C = hija l-konċentrazzjoni mħallta NO f’ppm Hm = hija l-konċentrazzjoni massima ta’ fwar ta’ l-ilma f’% H = hija l-konċentrazzjoni vera ta’ fwar ta’ l-ilma f’% Nota: Huwa importanti li l-gass tal-fetħa NO għandu fih konċentrazzjoni minima ta’ NO2 għal dan l-iċċekjar, minħabba li l-assorbiment ta’ NO2 fl-ilma ma jkunx ġie kkunsidrat fil-kalkoli dwar it-Tibrid. 1. 10. Intervalli tal-Kalibrar L-analizzaturi għandhom jiġu kkalibrati skond sezzjoni 1. 5 għal minn ta’ l-anqas darba kull 3 xhur jew kull meta jkun hemm xi tiswijiet jew bdil fis-sistema li jistgħu jinfluwenzaw il-kalibrar. 2. KALIBRAR TAS-SISTEMA CVS 2. 1. Ġenerali jkun traċċabli għall-istandards Is-sistema CVS għandha tkun kalibrata bl-użu ta’ flowmeter akkurat li nazzjonali u internazzjonali u tagħmir restrittiv. Il-fluss mis-sistema għandu jitkejjel b’restrizzjonijiet dif- ferenti, u l-parametri tal-kontroll tas-sistema għandhom jitkejjlu u relatati mal-fluss. Tipi varji ta’ flowmeters jistgħu jintużaw, eż. venturi kalibrati, flowmeter laminar kalibrat, turbinemeter kali- brat. 2. 2. Kalibrar tal-Pompa ta’ l-Ispjazzament Pożittiv (PDP) Il-parametri kollha relatat mal-pompa għandhom jitkejjlu fl-istess ħin bil-parametri relatati mal-flowmeter li huwa mqabbad f’serje mal-pompa. Il-kalkolu tar-rata tal-fluss (f’m3/min fid-daħla tal-pompa, pressjoni assoluta u temperatura) għandhom ikunu plotted kontra funzjoni korrelazzjonali li hija l-valur ta’ kumbi- nazzjoni speċifika tal-parametri ta’ pompa. L-ekwazzjoni lineari li tirrelata l-fluss tal-pompa u l-funzjoni korrelazzjonali għandhom imbagħad ikunu determinati. Jekk CVS għandu multiple speed drive, il-kalibrar għandu jintuża f’kull limitu wżat. Għandha tinżamm temperatura stabbli matul il-kalibrar. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 371 2. 2. 1. Analiżi ta’ l-Informazzjoni Ir-rata ta’ fluss ta’ l-arja (Qs) f’kull restrizzjoni (minimu ta’ 6 settings) għandu jkun ikkalkulat fi standard m3/min mill-flowmeter ta’ l-informazzjoni bl-użu tal-metodu preskritt mill-produttur. Ir-rata ta’ fluss ta’ l-arja imbagħad tiġi konvertita għall-fluss tal-pompa (V0) f’m3/rev fit-temperatura assoluta fid-dħul tal- pompa u l-pressjoni kif ġejja: V0 = Qs n * T 273 * 101,3 pA fejn, Qs = rata ta’ fluss ta’ l-arja f’kondizzjonijiet standard (101,3 kPa, 273 K), m3/s T = temperatura fid-daħla tal-pompa, K pA = pressjoni assoluta fid-daħla tal-pompa (pB-p1), kPa n = veloċità tal-pompa, rev/s Sabiex nifhmu l-interazzjoni tal-varjazzjonijiet fil-pressjoni tal-pompa u r-rata tas-slip tal-pompa, il-funzjoni korreazzjonali (X0) bejn veloċità tal-pompa, pressjoni differenzali mid-dħul tal-pompa għall- ħruġ tal-pompa pressjoni assoluta ta’ l-emmissjonijiet tal-pompa għandhom ikunu kalkulati kif ġej: fejn, X0 = 1 n *√Δpp pA ΔPp = differenza fil-pressjoni mid-daħla tal-pompa għall-ħruġ, kPa PA = pressjoni assoluta ta’ l-emmissjonijiet fil-ħruġ tal-pompa, kPa Għandha ssir linear least-square fit biex tkun ġenerata l-ekwazzjoni tal-kalibrar kif ġej: V0 = D0 – m * (X0) D0 u m huma l-intercept u l-kostanti ta’ slope, rispettivament, li jiddeskrivu l-linji ta’ rigressjoni. Għall-sistema CVS b’veloċitajiet multipli, il-kurvi tal-kalibrar iġġenerati għal-limiti tal-flussi ta’ pompi dif- ferenti għandhom ikunu approssivament paralleli, u l-valuri intercept (D0) għandhom jiżdiedu kif il-limiti tal-fluss tal-pompa jiżdiedu. Il-valuri kkalkulati mill-ekwazzjoni għandhom ikunu fil-limiti ± 0,5 % tal-valur imkejjel ta’ V0. Il-valuri ta’ m ivarjaw minn pompa għall-oħra. Influss ta’ partiċelli fuq medda ta’ żmien jikkawża lis-slip tal-pompa li tonqos, kif rifless f’valuri aktar baxxi għall-m. Għaldaqstant, il-kalibrar għandha ssir meta tinxtegħel il-pompa, wara manutenzjoni estensiva, u jekk il-verifika totali tas-sistema (sezzjoni 2. 4) tindika bidla fir- rata ta’ l-islip. 2. 3. Kalibrar tal-Fluss Kritiku tal-Venturi (CFV) Il-kalibrar tas-CFV hija bbażata fuq l-ekwazzjoni tal-fluss għall-venturi kritiku. Il-fluss tal-gass hija funzjoni tal-pressjoni tad-daħla u t-temperatura, kif muri hawn: Qs = Kv * pA √T fejn, Kv = ko-effiċjenti tal-kalibrar PA = pressjoni assoluta fid-daħla tal-venturi, kPa T = temperatura fid-daħla tal-venturi, K 2. 3. 1. Analiżi ta’ l-Informazzjoni Ir-rata tal-fluss ta’ l-arja (Qs) f’kull setting ta’ restrizzjoni (minimu ta’ 8 settings) għandu jkun kalkulat fi standard m3/min mill-informazzjoni tal-flowmeter bl-użu tal-metodu preskritt mill-produttur. Il-ko-effiċjenti tal-kalibrar għandu jkun kalkulat mill-informazzjoni tal-kalibrar għal kull setting kif ġej: 372 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Kv = Qs*√T pA fejn, Qs = rata tal-fluss ta’ l-arja f’kondizzjonijiet standard (101,3 kPa, 273 K), m3/s T = it-temperatura fid-daħla tal-venturi, K PA = pressjoni assoluta fid-daħla tal-venturi, kPa Sabiex tiddetermina l-limitu tal-fluss kritiku, Kv għandha tkun plotted bħala funzjoni tad-daħla tal-pressjoni venturi. Għall-fluss kritiku (choked), Kv għandu jkollha valur relattivament kostanti. Hekk kif il-pressjoni tonqos (jikber il-vakwu), il-venturi jiġu unchoked u l-Kv tonqos, li jindika li s-CFV huwa operat ‘il barra mill- limiti permessi. Għall-minimu ta’ tmien punti fir-reġjun tal-fluss kritiku, l-Kv medju u d-devjazzjoni standard għandhom ikunu kalkulati. Id-devjazzjoni standard m’għandhiex taqbeż ± 0,3 % tal-medja tal-Kv. 2. 4. Verifika Totali tas-Sistema L-akkuratezza totali tas-sistema ta’ teħid ta’ kampjuni CVS u s-sistema analitika għandhom ikunu determi- nati bl-introduzzjoni ta’ massa ta’ gass li jniġġes fis-sistema filwaqt li tkun operata bil-manjiera normali. Il-forma ta’ tniġġis tiġi analizzata, u l-massa kalkulata skond l-Anness III, Appendiċi 2, sezzjoni 4. 3 barra fil-każ ta’ propanju fejn fattur ta’ 0,000472 jintuża flok 0,000479 għall-HC. Għandhom jintużaw waħda jew oħra miż-żewġ tekniċi li ġejjin. 2. 4. 1. Tkejjil tal-Fluss Kritiku fid-Daħla tal-Kavità Kwantità magħrufa ta’ gass pur (karbonju monoxide jew propanju) għandu jingħata lis-sistema CVS minn ġo daħla kritika fil-kavità. Jekk il-pressjoni fid-daħla tkun għolja biżżejjed, ir-rata tal-fluss, li hija aġġustata permezz ta’ fluss kritiku fid-daħla tal-kavità, hija indipendenti mill-pressjoni ta’ l-emmissjonijiet tad-daħla tal-kavità (flus kritiku = critical flow). Is-sistema CVS għandha tkun operata bħal f’eżami normali ta’ ħruġ ta’ l-exhaust għal madwar 5 sa 10 minuti. Kampjun tal-gass għandu jkun analizzat bit-tagħmir tas-soltu (basket tat-teħid tal-kampjuni jew metodu integrali), u l-massa tal-gass kalkulata. Il-massa hekk determi- nata għandha tkun fil-limiti ta’ ± 3 % tal-massa magħrufa tal-gass injettat. 2. 4. 2. Tk e j j i l P e r m e z z t a ’ T e k n i k a G r a v i m e t r i k a Il-piż ta’ ċilindru żgħir mimli bil-karbonju monoxide jew propanju għandu jkun determinat bi preċiżjoni ta’ ± 0,01 grammi. Għal madwar 5 sa 10 minuti, s-sistema CVS għandha tkun operata bħal f’eżami normali dwar il-ħruġ ta’ l-exhaust, filwaqt li l-karbonju monoxide jew il-propanju jkun injettat fis-sistema. Il-kwantità ta’ gass pur mormi għandu jkun determinat permezz ta’ użin differenzat. Kampjun tal-gass għandu jkun analizzat bit-tagħmir tas-soltu (basket tat-teħid tal-kampjuni jew metodu integrali), u l-massa tal-gass kalkulata. Il-massa hekk determinata għandha tkun fil-limiti ± 3 % tal-massa magħrufa tal-gass injettat. 3. KALIBRAR TAS-SISTEMA LI TKEJJEL IL-PARTIĊELLI 3. 1. Introduzzjoni Kull komponent għandu jkun kalibrat kull meta jkun hemm bżonn sabiex ikunu milħuqa r-rekwiżiti ta’ din id-Direttiva. Il-metodu ta’ kalibrar li għandu jintuża huwa deskritt fis-sezzjoni għall-komponenti indi- kata fl-Anness III, Appendiċi 4, sezzjoni 4 u Anness V, sezzjoni 2. 3. 2. Kejl tal-Fluss Il-kalibrar tal-mters tal-fluss tal-gass jew tat-tagħmir li jkejjel il-fluss għandu jkun traċċabli għall-istandards internazzjonali u / jew nazzjonali. L-iżball massimu tal-valur imkejjel għandu jkun fil-limiti ta’ ± 2 % tal- qari. Jekk il-fluss tal-gass huwa determinat minn kejl differenzali tal-fluss, l-iżball massimu tad-differenza għandu jkun dak li l-akkuratezza ta’ GEDF tkun fil-limiti ± 4 % (ara wkoll Anness V, sezzjoni 2. 2. 1, EGA). Tista’ tkun kalkulata bir-Root-Mean-Square ta’ l-iżbalji ta’ kull tagħmir. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 373 3. 3. Iċċekjar tal-Kondizzjonijiet tal-Fluss Parzjali Il-limiti tal-veloċità tal-gass exhaust u t-tbandil tal-pressjoni għandhom ikunu ċċekjati u aġġustati skond ir-rekwiżiti ta’ l-Anness V, sezzjoni 2. 2. 1, EF, fejn japplika. 3. 4. Intervalli tal-Kalibrar L-istrumentazzjoni tal-kejl tal-fluss għandu jkun kalibrat minn ta’ l-anqas darba kull 3 xhur jew kull meta s-sistema jsirilha xi tiswijiet jew tibdil li jistgħu jinfluwenzaw il-kalibrar. 4. KALIBRAR TAT-TAGĦMIR LI JKEJJEL ID-DUĦĦAN 4. 1. Introduzzjoni L-opacimeter għandu jkun kalibrat kull meta jkun hemm bżonn sabiex jintlaħqu l-kriterji ta’ din id-Direttiva. Il-metodu ta’ kalibrar li għandu jintuża huwa deskritt f’din is-sezzjoni għall-komponenti ndikati fl-Anness III, Appendiċi 4, sezzjoni 5 u Anness V, sezzjoni 3. 4. 2. Proċedura tal-Kalibrar 4. 2. 1. Warming-up Time L-opacimeter għandu jissaħħan u stabbilizzat skond ir-rakkomandazzjonijiet tal-produttur. Jekk l-opacimeter jkun armat b’sistema li tkeċċi l-arja li tevita li jitħammġu l-istrumenti ottiċi, din is-sistema għandha tinxtegħel ukoll u aġġustata skond ir-rakkomandazzjonijiet tal-produttur. 4. 2. 2. Twaqqif tal-Linearità tar-Rispons l-opacimeter għandha tkun iċċekjata fil-mod tal-qari tan-nuqqas ta’ viżibbilità skond Il-linearità ta’ ir-rakkomandazzjonijiet tal-produttur. Tliet filtri ta’ densità newtrali ta’ trasmissjoni magħrufa, li għandu jkunu konformi mar-rekwiżiti ta’ l-Anness III, Appendiċi 4, sezzjoni 5. 2. 5, għandhom ikunu introdotti fl-opacimeter u l-valur imniżżel. Il-filtri ta’ densità newtrali għandhom ikollhom nuqqas ta’ viżibbilità nomi- nali ta’ madwar 10 %, 20 % u 40 %. Il-linearità m’għandhiex tkun tvarja b’aktar minn ± 2 % nuqqas ta’ viżibbilità mill-valur nominali tal-filtru ta’ densità newtrali. Kwalunkwe non-linearità li taqbeż il-valur ta’ hawn fuq għandħa tkun korretta qabel l-eżami. 4. 3. Intervalli tal-Kalibrar L-opacimeter għandu jkun kalibrat skond is-sezzjoni 4. 2. 2 mill-inqas kull tliet xhur jew kull meta ssir tis- wija jew tibdil tas-sistema li tinfluwenza l-kalibrar. 374 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 ANNESS IV KARATTERISTIĊI TEKNIĊI TAL-KARBURANT REFERENZALI PRESKRITT GĦALL-EŻAMI TA’ APPROVAZZJONI U BIEX TKUN VERIFIKATA L-KONFORMITÀ TAL-PRODUZZJONI 1. KARBURANT DIESEL (1) Parametri Unità Limiti (2) Metodu ta’ eżami Publikazzjoni Numru tas-cetane (3) Densità @ 15 °C Distillazzjoni: — 50 % punt — 95 % punt — punt finali tat-togħlija Punt flash CFPP Viskożità @ 40 °C Idrokarboni poliċikliċi aromatiċi Kontenut sulferiku (5) Korrużjoni tar-ram Residwi karboniċi conradson (10 %DR) Kontenut ta’ rmied Kontenut ta’ ilma Numru ta’ Newtralizzazzjoni (aċdu b’saħħtu) Stabbilizzazzjoni ta’ l-Ossidazzjoni (6) (*) Metodu ġdid u aħjar poliċikliċi aromatiċi li jkunu qed jiżvilup- paw kg/m3 °C °C °C °C °C mm2/s %m/m mg/kg %m/m %m/m %m/m mg KOH/g mg/ml 52 833 245 345 — 55 — 2,5 3,0 — — — — — — — Minimu Massimu EN-ISO 5165 EN-ISO 3675 1998 (4) 1995 EN-ISO 3405 EN-ISO 3405 EN-ISO 3405 EN 27719 EN 116 EN-ISO 3104 IP 391 (*) 1998 1998 1998 1993 1981 1996 1995 pr. EN-ISO/DIS 14596 1998 (4) EN-ISO 2160 1995 EN-ISO 10370 EN-ISO 6245 EN-ISO 12937 1995 1995 ASTM D 974-95 1998 (4) 54 837 — 350 370 — - 5 3,5 6,0 300 1 0,2 0,01 0,05 0,02 0,025 EN-ISO 12205 1996 % m/m — — EN 12916 [1997] (4) (1) Jekk ikun neċessarju li tkun kalkulata l-effiċjenza termali ta’ magna jew innġenju, il-valur kalorifiku tal-karburant jista’ jkun kalkulat minn: Enerġija speċifika (valur 2 kalorifiku) (net) f’MJ/kg = (46,423 + 8,792d fejn, d = densità @ 15 °C x = il-proporzjon mal-massa ta’ l-ilma (% diviż b’100) y = il-proporzjon mal-massa ta’ l-irmied (% diviż b’100) s = il-proporzjon mal-massa tas-sulferu (% diviż b’100). + 3,170d)(1 + (x + y + s)) + 9,420s – 2,499x (2) Il-valuri kwotati fl-ispeċifikazzjoni huma “valuri” vera’. Fl-istabbilir tal-valuri limiti tat-termini ISO 4259, Prodotto Petrolifiċi - Determinazzjoni u Applikazzjoni ta’ informazzjoni preċiża f’relazzjoni mal-metodi ta’ l-eżami, kienu applikati u fl-iffissar ta’ valur minimu, differenza minima ta’ 2R fuq iż-żero ittieħed f’kunsiderazzjoni; fl-iffissar ta’ valur massimu u minimu, d-differenza minima hia 4 R (R = riproduttivita). Minkejja din il-miżura, li hija neċessarja għall-raġunijiet statistiċi, il-produttur ta’ karburant għandu jimmira għall-livell żero fejn il-valur massimu stipulat huwa 2R u fil-valur medju fil-każ ta’ kwotazzjonijiet ta’ limiti massimi u minimi. Jekk ikun neċessarju li tkun iċċa- rata l-mistoqsija dwar jekk karburant jilħaqx ir-rekwiżiti ta’ l-ispeċifikazzjonijiet, it-termini ta’ ISO 4259 għandhom jiġu applikati. (3) Il-limiti għan-numru tas-cetane mhumiex skond ir-rekwiżiti ta’ minimu ta’ limiti ta’ R4. Pero, fil-każ ta’ disgwid bejn dak li jissuplixxi l-karburant u dak li jużah, it-termini f’ISO 4259 jistgħu jintużaw biex isolvu l-problema sakemm ikunu ttieħdu miżuri f’numru suffiċjenti biex jintlaħaq il-preċiżjoni neċessarja, jkunu saru bi preferenza għad- determinazzjoni singola. (4) Ix-xahar tal-pubblikazzjoni għandu jkun lest malajr. (5) Il-kontenut vera tas-sulferiku wżat għall-eżami għandu jkun rapportat. Barra min hekk, il-kontenut ta’ sulferu tal-karburant referenzali wżat għall-approvazzjoni ta’ inġenju jew magna kontra l-valuri limiti f’linja B tat-Tabella f’sezzjoni 6. 2. 1 ta’ l-Anness I ta’ din id-Direttiva għandu jkollha kontenut massimu ta’ sulferu ta’ 50 ppm. Il-Kummissjoni għandha kemm jista’ jkun malajr, mhux aktar tard mill-31 ta’ Diċembru 1999, tagħmel modifika lil dan l-Anness li jkun jirrifletti l-medja tas-suq għall- karburant sulferiku kif imniżżel fl-Anness IV tad-Direttiva 98/70/EX (6) Minkejja li l-istabbilita ta’ l-ossidazzjoni hija kontrollata, il-ħajja tagħha x’aktarx xorta tkun limitata. Dak li jissuplixxi għandu jkun mistoqsi dwar kondizzjonijiet ta’ ippakjar u ħajja. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 375 2. GASS NATURALI (NG) Karburanti għas-swieq Ewropej huma disponibbli f’żewġ limiti: — il-limitu H, li l-karburanti referenzali estremi tiegħu huma G20 u G23, — il-limitu L, li l-karburanti referenzali estremi tiegħu huma G23 u G25. Il-karatteristiċi tal-karburanti referenzali G20, G23 u G25 jingħataw hawn taħt: Karburant Referenzali G20 Karatteristiċi Unità Bażi Limiti Min. Mass. Metodu ta’ eżami Komposizzjoni: Metanju Bilanċ [Inerts + C2/C2+] N2 % mole 100 — Kontenut Sulferiku Mg/m3 (1) — 99 — — 100 1 ISO 6974 50 ISO 6326-5 (1) Il-valur għandu jkun determinat f’kondizzjonijiet standard (293,2K (20 °C) u 101,3 kPa). Karburant Referenzali G23 Karatteristiċi Unità Bażi Limiti Min. Mass. Metodu ta’ eżami Komposizzjoni: Metanju Bilanċ [Inerts + C2/C2+] N2 % mole Kontenut Sulferiku mg/m3 (1) 92,5 — 7,5 — 91,5 — 6,5 — 93,5 1 8,5 50 ISO 6974 ISO 6326-5 (1) Il-valur għandu jkun determinat f’kondizzjonijiet standard (293,2K (20 °C) u 101,3 kPa). Karburant Referenzali G23 Karatteristiċi Unità Bażi Limiti Min. Mass. Metodu ta’ eżami Komposizzjoni: Metanju Bilanċ [Inerts + C2/C2+] N2 % mole Kontenut Sulferiku mg/m3 (1) 86 — 14 — 84 — 12 — 88 1 16 50 ISO 6974 ISO 6326-5 (1) Il-valur għandu jkun determinat f’kondizzjonijiet standard (293,2K (20 °C) u 101,3 kPa). 376 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Limiti tal-Karburant A Limiti tal-Karburant B 3. GASS PITROLJU LIKWIDU (LPG) Parametri Unità Numru octane tal-mutur Komposizzjoni: Kontenut-C3 Kontenut-C4 Olefins Fdal ta’ l-evaporazzjoni Kontenut totali tas-sulferu Sulphide l-Idroġenu ta’ Korrużjoni tar-ram Ilma @ 0 °C % vol % vol % vol mg/kg piż ppm (1) — Stima Min. 93,5 48 48 0 Mass. 52 52 12 50 50 Xejn Klassi 1 B’xejn Min. 93,5 83 13 9 Mass. 87 17 15 50 50 Metodu ta’ eżami EN 589 Anness B ISO 7941 NFM 41-015 EN 24260 Xejn ISO 8819 Klassi 1 ISO 6251 (2) B’xejn Spezzjoni Viżwali (1) Il-valur għandu jkun determinat f’kondizzjonijiet standard (293,2K (20 °C) u 101,3 kPa). (2) Dan il-metodu għandu mnejn ma jiddetermninax b’mod akkurat il-preżenza ta’ materjali li jikkawżaw korrużjoni jekk il-kampjun ikun fih x’inibitur jew kimika oħra li tnaqqas il-korrożità tal-kampjun lir-ram. Għaldaqstant, iż-żieda ta’ dawn il-komponenti bl-għan li jitfixxklu l-eżamijiet huwa projbit. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 377 ANNESS V SISTEMI ANALITIĊI U TA’ TEĦID TA’ KAMPJUNI 1. DETERMINAZZJONI TA’ L-EMMISSJONIJIET TA’ GASSIJIET 1. 1. Introduzzjoni Sezzjoni 1. 2 u figuri 7 u 8 fihom deskrizzjonijiet dettaljati tas-sistemi tat-teħid ta’ kampjuni u analiżi rrak- komandati. Minħabba li konfigurazzjonijiet differenti jistgħu jipproduċu riżultati ekwivalenti, m’hemmx għal- fejn ikun hemm konformità eżatta ma’ figuri 7 u 8. Komponenti addizzjonali bħal tagħmir, valvoli, solenoids, pompi, u swiċċijiet jistgħu jintużaw biex tkun provduta informazzjoni addizzjonali u jkunu kordinati l-funzjonijiet tas-sistemi komponenti. Komponenti oħra li mhumiex neċessarji biex tinżamm l-akkuratezza ta’ ċerti sistemi, jistgħu jitwarrbu jekk dan ikun ibbażat fuq ġudizzju tajjeb ta’ inġinerija. Tpinġija ta’ l-Analiżi ta’ sistema ta’ gass exhaust nejj għal CO, CO2, NOx, HC ESC biss Figura 7 1. 2. Deskrizzjoni tas-Sistema Analitika Sistema analitika biex ikun determinat l-ħruġ minn gassijiet fl-istat nejj (Figura 7, ESC biss) jew imħallat (Figura 8, ETC u ESC) gass exhaust hija deskritta fuq il-bażi ta’ l-użu ta’: — analizzatur HFID għall-kejl ta’ idrokarboni; — analizzatur NDIR għall-kejl ta’ karbonju monoxide u karbonju diossidu; — analizzatur HCLD jew ekwivalenti għall-kejl ta’ ossidi tan-nitroġenu; Il-kampjun għall-komponenti kollha jista jittieħed bi probe wieħed ta’ teħid ta’ kampjuni jew b’żewġ probes ta’ teħid ta’ kampjuni li jkun jinsabu viċin u maqsumin minn ġewwa għall-analizzaturi differenti. Għandha tin- għata attenzjoni li ma jkunx hemm kondensjoni tal-komponenti ta’ l-exhaust (inkluż l-ilma u l-aċidu sulferiku) fi kwalunkwe punt tas-sistema analitika. 378 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Figura 8 Tpinġija ta’ l-Analiżi ta’ sistema ta’ gass exhaust imħallat għal CO, CO2, NOx, HC ETC, u b’għażla għall-ESC 1. 2. 1. Komponenti ta’ figuri 7 u 8 Kanna ta’ l-Exhaust EP Probe tat-teħid ta’ kampjuni ta’ gass exhaust (Figura 7 biss) Huwa rakkomandat l-użu ta’ probe magħmul minn stainless steel li jkun dritt, magħluq u b’ħafna toqob. Id-diametru ta’ ġewwa m’għandux ikun akbar mid-diametru ta’ ġewwa tal-kanna tat-teħid ta’ kampjuni. Il-ħxuna tal-ħitan tal-probe m’għandhiex tkun aktar minn 1 mm. Għandu jkun hemm minimu ta’ 3 toqob fi 3 pjani radjali differenti li jkun ta’ daqs li jkejlu bejn wieħed u ieħor l-istess fluss. Il-probe jrid ikun jestendi għal minn ta’ l-inqas 80 % tad-diametru tal-kanna ta’ l-exhaust. Jistgħu jintużaw probe wieħed jew tnejn. Probe tat-teħid ta’ kampjuni tal-Gass exhaust SP2 imħallat (Figura 8 biss) Il-probe għandu: — jkun definit bħala l-ewwel 254 mm sa 762 mm tal-linja msaħħna tat-teħid ta’ kampjuni HSL1; — jkollu minn ta’ l’anqas diametru ta’ 5 mm fuq ġewwa; — jkun installat fil-mina tat-taħlit DT (ara sezzjoni 2. 3, Figura 20) f’punt fejn l-arja mħallta u l-gass exhaust ikunu imħallta sew (jiġifieri madwar 10 diametri tal-mina ‘l isfel mill-punt minn fejn jidħol l-exhaust fil- mina tat-taħlit); — jkun il-bogħod biżżejjed (radjalment) minn probes oħra u l-ħajt tal-mina sabiex ikun ħieles mill- influwenza ta’ kwalunkwe wakes jew eddies; — jissaħħan sabiex tiżdied it-temperatura tal-gass għall-463 K ± 10 K (190°C ± 10 °C) fil-ħarġa tal-probe. Probe tat-teħid ta’ kampjuni tal-Gass exhaust CO, CO2, NOx imħallat SP3 (Figura 8 biss) Il-probe għandu: — jkun fl-istess pjan bħal SP2; — jkun il-bogħod biżżejjed (radjalment) minn probes oħra u l-ħajt tal-mina sabiex ikun ħieles mill- influwenza ta’ kwalunkwe wakes jew eddies; — jissaħħan u nsulat fuq it-tul tiegħu kollu għall-temperatura minima ta’ 328K (55 °C) biex tkun evitata l-kondensjoni ta’ l-ilma. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 379 Linja msaħħna tat-teħid ta’ kampjuni HSL1 Il-linja tat-teħid ta’ kampjuni tipprovdi kampjun tal-gass minn probe singolu għall-punt(i) tal-qsim u l-analizzatur HC. Il-linja tat-teħid ta’ kampjuni għandha: — jkollha diametru intern ta’ bejn 5 mm (minimu) u 13,5 mm (massimu), — tkun magħmula minn stainless steel jew PTFE. — iżżomm temperatura tal-ħajt ta’ 463 K ± 10 K (190 °C ± 10 °C) kif imkejjla f’kull sezzjoni msaħħna u separatament ikkontrollata, jekk it-temperatura tal-gass exhaust tal-probe tat-teħid ta’ kampjuni jkun daqs jew inqas minn 463 K (190 °C); — iżżomm temperatura tal-ħajt ta’ aktar minn 453 K (180 °C), jekk it-temperatura tal-gass exhaust fil-probe tat-teħid tal-kampjuni tkun aktar minn 463 K (190 °C); — iżżomm temperaruta tal-gass ta’ 463 K ± 10 K (190 °C ± 10 °C) mill-ewwel qabel il-filtru msaħħan F2 u l-HFID; Linja tat-teħid ta’ kampjuni NOx imsaħħna HSL2 Il-linja tat-teħid ta’ kampjuni għandha: — iżżomm temperatura tal-ħajt ta’ aktar minn 328 K sa 473 K (55 °C to 200 °C), sal-konvertitur C meta jintuża banju li jkessaħ B, u sa l-analizzatur meta banju li jkessaħ B ma jintużax. — ikun magħmul minn stainless steel jew PTFE. Linja tat-teħid ta’ kampjuni SJ għall-CO u CO2 Il-linja għandha ssir minn PTFE jew stainless steel. Tista’ tissaħħan jew imkessħa. Basket Sfond BK (għażla; Figura 8 biss) Għat-teħid ta’ kampjuni tal-konċentrazzjonijiet ta’ l-isfond. Baskett Sfond BK (għażla; Figura 8 CO u CO2 biss) Għat-teħid ta’ kampjuni tal-konċentrazzjoniet tal-kampjun. F1 imsaħħan ta’ qabel il-filtru (għażla) It-temperatura għandha tkun l-istess bħal HSL1. Filtru msaħħan F2 Il-filtru għandu jiġbed kwalunkwe partiċella solida mill-kampjun tal-gass qabel l-analizzatur. It-temperatura għandha tkun l-istess bħal HSL1. Il-filtru għandu jinbidel skond il-bżonn. Pompa tat-teħid tal-kampjuni msaħħna P Il-pompa għandha tissaħħan għat-temperatura ta’ HSL1. HC Detector It-temperatura għandha tinżamm bejn 453 K sa 473 K (180 °C to 200 °C). tal-fjamma imsaħħna (HFID) għad-determinazzjoni l-ajonizzazzjoni ta’ ta’ l-idrokarboni. CO, CO2 Analizzaturi NDIR għad-determinazzjoni tal-karbonju monoxide u karbonju diossidu (għażla jekk jintużax għad-determinazzjoni tar-relazzjoni tat-taħlit għall-kejl PT). NO Analizzatur CLD jew HCLD għad-determinazzjoni ta’ l-ossidi tan-nitroġenu. Jekk HCLD jintuża għandu jinżamm f’temperatura ta’ 328 K sa 473 K (55 °C sa 200 °C). Konvertitur C Konvertitur għandu jintuża għar-riduzzjoni katalitika ta’ NO2 sa NO qabel l-analiżi f’CLD jew HCLD. 380 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Banju li jkessaħ B (għażla) Biex tkessaħ u tikkondensa l-ilma mill-kampjun ta’ l-exhaust. Il-banju għandu jinżamm f’temperatura ta’ 273 K sa 277 K (0 °C to 4 °C) bis-silġ jew refriġerazzjoni. Hija xi ħaġa ta’ għażla jekk l-analizzatur ikun ħieles minn interferenzi tal-fwar ta’ l-ilma kif determinat fl-Anness III, Appendiċi 5, sezzjonijiet 1. 9. 1 u 1. 9. 2. jekk l-ilma jitneħħa permezz ta’ kondensjoni, it-temperatura tal-kampjun tal-gass jew il-punt tan-nida għandu jkun iċċekjat bin-nasba ta’ l-ilma jew downstream. It-temperatura tal-kampjun tal-gass jew il-punt tan-nida m’għandhiex taqbeż il-280 K (7 °C). Affarijiet li jnixxfu l-kimiċi mhumiex permessi biex jitneħħa l-ilma mill- kampjun. Sensor tat-Temperatura T1, T2, T3 Biex tiċċekja t-temperatura tan-nixxiegħa tal-gass. Sensor tat-Temperatura T4 Biex tiċċekja t-temperatura tal-konvertitur NO2-NO. Sensor tat-Temperatura T5 Biex tiċċekja t-temperatura tal-banju li jkessaħ. Gauge tal-Pressjoni G1, G2, G3 Biex tkejjel it-temperatura tal-linji li jieħdu l-kampjuni. Regolatur tal-Pressjoni R1, R2 Biex tikkontrolla l-pressjoni ta’ l-arja u tal-karburant, rispettivament, għall-HFID. Regulatur tal-Pressjoni R3, R4, R5 Biex tikkontrolla l-pressjoni fil-linji li jieħdu l-kampjuni u l-fluss lill-analizzaturi. Flowmeter FL1, FL2, FL3 Biex tiċċekja l-kampjun tar-rata ta’ fluss tal-bypass. Flowmeter FL4 sa FL6 (għażla) Biex tiċċekja r-rata ta’ fluss mill-analizzaturi. Valvoli tas-Selettur V1 sa V5 Valvoli xierqa biex jintagħżel il-kampjun, il-fluss ta’ gass tal-ftuħ jew gass żero lill-analizzaturi. Valvola Solenoid V6, V7 Biex jinqabeż il-konvertitur NO2-NO. Valvola tal-labra V8 Biex tibbilanċja l-fluss mill-konvertitur C NO2-NO u l-by-pass. Valvola tal-labra V9, V10 Biex tirregola l-flussi mill-analizzaturi. Valvola Toggle V11, V12 (għażla) Biex ibattal il-kondensjoni minn banju B. 1. 3. Analiżi NMHC (Magni b’gass NG biss) 1. 3. 1. Metodu ta’ gass kromatografiku (GC, Figura 9) Meta jkun qed jintuża l-metodu GC, volum żgħir imkejjel ta’ kampjun ikun injettat fil-kolonna analitika minn fejn tinġarr minn gass inert li jġorr. Il-kolonna tissepara l-komponenti varji skond il-punti tat-tbaqbiq tagħ- hom sabiex dawn ineħħu s-sustanzi assorbiti f’ħinijiet differenti. Jistgħu jingħaddu minn detector li jagħti sinjal elettroniku li jiddependi fuq il-konċentrazzjoni tagħhom. La darba mhix teknika ta’ l-analiżi kontinwa, tista’ biss tintuża flimkien mal-metodu tal-baskett tat-teħid ta’ kampjuni skond l-Anness III, Appendiċi 4, sez- zjoni 3. 4. 2. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 381 Għall-NMHC GC awtomatiku b’FID għandu jintuża. Għandhom jittieħdu kampjuni mill-gass exhaust għal ġo l-basket tal-kampjuni minn fejn parti għandha tittieħed u tkun injettata f’GC. Il-kampjun għandu jkun sepa- rat fi tnejn (CH4/Arja/CO u NMHC/CO2/H2O) fuq il-kolonna Porapak. Il-kolonna tal-passatur molekulari tifred is-CH4 mill-arja u s-CO qabel tgħaddi mill-FID fejn titkejjel il-konċentrazzjoni tagħha. Ċiklu komplut mill-injezzjoni ta’ kampjun wieħed għall-injezzjoni tat-tieni kampjun tista’ issir fi 30 s. Biex ikun determinat l-NMHC, il-konċentrazzjoni tas-CH4 għandha titnaqqas mill-konċentrazzjoni totali ta’ HC (ara Anness III, Appendiċi 2, sezzjoni 4. 3. 1). Figura 9 turi assemblaġġ tipiku ta’ GC li jiddetermina b’rutina s-CH4. Metodi oħra GC jistgħu jintużaw ukoll ibbażati fuq ġudizzju tajjeb ta’ inġinerija. Figura 9 Tpinġija għall-analiżi ta’ metanju (metodu GC) Komponenti ta’ Figura 9 Kolonna PC Porapak Porapak N, 180/300 μm (50/80 mesh), 610 mm tul × 2,16 mm ID għandu jintuża u jkun kondizzjonat ta’ l-anqas 12 h @ 423 K (150 °C) b’gass li jġorr qabel l-użu. Kolonna tal-passatur molekulari MSC Tip 13X, 250/350 μm (45/60 mesh), 1220 mm tul × 2,16 mm ID għandu jintuża u jkun kondizzjonat ta’ l-anqas 12 h @ 423 K (150 °C) b’gass li jġorr qabel l-użu. OV tal-Forn Sabiex il-kolonni u l-valvoli jinżammu f’temperatura stabbli għall-operazzjoni ta’ l-analizzatur, u biex ikunu kondizzjonati l-kolonni @ 423 K (150 °C) Kampjun SLP loop Tul suffiċjenti ta’ kanen ta’ stainless steel sabiex tikseb approssimament 1 cm3 ta’ volum. 382 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Pompa P Biex iġġib il-kampjun lill-kromatografu tal-gass. Tagħmir li jnixxef D Tagħmir li jnixxef li jkun fih passatur molekulari għandu jintuża biex jitneħħa l-ilma u kontaminanti oħra li jistgħu jkunu preżenti fil-gass li jġorr. HC Detector ta’ l-ijonizzazzjoni tal-fjamma (FID) li jkejjel il-konċentrazzjoni tal-metanju. Valvola ta’ l-injezzjoni kampjun V1 Sabiex inkun injettat il-kampjun meħud mill-basket tal-kampjuni permezz ta’ SL ta’ Figura 8. Għandu jkun volum baxx mejjet, magħluq għall-gass, u jisħon sa 423 K (150 °C). Valvola ta’ selezzjoni V3 Biex ikun magħżul il-gass tal-ftuħ, kampjun, jew mingħajr fluss. Valvola tal-labra V2, V4, V5, V6, V7, V8 Biex ikunu stabbiliti l-flussi tas-sistema Regolatur tal-pressjoni R1, R2, R3 Biex tikkontrolla l-fluss tal-karburant (= gass li jġorr), il-kampjun, u l-arja rispettivament). Fluss kapillari FC Biex tikkontrolla r-rata ta’ fluss ta’ l-arja lill-FID Gauge tal-pressjoni G1, G2, G3 Biex tikkontrolla l-flussi tal-karburant (= gass li jġorr), il-kampjun, u l-arja, rispettivament). Filtru F1, F2, F3, F4, F5 Filtri tal-metal sintered li jipprevenu r-ramel milli jidħol fil-pompa jew it-tagħmir. FL1 Biex tkejjel ir-rata ta’ fluss tal-kampjun by-pass. 1. 3. 2. Metodu li jaqta l-mhux metanju (NMC, Figura 10) Il-cutter jossidizza l-idrokarboni kollha barra CH4 sa CO2 u H2O, ħalli billi l-kampjun jingħadda minn NMC, is-CH4 biss ikun jinħass mill-FID. Jekk jintuża kampjun tal-baskett, sistema li tiddevja l-fluss għandha tkun installata f’SL (ara sezzjoni 1. 2, Figura 8) li biha l-fluss ikun jista’ b’mod alternattiv jgħaddi minn jew madwar il-cutter skond il-parti ta’ fuq ta’ Figura 10. Għall-kejl ta’ NMHC, iż-żewġ valuri (HC u CH4) għandhom ikunu osservati fuq l-FID u mniżżla. Jekk il-metodu ta’ integrazzjoni jintuża, NMC pariġġ ta’ FID ieħor għandu jkun installat b’mod parallel ma’ l-FID regulari f’HSL 1 (are sezzjoni 1. 2, Figura 8) skond il-parti ta’ isfel ta’ Figura 10. Għall-kejl ta’ NMHC, il-valuri taż-żewġ FID’s (HC u CH4) għandhom ikunu osservati u mniżżla. Il-cutter għandu jkun karatterizzat minn 600 K (327 °C) jew aktar qabel ix-xogħol ta’ l-eżami f’rispett ta’ l-effett katalittiku tiegħu fuq CH4 u C2H6 fil-valuri H20 li jirrapreżentaw il-kondizzjonijiet tan-nixxiegħa. Il-punt tan-nida u l-livell O2 ta’ kampjun tan-nixxiegħa ta’ l-exhaust irid ikun magħruf. Ir-rispons relattiv ta’ l-FID sa CH4 irid jitniżżel (ara Anness III, Appendiċi 5, sezzjoni 1. 8. 2). 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 383 Figura 10 Tpinġija għall-analiżi tal-metanju bil-cutter ta’ mingħajr metanju (NMC) Komponenti ta’ Figura 10 NMC cutter ta’ mingħajr metanju Biex ikunu ossidizzati l-idrokarboni kollha barra l-metanju. HC Id-detector ta’ l-ijonizzazzjoni tal-fjamma (HFID) li jkejjel il-konċentrazzjonijiet ta’ HC u CH4. It-temperatura għandha tinżamm bejn 453 K sa 473 K (180 °C sa 200 °C). Valvola tas-Selezzjoni V1 Biex ikun magħżul il-kampjun, gass żero u tal-fetħa. V1 huwa identiku għall-V2 ta’ Figura 8. Valvola V2, V3 Solenoid Biex taqbeż l-NMC. Valvola tal-labra V4 Biex ikun ibbilanċjat il-fluss mill-NMC u l-by-pass. Regulatur tal-pressjoni R1 Biex tkun ikkontrollata l-pressjoni fil-linja li tieħu l-kampjuni u l-fluss għall-HFID. R1 huwa identiku għall-R3 ta’ Figura 8. Flowmeter FL1 Biex tkejjel ir-rata tal-fluss tal-by-pass tal-kampjun. FL1 huwa identiku għall-FL1 ta’ Figura 8. 384 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 2. TAĦLIT TAL-GASS EXHAUST U DETERMINAZZJONI TAL-PARTIĊELLI 2. 1. Introduzzjoni Sezzjonijiet 2. 2, 2. 3 u 2. 4 u figuri 11 sa 22 fihom deskrizzjonijiet dettaljati tat-taħlit rakkomandat u tas- sistemi ta’ teħid ta’ kampjuni. Minħabba li konfigurazzjonijiet differenti jistgħu jipproduċu riżultati ekwivalenti, m’hemmx għalfejn ikun hemm konformità eżatta ma’ dawn il-figuri. Komponenti addizzjonali bħal tagħmir, valvoli, solenoids, pompi, u swiċċijiet jistgħu jintużaw biex tkun provduta informazzjoni addizzjonali u jkunu kordinati l-funzjonijiet tas-sistemi komponenti. Komponenti oħra li mhumiex neċes- sarji biex tinżamm l-akkuratezza ta’ ċerti sistemi, jistgħu jitwarrbu jekk dan ikun ibbażat fuq ġudizzju tajjeb ta’ inġinerija. 2. 2. Sistema ta’ taħlit bi Fluss Parzjali Sistema ta’ taħlit hija deskritta f’figuri 11 sa 19 ibbażata fuq it-taħlit ta’ parti mis-sistema ta’ l-exhaust. Qsim tan-nixxiegħa ta’ l-exhaust u l-proċess ta’ taħlit sussegwenti jista’ jsir minn tipi differenti ta’ sistemi ta’ taħlit. Għall-kollezzjonijiet sussegwenti ta’ partiċelli, il-gass exhaust imħallat kollu jew porzjon biss tal-gass exhaust imħallat huwa mgħoddi lis-sistema ta’ teħid ta’ kampjuni ta’ partiċelli (ara sezzjoni 2. 4, figura 21). L-ewwel metodu huwa deskritt bħala tip ta’ teħid ta’ kampjuni totali, it-tieni metodu bħala tip ta’ teħid ta’ kampjuni frazzjonali. Il-kalkolu tar-relazzjoni tat-taħlit tiddependi mis-sistema wżata. It-tipi li ġejjin huma rrakkomandati: Sistemi Iżokinetiċi (Figuri 11, 12) B’dawn is-sistemi, il-fluss fil-kanna tat-transfer hija mqabbla mal-fluss tqil ta’ l-exhaust f’termini ta’ veloċità tal-gass u / jew pressjoni, biex għaldaqstant ikun hemm bżonn fluss ta’ exhaust li ma jkunx disturbat u jkun uniformi fil-probe tat-teħid ta’ kampjuni. Dan normalment jinkiseb bl-użu ta’ resonator u tubu ta’ l-approċċ dritt ‘il fuq mill-punt tat-teħid ta’ kampjuni. Ir-relazzjoni tal-qsim jiġi mbagħad kalkulat minn valuri li faċil- ment jitkejjlu bħad-diametri tat-tubi. Ta’ minn jinnota li l-isokineżi tintuża biss biex jitqabblu l-kondizzjonijiet tal-fluss u mhux biex jitqabbel il-qies tad-distribuzzjoni. Dan ta’ l-aħħar normalment ma jkunx hemm bżonnu, għax il-partiċelli jkunu żgħar biżżejjed li jimxu fuq il-linji tan-nixxiegħa likwidi. Sistemi bi fluss ikkontrollat b’kejl ikkonċentrat (Figuri 13 sa 17) jħallu traċċa, bħal CO2 jew NOx li B’dawn is-sistemi, kampjun ikun meħud min-nixxiegħa tqila ta’ l-exhaust billi tkun aġġustata l-fluss ta’ l-arja mħallta u l-fluss totali ta’ l-exhaust imħallat. Ir-relazzjoni tat-taħlit hija determinata mill-konċentrazzjonijiet tal-gassijiet li fl-exhaust tal-magna. Il-konċentrazzjonijiet fil-gass exhaust imħallat u l-arja mħallta jitkejjlu, filwaqt li l-konċentrazzjoni fil-gass exhaust nejj jistgħu jew jitkejjlu direttament jew determinati mill-fluss tal-karburant u l-ekwazzjoni tal-bilanċ tal-karbonju, jekk il-komposizzjoni tal-karburant tkun magħrufa. Is-sistemi jistgħu jiġu kkalkulati mir- relazzjoni tat-taħlit ikkalkulat (Figuri 13, 14) jew mill-fluss għal ġol-kanna tat-trasferiment (Figuri 12, 13, 14). jiżviluppaw b’mod naturali Sistemi bi fluss ikkontrollat b’kejl tal-fluss (Figuri 18, 19) B’dawn is-sistemi, kampjun huwa meħud min-nixxiegħa ta’ l-exhaust tqil billi tkun issetjata l-fluss ta’ l-arja tat-taħlit u l-fluss totali ta’ l-exhaust imħallat. Ir-relazzjoni tat-taħlit huwa determinat mid-differenza taż-żewġ rati ta’ fluss. Kalibrar akkurata tal-metri tal-fluss f’relazzjoni wieħed ma’ l-ieħor hija neċessarja, minħabba li l-kobor taż-żewġ rati ta’ fluss jistgħu jwasslu għall-iżbalji sinifikanti f’relazzjonijiet għola ta’ taħlit (ta’ 15 u aktar). Il-kontroll tal-fluss huwa sempliċi billi tinżamm rata kostanti ta’ fluss u tvarja t-taħlit tat-rata ta’ fluss ta’ l-arja, jekk ikun hemm bżonn. Meta jkunu qed jintużaw sistemi ta’ fluss parzjali, trid tingħata attenzjoni biex ikunu evitati l-problemi potenzali ta’ telf ta’ partiċelli fil-kanna tat-trasferiment, li għandha tassigura li l-kampjun meħud ikun rap- preżentattiv meta jittieħed mill-exhaust tal-magna, u d-determinazzjoni tar-relazzjoni tal-qsim. Is-sistemi desk- ritti jagħtu każ ta’ dawn l-arja kritiċi. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 385 Sistema ta’ fluss parzjali bi probe iżokinetiku u teħid frazzjonali ta’ kampjuni (kontroll SB) Figura 11 Gass exhaust nejj huwa trasferit mill-kanna ta’ l-exhaust EP għall-kanna tat-taħlit DT minn ġol-kanna tat- trasferiment TT permezz ta’ probe iżokinetiku tat-teħid ta’ kampjuni ISP. Il-pressjoni differenzali tal-gass exhaust bejn il-kanna ta’ l-exhaust u d-daħla għall-probe titkejjel bit-transducer tal-pressjoni DPT. Dan is-sinjal huwa trasmess lil kontrollur tal-fluss FC1 li jikkontrolla l-tagħmir li jiġbed SB li jżomm pressjoni differenzali ta’ żero fil-ponta tal-probe. Taħt dawn il-kondizzjonijiet, il-veloċitajiet tal-gassijiet exhaust EP u ISP huma iden- tiċi, u l-fluss minn ġo l-ISP u t-TT huwa frazzjoni kostanti (maqsuma) tal-fluss tal-gass ta’ l-exhaust. Ir-relazzjoni tal-qsim hija determinata mill-cross-sectional area ta’ l-EP u l-ISP. Ir-rata ta’ fluss ta’ l-arja mħallta titkejjel bit-tagħmir FM1 li jkejjel il-fluss. Ir-relazzjoni tat-taħlit hija kalkulata mir-rata ta’ fluss ta’ l-arja u r-relazzjoni tal-qsim. Sistemi ta’ fluss parzjali bi probe iżokinetiku u teħid ta’ kampjuni frazzjonali (kontroll PB) Figura 12 Gass exhaust nejj huwa trasferit mill-kanna ta’ l-exhaust EP għall-mina ta’ l-exhaust DT minn tubu tat- trasferiment TT mill-probe iżokinetiku tat-teħid ta’ kampjuni ESP. Il-pressjoni differenzali tal-gass ta’ l-exhaust bejn il-kanna ta’ l-exhaust u d-daħla tal-probe titkejjel bit-transducer tal-pressjoni DPT. Dan is-sinjal huwa tras- mess lill-kontrollur tal-fluss FC1 li jikkontrolla t-tagħmir tal-pressjoni PB li jżomm pressjoni differenzali ta’ żero fil-quċċata tal-probe. Dan isir billi tittieħed frazzjoni żgħira ta’ l-arja mħallta liema rata ta’ fluss tkun diġa tkejjlet b’tagħmir li jkejjel il-fluss FM1, u jagħtih lil TT permezz ta’ daħla fil-kavità pnewmatika. Taħt dawn il-kondizzjonijiet, il-veloċitajiet tal-gass exhaust f’EP u ISP huma identiċi, u l-fluss minn ġo ISP u TT hija fraz- zjoni kostanti (qasma) tal-fluss tal-gass exhaust. Ir-relazzjoni tal-qasma hija determinata mill-cross-sectional area 386 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 ta’ EP u ISP. L-arja mħallta hija miġbuda minn ġo DT bit-tagħmir li jiġbed SB, u r-rata tal-fluss titkejjel b’FM1 fid-daħla għall-DT. Ir-relazzjoni tat-taħlit hija kalkulata mir-rata tal-fluss ta’ l-arja mħallta u r-relazzjoni tal- qsim. Sistema ta’ fluss parzjali b’konċentrazzjonijiet ta’ CO2 jew NOx u teħid ta’ kampjuni frazzjonali. Figura 13 Gass exhaust nejj huwa trasferit mill-kanna ta’ l-exhaust EP għall-mina ta’ l-exhaust DT mill-probe tat-teħid tal- kampjuni SP u t-tubu tat-trasferiment TT. Il-konċentrazzjonijiet ta’ gass li jimmarka (CO2 jew NOx) huma mkejjla fil-gass exhaust nejj u mħallat kif ukoll fl-arja mħallta bl-analizzatur(i) tal-gass exhaust EGA. Dawn is-sinjali huma trasmessi lill-kontrollatur tal-fluss FC2 li jikkontrolla jew il-pressjoni tat-tagħmir li jiġbed PB jew it-tagħmir li jiġbed SB biex tinżamm il-qasma ta’ l-exhaust mixtieqa u r-relazzjoni tat-taħlit f’DT. Ir-relazzjoni tat-taħlit hija kalkulata mill-konċentrazzjonijiet tal-gass li jimmarka fil-gass exhaust nejj, fil-gass exhaust imħallat, u fl-arja imħallta. Figura 14 Sistema ta’ fluss parzjali b’kejl tal-konċentrazzjoni tas-CO2, bilanċ tal-karbonju u teħid totali ta’ kampjuni 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 387 Il-gass exhaust nejj huwa trasferit mill-kanna ta’ l-exhaust EP għall-mina tat-taħlit DT minn ġol-probe tat-teħid ta’ kampjuni SP u t-tubu tat-trasferimenti TT. Il-konċentrazzjonijiet CO2 jitkejjlu fil-gass exhaust imħallat u fl-arja mħallta ma’ l-analizzattur(i) tal-gass exhaust EGA. Is-sinjali tas-CO2 u l-fluss tal-karburant GFUEL huma trasmessi jew lill-kontrollur tal-fluss FC2, jew lill-kontrollur tal-fluss FC3 tas-sistema tat-teħid ta’ kampjuni ta’ partiċelli (ara Figura 21). FC2 jikkontrolla l-pressjoni ta’ tagħmir ta’ l-infiħ PB, FC3 l-pompa tal-kampjuni P (ara Figura 21), u b’hekk tirranġa l-flussi li jidħlu u joħorġu fis-sistema sabiex tinżamm il-qasma mixtieqa ta’ l-exhaust u r-relazzjoni tat-taħlit f’DT. Ir-relazzjoni tat-taħlit hija kalkulata mill-konċentrazzjonijiet tas- CO2 u GFUEL bl-użu ta’ l-assunzjoni tal-bilanċ tal-karbonju. Figura 15 Sistema ta’ fluss parzjali mħallat b’ventur wieħed, kejl tal-konċentrazzjoni u teħid ta’ kampjuni frazzjonali Il-gass exhaust nejj huwa trasferit mill-kanna ta’ l-exhaust EP għall-mina tat-taħlit DT minn ġo probe tat-teħid ta’ kampjuni SP u l-kanna ta’ trasferiment TT minħabba l-pressjoni negattiva maħluqa mill-venturi VN f’DT. Ir-rata ta’ fluss ta’ gass minn ġo TT tiddependi mill-momentum tal-bidla fiż-żona tal-venturi, u hija għaldaqstant affetwata mit-temperatura assoluta tal-gass fil-ħruġ ta’ TT. B’konsegwenza ta’ dan, il-qasma ta’ l-exhaust għall- rata ta’ fluss għal xi mina mogħtija mhix kostanti, u r-relazzjoni ta’ taħlit b’tagħbija baxxa hija ftit anqas minn dik ta’ tagħbija kbira. Il-konċentrazzjonijiet tal-gass tal-marka (CO2 jew NOx) huma mkejjla fil-gass exhaust nejj, fil-gass exhaust imħallat, u fl-arja imħallta ma’ l-analizzatur(i) ta’ gass exhaust EGA, u r-relazzjoni ta’ taħ- lit hija kalkulata mill-valuri hekk imkejjla. 388 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Sistema ta’ fluss parzjali b’venturi tewmin jew daħliet fil-kavità twemin, kejl tal-konċentrazzjoni u teħid ta’ kampjuni frazzjonali Figura 16 Il-gass exhaust nejj huwa trasferit mill-kanna ta’ l-exhaust EP lill-mina tat-taħlit DT minn ġol-probe SP u l-kanna tat-trasferiment TT b’diviżorju tal-fluss li fih set ta’ daħliet fil-kavità jew venturi. L-ewwel waħda (FD1) hija lokalizzata fl-EP, it-tieni waħda (FD2) f’TT. Barra minn hekk, żewġ valvoli li jikkontrollaw il-pressjoni (PCV1 u PCV2) huma neċessarji biex tinżamm qasma kostanti ta’ exhaust billi tkun kontrollata l-pressjoni tat-tagħmir ta’ l-infiħ f’EP u l-pressjoni f’DT. PCV1 qiegħda n-naħa ta’ isfel ta’ SP f’EP, PCV2 bejn it-tagħmir tal-pressjoni ta’ l-infiħ PB u DT. Il-konċentrazzjonijiet tal-gass tal-marki (CO2 jew NOx) jitkejjlu fil-gass exhaust nejj, fil- gass exhaust imħallat, u fl-arja mħallta bl-analizzatur(i) tal-gass exhaust EGA. Dawn huma neċessarji biex tkun iċċekjata l-qasma ta’ l-exhaust, u tista’ tintuża biex ikunu aġġustati PCV1 u PCV2 għall-kontroll preċiż tal- qasma. Ir-relazzjoni tat-taħlit hija kalkulata mill-konċentrazzjonijiet tal-gass tal-marka. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 389 Figura 17 Sistema ta’ fluss parzjali b’kanen li jinqasmu ħafna drabi, kejl tal-konċentrazzjoni u teħid ta’ kampjuni frazzjonali Il-gass exhaust nejj huwa trasferit mill-kanna ta’ l-exhaust EP għall-mina tat-taħlit DT minn ġot-tubu tat- trasferimenti TT bid-diviżur tal-fluss FD3 li jikkonsisti f’numru ta’ tubi ta’ l-istess dimensjonijiet (diametru, tul u radius bend l-istess), installati f’EP. Il-gass exhaust minn wieħed minn dawn it-tubi jwassal għall-DT, u l-gass exhaust mill-bqija tat-tubi jgħaddi mill-kamra ta’ l-umdu DC. Għalhekk, il-qasma ta’ l-exhaust hija deter- minata min-numru totali ta’ tubi. Kontroll tal-qasma totali kostanti titlob pressjoni differenzali ta’ żero bejn DC u l-ħarġa ta’ TT, li jitkejjel bid-transducer ta’ pressjoni differenzali DPT. Pressjoni differenzali ta’ żero tin- kiseb bl-injezzjoni ta’ arja friska fid-DT fil-ħruġ tat-TT. Il-konċentrazzjonijiet tal-gass tal-marka (CO2 jew NOx) huma mkejjla fil-gass exhaust nejj, fil-gass exhaust imħallat, u fl-arja mħallta ma’ l-analizzatur(i) tal-gass exhaust EGA. Dawn huma neċessarja biex tkun iċċekjata l-qasma ta’ l-exhaust u jistgħu jintużaw biex tkun kon- trollata l-injezzjoni tar-rata ta’ fluss ta’ l-arja għall-kontroll preċiż tal-qasma. Ir-relazzjoni tat-taħlit hija kalkulata mill-konċentrazzjonijiet tal-gass tal-marka. 390 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Figura 18 Sistema ta’ fluss parzjali b’kontroll tal-fluss u teħid totali ta’ kampjuni Il-gass exhaust nejj huwa trasferit mill-kanna ta’ l-exhaust EP għall-mina ta’ l-exhaust DT mill-probe SP u t-tubu tat-trasferiment TT. Il-fluss totali mill-kanna hija aġġustata bil-kontrollur tal-fluss FC3 u l-pompa tal- kampjuni P tas-sistema ta’ teħid ta’ kampjuni ta’ partiċelli (ara Figura18). Il-fluss ta’ l-arja mħallta hiija kon- trollata mill-kontrollatur tal-fluss FC2, li jista juża GEXHW, GAIRW, jew GFUEL bħala sinjali ta’ kmand, għall- qasma mixtieqa ta’ l-exhaust. Il-kampjun tal-fluss f’DT hija d-differenza fil-fluss totali u l-flus ta’ l-arja tat- taħlit. Ir-rata ta’ fluss ta’ l-arja tat-taħlit titkejjel bit-tagħmir għall-kejl tal-fluss FM1, ir-rata totali tal-fluss bit- tagħmir għall-kejl tal-fluss FM3 tas-sistema ta’ teħid ta’ partiċelli (ara Figura 2. 1). Ir-relazzjoni tat-taħlit hija kkalkulata minn dawn iż-żewġ rati ta’ fluss. Figura 19 Sistema ta’ fluss parzjali bil-kontroll tal-fluss u teħid ta’ kampjuni frazzjonali 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 391 Il-gass exhaust nejj huwa trasferit mill-kanna ta’ l-exhaust EP lill-mina tat-taħlit DT mill-probe tat-teħid ta’ kampjuni SP u t-tubu tat-trasferiment TT. Il-qasma ta’ l-exhaust u l-fluss għal ġo DT huwa kontrollat mill- kontrollur tal-fluss FC2 li jaġġusta l-flussi (jew veloċitajiet) ta’ tagħmir tal-pressjoni PB u t-tagħmir ta’ l-infiħ SB, skond iċ-ċirkustanzi. Dan huwa possibli la darba l-kampjun meħud bis-sistema ta’ teħid ta’ kampjuni ta’ partiċelli huwa ritornat f’DT. GEXHW, GAIRW, jew GFUEL jistgħu jintużaw bħala sinjali ta’ kmand għall-FC2. Ir-rata ta’ fluss ta’ l-arja tat-taħlit huma mkejjla bit-tagħmir tal-kejl tal-fluss FM1, il-fluss totali permezz ta’ tagħmir tal-kejl tal-fluss FM2. Ir-relazzjoni tat-taħlit hija kalkulata minn dawn iż-żewġ rati ta’ fluss. 2. 2. 1. Komponenti ta’ Figuri 11 sa 19 Kanna ta’ l-exhaust EP Il-kanna ta’ l-exhaust tista’ tkun iżolata. Biex titnaqqas l-inerzja termali tal-kanna ta’ l-exhaust hija rrakkoman- data ħxuna ta’ diametru ta’ 0,015 jew inqas. L-użu ta’ sezzjonijiet flessibli għandu jkun limitat għal tul ta’ dia- metru ta’ 12 jew inqas. Il-liwjiet għandhom ikunu minimizzati biex titnaqqas id-deposizzjoni ta’ inerzja. Jekk is-sistema tkun tinkludi silencer ta’ eżami, is-silencer jista’ jkun iżolat ukoll. Għal sistema iżokinetika, il-kanna ta’ l-exhaust tkun trid ħielsa minn elbows, liwjiet u tibdil f’daqqa tad- diametru għal minn ta’ l-anqas 6 diametri ta’ kanen ‘il fuq u 3 diametri ta’ kanen ‘l isfel mill-quċċata tal-probe. Il-veloċità tal-gass fiż-żona ta’ teħid ta’ kampjuni trid tkun ogħla minn 10 m/s barra f’mod wieqaf. Tibdil fil- pressjoni tal-gass exhaust ma jridx jaqbeż il-± 500 Pa medja. Kwalunkwe passi li jittieħdu sabiex jitnaqqsu t-tibdiliet fil-pressjoni minbarra bl-użu ta’ sistema ta’ exhaust chassis-type (inkluż is-silencer u t-tagħmir ta’ l-aftertreatment) m’għandhomx jalteraw it-tħaddim tal-magna jew iwasslu għad-deposizzjoni ta’ partiċelli. Għal sistemi mingħajr probes iżokinetiċi, huwa rrakkomandat li jkun hemm kanna dritta ta’ 6 diametri ta’ kanen ‘il fuq u 3 diametri ta’ kanen ‘l isfel mill-quċċata tal-probe. Probe tat-Teħid ta’ Kampjuni SP (Figuri 10, 14, 15, 16, 18, 19) Id-diametru minimu intern għandu jkun 4 mm. Ir-relazzjoni bejn id-diametru minimu ta’ bejn il-kanna ta’ l-exhaust u l-probe għandha tkun 4. Il-probe għandu jkun kanna miftuħa li tħares ‘il fuq fuq il-kanna ta’ l-exhaust linja ċentrali, jew probe ta’ ħafna toqob kif deskritt taħt SP1 f’sezzjoni 1. 2. 1, Figura 5. Probe tat-teħid tal-kampjuni Iżokinetiku ISP (Figuri 11, 12) Il-probe tat-teħid ta’ kampjuni iżokinetiku jrid ikun installat iħares ‘il fuq fuq il-kanna ta’ l-exhaust linja ċen- trali fejn il-kondizzjonijiet tal-fluss f’sezzjoni EP huma milħuqa, u disinjati biex jipprovdu kampjun proporz- jonali tal-gass exhaust nejj. Id-diametru minimu ta’ ġewwa għandu jkun 12 mm Sistema ta’ kontroll hija neċessarja għall-qsim ta’ exhaust iżokinetiku billi tkun miżmuma pressjoni differenzali ta’ żero bejn EP u ISP. Taħt dawn il-kondizzjonijiet il-veloċitajiet tal-gass exhaust f’EP u ISP huma identiċi u l-massa tal-fluss minn ġo l-ISP hija frazzjoni kostanti tal-fluss tal-gass exhaust. L-ISP irid jitqabbad ma’ transducer differenzali tal-pressjoni DPT. Il-kontroll li jipprovdi pressjoni differenzali ta’ żero bejn EP u ISP huwa magħmul bil-kontrollur tal-fluss FC1. Diviżur tal-Fluss FD1, FD2 (Figura 16) Sett ta’ venturi jew daħliet fil-kavità huwa nstallat fil-kanna ta’ l-exhaust EP u fit-tubu tat-trasferiment TT, ris- pettivament, biex jipprovdi kampjun proporzjonali tal-gass exhaust nejj. Sistema ta’ kontroll li tikkonsisti f’żewġ valvoli li jikkontrollaw il-pressjoni PCV1 u PCV2 huma neċessarji għall-qsim proporzjonali billi jkun ikkontrollati l-pressjonijiet f’EP u DT. Diviżur tal-Fluss FD3 (Figura 17) Sett ta’ tubi (unità ta’ ħafna tubi) huwa installat fil-kanna ta’ l-exhaust EP biex tipprovdi kampjun proporzjo- nali tal-gass exhaust nejj. Wieħed mit-tubi jgħaddi l-gass exhaust lill-mina tat-taħlit DT, filwaqt li t-tubi l-oħra joħorġu l-gass lill-kamra l-umda DC. It-tubi jrid ikollhom l-istess dimensjonijiet (l-istess diametru, tul, radius tal-liwja), sabiex il-qasma ta’ l-exhaust tiddependi minn numru totali ta’ tubi. Sistema ta’ kontroll hija neċes- sarja għall-qsim proporzjonali billi tinżamm pressjoni differenzali ta’ żero bejn il-ħruġ ta’ l-unità tat-tubi mul- tipli f’DC u l-ħruġ ta’ TT. Taħt dawn il-kondizzjonijiet, il-veloċitajiet tal-gass exhaust f’EP u FD3 huma 392 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 proporzjonali, u l-fluss TT huwa frazzjoni kostanti tal-fluss tal-gass exhaust. Iż-żewġ punti jridu jkunu kon- nessi għal ma’ transducer ta’ pressjoni differenzali DPT. Il-kontroll li jipprovdi pressjoni differenzali ta’ żero huwa magħmul bil-kontrollur tal-fluss FC1. Analizzatur tal-gass exhaust EGA (Figuri 13, 14, 15, 16, 17) Analizzaturi tas-CO2 jew NOx jistgħu jintużaw (bil-metodu tal-bilanċ tal-karbonju CO2 biss). L-analizzaturi għandhom ikunu kalibrati bħall-analizzaturi għall-kejl ta’ ħruġ ta’ gassijiet. Analizzatur wieħed jew aktar jistgħu jintużaw biex ikunu determinati d-differenzi tal-konċentrazzjoni. L-akkuratezza tas-sistemi ta’ kejl trid tkun dik li l-akkuratezza GEDFW,I tkun bejn ± 4 %. Tubu tat-Trasferiment TT (Figuri 11 sa 19) It-tubu tat-trasferiment għandu jkun: — Qasir kemm jista’ jkun, pero mhux aktar minn 5 m fit-tul. — Daqs jew akbar mid-diametru tal-probe, pero mhux aktar minn 25 mm f’diametru. — Joħroġ minn fuq il-linja tan-nofs tal-mina tat-taħlit u jipponta ‘l isfel. Jekk it-tubu jkun metru jew inqas f’tul, għandu jkun iżolat b’materjal b’konduttività termali massima ta’ 0,05 W/m*K bi ħxuna radjali nsulata li tikkorrispondi għad-diametru tal-probe. Jekk it-tubu jkun itwal minn metru, irid ikun insulat u msaħħan għall-temperatura minima tal-ħajt ta’ 523 K (250 °C). Transducer tal-pressjoni differenzali DPT (Figuri 11, 12, 17) It-transducer tal-pressjoni differenzali għandu jkollu limiti ta’ ± 500 Pa jew inqas. Kontrollur tal-fluss FC1 (Figuri 11, 12, 17) Għal sistemi differenzali ta’ żero bejn l-EP u l-ISP. L-aġġustament jista’ jsir billi: iżokinetiċi (Figuri 11,12), kontrollur tal-fluss huwa neċessarju biex tinżamm pressjoni a) b) tkun ikkontrollata l-veloċità jew il-fluss tat-tagħmir ta’ l-infiħ SB u tinżamm veloċità jew fluss kostanti fit-tagħmir tal-pressjoni PB waqt kull mod (Figura 11) jew jkun aġġustat it-tagħmir ta’ l-infiħ SB għall-massa kostanti ta’ fluss tal-gass exhaust likwidu mħallat u tik- kontrolla l-fluss tat-tagħmir tal-pressjoni PB, u allura l-kampjun tal-fluss ta’ l-exhaust f’reġjun fit-tarf tat- tubu tat-trasferiment TT (Figura 12). Fil-każ ta’ sistema ta’ pressjoni kkontrollata l-iżball li jkun fadal fil-ħolqa tal-kontroll ma jridx jaqbeż ± 3 Pa. It-tibdil fil-pressjoni fil-mina tat-taħlit ma jridx jaqbeż ± 250 Pa medja. Għall-sistema ta’ ħafna tubi (Figura 17), kontrollur tal-fluss huwa neċessarju għal qsim proporzjonali ta’ l-exhaust biex iżomm pressjoni differenzali ta’ żero bejn il-ħruġ ta’ l-unità ta’ ħafna tubi u l-ħruġ ta’ TT. L-aġġustament isir billi tikkontrolla l-injezzjoni tar-rata tal-fluss f’DT fil-ħarġa ta’ TT. Valvola tal-Kontroll tal-Pressjoni PCV1, PCV2 (Figura 16) Żewġ valvoli tal-kontroll tal-pressjoni huma neċessarji għas-sistemi tewmija ta’ venturi / daħliet fil-kavità għall-fluss proporzjonali li jaqsam billi jikkontrolla l-backpressure ta’ EP u l-pressjoni f’DT. Il-valvoli għandhom ikunu lokalizzata ‘l isfel ta’ SP f’EP u bejn PB u DT. Kamra ta’ l-umdu DC (Figura 17) Kamra ta’ l-umdu għandha tkun installata fil-ħruġ ta’ l-unità ta’ ħafna tubi biex tnaqqas il-bidliet fil-pressjoni fil-kanna ta’ l-exhaust. Venturi VN (Figura 15) Venturi huwa stallat f’mina tat-taħlit DT biex joħloq pressjoni negattiva fir-reġjun ta’ l-emmissjonijiet tat- tubu tat-trasferiment TT. Ir-rata ta’ fluss tal-gass minn ġo TT hija determinata bil-bidla fil-momentum fiż- żona tal-venturi, u hija bażikament proporzjonali għar-rata tal-fluss tat-tagħmir tal-pressjoni PB li jwassal għal relazzjoni kostanti ta’ taħlit. Minħabba li l-bidla fil-momentum hija affetwata mit-temperatura fil-ħarġa ta’ TT u d-differenza fil-pressjoni bejn EP u DT, ir-relazzjoni attwali tat-taħlit hija ftit aktar baxxa minn 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 393 b’tagħbija baxxa milli b’tagħbija għolja. Kontrollur tal-fluss FC2 (Figuri 13, 14, 18, 19, għażla) Kontrollur tal-fluss jista’ jintuża biex jikkontrolla l-fluss tat-tagħmir tal-pressjoni PB u / jew it-tagħmir ta’ l-infiħ SB. Jista’ jkun konness ma’ l-exhaust, l-arja tad-dħul, jew is-sinjali tal-fluss tal-karburant u / jew is-CO2 jew NOx sinjali diffeerenzali. Meta tkun qed tintuża ħażna ta’ arja kompressata (Figura 18), l-FC2 jikkontrolla direttament il-fluss ta’ l-arja. Tagħmir l ikejjel il-fluss FM1 (Figuri 11, 12, 18, 19) Meter tal-gass jew tagħmir ieħor li jkejjel il-fluss biex ikejjel it-taħlit ta’ l-arja tal-fluss. FM1 huwa għażla jekk it-tagħmir tal-pressjoni PB ikun kalibrat biex ikejjel il-fluss. Tagħmir li jkejjel il-fluss FM2 (Figura 19) Il-meter tal-gass jew tagħmir ieħor tal-fluss li jkejjel il-fluss tal-gass exhaust likwidu mħallat. FM2 huwa għażla jekk it-tagħmir ta’ l-infiħ SB ikun kalibrat biex ikejjel il-fluss. Tagħmir tal-pressjoni PB (Figuri 11, 12, 13, 14, 15, 16, 19) Sabiex tikkontrolla r-rata ta’ fluss ta’ taħlit ta’ l-arja, PB jista’ jitqabbad mal-kontrolluri tal-fluss FC1 jew FC2. PB m’hemmx bżonnu meta tkun qed tintuża valvola farfett. PB jista’ jintuża biex jitkejjel il-fluss ta’ l-arja tat- taħlit, jekk kalibrat. Tagħmir ta’ l-Infiħ SB (Figuri 11, 12, 13, 16, 17, 19) Għal sistemi ta’ teħid ta’ kampjuni frazzjonali biss. SB jista’ jintuża biex jitkejjel il-fluss tal-gass exhaust likwidu mħallat, jekk kalibrat. Filtru ta’ l-arja mħallta DAF (Figuri 11 sa 19) Huwa rrakkomandat li l-arja tal-fluss tkun iffiltrata u mgħarrka bil-faħam biex ikunu eliminata l-idrokarboni fl-isfond. Fuq talba tal-produttur tal-magna l-arja mħallta għandhom jittieħdu kampjuni minnha skond il-prattiċi tajba ta’ l-inġinerija biex ikunu determinati l-livelli ta’ partiċelli fl-isfond, li jistgħu mbagħad jit- naqqsu mill-valuri mkejjla fl-exhaust imħallat. Mina tat-taħlit DT (Figuri 11 sa 19) Il-mina tat-taħlit: — għandha tkun ta’ tul suffiċjenti biex tikkawża taħlit komplut ta’ l-exhaust u l-arja mħallta taħt kondizzjonijiet ta’ fluss turbulenti; — għandha tkun magħmula minn stainless steel bi: — ħxuna / dijametru ta’ 0,025 jew anqas għall-mini tat-taħlit b’diametru interni in bar inn 75 mm; — ħxuna nominali ta’ mhux anqas minn 1,5 mm għall-mini tat-taħlit b’diametri interni ta’ daqs jew anqas minn 75 mm; — għandha tkun minn ta’ l-anqas b’diametru ta’ 75 mm għat-tip ta’ teħid ta’ kampjuni frazzjonali; — huwa rrakkomandat li tkun minn ta’ l-anqas 25 mm f’diametru għat-tip totali ta’ teħid ta’ kampjuni; — tista’ tissaħħan sa mhux aktar minn 325 K (52 °C) temperatura tal-ħajt billi tissaħħan direttament jew b’arja imħallta ta’ qabel tissaħħan, sakemm it-temperatura ta’ l-arja ma taqbiżx it-325K (52 °C) qabel l-introduzzjoni ta’ l-exhaust fil-mina tat-taħlit; — tista’ tkun insulata. L-exhaust tal-magna għandu jitħallat sew ma’ l-arja imħallta. Għal sistemi ta’ teħid ta’ kampjuni frazzjonali, il-kwalità tat-taħlit għandha tkun iċċekjata wara l-introduzzjoni għas-servizz permezz ta’ profil CO2 tal-mina bil-magna taħdem (minn ta’ l-anqas erba’ punti ta’ kejl spazjati l-istess). Jekk ikun hemm bżonn, tista’ tintuża daħla fil-kavità għat-taħlit. 394 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Nota: Jekk it-temperatura tal-madwar viċin il-mina tat-taħlit (DT) tkun taħt 293K (20 °C), iridu jittieħdu prekawzjonijiet biex ikun evitat it-telf ta’ partiċelli fuq il-ħitan kiesħa tal-mina tat-taħlit. Għaldaqs- tant, it-tisħin u / jew insulazzjoni tal-mina fil-limiti mogħtija hawn fuq huwa rrakkomandat. B’tagħbija għolja, il-mina tista’ titkessaħ b’metodi mhux aggressivi bħal fan li jiċċirkola, sakemm it-temperatura tal-medju li jkessaħ ma tkunx taħt it-293K (20 °C). L-exchanger tas-sħana HE (Figuri 16, 17) L-exchanger tas-sħana għandu jkun ta’ kapaċità biżżejjed biex iżomm temperatura fid-daħla tat-tagħmir ta’ l-infiħ SB fil-limiti ta’ ± 11K tal-medja tat-temperatura operattiva osservata waqt l-eżami. 2. 3 Sistema ta’ fluss ta’ taħlit sħiħ Sistema ta’ taħlit hija deskritta f’Figura 20 ibbażata fuq l-exhaust totali bl-użu tal-kunċett ta’ CVS (Teħid kos- tanti tal-volum tal-kampjuni). Il-volum totali tat-taħlit ta’ l-exhaust u l-arja mħallta jrid jitkejjel. Tista’ tintuża jew sistema PDP jew sistema CFV. Għall-kollezzjoni sussegwenti ta’ partiċelli, kampjun tal-gass exhaust imħallat huma mgħoddi lis-sistema ta’ tehid ta’ kampjuni ta’ partiċelli (sezzjoni 2. 4, figuri 21 u 22). Jekk dan isir direttament, huwa riferut bħala taħlit waħdieni. Jekk il-kampjun jitħallat darb’oħra fil-mina sekondarja tat-taħlit, huwa riferut bħala taħlit doppju. Dan huwa utli, jekk it-temperatura tal-wiċċ tal-filtru ma tkunx tista’ tintlaħaq bit-taħlit waħdieni. Għalkemm parzjalment sistema ta’ taħlit, is-sistema ta’ taħlit doppju huwa deskritt bħala modifika tas-sistema ta’ teħid ta’ partiċelli f’sezzjoni 2. 4, Figura 22, la darba taqsam il-biċċa l-kbira tal-partijiet ma’ sistema tipika ta’ teħid ta’ kampjuni ta’ partiċelli. Figura 20 Sistema ta’ fluss imħallat sħiħ L-ammont totali ta’ gass exhaust nejj huwa mħallat fil-mina tat-taħlit DT ma’ l-arja mħallta. Ir-rata ta’ fluss ta’ gass exhaust imħallat titkejjel jew b’ Positive Displacement Pump PDP jew bi Critical Flow Venturi CFV. Exchanger tas-sħana HE jew fluss ta’ kumpens elettroniku EFC jista’ jintuża għat-teħid proporzjoanli ta’ kampjuni ta’ par- tiċelli u għad-determinazzjoni tal-fluss. La darba d-determinazzjoni tal-massa tal-partiċelli hija bbażata fuq fluss totali ta’ gass exhaust imħallat, ir-relazzjoni tat-taħlit m’hemmx għalfejn tkun kalkulata. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 395 2. 3. 1. Komponenti ta’ Figura 20 Kanna ta’ l-exhaust EP l-exhaust tal-kanna ta’ l-exhaust mill-ħruġ ta’ It-tul tal-magna, ħruġ tat-turbocharger jew tagħmir ta’ l-aftertreatment sal-mina tat-taħlit m’għandux jaqbeż l-10 m. Jekk il-kanna ta’ l-exhaust ‘l isfel mill-manifold ta’ l-exhaust tal-magna, ħruġ tat-turbocharger jew tagħmir ta’ l-aftertreatment jaqbeż l-4 m tul, it-tubi l-oħra kollha li huma itwal minn 4 m’għandhomx ikunu iżolati, barra smokemeter fil-linja, jekk jintuża. Il-ħxuna radjali ta’ l-insulazzjoni trid tkun minn ta’ l-anqas 25 mm. Il-konduttività termali tal-materjal użat għall-insulazzjoni jrid ikollu valur ta’ mhux aktar minn 0,1 Wlmk imkejjel meta f’673K. Biex titnaqqas l-inerzja termali tal- kanna ta’ l-exhaust ħxuna ta’ diametru relazzjonali ta’ 0,015 jew anqas huwa rrakkomandat. L-użu ta’ sez- zjoni flessibli għandu jkun limitat għall-tul f’relazzjoni mad-diametru ta’ 12 jew anqas. PDP Positive displacement pump Il-meters PDP fluss totali ta’ l-exhaust imħallat minn numru ta’ revoluzzjonijiet tal-pompa u spjazzament tal- pompa. Il-backpressure tas-sistema ta’ l-exhaust ma tridx titbaxxa artifiċjalment bill-PDP jew is-sistema ta’ dħul l-exhaust imkejjla bis-sistema PDP taħdem għandha tibqa’ fil- ta’ arja mħallta. Backpressure statika ta’ limiti ± 1,5 kPa tal-pressjoni statika mkejjla mingħajr konnessjoni għal mal-PDP b’veloċità u tagħbija iden- tiċi. It-temperatura tat-taħlit ta’ gass immedjatament qabel il-PDP għandha tkun fil-limiti ± 6 K tat- temperatura medja tat-tħaddim osservata waqt l-eżami, meta ma jintuża l-ebda kumpens għall-fluss. Kumpens għall-fluss jista’ jintuża biss jekk it-temperatura fid-daħla għall-PDP ma taqbiżx it-323K (50 °C). CFV Venturi ta’ Fluss Kritiku Is-CFV ikejjel il-fluss totali ta’ exhaust imħallat billi jżomm il-fluss f’kondizzjonijiet ċċowkjati (fluss kritiku). Backpressure statika ta’ l-exhaust imkejjla bis-sistema CFV taħdem għandha tibqa’ fil-limiti ± 1,5 kPa tal- pressjoni statika mkejjla mingħajr konnessjoni mas-CFV b’veloċità u tagħbija identiċi. It-temperatura tat- taħlita tal-gass immedjatament qabel is-CFV għandha tkun fil-limiti ± 11 K tal-medja tat-temperatura ope- rattiva ossevata waqt l-eżami, meta ma jintużax kumpens għall-fluss. Exchanger tas-sħana HE (għażla, jekk jintuża EFC) L-exchanger tas-sħana għandu jkun ta’ kapaċità suffiċjenti li jżomm it-temperatura fil-limiti rikjesti hawn fuq. EFC Electronic flow compensation (mhux obbligatorja, jekk jintuża HE) Jekk it-temperatura tad-dħul jew għall-PDP jew għas-CFV ma tinżammx fil-limiti ta’ hawn fuq, sistema ta’ kumpens tal-fluss hija neċessarja għall-kejl kontinwu tar-rata tal-fluss u kontroll tat-teħid ta’ kampjuni pro- porzjonali fis-sistema ta’ partiċelli. Għal dan l-għan, is-sinjali tar-rata tal-fluss imkejjla kontinwament jintu- żaw biex tkun korretta r-rata ta’ fluss tal-kampjun mill-filtri tas-sistema ta’ teħid ta’ kampjuni tal-partiċelli (ara sezzjoni 2. 4, figuri 21, 22), kif suppost. Mina tat-taħlit DT Il-mina tat-taħlit: — għandha tkun żgħira biżżejjed fid-diametru biex tikkawża fluss turbolenti (Numru Reynolds akbar minn 4 000) u ta’ tul suffiċjenti biex jikkawża taħlit sħiħ ta’ l-exhaust u l-arja mħallta; daħla fil-kavità għat-taħlit tista’ tintuża; — għandha tkun minn ta’ l-anqas 460 mm f’diametru b’sistema waħdanija ta’ taħlit; — għandha tkun minn ta’ l-anqas 210 mm f’diametru b’sistema doppja ta’ taħlit; — tista’ tkun iżolata. L-exhaust tal-magna għandu jkun dirett l-isfel fil-punt fejn ikun introdott fil-mina tat-taħlit, u mħallat sew. 396 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Meta jkun qed jintuża taħlit waħdieni, kampjun mill-mina tat-taħlit huwa trasferit lis-sistema ta’ teħid ta’ kampjuni ta’ partiċelli (sezzjoni 2. 4, Figura 21). Il-kapaċità tal-fluss tal-PDP jew CFV trid tkun suffiċjenti biex iżżomm l-exhaust imħallat f’temperatura ta’ inqas minn jew daqs 325K (52 °C) immedjatament qabel il-filtru primarju tal-partiċelli. Meta jkun qed juża taħlit doppju, kampjun mill-mina tat-taħlit huwa trasferit lill mina sekondarja tat-taħlit fejn jiġi mħallat aktar, u mbagħad mgħoddi mill-filtri tat-teħid tal-kampjuni (sezzjoni 2. 4, Figura 22). Il-kapaċità tal-fluss tal-PDP jew CFV trid tkun biżżejjed biex iżżomm in-nixxiegħa ta’ exhaust imħallat fid-DT f’temperatura ta’ l-anqas minn jew daqs 464K (191 °C) fiż-żona tat-taħlit ta’ kampjuni. Is-sistema sekondarja ta’ taħlit għandha tipprovdi biżżejjed taħlit ta’ l-arja mħallta sekondarja biex żżomm in-nixxiegħa ta’ exhaust imħallat doppju f’temperatura inqas jew daqs 325 K (52 °C) immedjatament qabel il-filtru primarju tal- partiċelli. Filtru ta’ l-arja mħallta DAF Huwa rrakkomandat li l-arja mħallta li tkun iffiltrata u mgħarrka bil-faħam biex telimina l-idrokarboni fl-isfond. Fuq talba tal-produttur tal-magna l-arja mħallta għandu jittieħed kampjun minnha skond il-prattiċi tajba ta’ l-inġinerija biex ikunu determinati l-livelli ta’ partiċelli fl-isfond, li jistgħu mbagħad jitnaqqsu mill- valuri mkejjla fl-exhaust imħallat. Probe tat-teħid ta’ kampjuni tal-partiċelli PSP Il-probe huwa s-sezzjoni li tmexxi tal-PTT u: — għandu jkun installat iħares ‘il fuq lejn punt fejn l-arja mħallta u l-gass exhaust huma mħallta sew, iġifieri, fuq il-mina tat-taħlit (DT) linja ċentrali bejn wieħed u ieħor 10 diametri ta’ mina ‘l isfel mill-punt fejn l-exhaust jidħol fil-mina tat-taħlit; — għandu jkunu ta’ diametru intern minimu ta’ 12 mm; — jista’ jissaħħan sa mhux aktar minn 325K (52 °C) temperatura tal-ħajt billi jidderiġi s-sħana jew billi l-arja mħallta tissaħħan qabel, basta t-temperatura ta’ l-arja ma taqbiżx it-325K (52 °C) qabel l-introduzzjoni ta’ l-exhaust fil-mina tat-taħlit; — jista’ jkun iżolat. 2. 4. Sistema ta’ Teħid ta’ Kampjuni ta’ Partiċelli Is-sistema ta’ teħid ta’ kampjuni ta’ partiċelli hija neċessarja biex tiġbor il-partiċelli fuq il-filtru tal-partiċelli. Fil-każ ta’ teħid ta’ kampjuni totali bi fluss likwidu parzjali, li jikkonsisti milli tgħaddi l-kampjun kollu ta’ l-exhaust mill-filtri, it-taħlit (ara sezzjoni 2. 2, figuri 14, 18) u s-sistema ta’ teħid ta’ kampjuni s-soltu mill- unità integrali. Fil-każ ta’ teħid ta’ kampjuni frazzjonali bi fluss imħallat parzjalment jew sħiħ, li jikkonsisti milli tgħaddi mill-filtri porzjon biss ta’ l-exhaust imħallat, it-taħlit (sezzjoni 2. 2, figuri, 11,12,13,15,16,17,17; sezzjoni 2. 3, Figura 20) u sistemi ta’ teħid ta’ kampjuni s-soltu mill-unitajiet differenzali. F’din id-Direttiva, is-sistema doppja ta’ taħlit (Figura 22) ta’ sistema sħiħa ta’ fluss hija meqjusa bħala modi- fika speċifika ta’ sistema tipika ta’ teħid ta’ kampjuni, bħal kontenituri tal-filtri u pompa li tieħu l-kampjuni, u xi karatteristiċi oħra tat-taħlit, bħal ħażna ta’ arja mħallta u mina ta’ taħlit sekondarju. Sabiex ikun evitat xi impatt fuq il-ħoloq tal-kontroll, huwa rrakkomandat li l-pompa tal-kampjun tkun qed taħdem matul il-proċedura kollha ta’ l-eżami. Għall-metodu f’filtru waħdieni, sistema ta’ bypass għandha tin- tuża biex tgħaddi l-kampjun mill-filtri ta’ teħid tal-kampjuni fil-ħinijiet mixtieqa. Interferenzi fil-proċedura tas-switching fuq il-ħoloq tal-kontroll trid tkun minimizzata. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 397 Figura 21 Sistema ta’ Teħid ta’ Kampjuni ta’ Partiċelli Kampjun tal-gass exhaust mħallat huwa meħud mill-mina tat-taħlit DT tas-sistema ta’ taħlit ta’ fluss parzjali jew fluss sħiħ mill-probe tat-teħid tal-kampjuni PSP u t-tubu tat-trasferiment tal-partiċelli PTT permezz tal- pompa tat-teħid ta’ kampjuni P. Il-kampjun jingħadda minn kontenitur(i) tal-filtru FH li fih il-filtri tat-teħid ta’ kampjuni tal-partiċelli. Ir-rata ta’ fluss tal-kampjun hija kontrollata mill-kontrollur tal-fluss FC3. Jekk jin- tuża l-fluss elettroniku kumpensat EFC (ara Figura 20), il-fluss ta’ gass exhaust imħallat jintuża bħala sinjal ta’ kmand għal FC3. Figura 22 Sistema ta’ taħlit doppju (sistema ta’ fluss sħiħ biss) Kampjun tal-gass exhaust mħallat jittieħed mill-mina tat-taħlit DT tas-sistema ta’ taħlit ta’ fluss sħiħ mill-probe tat-teħid tal-kampjuni PSP u t-tubu tat-trasferiment tal-partiċelli PTT għall-mina sekondarja SDT, fejn titħal- lat darb’oħra. Il-kampjun jingħadda minn kontenitur(i) tal-filtru FH li fih il-filtri tat-teħid ta’ kampjuni tal- partiċelli. Ir-rata ta’ fluss ta’ l-arja mħallta hija normalment kostanti filwaqt li r-rata ta’ fluss tal-kampjun hija kontrollata mill-kontrollur tal-fluss FC3. Jekk jintuża l-fluss elettroniku ta’ kumpens EFC (ara Figura 20), jin- tuża l-fluss totali ta’ gass exhaust imħallat bħala sinjal ta’ kmand għall-FC3. 398 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 2. 4. 1. Komponenti ta’ figuri 21 u 22 Tubu tat-trasferiment tal-partiċelli PTT (Figuri 21, 22) It-tubu tat-trasferiment tal-partiċelli ma jridx jaqbeż il-1 020 mm f’tul, u jrid jiċċekken fit-tul kull meta pos- sibli. Fejn japplika (iġifieri, għall-fluss parzjali ta’ sistemi ta’ teħid ta’ kampjuni frazzjonali mħallta u għall- sistemi ta’ fluss sħiħ), it-tul tal-probes tal-kampjun (SP, ISP, PSP, rispettivament, are sezzjonijiet 2 u 2. 3) għandhom ikunu nklużi. Id-dimensjoniet huma validi għall-: — fluss parzjali ta’ tip ta’ teħid ta’ kampjuni frazzjonali u s-sistema ta’ fluss sħiħ ta’ taħlit waħdieni mill- quċċata tal-probe (SP, ISP, PSP, rispettivament) sal-kontenitur tal-filtru; — fluss parzjali ta’ tip ta’ sistema ta’ teħid ta’ kampjuni totali mill qiegħ tal-mina tat-taħlit sal-kontenitur tal-filtru; — fluss sħiħ doppju tas-sistema tat-taħlit mill-quċċata tal-probe (PSP) għall-mina sekondarja tat-taħlit. It-tubu tat-trasferiment: — jista’ jissaħħan għal mhux aktar minn 325K (52 °C) tat-temperatura tal-ħajt billi jissaħħan direttament jew billi jissaħħan qabel l-arja mħallta, sakemm it-temperatura ta’ l-arja ma taqbiżx 325 K (52 °C) qabel l-introduzzjoni ta’ l-exhaust fil-mina tat-taħlit; — jista’ jkun insulat. Mina sekondarja tat-taħlit SDT (Figura 22) Il-mina sekondarja tat-taħlit għandu jkollha minimu ta’ diametru ta’ 75 mm, and għandha tkun ta’ tul biż- żejjed sabiex jipprovdi ħin ta’ residenza ta’ mill-inqas 0,25 sekondi għall-kampjun ta’ taħlit doppju. Il-kontenitur primarju tal-filtru FH għandu jitqiegħed mat-300 mm mill-ħruġ ta’ l-SDT. Il-mina tat-taħlit sekondarju: — tista’ tissaħħan għal mhux aktar minn 325K (52 °C) tat-temperatura tal-ħajt billi tissaħħan direttament jew billi tissaħħan qabel l-arja mħallta, sakemm it-temperatura ta’ l-arja ma taqbiżx 325 K (52 °C) qabel l-introduzzjoni ta’ l-exhaust fil-mina tat-taħlit; — tista’ tkun insulata. Kontenitur(i) tal-Filtru FH (Figuri 21, 22) Għall-filtri primarji u ta’ emerġenza jista’ jintuża filtru wieħed ta’ ilqugħ jew filtru separat ta’ ilqugħ. Għandhom jintlaħqu r-rekwiżiti ta’ l-Anness III, Appendiċi 4, sezzjoni 4. 1. 3. Il-kontenitur(i) tal-filtri: — jista’ jissaħħan għal mhux aktar minn 325 K (52 °C) tat-temperatura tal-ħajt billi jissaħħan direttament jew billi jissaħħan qabel l-arja mħallta, sakemm it-temperatura ta’ l-arja ma taqbiżx 325 K (52 °C) qabel l-introduzzjoni ta’ l-exhaust fil-mina tat-taħlit; — jista’ jkun insulat. Pompa tat-teħid ta’ kampjuni P (Figuri 21, 22) Il-pompa tat-teħid ta’ kampjuni ta’ partiċelli għandha titqiegħed l-bogħod kemm jista’ jkun mill-mina sabiex id-daħla tat-temperatura tal-gass tinżamm kostanti (± 3 K), jekk il-fluss ta’ korrezjoni b’FC ma jintużax. Pompa ta’ l-arja mħallta DP (Figura 22) Il-pompa ta’ l-arja mħallta għandha titqiegħed fejn l-arja tat-taħlit sekondarja tkun provduta b’temperatura ta’ 298 K ± 5 K (25 °C ± 5 °C), jekk l-arja mħallta ma tissaħħanx qabel. Kontrollur tal-Fluss FC3 (Figuri 21, 22) Kontrollur tal-flus għandu jintuża biex jikkumpensa r-rata ta’ fluss tal-kampjun tal-partiċelli għat-temperatura u l-varjazzjonijiet tal-backpressure fil-mixja tal-kampjun, jekk ma jkunx hemm mezzi oħra. Il-kontrollur tal- fluss huwa neċessarju jekk il-fluss elettroniku tal-kumpens EFC (ara Figura 20) jintuża. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 399 Tagħmir li jkejjel il-fluss FM3 (Figuri 21, 22) Il-meter tal-gass jew tagħmir tal-fluss għall-kampjun tal-fluss ta’ partiċelli għandu jitqiegħed ‘il bogħod biż- żejjed mill-pompa tat-teħid ta’ kampjuni P sabiex id-daħla tat-temperatura tal-gass tibqa’ kostanti (± 3 K), jekk ma tintużax il-korrezzjoni tal-fluss b’FC3. Tagħmir li jkejjel il-fluss FM4 (Figura 22) Il-meter tal-gass jew it-tagħmir tal-fluss għall-fluss ta’ l-arja mħallta għandu jitqiegħed sabiex id-daħla tat- temperatura tal-gass tibqa’ 298 K ± 5 K (25 °C ± 5 °C). Valvola tal-ballun BV (għażla) Il-valvola tal-ballun għandu jkollha diametru intern li jkun mhux inqas mid-diametru intern ta’ tubu tat- trasferiment tal-partiċelli PTT, u ħin ta’ switching ta’ inqas minn 0,5 sekondi. Nota: Jekk it-temperatura tal-madwar viċin ta’ PSP, PTT, SDT, u FH tkun taħt 293K (20 °C), għandhom jit- tieħdu l-prekawzjonijiet biex ikun evitat it-telf ta’ partiċelli fuq il-ħitan kiesħa ta’ dawn il-partijiet. Għalhekk, tisħin u / jew insulazzjoni ta’ dawn il-partijiet fil-limiti mogħtija fid-deskrizzjonijiet ris- pettivi huwa rrakkomandat. Huwa wkoll rrakkomandat li t-temperatura tal-wiċċ tal-filtru waqt it-teħid tal-kampjuni ma tkunx anqas minn 293 K (20 °C). B’tagħbija ogħla, il-partijiet ta’ hawn fuq jistgħu jitkessħu b’metodi mhux aggressivi bħal fan li jiċċirkola, sakemm it-temperatura tal-mezz li jkessaħ ma tkunx inqas minn 293K (20 °C). 3. DETERMINAZZJONI TAD-DUĦĦAN 3. 1. Introduzzjoni Sezzjonijiet 3. 2 u 3. 3 u figuri 23 u 24 fihom deskrizzjonijiet dettaljati tas-sistemi ta’ opacimeter rrakkoman- dat. Minħabba li konfigurazzjonijiet varji jistgħu jipproduċu riżultati simili, m’hemmx għalfejn ikun hemm konformità eżatta ma’ figuri 23 u 24. Komponenti addizzjonali bħal tagħmir, valvoli, solenoids, pompi, u swiċċijiet jistgħu jintużaw biex jipprovdu informazzjoni addizzjonali u jikkordinaw il-funzjonijiet tas-sistemi komponenti. Komponenti oħra li mhumiex neċessarji biex iżommu l-akkuratezza fuq uħud mis-sistemi, jistgħu jkunu esklużi jekk din l-esklużjoni tkun ibbażata fuq ġudizzju ta’ inġinerija tajba. Il-prinċipju ta’ kejl huwa li d-dawl huwa trasmess minn ġo tul speċifiku tad-duħħan li jrid jitkejjel u dak il-proporzjon ta’ dawl inċidentali li tilħaq ir-riċevitur jintuża biex ikunu assessjati l-proprjetajiet ta’ l-oskurità tad-dawl ta’ medju. Il-kejl tad-duħħan jiddependi fuq id-disinn ta’ l-apparat, u jista’ jsir fil-kanna ta’ l-exhaust (opacimeter bi fluss sħiħ fil-linja), fit-tarf tal-kanna ta’ l-exhaust (fluss sħiħ tmiem tal-linja opacimeter) jew billi jittieħed kampjun mill-kanna ta’ l-exhaust (opacimeter ta’ fluss parzjali). Għad-determinazzjoni ta’ l-assorbiment tal-ko-effiċjenti tad-dawl mis-sinjal tan-nuqqas ta’ viżibbilità, it-tul tal-mixja ottika tat-tagħmir għandha tkun fornita mill-produttur tat-tagħmir. 3. 2. Opacimeter bi Fluss Sħiħ Żewġ tipi ġenerali ta’ opacimeters bi fluss sħiħ jistgħu jintużaw (Figura 23). Bl-opacimeter ta’ ġewwa l-linja, in-nuqqas ta’ viżibbilità tar-rixa kollha ta’ l-exhaust fil-kanna ta’ l-exhaust titkejjel. B’dan it-tip ta’ opacimeter, it-tul tal-mixja ottika effettiva hija funzjoni tad-disinn ta’ l-opacimeter. Bl-opacimeter ta’ tmiem il-linja, in-nuqqas ta’ viżibbilità tar-rixa kollha ta’ l-exhaust titkejjel fil-ħruġ tal-kanna ta’ l-exhaust. B’dan it-tip ta’ opacimeter, it-tul tal-mixja ottika effettiva hija funzjoni tad-disinn tal-kanna ta’ l-exhaust u d-distanza bejn it-tmiem tal-kanna ta’ l-exhaust u l-opacimeter. 400 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Figura 23 Opacimeter ta’ fluss sħiħ 3. 2. 1. Komponenti ta’ Figura 23 Kanna ta’ l-Exhaust EP B’opacimeter ta’ ġewwa l-linja, m’għandux ikun hemm bidla fid-diametru tal-kanna ta’ l-exhaust fil-viċinanzi ta’ 3 diametri ta’ kanen ta’ l-exhaust qabel jew wara ż-żona tal-kejl. Jekk id-diametru taż-żona tal-kejl hija akbar mid-diametru tal-kanna ta’ l-exhaust, kanna li gradwalment tikkonverġi qabel iż-żona tal-kejl hija rrakkoman- data. B’opacimeter ta’ tmiem il-linja, it-terminal 0,6 m tal-kanna ta’ l-exhaust għandha tkun ċirklu ta’ cross-section u ħielsa minn elbows u dawriet. It-tmiem tal-kanna ta’ l-exhaust għandu jkun maqtugħ sew. L-opacimeter għandhom jkun armat ċentralment tar-rix viċin 25 ± 5 mm tat-tmiem tal-kanna ta’ l-exhaust. Tul ta’ Mixja Ottika OPL It-tul tal-mixja ottika mċajpra mid-duħħan bejn is-sors tad-dawl ta’ l-opacimeter u r-riċevitur, korrett skond il-bżonn għal nuqqas ta’ uniformità minħabba l-gradi tad-densità u l-effett fit-tarf. It-tul tal-mixja ottika għandu jkun sottomess mill-produttur tat-tagħmir li għandu jinkludi miżuri kontra n-nugrufun (eżempju arja mnaddfa). Jekk it-tul tal-mixja ottika ma jkunx disponibbli, għandu jkun determinat skond ISO IDS 11614, sezzjoni 11. 6. 5. Għad-determinazzjoni korretta tat-tul tal-mixja ottika, minimu ta’ veloċità ta’ exhaust ta’ 20 m/s hija rekwiżita. Sors tad-Dawl LS Is-sors tad-dawl għandha tkun lampa nkandexxenti b’temperatura tal-kulur fil-limiti ta’ 2 800 sa 3 250 K jew diode li jarmi dawl aħdar (LED) b’quċċata spettrali ta’ bejn 550 u 570 nm. Is-sors tad-dawl għandu jkun protett kontra n-nugrufun b’metodi li ma jinfluwenzawx it-tul tal-mixja ottika lil hinn mill-ispeċifikazzjonijiet tal- produtturi. Detector tad-dawl LD Id-detector għandu jkun photocell jew photodiode (b’filtru, jekk ikun hemm bżonn). Fil-każ ta’ sors ta’ dawl inkandexxenti, ir-riċevitur għandu jkollu quċċata spettrali ta’ rispons simili għal kurva phototopic ta’ l-għajn umana (rispons massimu) fil-limiti ta’ 550 sa 570 nm, sa inqas minn 4 % tar-rispons massimu taħt 430 nm li ma u ‘l fuq minn 680 nm. Id-detector tad-dawl għandu jkun protett kontra n-nugrufun b’mezzi jinfluwenzawx it-tul tal-mixja ottika lil hinn mill-ispeċifikazzjonijiet tal-produtturi. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 401 Lenti li tallinea CL Il-ħruġ tad-dawl għandu jkun allineat ma’ raġġ ta’ dawl b’diametru massimu ta’ 30 mm. Ir-raġġi tad-dawl għandu jkunu paralleli f’toleranza ta’ 3o ta’ l-assi ottiċi. Sensor tat-Temperatura T1 (għażla) It-temperatura tal-gass ta’ l-exhaust tista’ tkun osservata waqt l-eżami. 3. 3. Opacimeter ta’ Fluss Parzjali Bl-opacimeter ta’ fluss parzjali (Figura 24), kampjun rappreżentanttiv ta’ l-exhaust huwa meħud mill-kanna ta’ l-exhaust u mgħoddi mil-linja tat-trasferiment għal ġol-kamra tat-tkejjil. B’dan it-tip ta’ opacimeter, it-tul effet- tiv tal-mixja ottika hija funzjoni tad-disinn ta’ l-opacimeter. Il-ħinijiet ta’ rispons msemmija fis-sezzjoni li ġejja japplikaw għar-rata minima ta’ fluss ta’ l-opacimeter, kif speċifikat mill-produttur ta’ l-istrument. Figura 24 Opacimeter ta’ Fluss Parzjali 3. 3. 1. Komponenti ta’ Figura 24 Kanna ta’ l-Exhaust EP Il-kanna ta’ l-exhaust għandha tkun kanna dritta ta’ mill-inqas 6 dijamteri ta’ kanen fin-naħa ta’ fuq u 3 diametri ta’ kanen in-naħa ta’ isfel tal-quċċata tal-probe. Probe tat-Teħid tal-Kampjuni SP Il-probe tat-teħid ta’ kampjuni għandu jkun tubu miftuħ iħares il’fuq ġo jew viċin tal-linja ċentrali tal-kanna ta’ l-exhaust. Il-clearance mal-ħajt tal-kanna ta’ wara għandha tkun minn ta’ l-anqas 5 mm. Id-diametru tal- probe għandu jiżgura kampjuni rappreżentattivi u fluss suffiċjenti min ġo l-opacimeter. Tubu tat-Trasferiment TT It-tubu tat-trasferiment għandu: — Jkun qasir kemm jista’ jkun u jassigura temperatura tal-gass exhaust ta’ 373 ± 30 K (100 °C ± 30 °C) fid- daħla tal-kamra tal-kejl. — Jkollu temperatura tal-ħajt għolja biżżejjed ‘il fuq mill-punt tan-nieda tal-gass exhaust sabiex jevita l-kondensjoni. — Jkun ugwali għad-diametru tal-probe tat-teħid ta’ kampjuni tat-tul sħiħ. 402 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 — Jkollu ħin ta’ rispons ta’ inqas minn 0,05 s bi fluss minimu tat-tagħmir, skond l-Anness III, Appendiċi 4, sezzjoni 5. 2. 4. — Ma jkollux effett sinifikattiv fuq il-quċċata tad-duħħan. Tagħmir li jkejjel il-Fluss FM Strumentalizzazzjoni tal-fluss biex isib il-fluss korrett għal ġol-kamra tat-tkejjil. Ir-rati minimi u massimi għandhom ikunu speċifikati mill-produttur tat-tagħmir, u għandhom ikunu tali li l-ħin ta’ rispons rekwiżit ta’ TT u l-ispeċifikazzjonijiet tat-tul tal-mixja ottika jintlaħqu. It-tagħmir li jkejjel il-fluss jista’ jkun viċin tal- pompa li tieħu l-kapjuni, P, jekk tintuża. Kamra tat-Tkejjil MC Il-kamra tat-tkejjil għandu jkollha wiċċ intern mhux riflessiv, jew ambjent ottiku ekwivalenti. L-effett tad- dawl dritt fuq id-detector minħabba riflessjonijiet interni ta’ l-effetti tad-diffużjoni għandhom ikunu ridotti għall-minimu. Il-pressjoni tal-gass fil-kamra tat-tkejjil m’għandhiex tkun differenti mill-pressjoni atmosferika b’aktar minn 0,75 kPa. Fejn dan mhux possibli b’disinn, il-qari ta’ l-opacimeter għandu jkun konvertit għall-pressjoni atmos- ferika. It-temperatura tal-ħajt tal-kamra tat-tkejjil għandha tkun setjata fil-limiti ta’ ± 5 K bejn 343 K (70 °C) u 373 K (100 °C), pero fi kwalunkwe każ ‘il fuq biżżejjed mill-punt tan-nieda tal-gass exhaust biex tevita l-kondensjoni. Il-kamra tat-tkejjil għandha tkun mgħammra bit-tagħmir addattat biex titkejjel it-temperatura. Tul tal-Mixja Ottika OPL It-tul tad-duħħan li jgħatti l-mixja ottika bejn is-sors tad-dawl ta’ l-opacimeter u r-riċevitur, korrett skond il-bżonn għan-nuqqas ta’ uniformità minħabba l-grad tad-densità u l-effett tat-tarf. It-tul tal-mixja ottika għandu jkun sottomess mill-produttur tat-tagħmir li għandu jikkonsidra kull miżura ta’ kontra n-nugrufun (eżempju arja li tkeċċi). Jekk it-tul tal-mixja ottika ma tkunx disponibli, għandha tkun determinata skond ISO IDS 11614, sezzjoni 11. 6. 5. Sors tad-dawl LS Is-sors tad-dawl għandha tkun lampa nkandexxenti b’temperatura tal-kulur fil-limiti ta’ 2 800 sa 3 250 K jew diode li jarmi dawl aħdar (LED) b’quċċata spettrali ta’ bejn 550 u 570 nm. Is-sors tad-dawl għandha tkun pro- tetta kontra n-nugrufun b’mezzi li ma jinfluwenzawx it-tul tal-mixja ottika lil hinn mill-ispeċifikazzjonijiet tal-produttur. Detector tad-dawl LD Id-dectector għandu jkun photocell jew photodiode (b’filtru, jekk ikun hemm bżonn). Fil-każ ta’ sors ta’ dawl inkandexxenti, ir-riċevitur għandu jkollu quċċata spettrali ta’ rispons simili għal kurva phototopic ta’ l-għajn umana (rispons massimu) fil-limiti ta’ 550 sa 570 nm, sa inqas minn 4 % tar-rispons massimu taħt 430 nm u ‘l fuq minn 680 nm. Id-detector tad-dawl għandu jkun protett kontra n-nugrufun b’mezzi li ma jinfluwenzawx it-tul tal-mixja ottika lil hinn mill-ispeċifikazzjonijiet tal-produtturi. Lenti li tallinea CL Il-ħruġ tad-dawl għandu jkun allineat ma’ raġġ ta’ dawl b’diametru massimu ta’ 30 mm. Ir-raġġi tad-dawl għandu jkunu paralleli f’tolleranza ta’ 3o ta’ l-assi ottiċi. Sensor tat-Temperatura T1 It-temperatura tal-gass ta’ l-exhaust għandha tkun osservata fid-daħla tal-kamra tal-kejl. Pompa tat-teħid ta’ kampjuni P (għażla) Pompa li tkejjel il-fluss fin-naħa ta’ isfel tal-kamra li tkejjel tista’ tintuża biex titrasferixxi l-gass kampjun mill- marka tat-tkejjil. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 403 ANNESS VI ĊERTIFIKAT TA’ L-APPOVAZZJONI TAT-TIP KE 404 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Appendiċi 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 405 ANNESS VII EŻEMPJU TAL-KALKOLU TAL-PROĊEDURA 1. EŻAMI ESC 1. 1. Ħruġ ta’ gassijiet L-informazzjoni tal-kejl għall-kalkolu tar-riżultati ta’ modi individwali huma murija hawn taħt. F’dan l-eżempju, CO u NOx huma mkejjla fuq bażi niexfa, HC fuq bażi mxarrba. Il-konċentrazzjoni ta’ HC qiegħda mogħtija fi propanju ekwivalenti (C3) u għandha tkun moltiplikata bi 3 biex tirriżulta f’C1 ekwivalenti. Il-proċedura tal- kalkolu hija identika għall-modi oħra. P (kW) 82,9 Ta (K) Ha (g/kg) GEXH (kg) GAIRW (kg) GFUEL (kg) HC (ppm) 294,8 7,81 563,38 545,29 18,09 6,3 CO (ppm) 41,2 NOx (ppm) 495 Kalkolu tal-fattur minn niexef għall-imxarrab KW,r (Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 4. 2): FFH = 1,969 (1 + 18,09 545,29) = 1,9058 u KW2 = 1,608*7,81 1000 + (1,608*7,81) = 0,0124 KW,r = (1 – 1,9058* 18,09 541,06) – 0,0124 = 0,9239 Kalkolu tal-konċentrazzjonijiet mxarrba: CO = 41,2*0,9239 = 38,1 ppm NOx = 495*0,9239 = 457 ppm Kalkolu tal-fattur korrezjonali ta’ l-umdità NOx, Kh,D (Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 4. 3): A = 0,309*18,09/541,06 - 0,0266 = - 0,0163 B = - 0,209*18,09/541,06 + 0,00954 = 0,0026 KH,D = 1 1 – 0,0163*(7,81–10,71) + 0,0026*(294,8 – 298) = 0,9625 Kalkolu tar-rati ta’ fluss ta’ ħruġ tal-massa (Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 4. 4): NOx = 0,001587*457*0,9625*563,38 = 393,27 g/h CO = 0,000966*38,1*563,38 = 20,735 g/h HC = 0,000479*6,3*3*563,38 = 5,100 g/h Kalkolu ta’ l-emmissjonijiet speċifiku (Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 4. 5): L-eżempju tal-kalkolu li ġejja hi ta’ CO; il-proċedura tal-kalkolu hija identika għall-komponenti oħra. Ir-rati ta’ fluss ta’ l-emmissjonijiet tal-massa tal-modi individwali huma multiplikati bil-fatturi rispettivi ta’ l-użin, kif indikat fl-Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 2. 7. 1, u mgħoddija sabiex tirriżulta fil-medja ta’ rata tal- fluss ta’ l-emmissjonijiet tal-massa waqt iċ-ċiklu: 406 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 CO = (6,7*0,15) + (24,6*0,08) + (20,5*0,10) + (20,7*0,10) + (20,6*0,05) + (15,0*0,05) + (19,7*0,05) + (74,5*0,09) + (31,5*0,10) + (81,9*0,08) + (34,8*0,05) + (30,8*0,05) + (27,3*0,05) = 30,91 g/h Il-qawwa tal-magna tal-modi individwali hija multiplikata bil-fatturi rispettivi ta’ l-użin, kif indikat fl-Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 2. 7. 1, u mgħoddija sabiex tirriżulta fil-medja tal-qawwa taċ-ċiklu: P(n) = (0,1*0,15) + (96,8*0,08) + (55,2*0,10) + (82,9*0,10) + (46,8*0,05) + (70,1*0,05) + (23,0*0,05) + (114,3*0,09) + (27,0*0,10) + (122,0*0,08) + (28,6*0,05) + (87,4*0,05) + (57,9*0,05) = 60,006 kW CO = 30,91 60,006 = 0,0515 g/kWh Kalkolu ta’ l-emmissjonijiet speċifiku ta’ NOx mill-punt ta’ l-addoċċ (Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 4. 6. 1): Assumi li l-valuri li ġejjin ġew determinati fuq punt bl-addoċċ: nZ MZ = 1 600 min-1 = 495 Nm NOx mass,Z = 487,9 g/h (kalkulat skond il-formula preċedenti) P(n)Z NOx,Z = 83 kW = 487,9/83 = 5,878 g/kWh Determinazzjoni tal-valur ta’ l-emmissjonijiet miċ-ċiklu ta’ l-eżami (Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 4. 6. 2): Assumi li l-valuri ta’ l-erba’ modi li jdawwru fuq l-ESC huma kif ġejjin: nRT nSU ER ES ET EU MR 1 368 1 785 5,943 5,565 5,889 4,973 515 MS 460 MT 681 MU 610 ETU = 5,889 + (4,973–5,889)*(1600–1368)/(1785–1368) = 5,377 g/kWh ERS = 5,943 + (5,565–5,943)*(1600–1368)/(1785–1368) = 5,732 g/kWh MTU = 681 + (601–681)*(1600–1368)/(1785–1368) = 641,3 Nm MRS = 515 + (460–515)*(1600–1368)/(1785–1368) = 484,3 Nm EZ = 5,732 + (5,377–5,732)*(495–484,3)/(641,3–484,3) = 5,708 g/kWh Tqabbil tal-valuri ta’ l-emmissjonijiet NOx (Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 4. 6. 3): NOxdiff = 100*(5,878–5,708)/5,708 = 2,98 % 1. 2. Emmissjonijiet ta’ partiċelli Il-kejl tal-partiċelli huwa bbażat fuq il-prinċipju ta’ teħid ta’ kampjuni ta’ partiċelli fuq iċ-ċiklu sħiħ, però jid- determina l-kampjun u r-rati tal-fluss (MSAM u GEDF) waqt il-modi ndividwali. Il-kalkolu tal-GEDF tiddependi fuq is-sistema wżata. Fl-eżempji li ġejjin, jintużaw sistema b’kejl CO2 u l-metodu ta’ bilanċ tal-karbonju u sistema b’kejl tal-fluss. Meta tkun qed tintuża sistema ta’ fluss sħiħ imħallat, GEDF jitkejjel direttament bl-apparat CVS. Kalkolu ta’ GEDF (Anness III, Appendiċi 1, sezzjonijiet 5. 2. 3 u 5. 2. 4): Assumi l-kejl ta’ l-informazzjoni li ġej għal mod 4. Il-proċedura tal-kalkolu hija identika għall-modi oħra. GEXH (kg/h) 334,02 GFUEL (kg/h) 10,76 GDILW (kg/h) 5,4435 GTOTW (kg/h) 6,0 CO2D (%) 0,657 CO2A (%) 0,040 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 407 (a) metodu ta’ bilanċ tal-karbonju (b) metodu ta’ kejl tal-fluss GEDFW = 206,5*10,76 0,657–0,040 = 3601,2 kg/h q = 6,0 (6,0–5,4435) = 10,78 GEDFW = 334,02*10,78 = 3600,7 kg/h Kalkolu tar-rata tal-fluss tal-massa (Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 5. 4): Ir-rati ta’ fluss GEDFW tal-modi individwali huma moltiplikati mal-fatturi rispettivi ta’ l-użin, kif indikat fl-Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 2. 7. 1, u mgħoddija biex jagħtu l-medja GEDF fuq iċ-ċiklu. Ir-rata totali tal-kampjun MSAM tingħadda mir-rati kampjuni tal-modi individwali.  = (3567*0,15) + (3592*0,08) + (3611*0,10) + (3600*0,10) + (3618*0,05) + (3600*0,05) GEDFW + (3640*0,05) + (3614*0,09) + (3620*0,10) + (3601*0,08) + (3639*0,05) + (3582*0,05) + (3635*0,05) = 3 3604,6 kg/h, MSAM = 0,226 + 0,122 + 0,151 + 0,152 + 0,076 + 0,076 + 0,076 + 0,136 + 0,151 + 0,121 + 0,076 + 0,076 + 0,075 =1,515 kg. Assumi li l-massa ta’ partiċelli fuq il-filtri hi 2,5 mg, imbagħad PTmass = 2,5 1,515 *3 604,6 1000 = 5,948 g/h Korrezzjoni fl-isfond (għażla) Assumi li kejl wieħed ta’ l-isfond bil-valuri li ġejjin. Il-kalkolu tal-fattur tat-taħlit DF huwa identiku għas-sezzjoni 3. 1 ta’ dan l-Anness u mhux muri hawn. Md = 0,1mg; MDIL = 1,5 kg Sum of DF = [(1–1/119,15)*0,15] + [(1–1/8,89)*0,08] + [(1–1/14,75)*0,10] + [(1–1/10,10)*0,10] + [(1–1/18,02)*0,05] + [(1–1/12,33)*0,05] + [(1–1/32,18)*0,05] + [(1–1/6,94)*0,09] + [(1–1/25,19)*0,10] + [(1–1/6,12)*0,08] + [(1–1/20,87)*0,05] + [(1–1/8,77)*0,05] + [(1–1/12,59)*0,05] = 0,923 PTmass = 2,5 1,515 –(0,1 1,5 *0,923)*3 604,6 1000 = 5,726 g/h Kalkolu ta’ l-emmissjonijiet speċifiku (Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 5. 5): P(n) = (0,1*0,15) + (96,8*0,08) + (55,2*0,10) + (82,9*0,10) + (46,8*0,05) + (70,1*0,05) + (23,0*0,05) + (114,3*0,09) + (27,0*0,10) + (122,0*0,08) + (28,6*0,05) + (87,4*0,05) + (57,9*0,05) = 60,006 kW, PT = 5,948 60,006 = 0,099 g/kWh jekk l-isfond jiġi kkoreġut PT = 5,726 60,006 = 0,095 g/kWh, 408 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Kalkolu tal-fattur speċifiku ta’ l-użin (Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 5. 6): Assumi l-valuri kalkulati għal mod 4 hawn fuq, imbagħad WFE,i = 0,152*3604,6 1,515*3600,7 = 0,1004 Dan il-valur huwa fil-limiti tal-valuri rekwiżiti ta’ 0,10 ± 0,003. 2. EŻAMI ELR Minħabba li ffiltrar Bessel huwa proċedura kompletament ġdida fil-leġislazzjoni Ewropea dwar l-exhaust, spjegazzjoni tal-filtru Bessel, eżempju tad-disinn ta’ l-algoritmu Bessel, u eżempju tal-kalkolu tal-valur finali tad- duħħan tingħata hawn taħt. Il-kostanti ta’ l-algoritmu Bessel jiddependu biss fuq id-disinn ta’ l-opacimeter u r-rata ta’ teħid ta’ kampjuni tas-sistema li takkwista l-informazzjoni. Huwa rrakkomandat li l-produttur ta’ l-opacimeter jipprovdi l-kostanti tal-filtru Bessel finali għal rati differenti ta’ teħid ta’ kampjuni u li l-klijent juża dawn il-kostanti biex jiddisinja l-algoritmu Bessel u għall-kalkolu tal-valuri tad-duħħan. 2. 1. Rimarki Ġenerali fuq il-Filtru Bessel Minħabba distorsjonijiet ikkawżati minn frekwenzi għolja, s-sinjal tan-nuqqas ta’ viżibbilità nejja s-soltu turi traċċi li jkunu mxerdin ħafna. Biex jitneħħew dawn id-distorsjonijiet ikkawżati minn frekwenzi għolja huwa meħtieġ filtru Bessel għall-eżami ELR. Il-filtru Bessel innifsu huwa filtru rikorrenti, tat-tieni klassi li jiggaran- tixxi l-aktar sinjal veloċi mingħajr jispara ‘l fuq. Jekk wieħed jassumi rixa ta’ exhaust nejj reali fit-tubu ta’ l-exhaust, kull opacimeter juri rata ritardata u differenti tat-traċċi ta’ nuqqas ta’ viżibbilità. Ir-ritardazzjoni u l-kobor tan-nuqqas ta’ viżibbilità mkejjla jiddependu pri- marjament fuq il-ġometrija tal-kamra tal-kejl ta’ l-opacimeter, inklużi l-linji ta’ kampjuni ta’ l-exhaust, u fuq iż-żmien meħtieġ biex ikun proċessat is-sinjal fl-elettroniċi ta’ l-opacimeter. Il-valuri li jikkaratterizzaw dawn iż-żewġ effetti huma msejjħa l-ħin ta’ rispons fiżiku u elettriku li jirrapreżentaw filtru individwali għal kull tip ta’ opacimeter. L-għan li tapplika filtru Bessel huwa li tiggarantixxi uniformità ġenerali fil-karatteristiċi tas-sistema kollha ta’ l-opacimeter, li tikkonsisti f’: — ħin ta’ rispons fiżiku ta’ l-opacimeter (tp) — ħin ta’ rispons elettriku ta’ l-opacimeter (te) — ħin ta’ rispons tal-filtru ta’filtru Bessel applikat (tF) Il-ħin ta’ rispons tas-sistema inġenerali tAver hi mogħtija minn: tAver = √tF 2 +tp 2 +te 2 u jrid ikun ugwali għal kull tip ta’ opacimeter sabiex jagħti l-istess valur tad-duħħan. Għal hekk, filtru Bessel għandu jsir b’dan il-mod, li l-ħin ta’ rispons tal-filtru (tF) flimkien mal-ħin fiżiku (tp) u elettroniku (te) tar-rispons ta’ l-opacimeter individwali jrid jirriżulta fir-rispons tal-ħin meħtieġ inġenerali (tAver). La darba tp u te jingħataw valuri għall kull opacimeter individwali, u tAver hija definita bħala 1,0 s f’din id-direttiva, tF jista’ jkun kalkulat kif ġej: tF = √tAver 2 +tp 2 +te 2 B’definizzjoni, il-ħin ta’ rispons tal-filtru tF huwa l-ħin ta’ l-għola ta’ sinjal ta’ ħruġ iffiltrat bejn 10 % u 90 % fuq sinjal tad-dħul bil-pass. Għaldaqstant il-frekwenza tal-qtugħ tal-filtru Bessel trid tkun iterata b’dan il-mod, li l-ħin ta’ rispons tal-filtru Bessel jidħol fil-ħin ta’ l-ogħla rekwiżit minn eżami. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 409 Figura a Traċċi tas-sinjal tad-dħul bil-pass u s-sinjal ta’ l-emmissjonijiet iffiltrat F’Figura a, jidhru traċċi ta’ sinjal tad-dħul bil-pass u sinjali ta’ l-emmissjonijiet iffiltrati Bessel kif ukoll il-ħin ta’ rispons tal-filtru Bessel(tF). 410 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 L-iddisinjar ta’ l-algoritmu tal-filtru Bessel huwa proċess b’ħafna passi li jirrikjedi ħafna ċikli ta’ iterazzjoni. L-iskema tal-proċedura ta’ iterazzjoni hija preżentata hawn taħt. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 411 2. 2. Kalkolu ta’ l-algoritmu Bessel F’dan l-eżempju algoritmu Bessel hu ddisinjat f’diversi passi skond il-proċedura ta’ iterazzjoni ta’ hawn fuq li hi bbażata fuq l-Anness III, Appendiċi I, sezzjoni 6. 1. Għall-opacimeter u s-sistema ta’ l-akkwist ta’ l-informazzjoni, il-karatteristiċi li ġejjin huma assumati: — ħin fiżiku tar-rispons tp 0,15 s — ħin elettriku tar-rispons te 0,05 s — ħin ta’ rispons inġenerali tAver 1,00 s (bid-definizzjoni f’din id-Direttiva) — rata ta’ teħid ta’ kampjuni 50 Hz Pass 1 Step 1 Rispons Bessel rekwiżit tF: 2 tF = √1 2 – (0,15 + 0,05 2) = 0,987421 s Pass 2 Stima tal-frekwenza tar-rata tal-qtugħ u kalkolu tal-kostanti Bessel E, K għall-ewwel iterazzjoni: fc = 3,1415/(10*0,987421) = 0,318152 Hz Δt = 1/150 = 0,006667 s, Ω = 1/[tan (3,1415*0,006667*0,318152)] = 150,076644 E = 1 1+150,076644*√3*0,618034 + 0,618034*150,076644 2 = 7,07948 E – 5 K = 2*7,07948E – 5*(0,618034*150,076644 2 – 1) – 1 = 0,970783 Dan jagħti l-algoritmu Bessel: Yi = Yi–1 + 7,07948E –5*(Si + 2*Si–1 + Si–2–4*Yi–2) + 0,970783*(Yi–1–Yi–2) Fejn Si tirrapreżenta l-valuri tas-sinjali tad-dħul tal-pass (jew “0” jew “1”) u Yi tirrapreżenta l-valuri filtrati tas- sinjal ta’ l-emmissjonijiet. Pass 3 Applikazzjoni tal-filtru Bessel fuq id-dħul bil-pass: Il-ħin ta’ rispons tal-filtru Bessel tF huwa definit bħala l-ħin fejn jgħola tas-sinjal ta’ l-emmissjonijiet iffiltrat bejn 10 % u 90 % fuq sinjal tal-pass tad-dħul. Biex ikunu determinati l-ħinijiet ta’ 10 % (t10) u 90 % (t90) tas-sinjal ta’ l-emmissjonijiet, filtru Bessel għandu jkun applikat ma’ dħul tal-pass bl-użu tal-valuri ta’ hawn fuq fc, E u K. l-indiċi, In-numri ta’ jirriżultaw tas-sinjal ta’ l-emmissjonijiet iffiltrat għall-ewwel u t-tieni iterazzjoni huma murija f’tabella B. il-punti viċin ta’ t10 u t90 huma mmarkati b’numri skuri. il-ħin u l-valuri ta’ sinjal tad-dħul bil-pass u l-valuri li F’tabella B, l-ewwel iterazzjoni, il-valur ta’ 10 % jiġri bejn in-numri ta’ l-indiċi 30 u 31 u l-valur ta’ 90 % jiġri il-valuri eżatti t10 u t90 huma determinati bejn in-numri ta’ b’interpolazzjoni lineari bejn il-punti ta’ kejl viċini, kif ġej: l-indiċi 191 u 192. Għall-kalkolu tF,iter t10 = tlower + Δt *(0,1–outlower)/(outupper–outlower) t90 = tlower + Δt *(0,9–outlower)/(outupper–outlower) fejn il-barra ‘il fuq u il-barra ‘l isfel, huma l-punti viċini tas-sinjal ta’ l-emmissjonijiet iffiltrat Bessel u tlower hija l-ħin tal-punti viċini, kid indikat f’Tabella B. t10 = 0,0200000 + 0,006667*(0,9–0,099208)/(0,104794–0,099208) = 0,200945 s t90 = 0,273333 + 0,006667*(0,9–0,899147)/(0,901168–0,899147) = 1,276147 s Pass 4 Ħin ta’ rispons tal-filtru ta’ l-ewwel ċiklu ta’ iterazzjoni: TF,iter = 1,276147 - 0,200945 = 1,075202 s 412 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Pass 5 Devjazzjoni bejn il-ħin ta’ rispons tal-filtru rekwiżit u miksub ta’ l-ewwel ċiklu ta’ iterazzjoni: Δ = (1,075202–0,987421)/0,987421 = 0,081641 Pass 6 Iċċekjar tal-kriterji ta’ iterazzjoni: |Δ| ≤ 0,01 huwa rekwiżit. La darba 0,081641 > 0,01, l-kriterji ta’ iterazzjoni ma jintlaħqux u ċiklu ta’ iterazzjoni ġdid irid jinbeda. Għal dan iċ-ċiklu ta’ iterazzjoni, frekwenza ġdida ta’ qtugħ hija kalkulata minn fc uΔ kif ġej: fc,new = 0,318152*(1 + 0,081641) = 0,344126 Hz Din il-frekwenza ġdida ta’ qtugħ tintuża fit-tieni ċiklu ta’ iterazzjoni, u tibda minn Pass 2. L-iterazzjoni għandha tkun repetuta sakemm jintlaħqu l-kriterji ta’ iterazzjoni. Il-valuri li jirriżultaw ta’ l-ewwel u t-tieni iterazzjoni huma mogħtija f’Tabella A. Tabella A Valuri ta’ l-ewwel u t-tieni iterazzjoni Parametri 1. IIterazzjoni 2. Iterazzjoni fe E K t10 t90 tF,iter Δ fc,new (Hz) (-) (-) (s) (s) (s) (-) (Hz) Pass 7 Algoritmu Finali Bessel: 0,318152 7,07948 E-5 0,970783 0,200945 1,276147 1,075202 0,081641 0,344126 0,344126 8,272777 E-5 0,968410 0,185523 1,179562 0,994039 0,006657 0,346417 Hekk kif il-kriterji ta’ l-iterazzjoni tkun milħuqa, il-kostanti tal-filtri Bessel finali u l-algoritmu Bessel finali huma kalkulati skond pass 2. F’dan l-eżempju, il-kriterji ta’ l-iterazzjoni ntlaħqu wara t-tieni iterazzjoni (Δ = 0,006657 ≤ 0,01). L-algoritmu finali huwa mbagħad użat biex jiddetermina l-valuri medja tad-duħħan (ara sezzjoni 2. 3). Yi = Yi-1 + 8,272777E – 5*(Si + 2*Si-1 + Si–2 – 4*Yi-2) + 0,968410*(Yi-1 – Yi-2) 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 413 Tabella B Valuri tas-sinjal tad-dħul bil-pass u tas-sinjal ta’ l-emmissjonijiet tal-filtru Bessel għall-ewwel u t-tieni ċiklu ta’ iterazzjoni Indiċi i [-] - 2 - 1 0 1 2 3 4 5 ~ 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 ~ 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 ~ Ħin [s] - 0,013333 - 0,006667 0,000000 0,006667 0,013333 0,020000 0,026667 0,033333 ~ 0,160000 0,166667 0,173333 0,180000 0,186667 0,193333 0,200000 0,206667 0,213333 0,220000 0,226667 0,233333 0,240000 0,246667 ~ 1,166667 1,173333 1,180000 1,186667 1,193333 1,200000 1,206667 1,213333 1,220000 1,226667 1,233333 1,240000 1,246667 1,253333 1,260000 1,266667 1,273333 1,280000 1,286667 1,293333 1,300000 ~ Sinjal tad-dħul bil-pass S; [-] Sinjal ta’ l-emmissjonijiet iffiltrat Y; [-] 1. Iterazzjoni 2. Iterazzjoni 0 0 1 1 1 1 1 1 ~ 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 ~ 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 ~ 0,000000 0,000000 0,000071 0,000352 0,000908 0,001731 0,002813 0,004145 ~ 0,067877 0,072816 0,077874 0,083047 0,088331 0,093719 0,099208 0,104794 0,110471 0,116236 0,122085 0,128013 0,134016 0,140091 ~ 0,862416 0,864968 0,867484 0,869964 0,872410 0,874821 0,877197 0,879540 0,881849 0,884125 0,886367 0,888577 0,890755 0,892900 0,895014 0,897096 0,899147 0,901168 0,903158 0,905117 0,907047 ~ 0,000000 0,000000 0,000083 0,000411 0,001060 0,002019 0,003278 0,004828 ~ 0,077876 0,083476 0,089205 0,095056 0,101024 0,107102 0,113286 0,119570 0,125949 0,132418 0,138972 0,145605 0,152314 0,159094 ~ 0,895701 0,897941 0,900145 0,902312 0,904445 0,906542 0,908605 0,910633 0,912628 0,914589 0,916517 0,918412 0,920276 0,922107 0,923907 0,925676 0,927414 0,929121 0,930799 0,932448 0,934067 ~ 414 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 2. 3. Kalkolu tal-valuri tad-duħħan Fl-iskema ta’ hawn taħt il-proċedura ġenerali biex ikun determinat il-valur finali tad-duħħan hija preżentata. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 415 Ġo figura b, it-traċċi tas-sinjal tan-nuqqas ta’ viżibbilità nejja, u tal-ko-efiċċjenti li jassorbu d-dawl (valur k) mhux filtrati u filtrati ta’ l-ewwel pass tat-tagħbija ta’ eżami ELR huma murija, u l-valur massimu Y max1, A (quċċata) tat-traċċi filtrati k huwa indikat. Għall-istess raġuni, tabella Ċ fih il-valuri numeriċi ta’ indiċi i, il-ħin (rata ta’ teħid ta’ kampjuni ta’ 150 Hz), nuqqas ta’ viżibbilità nejja, k mhux filtrat u k filtrat. L-iffiltrar sar bl-użu tal-kostanti ta’ l-algoritmu Bessel disinjati f’sezzjoni 2. 2 ta’ dan l-Anness. Minħabba l-ammont kbir ta’ informazzjoni, dawk is-sezzjonijiet biss tat-traċċi tad-duħħan qabel u mal-quċċata huma mniżżla fit-tabella. Figura b Traċċi ta’ nuqqas ta’ viżibbilità N, ta’ duħħan k mhux iffiltrat u duħħan k filtrat Il-valur tal-quċċata (i = 272) huwa kalkulat billi tassumi l-informazzjoni f’Tabella Ċ. Il-valuri l-oħra kollha individwali tad-duħħan huma kalkulati bl-istess mod. Biex jinbeda l-algoritmu, S-1, S-2, Y-1 u Y-2 huma ssetjati għall-żero. LA (m) Index i N (%) S271 (m-1) S270 (m-1) Y271 (m-1) Y270 (m-1) 0,430 272 16,783 0,427392 0,427532 0,542383 0,542337 Kalkolu tal-valur k (Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 6. 3. 1): k = – 1 0,430 *ln(1 – 16,783 100 ) = 0,427252m – 1 Dan il-valur jikkorrispondi għall-S272 fl-ekwazzjoni li ġejja. Kalkolu tal-medja tad-duħħan Bessel (Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 6. 3. 2): Fl-ekwazzjoni li ġejja, jintużaw il-kostanti Bessel tas-sezzjoni preċedenti 2. 2. Il-valur k mhux filtrati attwali, kif kalkulat hawn fuq, jikkorrispondi għall-S272 (Si). S271 (Si-1) u S270 (Si-2) huma ż-żewġ valuri k mhux filtrati pre- ċedenti, Y271 (Yi-1) u Y270 (Yi-2) huma ż-żewġ valuri k filtrati preċedenti. 416 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Y272 = 0,542383 + 8,272777E –5*(0,427252 + 2*0,427392 + 0,427532–4*0,542337) + 0,968410*(0,542383–0,542337) = 0,542389m -1 Dan il-valur jikkorrispondi għall-Ymax1,A fl-ekwazzjoni li ġejja. Kalkolu tal-valur finali tad-duħħan (Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 6. 3. 3): Minn kull traċċa ta’ duħħan, il-valur k massimu ffiltrat huwa meħud biex isiru aktar kalkoli. Assumi l-valuri li ġejjin: Veloċità A B C Ċiklu 1 0,5424 0,5596 0,4912 Ymax (m-1) Ċiklu 2 0,5435 0,5400 0,5207 Ċiklu 3 0,5587 0,5389 0,5177 SVA = (0,5424 + 0,5435 + 0,5587)/3 = 0,5482m -1 SVB = (0,5596 + 0,5400 + 0,5389)/3 = 0,5462m , -1 SVC = (0,4912 + 0,5207 + 0,5177)/3 = 0,5099m , SV = (0,43*0,5482) + (0,56*0,5462) + (0,01*0,5099) = 0,5467m -1 , -1. Validazzjoni taċ-Ċiklu (Anness III, Appendiċi 1, sezzjoni 3. 4) Qabel tikkalkula SV, iċ-ċiklu jrid ikun validat billi jkunu kkalkulati d-devjazzjonijiet standard relattivi tad- duħħan tat-tliet ċikli għal kull veloċità. Veloċità Medja SV (m-’) Devjazzjoni assoluta standard (m’) Devjazzjoni relattiva standard (%) A B C 0,5482 0,5462 0,5099 0,0091 0,0116 0,0162 1,7 2,1 3,2 F’dan l-eżempju, il-kriterji tal-validazzjoni ta’ 15 % huma milħuqa għal kull veloċità. 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 417 Valuri tan-nuqqas ta’ viżibbilità N, bil-valur k fil-bidu tal-pass tat-tagħbija mhux filtrati u filtrati Tabella Ċ Indiċi i [-] -2 - 1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 ~ Ħin [s] 0,000000 0,000000 0,000000 0,006667 0,013333 0,020000 0,026667 0,033333 0,040000 0,046667 0,053333 0,060000 0,066667 0,073333 0,080000 0,086667 0,093333 0,100000 0,106667 0,113333 0,120000 0,126667 0,133333 0,140000 0,146667 0,153333 0,160000 0,166667 0,173333 0,180000 0,186667 0,193333 0,200000 0,206667 0,213333 0,220000 0,226667 0,233333 0,240000 0,246667 0,253333 0,260000 0,266667 ~ Nuqqas ta’ viżibbilità N [%] Valur k mhux filtrat [m-’] Valur k filtrat [m-’] 0,000000 0,000000 0,000000 0,020000 0,020000 0,020000 0,020000 0,020000 0,020000 0,020000 0,020000 0,020000 0,020000 0,020000 0,020000 0,020000 0,020000 0,192000 0,212000 0,212000 0,212000 0,343000 0,566000 0,889000 0,929000 0,929000 1,263000 1,455000 1,697000 2,030000 2,081000 2,081000 2,424000 2,475000 2,475000 2,808000 3,010000 3,253000 3,606000 3,960000 4,455000 4,818000 5,020000 ~ 0,000000 0,000000 0,000000 0,000465 0,000465 0,000465 0,000465 0,000465 0,000465 0,000465 0,000465 0,000465 0,000465 0,000465 0,000465 0,000465 0,000465 0,004469 0,004935 0,004935 0,004935 0,007990 0,013200 0,020767 0,021706 0,021706 0,029559 0,034086 0,039804 0,047695 0,048906 0,048906 0,057067 0,058282 0,058282 0,066237 0,071075 0,076909 0,085410 0,093966 0,105983 0,114836 0,119776 ~ 0,000000 0,000000 0,000000 0,000000 0,000000 0,000000 0,000001 0,000002 0,000002 0,000003 0,000004 0,000005 0,000006 0,000008 0,000009 0,000011 0,000012 0,000014 0,000018 0,000022 0,000028 0,000036 0,000047 0,000061 0,000082 0,000109 0,000143 0,000185 0,000237 0,000301 0,000378 0,000469 0,000573 0,000693 0,000827 0,000977 0,001144 0,001328 0,001533 0,001758 0,002007 0,002283 0,002587 ~ 418 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 Valuri tan-nuqqas ta’ viżibbilità N, valuri K mhux filtrati u filtrati madwar Ymax1. A (≡ valur tal-quċċata, indi- kat min-numri skuri) Indiċi i [-] ~ 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300 ~ Ħin [s] ~ 1,726667 1,733333 1,740000 1,746667 1,753333 1,760000 1,766667 1,773333 1,780000 1,786667 1,793333 1,800000 1,806667 1,813333 1,820000 1,826667 1,833333 1,840000 1,846667 1,853333 1,860000 1,866667 1,873333 1,880000 1,886667 1,893333 1,900000 1,906667 1,913333 1,920000 1,926667 1,933333 1,940000 1,946667 1,953333 1,960000 1,966667 1,973333 1,980000 1,986667 1,993333 2,000000 ~ Nuqqas ta’ viżibbilità N [%] Valur k mhux filtrat [m-’] Valur k filtrat [m-’] ~ 17,182000 16,949000 16,788000 16,798000 16,788000 16,798000 16,798000 16,788000 16,788000 16,798000 16,798000 16,793000 16,788000 16,783000 16,780000 16,798000 16,778000 16,808000 16,768000 16,010000 16,010000 16,000000 16,010000 16,000000 16,010000 16,394000 16,394000 16,404000 16,394000 16,394000 16,384000 16,010000 16,010000 16,000000 16,010000 16,212000 16,394000 16,394000 16,192000 16,000000 16,000000 16,000000 ~ ~ 0,438429 0,431896 0,427392 0,427671 0,427392 0,427671 0,427671 0,427392 0,427392 0,427671 0,427671 0,427532 0,427392 0,427252 0,427168 0,427671 0,427112 0,427951 0,426833 0,405750 0,405750 0,405473 0,405750 0,405473 0,405750 0,416406 0,416406 0,416685 0,416406 0,416406 0,416128 0,405750 0,405750 0,405473 0,405750 0,411349 0,416406 0,416406 0,410794 0,405473 0,405473 0,405473 ~ ~ 0,538856 0,539423 0,539936 0,540396 0,540805 0,541163 0,541473 0,541735 0,541951 0,542123 0,542251 0,542337 0,542383 0,542389 0,542357 0,542288 0,542183 0,542043 0,541870 0,541662 0,541418 0,541136 0,540819 0,540466 0,540080 0,539663 0,539216 0,538744 0,538245 0,537722 0,537175 0,536604 0,536009 0,535389 0,534745 0,534079 0,533394 0,532691 0,531971 0,531233 0,530477 0,529704 ~ 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 419 3. EŻAMI ETC 3. 1. Emmissjonijiet ta’ Gassijiet (Magna Diesel) Assumi r-riżultati ta’ l-eżami li ġejjin għas-sistema PDP-CVS V0 (m3/rev) Np (rev) pB (kPa) p1 (kPa) T (K) Ha (g/kg) NOx conce (ppm) NOx concd (ppm) COconce (ppm) COconcd (ppm) HCconce (ppm) HCconcd (ppm) CO2, conce (%) Wact (kWh) 0,1776 23 073 98,0 2,3 322,5 12,8 53,7 0,4 38,9 1,0 9,00 3,02 0,723 62,72 Kalkolu tal-fluss tal-gass exhaust likwidu (Anness III, Appendiċi 2, sezzjoni 4. 1): MTOTW = 1,293*0,1776*23073*(98,0 – 2,3)*273/(101,3*322,5) = 44 237,2 kg. Kalkolu tal-fattur ta’ korrezzjoni NOx (Anness III, Appendiċi 2, sezzjoni 4. 2): KH,D = 1 1 – 0,0182*(12,8 – 10,71) = 1,039 Kalkolu tal-konċentrazzjonijiet korretti ta’ l-isfond (Anness III, Appendiċi 2, sezzjoni 4. 3. 1. 1): Assumi karburant diesel għall-komposizzjoni C1H1,8 FS = 100* 1 1+(1,8/2)+[3,76*(1+(1,8/4))] = 13,6 DF = 13,6 0,723 -4 + (9,00 + 38,9)*10 = 18,69 NOxconc = 53,7 – 0,4*(1 – (1/18,69)) = 53,3 ppm COconc = 38,9 – 1,0*(1 – (1/18,69)) = 37,9 ppm HCconc = 9,00 – 3,02*(1 – (1/18,69)) = 6,14 ppm Kalkolu tal-fluss ta’ l-emmissjonijiet tal-massa (Anness III, Appendiċi 2, sezzjoni 4. 3. 1): NOxmass = 0,001587*53,3*1,039*4237,2 = 372,391 g COmass = 0,000966*37,9*4237,2 = 155,129 g HCmass = 0,000479*6,14*4237,2 = 12,462 g Kalkolu ta’ l-emmissjonijiet speċifiku (Anness III, Appendiċi 2, sezzjoni 4. 4):  = 372,391/62,72 = 5,94 g/kWh NOx CO = 155,129/62,72 = 2,47 g/kWh HC = 12,462/62,72 = 0,199 g/kWh 420 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 3. 2. Emissjonijiet minn Partiċelli (Magna Diesel) Assumi r-riżultati ta’ l-eżami li ġejjin għall-sistema PDP-CVS b’taħlit likwidu doppju MTOTW (kg) Mf, p (mg) Mf, b (mg) MTOT (kg) MSEC (kg) Md (mg) MDIL (kg) DF Wact (kWh) 4 237,2 3,030 0,044 2,159 0,909 0,341 1,245 18,69 62,72 Kalkolu ta’ l-emmissjonijiet tal-massa (Anness III, Appendiċi 2, sezzjoni 5. 1): Mf = 3,030 + 0,044 + 3,074 mg MSAM = 2,159 – 0,909 = 1,250 kg PTmass = 3,074 1,250 *4 237,2 1000 = 10,42 g Kalkolu ta’ l-emmissjonijiet tal-massa korrett fl-isfond (Anness III, Appendiċi 2, sezzjoni 5. 1): PTmass = [3,074 1,250 –(0,341 1,245 *(1 – 1 18,69))]*4 237,2 1000 = 9,32 g Kalkolu ta’ l-emmissjonijiet speċifiku (Anness III, Appendiċi 2, sezzjoni 5. 2): PT = 10,42/62,72 = 0,166 g/kWh PT = 9,32/62,72 = 0,149 g/kWh 3. 3. Ħruġ ta’ gassijiet (Magna CNG) Assumi r-riżultati ta’ l-eżami li ġejjin għall-sistema PDP-CVS b’taħlit likwidu doppju MTOTW (kg) Ha (g/kg) NOx conce (ppm) NOx concd (ppm) COconce (ppm) COconcd (ppm) HCconce (ppm) HCconcd (ppm) CH4 conce (ppm) CH4 concd (ppm) CO2, conce (%) Wact (kWh) 4 237,2 12,8 17,2 0,4 44,3 1,0 27,0 3,02 18,0 1,7 0,723 62,72 Kalkolu tal-fattur korrezzjonali NOx (Anness III, Appendiċi 2, sezzjoni 4. 2): KH,G = 1 1 – 0,0329*(12,8 – 10,71) = 1. 074 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 421 Kalkolu tal-konċentrazzjoni NMHC (Anness III, Appendċi 2, sezzjoni 4. 3. 1): (a) Metodu GC (b) Metodu NMC NMHCconce = 27,0–18,0 = 9. 0 ppm Assumi effiċjenza tal-metanju ta’ 0,04 u effiċjenza ta’ l-etanju 0,98 (ara Anness III, Appendiċi 5, sez- zjoni 1. 8. 4) NMHCconce = 27,0*(1 – 0,04) – 18,0 0,98 – 0,04 = 8,4 ppm Kalkolu tal-konċentrazzjonijiet korretti ta’ l-isfond (Anness III, Appendiċi 2, sezzjoni 4. 3. 1. 1): Assumi karburant referenzali G20 (100 % metanju) tal-komposizzjoni C1H4: FS = 100* 1 1+(4/2)+[3,76*(1+(4/4))] = 9,5 DF = 9,5 0,723+(27,0+44,3)*10 -4 = 13,01 Għall-NMHC, il-konċentrazzjoni fl-isfond hi d-differenza bejn HCconcd u CH4 concd NOxconc = 17,2 – 0,4*(1 – (1/13,01)) = 16,8 ppm COconc = 44,3 – 1,0*(1 – (1/13,01)) = 43,4 ppm NMHCconc = 8,4 – 1,32*(1 – (1/13,01)) = 7,2 ppm CH4conc = 18,0 – 1,7*(1 - (1/13,01)) = ppm Kalkolu tal-fluss ta’ l-emmissjonijiet tal-massa (Anness III, Appendiċi 2, sezzjoni 4. 3. 1): NOxmass = 0,001587*16,8*1,074*4237,2 = 121,330 g COmass = 0,000966*43,4*4237,7 = 177,642 g NMHCmass = 0,000502*7,2*4237,2 = 15,315 g CH4mass = 0,000966*16,4*4237,2 = 38,498 g Kalkolu ta’ l-emmissjonijiet speċifiku (Anness III, Appendiċi 2, sezzjoni 4. 4):  = 121,330/62,72 = 1,93 g/kWh NOx CO = 177,642/62,72 = 2,83 g/kWh NMHC = 15,315/62,72 = 0,244 g/kWh  = 38,498/62,72 = 0,614 g/kWh CH4 4. FATTUR λ-SHIFT (Sλ) 4. 1. Kalkolu tal-fattur λ-shift (Sλ) (1) Sλ = 2 (1 – inert % 100 )(n + m 4) – O2* 100 fejn: = fattur λ-shift; Sλ inert % = % mal-volum tal-gassijiet inerti fil-karburant (i. e. N2, CO2, He, etc. ); O2* = % mal-volum ta’ l-ossiġnu oriġinali fil-karburant; (1) Relazzjonijiet Arja / Karburant stojkometriċi tal-karburanti għall-karrozzi - SAE J 1829, Ġunju 1987. John B. Heywood, Internal combustion engine fundamentals, McGraw-Hill, 1988, Kapitlu 3. 4 “Combustion stoichiometry” (paġni. 68 to 72). 422 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 13/Vol. 24 n u m referenza għal medja CnHm li tirrapreżenta l-idrokarboni, i. e. : n = m = 1×[CH4% 100 ]+2×[C2% 100]+3×[C3% 100]+4×[C4% 100]+. 100]+5×[C5% 1 – atskaiditaja % 100 4×[CH4% 100 ]+4×[C2H4% 100 ]+6×[C2H6% 100 ]+. 100 ]+∙ ∙ ∙ 8×[C3H8% 1 – atskaiditaja % 100 CH4 = % mal-volum ta’ metanju fil-karburant; C2 C3 C4 C5 = % mal-volum tas-C2 idrokarboni kollha (eżempju: C2H6, C2H4, etċ. ) fil-karburant; = % mal-volum tas-C3 idrokarboni kollha (eżempju: C3H8, C3H6, etċ. ) fil-karburant; = % mal-volum tas-C4 idrokarboni kollha (eżempju: C4H10, C4H8, etċ. ) fil-karburant; = % mal-volum tas-C5 idrokarboni kollha (eżempju: C5H12, C5H10, etċ. ) fil-karburant; dilwent = % mal-volum tal-gassijiet imħallta fil-karburant (i. e. : O2*, N2, CO2, He, etċ. ). 4. 2. Eżempji għall-kalkolu tal-fattur λ-shift Sλ: Eżempju 1: G25: CH4 = 86 %, N2 = 14 % (bil-volum) n = 1×[CH4 % 100]+2×[C2 % 100]+. 1 – diluent % 100 = 0,86 0,86 = 1 = 1×0,86 1 – 14 100 m = 4×[CH4 % 100]+4×[C2H4 % 100]+. 1 – diluent % 100 = 4×0,86 0,86 = 4 Sλ = 2 (1 – inert % 100 )(n + m 4) – O2* 100 = 2 (1 – 14 100)×(1+ 4 4) = 1,16 Eżempju 2: Gxy: CH4 = 87 %, C2H6 = 13 % (bil-volum) n = 1×[CH4 % 100]+2×[C2 % 100]+. 1 – diluent % 100 = 1×0,87+2×0,13 1 – 0 100 = 1,13 1 = 1,13 4×[CH4 % 100]+6×[C2H6 % 100]+. m = diluent % 100 1 – 2 = 4×0,87+6×0,13 1 2 = 4,26 = 0,911 Sλ = (1 – inert % 100 )(n + m 4) – O2* 100 (1 – 0 100)×(1,13+ 4,26 4 ) = 13/Vol. 24 MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 423 Eżempju 3: USA: CH4 = 89 %, C2H6 = 4,5 %, C3H8 = 2,3 %, C6H14 = 0,2 %, O2 = 0,6 %, N2 = 4 % n = 1×[CH4 % 100]+2×[C2 % 100]+. 1 – diluent % 100 = 1×0,89+2×0,045+3×0,023+4×0,002 1 – (0,64+4) 100 = 1,11 m = 4×[CH4 % 100]+4×[C2H4 % 100]+6×[C2H6 % 100]+. +8×[C3H8 % 100] 1 – diluent % 100 4×0,89+4×0,045+8×0,023+14×0,002 1 – 0,6+4 100 = = 4,24 Sλ = 2 (1 – inert % 100 )(n + m 4) – O2* 100 = 2 (1 – 4 100)×(1,11+ 4,24 4 ) – 0,6 100 = 0,96