title: Economische hervorming: verslag over de werking van de producten- en kapitaalmarkten in de EU

eurovoc_concepts:
capital market
economic integration
economic reform
report
single market

formats: html pdf

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 26. 1. 2000 COM(2000) 26 definitief Economische hervorming: Verslag over de werking van de producten- en kapitaalmarkten in de EU (door de Commissie ingediend) INHOUDSOPGAVE I. INLEIDING. 7 II. ALGEMENE EVALUATIE VAN DE MARKTPRESTATIES. 9 A. MARKTPRESTATIES: INTEGRATIE OOK VERDER VAN GROOT BELANG VOOR DE VERBETERING VAN DE MARKTPRESTATIES. 9 1. Economische integratie: integratie kapitaalmarkten nog altijd minder ver gevorderd dan die van productenmarkten. 9 - Productenmarkten: handel en directe buitenlandse investeringen. 9 - Kapitaalmarkten. 10 2. Innovatie en creativiteit moeten worden gestimuleerd met het oog op betere economische prestaties en een betere concurrentiepositie. 12 B. MARKTPRESTATIES: GEVOLGEN VAN INTEGRATIE VOOR DE SOCIALE SAMENHANG EN DE CONSUMENT. 12 1. Meer economische en sociale samenhang door meer integratie. 13 2. Effect van integratie op de detailhandelsprijzen: verbeteringen zijn mogelijk. 14 III. TOEZICHT OP HORIZONTALE VRAAGSTUKKEN. 15 A. VERBETERING VAN HET ONDERNEMINGSKLIMAAT. 15 1. Ondernemerschap en vereenvoudiging van de regelgeving. 15 2. Resterende technische handelsbelemmeringen. 17 B. VERBETERING VAN DE MARKTWERKING. 18 1. Steunmaatregelen van de staten. 18 2. Overheidsopdrachten. 20 3. Belastingen. 21 2 IV. STIMULERING VAN DE ECONOMISCHE HERVORMING IN DE INTERNE MARKT VOOR DIENSTEN. 22 A. OPENSTELLING EN INTEGRATIE VAN DE DIENSTENMARKTEN. 23 1. Nutsvoorzieningen. 23 2. Financiële diensten. 25 B. VERBETERING VAN DE REGELGEVING VOOR DIENSTEN. 26 1. Elektronische handel. 26 2. Groot- en detailhandel. 27 V. CONCLUSIES. 28 3 Samenvatting Dit is het tweede jaarlijkse verslag over de werking van de producten- en kapitaalmarkten dat naar aanleiding van het mandaat van de Europese Raad van Cardiff is opgesteld. Deze Europese Raad verzocht de lidstaten en de Commissie om ieder jaar verslag uit te brengen over binnen hun bevoegdheden vallende aspecten op het gebied van de hervorming van de regelgeving voor producten- en kapitaalmarkten. Dit proces dient als basis voor de globale richtsnoeren voor het economisch beleid en voor de voorstellen van de Commissie voor de herziening van de gerichte acties in het kader van de strategie van de interne markt en geeft zo een impuls aan de economische hervorming. De Europese Raad van Keulen en die van Helsinki hebben onlangs benadrukt hoe belangrijk de economische hervorming voor onze werkgelegenheidsstrategie en ons beleidsstreven naar macro-economische stabiliteit is. Dit verslag komt op een cruciaal ogenblik voor de Europese economie. Ondanks de over het algemeen gunstige economische situatie in de wereld ziet Europa zich bij zijn streven naar een betere algehele concurrentiepositie voor vele uitdagingen gesteld. Flexibele, geïntegreerde en open markten zijn absoluut noodzakelijk voor duurzame economische groei en voor een lange periode van toenemende werkgelegenheid. De huidige economische opleving biedt de kans om de economische hervorming tot stand te brengen die noodzakelijk is voor de ontwikkeling van dynamische, efficiënte markten waar innovatie en creativiteit worden aangemoedigd. Bij de hervormingen moet rekening worden gehouden met de specifieke vereisten van elke nationale economie. Dit verslag draagt op twee manieren tot het proces van economische hervorming bij: Ten eerste bevat het een overzicht en evaluatie van de prestaties van de producten- en kapitaalmarkten teneinde vast te stellen waar de regelgeving op EU-niveau tekortschiet. Recente trends op het gebied van handel, investeringen en integratie van de kapitaalmarkt worden onder de loep genomen. • De handel blijft een motor voor marktintegratie. • In de huidige interne markt wordt de structurele verandering vooral aangezwengeld door grensoverschrijdende directe investeringen en fusies en overnames. Alleen al tussen 1997 en 1998 is de waarde van de buitenlandse investeringen binnen de Europese Unie verdubbeld. De waarde van grensoverschrijdende tussen EU-ondernemingen bereikte in 1998 een ongekend niveau. Alles wijst erop dat deze trend zal doorzetten. en overnames fusies • De integratie van de kapitaalmarkt begint op gang te komen, ook al is op de integratie mogelijk. Het wegvallen van het effectenmarkten nog aanzienlijk meer wisselkoersrisico heeft met name institutionele beleggers aangemoedigd om de samenstelling van hun portefeuille te diversifiëren door hierin meer aandelen van ondernemingen uit andere lidstaten op te nemen. Emittenten proberen gebruik te maken van de mogelijkheden om op EU-schaal kapitaal aan te trekken. Beleggers zijn meer bereid om risico's te nemen en de gemiddelde Europese kredietwaardigheidsnotering daalt scherp. In de Unie verschijnen nieuwe financiële producten en markten. Zo is bijvoorbeeld het totale volume van internationale obligatie-emissies in euro nu nagenoeg gelijk aan dat in US dollars. Samen zijn deze ontwikkelingen een eerste teken dat de bedrijven in de EU in de toekomst van een liquide en moderne effectenmarkt zullen kunnen profiteren. In dit verslag wordt evenwel gewezen op een aantal wettelijke, 4 bestuursrechtelijke belemmeringen effectenmarkten van de EU nog altijd in de weg staan. structurele en die een integratie van de Er zijn nog meer blijken van marktintegratie: de convergentie van de detailhandelsprijzen zet zich voort, hoewel langzamer dan in het begin van de jaren negentig. Voor de particuliere consumptie is de prijsspreiding tussen de EU15-landen afgenomen van 22,3% in 1990 tot naar schatting 14,7% in 1998. Convergentie leidt echter niet altijd tot lagere prijzen. De markt moet dus beter toegankelijk worden gemaakt, maar dat is niet voldoende om integratie om te zetten in betere marktprestaties. Met het oog op een optimale concurrentie is een strenge handhaving van het antitrustbeleid noodzakelijk. Het verslag beschrijft ook hoe de integratie de armere delen van de Gemeenschap heeft geholpen hun achterstand op de rest van de EU in te lopen. De prestaties van de perifere regio's van de EU weerleggen de theorie dat efficiëntie en sociale samenhang tegengestelde doelstellingen zijn. Ten tweede bevat het verslag een aantal beleidsvoorschriften om de economische hervorming gaande te houden. Er worden een aantal beleidsvoorschriften uiteengezet om de regelgeving van de Gemeenschap te vereenvoudigen en de kwaliteit ervan te verbeteren en om hinderpalen voor een efficiënte werking van de markten uit de weg te ruimen. Hiertoe behoren: • • • • • • • de aanbeveling aan de lidstaten om de algemene economische en uit de regelgeving startende bedrijven te beperken en systematisch te voortvloeiende kosten voor onderzoeken of de kwaliteit van de bestaande regelgeving kan worden verbeterd; het voorstel om een uitbreiding van de toepassing van de nieuwe aanpak voor technische harmonisatie tot nieuwe sectoren in overweging te nemen; de aanbeveling aan de lidstaten om te blijven streven naar een verdere vermindering van de hoeveelheid overheidssteun en om er extra op te letten dat sectorspecifieke steun (en vooral ad-hocsteun) wordt vermeden; de volledige en snelle uitvoering van het actieplan voor de financiële diensten om zakentransacties en investeringen aan te moedigen en tegelijkertijd het vertrouwen van consumenten en beleggers te vergroten en het financiële stelsel te stabiliseren; de goedkeuring en volledige uitvoering van de communautaire regelgeving op het gebied van de nutsvoorzieningen en strenge handhaving van de mededingingsregels; de totstandbrenging van een uitgebreid regelgevingskader voor het vrije verkeer van diensten van de informatiemaatschappij en de ontwikkeling van een geïntegreerd beleid dat voorschriften van de overheid en van het bedrijfsleven koppelt aan regels ter bescherming van de consument teneinde het consumentenvertrouwen te vergroten; opheffing van restricties die een hervorming in de handel in de weg staan. Uitvoering van deze aanbevelingen zal bijdragen tot een bloeiende, op ondernemerschap stoelende economie die technologische vooruitgang gebruikt voor een verhoging van het sociaal welzijn en de economische welvaart van het continent. De EU en de lidstaten moeten: 1. van het huidige gunstige economische klimaat gebruik maken om hun concurrentiepositie te verbeteren door de invoering van economische hervormingen die verenigbaar zijn met de economische en sociale samenhang en andere sociale doelstellingen; 5 2. een optimaal concurrentie- en regelgevingsklimaat tot stand brengen. De overheid heeft in dit verband drie belangrijke taken: 1) een hoog concurrentieniveau op de markt garanderen zodat de nodige structurele veranderingen ook werkelijk tot een verbetering van de concurrentiepositie en het welzijn van de consument leiden; 2) bestaande regels een eenvoudig maar uitstekend onderzoeken en zo nodig aanpassen teneinde regelgevingskader tot stand te brengen; 3) erop toezien dat alle belanghebbenden actief deelnemen aan discussies over de beste manier om verdere integratie te verwezenlijken; 3. van het internemarktbeleid en nationale landspecifieke maatregelen op micro-economisch gebied gebruik maken om de economische hervorming en het concurrentievermogen te bevorderen. De interne markt kan als kader dienen voor het aanpakken van tekortkomingen in de regelgeving die het concurrentievermogen en de groei in de gehele EU afremmen. Duurzame economische prestaties zijn van essentieel belang voor een langdurige groei van de werkgelegenheid. Alleen op die manier kan een doelmatig en blijvend antwoord worden gegeven op de sociale uitsluiting. Dit verslag wijst de weg naar een regelgevingsklimaat dat ondernemingen aanmoedigt nieuwe banen te scheppen. Als zodanig maakt het deel uit van de voorbereidingen van de Commissie voor de buitengewone Europese Raad die op 23 en 24 maart in Lissabon zal worden gehouden. 6 I INLEIDING Dit is het tweede jaarlijkse verslag over de werking van de producten- en kapitaalmarkten dat door de Commissie naar aanleiding van de conclusies van de Europese Raad van Cardiff van juni 1998 is opgesteld. In overeenstemming met het mandaat van de Raad bevat het verslag indicatoren van de daadwerkelijke marktintegratie, waaronder prijsverschillen en de uitvoering van internemarktmaatregelen, met het doel economische hervormingen op communautair niveau te volgen en beleid uit te stippelen dat de efficiëntie van de producten-, diensten- en kapitaalmarkten moet vergroten. Het verslag van de Commissie dient samen met de verslagen van de lidstaten over de aspecten van de producten- en kapitaalmarkten die onder hun bevoegdheid vallen, als basis voor de opstelling van de globale richtsnoeren voor het economisch beleid. In het jaar dat sinds de publicatie van het eerste verslag is verstreken, heeft de Europese Raad er herhaaldelijk op gewezen dat wijzigingen van de producten- en kapitaalmarkten en een verregaande economische hervorming van groot belang zijn voor de macro-economische stabiliteit in de monetaire unie. Het werkgelegenheidspact, dat tijdens de Europese Raad van Keulen werd goedgekeurd, benadrukt dat het Cardiff-proces van economische en structurele hervorming het werkgelegenheidsproces van Luxemburg en de macro-economische dialoog aanvult. De Europese Raad van Helsinki heeft gewezen op het succes van de richtsnoeren inzake werkgelegenheid en daarbij onderstreept dat een coördinatie van het economisch, werkgelegenheids- en structuurbeleid van het grootste belang is voor de bestrijding van de werkloosheid. De Europese Raad van Helsinki bevestigde dat betere marktprestaties een fundamentele factor bij het proces van een verregaande hervorming zijn. In de conclusies van het voorzitterschap wordt er de nadruk op gelegd dat economische hervorming en met name liberalisatie en belastinghervormingen noodzakelijk zijn om de gunstige economische vooruitzichten te behouden. Handhaving en verbetering van het concurrentievermogen, de werkgelegenheid en de levensstandaard in een wereld die door vrije handel en voortdurende technologische verandering wordt gekenmerkt, vereisen dat de lidstaten en de Gemeenschap dubbel hun best doen om de efficiëntie van de producten- en kapitaalmarkten te vergroten. Bovendien vergt de EMU flexibele markten die in staat zijn economische schokken op te vangen zonder verlies van banen of schade voor de concurrentiepositie. structurele problemen die aanpak van enkele van de De gezonde basis van de Europese economie en de gunstige economische vooruitzichten van het ogenblik vormen een bijzonder goed uitgangspunt voor economische hervorming en voor de in het verleden het concurrentievermogen en de werkgelegenheid in Europa nadelig beïnvloedden. Een lage inflatie, groeiende investeringen en inkomensniveaus en betere vooruitzichten op het gebied van de werkgelegenheid maken het gemakkelijker economische hervormingen op gang te brengen. De Europese Unie heeft momenteel de kans structurele hervormingen uit te voeren die Europa kunnen veranderen in een snel groeiende economie met hoge werkgelegenheid die is opgewassen tegen de concurrentie op de wereldmarkt. Er moet nu worden voortgebouwd op de uit de EMU resulterende macro-economische stabiliteit om een dynamisch ondernemingsklimaat tot stand te brengen waarin innovatie en creativiteit welvaren en waarin ondernemerschap investeringen en technologische kansen kan omzetten in meer nieuwe banen zonder dat onze maatschappelijke waarden daarbij in het gedrang komen. Stroomlijning en verbetering van het proces Een betere coördinatie van het economisch, werkgelegenheids- en structureel beleid is van essentieel belang om zoveel mogelijk profijt te trekken van de interne markt en de euro, maar de kosten van die coördinatie moeten tot een minimum worden beperkt. De ECOFIN-Raad 7 heeft aan de Europese Raad van Helsinki een verslag voorgelegd waarin de momenteel beschikbare instrumenten en de ervaring die in het eerste jaar van de derde fase van de EMU met de coördinatie van het economisch beleid is opgedaan, onder de loep worden genomen en dat belangrijke implicaties voor het proces van Cardiff heeft. In dit verslag wordt grotere betekenis gegeven aan de centrale rol die de globale richtsnoeren voor het economisch beleid bij de coördinatie van het economisch beleid spelen en wordt onderstreept dat moet worden gezorgd voor samenhang tussen de verschillende samenstellingen van de Raad. Vanuit procedureel oogpunt is de belangrijkste verandering een vermindering van het aantal verslagen dat door de Commissie wordt opgesteld. De Cardiff I- en Cardiff II-verslagen van vorig jaar worden vervangen door dit ene jaarlijkse verslag. Daarnaast zal de Commissie analyses voorleggen voor de "peer review" waaraan de nationale plannen voor economische hervorming in het comité voor economische politiek worden onderworpen. Tijdens de buitengewone Europese Raad in Lissabon zullen de bestaande mechanismen voor de coördinatie van het economisch beleid opnieuw worden bestudeerd. Voorts krijgt dit verslag een nieuwe dimensie door de goedkeuring van de strategie voor de interne markt door de Raad Interne Markt [COM(1999)624]. De resultaten van het toezicht waarover hieronder verslag wordt uitgebracht, en de conclusies van de evaluatie van de werking van de producten- en kapitaalmarkten die hieronder worden uiteengezet, zullen de basis vormen voor de toekomstige jaarlijkse aanpassing van gerichte acties in het kader van de nieuwe strategie voor de interne markt. Om die reden wordt in het verslag bijzondere aandacht besteed aan een aantal vraagstukken die de kern van de interne markt raken, zoals de prijsconvergentie of de totstandbrenging van een interne markt voor financiële diensten. Dit is ook in overeenstemming met de nieuwe richtsnoeren in het verslag van de ECOFIN-Raad aan de Europese Raad van Helsinki. Doelstellingen en structuur van het verslag In overeenstemming met het mandaat van de Europese Raad van Cardiff heeft dit verslag als hoofddoel de belangrijkste resultaten van de Commissie bij haar observatie en evaluatie van de werking van de producten- en kapitaalmarkten in het afgelopen jaar te presenteren. Dit is van essentieel belang om vast te stellen welke hinderpalen die de economische hervorming in de weg staan, de economische efficiëntie het meest aantasten. Het verslag bevat conclusies en aanbevelingen inzake de beleidsmaatregelen die noodzakelijk worden geacht om de economische hervorming te bevorderen of die een bijdrage kunnen leveren tot de opheffing van hinderpalen voor een efficiënte marktwerking. Hiertoe behoren te verbeteren of de economische nieuwe initiatieven om de efficiëntie van de markt hervorming te stimuleren alsook beleidsacties die al eerder werden aangekondigd en die volgens onze observatie en evaluatie dringend uitvoering behoeven. De uitstippeling van gedetailleerde beleidsvoorstellen valt buiten het bestek van dit verslag. In de globale richtsnoeren voor het economisch beleid zullen precieze landspecifieke beleidsrichtsnoeren zijn opgenomen die op basis van de door de lidstaten ingediende nationale verslagen inzake economische hervorming en dit verslag zijn opgesteld. Met de conclusies en aanbevelingen in dit verslag zal ook rekening worden gehouden bij de herziening van de gerichte acties in het kader van de strategie voor de interne markt. De structuur en opzet van het verslag bouwen voort op de voornaamste punten van het Cardiff I-verslag dat afgelopen jaar door de Commissie werd goedgekeurd en in de Raad een gunstig onthaal vond. Er zijn enkele wijzigingen aangebracht naar aanleiding van suggesties van de Raad Interne Markt en de conclusies van de evaluatie van de ECOFIN-Raad betreffende de eerste werkzaamheden in het kader van het proces van Cardiff. De draagwijdte 8 is uitgebreid tot een aantal sociale aspecten van de marktprestaties. De editie van dit jaar bevat bovendien een groot aantal statistische indicatoren die de werkzaamheden tijdens de volgende stadia van het proces van Cardiff moeten vergemakkelijken. Het verslag bestaat uit drie hoofddelen. Deel II bevat een algemene evaluatie van de marktprestaties. Hierbij wordt rekening gehouden met economische aspecten als de marktintegratie, die een vereiste voor een efficiënte verdeling van middelen en groei is, en met andere aspecten van de marktprestaties, met name consumentenvoordelen en economische en sociale samenhang, zoals vastgelegd in het Verdrag. Deel III bevat de belangrijkste bevindingen van het toezicht op een aantal horizontale vraagstukken die voor de werking van de producten- en kapitaalmarkten en de economische hervorming van centraal belang zijn. Bij de selectie van deze vraagstukken heeft de Commissie rekening gehouden met de resultaten van de Cardiff I- en II-verslagen van vorig jaar, het verslag van de werkgroep horizontale vraagstukken van de interne markt en het syntheseverslag van het comité voor economische politiek over het eerste stadium van het proces van Cardiff. In deel IV tot slot wordt ingegaan op het stimuleren van economische hervorming in de dienstensector. De diensten verdienen bijzondere aandacht, omdat zij voor de werkgelegenheid en toegevoegde waarde van groot economisch belang zijn, omdat structurele hervormingen in deze sector tot specifieke problemen leiden en omdat voor de openstelling en integratie van de dienstenmarkten en voor de verbetering van de regelgeving voor diensten maatregelen op communautair niveau vereist zijn1. II. ALGEMENE EVALUATIE VAN DE MARKTPRESTATIES Economische integratie van de producten- en kapitaalmarkten leidt tot grotere markten en lagere kosten en stimuleert de concurrentie waardoor de Europese economie beter presteert. Andere economische factoren en met name innovatie, creativiteit en economische en financiële integratie moeten een grotere rol spelen in de gemondialiseerde kenniseconomie van deze nieuwe eeuw. Deze vraagstukken staan centraal bij de algemene economische evaluatie van de marktprestaties in het verslag. A. 1. Marktprestaties: integratie ook verder van groot belang voor de verbetering van de marktprestaties Economische integratie: gevorderd dan die van productenmarkten integratie kapitaalmarkten nog altijd minder ver – Productenmarkten: handel en directe buitenlandse investeringen De integratie van de markten van de lidstaten neemt nog altijd toe door het programma van internemarktmaatregelen dat tot opheffing van handelsbelemmeringen en liberalisatie van de markten leidt. Sinds 1993 groeit de intra-EU-handel in industrieproducten veel sneller dan het BBP. Dit is des te opmerkelijker omdat het aandeel van de industrie in het BBP is afgenomen (zie grafiek 1 en de tabellen 1 en 2). Wat de diensten betreft, zullen de integratie van eerder gereglementeerde sectoren, de opheffing van resterende handelsrestricties en andere - vaak uit de technologische vooruitgang voortvloeiende - structurele veranderingen beslist tot veel meer interdependentie op handelsgebied leiden. 1 Het verslag gaat vergezeld van een werkdocument van de Commissie met analytische informatie over de integratie van de kapitaalmarkt, het bankwezen, de interne markt voor elektriciteit en prijsconvergentie. 9 De handel blijft een cruciaal en duurzaam middel tot integratie van de communautaire markten, maar in de huidige interne markt wordt de integratie, met name in de dienstensector, het meest aangezwengeld door grensoverschrijdende investeringen en fusies en overnames. Alleen al tussen 1997 en 1998 is de waarde van de buitenlandse investeringen binnen de EU verdubbeld, wat duidt op een welbewuste en krachtige groeistrategie om zo veel mogelijk profijt te trekken van de marktkansen. Deze is waarschijnlijk voor een groot deel het gevolg van de nieuwe impuls die door de EMU aan de integratie werd gegeven (zie tabel 3). Grensoverschrijdende investeringen worden vaak gebruikt om fusies en overnames te financieren. Als het aantal fusies en overnames groot is, is dat een sterke indicator dat ondernemingen willen groeien om beter op de grote EU-markt te kunnen concurreren. Welnu, de laatste tijd zijn er meer fusies en overnames in de EU (zie tabel 4). De waarde van de grensoverschrijdende fusies en overnames tussen EU-ondernemingen bereikte in 1998 een record. Dit kwam na een opgaande trend die nog altijd geen teken van afzwakking vertoont - tot dusver lijkt alles erop te wijzen dat in 1999 het record van 1998 zal worden gebroken. Met andere woorden, in vergelijking met de handel zijn fusies en overnames nu fors belangrijker voor de marktintegratie. Als het toenemend aantal grensoverschrijdende fusies en overnames naar sector worden ingedeeld, ziet men dat het aandeel van de diensten in het totale aantal overeenkomsten (53% in 1998 in vergelijking met 42% in 1992) is toegenomen. Tot slot moet er op worden gewezen dat de handel met landen buiten de EU sinds 1993 sneller toeneemt dan de handel met de andere lidstaten. Met andere woorden, niet alleen de onderlinge integratie van de EU-markten verloopt snel, maar ook de integratie met markten buiten de EU. Dit weerlegt de argumenten van degenen die de interne markt als een stap in de richting van "vesting Europa" zagen. Deze trend werd bevestigd in een recente studie van de OESO2 waarin wordt aangetoond dat de Europese Unie qua openheid voor handel en investeringen zeker niet onderdoet voor de VS en aanzienlijk beter scoort dan Japan. Een transparant en efficiënt toezicht op concentraties, zowel op nationaal als communautair niveau, is van essentieel belang voor de concurrentie en geeft rechtszekerheid aan bedrijven. Een dergelijk toezicht moet zijn gebaseerd op de strikte toepassing van concurrentieregels en mag niet worden beïnvloed door overwegingen van binnenlands industrieel beleid. Het is in dit verband dringend noodzakelijk dat de overnamerichtlijn wordt aangenomen. Ook het statuut van de Europese vennootschap zou de huidige trend naar grotere ondernemingen kunnen ondersteunen. De Commissie zal er ook verder op toezien dat zich geen nieuwe sectorspecifieke belemmeringen voor het goederen- en dienstenverkeer voordoen. - Kapitaalmarkten Indicatoren wijzen erop dat er nog aanzienlijke mogelijkheden zijn voor een verdere integratie van de Europese kapitaalmarkt (zie bijlage A). Europese beleggers hebben bijvoorbeeld maar weinig buitenlandse aandelen in hun portefeuille. De integratie van de kapitaalmarkten is bovendien nog niet zo ver gevorderd dat zij consumptiefluctuaties kan afvlakken en daardoor conjunctuurschokken kan opvangen (zie de tabellen 5 en 6). De situatie verandert echter snel. De opheffing van beperkingen voor de aankoop van in andere lidstaten uitgegeven aandelen en obligaties alsook de invoering van de euro hebben institutionele beleggers gestimuleerd hun portefeuille te diversifiëren en ook buitenlandse papieren hierin op te nemen. Emittenten die de pan-Europese markt op het oog hebben, 2 OESO, “Trends in market openness”, werkdocument nr. 221 van de Economics Department, augustus 1999. 10 profiteren van deze trend: het totale volume van internationale uitgiften van euro-obligaties is nu nagenoeg gelijk aan het volume van uitgiften in US dollars (zie tabel 9) en het volume van de handel in derivaatcontracten is sinds medio 1998 elk kwartaal minstens verdubbeld (zie tabel 8). Deze structurele veranderingen worden vooral aangezwengeld door de EMU, door de opheffing van een aantal restricties in de regelgeving die de totstandkoming van een interne markt voor financiële diensten in de weg stonden, door betere clearingmechanismen en, van recentere datum, door de uitvoering van het actieplan voor de financiële diensten. Het gedrag van de beleggers past zich aan. Een stabieler macro-economisch klimaat, lagere rentetarieven en invoering van de euro hebben ertoe geleid dat de gemiddelde Europeaan meer bereid is risico's te nemen. De gemiddelde kredietwaardigheidsnotering op de bedrijfsobligatiemarkten in Europa daalt ten gevolge van een toenemend aantal emittenten met minder dan een AAA-rating. Dit lijkt erop te wijzen dat bedrijven al beter toegang hebben tot financiering. Deze veranderingen onderstrepen echter ook de behoefte aan meer transparantie en aan een herziening van de toezichtsregels waarvoor de Commissie zich in het actieplan voor de financiële diensten sterk maakt. Dit zal met name ten goede komen aan de stabiliteit van het systeem en aan individuele beleggers die door hun participatie in pensioen- of investeringsfondsen en in de obligatie- en aandelenmarkten steeds meer belang hebben bij een gezonde kapitaalmarkt. In dit nieuwe, gunstige klimaat voor de ontwikkeling van de kapitaalmarkt zouden alle ondernemingen en met name het MKB moeten kunnen profiteren van betere financiële voorwaarden. Er moeten meer verschillende en toereikende financieringsbronnen beschikbaar zijn voor de specifieke financieringsbehoeften van het MKB. Zoals door de Europese Raad van Cardiff werd onderstreept, is het risicokapitaal een belangrijke financieringsbron voor het MKB. Wat de omvang van het risicokapitaal betreft, steekt Europa echter ongunstig af bij de VS3. De meeste investeringen met risicokapitaal in Europa hebben tot doel de expansie van het MKB te financieren; slechts een heel klein deel wordt gebruikt als startkapitaal voor beginnende ondernemingen wat de oprichting of uitbreiding van veelbelovende nieuwe ondernemingen tegenhoudt. In de Verenigde Staten is 60% van het risicokapitaal afkomstig uit pensioenfondsen, terwijl zelfs in de meest ontwikkelde risicokapitaalmarkt van Europa, het Verenigd Koninkrijk, dat aandeel maar 30% bedraagt. Het is duidelijk dat de Europese institutionele beleggers een veel grotere rol op de risicokapitaalmarkten zouden kunnen spelen. Onnodige beperkingen die door de regelgeving aan institutionele beleggers worden opgelegd, zouden moeten worden opgeheven om de steeds sneller verlopende integratie van de kapitaalmarkten te ondersteunen. Tegelijkertijd is het noodzakelijk dat de transparantie-, toezichts- en prudentiële voorschriften overeenkomstig de voorstellen in het actieplan voor de financiële diensten aan de nieuwe marktrealiteit worden aangepast. Dat is van essentieel belang voor de bescherming van de consument en de stabiliteit van het financiële systeem. Initiatieven in het actieplan voor de financiële diensten en de voorstellen die onlangs door de Commissie op dit gebied werden gedaan [COM(1999)493] zouden zo snel mogelijk moeten worden uitgevoerd om de toegang tot risicokapitaal, met inbegrip van startkapitaal, in Europa te verbeteren, vooral ook voor het MKB. 3 Zie voor nadere bijzonderheden: Mededeling van de Commissie: Risicokapitaal: uitvoering van het actieplan - Voorstellen voor verdere vooruitgang [COM(1999)493 def. ]. 11 2. Innovatie en creativiteit moeten worden gestimuleerd met het oog op betere economische prestaties en een betere concurrentiepositie Betere economische prestaties moeten zijn gebaseerd op innovatie en creativiteit om ook in de toekomst een zo groot mogelijke groei en werkgelegenheid te garanderen. Helaas is het aandeel van de EU-industrie in de totale uitgaven voor onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) gering in vergelijking met dat van de Amerikaanse en Japanse industrie (zie tabel 10). De economische prestaties van Europa worden gehinderd door de geringe investeringen in OTO en een versnipperd OTO-beleid in de lidstaten. De uitgaven voor OTO, de technologische output (uitgedrukt in aantal octrooiaanvragen) en de innovatie zullen sterk moeten toenemen om de achterstand op de wereldconcurrentie in te lopen. Het vijfde kaderprogramma zal extra middelen beschikbaar stellen voor onderzoek en ontwikkeling in de EU. In de mededeling van de Commissie "Naar een Europese onderzoekruimte" worden voorstellen gedaan om de thans versnipperde nationale OTO-systemen beter te coördineren en door middel van netwerken beter met elkaar te verbinden zodat de OTO in Europa tot volle ontwikkeling kan komen. Het is echter de taak van de particuliere sector om voor een verbetering van de technologische prestaties te zorgen. in technologie en andere vormen van immaterieel kapitaal Als de verwachte opbrengst van investeringen toeneemt, is dat een prikkel voor de industrie te investeren. om meer Intellectuele-eigendomsrechten (IPR) hebben innovatie en creativiteit altijd in de hand gewerkt, zodat recente wijzigingen van de internationale IPR-regels een bijdrage zouden moeten leveren. Een betere bescherming en internationale handhaving van intellectuele- eigendomsrechten zullen ondernemingen meer tot innovatie en creativiteit aanzetten. Ook betere voorwaarden op de IPR-markten zijn van essentieel belang om de innovatie en creativiteit te stimuleren. Het is moeilijk om de totale waarde van alle IPR-markten in de EU te schatten. De internationale handel in technologie is goed voor 1 à 2% van het BBP van de EU en een groot deel van die handel vindt tussen de lidstaten plaats. Goede resultaten op die markten zullen van cruciaal belang zijn voor het concurrentievermogen van de nieuwe kenniseconomie. communautaire Lopende en aangekondigde acties om het onderzoek en de technologische ontwikkeling te stimuleren en de nationale innovatiesystemen te integreren, zouden moeten worden aangevuld (octrooien, met gebruiksmodellen, auteursrechten, tekeningen en modellen, handelsmerken) te beschermen, de innovatie en creativiteit aan te moedigen en de handel op de "interne markt voor technologie" te bevorderen. intellectuele-eigendomsrechten initiatieven om de B. Marktprestaties: gevolgen van integratie voor de sociale samenhang en de consument Bij een beoordeling van de marktprestaties moet behalve met economische aspecten ook rekening worden gehouden met aanvaardbaarheid. Efficiënte marktresultaten voldoen vanuit sociaal oogpunt alleen als zij in overeenstemming zijn met sociale doelstellingen en waarden. In dit verslag wordt derhalve rekening gehouden met de mate waarin de sociale en economische samenhang en de belangen van de consument worden bevorderd4 5. de maatschappelijke 4 Er dient ook rekening te worden gehouden met de gevolgen van marktresultaten voor het milieu. De Commissie heeft dit jaar een mededeling over de interne markt en het milieu aangenomen [COM(1999)263]. De Raad heeft over hetzelfde onderwerp een resolutie aangenomen. In toekomstige 12 1. Meer economische en sociale samenhang door meer integratie De interne markt toont aan hoe economische doelstellingen als marktliberalisatie en -integratie ten volle verenigbaar kunnen zijn met sociale waarden, zoals economische en sociale samenhang in de zin van het Verdrag. De economische en sociale samenhang tussen de verschillende Europese regio's is aanzienlijk verbeterd in de periode die voor de totstandbrenging van de interne markt doorslaggevend was. Volgens het "Zesde periodiek verslag over de sociaal-economische situatie en ontwikkeling van de regio's van de Europese laagste Unie" is het BBP per hoofd van de bevolking in de tien regio's met het inkomensniveau tussen 1986 en 1996 van 41% naar 50% van het communautaire gemiddelde gestegen. Het is echter moeilijk vast te stellen in hoeverre er een direct verband bestaat tussen deze geaggregeerde economische resultaten en de interne markt. De mededeling over "Structurele veranderingen en aanpassingen in de Europese industrie" [COM(1999)465] bevat bewijzen die in tegenspraak zijn met de voorspellingen van een aantal economen dat de interne markt de kloof tussen de kern- en "perifere" economieën van de Europese Unie zou vergroten. In tegenstelling tot die voorspellingen is de geografische concentratie van industriële activiteiten in de lidstaten verminderd (zie de grafieken 2 en 3). Met andere woorden, in perifere en kleinere landen was de groei sneller dan in de grotere lidstaten. Bovendien kon door de interne markt gebruik worden gemaakt van schaalvoordelen en kon de productiviteit worden verbeterd. De toegenomen integratie lijkt op het niveau van de lidstaten dus niet te hebben geleid tot een model waarin een aantal landen de kern uitmaken en de andere landen er maar zo'n beetje bijhangen. De toenemende integratie heeft er dus kennelijk toe bijgedragen de EU-productie te rationaliseren en de groei in de minst begunstigde lidstaten door diversificatie van de industriële structuren van deze landen te versnellen. Dit proces wordt ondersteund doordat de relatieve dispariteiten tussen de lidstaten ten aanzien van de beschikbaarheid van technologie, kapitaal en arbeid geleidelijk kleiner worden. De economische integratie in Europa lijkt dus werkelijk bij te dragen tot een grotere economische en sociale samenhang, een van de doelstellingen van het Verdrag. Wij moeten zien hoe deze trend zich, vooral op regionaal niveau, verder ontwikkelt; een jaarlijkse verslaglegging is daarbij echter wellicht niet mogelijk omdat de vereiste gegevens niet beschikbaar zijn en het moeilijk is dit soort structurele veranderingen te meten. Verbeteringen van de efficiëntie waren verenigbaar met het inlopen van een achterstand inzake economische convergentie en dat moet zo blijven. Een van de strategische doelstellingen in de nieuwe strategie voor de interne markt is de verdere integratie van andere communautaire beleidsterreinen, zoals de economische en sociale samenhang. 5 verslagen op basis van dit document zullen ook milieuvraagstukken aan bod komen. In de bijlage over de elektriciteitsmarkt wordt kort ingegaan op een aantal milieuaspecten van de liberalisatie van deze markt. Een ander belangrijk aspect dat aandacht verdient en beter moet worden begrepen is de relatie tussen de prestaties van de arbeidsmarkt en die van de producten- en kapitaalmarkten, maar dit valt buiten het bestek van dit verslag. Het feit dat er verschillende beleidsinstrumenten zijn voor het toezicht op de arbeidsmarkt en voor dat op de producten- en kapitaalmarkten (Luxemburg en Cardiff) mag ons er echter niet van weerhouden om de onderlinge verhouding tussen deze twee markten onder de loep te nemen. 13 2. Effect van integratie op de detailhandelsprijzen: verbeteringen zijn mogelijk Gezondheid en veiligheid, keuze, prijs, kwaliteit, toegankelijkheid en eerlijke en transparante marktverhoudingen zijn voor de consument belangrijke aspecten van de marktprestaties. Deze vraagstukken zullen in toekomstige edities van dit verslag stuk voor stuk aan bod komen. Dit jaar wordt bijzondere aandacht besteed aan het effect van de interne markt op de prijzen, een aspect dat voor de consument grote voordelen kan opleveren. Volgens de gegevens van Eurostat is de prijsspreiding voor de particuliere consumptie tussen de EU15 afgenomen van 22,3%6 in 1990 tot een geschatte 14,7% in 1998. De trend was het meest opvallend bij goederen die ook door buitenlandse concurrenten kunnen worden geleverd: voedingsmiddelen, schoeisel en huishoudelijke apparaten. De prijsspreiding bleef groot voor sectoren waar geen sprake is van internationale concurrentie, zoals de bouwnijverheid, maar nam af in andere dergelijke sectoren, zoals recreatie, onderwijs en cultuur. De prijsconvergentie bij nutsvoorzieningen volgde de ontwikkelingen op liberalisatiegebied: in de energiesector, waar het liberalisatietempo van land tot land sterk uiteenloopt, is de prijsspreiding nu groter dan in 1990, in tegenstelling tot de situatie in de telecommunicatiesector waar de prijsverschillen door concurrentie en technologie snel kleiner zijn geworden (zie de tabellen 11 t/m 13). Een groot deel van de huidige prijsspreiding komt voor rekening van de uiteenlopende indirectebelastingtarieven en de wisselkoersschommelingen. Verschillen in BTW liggen ten grondslag aan circa 20% van de prijsverschillen op consumptieniveau (zie tabel 14). Wisselkoersschommelingen hebben in aanzienlijke mate bijgedragen aan de toename van de prijsspreiding tussen 1992 en 1995 (en vooral in 1995), aangezien landen met een relatief laag prijsniveau ook nog eens de waarde van hun munteenheid zagen verminderen. Als gevolg hiervan lijkt er na 1993 een eind te komen aan de prijsconvergentie. De cijfers voor EU15 voor de daaropvolgende drie jaar, toen de wisselkoersen stabieler waren, laten echter een verdere convergentie zien, hoewel die langzamer verloopt dan tussen 1985 en 1995. Bovendien is de prijsspreiding niet toegenomen voor de zes lidstaten die het minst werden beïnvloed door de wisselkoersschommelingen van de periode 1992-1995 (zie tabel 15). Vanuit het oogpunt van de consument is het belangrijk na te gaan in hoeverre de detailhandelsprijzen convergeren. Op een concurrerende markt zou integratie tot convergentie naar een lager prijsniveau moeten leiden. In een markt met minder concurrentie kan convergentie ook tot hogere prijsniveaus leiden. Hoewel het moeilijk is zeker te zijn van deze trends, zijn er toch bewijzen voor dat er een convergentie naar beneden plaatsheeft op markten waar fel wordt geconcurreerd, bijvoorbeeld op de telecommunicatiemarkt. Dit is echter niet altijd voor alle sectoren opgegaan (zie bijlage B; nadere informatie vindt u in "EU Economy: 1999 Review"- SEC(1999)1950). Om verschillende redenen is voorzichtigheid geboden bij bewijzen inzake prijsconvergentie. Ten eerste moet de kwaliteit van de beschikbare gegevens worden verbeterd. Ten tweede is de integratie slechts een van vele factoren die de prijsconvergentie beïnvloeden. Ook de concurrentie op de markt, het inhaalproces en factoren als de efficiëntie van de groot- en detailhandel bepalen de ontwikkeling van de prijsspreiding. Prijsconvergentie is derhalve van het grootste belang voor het proces van economische hervorming en dat niet alleen als indicator van de economische integratie. 6 Deze cijfers geven de variatiecoëfficiënt aan. De variatiecoëfficiënt meet de spreiding als percentage van de afwijking van de prijzen in alle landen ten opzichte van het EU-gemiddelde. 14 Economische integratie is niet de enige factor die tot prijsconvergentie leidt en derhalve is een veelomvattende economische hervorming noodzakelijk om in de huidige interne markt een verdere convergentie van de prijzen naar een lager niveau te bereiken. Hiertoe zal een combinatie van nationale en communautaire maatregelen noodzakelijk zijn om de concurrentie, een herziening van de regelgeving en verdere integratie te bevorderen. Ook is het van belang dat andere maatregelen worden genomen om de prijstransparantie binnen de markten te vergroten, zodat consumenten en kopers in het algemeen een prijsconvergentie kunnen afdwingen, met name in de sectoren die onlangs zijn geliberaliseerd. Verbetering van de efficiëntie van de groot- en detailhandel speelt ook een belangrijke rol. III. TOEZICHT OP HORIZONTALE VRAAGSTUKKEN De voor de EMU noodzakelijke flexibele markten vereisen dat de resterende hinderpalen voor de integratie van de producten- en kapitaalmarkten uit de weg worden geruimd. Ook moet een einde worden gemaakt aan concurrentieverstoringen en aan belemmeringen voor de goede werking van de interne markt in de vorm van steunmaatregelen van staten, praktijken bij overheidsopdrachten, voorschriften of belastingmaatregelen. De identificatie van die resterende hinderpalen en de evaluatie van de relatieve invloed ervan zijn een groot probleem bij de economische hervorming. De OESO berekent beknopte indicatoren van de regulering voor alle sectoren van de economie; ondanks hun beperkingen kunnen deze van nut zijn om te zien hoe de regelgeving de marktwerking bevordert. Bovendien maken zij vergelijkingen tussen verschillende landen mogelijk. De indicatoren laten zien dat er tussen de lidstaten aanzienlijke verschillen zijn, wat erop lijkt te wijzen dat behoefte bestaat aan landspecifieke oplossingen (zie tabel 18). Wat de algemene regulering van de productenmarkten betreft, doen de EU-landen het gemiddeld slechter dan de VS, maar beter dan andere OESO-landen zoals Japan en Noorwegen. Gebrek aan flexibiliteit in de EU is volgens de OESO vooral te wijten aan de mate waarin de overheid de economie beheerst inbegrip van variabelen als overheidsbemoeienis met particuliere ondernemingen en de omvang van de sector overheidsbedrijven). De EU is in dit verband echter geen uitzondering en ook andere OESO-economieën zoals Korea, Zwitserland en met name Noorwegen geven voor deze indicator een hoge waarde te zien. De handels- en investeringsdrempel is zeer laag voor de EU-landen. De resultaten zijn wellicht het opmerkelijkst voor de indicator die aangeeft in welke mate ondernemingsinitiatieven worden gehinderd, omdat deze vrij grote verschillen tussen de Europese landen te zien geeft. (met Om beleidsredenen moet het gedrag van de variabelen die achter de beknopte indicatoren schuilgaan, op zowel nationaal als communautair niveau worden bestudeerd. Hieronder brengen wij verslag uit over vijf van de vraagstukken die van belang zijn voor de werking van de markten. Bij de selectie van deze aspecten is rekening gehouden met de prioriteiten van de Commissie en de conclusies van de eerste fase van het proces van Cardiff; zij omvatten zowel structurele vraagstukken met rechtstreekse gevolgen voor het ondernemingsklimaat als beleidsverwante vraagstukken die van invloed zijn op de marktwerking. A. 1. Verbetering van het ondernemingsklimaat Ondernemerschap en vereenvoudiging van de regelgeving Het Ingewikkelde is in vele lidstaten nog allesbehalve gemakkelijk om zelf een bedrijf te starten. ontoereikende administratieve voorschriften, economische en 15 en ongeschikte faillissements- financieringsmogelijkheden, insolvabiliteitsregelingen, ontoereikende informatie en advisering en onvoldoende opleiding zijn slechts enkele factoren die de oprichting en ontwikkeling van kleine ondernemingen bemoeilijken. De invloed van deze belemmeringen blijkt uit het feit dat het totale aantal startende ondernemingen veel geringer is dan in de VS en uit het aantal ondernemingen dat op langere termijn overleeft. In deze situatie bestaat dringend behoefte aan economische hervormingen en aanpassing van de regelgeving. De grote verschillen tussen de procedures voor inschrijving in het ondernemingsregister die in de verschillende lidstaten gelden (zie de grafieken 4 en 5), zijn er een aanwijzing voor dat de situatie op velerlei wijze kan worden verbeterd, bijvoorbeeld door het uitwisselen van beste praktijken zoals: • • • de oprichting van een "one-stop shop" voor startende ondernemingen. Hierdoor worden de administratieve procedures en de verstrekking van advies en informatie aanzienlijk vereenvoudigd. De meeste lidstaten hebben dergelijke centra al opgericht of gepland (bv. de formaliteitencentra voor ondernemingen in Portugal of het "guichet unique" in Frankrijk). Voorts wordt in sommige lidstaten (bv. het Verenigd Koninkrijk) getracht de bedrijven ook na de aanloopfase te volgen. één-loketvoorziening voor bedrijven in Spanje, de vermindering van de tijd die nodig is om een bedrijf te starten. Frankrijk probeert de registratieprocedure voor nieuwe ondernemingen te versnellen en Portugal heeft plannen om de tijd die nodig is voor het starten van een nieuw bedrijf van zes maanden tot 20 dagen te verkorten. beperking van de formaliteiten. Finland wil een enkel registratieformulier gaan gebruiken. Het Nederlandse project ter vermindering van de administratieve lasten voor het bedrijfsleven heeft al geleid tot een vermindering van het aantal voorschriften voor ondernemingen en tot de oprichting van één verzamelpunt voor alle gegevens betreffende werknemers. € € Als voor de oprichting van een besloten vennootschap minimumeisen inzake vermogen gelden, kan dat een grote hinderpaal zijn voor het starten van een bedrijf, met name voor het MKB. In tien lidstaten is een minimumvermogen van 8 000 vereist, maar in Duitsland moet men over ten minste 25 000 beschikken. Daarentegen bestaan er in het Verenigd Koninkrijk en Ierland geen vermogenseisen. Helaas lijkt er in Europa een trend te zijn om de minimumeisen inzake vermogen te verhogen (bv. in Griekenland en Finland). En zelfs als de directe kosten voor de inschrijving van een besloten vennootschap niet onoverkomelijk lijken, dan nog kunnen de totale kosten (dus inclusief de aan advocaten, accountants, tussenpersonen of adviseurs betaalde honoraria) veel hoger zijn dan in de VS. Schattingen variëren van € 250 in Ierland. In 3 400 in Frankrijk, € 2 200 in Italië tot € de VS bedragen de gemiddelde kosten 420 in het VK, 500. 300 in Spanje en € € € Samen met de lidstaten coördineert de Commissie een reeks acties om het regelgevingskader in de EU te verbeteren. Dit doel kan onder andere worden bereikt door aan voorgestelde wetgeving bepaalde kwaliteitseisen te stellen en door, indien van toepassing, de gevolgen aantal ervan wetgevingsvoorstellen onderzoeken door deel te nemen aan het proefproject met het Business Test Panel. analyseren. Ondernemingen kunnen een bedrijfsleven te voor het Een tweede EU-initiatief, SLIM, heeft tot doel de bestaande wetgeving te vereenvoudigen en de kwaliteit ervan te verbeteren. In een recente evaluatie van SLIM wordt de verwachting uitgesproken dat dit initiatief ook verder een belangrijke rol zal spelen bij de verwezenlijking 16 van een betere EU-wetgeving, maar dan zijn wel enkele verfijningen nodig om de transparantie te vergroten, om SLIM meer te koppelen aan nationale activiteiten en om tot een snellere goedkeuring van aanbevelingen te komen. In de evaluatie wordt ook onderstreept dat een meer gerichte aanpak van de vereenvoudiging van de wetgeving noodzakelijk is; daartoe moet aan SLIM een strategischere rol worden toebedeeld in het algemeen programma van de Commissie voor de verbetering en hervorming van de regelgeving. In de toekomst moeten SLIM-activiteiten dus zijn afgestemd op algemene maar duidelijk omschreven doelstellingen (met het oog op een betere regelgeving) die op Commissieniveau in overleg met de lidstaten zijn vastgesteld. Tot slot worden in het BEST-actieprogramma, dat naar aanleiding van de aanbevelingen van de Task force voor de verbetering van het ondernemingsklimaat (BEST) is opgesteld, voor het eerst de verschillende beleidsterreinen die van invloed zijn op het ondernemingsschap en op ondernemingen onder één noemer gebracht. De aandacht ligt in dit programma vooral op die aspecten die voor het MKB het belangrijkst zijn, bijvoorbeeld een nieuwe aanpak van onderwijs, opleiding en de werkplek, betere toegang tot financiering en innovatie, beter openbaar bestuur. De lidstaten moeten blijven streven naar een beperking van de algemene economische en uit de regelgeving voortvloeiende kosten die met het starten van een nieuw bedrijf zijn gemoeid. Per sector zou een systematische herziening van de bestaande regelgeving moeten plaatsvinden met bijzondere aandacht voor de sectoren voor welke een specifieke regeling geldt. De Commissie zal onderzoeken hoe doeltreffend bestaande initiatieven ter vereenvoudiging van de regelgeving zijn en hierover verslag uitbrengen. De SLIM-evaluatie zal in het begin van dit jaar worden voorgelegd. 2. Resterende technische handelsbelemmeringen In het verslag van vorig jaar werd erop gewezen dat er nog altijd een aantal technische handelsbelemmeringen was binnen de Gemeenschap. In het Verdrag is bepaald dat lidstaten soms om gegronde redenen, zoals de volksgezondheid of veiligheid, mogen verlangen dat producten op hun markten aan bepaalde technische eisen voldoen. In bepaalde specifieke gevallen kunnen uiteenlopende nationale vereisten echter de grensoverschrijdende handel bemoeilijken op een wijze die in strijd is met het Verdrag. Er bestaan een aantal communautaire instrumenten om deze technische handelsbelemmeringen uit de weg te ruimen en er moet worden nagegaan hoe effectief ze zijn. In feite gebruikt de EU voor de verwijdering van technische handelsbelemmeringen drie methoden: toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op gebieden die niet zijn geharmoniseerd; gedetailleerde technische harmonisatie (de oude aanpak); harmonisatie van de wetgeving waarbij men zich beperkt tot goedkeuring van de essentiële eisen waaraan op de markt gebrachte producten moeten voldoen (de nieuwe aanpak). De Commissie heeft vorig jaar een mededeling [COM(1999)299] en een uitgebreid eerste verslag over de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op het gebied van het goederen- en dienstenverkeer opgesteld. Deze documenten bevatten concrete initiatieven voor de lidstaten en de Commissie die tot een doeltreffendere toepassing van de wederzijdse erkenning moeten leiden7. De wederzijdse erkenning zal in de toekomst nauwlettend worden gevolgd en twee maal per jaar in een verslag worden behandeld. Om deze analyse aan te 7 De Raad heeft op 28. 10. 1999 positief op deze verplichtingen gereageerd en een resolutie over de wederzijdse erkenning aangenomen. 17 vullen, volgt hieronder een korte beschrijving van het effect van de nieuwe aanpak op de harmonisatie van de technische voorschriften inzake producten. Het aandeel van de handel tussen de lidstaten die onder de nieuwe aanpak valt, is geleidelijk gegroeid en bedraagt nu 31% van de totale handel in industrieproducten. Dit lijkt erop te wijzen dat de nieuwe aanpak inderdaad tot de openstelling van de intra-EU-handel heeft geleid. Er zijn twintig nieuweaanpakrichtlijnen, hoewel meer dan 80% van de desbetreffende handel onder twee richtlijnen valt - die over de elektromagnetische compatibiliteit en die over de veiligheid van machines. De eerste richtlijn wordt steeds belangrijker wat het aandeel van de hieronder vallende producten betreft (zie de grafieken 6 en 7). Grafiek 8 vergelijkt de ontwikkeling van de uitvoer van elektromagnetische producten naar andere lidstaten met die van de totale uitvoer van industrieproducten naar andere lidstaten. Als basis wordt 1991 genomen (1991=100) omdat de richtlijn op 1 januari 1992 van kracht werd. Als de richtlijn inderdaad de grensoverschrijdende handel in producten met elektromagnetische componenten heeft vergemakkelijkt, kan deze handel alleen maar zijn toegenomen. In het eerste jaar na de inwerkingtreding van de richtlijn leek deze geen significante invloed op de intra-EU-handel in elektromagnetische producten te hebben. Na 1993 echter, toen normen beschikbaar waren en de richtlijn daadwerkelijk werd toegepast, begon de uitvoer van onder de richtlijn vallende producten toe te nemen en wel in een sneller tempo dan de uitvoer van alle industrieproducten samen. Dit wijst erop dat de richtlijn bijdraagt tot de verbetering van de grensoverschrijdende handel in deze producten. Deze toename van de intra-EU-handel kan niet worden verklaard door conjuncturele factoren, daar de investeringscyclus, die een goede maatstaf is voor de interne vraag naar vele van de onder de richtlijn vallende producten, rond 1993 geen bijzondere verandering onderging. Er zijn dus bewijzen voor dat de nieuwe aanpak een doeltreffend instrument kan zijn om technische handelsbelemmeringen tussen de EU-lidstaten af te breken. Dit is echter alleen effectief als tegelijkertijd aan drie voorwaarden wordt voldaan: richtlijnen, normen en een goede handhaving. instrument De Commissie en de lidstaten zouden moeten overwegen om toepassing van de nieuwe aanpak tot andere sectoren uit te breiden. Waar producten al onder de nieuwe aanpak vallen, is het van essentieel belang dat normen worden ontwikkeld en richtlijnen effectief worden uitgevoerd. B. 1. Verbetering van de marktwerking Steunmaatregelen van de staten In de lidstaten wordt over het geheel genomen nog vrij veel overheidssteun verleend, waardoor er gevaar bestaat voor concurrentieverstoringen op de interne markt. De EU15 gaven in de periode 1995-1997 gemiddeld meer dan jaar uit aan steunmaatregelen (circa 1,2% van het BBP). De trends stemmen tot optimisme, maar er zijn een aantal aspecten die zorgen baren. Een van de positieve ontwikkelingen is dat de overheidssteun als percentage van het BBP sinds 1990 is teruggelopen, met name in lidstaten waar de overheidssteun in 1990 nog goed was voor meer dan 1,5% van het BBP. Niettemin heeft deze dalende tendens zich voor sommige lidstaten na de periode 1993-1995 niet voortgezet in 1995-1997 (zie grafiek 9). 95 miljard per € 18 Zoals de Raad vorig jaar echter concludeerde, moet niet alleen het totale volume van de steunmaatregelen van staten, maar ook de samenstelling ervan onder de loep worden genomen, als wij inzicht willen krijgen in het effect ervan op de concurrentie in de interne markt. Het is nuttig de steunmaatregelen van de overheid in drie categorieën onder te verdelen: (1) (2) (3) regionale steunmaatregelen, met inbegrip van steunmaatregelen uit hoofde van artikel 87, lid 3, onder a) en c), die in 1995-1997 goed waren voor 0,3% van het BBP (zie grafiek 12). In principe wordt deze steun verleend waar die het meeste nodig is8. horizontale steunmaatregelen, die niet op specifieke sectoren zijn gericht en voornamelijk, maar niet altijd, tot doel hebben de efficiëntie te bevorderen door de compensatie van marktnadelen (dus steun voor innovatie, energiebesparingen, het MKB, het milieu); deze maatregelen waren in 1995-1997 goed voor 0,1% van het BBP (zie grafiek 10). scheepsbouw, sectorspecifieke steunmaatregelen voor investeringen in de traditionele industrieën (kolenmijnbouw, de steunmaatregelen die het meest concurrentievervalsend zijn. In de periode 1995-1997 waren zij goed voor circa 0,16% van het BBP. Als steun aan de transportdiensten wordt meegerekend, komen de sectorspecifieke steunmaatregelen uit op 0,67% van het BBP (zie grafiek 11). zijn waarschijnlijk staalindustrie); dit In sommige landen (bv. Denemarken) Behalve Ierland, dat zijn steun aan de staalindustrie en spoorwegen opschroefde, hebben alle landen hun sectorspecifieke steun (als percentage van het BBP) verminderd of in ieder geval lijkt men de sectorspecifieke niet verhoogd. steunmaatregelen te vervangen door horizontale en in Griekenland door regionale steunmaatregelen. Niettemin maken sectorspecifieke steunmaatregelen van staten nog altijd een groot deel van de totale steun uit en is het aandeel ervan tussen 1990 en 1997 constant gebleven. Met andere woorden, hoewel door staten in totaal minder steun wordt verleend, is het aandeel van de steunmaatregelen die waarschijnlijk het meest concurrentieverstorend zijn, gelijk gebleven (zie grafiek 14). In het bijzonder ad-hocsteunmaatregelen van staten kunnen schadelijk zijn voor de concurrentie, zodat het gebruik hiervan tot bezorgdheid stemt. Deze maatregelen zijn sectorspecifiek en vallen niet onder een officieel aangenomen regeling of stelsel; zij zijn vooral bedoeld als begeleidende maatregelen bij een herstructurering en moeten vaak in kortetermijnbehoeften voorzien. Hoewel zij in vergelijking met de periode 1993-1995 met 15,3% daalden, maakten de ad-hocsteunmaatregelen in de periode 1995-1997 in totaal toch nog zo'n 13% van de totale steunmaatregelen van de EU uit (waarbij de ad-hocsteun aan de industrie in Spanje gedurende die periode aanzienlijk toenam (zie de tabellen 17 en 17a). Sinds 1993 neemt de ad-hocsteun aan financiële diensten gestaag toe en in 1997 steeg deze opnieuw met zo'n 11%. Frankrijk komt wat deze steun betreft op de eerste plaats, maar ook in Ierland, Italië en Portugal is deze trend goed zichtbaar. Deze resultaten worden sterk vertekend door grote steunverleningen, maar toekomstige trends moeten niettemin nauwlettend in het oog worden gehouden, daar in deze sector op het ogenblik belangrijke veranderingen gaande zijn. 8 In principe zou meer regionale overheidssteun moeten worden verleend in landen met grotere inkomensverschillen. Volgens grafiek 13 lijkt er evenwel geen direct verband te bestaan tussen de relatieve omvang van regionale steunmaatregelen en regionale inkomensverschillen. 19 De huidige tendens waarbij het volume van de steunmaatregelen van staten in totaal afneemt, in stand worden gehouden. De lidstaten moeten zich extra inspannen om moet sectorspecifieke en met name ad-hocsteunmaatregelen te vermijden. De Commissie zal de ontwikkeling van de situatie met betrekking tot deze steunmaatregelen met bijzondere aandacht volgen. 2. Overheidsopdrachten De overheidsopdrachten nemen in de interne markt een belangrijke plaats in, zowel vanuit economisch oogpunt als in hun hoedanigheid van instrument waarmee de nationale overheden de economie rechtstreeks kunnen beïnvloeden. De leveringen, diensten en (bouw)werken waartoe door de openbare sector opdracht wordt gegeven zijn van groot belang voor de economie van de EU (en worden voor 1998 op zo'n 14% van het BNP of ruim 1 000 miljard geschat, wat gelijk is aan meer dan de helft van het BBP van Duitsland). Voor een goede werking van de EU-economie is het derhalve cruciaal dat de overheidsopdrachten voor alle ondernemingen in de EU toegankelijk zijn. Hierdoor krijgen de belastingbetalers waar voor hun geld, kunnen zij profiteren van betere nutsvoorzieningen en worden de beschikbare middelen op doeltreffende wijze gebruikt. € De markten voor overheidsopdrachten kunnen alleen goed functioneren als alle betrokkenen (kopers, leveranciers en overheidsdiensten) over deugdelijke en relevante marktinformatie beschikken. Op het ogenblik overlegt de Commissie met de lidstaten over een eerste reeks van negen indicatoren om de markttrends en het effect van het beleid inzake overheidsopdrachten in de tijd te meten. Hiermee lost de Commissie haar belofte in de mededeling over overheidsopdrachten in9. aanbestedende diensten dat Deze indicatoren verschaffen jaarlijkse schattingen van het totaal aantal overheidsopdrachten, de waarde van de overheidsopdrachten die onder de richtlijnen vallen en de waarde van de overheidsopdrachten die feitelijk in het Publicatieblad bekend worden gemaakt, alsmede het aantal aantal gepubliceerde aankondigingen en de waarde van grensoverschrijdende aanbestedingen binnen de EU. Daarnaast zullen er indicatoren zijn voor het meten van de kwaliteit van de gepubliceerde aankondigingen en voor een vergelijking van de prijzen die door de overheden van de verschillende lidstaten voor dezelfde of soortgelijke goederen en diensten zijn betaald. Uit de eerste schattingen voor de periode 1993-1998 blijkt duidelijk hoe nuttig deze indicatoren zijn om de openheid van de markten te meten. aankondigingen heeft gepubliceerd, het Het aantal aanbestedende diensten in de lidstaten dat aanbestedingen publiceerde was in 1998 zes keer zo groot als in 1993. Terwijl in 1992 door aanbestedende diensten in de EU 30 863 aanbestedingen werden gepubliceerd, waren dat er in 1998 maar liefst 73 688 voor een veel breder scala van diensten, leveringen en werken. Het is moeilijk een schatting te maken van de totale waarde van deze aanbestedingen. Elke keer als een opdracht wordt gegund, zou dat moeten worden bekendgemaakt. Daar individuele opdrachten soms zo groot zijn dat zij een flink deel van de totale waarde van de overheidsopdrachten vertegenwoordigen, kunnen, ook als maar relatief weinig gegevens ontbreken, de resultaten significant worden vertekend. Hiermee rekening houdend, werd de 59 miljard totale waarde van de in 1993 gepubliceerde aanbestedingen op niet meer dan geschat vergeleken met 138 miljard in 1998 (zie grafiek 15 en de tabellen 18, 19, 20 en 21). € € 9 Mededeling van de Commissie van 11. 3. 1998 - De overheidsopdrachten in de Europese Unie [COM(1998)143 def. ]. 20 Het aantal gepubliceerde aankondigingen neemt nog altijd toe, maar de bekendmakingen van gegunde opdrachten en de kwantiteit en kwaliteit van de daarin vervatte informatie zijn voor aanzienlijke verbetering vatbaar. Hierdoor zal de markt transparanter worden en zullen de statistieken die een overzicht geven van de algemene trend in de sector overheidsopdrachten worden verbeterd. Ook zal moeten worden nagegaan of betere transparantie tot een doeltreffendere concurrentie op de markten voor overheidsopdrachten leidt. De ontwikkeling van prijsindicatoren voor overheidsopdrachten zou hiertoe een waardevolle bijdrage kunnen leveren. Zoals in de mededeling inzake overheidsopdrachten wordt aangekondigd10, zal de Commissie binnenkort een reeks maatregelen voorleggen om de werking van de regeling inzake overheidsopdrachten te vereenvoudigen, te verduidelijken en te verbeteren. Hierbij zullen ook indicatoren worden aangereikt om de markttrends en het effect van het beleid inzake overheidsopdrachten in de tijd te meten. De bestaande wetgeving moet naar behoren worden uitgevoerd en gehandhaafd11. 3. Belastingen De Commissie heeft een gecoördineerde aanpak uitgewerkt en voorgesteld ter bestrijding van schadelijke belastingconcurrentie en het mogelijke verstorende effect ervan op de toewijzing van middelen en op de belastingstelsels van de verschillende landen. Op 1 december 1997 hechtte de Raad zijn goedkeuring aan deze aanpak die onder andere bestaat uit maatregelen op het gebied van de vennootschapsbelasting, de belasting op spaargelden en die ook een te vinden voor het bronbelastingprobleem bij grensoverschrijdende oplossing probeert betalingen van rente en royalty's tussen verbonden ondernemingen. Wat de vennootschapsbelasting betreft, heeft de Commissie een "gedragscode" voorgesteld om uitholling van de belastinggrondslag door schadelijke belastingconcurrentie te voorkomen (overbrenging van belastinggrondslagen naar andere landen). Voorkoming van een dergelijke uitholling is op middellange termijn vereist om de fiscale lasten voor ons productiesysteem te verlichten. Wat de belastingheffing op inkomsten uit spaargelden betreft, heeft de Commissie een richtlijn voorgesteld om te voorkomen dat economische verstoringen van de interne markt optreden door het ontbreken van een effectieve belasting op sommige grensoverschrijdende rentebetalingen binnen de Gemeenschap. Het voorstel is gebaseerd op het zogenaamde "coëxistentiemodel", waarbij elke lidstaat kan kiezen tussen een bronbelasting van 20% of de verstrekking van informatie aan andere lidstaten over rentebetalingen aan niet-ingezetenen. Dit voorstel heeft geen gevolgen voor de huidige belastingregelingen voor ingezetenen. Het voorstel voor een gemeenschappelijke belastingregeling voor rente- en royaltybetalingen is in overeenstemming met het neutraliteitsbeginsel bij de belasting op kapitaalinkomsten dat in het verleden al is toegepast op moeder- en dochterbedrijven. In al deze gevallen kan een bronbelasting bedrijven onnodig op kosten jagen en er in sommige gevallen zelfs toe leiden dat zij dubbel worden belast. In het kader van de analyse van de vennootschapsbelasting en de bestrijding van schadelijke belastingconcurrentie, heeft de Raad de Commissie verzocht om medio 2000 een studie over 10 11 COM(1998)143 def. van 11. 3. 1998, De overheidsopdrachten in de Europese Unie. In oktober 1999 waren nog geen van de elf richtlijnen betreffende overheidsopdrachten in alle vijftien lidstaten op correcte wijze ten uitvoer gelegd. 21 de vennootschapsbelasting voor te leggen. In deze studie zullen de verschillen tussen de feitelijke niveaus van de vennootschapsbelasting in de lidstaten worden geanalyseerd en zal worden vastgesteld welke de belangrijkste belastingbepalingen zijn die grensoverschrijdende transacties kunnen belemmeren. Op basis hiervan moet worden beoordeeld in hoeverre deze bepalingen van invloed zijn op de locatie van economische activiteiten en investeringen. De resultaten van de studie zouden enerzijds moeten leiden tot een betere identificatie van de gevolgen van de belastinggrondslag voor het feitelijke belastingniveau voor ondernemingen en anderzijds tot het voorstellen van belastingmaatregelen die tot de integratie van de interne markt en dus tot een betere concurrentiepositie van het Europese bedrijfsleven zouden kunnen bijdragen. Administratieve samenwerking speelt een cruciale rol bij het tot stand brengen van niet-discriminerende en op de interne markt toegespitste belastingstelsels. Met het nieuwe voorstel van de Commissie betreffende wederzijdse bijstand bij de inning van belastingen, dat ook de directe belastingen omvat, beoogt men vooral een betere bescherming van nationale en communautaire financiële belangen, waarvoor fraude een steeds groter gevaar is. Voorts heeft de Commissie de functie van de BTW-controle en de administratieve samenwerking volledig herzien. De resultaten hiervan zullen worden voorgelegd in het derde verslag over artikel 14 (overeenkomstig Verordening nr. 218/92). Een dergelijke functie is van essentieel belang voor het concurrentievermogen en de belastingneutraliteit van de interne markt en voor de bescherming van de legale handel. Versterking van de coördinatie van het belastingbeleid en van de administratieve samenwerking op fiscaal gebied moet een prioriteit zijn. Dit zal aanzetten tot de invoering van belastingstelsels die bevorderlijk zijn voor de werkgelegenheid, zonder dat afbreuk wordt gedaan aan belastinginkomsten of aan de optimale werking van de interne markt. De vennootschapsbelasting speelt hierbij een centrale rol. De lidstaten wordt verzocht het zoeken naar coöperatieve oplossingen hoog op de agenda te zetten. IV. STIMULERING VAN DE ECONOMISCHE HERVORMING IN DE INTERNE MARKT VOOR DIENSTEN Het aandeel van de dienstensector in het BBP van de EU neemt toe. Deze sector telt dubbel zo veel werknemers als de industrie en de landbouw samen. In de afgelopen tien jaar waren de groei en het aantal nieuwe banen in deze sector in bijna alle lidstaten groter dan die van de economie in het algemeen, zodat het aandeel van de dienstensector in de totale economie overal in de EU is toegenomen. In Europa werken echter minder mensen in de dienstensector dan in de VS. De prestaties van bepaalde sleutelsectoren zoals de handel in financiële diensten zijn van cruciaal belang voor de Europese economie en deze markten moeten dan ook speciaal worden gevolgd12. De grootste prioriteiten zijn in dit verband verdere inspanningen om de dienstenmarkten te integreren en open te stellen en verbetering van de regelgeving voor bepaalde activiteiten in deze sector. 12 Helaas zijn analyses niet altijd mogelijk door het gebrek aan statistische informatie. Hieraan moet iets worden gedaan. 22 A. 1. Openstelling en integratie van de dienstenmarkten Nutsvoorzieningen De verdere openstelling van deze belangrijke diensten voor concurrentie levert grote economische en sociale voordelen op. De inwerkingtreding van Richtlijn 96/92/EG op 19 februari maakte 1999 tot een belangrijk jaar voor de liberalisatie van de markten voor elektriciteit van de lidstaten. Alleen Frankrijk en Luxemburg zijn de termijn niet nagekomen13. Bovendien hebben de meeste lidstaten gekozen voor die alternatieven in de richtlijn die het meest bevorderlijk voor een transparante en open marktstructuur zijn. De lidstaten hebben ambitieuze doelstellingen voor de liberalisatie van de markt vastgelegd wat de marktaandelen en de toelating van concurrentie in bepaalde marktsegmenten betreft. Het uiteindelijke doel is echter niet alleen een liberalisatie van de Europese energiemarkten, maar de totstandbrenging van een interne markt voor energie in Europa, ook al brengt dit een aantal extra problemen mee. In sommige landen ondervinden bedrijven en huishoudens al de economische voordelen van de liberalisatie. Zo zijn de elektriciteitsprijzen (exclusief belastingen) voor huishoudens en industrie in Duitsland, Portugal, Frankrijk, België en Spanje vooruitlopend op het openstellen van de sector voor concurrentie al gedaald (zie de tabellen 22a en 22b en bijlage C). In de telecommunicatiesector profiteren bedrijven en burgers sinds 1 januari 1998 van een algemene liberalisatie. De marktpositie van de gevestigde exploitanten brokkelt af door de komst van nieuwe marktdeelnemers en groeiende concurrentie; daardoor dalen de prijzen voor de consument (in de periode 1997-1999 voor bedrijven tot 25%, voor huishoudens tot 40%). Interconnectietarieven en de prijzen van huurlijnen dalen ook, hoewel hun absolute niveau voor internationale maatstaven nog te hoog is. Ondanks de geboekte vooruitgang pakket worden telecommunicatieregelgeving [COM(1999)537] enkele aspecten belicht die tot bezorgdheid stemmen. Bijzonder verontrustend zijn bijvoorbeeld de efficiëntieverschillen tussen de nationale regelgevende instanties, de uiterst geringe harmonisatie op het gebied van vergunningen en interconnectieregelingen, het gebrek aan concurrentie bij plaatselijke aansluitnetten en de mogelijkheid dat regels voor de kostentoerekening en de financiering van universele dienstverplichtingen concurrenten verhinderen tot de markt toe te treden (zie de tabellen 23a en 23b). tenuitvoerlegging verslag vijfde over van het het de in De liberalisatie van het luchtverkeer is tot dusver positief verlopen: de markt is opengesteld en hierop zijn meer en grotere concurrenten actief. Het aantal luchtvaartmaatschappijen is van 132 in 1993 tot 164 in 1998 gestegen, het marktaandeel van de gevestigde nationale maatschappijen is gestaag geslonken en het aantal routes waarop door meer dan twee maatschappijen wordt gevlogen is sinds 1992 verdriedubbeld (zie de tabellen 24a en 24b). De liberalisatie heeft de consument voordelen gebracht in de vorm van betere diensten en lagere prijzen. De ontwikkeling van de tarieven stemt echter niet tot volle tevredenheid; er zijn meer promotietarieven, maar de grotere concurrentie op de markt heeft niet altijd tot een significante daling van de flexibele "volle tarieven" geleid. De mededeling van de Commissie over de Europese luchtvaartsector [COM(1999)182 def. ] laat zien dat ook de tarieven per kilometer binnen de Europese Unie nog altijd grote verschillen vertonen en dat de tarieven op sommige routes ronduit tot bezorgdheid stemmen. Door de Commissie is een speciale procedure ingevoerd om de ontwikkeling van de tarieven te volgen. De belangrijkste in de weg staan en het knelpunten die een uitbreiding van de concurrentie 13 Ierland kan gedurende één jaar en Griekenland gedurende twee jaar van de richtlijn afwijken. 23 concurrentievermogen van de gehele luchtvaartsector nadelig beïnvloeden, zijn nog altijd de ontoereikende en dure luchthaveninfrastructuur en de congestie van het luchtruim. Kleine en middelgrote luchtvaartmaatschappijen kunnen hun positie door deze belemmeringen maar langzaam versterken. Ondanks Verordening (EG) nr. 95/93 en Richtlijn 96/97/EG van de Raad wordt de ontwikkeling van volledig concurrerende markten ook belemmerd door de uiteenlopende regels op het gebied van de toewijzing van slots en op andere terreinen, zoals de grondafhandeling. Tot slot moet bij de voltooiing van de interne luchtvaartmarkt worden gezorgd voor een ware externe dimensie zodat een halt wordt toegeroepen aan de verstorende werking van "open skies"-overeenkomsten. De openstelling van de postsector is niet zonder problemen verlopen. De Raad heeft Richtlijn 97/67/EG aangenomen; deze bevat de tariefbeginselen, het kader voor een universele landen - dienstverlening en bepalingen inzake de transparantie van de rekeningen. Acht België, Denemarken, Griekenland, Finland, Frankrijk, Italië, Zweden en het Verenigd Koninkrijk - hadden de richtlijn eind oktober 1999 volledig ten uitvoer gelegd. In Duitsland, Oostenrijk, Nederland, Portugal en Spanje is zij gedeeltelijk in nationaal recht omgezet. De Commissie overweegt momenteel hoe zij het best op deze situatie kan reageren (zie tabel 25). De meeste van deze processen hebben een aantal dingen met elkaar gemeen. – – – Ten eerste is het voor de opheffing van traditionele dienstverleningsstructuren dikwijls noodzakelijk om nieuwe markten tot stand te brengen waaraan bij een verticale integratie van monopolisten geen behoefte bestaat. Dat is vaak niet eenvoudig om technische redenen (bv. de elektriciteitsopwekking) of omdat voor de dienstverlening gebruik moet worden gemaakt van gemeenschappelijke netwerken (bv. stroom- en telecommunicatienetten, luchtverkeersleiding) of schaarse middelen moeten worden toegewezen (bv. luchthavens). Hiertoe moet dus een nieuwe marktstructuur worden ontwikkeld waarbij en consumenten en waarin de marktactiviteiten zo efficiënt mogelijk zijn georganiseerd. verbindingen worden gelegd tussen dienstverrichters bijvoorbeeld Ten tweede hebben de processen met elkaar gemeen dat er een aantal knelpunten zijn (waaronder de telecommunicatiesector, luchtverkeersleiding of toewijzing van slots op luchthavens). De kern van deze problemen is vaak dat gevestigde exploitanten met een dominante marktpositie bepaalde strategische troeven in handen hebben. overeenkomsten netwerktoegang betreffende in Ten derde is het garanderen van een universele dienstverplichting een essentiële voorwaarde om tot een sociaal aanvaardbaar marktresultaat te komen. Hoewel het soms moeilijk kan zijn financieringsregelingen uit te werken die geen afbreuk doen aan de concurrentie en die rekening houden met de belangen van alle betrokkenen, moet toch worden getracht een sociaal aanvaardbare oplossing te vinden. De lidstaten moeten de communautaire regelgeving in de vier genoemde sectoren goedkeuren en volledig ten uitvoer leggen. Dat geldt vooral voor de elektriciteitssector, Door een strenge handhaving van de mededingingsregels en, zo nodig, de verdere ontwikkeling van de regelgeving kan een doeltreffende concurrentie op de onlangs opengestelde markten worden gewaarborgd. Dat is van het grootste belang als gevestigde exploitanten door knelpunten of de verrichting van universele dienstverplichtingen in een bevoorrechte concurrentiepositie verkeren. Voor bijzondere problemen, zoals het toezicht op de tarieven in de luchtvaart of de prijsstelling voor netwerktoegang in de telecommunicatiesector, zullen specifieke oplossingen worden uitgewerkt. 24 2. Financiële diensten De Europese financiële diensten maken een snelle en ingrijpende verandering door. In de bankwereld tekent zich een convergentie en structurele consolidatie af die nog lang niet is voltooid. De toegenomen concurrentie ten gevolge van de technologische vooruitgang, de ontwikkelingen in de regelgeving, het proces van disintermediatie en, van recentere datum, de invoering van de euro beïnvloeden de balansstructuur en de werking van het gehele Europese banksysteem. Door een grotere concurrentie bij het aantrekken van spaargelden op de markten voor leningen en deposito's zijn de winsten voor de traditionele retailactiviteiten van banken geslonken. De inkomsten uit niet-rentegevende activiteiten zijn evenwel aanzienlijk gestegen. Meer concurrentie door euro-effectenmarkten kan tot een beperking van de zakelijke bankactiviteiten leiden (zie bijlage D). De winsten in het Europese bankwezen zijn gering in vergelijking met die in de VS, waar hervormingen van de regelgeving in de tweede helft van de jaren negentig zorgden voor meer concurrentie in de bankwereld en de herstructurering van de sector (zie tabel 27). Nieuwe mogelijkheden om schaal- en toepassingsvoordelen te bereiken hebben de Europese banken ertoe aangezet samen te gaan, wat niet noodzakelijkerwijs ten koste van de concurrentie gaat. Het aantal fusies in de banksector is tussen het midden en het einde van de jaren negentig verviervoudigd. In de eerste helft van 1999 had circa 25% van de voltooide fusies en overnames, uitgedrukt in waarde, betrekking op financiële instellingen. Daarbij ging het vooral om concentratie en herstructurering op nationaal vlak. Grensoverschrijdende fusies en overnames vonden overwegend binnen de regio plaats, in het bijzonder in Scandinavië, op het Iberisch schiereiland of in de Benelux. In hoofdzaak hebben de banken getracht grotere nationale groepen te vormen die beter op de Europese markt kunnen concurreren (zie tabel 28). De integratie van de pan-Europese markt voor retailbanking wordt in de hand gewerkt door technologische veranderingen en de relatieve eenvoud van sommige producten, maar juist weer tegengewerkt door de hoge kosten die voor grensoverschrijdende transacties in rekening worden gebracht. Hoge kosten voor grensoverschrijdende transacties zijn vooral het gevolg van de achterblijvende ontwikkeling van systemen voor kleine betalingen in Europa. Zowel ten aanzien van de transacties tussen banken als van die binnen de banken zelf zijn veranderingen nodig om tot volledig geïntegreerde systemen voor kleine betalingen ten behoeve van burgers en ondernemingen te komen. Dringender dan ooit bestaat behoefte aan de gecoördineerde strategie van het ESCB, de instellingen van de EU, de lidstaten en de particuliere sector, waartoe in het actieplan voor de financiële diensten van 1999 door de Commissie wordt opgeroepen, om voor dit al langer bestaande probleem een oplossing te vinden. De markt voor verzekeringsdiensten wordt gekenmerkt door een langzame maar zekere integratie en een sterke geneigdheid tot concentratie. In de levensverzekeringsbranche verloopt de integratie relatief traag door de uiteenlopende nationale belastingstelsels die ook de totstandkoming van een interne markt voor pensioenfondsen in de weg staan. Daarom wordt in het actieplan voor de financiële diensten opgeroepen tot een betere coördinatie van de voor aanvullende pensioenen geldende belastingregelingen. Bovendien pleit het actieplan voor de opheffing van onnodige nationale beperkingen van de investeringsactiviteiten van pensioenfondsen om zo de integratie van de financiële markt in Europa te bespoedigen. financiële activa andere dan staatsobligaties heeft een De toegenomen vraag naar stimulerende werking op de markt voor activa van ondernemingen en er is ruimte voor verdere groei op de Europese effectenmarkten. Het aandeel van de Europese beurzen in de 25 totale kapitalisatie op de effectenbeurzen op mondiaal niveau bedroeg in 1998 ongeveer 25%, veel minder dan het aandeel van de Noord-Amerikaanse beurzen. Het actieplan voor de financiële diensten moet volledig en met spoed worden uitgevoerd, met name op de volgende punten: – de ontwikkeling van systemen voor kleine betalingen is van essentieel belang met het oog op de integratie van de pan-Europese markt voor retailbanking; het bankbestuur en de bankcontrole moeten worden versterkt door de vaststelling van gemeenschappelijke normen voor de financiële verslaglegging die in de gehele Unie van toepassing zijn; ook de herziening van nationale regels voor ondernemingsbestuur, zoals opgenomen in het actieplan, moet een nieuwe koers voor de toekomst aanwijzen; een deugdelijke de bestaande regelingen moeten worden herzien om tot toezichtsstructuur te komen die is afgestemd op de nieuwe marktrealiteit in de verschillende onderdelen van de financiëledienstensector; de Commissie zal medio 2000 een voorstel voor een richtlijn betreffende pensioenfondsen voorleggen; tot slot zou een convergentie van de voorschriften, zoals voorgesteld in het actieplan, een stimulerende werking kunnen hebben op de integratie van de Europese effectenbeurzen. Verbetering van de regelgeving voor diensten Elektronische handel – – – – – B. 1. Als de juiste voorwaarden voorhanden zijn, kan de elektronische handel in sectoren waar tot dusver geen sprake was van buitenlandse concurrentie en voor ondernemingen die eerder aan plaatselijke markten waren gebonden, tot nieuwe, de gehele EU bestrijkende, markten leiden. De beschikbaarstelling van inhoud met een grote toegevoegde waarde via het net, die het voordeel heeft veel sneller en van betere kwaliteit te zijn dan de verstrekking via traditionele verspreidingsmedia, zal naar verwachting een grote bijdrage leveren aan de groei van on- linediensten die door concurrenten uit verschillende landen kunnen worden aangeboden. tempo waarin de elektronische handel groeit Het is ten zeerste afhankelijk van de concurrentievoorwaarden in de informatietechnologie- en telecommunicatiesector. Hoewel de tarieven door de liberalisatie van de telecommunicatiesector aanzienlijk zijn verlaagd, zijn de prijzen van huurlijnen in sommige Europese landen nog altijd relatief hoog. Wat de in alle leveringssystemen betreft, zijn de informatie- en communicatietechnologieën niet landen in dezelfde mate tot ondernemingen doorgedrongen en wordt hiervan vooral in het MKB nog weinig gebruik gemaakt. Samen met de geringe vertrouwdheid met informatie- en communicatietechnologieën zou dit uiteindelijk de factor kunnen zijn die de groei van de elektronische handel in Europa zal afremmen. De mededeling over de elektronische handel uit 1997 [COM(97)157 def. ] had tot doel een duidelijk, voorspelbaar en coherent regelgevingskader te scheppen waarin de elektronische handel tot bloei kan komen zonder dat afbreuk wordt gedaan aan gerechtvaardigde algemene belangen en met name die van de consument. Het is voor de groei van de elektronische handel van essentieel belang dat de consument vertrouwen heeft in het nieuwe medium. Bovendien bestaat behoefte aan een passende en effectieve regelgeving op het gebied van de intellectuele-eigendomsrechten om de creativiteit te beschermen en te stimuleren. 26 In november 1998 keurde de Commissie een voorstel voor een richtlijn betreffende bepaalde juridische aspecten van de elektronische handel in de interne markt (COM(1998)586 def. ) goed, waarin een regelgevend kader voor de elektronische handel wordt uiteengezet en in december 1999 door de Raad een gemeenschappelijk standpunt werd waarover van de het aangenomen. Deze informatiemaatschappij door duidelijkheid te verschaffen over de toepassing van belangrijke internemarktbeginselen, zoals het oorsprongsbeginsel en het beginsel van wederzijdse erkenning. De in de richtlijn vastgelegde beginselen zijn van toepassing op financiële diensten en op de kapitaalmarkten. Er zijn slechts een paar uitzonderingen die verband houden met de bescherming van de consument, met inbegrip van beleggers14. van diensten garandeert richtlijn verkeer vrije de door voor systemen aangevuld buitengerechtelijke Een coherent rechtskader en effectieve grensoverschrijdende beroepsprocedures moeten van worden grensoverschrijdende geschillen; deze systemen moeten zijn gebaseerd op transparante en algemeen erkende gedragscodes (die relatief beter toegankelijk voor de consument zijn). De consumenten moeten hun problemen met on-lineleveranciers goedkoop en gemakkelijk kunnen oplossen. Het vertrouwen van de consument kan worden gewonnen door een erkend en betrouwbaar controlesysteem voor on-linehandelaren, dat "kwaliteitsmerken" toekent en wordt ondersteund door een mechanisme voor de goedkope en doeltreffende beslechting van geschillen buiten het gerecht om. Het is echter niet aan de Commissie om dergelijke systemen te beheren of in te voeren, maar zij zou haar steun kunnen geven aan consumenten- verenigingen die deze willen ontwikkelen. beslechting Er zijn al heel wat successen geboekt bij de totstandbrenging van een uitvoerige regelgeving voor de elektronische handel in de interne markt - inmiddels zijn al richtlijnen met betrekking tot de transparantie, de juridische bescherming van diensten met voorwaardelijke toegang en elektronische handtekeningen aangenomen. Om binnen de EU een uitgebreid kader voor het vrije verkeer van diensten van de informatiemaatschappij tot stand te brengen, moeten de reeds aangenomen richtlijnen daadwerkelijk worden toegepast. Bovendien moet het kader dringend worden aangevuld; daartoe is het noodzakelijk dat de richtlijn betreffende bepaalde juridische aspecten van de elektronische handel en die over elektronisch geld definitief worden goedgekeurd. Bovendien zou de Raad een gemeenschappelijk standpunt moeten aannemen over de voorstellen voor richtlijnen over intellectuele-eigendomsrechten en verkoop op afstand (met inbegrip van de gegevensbescherming bij financiële diensten). Er bestaat behoefte aan een geïntegreerd beleid dat regels en voorschriften van de overheid en het bedrijfsleven voor de bescherming van de consument combineert en zo het vertrouwen van de consument versterkt. Er moet toezicht worden gehouden op de marktvoorwaarden in andere sectoren die op de elektronische handel van invloed zijn, zoals de telecommunicatiesector. Voorts moet een nieuwe strategie worden uitgestippeld die een oplossing biedt voor het probleem van de toepassing van indirecte belastingen op het gebied van de elektronische handel. 2. Groot- en detailhandel Het verbeteren van de doeltreffendheid van de groot- en detailhandel is van essentieel belang voor de prestaties van de productenmarkten. Een efficiëntere handelssector met meer marktwerking zou voor de consument tot lagere prijzen en een groter aanbod van goederen en 14 Het Europees Parlement heeft erkend dat dringend behoefte bestaat aan deze richtlijn en in eerste lezing zijn krachtige steun hieraan gegeven. In augustus 1999 werd een gewijzigd voorstel aangenomen (COM(1999)427 def. ). Op 7 december 1999 bereikte de Raad Interne Markt een politiek akkoord over een gemeenschappelijk standpunt ten aanzien van deze richtlijn. 27 het kunnen leiden. Op diensten grote ogenblik productiviteitsverschillen in deze sector. Meer concurrentie en een hervorming van de regelgeving zouden betere prestaties tot gevolg kunnen hebben. Beperkingen inzake het bodemgebruik voor grote winkels en restricties inzake de openingstijden zijn twee belangrijke regelgevingsgebieden die de concurrentie in de handel afremmen. De laatste tijd stelt men zich soepeler op ten aanzien van de winkeltijden, maar daar staat tegenover dat men wat de uitbreiding van grotere winkels betreft restrictiever is. landen tussen zijn de er inbegrip van beperkingen in de binnensteden) kunnen de Planningsvoorschriften (met prestaties van de detailhandel op verschillende manieren beïnvloeden: zij beperken de voordelen die de consument door grotere verkooppunten zouden kunnen worden geboden en zij remmen innovatie-effecten af, met name de ontwikkeling van nieuwe verkoopvormen. In landen met strenge voorschriften (bv. Italië) worden doorgaans minder nieuwe winkels geopend. In landen met een meer liberale traditie lijkt de trend steeds meer te zijn om de planningsvoorschriften voor winkels aan te scherpen. Het resultaat in landen als Duitsland en het Verenigd Koninkrijk minder grote winkels worden geopend (zie tabel 30). is dat Door de openingstijden aan strenge regels te binden wordt de keuze van de consument beperkt, maar worden kleine winkeliers beschermd, voor wie uitbreiding van de openingstijden meer problemen oplevert (zie tabel 29). Niettemin gaat de algemene trend in de richting van soepelere regels inzake de winkeltijden, daar men steeds meer inziet dat korte openingstijden niet voldoen aan de eisen van de consument en in strijd zijn met de meer algemene behoefte aan flexibelere arbeidstijden. Vooral in het noordelijk deel van Europa - met name in Denemarken, Oostenrijk, Nederland en Duitsland - lijkt men zich soepeler op te stellen ten aanzien van de winkeltijden. Regionale en lokale overheidsorganen mengen zich steeds meer in het debat over een wijziging van de openingstijden voor winkels. De nationale overheden zouden een einde moeten maken aan restricties die een hinderpaal zijn voor de hervorming van de groot- en detailhandel. De handel zou in gunstige zin worden beïnvloed door de goedkeuring en uitvoering van de voorgestelde nieuwe verordening betreffende de toepassing van artikel 81, lid 3, op verticale afspraken tussen producenten en distributeurs. V. 1. CONCLUSIES De EU moet van de gunstige economische situatie van het ogenblik profiteren om haar concurrentiepositie te versterken door economische hervormingen tot stand te brengen die met de economische en sociale samenhang en andere sociale doelstellingen verenigbaar zijn Als Europa voortbouwt op de voordelen die uit de EMU voortvloeien en zijn economie hervormt tot een meer op innovatie gerichte, dynamischere en beter functionerende omgeving, zou het een periode van langdurige economische expansie tegemoet kunnen gaan. Door onze ervaringen met de totstandbrenging van de interne markt weten wij dat efficiëntieverbetering, economische integratie en marktconcurrentie kunnen samengaan met het inhaalproces van economische convergentie dat voor de sociale samenhang is vereist; het is mogelijk de markten voor nutsvoorzieningen daadwerkelijk voor concurrenten open te stellen en toch betaalbare diensten van openbaar nut te leveren; de belangen van het MKB en van de consument alsmede het milieu kunnen worden beschermd en vaak ook worden bevorderd In het verleden is Europa erin geslaagd om groei en door het hervormingsproces. toegenomen economische hervorming te doen samengaan met een productievergroting, 28 welvaart en een hogere levensstandaard, op voorwaarde dat men werkelijk kon en wilde veranderen. Dat is noodzakelijk om ruime politieke steun voor economische hervormingen te vinden. Europa ziet zich voor de uitdaging gesteld om de voor een verbetering van de concurrentiepositie vereiste economische hervorming te koppelen aan behoud van een hoge graad van werkgelegenheid en versterking van de zijn beleidsmaatregelen nodig om deze drie taken met elkaar in overeenstemming te brengen. De Unie en de lidstaten hebben tijdens de speciale bijeenkomst van de Europese Raad in Lissabon op 23 en 24 maart 2000 de kans om deze punten verder uit te werken. samenhang. Er sociale 2. De EU en de lidstaten moeten voor optimale concurrentievoorwaarden en een zo gunstig mogelijke regelgeving zorgen en belanghebbenden bijeenbrengen voor het bespreken en vinden van efficiënte oplossingen voor verdere integratie Efficiënte markten vereisen een voorspelbaar en transparant juridisch klimaat. Toch zijn zij ook afhankelijk van ongeschreven afspraken en praktijken om de transactiekosten tussen leveranciers en gebruikers zo gering mogelijk te houden. Deze afspraken en praktijken zijn de ware "economische infrastructuur" van de markten en bepalen of de markt een efficiënt is. Soms is het voor de totstandbrenging van een interne markt economisch instrument noodzakelijk dat bestaande marktregelingen worden herzien om ze af te stemmen op de nieuwe geografische dimensie. Dat is duidelijk het geval bij de behoefte aan nieuwe betalingssystemen voor financiële diensten of bij de totstandbrenging van een interne energiemarkt in Europa. In andere gevallen, met name bij de elektronische handel, zijn geheel nieuwe regelingen noodzakelijk om de markt van de grond af op te bouwen. In al deze gevallen bestaat er behoefte aan regelgeving, maar ook aan aanvullende aanpassingen om de economische infrastructuur van de markt af te stemmen op de nieuwe omstandigheden die uit de interne markt voortvloeien. Alleen het bedrijfsleven en lagere overheden kunnen deze aanpassingen aanbrengen; particuliere initiatieven moeten een leidende rol spelen bij het uitstippelen van nieuwe en betere ontwerpen voor de EU-markten. De economische hervorming moet uitgaan van de maatschappelijke basis. Dat neemt echter niet weg dat ook de overheid op drie terreinen een belangrijke taak heeft. i ii Ten eerste blijkt uit eerdere ervaringen op het gebied van de telecommunicatie en technische normalisatie dat de Gemeenschap zich in een naar verhouding gunstige positie bevindt om veranderingen op gang te brengen, daar zij de belanghebbenden voor discussie en voor het vinden van efficiënte oplossingen voor verdere integratie bijeen kan brengen. Het huidige initiatief van Florence waarbij met minimale tussenkomst van de overheid technische oplossingen voor de integratie van de elektriciteitsmarkt worden ontwikkeld is in dit verband een voorbeeld dat navolging verdient. Ten tweede is het noodzakelijk om zowel op nationaal als communautair niveau de huidige regelgeving te herzien, wanneer er aanwijzingen zijn dat deze buitensporig zware lasten meebrengt of dat de transactiekosten een efficiënte marktwerking in de weg staan. De overheid moet streven naar een eenvoudige, maar toch uitstekende regelgeving ten behoeve van de consument, de producent en de maatschappij in het algemeen. iii De overheid moet toezien op een hoog concurrentieniveau zodat de marktwerking tot een goed marktresultaat kan leiden, waarbij structurele veranderingen worden omgezet in voordelen voor de consument en een betere concurrentiepositie. 29 3. De EU en de lidstaten moeten het internemarktbeleid en nationale landspecifieke micro-economische maatregelen gebruiken om economische hervorming en een betere concurrentiepositie te bevorderen Er zullen met name twee reeksen instrumenten vereist zijn om de nodige structurele hervormingen in volle overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel uit te voeren: • De lidstaten moeten passende micro-economische oplossingen vinden voor de specifieke structurele en economische problemen waarmee zij op de producten-, kapitaal- en andere markten te kampen hebben. Net zoals de Unie erin is geslaagd samenhang met integratie te combineren, zo moeten ook de lidstaten streven naar hervormingen die met hun eigen sociale waarden of economische kenmerken verenigbaar zijn. • De economische hervorming vereist dat de interne markt als hoeksteen van het micro-economisch beleid van de EU verder wordt versterkt. Micro-economische overwegingen in de globale richtsnoeren voor het economisch beleid moeten worden aangevuld met een extra impuls voor de economische integratie, zoals die door de EMU wordt verlangd. 4. Een mondiaal klimaat waarin markten worden opengesteld zal een hervorming van de regelgeving bevorderen De hervorming op economisch en regelgevingsgebied in de EU zal veel meer vruchten kunnen afwerpen als in de gehele wereld markten worden opengesteld en regelgeving wordt aangepast, met name wat bepaalde onderdelen van de dienstensector betreft. Op sommige gebieden, zoals het luchtvervoer, de elektronische handel of de financiële diensten, verlangt de mondialisering van de concurrentie dat de regels op wereldniveau nader op elkaar wordt afgestemd. Europa zou gebruik kunnen maken van de invloed die het heeft opgebouwd door zich in aanzienlijke mate voor de wereldhandel en investeringen open te stellen, om zich sterk te maken voor de openstelling van sommige globale markten die nu nog fors gereglementeerd zijn - bijvoorbeeld die voor financiële diensten. Voorts moeten landen die tot de Europese Unie willen toetreden gelijke tred houden met het proces van economische hervorming in de EU en hun marktstructuren dienovereenkomstig aanpassen om ervoor te zorgen dat hun economieën optimaal profijt trekken van de uitbreiding. 30 BIJLAGE Economische hervorming: Verslag over de werking van de producten- en kapitaalmarkten in de EU voorgelegd door de Commissie naar aanleiding van de conclusies van de Europese Raad van Cardiff Statistische bijlagen 31 ALGEMENE EVALUATIE VAN DE MARKTPRESTATIES MARKTPRESTATIES: INTEGRATIE OOK VERDER VAN GROOT BELANG VOOR DE VERBETERING VAN DE MARKTPRESTATIES Economische integratie: integratie kapitaalmarkten nog altijd minder ver gevorderd dan die van productenmarkten Productenmarkten: handel en directe buitenlandse investeringen Grafiek 1 - Ontwikkeling van het BBP en van de uitvoer van industrieproducten van de EU 220 200 180 160 140 120 100 Intra-EU12 Extra-EU12 BBP 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Bron: De databank COMEXT - Eurostat Tabel 1 – Aandeel van de handel in industrieproducten en diensten Intra-EU-uitvoer van industrieproducten (% van BBP) Aandeel van industrie en diensten in BBP (toegevoegde waarde van sector in % van BBP) gem. 88-92 gem. 93-97 verschil 1993 1997 Industrie Diensten Industrie Diensten EU12 B-L D DK E EL F I IRL NL P UK 11,6% 39,0% 14,4% 14,7% 6,0% 3,2% 10,5% 9,0% 35,1% 29,5% 16,9% 8,1% 13,1% 41,2% 11,4% 16,1% 9,8% 4,3% 11,2% 10,8% 39,7% 30,5% 16,7% 10,4% 1,5% 2,1% -3,0% 1,3% 3,8% 1,1% 0,7% 1,7% 4,6% 1,0% -0,2% 2,3% 19,8 18,1 21,7 17,1 17,9 12,9 18,4 20,0 28,8 17,7 22,9 19,7 48,0 53,6 43,6 42,7 51,3 49,5 49,8 51,1 38,3 44,9 45,3 50,3 19,3 18,1 19,9 17,1 18,1 12,0 18,2 20,0 31,4 17,8 22,1 19,7 Bron: De databanken COMEXT en CRONOS – Eurostat 48,8 54,9 45,7 42,0 51,4 52,3 49,7 51,9 38,8 46,6 43,1 52,2 32 Tabel 2 – Ontwikkeling van intra-EU-handel in diensten in % van BBP (1992-1997) – Vergelijking met handel in industrieproducten 1997 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Intra-EU-handel in industrieproducten 1997 A B-L D DK E EL F FIN I IRL NL P S UK 16,3% 16,9% 16,1% 17,2% 18,2% 18,1% 18,4% 19,7% 16,6% 17,3% 18,3% 4,7% 4,6% 4,5% 4,7% 4,9% 5,0% : 5,7% : 6,7% : 5,2% : : 7,5% 9,0% 6,4% 7,4% 5,7% : : 8,0% 9,5% 6,1% 7,3% 5,7% : : 8,0% 8,4% 4,8% 8,1% 5,9% : : 8,5% 8,4% 4,7% 7,7% 5,8% : 8,6% 5,0% 7,5% 6,0% 15,1% 14,8% 14,7% 14,1% 14,3% 14,9% : : 10,5% 10,4% 10,8% 10,7% 9,7% : : : : 4,5% 4,7% 4,9% 5,2% 5,4% 5,0% 40,8 93,8 25,6 40,0 27,3 17,9 26,8 35,1 22,4 79,8 74,1 45,4 39,5 24,6 Bron: De databanken COMEXT en CRONOS – Eurostat Tabel 3 - Directe buitenlandse investeringen (FDI) in de EU (mln. euro) FDI naar land van bestemming Aandeel van FDI-stromen (FDI/BBP) gem. 1992-98 % van totaal gemiddelde 1992-98 A B-L D DK E EL F FIN I IRL NL P S UK Bron: Eurostat 1443 9008 7274 1269 4230 492 7434 1749 4486 1551 10483 1049 4636 11450 2,2% 13,5% 10,9% 1,9% 6,4% 0,7% 11,2% 2,6% 6,7% 2,3% 15,8% 1,6% 7,0% 17,2% 33 0,8% 4,1% 0,4% 0,9% 0,9% 0,5% 0,6% 1,6% 0,5% 3,0% 3,4% 1,3% 2,4% 1,2% Tabel 4 - Fusies en overnames Aantal fusies en overnames (naar sector): Industrie Diensten Ontwikkeling in waarde (EU, 1992=100) * eerste negen maanden Bron: M&A databank 1992 1995 1998* 57,6% 42,4% 100 54,4% 45,6% 114 47,4% 52,6% 256 Tabel 5 – Aandeel van binnenlandse portefeuilles met buitenlandse aandelen Kapitaalmarkten 1997 18,5 10,2 12,4 19,0 15,3 Gemiddelde 1990- 97 18,8 9,5 9,4 12,7 17,3 D E 1 F I UK 1 1996 en 1990-96 voor Spanje Bron: Financial Accounts Statistics van de OESO Tabel 6. a - "Home bias": correlatie van reële groei particuliere consumptie, 1961-1998 B DK D EL E F IRL I L NL A P FIN S UK US EU15 B 1,00 DK 0,10 1,00 D 0,54 0,34 1,00 EL 0,51 0,27 0,61 1,00 E F 0,65 0,25 0,56 0,47 1,00 0,63 0,37 0,56 0,63 0,80 1,00 IRL 0,32 0,15 0,13 0,20 0,20 0,11 1,00 I L 0,64 0,10 0,46 0,47 0,75 0,72 0,08 1,00 0,47 0,14 0,62 0,36 0,46 0,45 0,13 0,32 1,00 NL 0,60 0,45 0,74 0,64 0,70 0,67 0,30 0,54 0,48 1,00 A P 0,54 0,07 0,47 0,50 0,61 0,51 -0,07 0,43 0,32 0,41 1,00 0,51 -0,08 0,24 0,17 0,55 0,35 0,13 0,37 0,43 0,32 0,46 1,00 FIN 0,37 0,29 0,30 0,32 0,49 0,58 -0,02 0,47 0,38 0,32 0,22 0,08 1,00 S 0,51 0,42 0,45 0,33 0,73 0,63 0,11 0,61 0,53 0,59 0,29 0,41 0,63 1,00 UK 0,19 0,06 -0,04 0,10 0,21 0,23 0,35 0,15 0,15 0,01 0,06 0,06 0,41 0,21 1,00 US 0,28 0,50 0,28 0,40 0,31 0,43 0,39 0,10 0,03 0,40 0,21 -0,05 0,27 0,27 0,48 1,00 EU15 0,76 0,35 0,75 0,67 0,87 0,88 0,25 0,81 0,58 0,77 0,57 0,43 0,60 0,73 0,36 0,44 1,00 Bron: Ameco 34 Tabel 6. b - "Home bias": correlatie van reële groei BBP, 1961-1998 B DK D EL E F IRL I L NL A P FIN S UK US EU15 B 1,00 DK 0,51 1,00 D 0,70 0,59 1,00 EL 0,57 0,49 0,59 1,00 E F 0,73 0,43 0,56 0,58 1,00 0,86 0,53 0,68 0,65 0,82 1,00 IRL 0,01 -0,02 -0,02 0,05 0,01 -0,04 1,00 I L 0,74 0,39 0,52 0,46 0,69 0,77 -0,12 1,00 0,36 0,28 0,42 0,11 0,24 0,23 0,08 0,13 1,00 NL 0,76 0,57 0,72 0,54 0,56 0,72 0,12 0,55 0,38 1,00 A P 0,70 0,41 0,68 0,53 0,61 0,72 -0,08 0,59 0,27 0,64 1,00 0,72 0,35 0,57 0,47 0,59 0,74 0,01 0,66 0,23 0,59 0,64 1,00 FIN 0,53 0,34 0,27 0,41 0,48 0,54 0,14 0,41 0,21 0,33 0,42 0,36 1,00 S 0,67 0,47 0,43 0,50 0,61 0,66 0,04 0,59 0,07 0,58 0,42 0,36 0,71 1, 00 UK US 0,32 0,50 0,32 0,38 0,34 0,39 0,10 0,30 0,44 0,38 0,25 0,49 0,40 0,39 1,00 0,29 0,51 0,44 0,38 0,35 0,41 0,03 0,32 0,28 0,43 0,13 0,36 0,20 0,21 0,59 1,00 EU15 0,88 0,64 0,83 0,69 0,81 0,92 0,01 0,80 0,39 0,80 0,75 0,77 0,55 0,70 0,57 0,52 1,00 Bron: Ameco Tabel 7 – Totale aandelenemissies (beursintroducties en tweede emissies) (mln. € ) 1997 3195,1 1484,7 7843,8 830,7 NA 1663,8 17829,0 877,7 5142,8 2269,5 538,2 16688,7 609,5 1832,5 19688,4 80494,3 A B D DK E EL F FIN I IRL L NL P S UK EU15 1 EU15 1 exclusief Spanje Bron: Federation of European Stock Exchanges 1998 644,6 2462,6 20816,4 2468,6 10095,8 2203,0 26610,1 3017,5 10218,1 1194,3 3332,7 35361,1 3109,0 798,1 15548,6 127784,6 137880,4 35 verandering in % -79,8 65,9 165,4 197,2 NA 32,4 49,3 243,8 98,7 -47,4 519,2 111,9 410,1 -56,4 -21,0 58,7 Tabel 8 – Aandelenindexen van de pan-Europese en nationale markten voor termijncontracten Dow Jones STOXX 50 en DAX Aantal verhandelde derivatencontracten (Daggemiddelde per kwartaal) III. 1998 IV. 1998 I. 1999 II. 1999 Termijncontracten DJ Stoxx 50 1 2229 4973 13685 18790 Termijncontracten DAX 2 30917 26344 58304 47328 Opties op DJ Stoxx 50 1 834 2113 3775 11117 Opties op DAX 2 130927 122203 126189 117866 1) DJ Euro Stoxx 50 en DJ Stoxx 50 2) inclusief DAX odd lot Bron: Deutsche Börse Tabel 9 - Internationale obligatie-emissies Internationale obligatie-emissies (mld. euro) 1997 1998 EURO USD YEN TOTAAL 192,8 454,2 114,2 886,8 1 Drie kwartalen van 1999 285,0 524,3 64,9 1014,7 19991 445,40 516,40 71,73 1033,50 Bron: Kwartaalverslag van de Bank voor internationale betalingen, november 1999 36 Innovatie en creativiteit moeten worden gestimuleerd met het oog op betere economische prestaties Tabel 10 – Indicatoren van de technologische prestaties in de EU Bruto-uitgavenvoorO&O (GERD)in%vanBBP,1997 A 1,52 B - D DK E 2,31 2,03 0,86 EL - F FIN I IRL 2,78 2,23 1,08 1,43 L - NL - P S UK USA Japan OECD EU 0,65 3,85 1,87 2,71 2,92 2,21 1,83 JaarlijksegroeiGERD,1997 2,80 n. a. 2,9 4,20 2,80 n. a. 15 14,30 -1,051 7,60 11,20 n. a. 4,101 9,40 n. a. -0,80 5,60 3,90 4,50 2,40 %vanGERDdatdoorde industrieisgefinancierd, 1997 Inventiviteit(aantaloctrooien per10000inwoners),1996 Verspreiding (octrooiaanvragendoor ingezetenen/niet- ingezetenen),1996 Innovatie-intensiteit: Percentagevanomzetdat doorinnovatieve ondernemingenwordt uitgegevenvoorinnovatie, 1997-1998 Betalingsbalansvoor technologie:ontvangstenin %vanGERD,1997 Betalingsbalansvoor technologie:betalingenin% vanGERD,1997 49,30 - 61,6 50,20 44,7 - 62,90 - 44,30 69,60 - - 21,10 67,70 49,50 64,30 74,00 62,30 - 2,33 0,88 5,25 2,53 0,59 0,39 4,32 2,25 1,24 2,22 2,14 1,59 0,09 4,72 3,11 4,03 - 5,82 2,62 11,07 26,72 6,76 37,99 8,11 3,39 24,36 9,52 - 9,69 - 37,68 8,87 27,71 12,61 9,46 0,58 4,28 8,01 3,50 2,20 4,1 n. a. 1,80 n. a. 4,30 3,9 n. a. 3,30 n. a. 3,80 n. a. 7 3,20 n. a. n. a. n. a. 3,80 5,97 87,48 16 23,96 21,95 72,172 28,19 - - 17 20,47 23,40 - - 1,76 6,711 9,30 14,341 3,411 14,242 - - - - 97,60 18 33,20 4,61 18,862 15,89 5,62 96,503 92,37 0,71 15,72 4,44 2,96 Bron : STI, OESO en Eurostat, Community Innovation Survey, Statistics in Focus. 15 16 17 18 Gegevens voor 1996 Gegevens voor 1995 Gegevens voor 1993 Gegevens voor 1992 37 Marktprestaties: gevolgen van integratie voor de sociale samenhang en de consument Economische en sociale samenhang Grafiek 2 - Productie- en handelsspecialisatie, 1988-1998 (aandeel van de vijf grootste sectoren) Productie België 75 50 25 Verenigd Koninkrijk Zweden Finland Portugal Denemarken Verenigd Koninkrijk Denemarken Handel België Duitsland Zweden Griekenland Finland 75 50 25 Duitsland Griekenland Spanje Portugal Spanje Oostenrijk Frankrijk Oostenrijk Frankrijk Nederland Italië Nederland Italië Ierland 1988 1998 Ierland 1988 1998 Bron: WIFO-berekeningen met gebruikmaking van SBS en COMEXT Grafiek 3 – Geografische concentratie van productie en uitvoer K er n la n d en teg e n o v er p e rifer ie-la n d en 1 9 8 8 1 9 9 8 K e r n la n d e n P e r ife r ie - la n d e n K e r n l a n d e n P e r ife r ie - la n d e n A a n d e e l to e g e v o e g d e w a a r d e A a n d e e l u itv o e r H o o g in k o m e n s la n d e n t eg e n o v er la a g in k o m e n sla n d en 7 0 6 0 5 0 4 0 3 0 2 0 1 0 0 6 0 5 0 4 0 3 0 2 0 1 0 0 H o o g M id d e l L a a g H o o g M id d e l L a a g A a n d e e l to e g e v o e g d e w aa r d e A a n d e e l u itv o e r Bron: WIFO-berekeningen met gebruikmaking van SBS en COMEXT 38 Effect van integratie op de detailhandelsprijzen Tabel 11 - Ontwikkeling van de prijsspreiding na belastingen, 1985-1998 (standaardafwijking) CATEGORIE 1985 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Particuliere consumptie 21,9 18,8 18,8 15,9 16,4 18,1 16,0 14,8 14,7 Bouw 19,2 22,1 20,7 21,4 22,0 22,5 21,8 23,3 23,9 Machines en apparaten 9,1 6,2 7,8 6,8 8,5 9,3 7,8 6,1 6,7 Bron: 1985-1997: Eurostat; 1998: schattingen DG Interne Markt. Tabel 12 (variatiecoëfficiënt) - Prijsspreiding in de EU15: grote categorieën, 1990-1998 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Particuliere consumptie 0,21 0,19 0,18 0,16 0,16 0,18 0,16 0,15 0,15 Voedingsmiddelen, dranken, tabak 0,26 0,21 0,21 0,17 0,18 0,17 0,16 0,17 0,17 Kleding en schoeisel 0,16 0,12 0,12 0,14 0,11 0,14 0,13 0,08 0,08 Brutohuren, brandstoffen, elektriciteit 0,30 0,29 0,30 0,28 0,28 0,29 0,26 0,25 0,25 Stoffering, huishoudelijke apparaten en gebruik ervan 0,16 0,17 0,13 0,11 0,12 0,14 0,10 0,08 0,08 Vervoer en communicatie 0,17 0,16 0,15 0,14 0,18 0,17 0,16 0,15 0,15 Recreatie, onderwijs en cultuur 0,22 0,17 0,16 0,13 0,14 0,17 0,16 0,11 0,10 Bouw 0,19 0,22 0,21 0,22 0,23 0,23 0,22 0,23 0,24 Machines en apparaten 0,06 0,06 0,08 0,07 0,08 0,09 0,08 0,06 0,07 Bron: 1990-1997: Eurostat; 1998: schattingen DG Interne Markt. 39 Tabel 13 - Prijsspreiding in de EU15: gedetailleerde onderverdeling, 1990-1998 (variatiecoëfficiënt) 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Voedingsmiddelen Brood en granen 0,31 0,26 0,25 0,20 0,22 0,20 0,18 0,17 0,16 Vlees Vis Melk, kaas en eieren Oliën en vetten 0,26 0,22 0,23 0,20 0,21 0,20 0,19 0,18 0,19 0,18 0,18 0,14 0,14 0,14 0,18 0,17 0,16 0,16 0,14 0,15 0,12 0,08 0,09 0,10 0,10 0,12 0,12 0,37 0,25 0,28 0,22 0,22 0,13 0,11 0,15 0,15 Fruit, groente, aardappelen 0,23 0,21 0,21 0,20 0,20 0,19 0,19 0,18 0,18 Overige voedingsmiddelen 0,20 0,17 0,20 0,17 0,18 0,15 0,14 0,14 0,13 Dranken Alcoholvrije dranken 0,36 0,33 0,25 0,19 0,21 0,24 0,25 0,36 0,35 Alcoholhoudende dranken 0,59 0,44 0,40 0,31 0,34 0,36 0,37 0,29 0,29 Kleding en schoeisel Kleding, inclusief reparatie 0,17 0,12 0,12 0,14 0,12 0,15 0,14 0,07 0,07 Schoeisel, inclusief reparatie 0,19 0,18 0,17 0,20 0,13 0,15 0,12 0,12 0,12 Brutohuren, brandstoffen, elektriciteit Brutohuren 0,37 0,38 0,37 0,33 0,33 0,34 0,31 0,30 0,30 Brandstoffen en elektriciteit 0,13 0,11 0,15 0,17 0,17 0,18 0,17 0,17 0,17 Stoffering, huishoudelijke apparaten en gebruik ervan Meubelen, vloerbedekking, inclusief reparatie 0,14 0,10 0,12 0,08 0,09 0,13 0,10 0,09 0,08 Huishoudtextiel, inclusief reparatie 0,25 0,27 0,27 0,26 0,18 0,20 0,17 0,16 0,17 Huishoudelijke apparaten, inclusief reparatie Overige huishoudelijke goederen en diensten 0,14 0,09 0,07 0,13 0,12 0,16 0,14 0,10 0,10 0,27 0,24 0,21 0,15 0,17 0,17 0,16 0,15 0,15 Vervoer en communicatie Privé-voertuigen 0,26 0,24 0,24 0,22 0,19 0,21 0,20 0,19 0,19 Gebruik van voertuigen 0,21 0,21 0,18 0,16 0,16 0,18 0,17 0,16 0,16 Vervoersdiensten Communicatie 0,26 0,27 0,27 0,27 0,28 0,27 0,27 0,27 0,26 0,35 0,34 0,30 0,31 0,30 0,18 0,19 0,18 0,18 Recreatie en cultuur Vrijetijdsbenodigdheden, inclusief reparatie Diensten op het gebied van recreatie en cultuur 0,18 0,13 0,09 0,10 0,12 0,14 0,13 0,10 0,10 0,28 0,25 0,23 0,21 0,20 0,20 0,18 0,13 0,13 Boeken, kranten, tijdschriften 0,27 0,22 0,17 0,14 0,15 0,18 0,18 0,18 0,17 Bron: 1990-1997: Eurostat; 1998: schattingen DG Interne Markt. 40 Tabel 14 – Schatting van de prijsspreiding in de EU15 vóór belastingen, 1990-1997 (variatiecoëfficiënt) Particuliere consumptie Voedingsmiddelen, dranken, tabak Voedingsmiddelen Dranken Tabak Kleding en schoeisel Brutohuren, brandstoffen, elektriciteit Stoffering, huishoudelijke apparaten en gebruik ervan Vervoer en communicatie Communicatie Recreatie, onderwijs en cultuur Bron: Eurostat en DG ECFIN met indirecte belastingen zonder indirecte belastingen 0,15 0,17 0,14 0,36 0,32 0,08 0,25 0,08 0,15 0,18 0,11 0,13 0,14 0,11 0,26 0,31 0,09 0,24 0,07 0,12 0,19 0,09 Tabel 15 - Prijsspreiding in zes landen met relatief stabiele bilaterale wisselkoersen (Oostenrijk, België, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Nederland) (variatiecoëfficiënt) 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Particuliere consumptie Voedingsmiddelen, dranken, tabak Voedingsmiddelen Dranken Tabak 0,11 0,14 0,10 0,25 0,29 Kleding en schoeisel 0,10 Brutohuren, brandstoffen, elektriciteit 0,10 Stoffering, huishoudelijke apparaten en gebruik ervan Vervoer en communicatie Communicatie Recreatie, onderwijs en cultuur Bouw* Woningen* Bedrijfsgebouwen* Weg- en waterbouw* Machines en apparaten Voertuigen Niet-elektrische werktuigen Elektrische machines 0,09 0,15 0,27 0,10 0,09 0,13 0,12 0,06 0,06 0,11 0,08 0,08 0,10 0,13 0,10 0,23 0,31 0,07 0,09 0,09 0,14 0,27 0,09 0,10 0,11 0,12 0,16 0,06 0,19 0,06 0,04 0,10 0,14 0,11 0,20 0,27 0,07 0,10 0,09 0,13 0,27 0,08 0,13 0,11 0,10 0,14 0,09 0,20 0,07 0,08 0,09 0,12 0,11 0,14 0,21 0,07 0,08 0,04 0,11 0,24 0,07 0,09 0,10 0,09 0,08 0,05 0,10 0,05 0,06 0,07 0,12 0,11 0,15 0,19 0,06 0,06 0,04 0,10 0,24 0,06 0,09 0,14 0,09 0,07 0,08 0,12 0,09 0,06 0,07 0,12 0,10 0,17 0,19 0,06 0,07 0,05 0,10 0,14 0,08 0,07 0,10 0,07 0,05 0,08 0,08 0,09 0,05 0,07 0,13 0,12 0,18 0,20 0,07 0,10 0,04 0,10 0,17 0,09 0,07 0,11 0,10 0,06 0,07 0,14 0,07 0,08 0,09 0,14 0,13 0,20 0,19 0,06 0,11 0,04 0,10 0,18 0,08 0,08 0,11 0,11 0,06 0,06 0,06 0,07 0,07 Bron: 1990-1997: Eurostat; 1998: schattingen DG Interne Markt. TOEZICHT OP HORIZONTALE VRAAGSTUKKEN 0,09 0,15 0,13 0,21 0,18 0,06 0,11 0,04 0,10 0,18 0,08 0,08 0,11 0,11 0,06 0,06 0,07 0,08 0,07 * Exclusief Frankrijk wegens niet-doorlopende tijdreeksen. 41 Tabel 16 - Beknopte indicatoren voor de regulering van de economie (OESO, 1998) Staats- toezicht Belemmeringen voor ondernemers- activiteit Belemmeringen voor handel en investeringen Beknopte indicator voor regulering producten- markten EU-LANDEN 2,92 1,83 1,36 1,98 A B D DK E EL F FIN I IRL NL P S UK 2,6 3,4 1,7 3,1 3,4 4 3,6 3,3 4,4 1,3 3,2 3,5 2,8 0,7 ANDERE OESO-LANDEN 2,90 Australië Canada Tsjechië Hongarije IJsland Japan Korea Mexico Nieuw-Zeeland Noorwegen Polen Zwitserland Turkije Verenigde Staten 2,3 1,5 4,7 3,7 1,5-5,0 2,6 2,9 1,4 2,2 4,4 4,0-5,7 3 2,3-3,6 0,9 1,8 2,6 2,3 1,4 1,5 1,6 2,7 2,2 2,3 1,4-2,0 1,6 1,0-1,6 2,1 0,6 1,81 1,6 1,0-1,6 0,7-2,9 0,4-2,6 1,4-4,1 2,2 1,3-3,5 0,9-3,1 1,3 1,0-1,6 0,3-3,1 2,4 1,5-3,6 1,6 1,2 1,4 1,2 1,3 1,3 1,7 1,2 1,3 1,2 1,1 1,2 2,3-2,5 1,5 1,1 2,33 1,7 2,7 2,5-4,7 0-2,2 1,9 3 1,9-4,1 3,6 1 2,1-3,4 1,8-4,0 1,8 2,4 1,2 1,8 2,4 1,7 1,9 2 2,4 2,4 2,2 2,5 1,3-1,4 2 2,3-2,9 2,1 0,8 2,38 1,9 1,8-2,0 2,6-4,2 1,2-2,8 1,6-3,5 2,6 2,0-3,6 2,1-2,8 1,5 2,5-3,2 2,0-4,3 2,4 2,1-3,1 1,2 Bron: OESO - "Cross-Country Regulation Patterns and their Implications for Sectoral Performance: A Progress Report" - ECO/CPE/WP1(99)16) - 1 October 1999. 42 VERBETERING VAN HET ONDERNEMINGSKLIMAAT Ondernemerschap en vereenvoudiging van de regelgeving Grafiek 4 – Voor de registratie van een onderneming benodigde tijd 30 25 20 15 10 5 0 n e k e w n i r u u D VK DK L VS S IR L FIN B P F A EL N L I D E Bron: Studie van Logotech (“International comparison of the formal requirements and administrative procedures required for the formation of SMEs – 1997) en Commissie Grafiek 5 - Totaal aantal voor de registratie van een onderneming benodigde procedures 30 25 20 15 10 5 0 V S B elgië Finland Z w eden K oninkrijk Luxe m burg D ene m arken V erenigd Ierland N ederland O ostenrijk D uitsland P ortugal Frankrijk S panje Italië Griekenland Bron: Studie van Logotech (“International comparison of the formal requirements and administrative procedures required for the formation of SMEs – 1997) en Commissie 43 Resterende technische handelsbelemmeringen Grafiek 6 - Ontwikkeling van de intra-EU12-handel in industrieproducten en de "nieuwe aanpak"-handel 260 240 220 200 180 160 140 120 100 Nieuwe aanpak Industrie, totaal 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Bron: COMEXT Grafiek 7 - Aandeel van de intra-EU12-handel in industrieproducten waarvoor een van de volgende methoden is gebruikt: nieuwe aanpak, gedetailleerde harmonisatie, beginsel van wederzijdse erkenning 45,0% 40,. 0% 35,0% 30,0% 25,. 0% 20,0% 8 8 9 1 9 8 9 1 0 9 9 1 1 9 9 1 2 9 9 1 3 9 9 1 4 9 9 1 5 9 9 1 6 9 9 1 7 9 9 1 8 9 9 1 Bron: COMEXT NA Ged Har BWE 44 Grafiek 8 - Producten waarop de richtlijn betreffende elektromagnetische compatibiliteit van toepassing is: ontwikkeling van de handel (1991=100) 200,0 150,0 100,0 50. 0 intra-EU elmag intra-EU industrie EU investeringen 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Bron: COMEXT VERBETERING VAN DE MARKTWERKINGS Steunmaatregelen van de staten Grafiek 9 - Aandeel van de totale steunmaatregelen van de staten in het BBP 3,00% 2,50% 2,00% 1,50% 1,00% 0,50% 0,00% O ostenrijk D ene m arken B elgië D uitsland S panje Finland Griekenland Frankrijk Ierland Luxe m burg Italië N ederland P ortugal Z w eden V K 1990 1995 1996 1997 Bron: Europese Commissie - Directoraat-generaal Concurrentie 45 Grafiek 10 - Aandeel van de horizontale steunmaatregelen van de staten in het BBP 1990 1995 1996 1997 0,6% 0,5% 0,4% 0,3% 0,2% 0,1% 0,0% O B D D S o s t e el gi ë n rijk e n e m uit sla p a nj e n d a r k e n F i nl a n d F r a n G ri e I e rla It ali ë L u x e k rijk k e n d nl a n d N P Z V e d o rt u m b u r g e rla n d g al w K e d e n Bron: Europese Commissie - Directoraat-generaal Concurrentie Grafiek 11 - Aandeel sectorspecifieke steunmaatregelen van de staten in het BBP 1990 1995 1996 1997 2,0% 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% O ostenrijk D ene m arken B elgië D uitsland S panje Finland Frankrijk G riekenland Ierland Italië Luxe m burg N ederland P ortugal Z w eden V K Bron: Europese Commissie - Directoraat-generaal Concurrentie 46 Grafiek 12 - Steunmaatregelen van de staten voor regionale doeleinden 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% O ostenrijk D ene m arken B elgië D uitsland S panje Finland G riekenland Frankrijk Ierland Luxe m burg Italië N ederland P ortugal Z w eden V K 1990 1995 1996 1997 Bron: Europese Commissie - Directoraat-generaal Concurrentie Grafiek 13 - Regionale inkomensverschillen in de lidstaten en gebruik van regionale steunmaatregelen van de staten - 1996 n a v % ( n e t a t s e d n a v n e l e g e r t a a m n u e t s e l a n o g e R i ) P B B l a a n o i t a n 0 , 8 0 , 7 0 , 6 0 , 5 0 , 4 0 , 3 0 , 2 0 , 1 0 E L P S N L 0 5 1 0 1 5 I D F I N E U K 2 0 B F A 3 0 2 5 3 5 B B P p e r i n w o n e r - R e g i o n a l e v e r s c h i l l e n ( s t a n d a a r d a f w i j k i n g ) Bron: Eurostat en Directoraat-generaal Concurrentie Grafiek 14 - Totaal steunmaatregelen van de EU-staten naar doelstelling (aandeel) 10 0% 5 0% 0 % 1 990 199 5 19 97 S ectorgebo nde n H orizontaal lR egiona al Bron: Europese Commissie - Directoraat-generaal Concurrentie 47 Tabel 17 – Ad-hocsteunmaatregelen van de staten: industrie, financiële diensten, luchtvervoer 1992 1993 1994 1995 1996 1997 mln. euro % van totale steun mln. euro % van totale steun mln. euro % van totale steun mln. euro % van totale steun mln. euro % van totale steun mln. euro % van totale steun Industrie 2422 6 5236 12 4353 11 3352 8 3663 10 3522 10 Treuhand* 5161 13 8774 20 10918 26 6623 16 4796 13 3602 10 Financiële diensten Luchtvervoer 795 97 480 1920 2069 1924 2776 3082 974 805 Totaal 7583 14902 17671 13968 11909 11011 * Steun die in Duitsland wordt gegeven via de Treuhandanstalt (THA) of de Bundesanstalt für vereinigungsbedingte Sonderaufgaben (BvS) Bron: Europese Commissie - Directoraat-generaal Concurrentie Tabel 17a - Ad-hocsteunmaatregelen (incl. Treuhand-steun) van de staten ten behoeve van de sectoren industrie, financiële diensten en luchtvervoer in de lidstaten - jaargemiddelden 1993-1995 en 1995-1997 1993 – 1995 1995 - 1997 mln. euro aandeel (%) mln. euro aandeel (%) A B D DK E EL F FIN I IRL L NL P S UK EUR 12/15 - 30 9865 0 726 100 2538 - 1813 75 - 40 299 - - 15487 - 64 0 5 1 16 - 12 0 - - 2 - - 100 48 3 5632 0 1391 0 3372 - 1614 37 - 37 261 - - 12396 0 0 45 0 11 0 27 - 13 0 - - 2 - - 100 Bron: Europese Commissie - Directoraat-generaal Concurrentie 48 Verbetering van de marktwerking Overheidsopdrachten Grafiek 15 - EU-trends Overheidsopdrachten, totaal 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Waarde van de in het Publicatieblad gepubliceerde aanbestedingen 1 200 1 000 800 600 400 200 0 160,00 140,00 120,00 100,00 80,00 60,00 40,00 20,00 0,00 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Aantal gepubliceerde oproepen tot mededinging 80000,00 60000,00 40000,00 20000,00 0,00 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Bron: Europese Commissie DG Markt DG MARKT 49 Tabel 18 - Overheidsopdrachten, totaal (in miljarden euro's) A B D DK E EL F FIN I IRL L NL P S UK Totaal 1993 1994 1995 1996 1997 26,33 15,55 269,81 16,86 55,42 9,95 124,40 9,91 103,51 4,80 1,71 31,37 9,22 25,19 178,19 882,00 28,26 16,49 280,67 18,02 53,55 9,98 124,34 11,32 99,73 5,38 1,67 32,38 9,35 30,46 203,62 925,00 28,70 16,41 293,81 19,65 53,74 11,87 125,10 12,79 92,55 5,71 1,80 33,87 10,14 30,81 205,71 943,00 29,33 15,84 294,06 21,31 52,78 12,60 124,03 13,33 103,71 6,02 1,87 34,47 11,53 35,95 214,35 971,00 30,30 17,29 281,53 22,18 53,29 13,47 123,17 14,66 107,51 7,01 1,84 34,76 13,45 36,60 241,08 998,00 1998 33,06 17,82 282,53 23,31 56,39 14,31 125,41 14,93 114,12 7,95 1,94 36,94 13,91 34,47 276,55 1054,00 Tabel 19 - Waarde van de in het Publicatieblad gepubliceerde aanbestedingen (in miljarden euro's ) A B D DK E EL F FIN I IRL L NL P S UK Totaal 1993 1994 1995 1996 1997 1998 0,05 1,50 9,29 2,28 4,37 2,74 8,30 0,02 7,43 0,68 0,12 2,27 1,25 0,21 18,43 59,00 0,58 1,71 13,76 3,14 4,38 4,45 8,96 0,78 9,26 0,64 0,09 2,87 1,14 3,38 25,94 81,00 1,49 2,10 17,10 3,67 5,27 4,18 11,18 1,29 10,31 0,78 0,11 3,15 1,81 4,42 28,23 95,00 2,50 2,37 19,08 3,13 6,79 4,78 14,50 1,55 11,66 1,21 0,16 3,40 2,27 4,76 30,03 108,00 2,40 3,38 20,38 3,29 7,25 5,83 18,00 1,47 13,95 1,65 0,21 3,74 2,06 5,02 38,28 127,00 2,77 4,43 21,54 3,52 7,85 6,39 23,54 1,69 13,92 1,50 0,35 3,69 2,16 5,26 38,27 137,00 Bron: Europese Commissie, Directoraat-generaal Interne markt 50 Tabel 20 - Aantal gepubliceerde oproepen tot mededinging A B D DK E EL F FIN I IRL L NL P S UK Totaal 1993 1994 1995 1996 1997 1998 60 553 7 360 859 1 538 922 5 773 16 4 855 278 86 627 474 122 7 340 30 863 590 711 10 554 1 180 1 863 1 128 7 106 468 6 647 379 72 986 667 1 664 9 692 43 707 1 378 856 12 543 1 566 3 093 1 225 9 329 751 7 533 505 86 1 115 926 2 273 10 622 53 801 2 231 1 109 14 038 1 298 4 134 1 352 12 008 851 7 933 652 107 1 281 1 138 2 327 10 568 61 027 2 187 1 594 15 190 1 294 3 980 1 534 14 985 822 8 445 750 141 1 406 1 167 2 372 11 377 67 244 2 488 2 187 15 939 1 334 4 156 1 680 19 691 894 8 068 792 199 1 379 1 291 2 529 11 061 73 688 Tabel 21 - Aantal diensten dat aankondigingen heeft gepubliceerd A B D DK E EL F FIN I IRL L NL P S UK Totaal 1993 1994 1995 1996 1997 1998 45 117 310 49 35 239 32 183 13 77 64 148 n. v. t. n. v. t. 802 2 115 196 429 2 423 214 264 1 537 114 937 25 331 166 171 129 612 1 640 9 189 215 623 2 727 338 393 1 988 109 1 177 32 465 286 170 254 665 1 607 11 049 236 551 2 972 338 487 2 657 113 1 229 34 478 373 203 236 596 1 702 12 203 404 470 2 995 381 547 3 017 123 1 193 38 509 314 223 274 542 1 720 12 750 419 527 3 114 396 715 3 186 130 1 276 40 573 413 236 270 606 1 694 13 595 Bron: Europese Commissie, Directoraat-generaal Interne markt 51 STIMULERING VAN DE ECONOMISCHE HERVORMING IN DE INTERNE MARKT VOOR DIENSTEN - Openstelling en integratie van de dienstenmarkten - Nutsvoorzieningen Tabel 22. a - Telecommunicatie: Omzetting van harmonisatierichtlijnen en universele dienstverplichting ONP-kader Huurlijnen Nieuwe spraaktelefonie Vergunningen Interconnectie Nummering Land 90/387/EEG Gewijzigd bij 92/44/EEG Gewijzigd bij 98/10/EG 97/13/EG 97/33/EG 97/51/EG 97/51/EC A B D DK E EL F FIN I IRL L NL P S UK OO OO OO OO OO OO OO OO OO OO OO OO OO OO OO GO OO OO OO OO 1 OO OO OO OO GO OO 1 OO OO OO GO OO OO OO OO OO OO OO OO GO OO 1 OO OO OO GO OO OO OO 1 OO OO NO OO OO OO 1 OO OO OO GO OO OO OO 1 OO OO 3 NO OO GO OO GO OO OO OO GO OO OO OO 1 OO OO GO OO OO OO OO OO OO OO 1 OO OO OO 1 OO OO OO OO GO OO OO OO OO 98/61/EG tot wijziging van 97/33/EG OO OO OO OO OO 1 GO GO GO OO OO OO OO OO 2 Gegevens- bescherming 97/66/EG Universele dienstverplichting OO GO OO GO OO NO GO OO OO NO NO GO OO OO GO Geen financieringsregelingen Goedkeuring koninklijk besluit eind 1999 Geen financieringsmechanisme. Consumenten uiterst tevreden Geen gemeenschappelijk financieringssysteem Financieringsmechanismen uitgewerkt in 1998 Geen financieringsmechanisme Bijdrage van deelnemers ter financiering van de UDV Geen gemeenschappelijk financieringsmechanisme Jaarlijkse evaluatie van noodzaak kosten te delen Nog geen financieringsmechanisme Geen mechanisme voor aandeel in de financiering Geen mechanisme voor aandeel in de financiering Mogelijkheid UVD-kosten te delen Geen plannen voor gemeenschappelijk financieringsmechanisme 2 UVD-dienstverleners. Geen behoefte aan kostendeling. Dienstverlening van hoge kwaliteit Bron: Vijfde verslag over de tenuitvoerlegging van het pakket telecommunicatieregelgeving. GO: Gedeeltelijke omzetting; OO: Omvangrijke omzetting; NO: Niet omgezet 1 Recente wetgeving in studie; 2 Opschorting gevraagd; 3 Oude richtlijn spraaktelefonie (95/62/EG) in omvangrijke mate omgezet. 52 Tabel 22. b – Telecommunicatie: Marktstructuur en prestaties L oka le g esprekken Interlo kale g esprekken Interna tion ale g esprekken D ig itale m obiele ma rkt Geschat m arktaan deel van gevestigde exp loita nten E erste halfjaar 19 99 A B D D K E EL F FIN I IR L L N L P S U K (1 ) D ie deze gesprekk en aa nbieden. 90-95 (7) 9 5-100 (2)(3) 95 -1 00 (5) 90 -9 5 (3)(4) 95 -1 00 (3) 100 (7) 9 5-100 (2)(6) 65 -7 0 (3)(9) 100 (7) 100 (5) 100 (7) 9 5-100 (4)(7) 100 (7) 95 -1 00 (3) 80-85 (3) A antal exploitanten (1) 1 999 20 7 22 11 26 1 (10) 8 61 1 5 2 2 1 (10) 22 (8) 36 Geschat m arktaan deel van gevestigd e exploitanten Eerste halfjaar199 9 90-95 9 5-100 (4)(2) 60-65 90 -95 (4) 9 5-1 00 (4) 100 9 5-100 (4)(2) 65 -7 0 (4)(9) 90-95 95 -1 00 100 85-90 100 9 5-1 00 (4) 80 -85 (4) A an tal exploitanten (1) 199 9 20 10 47 11 10 1 (10) 31 19 12 6 6 24 1 (10) 22 (8) 26 G esch at m arktaand eel van gevestigde exp loitan ten Eerste h alfjaar 199 9 9 0-95 90 -95 (11)(2) 6 0-65 60-65 (11) 90-95 (11) 1 00 9 5-1 00 (11)(2) 85 -90 (11)(9) 9 5-99 95-10 0 95-10 0 7 0-75 1 00 60-65 (11) 50-55 (11) (6) V a naf 31 decem ber 199 8. (2 ) D it cijfer is bereken d voor alle gesp rekken sam en. V oor lokale gesprek ken a lleen is h et m arktaan deel w aarschijnlijk h oger. (7) B ed rijfsresultaat vanaf 3 0 juni 19 99. Aa ntal exp loitan ten (1) 19 99 20 9 47 11 10 1 (10) 31 14 12 8 7 24 1 (10) 22 66 M ark taandeel van belangrijk ste exploitan ten (schatting) 19 98 69 72 46 53 65 57 51 n. v. t. 66 60 1 00 64 50 49 34 A antal exploitanten 1 999 4 3 4 4 3 3 3 4 4 2 2 5 3 4 4 (3 ) B edrijfsresultaat van af 31 d ecem ber 199 8. (4 ) Schatting. (8) In Zw eden w ord en d e cijfers voor exp loita nten d ie sp raak telefon ie aanbieden geschat aan d e han d van h et totale aantal interconn ectieovereenk om sten (aanw ezig of w aarover ond erhand elin gen plaatsvind en). (9) V oor Fin lan d heb ben de cijfers betrekking op het m ark ta andeel van d e Sonera- en de Fin net-groep sam en. (5 ) V erkeersm in uten van af 30 jun i 1 999. (10) A an Portu gal en G riekenlan d is sinds januari 2 000 een afw ijking toegestaan voor d e invoering van con curren tie. (1 1) C ijfer voor 1 998. B ron : E urop ese C om m issie, V ierde en V ijfd e verslag over de tenuitvoerlegging van h et pakk et telecom m un ic atieregelgevin g. 53 Tabel 22. b – Telecommunicatie: Marktstructuur en prestaties (vervolg) Gemiddelde jaarlijkse kosten per gebruikerstype (EU15 = 100) Huishoudens Bedrijfsleven Prijzen in 1999 en wijziging ten opzichte van 1997 (2) Lokale gesprekken (3km) Interlokale gesprekken (200 km) Internationale gesprekken naar VS (10') Interconnectie van huurlijnen van gevestigde exploitanten (50 km) - Indexcijfer (EU15=100) Nationaal 64 Kb/s. Nationaal 2 Mb/s. 1999 %99/98 14% 9% -8% 10% -9% -10% -10% 6% 7% 8% 16% 1% -7% 11% 6% 1% 120 112 85 76 136 115 88 85 102 117 68 86 153 69 88 100 A B D DK E EL F FIN I IRL L NL P S UK EU 1999 %99/98 10 min %99/97 66% 11% 1% -9% 59% 24% -6% -1% 0% -21% 0% -6% -1% 13% 4% 7% 17% 12% -8% 11% -11% -10% -18% 6% 3% -3% 19% 5% -6% 19% 10% 0% 205 126 110 104 80 56 108 53 60 124 95 81 68 78 151 100 138 111 96 57 153 116 90 70 115 106 52 73 163 60 100 100 10 min %99/97 -40% -22% -35% -35% -18% -28% -28% 2% -28% -57% 0% -33% -34% -40% -6% -31% 155 117 125 43 178 197 103 58 114 85 25 43 145 32 80 100 10 min%99/97 -34% -20% -67% -29% -27% -20% -55% -33% -50% -40% -63% -89% -49% -2% 4% 0 148 145 60 115 110 148 74 138 88 71 67 22 103 125 86 100 1999 122 120 108 54 121 137 107 n. v. t. 120 85 45 127 79 61 114 100 1999 99 125 104 64 165 137 88 31 154 107 80 124 87 54 82 100 Kwaliteit (4) Aantal gemelde storingen per toegangslijn (1) Nauwkeurigheid facturering (9) 0,062 (3) 0,0469 (3) n. v. t. n. v. t. 0,0132 (7) 0,279 (3) 0,064 (3) 0,084 (3) 0,156 /0,168 (10) 0,12 (8) n. v. t. 0,027 (3) 0,052 (6) n. v. t. 0,0385 (10) 0,6 (5)(3) 0,074 (3) n. v. t. n. v. t. 1,3 (7) 0,074 (3) 9,2 (3) 3,9 (3) 0,053 / 0,04 (10)(5) 5 (8) 0,5 (6) n. v. t. 0,4 (6) n. v. t. n. v. t. (1) Aantal gemelde echte storingen. (2) Bron: Studie van Eurodata voor de Europese Commissie. De tarieven voor de VS hebben alleen betrekking op Ninex-Bell Atlantic; in beide tarieven wordt geen rekening gehouden met speciale kortingen. Zie voor andere gegevens over deze cijfers het Vijfde verslag, blz. 195 e. v. (3) 1998 (4) De cijfers zijn niet van land tot land vergelijkbaar. (5) Aantal gewijzigde rekeningen per 1 000 rekeningen. (6) Jan. -juni 1999. (7) Juni 1999. (8) Jan. -nov. 1998. (9) aantal klachten per 1 000 rekeningen. (10) Jan-juni 98/juli-dec. 98. Bron: Europese Commissie, Vierde en Vijfde verslag over de tenuitvoerlegging van het pakket telecommunicatieregelgeving. 54 Tabel 23. a - Richtlijn 96/92/EG: Overzicht van de stand van de wetgeving in de lidstaten en toekomstige marktstructuur Omzetting van de richtlijn: stand van zaken Voor de inproductie- name gekozen systeem Tijdschema voor de openstelling voor concurrentie Minimale grootte van consument of distributiebedrijf - marktaandeel 1999 2000 2002 Later Toegang tot het net Ontvlechting Openbare- dienst- verplichtingen Gestrande kosten of overgangs- regelingen A B DK FIN F D EL IRL I L Omgezet Omgezet Omgezet Omgezet Vergunning 40 GWh-26,7% 20 GWh-31% Alle distrib. 9GWh-50%: 2003 Geregul. TPA Verg. /aanbest. Vergunning Vergunning - 100 GWh-90% 100% 100 GWh-33% 20 1 GWh Allemaal per 2010 Geregul. TPA Allemaal per 2003 Geregul. TPA 22 Geregul. TPA TSO wett. afzonderlijk 23 TSO wett. afzonderlijk TSO wett. afzonderlijk1 TSO wett. afzonderlijk Niet omgezet Verg. /aanbest. 100 GWh-22% 20 GWh – 31% Omgezet Vergunning Afwijking 2 jr. Vergunning Afwijking 1 jr. Vergunning 100% - - Omgezet Vergunning 30 GWh-30% Niet omgezet Vergunning 45% 100 GWh-23% 21 4 Gwh-28% 20 GWh-35% 9 Gwh-40% 32% per 2003 NL Omgezet Vergunning P E S Omgezet Omgezet Omgezet UK Omgezet Verg. /aanbest. Vergunning Vergunning Vergunning 20 GWh-33% 19 9 GWh -27% 1 Gwh-46% 100% 100% 66% Allemaal per 2003 Allemaal per 2007 Geregul. TPA TSO onafh. beheerd Onderh. TPA TSO onafh. beheerd Onderh. TPA TSO wett. afzonderlijk Geregul. TPA Geregul. TPA Geregul. TPA Geregul. TPA Geregul. TPA Geregul. TPA Geregul. TPA Geregul. TPA TSO wett. afzonderlijk 24 Geen TSO TSO wett. afzonderlijk TSO wett. afzonderlijk TSO wett. afzonderlijk TSO wett. afzonderlijk TSO wett. afzonderlijk1 Ja Ja Ja Ja Ja Ja Mogelijk Nog niet vastgest. Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Neen Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Neen Ja Bron: Europese Commissie DG TREN TPA: Toegang voor derden; TSO: Transmissienetbeheerders 19 20 21 22 23 24 + 8% van de distributie om voor 27% openstelling van de markt te bereiken. Vóór eind 2000. 19. 2. 2001. Vanaf 1. 1. 2000. Alleen in bepaalde delen van het land, terwijl in andere delen de transmissienetbeheerders geen afzonderlijke eenheden zijn, maar waar wel sprake is van onafhankelijk transmissienetbeheer. Het elektriciteitssysteem van Luxemburg wordt als distributiesysteem beschouwd. 55 Tabel 23. b - Elektriciteitsmarkten: prijzen per type consument 1996-1999 Jaarlijks verbruik < 1 200 kWh. Jaarlijks verbruik < 7 500 kWh. HUISHOUDENS Prijs in 1999 (incl. belasting) EU=100 Prijs in 1999 (excl. belasting) EU=100 Belastingen in % van prijs, excl. belasting 1999 Verschil 99/96 in % (excl. belasting) Prijs in 1999 (incl. belasting) EU=100 Prijs in 1999 (excl. belasting) EU=100 Belastingen in % van prijs, excl. belasting 1999 Verschil 99/96 in % (excl. belasting) A B D DK E EL F FIN I IRL L NL P S UK EU 102 136 130 155 99 54 101 78 48 88 117 93 101 100 98 100 101 139 138 86 102 63 98 73 45 97 138 92 119 90 118 100 27 22 17 124 22 8 29 32 31 12 6 26 5 39 4 25 Bron: Eurostat 108 113 120 148 89 65 100 65 166 73 95 104 96 79 79 100 111 121 134 66 96 79 103 62 160 71 118 93 120 71 96 100 29 23 17 196 22 8 28 38 36 35 6 47 5 48 7 31 -5 -3 -3 3 -15 -10 -7 -17 4 -9 -1 -15 -5 n. v. t. 7 -7 -4 -6 -5 9 -15 2 -5 -14 -5 10 -1 -6 -5 n. v. t. 11 -4 56 Tabel 23. b: Elektriciteitsmarkten: prijzen per type consument 1996-1999 (vervolg) Jaarlijks verbruik < 50 000 kWh. INDUSTRIEEL GEBRUIK Jaarlijks verbruik < 2 mln. kWh. Jaarlijks verbruik < 50 mln. kWh. Prijs in 1999 (incl. belasting) EU= 100 Prijs in 1999 (excl. belasting) EU= 100 Belastingen in % van prijs, excl. belasting 1999 Verschil 99/96 in % (excl. belasting) Prijs in 1999 (incl. belasting) EU= 100 Prijs in 1999 (excl. belasting) EU= 100 Belastingen in % van prijs, excl. belasting 1999 Verschil 99/96 in % (excl. belasting) Prijs in 1999 (incl. belasting) EU= 100 Prijs in 1999 (excl. belasting) EU= 100 Belastingen in % van prijs, excl. belasting 1999 Verschil 99/96 in % (excl. belasting) 31 21 16 84 22 8 16 36 55 12 6 20 5 25 18 24 -6 -5 -13 3 -18 2 -11 -19 1 8 -1 -6 -15 -16 10 -6 129 99 132 139 109 84 92 67 117 102 88 101 84 58 n. v. t. 100 118 102 142 90 111 97 98 59 104 112 103 107 99 58 n. v. t. 100 36 21 16 91 22 8 17 41 40 13 6 18 5 25 n. v. t. 24 -18 -8 -11 1 -18 2 -10 -37 0 8 -3 -2 -18 -14 n. v. t. -10 154 141 140 50 93 82 85 53 107 120 132 88 100 60 94 100 A B D DK E EL F FIN I IRL L NL P S UK EU 158 140 146 73 92 72 84 57 119 110 114 99 85 61 90 100 Bron: Eurostat 26 21 28 79 22 8 21 31 36 13 6 38 5 25 18 23 -7 0 -17 2 -20 2 -13 -16 3 3 -1 -3 -14 -10 1 -6 133 118 121 118 101 83 90 70 133 98 103 91 90 58 93 100 125 121 130 79 102 96 95 64 106 108 120 94 106 57 98 100 57 Tabel 24. a – Reizigersvervoer door de lucht: Marktstructuur Marktaandelen Toegang tot en vertrek van de markt Marktaandeel 1e luchtvaartmaatschappij Marktaandeel 2e luchtvaartmaatschappij Frequentie BSK Frequentie BSK 1992 1997 1992 1997 1992 1997 1992 Nieuwe bedrijven Gesloten bedrijven 1993 1996 Totaal 1993 1996 Totaal 0 4 8 1 4 1 7 1 4 2 0 2 0 9 21 64 2 3 11 3 8 5 7 0 12 2 0 4 1 5 12 75 2 7 19 4 12 6 14 1 16 4 0 6 1 14 33 139 0 2 4 1 1 1 1 0 9 4 4 2 1 2 13 5 5 3 11 14 25 1 2 0 0 2 1 8 10 44 2 4 1 0 3 0 3 11 58 3 6 1 0 5 1 11 21 102 A B D DK E EL F FIN I IRL L NL P S UK EU 43,3 48,0 49,1 44,6 79,9 0,0 44,5 71,0 61,0 67,3 0,0 55,0 n. v. t. 0,0 23,5 64,9 52,9 43,9 37,6 49,6 0,0 33,5 76,2 48,7 39,1 0,0 42,0 n. v. t. 0,0 40,4 46,0 43,0 55,0 55,0 65,9 0,0 67,5 79,0 65,2 62,0 62,0 56,0 n. v. t. 0,0 38,0 48,0 53,0 31,0 49,0 42,3 0,0 48,5 71,0 50,0 42,0 0,0 49,0 n. v. t. 0,0 44,0 Bron: Europese Commissie DG TREN BSK = Beschikbare stoelen / km 0,0 0,0 6,3 24,0 0,0 0,0 4,7 0,0 10,9 15,2 0,0 2,1 8,7 2,6 9,6 24,3 11,4 0,0 5,9 9,3 10,3 21,7 0,0 4,5 0,0 0,0 0,0 8,0 0,0 0,0 1,0 0,0 10,0 13,0 0,0 0,3 1997 48,0 4,0 4,0 13,0 8,0 0,0 4,0 1,0 10,0 25,0 0,0 0,5 n. v. t. n. v. t. n. v. t. n. v. t. 0,0 8,9 0,0 9,1 0,0 9,0 0,0 9,0 58 Tabel 24. b - Marktprestaties - Gemiddelde prijs vanaf de belangrijkste luchthavens bij de hoofdsteden ( € per km) - juli 1997 Business Economy Aanbiedingen Routes met 1 maatschappij Routes met 2 maatschappijen Routes met 3 maatschappijen Routes met 4 maatschappijen Routes met 1 maatschappij Routes met 2 maatschappijen Routes met 3 maatschappijen Routes met 4 maatschappijen Routes met 1 maatschappij Routes met 2 maatschappijen Routes met 3 maatschappijen Routes met 4 maatschappijen 0,52 0,39 0,34 0,39 0,25 0,19 0,46 n. v. t. 0,33 0,43 n. v. t. 0,43 0,27 0,43 0,40 0,68 n. v. t. 0,29 0,37 0,19 0,20 n. v. t. n. v. t. n. v. t. n. v. t. n. v. t. 0,47 0,28 0,37 0,62 0,21 0,22 0,27 0,24 0,16 0,15 0,20 n. v. t. 0,15 0,21 0,24 0,28 0,11 0,12 0,23 0,21 0,21 0,20 0,16 0,14 0,11 0,21 n. v. t. 0,14 0,19 0,13 0,21 0,11 0,15 0,18 0,22 0,12 0,15 0,18 0,14 0,11 0,18 n. v. t. 0,14 0,20 n. v. t. 0,20 0,16 0,17 0,17 0,32 n. v. t. 0,11 0,17 0,10 0,10 n. v. t. n. v. t. n. v. t. n. v. t. n. v. t. 0,26 0,15 0,16 0,21 A B D DK E EL F FIN I IRL L NL P S UK 0,51 0,51 0,57 0,75 0,32 0,21 0,51 n. v. t. 0,33 0,48 0,57 0,51 0,25 0,43 0,44 0,53 0,58 0,47 0,43 0,33 0,25 0,54 n. v. t. 0,34 0,49 0,34 0,48 0,28 0,41 0,42 0,51 0,52 0,34 0,44 0,27 0,25 0,53 n. v. t. 0,41 0,52 n. v. t. 0,49 0,29 0,48 0,46 0,61 n. v. t. 0,28 0,42 0,21 0,23 n. v. t. n. v. t. n. v. t. n. v. t. n. v. t. 0,49 0,28 0,43 0,80 0,55 0,51 0,57 0,67 0,30 0,21 0,47 n. v. t. 0,32 0,38 0,51 0,49 0,21 0,42 0,41 Bron: Europese Commissie DG TREN 0,50 0,52 0,46 0,43 0,31 0,21 0,50 n. v. t. 0,32 0,41 0,29 0,46 0,25 0,42 0,38 59 Tabel 25 - Postdiensten Lidstaat Omzetting van Richtlijn 97/67/EG Universele dienstverlener Omzet 1998 Werkgelegenheid 1998* Kwaliteit van de dienst Prijs voor brief van 20g*** Postkantoren & agentschappen Aantal huis aan huis bezorgde brieven en poststukken mln. Euro aantal werknemers** E+1 in % euro aantal (miljoen) n. v. t. 84,2 94,4 94,5 60,9 n. v. t. 76,4 94,0 n. v. t. 84,5 n. v. t. 94,0 96,6 97,3 91,1 0,51 0,42 0,56 0,54 0,21 0,30 0,46 0,59 0,62 0,38 0,40 0,36 0,40 0,58 0,40 2436 1400 14500 1169 4093 1225 17038 1601 13967 1912 106 2387 3712 1800 18760 2868 3319 20000 1685 4227 n. v. t. 25127 1541 5527 556 106 6710 1100 n. v. t. 18090 A B D DK E EL F FIN I IRL L NL P S UK Gedeeltelijk Volledig Gedeeltelijk Volledig PTA LA POSTE DEUTSCHE POST POST DANEMARK Gedeeltelijk CORREOS Y TELEGRAFOS Volledig Volledig Volledig Volledig Niet omgezet Niet omgezet Gedeeltelijk Gedeeltelijk Volledig Volledig ELTA LA POSTE POST FINLAND POSTE ITALIANE AN POST PTT LUXEMBOURG TNT-POST GROUP CORREIOS SWEDEN POST THE POST OFFICE 1438 1723 14668 1358 1135 254 14239 1002 6014 494 396 7409 519 2709 10902 * Italië 1997. ** Denemarken: in voltijdseenheden. ***Italië en Portugal: prioritaire post. Bron: Europese Commissie DG MARKT 38271 41637 253000 25485 64896 11135 287348 26448 181262 8647 1696 58209 16348 51793 212500 60 Tabel 26 - "Five-firm"-concentratie (CR5-index) in de grote landen (1998) Financiële diensten D E F I UK EU Japan VS 39,10 58,32 47,63 58,17 54,67 13,05 36,37 30,83 Bron: Studie van de City University en London Economics op basis van gegevens uit de IBCA-databank. Tabel 27 - Rentabiliteit van EU-banken (% van totale activa) 1991-1998 Duitsland Spanje Frankrijk Italië UK Andere EU-landen 1991-94 1995-98 1991-94 1995-98 1991-94 1995-98 1991-94 1995-98 1991-94 1995-98 1991-94 1995-98 0,6 0,5 0,9 1,0 0,3 0,4 0,6 0,6 0,8 1,2 0,4 0,7 2,0 1,6 3,1 2,7 2,0 1,5 2,7 2,6 2,3 2,2 1,8 1,6 0,6 0,6 1,0 1,1 0,8 1,0 1,1 1,3 1,3 1,1 0,7 0,9 -1,7 -1,4 -2,7 -2,5 -2,1 -1,8 -2,7 -2,7 -2,4 -2,1 -1,6 -1,6 -0,3 -0,3 -0,5 -0,3 -0,5 -0,2 -0,5 -0,6 -0,3 0,0 -0,5 -0,2 Winst vóór belastingen Netto-inkomen uit rente Inkomen uit andere bronnen Bedrijfskosten Voorzieningen dubieuze debiteuren e. a. Bron: Studie van de City University en London Economics op basis van gegevens uit de IBCA-databank. Tabel 28 -– Spreiding van bankenfusies in de EU naar type Land A B D DK E EL F FIN I IRL L NL P S UK Binnenlands- Binnenlands 100 Buitenlands- Binnenlands 0 Binnenlands- Buitenlands 0 67 82 0 81 100 88 100 90 100 0 50 33 50 86 33 11 67 0 0 0 0 10 0 0 25 67 25 14 0 7 33 19 0 13 0 0 0 100 25 0 25 0 Aantal 2 3 28 3 16 2 8 1 10 1 3 4 3 4 7 Bron: Studie van de City University en London Economics op basis van gegevens uit Thompson Securities Data. 61 Verbetering van de regelgeving voor diensten Handel Tabel 29 – Beperking openingstijden Maandag -vrijdag Zaterdag Zondag Commentaar 6. 00-19. 30 6. 00-17. 00 5. 00-20. 00 5. 00-21. 00 (vrijdag) 5. 00-20. 00 6. 00-20. 00 6. 00-16. 00 Winkels mogen open zijn van 6. 00 uur op maandag tot 17. 00 op zaterdag Gesloten (uitzondering voor familiebedrijven) Maximaal 66 uur per week 24 uur gesloten per week Gesloten Gesloten 0. 00-24. 00 0. 00-24. 00 Max. 8 uur Max. 72 uur per week 6. 00-20. 00 (winter) 6. 00-21. 00 (zomer) 6. 00-18. 00 Gesloten Gesloten 24 uur gesloten per week 7. 00-21. 00 7. 00-18. 00 12. 00-21. 00 7. 00-22. 00 (eens per week om 13. 00 uur gesloten) Gesloten (uitzondering: december en 8 zondagen per jaar) Geen beperkingen, met uitzondering van eens per week sluiten om 13. 00 uur Gesloten 6. 00-20. 00 6. 00-16. 00 6. 00-13. 00 Max. 13 uur per dag 6. 00-22. 00 6. 00-22. 00 Open op 12 zondagen per jaar 6. 00-24. 00 0. 00-24. 00 0. 00-24. 00 6. 00-24. 00 8. 00-13. 00 0. 00-24. 00 0. 00-24. 00 0. 00-24. 00 10. 00-18. 00 A B D DK E EL F FIN I IRL L NL P S UK Bron: Instituto de Empresa - "Los Horarios comerciales en la Union Europea" - 1999 Tabel 30 - Bouw van hypermarkten en supermarkten 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 D F I UK 459 139 119 8 19 89 46 20 65 48 31 64 50 53 23 74 15 39 18 45 59 37 16 44 94 21 21 37 34 19 21 21 Bron: Pellegrini - "Regulation and the Retail Trade" – Mimeo 62 Tabel 31 - Structuur en productiviteit van de detailhandel in de EU Concentratie (marktaandeel van de vijf grootste groepen in de detailhandel in voedingsmiddelen) Aantal ondernemingen (x 1000) Gemiddelde grootte (aantal werkzame personen per eenheid) Productiviteit (omzet per werkzaam persoon) (1 000 euro) 1997 68 1991 66 76 61 50 89 61 38 54 25 93 68 52 95 57 123 30,1 422 454 399 185 20,9 536 3,5 98,1 132 265 1996 38,9 : 31,7 294 (1) : 23,6 392 : 20,7 708 3,2 86 118 55 207 1991 : 1,5 6,6 5,2 2,2 4,7 1,6 5,2 3,5 5,2 6,7 1,1 : 8,8 1996 6,6 1991 : 1996 128,4 158 126 118 : 184,5 174 : 101 108 149 93 74 218 117 118 76 141 : 98 124 193 99 : : 115 6,1 9,2 3,7 6,4 2,1 5,5 6,5 3,1 : : Oostenrijk België Denemarken Duitsland Spanje Finland Frankrijk Griekenland Ierland Italië Luxemburg Nederland Portugal Zweden VK (1): Met uitzondering van de reparatie van consumentenartikelen. Bron: Eurostat 63