title: ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 1854/97 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 25ης Σεπτεμβρίου 1997 για καθορισμό των επιστροφών που εφαρμόζονται κατά την εξαγωγή των σιτηρών, των αλεύρων, των πλιγουριών και των σιμιγδαλιών σίτου ή σικάλεως

eurovoc_concepts:
cereal flour
cereals
export refund
groat
meal
third country


title: REGULAMENTO (CE) Nº 1858/97 DA COMISSÃO de 25 de Setembro de 1997 relativo às propostas comunicadas para a exportação de cevada no âmbito do concurso referido no Regulamento (CE) nº 1337/97

eurovoc_concepts:
award of contract
barley
export refund
export tax


title: Komisjoni määrus (EÜ) nr 1850/97, 25. september 1997, millega muudetakse III lisa nõukogu määruses (EMÜ) nr 2377/90, milles sätestatakse ühenduse menetlus veterinaarravimijääkide piirnormide kehtestamiseks loomsetes toiduainetesEMPs kohaldatav tekst

eurovoc_concepts:
animal product
food inspection
health control
veterinary drug
veterinary medicinal product
waste

formats: html pdf print

text: 03/21. kd ET Euroopa Liidu Teataja 437 31997R1850 L 264/12 EUROOPA ÜHENDUSTE TEATAJA 26. 9. 1997 KOMISJONI MÄÄRUS (EÜ) nr 1850/97, 25. september 1997, millega muudetakse III lisa nõukogu määruses (EMÜ) nr 2377/90, milles sätestatakse ühenduse menetlus veterinaarravimijääkide piirnormide kehtestamiseks loomsetes toiduainetes (EMPs kohaldatav tekst) EUROOPA ÜHENDUSTE KOMISJON, võttes arvesse Euroopa Ühenduse asutamislepingut, munalindudele, lakteerivatele loomadele või mesilastele ette- nähtud veterinaarravimite puhul tuleb kehtestada jääkide piir- normid ka munades, piimas või mees; teadusuuringute lõpuleviimiseks tuleks naftsilliin ja sarafloksat- siin lisada määruse (EMÜ) nr 2377/90 III lisasse; võttes arvesse nõukogu 26. juuni 1990. aasta määrust (EMÜ) nr 2377/90, milles sätestatakse ühenduse menetlus veterinaar- toidu- ravimijääkide piirnormide kehtestamiseks ainetes, (1) (EÜ) nr 749/97, (2) eriti selle artikleid 6, 7 ja 8, viimati muudetud komisjoni määrusega loomsetes käesoleva määruse et ajavahemik, jõustumist kehtestada tuleks enne 60päevane liikmesriigid saaksid käesoleva määruse sätete arvestamiseks teha kõik vajalikud kohandused kõnealuste veterinaarravimite müügilubadesse, mis on antud vastavalt viimati muudetud direktiiviga 93/40/EMÜ (4); 81/851/EMÜ, (3) direktiivile nõukogu ning arvestades, et: vastavalt määrusele (EMÜ) nr 2377/90 tuleb jääkide piirnormid kehtestada järk-järgult kõikide farmakoloogiliste toimeainete suhtes, mida kasutatakse ühenduses toiduloomadele manusta- miseks ettenähtud veterinaarravimites; käesolevas määruses sätestatud meetmed on kooskõlas veteri- naarravimite alalise komitee arvamusega, jääkide piirnormid tuleks kehtestada alles pärast seda, kui vete- rinaarravimite komitee on kontrollinud kogu asjakohast teavet kõnealuste toimeainete jääkide ohutuse kohta loomsete toidu- ainete tarbijale ja nende jääkide mõju toiduainete tööstuslikule töötlemisele; ON VASTU VÕTNUD KÄESOLEVA MÄÄRUSE: jäägid võivad esineda, samuti loomsetes toiduainetes leiduvate veterinaarravimijääkide piir- normide kehtestamisel on vaja täpsustada loomaliigid, mille puhul lubatud määrad nendelt loomadelt saadud söödavas koes (sihtkude), kellele on manus- tatud ravimeid, ja jääkide laad, mis on oluline jääkide kontrolli- miseks (markerjääk); jääkide kontrollimiseks vastavalt ühenduse õigusaktidele tuleks üldiselt kehtestada jääkide piirnormid maksa või neeru sihtkoes; maks ja neerud eemaldatakse sageli rümbast rahvusvahelise kaubanduse puhul ja seepärast tuleks kehtestada jääkide piir- normid ka rasv- või lihaskoes; Artikkel 1 Määruse (EMÜ) nr 2377/90 III lisa muudetakse vastavalt käes- oleva määruse lisale. Artikkel 2 Käesolev määrus jõustub kuuekümnendal päeval pärast selle avaldamist Euroopa Ühenduste Teatajas. (1) EÜT L 224, 18. 8. 1990, lk 1. (2) EÜT L 110, 26. 4. 1997, lk 24. (3) EÜT L 317, 6. 11. 1981, lk 1. (4) EÜT L 214, 24. 8. 1993, lk 31. 438 ET Euroopa Liidu Teataja 03/21. kd Käesolev määrus on tervikuna siduv ja vahetult kohaldatav kõikides liikmesriikides. Brüssel, 25. september 1997 Komisjoni nimel komisjoni liige Martin BANGEMANN Määruse (EMÜ) nr 2377/90 III lisa muudetakse järgmiselt: 1. Antibakteriaalsed ained 1. 2. Antibiootikumid 1. 2. 6. Kinoloonid LISA Farmakoloogilised toimeained Markerjääk Loomaliik "1. 2. 6. 4. Sarafloksatsiin Sarafloksatsiin Lõhelased 1. 2. 9. Penitsilliinid Farmakoloogilised toimeained Markerjääk Loomaliik "1. 2. 9. 2. Naftsilliin Naftsilliin Veised Jääkide piirnormid 30 µg/kg Jääkide piirnormid 300 µg/kg Sihtkude Muud sätted Lihaskude ja nahk loomu- likes proportsioonides Ajutised jääkide piirnormid kaotavad kehtivuse 1. juulil 1998" Sihtkude Muud sätted Lihas- ja rasvkude, maks, neer 30 µg/kg Piim Üksnes intramammaarseks kasutu- seks. Ajutised kaotavad 1999" piirnormid jaanuaril kehtivuse 1. jääkide 0 3 / 2 1. k d E T E u r o o p a L i i d u T e a t a j a 4 3 9


title: Verordening (EG) nr. 1849/97 van de Commissie van 25 september 1997 houdende wijziging van Verordening (EEG) nr. 1318/93 tot vaststelling van uitvoeringsbepalingen van Verordening (EEG) nr. 2067/92 van de Raad betreffende acties ter bevordering van de verkoop en de afzet van kwaliteitsrundvlees

eurovoc_concepts:
EU aid
beef
marketing
product quality
regulation of agricultural production
sales promotion

formats: html pdfa1b print


title: REGLAMENTO (CE) N° 1854/97 DE LA COMISIÓN de 25 de septiembre de 1997 por el que se fijan las restituciones aplicables a la exportación de los cereales y de las harinas, grañones y sémolas de trigo o de centeno


title: KOMMISSIONENS FÖRORDNING (EG) nr 1859/97 av den 25 september 1997 om fastställande av det högsta exportbidraget för råg inom ramen för den anbudsinfordran som avses i förordning (EG) nr 1338/97

eurovoc_concepts:
award of contract
export refund
rye


title: 97/648/CE: Décision de la Commission du 25 septembre 1997 relative au marquage et à l'utilisation de viandes porcines en application de l'article 9 de la directive 80/217/CEE du Conseil concernant la Belgique (Texte présentant de l'intérêt pour l'EEE)

eurovoc_concepts:
Belgium
animal plague
health certificate
health control
pigmeat
swine


title: Mededeling van de Commissie over de kernindustrie in de Europese Unie - (een indicatief programma op het gebied van kernenergie zoals bedoeld in artikel 40 van het Euratom-Verdrag)

eurovoc_concepts:
EU programme
environmental protection
nuclear industry
nuclear safety

text: COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN • ir * ir Brussel, 25. 09. 1997 COM(97)401def MEDEDELING VAN DE COMMISSIE over de kernindustrie in de Europese Unie (een indicatief programma op het gebied van kernenergie zoals bedoeld in artikel 40 van het Euratom-Verdrag) INHOUDSOPGAVE I. INLEIDING 1. Het indicatief programma op het gebied van kernenergie voor de Gemeenschap (PINO 2. Het witboek: een energiebeleid voor de Europese Unie 3. De rol van kernenergie in de Gemeenschap en wereldwijd II. DE ROL VAN KERNENERGIE IN HET KADER VAN EEN ENERGIEBELEID VOOR DE GEMEENSCHAP 1- Het mondiale concurrentievermogen a) Produktiekosten voor elektriciteit uit kernenergie b) Het concurrentievermogen van kernenergie ten opzichte van andere energiebronnen c) Uitvoer d) Duurzame investeringen op lange termijn e) Hoogwaardige interne werkgelegenheid f) Innovatie en technologische ontwikkeling 2. Betrouwbaarheid van de energievoorziening a) Tendensen op het gebied van energie in de Europese Gemeenschap b) De stijging van de vraag naar energie inde wereld c) De specifieke kenmerken van splijtstof d) Non-proliferatie en nucleaire veiligheid 3. Bescherming van de bevolking en het milieu a) Basisnormen voor stralingsbescherming en de bescherming van de volksgezondheid b) Beperking van de uitstoot van CÜ2 en andere schadelijke stoffen c) Milieu-effectrapportage en rampenplannen d) Beheer van radioactief afval e) Technologische aspecten van nucleaire veiligheid 4 4 6 7 8 8 8 10 // :. 12 12 13 13 13 14 15 15 17 17 IS IS 19 20 III. VEILIGHEIDSPROBLEMEN IN DE LANDEN VAN MIDDEN- EN OOST-EUROPA EN HET 21 GOS IV. DE ROL VAN DE COMMISSIE EN ARTIKEL 40 VAN HET EURATOM-VERDRAG / Maatregelen om investeringen op het gebied van kernenergie te \xrycimikkel(ikcn 2. Ontwikkelingen op nucleair gebied 22 22 22 V. DE EUROPESE KERNINDUSTRIE: BELANGRIJKSTE KENMERKEN EN UITDAGINGEN23 /. Activiteiten en mogelijkheden voor de nucleaire industrie 2. Leveringsvoorwaarden voor splijtstoffen 3. Technologische uitdagingen in verband met de veiligheid van kernenergie. 4. Verbruikte splijtstof, nucleair afval en ontmanteling 5. Vervoer van radioactief materiaal 6. Gebruik van plutonium 7. Toekomstige technologie, onderzoek en ontwikkeling op hel gebied van de kernenergie VI. CONCLUSIE BIJLAGEN 24 24 25 26 27 2S 2S 31 33 I. INLEIDING 1. Het indicatief programma op het gebied van kernenergie voor de Gemeenschap (PINC) Titel II van het Euratom-Verdrag bevat "Bepalingen ter bevordering van de vooruitgang op het gebied van de kernenergie". In hoofdstuk IV van deze titel over "Investeringen" luidt artikel 40 als volgt: "Teneinde het initiatief van personen en ondernemingen aan te wakkeren en een gecoördineerde ontwikkeling van hun investeringen op het gebied van de kernenergie te vergemakkelijken, publiceert de Commissie op gezette tijden programma's van indicatieve aard, die met name betrekking hebben op doeleinden van de productie van kernenergie en op de voor hun verwezenlijking nodige investeringen van welke aard ook. Alvorens deze programma 's te publiceren wint de Commissie het advies in van het Economisch en Sociaal Comité. " Sinds de sluiting van het Verdrag heeft de Commissie drie indicatieve programma's en één bijgewerkte versie gepubliceerd in respectievelijk 1966, 1972 en 1984 en 19901. In 1990 was de Commissie van oordeel dat de richtsnoeren in het PINC van 19842 in grote lijnen nog steeds geldig waren, zowel voor de communautaire elektriciteitsopwekking met inzake kernenergie als ten aanzien van de gevolgen voor alle betrokken partijen: de overheid, de elektriciteitsproducenten en de kernindustrie. doelstellingen De Commissie was tevens van oordeel dat alle onderling samenhangende aspecten van kernenergie aan de orde kwamen in het algehele energiebeleid. De Raad heeft in 1986 bij de vaststelling van de energiedoelstellingen voor 19953 onder andere rekening gehouden met het PINC van 1984. Naar het oordeel van de Commissie is het tijd om de belangrijkste aspecten van kernenergie overeenkomstig artikel 40 van het Euratom-Verdrag weer eens onder de loep te nemen, waarbij echter duidelijk rekening moet worden "De sector ontwerp en bouw van kerncentrales met het oog op de verwezenlijking van de Europese geïntegreerde markt. Bijgewerkte versie van het indicatief programma op het gebied van de kernenergie zoals in 1984 door de Commissie goedgekeurd" (COM(89)347 def. van 7. 2. 1990). "Indicatief programma op het gebied van de kernenergie zoals bedoeld in artikel 40 van het Kuralom-Verdrag" (C()M(85)401 del', van 23. 7. 198. 5; advies van het ficonomisch en Sociaal Comité van 30 mei 19X5: l«SC 472/85). Resolutie van de Raad van 16 september 1986 betreffende nieuwe doelstellingen inzake het energiebeleid van de Gemeenschap voor 1995 en de convergentie van het beleid van de lidstaten (PB C 241 van 25. 9. 1986, blz. 1). gehouden met de restricties van dit artikel en het Euratom-Verdrag als geheel. in 1984 Sinds de vaststelling van het meest recente PINC is de energiesituatie in de Gemeenschap veranderd en verschuift de organisatie van de energiemarkt langzaam maar zeker in de richting van liberalisering. We weten meer over de milieuaspecten van energieverbruik en we hebben meer inzicht in de ernst van klimaatverandering en de noodzaak van een wereldwijde beperking van de uitstoot van broeikasgassen. Ook het feit dat men zich in de Midden- en Oost-Europese landen en het GOS meer bewust is van de cruciale aspecten van kerncentrales voor de nucleaire veiligheid, en de significante politieke veranderingen in deze landen die tot een intensivering van het ontwapeningsbeleid leiden, zijn belangrijke factoren. Al deze ontwikkelingen hebben gevolgen voor de evolutie van kernenergie in de toekomst. De Commissie wil met het PINC van 1997 een overzicht geven van de situatie in de Europese Unie op het gebied van kernenergie en aangeven hoeveel belang zij hecht aan het vraagstuk kernenergie. Het PINC van 1997 is aangekondigd in het Witboek van de Commissie over "Een energiebeleid voor de Europese Unie"4 van december 1995 en de inhoud moet worden gezien binnen het kader van een gemeenschappelijke energiestrategie, zoals deze in dit Witboek naar voren wordt gebracht. in dit Zoals in het Witboek duidelijk is benadrukt, is de Gemeenschap op weg naar een geïntegreerde en geliberaliseerde energiemarkt met meer concurrentie. De indicatieve programma voor kernenergie geformuleerde aanpak is dan ook meer op de markt gericht dan die in de eerdere programma's. Daarnaast ligt de nadruk op de grote uitdagingen waarmee de industrie wordt geconfronteerd en wordt er aandacht besteed aan de belangrijkste bedenkingen die in de publieke opinie naar voren worden gebracht. Het is duidelijk dat kernenergie in de Unie, waar de lidstaten een uiteenlopende energiestructuur hebben en voor kernenergie elk hun eigen aanpak volgen, een zeer controversieel onderwerp is waarover veel verschillende standpunten worden ingenomen. De Commissie vindt het echter belangrijk haar standpunten aan de nieuwe situatie aan te passen en te streven naar een zo groot mogelijke doorzichtigheid op dit gebied5. COM(95)682 van 13. 12. 1995. Het ontwerp PINC, dat op 25. 9. 1996 door de Commissie is aangenomen, is overeenkomstig artikel 40 van het Euratom-Verdrag voor advies toegezonden aan het Economisch en Sociaal Comité. Dit advies is aangenomen op 24 april 1997 (document ECOSOC ENERG/238). Hel is ter informatie toegezonden aan de Raad en het Europees Parlement. Tevens heeft de Commissie een ruimere voorlichtingscampagne opgezet waarin het standpunt wordt gevraagd van verschillende Europese verenigingen die zich met kernenergie bezighouden. Deze standpunten zijn gebundeld in een compenium dat kan worden aangevraagd bij het directoraat-generaal Energie van de Commissie. 2. Het Witboek: een energiebeleid voor de Europese Unie In haar Witboek over "Een energiebeleid voor de Europese Unie" noemt de Commissie drie doelstellingen die relevant zijn voor het energiebeleid: het algehele concurrentievermogen, de betrouwbaarheid van de energie voorziening en de bescherming van het milieu. Over deze doelstellingen stelt de Commissie: "Daarnaast moet de Gemeenschap er rekening mee houden dat haar energieafhankelijkheid volgens de prognoses zal ontwikkeling die door toekomstige milieumaatregelen wellicht nog zal worden versterkt - en dat de voortschrijdende integratie van de Gemeenschap een grotere solidariteit onder de lidstaten met betrekking tot de keuze van energiebronnen impliceert. " toenemen - een Binnen dit ruimere kader ten aanzien van de algemene aspecten van het energiebeleid moeten de toekomstige ontwikkelingen op het gebied van kernenergie in de Gemeenschap aan de orde komen, waarbij de strekking van de desbetreffende bepalingen van het Euratom-Verdrag intact moet blijven. Een beleid dat een kader vormt voor de ontwikkeling van kernenergie, moet trachten een bijdrage te leveren tot de verwezenlijking van de drie in het Witboek genoemde doelstellingen van het energiebeleid. is in hoge mate De toekomst van kernenergie afhankelijk van de aanvaardbaarheid van deze energievorm voor maatschappij en politiek. In het Witboek wordt de situatie als volgt geanalyseerd: in de Gemeenschap "De toekomst van kernenergie wordt echter in belangrijke mate bepaald door de maatschappelijke en politieke aanvaardbaarheid, die voornamelijk verband houdt met bezorgdheid omtrent de veiligheid van kernenergie, het transport en de verwijdering van kernafval en de non- proliferatieproblematiek. Het belang van kernenergie voor de elektriciteitsproductie wordt geaccentueerd door de diversificatievereiste, het externe concurrentievermogen van de nucleaire industrie en de integratie van de elektriciteitsmarkt in verschillende lidstaten. De situatie is momenteel zo dat een aantal lidstaten sterk van kernenergie afhankelijk is, dat een tweede groep een energiebeleid zonder kernenergie voert en dat een derde groep heeft besloten de afhankelijkheid van nucleaire energiebronnen te verminderen of de bestaande kerncentrales zelfs volledig te sluiten. Het Euratom-Verdrag kent de Europese bevoegdheden toe op grond waarvan kernenergie kan worden ontwikkeld in overeenstemming met de op nationaal vlak vastgestelde regels en beleidsmaatregelen. Politieke afwegingen bepalen altijd voor een stuk de instellingen bepaalde keuze uit verschillende energietechnologieën of brandstoffen, doch kernenergie zou tot de keuzemogelijkheden moeten blijven behoren. " Met de in het Witboek geformuleerde argumenten is de context voor dit nieuwe indicatieve programma voor kernenergie bepaald. Het is bedoeld als een bijdrage tot een nieuwe evaluatie van de verschillende facetten van kernenergie in de Europese Unie zoals die er nu uitzien en zich in de toekomst wellicht zullen ontwikkelen. In de conclusie van dit document wordt een voorstel gedaan voor enkele basisbeginselen op communautair niveau. Aangezien de ontwikkeling van kernenergie een belangrijke industriële dimensie heeft, op het niveau van zowel de elektriciteitsopwekking als de volledige splijtstofcyclus, is het voor de kernindustrie een belangrijke opgave het hoofd te bieden aan de uitdagingen waarmee zij de komende jaren zal worden geconfronteerd. Deze uitdagingen worden in dit document beschreven. 3. De rol van kernenergie in de Gemeenschap en wereldwijd De Europese Unie heeft tegenwoordig een volwassen kernindustrie die de volledige splijtstofcyclus omvat en zijn eigen basistechnologie heeft. De meer dan 140 kernreactoren die in België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Nederland, Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk in bedrijf zijn, maken de Unie tot de grootste producent van elektriciteit uit kernenergie in de wereld. Kerncentrales zorgen voor ongeveer een derde van de elektriciteit die in de Europese Gemeenschap wordt geproduceerd. De kernindustrie in West- Europa heeft een praktische ervaring opgebouwd die tenminste vergelijkbaar is met en misschien zelfs groter is dan die van de Verenigde Staten, Japan en andere grote industrielanden. Grote landen in Azië (Japan, China, India, Zuid-Korea), Midden- en Oost- Europa en het GOS hebben besloten onder andere een beroep te doen op kernenergie om in hun behoefte aan energie te kunnen voorzien. Andere Aziatische landen zoals Indonesië, Thailand, Pakistan en Turkije hebben aangegeven dat ook zij kernenergie in hun energieplannen willen opnemen. In de VS is echter sinds 1974 geen vergunning meer afgegeven om een nieuwe kerncentrale te bouwen, hoewel daar een aanzienlijk aantal centrales in bedrijf is en nog steeds onderzoek wordt gedaan. In Latijns-Amerika staan landen als Argentinië en Brazilië positief tegenover elektriciteit uit kernenergie, terwijl andere landen ervoor hebben gekozen kernenergie links te laten liggen. II. DE ROL VAN KERNENERGIE ENERGIEBELEID VOOR DE GEMEENSCHAP IN HET KADER VAN EEN Beslissingen over kernenergie op communautair niveau moeten worden genomen in de context van besluiten inzake het algehele energiebeleid. In het kader van het Euratom-Verdrag heeft de Gemeenschap onder andere tot taak richtsnoeren voor een gemeenschappelijk energiebeleid te formuleren. In het Witboek van de Commissie over het energiebeleid worden de doelstellingen van het energiebeleid in de context van het Verdrag betreffende de Europese Unie besproken. Beleidsbeslissingen over kernenergie moeten rekening houdend met de gesignaleerde uitdagingen voor de industrie worden genomen binnen het kader dat zowel in het PINC als het Witboek wordt geschetst. Daarbij moet duidelijk rekening worden gehouden met het feit dat de houding van de publieke opinie ten opzichte van kernenergie van land tot land verschilt. Het spreekt ook vanzelf dat de veiligheid van kernenergie absolute prioriteit moet krijgen. Zoals in het Witboek wordt gesteld, moet elk onderdeel van het energiebeleid van de Gemeenschap minimaal bijdragen tot de verwezenlijking van drie fundamentele doelstellingen: - het algehele economische concurrentievermogen; - de betrouwbaarheid van de energievoorziening; - de bescherming van het milieu. Kernenergie moet worden beoordeeld aan de hand van deze doelstellingen en op grond van de bijdrage die zij tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het energiebeleid kan leveren. l. Het mondiale concurrentievermogen a) Productiekosten voor elektriciteit uit kernenergie Volgens een in 1993 gepubliceerde gezamenlijke studie van de OESO en het IEA6 kunnen de totale kosten van elektriciteitsopwekking met kernenergie uitgaande van een discontovoet van 5 % worden gesplitst in aanloopinvesteringen (45-55%), bedrijfs- en onderhoudskosten (20-25%) en splijtstofkosten (20-25%). Bij een discontovoet van 10% belopen de aanloopinvesteringen 58-70%, de bedrijfs- en onderhoudskosten 15-20% en de splijtstofkosten 12-20%. "Projected costs of generating electricity - update 1992" De resultaten van dit soort OESO-studies zijn gebaseerd op vragenlijsten die worden beantwoord door lidstaten die kerncentrales hebben. wordt Voor moderne watergekoelde reactoren (het type dat in het Westen het van worden meest elektriciteitsopwekking geraamd op 22-30 ecu/1000 kWh bij een discontovoet van 5% en 33-41 ecu/1000 kWh bij een discontovoet van 10% (in prijzen van 1997)7. gebruikt) kosten totale de De kosten liggen hoger voor oudere watergekoelde reactoren, andere reactortypes (zoals gasgekoelde reactoren) of lichtwaterreactoren die niet profiteren van de lagere kosten ten gevolge van standaardisatie of massaproductie. Voor zo'n centrale kunnen de investeringskosten wel twee keer zo hoog zijn als voor een kerncentrale die in serie wordt gebouwd. Onder de investeringskosten vallen de feitelijke bouwkosten, de overige technische kosten, onvoorziene kosten en de kosten op lange termijn van de ontmanteling en de opberging van het ontmantelingsafval. In alle lidstaten waar kernenergie wordt gebruikt, verplichten de instanties de elektriciteitsbedrijven ertoe een financiële reserve te creëren voor ontmanteling en afvalverwerking. Elke lidstaat bepaalt zelf hoe groot deze reserve moet zijn. Ontmantelingskosten De ontmantelingskosten zijn afhankelijk van de kenmerken van de kerncentrale. Ook al zijn de ramingen niet volledig betrouwbaar, toch wijst alles er nu op dat de ontmantelingskosten een betrekkelijk laag percentage van de totale investeringskosten vormen. Volgens de huidige ramingen bedragen de ontmantelingskosten voor een watergekoelde reactor van 1000 M We bij constante prijzen 10-15% van de totale investeringskosten, maar dit percentage kan bij andere reactortypes hoger liggen. Het percentage ligt lager na discontering (1,4-3,7% bij een discontovoet van 5% en 0,2-2,1% bij een discontovoet van 10%). Splijtstofkosten De splijtstofkosten zijn afhankelijk van het reactortype en de voor de splijtstofcyclus gekozen optie. Voor een cyclus met opwerking worden de totale splijtstofkosten geraamd op 4,6 ecu/1000 kWh (in prijzen van 1991) en voor een cyclus waarin splijtstof slechts een keer wordt gebruikt, op 4,1 ecu/1000 kWh. Afval, vervoer en verwerking Volgens een recentere studie (nog niet gepubliceerd) die eind 1996 in het kader van UNIPEDE is uitgevoerd, zouden de totale kosten van de elektriciteitsopwekking in een lichtwaterreactor die in 2005 wordt opgeleverd, voor discontovoeten van respectievelijk 5% en 10%, respectievelijk 30,6 en 44,9 ecu/1. 000 kWh (in prijzen van 1995) bedragen. Deze cijfers liggen in de buurt van de hoogste waarden uit de studie van 1992. Volgens een verslag van de OESO uit 19948 bedragen bij een cyclus met opwerking de kosten van opwerking, verglazing en afvalverwerking 27% en de vervoerskosten 1,5-2% van de splijtstofkosten. Bij een cyclus zonder opwerking bedragen de kosten van vervoer en opslag van bestraalde splijtstof ongeveer 10% en de kosten van conditionering en verwerking van de bestraalde splijtstof ongeveer 5% van de splijtstofkosten. Opslagkosten In een eerder verslag uit 1990 worden voor de opslag van laagactieve bestraalde splijtstof kosten van 400 tot 1300 ecu/m3 genoemd en voor de opslag gedisconteerde bestraalde investeringskosten van ongeveer 100. 000 ecu/m3. van hoogactieve splijtstof Het is duidelijk dat deze kostenramingen afhankelijk zijn van de veronderstellingen waarop ze zijn gebaseerd en tot op zekere hoogte onzeker zijn, vooral wanneer het gaat om de verwerking en opslag van afval. Zoals echter in de genoemde kostenramingen van de OESO wordt gesteld, zal zelfs een significante verandering in de kosten voor het vervoer en de opslag van afval slechts geringe gevolgen hebben voor de totale kosten van elektriciteit uit kernenergie, aangezien de splijtstofkosten slechts 20-25 % van deze totale kosten vormen. b) Het concurrentievermogen van kernenergie ten opzichte van andere energiebronnen Bij het concurrentievermogen van de industrie gaat het om de productiekosten van de opgewekte elektriciteit (per kWh). Deze kosten vormen de belangrijkste factor bij de bepaling van de prijs die voor de levering van elektriciteit uit kernenergie aan de consument wordt berekend, waarbij met name de zware industrie een belangrijke afnemer is. de van verschillende In de reeds genoemde gezamenlijke studie van de OESO en het IEA uit 1993 worden op basis van door de lidstaten verstrekte gegevens de kostenramingen voor elektriciteitsopwekking vergeleken volgens de methode met gemiddelde gedisconteerde kosten. Hieruit blijkt dat op basis van gemiddelde gedisconteerde kosten met een discontovoet van 5 % per jaar kernenergie in dertien van de vijftien landen (de uitzonderingen zijn het VK en Nederland) het goedkoopst is. Bij een discontovoet van 10% blijft het gebruik van kernenergie in vijf landen voordelig en hebben vijf andere landen de keus tussen kernenergie en aardgas. Bij deze conclusies is er energiebronnen The Economics of the Nuclear Fuel Cycle NEA / OECD - 1994. 9 EUR 12871: "Evaluation of storage and disposal costs for conditioned radioactive waste in several European countries". 10 impliciet van uitgegaan dat de prijs van de brandstoffen stabiel blijft, hetgeen met het oog op de toename van de vraag naar aardgas geenszins zeker is. In deze berekeningen is ook rekening gehouden met de kosten van ontmanteling en afvalverwerking. Het is de bedoeling dat in 1997 een bijgewerkte versie van deze studie verschijnt. In een andere studie van de OESO, gepubliceerd in 1992, worden de algehele economische effecten van het gebruik van kernenergie onderzocht. Uit de economische analyse die is uitgevoerd voor de landen die voor kernenergie hebben gekozen, blijkt duidelijk dat de besparing op de betalingsbalans. Uiteraard wordt de economische aantrekkingskracht van elektriciteit uit kernenergie door een brede scala van factoren bepaald en het wekt dan ook geen verbazing dat verschillende studies tot uiteenlopende resultaten leiden. ingevoerde gevolgen positieve energie heeft voor Door de ontwikkelingen op weg naar de liberalisering van de interne markt voor elektriciteit in de Gemeenschap zal kernenergie in dezelfde context en onder dezelfde voorwaarden als alle andere energiebronnen is moeten gaan concurreren. Wanneer de ingevoerd en de staatssteun- en concurrentievoorschriften strikt worden toegepast, hebben alle energiebronnen gelijke kansen, waarbij de nadruk ligt op doorzichtigheid van de kosten. interne markt volledig Wat de grondstofkosten betreft: hoe de prijzen van uraan of de wisselkoersen zich ook in de toekomst zullen ontwikkelen, ze zullen waarschijnlijk vrij weinig gevolgen hebben voor de concurrentiekracht van de kernindustrie aangezien de kosten voor de aankoop van de grondstof op dit moment aanzienlijk lager zijn dan 10% van de kosten van de elektriciteitsopwekking. De rest van de opwekkingskosten komt grotendeels voor rekening van technologie en industriële producten uit de Europese Unie. De Unie beschikt over alle nodige deskundigheid op het gebied van nucleaire technologie en over de middelen om deze technologie nog verder te verbeteren. Er dient te worden opgemerkt dat de kernindustrie zeer kapitaalintensief is, zodat - bijvoorbeeld - de hoogte van de rentevoet van cruciaal belang is voor de economische aantrekkingskracht van deze sector. Tevens dient te worden opgemerkt dat de kosten van en de tarieven voor elektriciteit uit kernenergie waarschijnlijk licht van de verschuiving naar een geliberaliseerde markt voor elektriciteit en in bepaalde gevallen privatisering (bijvoorbeeld in het VK) opnieuw zullen worden bezien. in het c) Uitvoer Industriëlen en fabrikanten die betrokken zijn bij de splijtstofcyclus of de leveren een belangrijke bijdrage tot de bouw van kerncentrales, 11 inkomsten die de uitvoer voor de Europese Unie genereert. Daarnaast steeds meer uitvoermogelijkheden voor het Europese zijn er bedrijfsleven op de grote wereldwijde markten voor de verwerking van kernafval en ontmanteling. Uitvoermarkten zijn van vitaal belang om de technologie en de kennis in het Europese bedrijfsleven, met name bij de bedrijven die actief zijn in de splijtstofcyclus of bij de fabricage van apparatuur, op peil te houden. De Commissie heeft overeenkomsten met derde landen gesloten om de handel in nucleaire goederen en diensten te vergemakkelijken en zal daarmee doorgaan. Er dient te worden opgemerkt dat voor alle nucleaire uitvoertransacties uit de Unie de voor veiligheidscontrole gelden. en de Euratom-regeling IAEA-regels d) Duurzame investeringen op lange termijn Investeringen worden in de nucleaire sector op lange termijn gedaan en vereisen een lange aanloopperiode en een stabiel en positief regelgevend en economisch klimaat. Er is vijf tot tien jaar nodig voor het ontwerp en de bouw van een kerncentrale, die vervolgens gedurende 40 of meer jaar in bedrijf is en wordt onderhouden. De exploitant moet er zeker van zijn dat gedurende deze hele periode splijtstofdiensten beschikbaar zijn en dat het mogelijk zal zijn de afgewerkte splijtstof en het kernafval op een bevredigende wijze te verwerken. splijtstof en Bij de tenuitvoerlegging van de interne markt voor elektriciteit kunnen de lidstaten terdege rekening houden met de behoeften van de nucleaire lange termijn en dienovereenkomstig de sector aan planning op voorwaarden creëren voor dergelijke hoge lange termijn. investeringen op e) Hoogwaardige interne werkgelegenheid Meer dan 90% van de kosten van kernenergie komt voor rekening van diensten die door bedrijven binnen de Europese Unie worden geleverd. Er wordt derhalve direct of indirect veel gebruik gemaakt van interne arbeidskrachten. Dit werkgelegenheidsniveau wordt gecreëerd of in stand gehouden door investeringen in de verschillende industrietakken die een bijdrage leveren tot de productie van kernenergie, en door de exploitatie van de centrales wanneer ze eenmaal zijn gebouwd. Volgens de ramingen van de kernindustrie heeft zij in Europa meer dan 400. 000 personeelsleden in dienst voor werkzaamheden, grotendeels hoog houden met gekwalificeerd, splijtstofcyclus, waarmee zij een elektriciteitsopwekking die en de rechtstreeks verband 12 belangrijke bijdrage levert tot de ontwikkeling van de Europese Unie in economisch, sociaal, industrieel en wetenschappelijk opzicht. f) Innovatie en technologische ontwikkeling Vanaf het begin is in het Euratom-Verdrag ingezien dat de ontwikkeling van kernenergie niet mogelijk zou zijn zonder belangrijke doorbraken bij onderzoek en ontwikkeling. Op het gebied van innovatie en de invoering van nieuwe technologie heeft de kernindustrie altijd een goede staat van dienst gehad. Het nucleair onderzoek moet onverminderd worden voortgezet, naast het onderzoek naar duurzame energiebronnen en het streven naar een verbetering van de energie-efficiëntie. Met de steun van de kaderprogramma's van de Gemeenschap voor onderzoek en ontwikkeling en nationale programma's zal een bijdrage worden geleverd tot een verdere verbetering van de veiligheid, een krachtiger industrie en het creëren van nieuwe exportmarkten. 2. Betrouwbaarheid van de energievoorziening a) Tendensen op het gebied van energie in de Europese Gemeenschap Zoals in het Witboek al is aangegeven, zijn tendensen voor de vraag naar en het aanbod van energie in de toekomst moeilijk te voorspellen. Er is een onderzoek gedaan naar verschillende scenario's op basis van de bestudering van een scala van verschillende mogelijkheden voor de sociaal-economische ontwikkeling in de periode tot 2020. Uit dit onderzoek komen enkele hoofdlijnen naar voren die gevolgen kunnen hebben voor het beleid: - de afhankelijkheid van Europa van ingevoerde energie zal significant toenemen; - olie zal met aardgas moeten concurreren om de belangrijkste plaats in de brandstofmix; - de Europese consument zal steeds afhankelijker worden van energie die door een "net" wordt geleverd; - het is nog lang niet zeker hoe de brandstofmix er in de toekomst uiteindelijk uit zal zien. De samenstelling zal voor een groot deel worden bepaald door het belang dat wordt gehecht aan de bezorgdheid omtrent klimaatverandering, de effecten van technologie en de liberalisering van de markten en het feit dat een economisch 10 Zie: "European Energy to 2020: A scenario approach" (SEC(95)2283 van 20. 12. 1995). 13 verantwoord gebruik voor sommige duurzame energiebronnen binnen handbereik komt. Uitgaande van deze hoofdlijnen kan kernenergie in de toekomst een rol blijven spelen in de energievoorziening van de Europese Gemeenschap. Dit zou vooral een goede zaak zijn als de op dit moment bevredigende diversificatie van de energievoorziening de komende jaren achteruit gaat, zoals door sommige deskundigen wordt verwacht. We moeten dan ook blijven streven naar energiebesparing, diversificatie van de bronnen en een hoge mate van onafhankelijkheid. Ondanks hun lidstaten van de sterk uiteenlopende nationale beleid moeten de Gemeenschap gezamenlijk optreden om de beperkingen in de energievoorziening minder knellend te maken. Kernenergie kan een bijdrage tot de verwezenlijking van deze doelstelling leveren. b) De stijging van de vraag naar energie in de wereld Aangezien de markten voor energie internationaal zijn, moet de situatie ook wereldwijd worden bezien. Nu de vraag naar energie in Europa vrijwel stagneert en in de voormalige Sovjet-Unie daalt, wordt gemakkelijk vergeten dat de vraag naar energie in Azië zeer snel stijgt. Ook in de landen van de derde wereld zullen bevolkingsgroei en ontwikkeling in de toekomst zorgen voor een stijging van het verbruik van fossiele brandstoffen. Volgens de scenario's in het reeds genoemde onderzoek van de Commissie zou de vraag naar energie wereldwijd vanaf nu tot het jaar 2020 met zo'n 50% kunnen toenemen. Door gecoördineerd te werken aan een verbetering van de energie-efficiëntie, de bevordering van energiebesparing en de ontwikkeling van duurzame energiebronnen zal de mondiale vraag naar fossiele brandstoffen in de toekomst minder snel stijgen. Wanneer het erop aankomt in deze vraag te voorzien, zijn de mondiale reserves aan fossiele brandstoffen verre van onuitputtelijk. Uitgaande van het huidige verbruik gaan volgens de meest recente ramingen van de Wereldenergieraad de reserves voor olie (voor 75% in handen van de OPEC) nog iets meer dan 40 jaar mee, voor aardgas nog ongeveer 65 jaar, voor steenkool nog meer dan 200 jaar en voor uraan zonder opwerking van (met opwerking gaan de langer mee). De reserves aan fossiele uraanreserves vele malen brandstoffen zijn echter in het verleden vaak onderschat omdat er te weinig in de gehouden met winningstechnieken. De afgelopen twintig jaar zijn de zekere reserves aan fossiele brandstoffen ondanks het hoge en stijgende verbruik vrijwel stabiel gebleven en in sommige gevallen zelfs toegenomen en er is de laatste jaren geen reden geweest om naar nieuwe grote uraanreserves te zoeken. Tevens moet worden opgemerkt dat de uraanreserves sterk splijtstof 25-30 jaar rekening werd verbeteringen 14 gespreid zijn over een aantal landen. Het is zeker niet uitgesloten dat de laag zijn geweest, op olieprijzen, die sinds 1973 niet meer zo middellange termijn zullen stijgen. De prijzen van uraan op de internationale markt zijn door het aanbod uit de landen van het GOS gedaald, maar deze tendens vertoont een kentering. Als er voor recycling van splijtstof (plutonium) wordt gekozen, zal er echter minder uraan nodig zijn. Rekening houdend met al deze factoren beschouwen sommige landen die potentieel tot de grootste energieverbruikers van de wereld behoren, het gebruik van kernenergie als een manier om de problemen aan te pakken waarmee hun energievoorziening wordt geconfronteerd. Anderzijds heeft een aantal landen vanwege de daaraan verbonden twijfels ervoor gekozen geen kerncentrales te bouwen en op een andere manier voor diversificatie te zorgen. c) De specifieke kenmerken van splijtstof Splijtstof heeft in vergelijking met andere brandstoffen enkele specifieke kenmerken. Uraan wordt vrijwel uitsluitend voor de opwekking van energie gewonnen. Nog belangrijker is dat uraan en het bijproduct plutonium, wanneer de bij het gebruik ontstane afvalproducten verwijderd zijn, kunnen worden gerecycleerd en opnieuw voor de opwekking van energie kunnen worden gebruikt. Aangezien bij het gebruik van splijtstof slechts een fractie van de potentiële energie-inhoud van uraan wordt verbruikt, is het op lange termijn zinvol de splijtstof te recycleren en dit zelfs herhaaldelijk te doen, mits er technologische oplossingen worden gevonden om recycling veilig en rendabel te maken. Ook nucleair materiaal dat afkomstig is van de ontmanteling van wapens, kan worden gerecycleerd tot splijtstof om energie op te wekken. Aan plutonium in al zijn vormen zijn echter problemen inzake de veiligheid voor het milieu en non-proliferatie verbonden en het is nog de vraag of recycling op een economisch rendabele manier kan gebeuren11. d) Non-proliferatie en nucleaire veiligheid Het is duidelijk dat er een verband bestaat tussen de handel in splijtstof en een betrouwbaarder energievoorziening en de staat van dienst van een land of groep landen inzake non-proliferatie. Non-proliferatie is van het Tijdens de recente top van de G7/P8 in Denver hebben de ministers van Buitenlandse Zaken geconstateerd dat deskundigen van de P8 hebben geconcludeerd dat de snelste en technisch beste manier erin bestaat het plutonium als MOX-splijtstof in kernreactoren te gebruiken en dat plutonium daarnaast, vermengd met hoogactief afval, in de vorm van glas of keramiek kan worden geïmmobiliseerd. De deskundigen zijn tevens tot de conclusie gekomen dat, ongeacht de keuzes voor het beheer op langere termijn, tijdelijke opslag nodig zal zijn. 15 grootste belang vanwege de mogelijkheid om hoogverrijkt uraan en alle kwaliteiten plutonium te gebruiken als splijtstof voor kernwapens12. De Europese Unie heeft een significante bijdrage geleverd tot de ontwikkeling van regelingen voor non-proliferatie. Euratom is de regionale organisatie met de langste ervaring op het gebied van veiligheidscontrole en non-proliferatie. Haar activiteiten hangen nauw samen met letter en geest van het NPV, met name ten aanzien van de onderlinge samenhang tussen een regionale en mondiale regeling voor veiligheidscontrole en het verband tussen regionale en mondiale samenwerking voor het vreedzaam gebruik van kernenergie. Euratom geeft een goed voorbeeld van een regionale geïntegreerde regeling voor veiligheidscontrole: zij vindt haar grondslagen in het recht van de Europese Gemeenschap en functioneert efficiënt en effectief. In 1992 hebben de Commissie en de IAEA (Internationale organisatie voor atoomenergie) een nieuwe samenwerkingsovereenkomst gesloten voor een optimaal gebruik van de middelen en om de veiligheidscontrole te intensiveren, die bekend staat als de "New partnership approach". Deze heeft als doelstelling een intensievere samenwerking tussen de twee organisaties, waarbij wordt uitgegaan van de volgende beginselen: - Euratom wordt erkend als een regionaal systeem met een specifiek karakter en een eigen rol; - wederzijdse hulp bij onderzoek en technologische ontwikkeling wordt essentieel geacht; - de logistieke ondersteuning zal worden opgevoerd; - er zal worden gewerkt aan gezamenlijke opleidingen en de gezamenlijke aankoop van apparatuur; - de regelingen voor inspectie zullen worden geoptimaliseerd, zodat de IAEA op de middelen voor inspectie kan besparen; - elke organisatie behoudt het recht onafhankelijke conclusies te trekken. De ervaring die tot op heden bij de invoering van deze nieuwe aanpak is opgedaan, wordt positief beoordeeld. De Europese Unie is er een groot voorstander van dat het Non- proliferatieverdrag (NPV) voor onbepaalde tijd en onvoorwaardelijk Om uraan te verrijken tot een verrijkingsgraad die nodig is voor kernwapens, is isotopenscheiding hetgeen betekent dat deze vereist, terwijl om plutonium te verkrijgen chemische scheiding volstaat, stof gemakkelijker voor militaire doeleinden kan worden misbruikt. 16 wordt verlengd. Het' resultaat van de in 1995 gehouden conferentie voor de herziening en uitbreiding van het NPV wordt dan ook als een succes beschouwd. In deze context moet worden opgemerkt dat nadat de G7 en Rusland tijdens de nucleaire topconferentie in Moskou op 19 en 20 april 1996 nog eens hun voornemen hadden bevestigd om een Verdrag inzake een algeheel verbod op kernproeven (CTBT) te sluiten, dit verdrag in september 1996 is ondertekend. Tevens moet worden opgemerkt dat sinds 1992 alle uitvoer van nucleair materiaal uit de Europese Unie naar derde landen die geen kernwapens bezitten, volledig onder de veiligheidscontrole van de IAEA valt. De Europese Unie speelt dan ook niet alleen een hoofdrol bij de handel in nucleair materiaal en apparatuur, maar ook op het gebied van belangrijke zaken als non-proliferatie en nucleaire veiligheid. 3. Bescherming van de bevolking en het milieu In grote lijnen is er de eerste 20 jaar van het bestaan van Euratom een consensus geweest over het nut van kernenergie. Deze consensus werd minder na het ongeval in Three Mile Island en is gedeeltelijk verbroken na het ongeval in Tsjernobyl, hoewel deze reactor qua ontwerp en veiligheid niet te vergelijken valt met de kerncentrales in de Europese Unie. Men is het er nu internationaal over eens dat het gebruik van kernenergie onlosmakelijk verbonden is met waarborgen voor de veiligheid daarvan. In landen die kernenergie gebruiken moet veiligheid op de eerste plaats komen. a) Basisnormen voor stralingsbescherming en de bescherming van de volksgezondheid Krachtens artikel 2, punt b), van het Euratom-Verdrag moet de Gemeenschap onder de in dit verdrag bepaalde voorwaarden uniforme veiligheidsnormen vaststellen voor de bescherming van de gezondheid van de bevolking en de werknemers en erop toezien dat deze worden toegepast. die het Krachtens artikel 31 van het Euratom-Verdrag zijn basisnormen vastgesteld voor stralingsbescherming en waarin de maximaal toelaatbare stralingsdoses voor werknemers en de bevolking in het algemeen worden vastgesteld. Deze normen zijn in 1996 bijgewerkt en vormen het fundamentele kader voor stralingsbescherming in de hele Europese Unie fundamentele beginsel vormen. 13 Richtlijn 96/29/Euratom van de Raad van 13 mei 1996 tot vaststelling van de basisnormen voor de bescherming van de gezondheid der bevolking en der werkers tegen de aan ioniserende straling verbonden gevaren (PB nr. L 159 van 29. 6. 1996). 17 Daarnaast wordt in artikel 129 van het EG-Verdrag bepaald dat de Gemeenschap bijdraagt tot de waarborging van de bescherming van de inzake volksgezondheid op een hoog niveau en dat de eisen het van integrerend gezondheidsbescherming Gemeenschapsbeleid op andere gebieden vormen. deel een b) Beperking van de uitstoot van C02 en andere schadelijke stoffen De stijging van de C02-concentratie in de atmosfeer is een ernstige bedreiging en er zal minder gebruik moeten worden gemaakt van steenkool en andere fossiele brandstoffen. Europa gebruikt energie weliswaar efficiënter dan de VS, China en Rusland, maar toch kan de uitstoot van onder meer C02 hier worden beperkt door bijvoorbeeld energiebesparing en het gebruik van duurzame energiebronnen te stimuleren. Het gebruik van kernenergie heeft als voordeel dat de uitstoot van C02 en andere broeikasgassen wordt teruggedrongen. Er dient te worden opgemerkt dat de C02-uitstoot voor heel Europa ieder jaar zo'n 700 miljoen ton hoger zou zijn als de elektriciteit die nu met kernenergie wordt opgewekt in plaats daarvan met een combinatie van fossiele brandstoffen zou worden geproduceerd14. Daarnaast draagt elektriciteit uit kernenergie bij tot een minder hoge uitstoot van andere schadelijke stoffen in de lucht zoals deeltjes, zwaveldioxide, stikstofoxiden en methaan. c) Milieueffectrapportage en rampenplannen In het Euratom-Verdrag zijn ook specifieke bepalingen opgenomen (artikelen 35 tot en met 37) voor de evaluatie van de radiologische effecten van radioactief materiaal dat in de biosfeer terechtkomt. Nucleaire installaties zijn zodanig ontworpen en gebouwd dat vrijwel alle schadelijke bijproducten die daar ontstaan, zelfs bij ongevallen niet naar buiten komen. Het grote publiek heeft echter een andere kijk op het inherente risico dat ten gevolge van het gebruik van kernenergie onder normale bedrijfsomstandigheden of bij een ongeval radioactiviteit vrijkomt. Industriële kerninstallaties streng beoordeeld op hun milieueffecten. Ze moeten niet alleen voldoen aan de specifieke bepalingen van het Euratom-Verdrag en de daarvan afgeleide wetgeving, maar vallen ook onder de richtlijn van de Raad inzake in de Europese Unie worden 14 Zie: "European Energy to 2020: A scenario approach" (SEC(95)2283 van 20. 12. 1995). Volgens het advies van het Economisch en Sociaal Comité zou het verlies van de meeste nucleaire opwekkingscapaciteit de pogingen van de EU om haar C02-emissie te beperken tenietdoen. 18 milieueffectrapportage15 en milieueffectrapportage in grensoverschrijdend verband. verdrag het van Espoo inzake Zoals krachtens de basisnormen van de Gemeenschap verplicht is, zijn in alle lidstaten rampenplannen opgesteld om ervoor te zorgen dat de overheid op een adequate manier het hoofd kan bieden aan de mogelijke radiologische gevolgen wanneer er een nucleair ongeval gebeurt. Voor deze programma's is op grond van een beschikking van de Raad uit 198716 een communautaire regeling voor de snelle uitwisseling van informatie ingevoerd. Bij de uitvoering van de programma's zal worden geprofiteerd van de gemeenschappelijke aanpak via het RODOS- systeem, dat wordt ontwikkeld als beslissingsondersteunend systeem voor externe maatregelen bij kernrampen en met name via het onderzoekprogramma voor stralingsbescherming in bepaalde lidstaten en elders wordt ingevoerd. Bij een nucleair ongeval met gevolgen buiten de installatie is het belangrijk dat de bevolking afdoende wordt voorgelicht over de te volgen gedragslijn. In een richtlijn van de Raad uit 198917 wordt bepaald hoe de bevolking moet worden voorgelicht over maatregelen ter bescherming van de gezondheid en de stappen die bij een radiologische noodsituatie moeten worden genomen. d) Beheer van radioactief afval Het beheer van radioactief afval is een belangrijke factor voor veiligheid en milieubescherming. Industriële technieken voor het beheer en de verwerking van kernafval worden ingevoerd en voortdurend verbeterd. Desalniettemin moet er systematisch verder worden gewerkt aan onderzoek om de hoeveelheid te beheren afval nog verder te beperken en de bij het afvalbeheer gebruikte technologie te optimaliseren. In 1994 heeft de Commissie in een mededeling een "Communautaire 18. strategie voor het beheer van radioactieve afvalstoffen" geformuleerd Deze strategie, die in eerste instantie op veiligheid en milieubescherming is gericht, beoogt waar mogelijk een geharmoniseerde aanpak voor de beginselen van het beheer van radioactief afval op communautair niveau in de hele om te zorgen voor een gelijkwaardig veiligheidsniveau 15 16 17 18 Richtlijn 85/337/EEG van de Raad van 27 juni 1985 betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten (PB nr. L 175 van 5. 7. 1985), zoals gewijzigd bij Richtlijn 97/11/EG van 3 maart 1997 (PB nr. L 73 van 14. 3. 1997). Beschikking 87/600/Euratom van de Raad van 14 december 1987 inzake communautaire regelingen voor snelle uitwisseling van informatie in geval van stralingsgevaar (PB nr. L 371 van 30. 12. 1987). Richtlijn 89/618/Euratom van de Raad van 27 november 1989 betreffende de informatie van de bevolking over de bij stralingsgevaar toepasselijke maatregelen ter bescherming van de gezondheid en over de alsdan te volgen gedragslijn (PB nr. L 357 van 7. 12. 1989). COM(94)66 def. van 2. 3. 1994. 19 Gemeenschap. De strategie behelst een uitgebreid programma op middellange en lange termijn, waarbij echter de nadruk ligt op de aspecten waarvoor een gemeenschappelijke aanpak van radioactief afval op communautair niveau positieve gevolgen zou kunnen hebben. Het betreft hier bijvoorbeeld de definitie en classificatie van radioactief afval, minimalisering, vervoer, behandeling en verwijdering van afval, voorlichting van het publiek en de financiering van het beheer van radioactief afval. In een resolutie van december 199419 heeft de Raad zijn steun uitgesproken voor de door de Commissie voorgestelde strategie. internationale De Gemeenschap en de betrokken gespecialiseerde bureaus, de Internationale organisatie voor atoomenergie (IAEA) en het Agentschap voor kernenergie (NEA) van de OESO, zijn het eens over de op dit gebied gevolgde aanpak. Deze consensus zou aan kracht winnen door de sluiting van een internationaal verdrag over het beheer van radioactief afval. Binnen het kader van de IAEA wordt er al gewerkt aan een ontwerptekst hiervoor. Dit proces wordt door de Commissie onvoorwaardelijk gesteund. e) Technologische aspecten van nucleaire veiligheid In 1975 heeft de Raad een eerste resolutie aangenomen over "de technologische vraagstukken in verband met de veiligheid van kerninstallaties". Deze resolutie blijft belangrijk voor de bevordering van de samenwerking op het gebied van nucleaire veiligheid. Vraagstukken in verband met nucleaire technologie die rechtstreeks verband houden met de veiligheid van kerninstallaties, vallen niet onder de bindende bepalingen van het Euratom-Verdrag. Met de resolutie is de grondslag gelegd voor samenwerking op vrijwillige basis tussen de lidstaten van de Gemeenschap en de Commissie bij de technologische en industriële vraagstukken die significant zijn voor de veiligheid van kerninstallaties. In de resolutie wordt opgeroepen tot een "geleidelijke harmonisatie in etappes van de veiligheidseisen en -criteria teneinde de bevolkingen en het milieu een gelijkwaardig en voldoende niveau van bescherming te bieden tegen de stralingsrisico's ten gevolge van het tegelijk de ontwikkeling van het gebruik van kernenergie en handelsverkeer te bevorderen". Vlak voor de streefdatum voor de voltooiing van de interne markt van de Unie (1993) heeft de Raad de grondslag voor de samenwerking tussen de lidstaten en de Commissie bij de technologische vraagstukken in verband met de nucleaire veiligheid geconsolideerd door op 18 juni 1992 een nieuwe resolutie aan te nemen21. In deze resolutie worden Resolutie van de Raad van 19. 12. 1994 over het beheer van radioactieve afvalstoffen (PB nr. C 379 van 31. 12. 1994). 20 21 Resolutie van de Raad van 22 juli 1975 (PB nr. C 185 van 14. 8. 1975). Resolutie van de Raad van 18 juni 1992 (PB nr. C 172 van 8. 7. 1992). 20 richtsnoeren gegeven voor manieren waarop kan worden gezocht naar consensus binnen de hele Unie over essentiële veiligheidseisen. Een consensus over dergelijke eisen zal een positieve invloed hebben op elk streven naar harmonisatie voor materialen en fabricagecodes en -normen, van belang voor de mechanische sterkte van onderdelen van installaties. In de resolutie van 1992 wordt ook opgeroepen tot samenhang tussen de harmonisatie van veiligheidscriteria en -eisen binnen de Europese Unie en het programma van de Unie voor samenwerking met derde landen. III. VEILIGHEIDSPROBLEMEN IN DE LANDEN VAN MIDDEN- EN OOST-EUROPA EN HET GOS Het ongeval in Tsjernobyl in 1986 heeft belangrijke tekortkomingen aan het licht gebracht in het ontwerp, de bouw en de bedrijfsvoering van reactoren en meer in het algemeen de veiligheidscultuur in deze landen. De ernst van de situatie werd door de autoriteiten een aantal jaren onderschat. Pas in het begin van de jaren negentig, nadat de politieke veranderingen hadden plaatsgevonden, werd duidelijk dat dringend actie moest worden ondernomen om de oudste reactoren te verbeteren en om de betrokken landen in staat te stellen deze zo nodig zelfs te sluiten. Zo verbonden de G-7-landen zich op hun economische top in 1992 in München tot een actieprogramma dat door de G-24 werd aangenomen als uitgangspunt voor alle technische bijstandsactiviteiten op het gebied van de nucleaire veiligheid. De Europese Unie zegde toe gebruik te zullen maken van de technische bijstand in het kader van het PHARE-programma voor Midden- en Oost-Europa met inbegrip van de Baltische Staten en het TACIS-Programma voor het GOS. De bijstand werd vooral op de volgende gebieden geconcentreerd: steun aan veiligheidsinstanties steun met betrekking tot ontwerp en bedrijfsvoering reserveonderdelen - - - - afvalverwerking en splijtstofcyclus - - Tsjernobyl systemen voor vroegtijdige waarschuwing Er wordt in de eerste plaats gewerkt aan het opstellen en uitvoeren van kortetermijnmaatregelen om de meest dringende tekortkomingen op te lossen, met name wat de onveiligste reactoren betreft, en om onze veiligheidscultuur over te dragen. Er worden ook maatregelen op langere termijn opgesteld en uitgevoerd die ten doel hebben de reeds bestaande of in aanbouw zijnde reactoren en andere nucleaire installaties op een internationaal aanvaardbaar veiligheidsniveau te brengen. 21 Momenteel kunnen Euratom-leningen een mogelijkheid bieden om de nodige investeringen te financieren. Een voorwaarde voor de uitvoering van deze programma's is dat alle landen van Midden- en Oost-Europa en het GOS snel actie ondernemen om een systeem voor wettelijke aansprakelijkheid op het gebied van de kernenergie als bedoeld in de Verdragen van Parijs en Wenen in te voeren, zodat de Europese nucleaire industrie deze landen steun kan verlenen binnen een bevredigend juridisch kader. De beginselen van het Europese Energiehandvest zullen ten uitvoer worden gelegd door middel van het "Verdrag inzake het Energiehandvest" een verbindend instrument dat van toepassing is op alle vormen van energie. Dit was beschikbaar voor ondertekening van december 1994 tot half juni 1995. Op de sluitingsdatum voor ondertekening hadden 50 landen en de Europese Gemeenschappen het verdrag ondertekend. Tot de ondertekenaars behoorden alle Europese landen en een aantal OESO-landen met uitzondering van de VS en Canada. Er wordt nog gewerkt aan een verklaring inzake het vreedzaam gebruik van kernenergie. IV. DE ROL VAN DE COMMISSIE EN ARTIKEL 40 VAN HET EURATOM-VERDRAG 1. Maatregelen om vergemakkelijken investeringen op het gebied van kernenergie te in het algemeen Volgens artikel 40 van het Euratom-Verdrag bestaat de rol van de Commissie er initiatief van personen en ondernemingen aan te wakkeren en een gecoördineerde ontwikkeling van hun investeringen op het gebied van de kernenergie te vergemakkelijken". Hoewel de besluiten door de lidstaten worden genomen, kan de Commissie hun strategische keuzes vergemakkelijken en zodoende de Europese Unie in staat stellen optimaal te profiteren van het veilig gebruik van kernenergie. in "het Voorbeelden van initiatieven van de Commissie zijn het bevorderen en stimuleren van een snelle harmonisatie van eisen, regels, criteria en praktijken op het gebied van het ontwerp, de bedrijfsvoering, het onderhoud en de certificatie van installaties. 2. Ontwikkelingen op nucleair gebied is de Veertig jaar na de ondertekening van het Euratom-Verdrag tenuitvoerlegging ervan zo ver gevorderd dat de Commissie kan stellen dat kernenergie industriële, economische en maatschappelijke realiteit is en dat de nucleaire industrie in West-Europa volwassen is geworden. in een aantal hoogontwikkelde landen een 22 in de In 1995 bedroeg het geïnstalleerd kernenergie vermogen Europese Gemeenschap 120 GWe. Volgens de huidige plannen van de lidstaten zal dit cijfer nog enigszins stijgen tot 125 GWe in het jaar 2000. tussen 118 en 138 GWe zal Hoewel er voor de periode daarna nog geen precieze plannen bestaan, voorspellen de door de Commissie opgestelde scenario's22 op grond van een in het jaar 2010 het aantal veronderstellingen op lange termijn dat liggen. De geïnstalleerd vermogen veronderstellingen betreffen onder meer de toekomstige energieprijs, de intensiteit van de van de regeringen, enz. Onder deze omstandigheden is de Commissie van mening dat het niet haalbaar is streefcijfers voor de productie of investeringen van de nucleaire industrie na het jaar 2000 vast te stellen, temeer daar het huidige streven van de Unie erop gericht is de marktkrachten hun rol te laten spelen. politieke keuzes energie-efficiëntie, Als in de toekomst het huidige kader onder economische of politieke druk wordt gewijzigd, is het mogelijk dat weer een op langere termijn gerichte benadering moet worden gevolgd. Als er bijvoorbeeld nieuwe politieke bereidheid ontstaat om de emissies van broeikasgassen tegen te gaan of de onafhankelijkheid van de EU op energiegebied te vergroten, dan kan het gevolg dat zijn dat moet worden overwogen streefcijfers voor de opwekking van elektriciteit met kernenergie vast te stellen die op langere termijn gericht zijn. Het is in ieder geval nodig de samenwerking tussen de Lid-Staten op nucleair gebied te verbeteren en na te gaan met welke grote uitdagingen de nucleaire industrie in de toekomst te maken krijgt. Daarom stelt de Commissie voor in het overige deel van dit document in te gaan op de belangrijkste kenmerken van en uitdagingen voor de kernenergiesector in de komende jaren en een aantal beginselen voor te stellen die op communautair niveau moeten worden gevolgd bij het vreedzaam gebruik van kernenergie. V. DE EUROPESE KERNINDUSTRIE: BELANGRIJKSTE KENMERKEN EN UITDAGINGEN De komende jaren zal de wereld op energiegebied te maken krijgen met steeds moeilijker milieuproblemen. Kernenergie is een van de mogelijkheden om op economisch verantwoorde wijze grote hoeveelheden elektriciteit op te wekken zonder de fossiele brandstofvoorraden uit te putten. 22 European Energy to 2020 : A scenario approach. Réf. SEC(95)2283 van 20. 12. 1995. 23 1. Activiteiten en mogelijkheden voor de nucleaire industrie tamelijk beperkt. kerncentrales Momenteel is in de Europese Gemeenschap het potentieel voor de bouw van nieuwe evenwel investeringsprogramma's voor de vervanging of modernisering en upgrading van werkende centrales. Ook zijn er onderzoekprogramma's opgezet voor de ontwikkeling van een nieuwe generatie reactoren. Deze programma's zullen de nucleaire industrie in principe in staat stellen haar technologische te bouwen en haar potentieel voor onderzoek en basis verder uit ontwikkeling te vergroten en, waar mogelijk, haar concurrentievermogen en knowhow te verbeteren. zijn Er Voor een aantal van onze concurrenten ligt de situatie anders. Met name in Japan zijn er perspectieven voor nieuwe ontwikkelingen en om hiervan gebruik te maken hebben Japanse bedrijven krachtige banden aangeknoopt met Noord-Amerikaanse industriële ondernemingen. Als gevolg van-de snelle economische ontwikkeling in het Verre Oosten is hier sprake van een groeimarkt. De Europese industrie moet paraat zijn om elke mogelijkheid aan te grijpen om in deze landen te opereren. De deskundigheid van bedrijven uit de Europese Unie op het gebied van de splijtstofkringloop wordt reeds geëxploiteerd op de groeimarkten in het Verre Oosten. Tevens bestaat er, met name in de VS, een groot potentieel op de enorme markten voor afvalbeheer en ontmanteling. De Europese Unie heeft zich in het kader van haar samenwerking met derde landen ertoe verbonden ervoor te zorgen dat bij het gebruik van kernenergie absolute prioriteit wordt gegeven aan de veiligheid (het "veiligheid eerst "-principe). Met name heeft zij zich ertoe verbonden samen te werken om een veiligheidscultuur landen die over te bevorderen kernreactoren beschikken, meer internationale transparantie van nucleaire activiteiten te bewerkstelligen en de hervorming van de energiesector in landen in een overgangsfase voort te zetten op basis van effectieve strategieën die gericht zijn op openstelling naar de wereld en de aanvaarding van de daaraan verbonden economische en milieubeginselen. in alle is en er een regeling Tevens moet de industrie klaar staan om binnen dit kader samen te werken met de landen van Midden- en Oost-Europa en het GOS, op voorwaarde dat er voldoende financiering inzake wettelijke aansprakelijkheid is in overeenstemming met de internationale regels. De deelname van de Europese industrie zou een garantie kunnen zijn dat internationaal aanvaarde veiligheidsnormen worden nageleefd. Tevens dienen alle kernenergielanden deel te nemen aan de bestaande verdragen inzake wettelijke aansprakelijkheid op het gebied van de kernenergie (Verdrag van Parijs/Wenen) om volledige juridische zekerheid te bieden aan zowel de nucleaire industrie als aan de Europese burgers. 2. Leveringsvoorwaarden voor splijtstoffen 24 Op korte en middellange termijn is er geen voorzienbaar risico dat de levering van uraan of verrijkingsdiensten abrupt wordt onderbroken. De aanzienlijke groei van het marktaandeel dat het GOS op de markt voor natuurlijk uraan heeft verworven door middel van abnormaal lage prijzen tot ernstige (onder de economische productiekosten) heeft geleid bezorgdheid in de Europese splijtstofindustrie en aanzienlijke verlaging van de uraanproductie in de Gemeenschap en de traditionele leveranciers van de Gemeenschap met een markteconomie. Bovendien kan nucleair materiaal in verband met de afkomstig van ontmantelde wapens de problemen instabiliteit van de markt voor natuurlijk uraan en de overcapaciteit voor verrijking nog vergroten. Het beleid van de Commissie en het Voorzieningsagentschap van Euratom is gericht op diversificatie van de leveringsbronnen. Dit wordt op flexibele wijze bereikt door gebruik te maken van het recht van het Voorzieningsagentschap om contracten te sluiten waarbij een te sterke afhankelijkheid van één enkele leveringsbron wordt vermeden. Tevens onderzoekt de Commissie of er oplossingen kunnen worden gevonden door met de belangrijkste betrokken landen samen te werken. De recente voortekenen van stabiliserende uraanprijzen kunnen betekenen dat de mijnindustrie weer een begin zal maken met de investeringen die nodig zijn om tegen het eind van de eeuw de wereldbehoefte aan uraan te dekken. Er zijn al aanwijzigingen dat de productie is toegenomen in Australië, de VS en Namibië en op een hoog niveau is gehandhaafd in Canada. Deze tendens moet evenwel nog worden bevestigd. De Unie steunt samenwerkingsprogramma's voor de veilige opslag van splijtstoffen afkomstig van de ontmanteling van kernwapens en het vreedzaam gebruik en veilig vervoer ervan. 3. Technologische uitdagingen in verband met de veiligheid van kernenergie De resoluties van de Raad betreffende technologische vraagstukken in verband met de veiligheid van kerninstallaties in paragraaf II. 3 (e) ter sprake zijn geweest, worden uitgevoerd door middel van de volgende drie elkaar aanvullende acties: (1975, 1992) die i) inspanningen om een consensus te bereiken tussen de exploitanten van nucleaire installaties, ontwerpers, fabrikanten, regelgevers en instituten die technische ondersteuning leveren, over technische vraagstukken die centraal staan in de veiligheid van de bedrijfsvoering en het ontwerp; ii) een gecoördineerde actie van de lidstaten en de Commissie voor de evaluatie van de veiligheid van belangrijke Europese projecten voor nucleaire installaties; 25 iii) bewerkstelligen van gelijkwaardigheid wat de veiligheid betreft voor technische codes die van belang zijn voor de mechanische integriteit van onderdelen van nucleaire installaties. Deze acties moeten er gezamenlijk toe bijdragen dat er een consensus wordt bereikt over essentiële veiligheidseisen zodat wordt voorkomen dat er technische belemmeringen voor het vrije verkeer van goederen en diensten ontstaan. Tevens kunnen deze acties bijdragen aan de harmonisatie van technische codes doordat in een vroeg stadium rekening wordt gehouden met veiligheidseisen. De permanente adviesgroepen van de Commissie inzake reactorveiligheid, regelgeving en mechanische codes en normen vormen een forum voor voortdurende communicatie en samenwerking tussen de betrokkenen. Een andere doelstelling van de Resolutie van 1992 is het brengen van samenhang in de toepassing van de beste praktijk op het gebied van de nucleaire veiligheid in de Europese Gemeenschap en de overdracht van knowhow naar de landen van Midden- en Oost-Europa en het GOS via de communautaire programma's voor technische samenwerking en bijstand. Deze programma's zijn gebaseerd op de overdracht van knowhow, de overdracht van de veiligheidscultuur en vervolgens de overdracht van uitrusting. In de periode 1991-1995 heeft de Europese Unie 555 miljoen ecu toegewezen aan projecten in de LMOE en het GOS. Het ligt in de bedoeling om in de periode 1996-1999 vergelijkbare gemiddelde jaarlijkse bedragen aan deze sector toe te wijzen. Om de overdracht van de beste praktijken op veiligheidsgebied van de Europese Gemeenschap te bewerkstelligen worden in Oost- en West-Europa: contacten gestimuleerd exploitanten, ontwerpers, fabrikanten, organisaties die technische steun verlenen, regelgevers. Gemeenschappelijke groepen deskundigen kunnen fungeren als platform voor de communicatie en samenwerking op het gebied van de nucleaire veiligheid. tussen partners In een ruimer verband is een belangrijke aanzet gegeven tot de wereldwijde aanpak van de veiligheidsproblemen met het internationale verdrag inzake nucleaire veiligheid dat is opgesteld in het kader van de IAEA. De partijen bij dit verdrag verbinden zich ertoe fundamentele beginselen na te leven die internationale zijn vastgesteld aan de hand van een consensus tussen deskundigen, waarbij de mogelijkheid bestaat om de naleving te verifiëren. Daarom moeten zoveel mogelijk staten worden aangemoedigd dit verdrag te bekrachtigen en toe te passen. 4. Verbruikte splijtstof, nucleair afval en ontmanteling Er bestaan industriële procédés voor de behandeling van nucleair afval, de ontmanteling van nucleaire installaties aan het einde van hun levensduur en de opwerking van verbruikte splijtstof. 26 Er zijn verschillende methodes voor het beheer van verbruikte splijtstof. Zo kan afval worden opgeborgen met de mogelijkheid om het weer terug te halen. Een andere mogelijkheid is de opwerking van verbruikte splijtstofstaven, waarbij 96% aan recycleerbaar materiaal (plutonium en uraan) chemisch wordt verwijderd, gevolgd door verglazing van de resterende 4% spiijtingsafval dat vervolgens wordt opgeborgen. Deze oplossingen worden landen onderzocht. Een andere mogelijkheid is het begraven van onbehandelde verbruikte splijtstof in die permanente opbergfaciliteiten. in verschillende De eerste en de laatste benadering houden in dat alle in de verbruikte splijtstof aanwezige elementen, ook plutonium en licht verrijkt uraan, als afval worden beschouwd. In de tweede benadering wordt het volume van het hoogactief afval dat definitief wordt opgeborgen, verkleind, doordat het herbruikbare plutonium en uraan worden gerecycleerd. De methodes voor opslag en opberging worden voortdurend verbeterd in programma's voor onderzoek en demonstratie die dan ook systematisch dienen te worden voortgezet. Er is in de Gemeenschap al enige ervaring opgedaan met de ontmanteling van een aantal installaties, bijvoorbeeld de kernreactoren Gundremmingen-A en Greifswald in Duitsland, Chinon-A en Saint-Laurent-A in Frankrijk, Windscale AGR en Berkeley in het Verenigd Koninkrijk en Vandellos I in Spanje en de opwerkingsfaciliteiten AT-1 in Frankrijk en Eurochemic in België. De meeste verouderde kerncentrales zijn evenwel gemoderniseerd en aangepast, zodat de levensduur van de investering is verlengd, en zijn nog niet ontmanteld. Bij het ontwerp van nieuwe kerncentrales in de Europese Unie en de VS wordt ernaar gestreefd de kosten van de toekomstige ontmanteling te beperken. 5. Vervoer van radioactief materiaal In verband met het vervoer van radioactief materiaal wordt in alle lidstaten een veiligheidsbeleid gehanteerd. Overeenkomstig een richtlijn van de Raad uit 1992 betreffende het vervoer van radioactief afval23 zijn er regelmatig verslagen van de Commissie gepubliceerd. Onlangs heeft de Commissie een extra verslag aangenomen waarin de voorschriften worden beschreven die zijn aangenomen en worden uitgevoerd om een goede stralingsbescherming van mens en milieu te garanderen. Hierin wordt het vervoer behandeld van radioactieve stoffen die afkomstig 23 24 Richtlijn 92/3/EURATOM van de Raad van 3 februari 1992 betreffende toezicht en controle op overbrenging van radioactieve afvalstoffen lidstaten en naar en vanuit de Gemeenschap. Mededeling aan de Raad en het Europees Parlement betreffende de veiligheid van het vervoer van radioactieve stoffen in de Europese Unie (COM (96) 11 van 20 maart 1996). tussen de 27 zijn van alle mogelijke activiteiten, de geneeskunde, die het grootste aantal zendingen op haar rekening heeft. In het verslag wordt geconcludeerd dat "in de wereld jaarlijks miljoenen colli met radioactieve stoffen in veilige omstandigheden worden vervoerd" en dat "deze uitstekende resultaten te danken zijn aan het bestaan van strenge en in alle landen gelijke voorschriften die sedert meerdere decennia nauwgezet worden en toepassingsvoorwaarden door groepen deskundigen regelmatig worden geëvalueerd en bij de tijd gebracht" deze uitstekende resultaten mogen evenwel geen aanleiding zijn tot zelfgenoegzaamheid. en waarvan de adequaatheid toegepast, 6. Gebruik van plutonium In Frankrijk, België, Duitsland en Zwitserland is en wordt plutonium afkomstig van de opwerking van bestraalde succes gerecycleerd in lichtwaterreactoren. De exploitanten van de centrales zijn tevreden over de resultaten25. splijtstof met Snelle reactoren zijn theoretisch geschikt voor de versplijting van plutonium, ook van plutonium afkomstig van de ontmanteling van kernwapens. Hoewel zij nog niet op deze toepassingsmogelijkheid zijn getest, vindt onderzoek in die richting plaats. Snelle reactoren kunnen ook worden gebruikt om de hoeveelheden radioactief materiaal bestaande uit zware elementen, de actiniden, te verminderen. De nucleaire industrie ziet zich geplaatst voor de taak ervoor te zorgen dat de recycling van plutonium op veilige en economisch verantwoorde wijze plaats vindt. Momenteel is de aankoopprijs van MOX-splijtstof hoger dan die van laagverrijkt uraan als gevolg van de kosten van de opwerking en behandeling van plutonium en de verwerking ervan tot MOX-splijtstof. Er is echter nog een groot aantal andere overwegingen die de keuze van de splijtstof in deze sector bepalen. Het feit dat bij het vreedzaam gebruik van kernenergie plutonium in de splijtstofkringloop voorkomt, heeft wereldwijd belangrijke gevolgen voor het non-proliferatiebeleid. 7. Toekomstige technologie, onderzoek en ontwikkeling op het gebied van de kernenergie 25 Hoewel in de Verenigde Staten ongeveer 110 grote kernreactoren in bedrijf zijn, wordt de verbruikte splijtstof niet opgewerkt op grond van een besluit van de regering Carter in de jaren zeventig om geen gebruik te maken van de plutonium splijtstofkringloop. Japan is echter wel van plan om in de nabije toekomst plutonium te recycleren als splijtstof voor zijn kerncentrales. 28 Het Europees Parlement, de Raad en de Commissie hebben er een aantal malen op gewezen dat onderzoek van belang is om alle nieuwe uitdagingen aan te kunnen gaan en gehoor te geven aan de bezorgdheid van het publiek. In het kaderprogramma voor O&O van Euratom (1994-1998)26 wordt benadrukt dat de kernenergieoptie moet worden geconsolideerd door aan te tonen dat wij in staat zijn kernenergie op alle toepassingsgebieden te beheersen. Om aan te tonen dat wij volledig in staat zijn veilig gebruik van kernenergie te maken, worden de volgende hoofdlijnen gevolgd: - ontwikkeling van een dynamische aanpak op het gebied van de nucleaire veiligheid; - gezamenlijk gebruik van de grote Europese testfaciliteiten; - - - i - - verwerven van algemeen inzicht in de cruciale verschijnselen in verband met de splijtstofkringloop; ontwikkeling van middelen om ernstige reactorongevallen te voorkomen en in te perken; opzetten van de wetenschappelijke en technische basis voor de veiligheid op lange termijn van de opberging van radioactief afval; verdere ontwikkeling van technieken voor nucleaire veiligheidscontrole; integratie van stralingsbescherming in een algemeen systeem voor de bescherming van mens en milieu. In het kader van werkzaamheden van derden of eigen werkzaamheden van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek wordt onder meer gewerkt aan nieuwe systemen voor controle en bewaking, aspecten van ernstige ongevallen, nieuwe veiligheidskenmerken voor nieuwe reactortypes, installaties, veiligheid van de splijtstofkringloop en veroudering van afvalbeheer en nucleaire veiligheidscontrole. Voor de nabije toekomst wordt een nieuwe generatie reactoren ontwikkeld, waarbij als duidelijke doelstelling geldt dat de meest recente ontwikkelingen op het gebied van de veiligheid moeten worden geïntegreerd. De Europese drukwaterreactor (EPR - European Pressurized Water Reactor) is een voorbeeld van een dergelijke door de Europese industrie ontwikkelde reactor. Het doel is een kernreactor met een hoog vermogen te ontwerpen die op economisch verantwoorde wijze kan voldoen aan de eisen van de veiligheidsinstanties. De EPR bevindt zich in de fase van het gedetailleerd 26 Besluit 94/268/Euratom van de Raad van 26 april 1994 betreffende een kaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (1994-1998) (PB nr. L 115 van 6. 5. 1994). 29 ontwerp. Naar verwachting zal binnen twee of drie jaar een prototype worden gebouwd. De ontwikkeling van snelle reactoren (FNR - fast neutron reactor) verloopt traag. Dit is het gevolg van een aantal problemen die zich voordoen in de weinige reactoren van dat type die in Japan en Rusland worden getest. Als de huidige technische problemen zijn opgelost kunnen FNR* s uiteindelijk wellicht op grote schaal elektriciteit produceren in Europa. Zoals eerder in dit document is opgemerkt, kan het gebruik van deze reactoren dan voordelen opleveren voor de verwerking en opberging van afval. De Commissie heeft op 9 april 1997 een "Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende het vijfde kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom) voor activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs (1998-2002)" goedgekeurd. Het is de bedoeling dat deze activiteiten worden toegespitst op de veiligheid en het concurrentievermogen van kernenergie in het kader van enerzijds de bestaande situatie in Europa en anderzijds de algehele mogelijkheden in de toekomst op mondiaal niveau. De voorgestelde OTO-activiteiten liggen dan ook op drie gebieden die elk een verschillende tijdschaal hebben: - - - een kernactiviteit op het gebied van beheerste kernfusie waarbij wordt gewerkt aan de ontwikkeling van deze energiebron voor potentieel gebruik op lange termijn; technologie het veiligheid, de inzetbare algemeen concurrentievermogen aanvaardbaarheid van en maatschappelijke kernsplijting als energiebron en de andere industriële en medische toepassingen van ioniserende straling op korte en middellange termijn te verbeteren; om eigen onderzoek van het GCO op het gebied van de nucleaire veiligheidscontrole en het beheer van splijtstof met doelstellingen op middellange en lange termijn. Kernfusie biedt grote mogelijkheden voor de energievoorziening op lange termijn met aantrekkelijke kenmerken qua operationele veiligheid, verenigbaarheid met het milieu en beschikbaarheid van brandstof; vanwege deze vooruitzichten op lange termijn en het belang van het onderwerp is het in Europa op communautair gebied terecht dat OTO op dit gebied plaatsvindt. Er is op dit moment een groot wetenschappelijk en technologisch project waar alle OTO-activiteiten in de Europese Unie en Zwitserland in het kader van Euratom worden geïntegreerd. Door de gestage vooruitgang in de afgelopen jaren, met name bij de JET (Joint European Torus), is het Europees onderzoek mondiaal grensverleggend. 30 Gezien de wetenschappelijke uitdaging die ftisietechnologie inhoudt en de benodigde mankracht en financiële middelen heeft de EU ervoor gekozen de eerste fusiereactor in nauwe samenwerking met de belangrijkste mondiale partners (de VS, Japan en Rusland) in het kader van de ITER-overeenkomst (International Thermonuclear Experimental Reactor) op te zetten. VI. CONCLUSIE Het management van kernenergie, waartoe ook de problematiek van verbruikte splijtstof, afvalbeheer en ontmanteling behoort, alsmede de andere uitdagingen die voor de toekomst zijn geïdentificeerd, is de belangrijkste doelstelling van de regelgevende instanties, de nucleaire industrie en andere betrokken organisaties. Het gebruik van kernenergie heeft gunstige effecten op de continuïteit van de invoer van brandstof, hoogtechnologische knowhow, energievoorziening, gekwalificeerde banen en verlaging van de uitstoot van C02. Anderzijds zijn er problemen in verband met de bezorgdheid over de veiligheid, vervoer, afvalbeheer, ontmanteling en non-proliferatie. Deze gebieden, waarbij uitvoerig moet worden stilgestaan, moeten altijd de nodige aandacht blijven krijgen. Ook verdere technologische ontwikkeling en meer internationale samenwerking zijn van belang. Bijna 40 jaar na de ondertekening van het Euratom-Verdrag beschikt de Europese Gemeenschap over een volwassen nucleaire industrie die de gehele splijtstofkringloop omvat met haar eigen technologisch potentieel. Sommige lidstaten hebben besloten geen kernenergie te produceren en sommige andere hebben besloten de ontmanteling van hun kerncentrales te plannen. Het is evenwel mogelijk dat de Europese Unie en sommige lidstaten in het kader van een strategie voor de toekomstige energievoorziening de rol van kernenergie samen met die van andere alternatieven opnieuw in overweging nemen. In de toekomst zullen discussies over de rol van kernenergie worden beïnvloed door de vraag of de omstandigheden bevestigen dat de Gemeenschap om in haar toekomstige energiebehoefte te voorzien in toenemende mate afhankelijk wordt van de invoer van fossiele brandstoffen. Het gebruik van kernenergie voor de opwekking van elektriciteit draagt bij tot de beperking van het verbruik van fossiele brandstoffen; de daaruit voortvloeiende geringere vraag op de internationale oliemarkt heeft bijgedragen tot de matiging van de prijzen van olie en andere energiebronnen. De Commissie is van mening dat er een aantal gemeenschappelijke beginselen moet worden gevolgd om een kader te creëren waarbinnen kernenergie kan blijven bijdragen tot de energievoorziening. In de onderstaande suggesties is uitgegaan van het vereiste evenwicht tussen de verantwoordelijkheden van de lidstaten en die van de Gemeenschap. Zij zijn gebaseerd op het 31 Euratom-Verdrag en het op het Verdrag betreffende de Europese Unie die beide een passend kader bieden waarbinnen de Gemeenschap kan optreden. De voorgestelde beginselen zijn: - het recht om te besluiten al dan niet het vreedzaam gebruik van kernenergie tot ontwikkeling te brengen berust bij de individuele lidstaten; - de keuze die elke lidstaat in dit verband maakt, moet worden gerespecteerd; - lidstaten die hebben gekozen voor het gebruik van kernenergie moeten tegelijkertijd zorgen voor een hoog niveau van nucleaire veiligheid, naleving toepasselijke van de internationale overeenkomsten en voor een hoog niveau van bescherming van de volksgezondheid; non-proliferatievereisten overeenkomstig de - hoewel de individuele lidstaten verantwoordelijk zijn voor het vaststellen van veiligheidsnormen en het verlenen van vergunningen voor nucleaire installaties, en de nationale exploitanten verantwoordelijk zijn voor de veilige exploitatie ervan, delen zij de collectieve verantwoordelijkheid ten opzichte van alle Europese burgers voor het waarborgen van de nucleaire veiligheid. Als dergelijke beginselen het uitgangspunt kunnen vormen voor een gemeenschappelijke aanpak van deze vraagstukken, kan het uitwisselen van ervaring en het opzetten van meer samenwerking voordeel opleveren. Als de lidstaten dergelijke beginselen in de praktijk brengen, kunnen deze beginselen ook het kader vormen waarbinnen de nucleaire industrie in de Europese Unie een wezenlijke rol blijft spelen en een waardevolle bijdrage levert aan de energievoorziening en het economische welzijn van de Unie. Een hoog niveau van nucleaire veiligheid in de Gemeenschap alleen volstaat niet. De nucleaire veiligheid in de landen van Midden- en Oost-Europa en de nieuwe onafhankelijke staten moet eveneens worden verbeterd. Om dit te bereiken zijn de gecombineerde inspanningen van de lidstaten, de Europese Gemeenschap, de partnerlanden en de ruimere internationale gemeenschap van essentieel belang. 32 BULAGEN TABELLEN: 1. Kernenergieprogramma's in de Europese Unie 1. 1 Kerncentrales - Geïnstalleerde en geplande vermogens - Situatie per 1. 1. 1996 1. 2 Productie van natuurlijk uraan 1. 3 Omzettingscapaciteit 1. 4 Verrijkingscapaciteit 1. 5 Fabricage uraansplijtstof 1. 6 Fabricage MOX-splijtstof , » , : 1. 7 Opwerking 1. 8 Capaciteit voor tijdelijke opslag van verbruikte splijtstof buiten het reactorterrein 1. 9 Verglazingscapaciteit voor hoogactief afval in bedrijf 1. 10 Tijdelijke opslag 1. 11 Definitieve opberging 2. Aandeel van kernenergie in de elektriciteitsproductie 3. Kosten van de elektriciteitsproductie 4. Kosten van de splijtstofkringloop gemiddeld over de levensduur AFKORTINGEN 33 1 - KERNENERGIEPROGRAMMA'S IN PE EUROPESE UNIE 27 l. l - Kerncentrales - Geïnstalleerde en geplande Yermogens - Situatie per L UW Aangesloten op het net In aanbouw Aantal eenheden 7 4 56 20 2 9 12 35 GWe 5,6 2,3 58,5 22,3 0,5 7,0 10,0 12,9 145 119,5 Aantal eenheden - - 4 - - - - - 4 GWe - - 5,8 - _ - - - 5,8 België Finland Frankrijk Duitsland Nederland Spanje Zweden VK EUR 15 1. 2 - Productie van natuurlijk uraan (t U/jaar) 28 België Frankrijk Duitsland Portugal Spanje 199629 2000 2010 33 930 40 15 255 45 500 0 50 810 45 I 0 0 50 850 27 28 29 Bron - Nucleair Energy Data 1996, NEA/OESO. Metrische ton uraan per jaar. Bron: Voorzieningsagentschap van Euratom. 34 1. 3 - Omzettingscapaciteit (t U/jaar) 30 Frankrijk (UF6) Comurhex / Pierrelatte VK (UF6) BNFL / Springfields 1995 2000 14. 000 15. 500 2010 15. 500 6. 000 6. 000 6. 000 1. 4 - VerrUkingscapaciteit (103 SWU/jaar) 31 1995 10. 800 2000 10. 800 2010 10. 800 3. 450 4. 000 4. 500 Frankrijk Eurodif Duitsland Urenco Nederland Urenco VK Urenco Metric tonnes of uranium per year. Separative work units (eenheid scheidingsarbeid) per jaar. 35 1. 5 - Fabricage uraan splijtstof (t HM/jaar) 32 België FBFC / Dessel LWR Frankrijk FBFC / Romans & Pierrelatte LWR Duitsland Siemens / Lingen LWR Spanje ENUSA / Juzbado LWR Zweden ABB Atom / Vasteras LWR VK BNFL / Springfields LWR VK BNFL / Springfields GCR | 1995 2000 2010 400 400 400 1. 150 1. 150 1. 150 400 220 400 330 400 250 600 200 1. 590 1. 550 400 250 600 200 260 32 Tonnes of heavy metal (ton zware metalen) per jaar. 36 1. 6 - Fabricage MOX-splytstof (t HM/jaar) 33 België Dessel Frankrijk Cadarache Frankrijk Melox, Marcoule VK Sellafield 1995 2000 2010 35 15 120 8 35 15 120 12035 7034 15 120 120 1. 7 - Opwerking (t HM/jaar)4 Frankrijk Marcoule (Gas Grafiet) Frankrijk La Hague (LWR) VK Sellafield (Magnox) vr THORP / Sellafield (LWR + AGR) 1995 2000 2010 400 1. 600 1. 500 200 0 1. 600 1. 500 900 0 1. 600 1. 500 900 Tonnes of heavy metal (ton zware metalen) per jaar. Vergunningsprocedure voor nieuwe capaciteit loopt. Start: 1997/98. Vergunning voor 1. 200 t HM/jaar. 37 1. 8 - Capaciteit voor tijdelijke opslag van verbruikte splijtstof buiten het reactorterrein (tHM) ~ ¥S Doel & Tihange Duitsland Ahaus & Gorleben Frankrijk La Hague, Cadarache & Marcoule Italië Saluggia Finland PKA - Olkiluoto Zweden CLAB - Oskarshamn Verenigd Koninkrijk Sellafield & Dounreay In bedrijf In aanbouw 1 Modulair 3 150 *35 , 5 ^Q | 1. 9 - Verglazingscapaciteit voor hoogactief afval in bedrijf (glascontainers/jaar) België Dessel Frankrijk Marcoule & La Hague Verenigd Koninkrijk Sellafield 450 1. 400 400 (in 2000 vergroot tot 600) 38 1. 10 - Tijdelijke opslag Hoogactief en middelactief Verglaasd hoogactief Operationeel Operationeel In aanbouw België Dessel Duitsland Gorleben & Mitterteich Frankrijk Dessel Gorleben Dessel Ahaus La Hague & Marcoule Nederland Petten & Borssele Borssele Finland Verenigd Koninkrijk Olkiluoto Drigg & Sellafield Sellafield Sellafield 1. 11 - Definitieve opberging Hoog actief en middelactief Hoogactief en verbruikte splijtstof Operationeel In aanbouw Operationeel In aanbouw België Mol (1 lab) Duitsland Morsleben Konrad Asse (1 lab) Gorleben(l bergplaats) Spanje El Cabril Frankrijk La Manche & Soulaines Italië Pasquasia (1 lab) Finland Olkiluoto Loviisa Zweden Verenigd Koninkrijk Forsmark Ringhals Oskarshamn Studsvik Drigg & Dounreay Stripa (1 lab) Aspö (1 lab) Sellafield (1 lab) 39 2- AANDEEL VAN KERNENERGIE IN DE ELEKTRICITEITSPRODUCTIE (%) België Duitsland Spanje Frankrijk Nederland Finland Zweden Verenigd Koninkrijk EUR-15 VS Japan Korea (Rep. ) Zwitserland 199037 199538 200035 60,8 27,8 35,9 75,5 4,9 35,3 46,7 20,7 33,6 19,1 25,9 49,1 42,6 55,5 29,4 33,5 76,1 4,9 29,9 46,9 25,4 34,8 22,5 33,0 36,2 38,9 58,7 26,0 34,2 76,0 4,8 25,2 47,6 23,4 33,1 18,6 31,7 37,5 38,1 37 38 European Energy to 2020 - A Scenario Approach. SEC(95) 2283 of 20. 12. 1995 - for 2000 : conventional wisdom scenario. Energie - Bron EUROSTAT - (OESO voor derde landen). 40 3 - KOSTEN VAN DE ELEKTRICITEITSPRODUCTIE^ (Ecu/1 OOOkWh) 39 Investering Exploitatie en onderhoud Brandstof TOTAAL Kernenergie Steenkool Gas Kernenergie Steenkool Gas 11-22 7-15 4,5- 9 19-74 15-26 7-17 disconto 5 % per jaar 4- 8 13-26 19-42 22-40 I 26-74 26-56 disconto 10 % per jaar 4,5- 7 13-26 19-38 33-60 33-60 30-60 3,7-12 3,7-11 1,8-5,2 4-12 7-11 2,2 - 5,2 Hypothese: inbedrijfstelling 1000 MWe PWR in het jaar 2000 prijzen 1991 39 Projected Costs of Generating Electricity - Update 1992. NEA/OESO, IEA - 1993. Gegevens van UNIPEDE die eind 1996 beschikbaar kwamen bevestigen de grootteorde van deze cijfers. 41 4 - KOSTEN VAN PE SPUJTSTOFKRINGLOOP GEMIDDELD OVER PE LEVENSDUUR (Ecu/1000 kWh)40 a B B U — B — , ^= c^ ^M = g 3-g s a c p c a = a = g = = a = g a a ! n p ! I| , i || m l^==^=-—r^———=:— | | | M nu in i i g g g a : ga IIII. i n 111 B S S B B — — a g ^ B »e Met opwerking Met directe opberging 1,22 0,16 1,38 0,74 3,50 0,38 0,18 0,56 4^06 I I I I I 1 Uraan Omzetting Verrijking Splijtstoffabricage Subtotaal front-end Vervoer verbruikte splijtstof Opwerking en verglazing Opberging van afval Vervoer/Opslag verbruikte splijtstof Inkapseling/Opberging verbruikte splijtstof Subtotaal voor back-end Kredieten (U + Pu) Totale kosten 1,22 0,16 1,38 0,74 3,50 0,08 1,23 5 0,015 133 -0,19 4,64 Hypotheses : Ingebruikstelling van 1000 MWe PWR in het jaar 2000 disconto 5 % per jaar prijzen 1991 40 The Economics of the Nuclear Fuel Cycle NE A/OESO - 1994. 42 ABB AFR AGR BNFL EPR FBFC FNR GCR GOS HLW IAEA IEA ILW ITER LLW LMOE LWR MOX NEA NPT OESO OPEC PINC PWR SWU THORP UNIPEDE AFKORTINGEN Asea Brown Boveri Away From Reactor Advanced Gas Cooled Reactor British Nuclear Fuels pic European Pressurized Water Reactor Franco Belge de Fabrication de Combustible Fast Neutron Reactor Gas Cooled Reactor Gemenebest van Onafhankelijke Staten High Level Waste International Atomic Energy Agency International Energy Agency Intermediate Level Waste International Thermonuclear Experimental Reactor Low Level Waste Landen van Midden- en Oost-Europa Light Water Reactor Mixed Oxide Fuel Nuclear Energy Agency Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons voor Economische Samenwerking Organisatie Ontwikkeling Organisation of Petroleum Exporting Countries en Programme Indicatif Nucléaire de la Communauté Pressurized Water Reactor Separative Work Units Thermal Oxide Reprocessing Plant Union of Producers and Distributors of Electricity 43 ISSN 0254-1513 COM(97) 401 def. DOCUMENTEN NL 12 15 Catalogusnummer : CB-CO-97-403-NL-C ISBN 92-78-23494-X Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg ^


title: 97/646/EG: Kommissionens beslut av den 25 september 1997 om utnämning av nya medlemmar och förlängda mandat för ledamöterna av den expertkommitté för frågor om transitering av elektricitet mellan kraftledningsnät som inrättas genom kommissionens beslut 92/167/EEG

eurovoc_concepts:
appointment of staff
electrical energy
energy transport
self-employed person
transit