Nos Magnus, diuina miseracione episcopus ecclesie Aboensis, vniuersis nobis in Christo carissimis fratribus et filiis prelatis, canonicis, curatis, prebendatis, vicecuratis, altaristis, capellanis ceterisque omnibus et singulis nostre Aboensis dyocesis presbiteris in Christo Ihesu summe felicitatis beatitudinem. Postquam superna disposicione, non nostris meritis, ad apicem pontificalis dignitatis vocaremur, curis continuis non immerito sollicitamur et assidua meditacione vrgemur, ut iuxta credite nobis dispensacionis officium ad id presertim et maxime intendamus, quo et apud Deum fidei christiane sacra religio succrescat et, si quid inter subditos nostros a recto virtutum tramite per queque viciorum deuia siue per impunitatis libertatem aut forsan alias per quascumque negligencias hactenus sit subortum, id ad salutis viam et metam morum, quantum nobis ex alto donatum fuerit, reducamus. Accedente igitur ad hoc nostri venerabilis capituli consensu in hac sacra synodo edicto in perpetuum in antea valituro, articulos infrascriptos statuimus et sanximus per totam nostram dyocesin obseruandos. Primus articulus. Forma baptizandi. Primus, quod vniuersi curam habentes animarum doceant ex ambone suos subditos qualiter in necessitatis articulo possit quilibet, eciam pater uel mater, baptizare infantulum suum; sed hoc nullomodo faciant nisi morte imminente; forma baptizandi: Et ego te baptizo in nomine patris et filii et spiritus sancti amen. Et quod debet baptizare in aqua elementari. De nouo crismate. Jn (= Jtem) precipimus in virtute sancte obediencie, quatenus curati in Norfindia et Suderfindia habeant nouum crisma ante festa pascalia, de Sathagundia et ceteriori Nylandia et Tauastia infra quindenam post festum pasce, reliqui vero omnes infra dominicam Rogacionum, sub pena ix marcarum. Pena falsificacionis crismatis. Jtem quia in diuersis locis reperimus intollerabiles negligencias circa sacrum crisma factas, guod vix ita sophisticatum sacrum dici possit, precipimus igitur nullo alio quam olei liquore ipsum crisma aut sacrum oleum misceri, sub pena xl marcarum irremissibiliter. De publicis penitenciis. Jtem quod cauti sint in penitenciis inponendis, ita quod exponatur penitentibus quantam et qualem penam deberent sustinere pro quocunque peccato mortali, ita tamen quod moderetur illa penitencia secundum arbitrium confessoris et qualitatem confitentis. De confessionibus. Jtem quod confessiones mulierum non audiantur in conclaui seu in domibus conclusis, nam sub specie virtutum vicia se ingessisse sepius sunt reperta. De visitacione infirmorum. De equo parochialj. Preterea sunt plerique, qui, dum ad infirmos vocantur, presertim ad pauperes, a quibus nihil lucri temporalis sperant, multas querunt sibi distracciones et occasiones extraneas, ne ad eos vadant, quapropter, cum nil preciosius in homine sit quam anima ad ymaginem Dei facta et Christi sanguine redempta, monemus et in virtute sancte obediencie precipimus, quatenus omni alia sollicitudine deposita, dum vocantur ad infirmos, sine mora transeant, quod si egrotans adeo sit pauper, quod equum non habeat, curatus sollicitet pro equo, in quo ipse uel suus capellanus transeat. Si quis vero ire in equo proprio, ut premittitur, distulerit et infirmus sine sacramentis moriatur, pena xl marcarum absque nulla misericordia se nouerit puniendum. Si vero mortuus non fuerit, nihilominus pena iij marcarum puniatur, pena heredibus secundum legisterium semper salua. Quomodo excommunicatio, suspensio et interdictus ferenda sunt. Jtem quia aliqui curatorum iuris imperiti suos parochianos absque distinccione interdicunt aut suspendunt aut, quod deterius est, eciam temere excommunicant contra c. cum medicinali in sexto de sentencia excommunicacionis, vbi cauetur, quod interdictum aut suspensio debet in scriptis proferri et causa suspensionis expresse conscribi, propter quam aliquis sit interdicendus aut suspendendus, quod, si aliquis secus fecerit, per mensem vnum ab ingressu ecclesie et diuinis officiis nouerit se suspensum et, si durante illo mense se diuinorum celebracioni ingesserit, irregularitatem incurrit, a qua citra sedem apostolicam absolui non poterit. De publice penitentibus. Jtem volumus, quatenus homicide insestuosi et zodomite non absoluantur nisi apud cathedram nec introducantur et quod penitentiarii dent eis formam penitendi in scriptis. Nullus propria auctoritate excommunicet aliquem. Jtem volumus, quatenus nullus curatorum aut quiuis alter simplex sacerdos aliquem parochianum suum excommunicet sine speciali mandato nostro uel nostri capituli uel eciam sui prepositi ruralis causa legitima et graui subsistente. De suspensione a communione pascali. Jtem quilibet curatus habeat conscriptos casus, in quibus licet eis suos parochianos habere suspensos a communione pascali, sub pena ix marcarum; jtem quilibet curatus habeat canones penitenciales, secun dumquos salutarem inponat penitenciam infra proximam synodum, sub pena xij marcarum. Jtem quod non habeant eos suspensos propter prophanos contractus seu propter debita personalia, non spiritualia. De exequiis mortuorum. Jnsuper quia periculosa hactenus per multos facta est negligencia in exequiis mortuorum faciendis, cum post quemlibet defunctum, a quo ius funerale quis suscepit, ad tres missas teneatur, pariformiter ex institucione predecessorum nostrorum pontificum quilibet sacerdos dyocesis nostre ad exsoluendas quatuor missas pro benefactoribus, episcopis et sacerdotibus defunctis quolibet anno tenetur, que misse per negligenciam hactenus multis annis sunt omisse; quapropter ad purificandas consciencias curatorum volumus et districte mandamus, quatenus vnusquisque curatorum pro omnibus premissis missis semel in quolibet mense celebret uel celebrari faciat vnam missam pro defunctis, sciliset in prima dominica jn principio cuiuslibet mensis occurrente. Quod nomina benefactorum recitantur die dedicacionis. Jtem statuimus et ordinamus, quatenus die dedicacionis cuiuslibet ecclesie ruralis ex ambone recitentur nomina benefactorum ipsius ecclesie et quod in crastino pro ipsis benefactoribus fiant solennes exequie cum missa et vigiliis, sub pena ix marcarum irremissibiliter soluendarum. De pater noster, aue Maria et credo ex ambone. Preterea statuimus et ordinamus, quod quilibet curatorum per se uel per alium capellanum in qualibet dominica legat in wlgari ex ambone pater noster, aue Maria, credo et modum confitendi, sub pena sex marcarum tociens quociens, et quod habeat omnia predicta in wlgari conscripta, ita quod vniformiter semper doceat suos parrochianos et facilius discant. De filiis presbiterorum. Jtem quod multus sacerdotum nostre dyocesis appropriet sibi filios ac filias nec imponat eis nomina patrum aut auorum etc., sub pena xl marcarum irremissibiliter. De inuasoribus sacerdotum. Jtem reseruamus nobis absolucionem a sacrilega inieccione manuum in clericos, per quemcumque attemptata fuerit; et si quis se fecerit secus absolui, talem absolucionem invalidam reputamus. Quod non transferent se extra diocesim. Jtem inhibemus omnibus et singulis clericis nostre dyocesis sub pena xl marcarum, ne se transferant eciam ex quacunque causa extra dyocesim sine nostra speciali licencia aut capituli expresse obtenta. Si quis clericorum nostre dyocesis non petita et obtenta nostra licencia se transtulerit extra dyocesim animo eligendi in aliena dyocesi domicilium, eo ipso sit ab officio suspensus et beneficio, si quod habet, priuatus. De clenodiis et bonis ecclesiarum. Jtem quilibet curatus habeat clenodia ecclesie fideliter conscripta, non tantum in vno, sed in diuersis libris, sub pena vj marcarum. De jnuentariis presbiterorum. Jnsuper habeant curati inuentarium suarum curiarum fideliter conscriptum, non tantum in libris ecclesie sed eciam in propriis propter euentum incendii. Si quis eciam a suo predecessore integrum, saluum et incorruptum non leuauerit inuentarium, ipse nichilominus ad id teneatur integre relinquendum, et sibi ipsi inputet. De domibus presbiterorum. Jtem quilibet curatus et similiter vicarius cuiuscunque ecclesie teneatur conseruare domos in curia presbiteralj saluas cum tectis absque stillicidio et cum ostiis et clausuris nec secum deferre seras affixas, dum contigerit eos inde remoueri, nec ecciam ad quamlibet paruam reparacionem domorum suos parochianos aggrauare. De domibus reparandis, agris et pratis. Sunt denique plerique curati, qui nec ad predictam domorum reparacionem nec ad prata, aut agros circumsepiendos seu cisternas fodiendas respicere curant, ymmo desolacioni relinquunt. Tales in visitacionibus acrius puniri debent et, si contigerit, eos ab huiusmodi beneficiis ammoueri, predicte negligencie per duos vicinos curatos et duos laycos de eadem parrochia debent estimari, et tantundem de bonis eiusdem arrestari; neque eciam facultatem habeant in extremis testamentum faciendi nisi negligencia huiusmodi penitus reparata. Jnsuper mandamus omnibus et singulis curatis presentibus, quatenus subscripta statuta ante exitum ab hac sacra synodo faciant sibi conscribi sub pena suspensionis ab officio. Llecta et promulgata sunt hec statuta in publica sessione synodalj anno 1492°, xx die mensis junij*.