CC 20220801
Келер ӧйдиҥ тӱжӱмин јеткилдеерге - altaicholmon\nОҥдой аймактыҥ администрациязыныҥ јурт ээлем аайынча бӧлӱгиниҥ јетирӱзиле, аймактыҥ јеринде крестьян-фермер ээлемдердиҥ тоозы 345, 21 јуртээлемдик предприятие, 2 СПоК ло улустыҥ таҥынаҥ 6000 ээлеми бар.\nБыјыл јербойында 7216 гектар кыралар ӱренделер, онызы 2017 јылдагызынаҥ 258 гектарга кӧп (2016 јылда 6958 гектар болгон). Ӱрендеер кыраларыныҥ кеми элбек болгоныла Кеҥидеги, Jолодогы, Алтыгы Талдудагы ла Куладыдагы јурт јеезелер аҥыланат. Быјыл аш ӧзӱмдерле 80 гектар јер ӱренделер, онызы былтыргы кеминеҥ 20 гектарга кӧп.\nАймактыҥ јааныныҥ јурт ээлемниҥ сурактары аайынча ордынчызы Евгений Мартынюктыҥ айтканыла, быјыл кыралайтан јерлердиҥ кемин мынаҥ озо јетире тузаланылбаган кыраларды тузаланганы ажыра кӧптӧдӧр. Бу иш јербойында ӧдӧрин аймактыҥ бир канча ээлемдери чокымдап салган. Калганчы јылдардыҥ ченемелинеҥ кӧрзӧ, аш ӧзӱмдерди јербойында ӧскӱргени мал-ашка арбынду азырал белетеерине јарамыкту болот. Кӧпјылдык ӧлӧҥдӧрдиҥ тӱжӱми ай-кӱнниҥ айалгалары кандый болгонынаҥ камаанду болуп турган болзо, бирјылдык ӧзӱмдерге ай-кӱнниҥ коомой айалгалары јаан салтарларын јетирбейт, кӱйгек те јайда тӱҥей ле тӱжӱм болот.\nКӧпјылдык ӧлӧҥдӧрдиҥ келер ӧйдӧ болотон тӱжӱмине иженип, бирјылдык ӧзӱмдер ӱрендебеген ээлемдер, јайдыҥ башталганында тыҥ кӱйгектер болордо, кӱскиде мал-ажына арбынду азырал белетеп болбой, азыралды тууразында јерлердеҥ садып алып турганын јӱрӱмдик ченемел кӧргӱзет. Кыраларын бирјылдык ӧзӱмдерле ӱрендеген ээлемдер арбынду азырал белетеп алганына ӱзеери, артыкташкан азыралды улустыҥ таҥынаҥ ээлемдерине, азыралы јетпей калган предприятиелерге садат.\nБыјыл јаскы кыра ижи аймакта јуртээлемдик учурлу 215 муҥ гектар јерде ӧдӧр. Jуртээлемдик учурлу бастыра јерлердиҥ кеми 116627 гектар, ол јерлердиҥ 17185 гектары кыралар, одор јерлер — 89731 гектар, ӧлӧҥ чабатан јерлер — 9228 гектар.\nЕвгений Дмитриевичтиҥ темдектегениле, быјыл јас ӧйинде бӱдӱретен иштиҥ кеми јаан: јаскы кыра ижин ӧйлӱ-ӧйинде, бастыра агротехнический ээжилер аайынча 14007 гектар шыдар јерде (былтыргызынаҥ 75 гектарга кӧп) баштаар керек.\nКичӱ-Jаламанныҥ садтарында алама-јиилектер быјыл узак ӧйдиҥ бажында баштапкы ла катап отургызылар.\nКалганчы јылдарда аймактыҥ јурт ээлеминиҥ предприятиелериниҥ кӧбизи бойыныҥ материально-техникалык тӧзӧлгӧлӧрин тыҥыткан. Jаскы кыра ижинде быјыл бастыра 355 трактор, 130 салда, 42 культиватор, 146 сеялка, 163 тырмууш, 3 посевной комплекс, 70 каток тузаланылар. Тургуза ӧйдӧ техниканыҥ 80 проценти ишке белен, јазашту-технический иштер улалганча.\nМинеральный удобрениелерле иштеерине 6 РМГ-4 лӧ РУ-1000 белетелет, органический удобрениелерле иштеерине 7 РОУ-6 белетелип јат. Анайда ок сӱрее ӧлӧҥ-чӧпти јоголторго, 5 опрыскивательди тузаланары темдектелет.\nБу айдыҥ башталганында болгоныла, «Бийскагрохимия» ООО-до минеральный удобрениелердиҥ баалары мындый болгон: азотно-магниевый — 15750 салковой, карбамид (мочевина) — 19350 салковой. Быјыл кыраларда 80 тонна минеральный удобрениелер тузаланары темдектелген.\nТургуза ӧйдӧ ээлемдер минеральный удобрениелерди садып аларын эрчимдӱ улалтканча. АР-дыҥ јурт ээлем аайынча министерствозы былтыр минеральный удобрениелер аайынча субсидияларды 15 процент кеминде тӧлӧгӧн болзо, быјыл — текши бааныҥ 40 процентин.\nСпециалисттер ээлемдер ӱренниҥ чыҥдыйына јаан ајару эдерин аҥылап темдектейт. Аймактыҥ кыраларын ӱрендеерине 1400 тонна кире ӱрен керек, кӧбизинде суланыҥ ӱрени. Анайда ок ӧскӧ дӧ ӧзӱмдердиҥ ӱрендери керектӱ. Тургуза ӧйдӧ бастыра бӱдӱм ээлемдерде 370 тонна кире ӱрен бар, база 720 тонна ӱрен садып алары јанынаҥ јӧптӧжӱлер тургузылган. Тууразында јерлердеҥ садып алган ӱрен аштыҥ чыҥдыйын «Россельхозцентр» ФГБУ-ныҥ Алтай Республика аайынча филиалында шиҥдедип кӧрзӧ, артыкташ болбос. Бу филиал јурт ээлем аайынча министерствоныҥ туразында иштейт. Ээлемдердиҥ керексиништерине тузаланылатан ӱренниҥ чыҥдыйы акча тӧлӧтпӧзинеҥ ӧткӱрилет.\nКыраларда тузаланылып турган ӱрендерди солыырга, бийик тӱжӱм берер ӱрендерди талдап алар керек. Бӱгӱн суланыҥ бир тонна ӱрениниҥ баазы 8 муҥ салковойдоҥ ала 10 муҥ салковойго једет. Специалисттердиҥ шӱӱлтезиле, суланыҥ «Аргумент», «Нарымский», «Ровесник» деген сортторы бистиҥ јердиҥ айалгаларына јарамыкту.\nJаскы кыра ижин ӧйинде ӧткӱрерге, 470 тонна ГСМ керек, тургуза ӧйдӧ ээлемдерде 170 тонназы бар. 80 тонна дизельный одыру аайынча 10 јӧптӧжӱ тургузылып калган.\nАймактыҥ јурт ээлем аайынча бӧлӱги тургуза ӧйдӧ субсидиялардыҥ документтерин белетеери јанынаҥ иштейт, ол ок ӧйдӧ ӧдӱп јаткан јылдыҥ баштапкы кварталыныҥ статучедыла колбулу иш ӧдӧт.