CC 20220801
Албаты-јонныҥ јадын-јӱрӱминиҥ сурактарыла башкарынып - altaicholmon\nБистиҥ бастырабысты бистиҥ кичӱ Тӧрӧлиске сӱӱжис ле ого чындык болгоныс, бистиҥ республикада јадын-јӱрӱмниҥ чыҥдыйын бийиктедер деген кӱӱн-санаа бириктирет. Бӱгӱн «Единая Россия» партия партийный ӱлекерлер аайынча баштаҥкайлар эдет. Алтай Республикада 14 федерал ӱлекерлер јанынаҥ иштер ӧдӧт, олор бастыразы јербойыныҥ аҥылузын ла улус биске бойыныҥ шӱӱлтелериле баштанар аргалузын ајаруга алат. Онызы «Городская среда», «Кичӱ Тӧрӧлдиҥ культуразы», «Бек биле», «Су-кадык келер ӧй» деген ӱлекерлерде јап-јарт кӧрӱнет.\nБисте билгирлер, ченемел, бойыбыстыҥ аҥылу јаҥжыгуларыс, республикан ла федерал јаҥныҥ јӧмӧлтӧзи бар. Эҥ ле учурлузы – албаты-јонныҥ јилбӱлерин корыырына белен улус бар. Партияныҥ ӱлекерлериниҥ ижинде «Единая Россиядаҥ» бастыра кеминде депутаттар, бӱдӱреечи јаҥныҥ органдарыныҥ башкараачылары, јондык организациялардыҥ чыгартулу улузы туружат. Ишти партияныҥ тергеелик бӧлӱгиниҥ качызыныҥ ордынчызы, Алтай Республиканыҥ депутады Константин Криворученко аайлаштыра башкарат.\nКелер ӧйгӧ кӧрӱп, граждандар ла партиецтер ортодо ӧмӧ-јӧмӧ иш мынаҥ да ары улалар, иштиҥ јаҥы бӱдӱмдери ле бис ӧмӧлӧжип бӱдӱрер јаҥы иш-амадулар болор, бис бастыразын једимдӱ алып чыгарыс деп, бир де јалтанбазынаҥ айдарга јараар!\n«Единая Россия» партияныҥ тергеелик бӧлӱгиниҥ качызы, Алтай Республиканыҥ Эл Курултайыныҥ председатели\n«Единая Россияныҥ» ӱлекерлери\n«Кичӱ Тӧрӧлдиҥ культуразы»\n«Единая Россия» партияныҥ тергеелик бӧлӱгиниҥ качызы, АР-дыҥ Эл Курултайыныҥ председатели Владимир Тюлентин: «Партияныҥ ӱлекерин јӱрӱмде бӱдӱрип турганы театрдыҥ ижиниҥ ӧзӱмине, аймактарда ла јурттарда Культураныҥ тураларыныҥ материальный тӧзӧлгӧзин јаҥыртарына камаанын јетирип турганында алаҥзу јок».\nБыјыл 29 јуртта Культураныҥ тураларында јаҥы техникалык јазалдар тургузылар. Бу ишке федерал, тергеелик ле јербойындагы бюджеттердеҥ 12 миллион салковойдоҥ шыдар акча чыгарылган. Кезик не-немелер јаҥызыла солылар: кӧрӧӧчилердиҥ залдарында отургыштар, акустический ле световой системалар, сценаныҥ кийими, прожекторлор ло о. ӧ. 2018 јылдыҥ программазына Турачак, Озеро-Куреево, Дмитриевка, Ыныргы, Тунјы, Кичӱ Ийин, Ыны-Оозы, Бӱлӱлӱ, Манјӱрек, Бешпелтир, Эликманар, Ильинка, Чаргы, Беш-Ӧзӧк, Кӱпчеген, Шашыкман, Кулады, Тӧбӧлӧр, Кош-Агаш, Кӧкӧрӱ, Улаган, Амур, Ӱстиги-Оймон, Березовка, Чендек, Јодролу, Санаровка, Јабаган-Бажы, Моты-Оозы јурттарда Культураныҥ туралары кирген.\nАнайда ок билдирлӱ болушты театрдыҥ ӧмӧликтери алар, олордыҥ јайаандык ижин јӧмӧӧрине ле техникалык јеткилдежине 37 миллион салковойдоҥ кӧп акча ууландырылар. Быјыл јаҥы 17 спектакль тургузылар. Јаш кӧрӧӧчилерге албатыныҥ чӧрчӧктӧри ле орус классиктердиҥ чӱмдемелдери аайынча тургузылган ойын-спектакльдар кӧргӱзилер. Кӧксуу-Оозы аймакта балдарга Ада-Тӧрӧл учун Улу јууга учурлалган спектакль тургузар. Аҥылу ајару алтай чӱмдемелдерге эдилер. Темдектезе, П. В. Кучияктыҥ адыла адалган Национальный драматический театрда «Маадай Кара», «Торко Чачак», «Кызалаҥду јылдар», «Кудачы Тӱлкӱ» деген пьесалар аайынча иштер ӧдӧт. «Маадай Караныҥ» премьеразы сыгын айдыҥ 23-чи кӱнинде болор.\nУгузу бичиктер јуур тужында культураныҥ учреждениелериниҥ эҥ артык шӱӱлтелери чукталган, јурттарда клубтардыҥ материально-техникалык тӧзӧлгӧлӧриниҥ айалгалары, јурттардыҥ албаты-јоныныҥ ла ӧткӱрилген иш-керектердиҥ тоолоры, јайаандык ӧмӧликтердиҥ ижи ајаруга алылган.\nПартияныҥ «Кичӱ Тӧрӧлдиҥ культуразы» деп ӱлекериниҥ координаторы РФ-тыҥ Государственный Думазыныҥ депутады Иван Белеков.\n«Бирлик ороон – јарамыкту айалга»\n2018 јылдыҥ баштапкы јарымјылдыгында болгон эҥ ле јаан керек-јарактардыҥ бирӱзи республиканыҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧринде су-кадыгыныҥ аргалары кирелӱ улуска јарамыкту айалга тӧзӧӧр иш-керектер аайынча мониторинг ӧткӱрилгени болот. Јондык советтиҥ чыгартулу улузы су-кадыгыныҥ аргалары кирелӱ улус организациялардыҥ, учреждениелердиҥ тураларына кирерге эптӱ болзын деп, кандый айалга тӧзӧлгӧнин шиҥдеп кӧрӧргӧ, Майма ла Кош-Агаш аймактар јаар барып јӱргендер: пандустар, алдыртарыныҥ кнопкалары, кенектерге учурлалган аҥылу знак-темдектер бары-јогын кӧрӧргӧ. Партияныҥ ӱлекериниҥ јӧмӧлтӧзиле, Јеҥӱниҥ кӱниниҥ алдында Горно-Алтайсктыҥ школдорында «Јалакай болорыныҥ урокторы», Тӱндӱк Кавказта јуучыл керектердиҥ туружаачызы ла Мужество орденле кайралдаткан Каир Тандыбаевтиҥ турушканыла, ӧткӱрилген.\nПартӱлекер кенек улуска јондык транспортты тузаланарында јарамыкту айалгалар, јолло ары-бери јӱрериниҥ ээжилерин олор јӱрӱп турган јерлерде келиштирте тузаланып, тӧзӧӧрин темдектейт. Јондык советтиҥ турчыларыныҥ шӱӱлтезиле, јаш ӱйени су-кадыгыныҥ аргалары кирелӱ улуска кижилик кӱӱндӱ болор кӱӱн-санаага таскадары јаан учурлу.\n«Бирлик ороон – јарамыкту айалга» деген партӱлекердиҥ координаторы РФ-тыҥ Јонјӱрӱмдик страхование аайынча фондыныҥ тергеелик бӧлӱгиниҥ управляющийи, АР-дыҥ Эл Курултайыныҥ депутады Светлана Кудрявцева.\nБыјыл Горно-Алтайскта бу партӱлекерге кӧп квартираларлу 12 тураныҥ јанында јерлер кирген. Каланыҥ ӱч микрорайонында оромдордогы тренажерлорлу спортплощадкалар тургузылган. Коммунистический проспектте В. И. Ленинниҥ адыла адалган тепсеҥ ле Ткаций деп адалган токтодулар ортодо јойу улус јӱретен тротуарларды, Алтайский оромныҥ јанында Майма сууныҥ јарадын јарандырары темдектелип калган, культураныҥ ла амыраштыҥ каладагы паркында Экстрим-парк тудар иш учына једип барааткан.\nКаланыҥ администрациязыныҥ башкартузы ла «Единая Россияныҥ» «Городская среда» деген партийный ӱлекериниҥ чыгартулу улузы тудулып јаткан объекттерде подрядчиктердиҥ ижин шиҥжӱде тудат. Эл-јонло, подрядчиктерле туштажулар ӧйинде ӱлекерлерге кандый да кубулталар эдери, суу агатан системалар, автотранспорт ло јойу улус јӱрерин тӧзӧӧри, одоштойындагы јерлер јанынаҥ шӱӱлтелер шӱӱжилет. Аҥылу ајару одоштойындагы јерлердиҥ ле кӧп квартираларлу туралардыҥ јанында јерлердиҥ айалгаларына эдилет.\n«Городская среда» деген партӱлекердиҥ координаторы АР-дыҥ Эл Курултайыныҥ депутады Герман Чепкин.\n«Су-кадык келер ӧй»\nПартияныҥ «Су-кадык келер ӧй» деген ӱлекериниҥ јӧмӧлтӧзиле ӧткӧн «Ӧмӧ-јӧмӧ эдели!» деп кыймыгуныҥ кеминде «Бистиҥ геройлор» деген акцияныҥ федерал бӧлӱгиниҥ уч-турултазыла, бастыра ороонноҥ 98 јеҥӱчил балдардыҥ албатылар ортодо «Артек» деген тӧс јериндӧӧн барар путевкаларла кайралдаткан. Олордыҥ тоозында – Алтай Республиканыҥ чыгартулу улузы – Горно-Алтайсктыҥ 13-чи таҥмалу орто ӱредӱлӱ школыныҥ ӱренчиктери Елизавета Королева ла Кристина Черепанова, 1-кы таҥмалу орто ӱредӱлӱ школдыҥ ӱренчиги Оксана Кукуева.\nБастыра ороон ичинде ӧткӧн акцияда ӱредӱликтиҥ 15 муҥнаҥ шыдар учреждениелеринеҥ 10 муҥнаҥ кӧп лидерлер эҥ артык деген атла ададары учун маргыжуда турушкан. Јерлештериниҥ ат-нерелӱ керектериниҥ темдеги ажыра тӧрӧлчи кӱӱн-санаалу болорыныҥ таскамалына, Россияныҥ ла кичӱ Тӧрӧлиниҥ тӱӱкизине каруулу ла чебер болорына, јерлештериниҥ ле бистиҥ ороонныҥ улузыныҥ ат-нерелӱ керектерин тооп јӱрерине, Россияныҥ тӱӱкизинде кереес кӱндерди кӧптӧдӧрине ууландырылган керек-јарактарда ӱренчиктер эрчимдӱ турушкан.\nБыйанду самаралар кураторлорго – 1-кы таҥмалу школдыҥ директорыныҥ ордынчызы Елена Романовага ла 13-чи таҥмалу школдыҥ ӱредӱчизи Мария Лыжинага табыштырылган. Ӱредӱликтиҥ учреждениелеринде кураторлорго лидерлерле, акцияныҥ туружаачыларыла иштеери јанынаҥ кеми јаан иш молјолгон болгон. Анайда ок олор јеҥӱчил болгон балдарды «Артек» МДЦ јаар аткарарын тӧзӧӧринде база турушкан. Соҥында балдар јанып келерде, акцияныҥ тергеелик партнерлоры Алтай Республиканыҥ кайкамјык јерлерине учурлалган «Мениҥ кичӱ Тӧрӧлим» деген экскурсионный программа тӧзӧгӧн.\n«Су-кадык келер ӧй» деп ӱлекердиҥ координаторы АР-дыҥ Эл Курултайыныҥ депутады Федор Рау.\n«Jеткер јок јолдор»\n«Јеткер јок јолдор» деген федерал ӱлекердиҥ тергеелик активисттери Алтай Республиканыҥ автошколдоры канайда јепселгенин, јеткилделгенин шиҥдеп кӧрӧринде турушкан. Алтай Республикада 14 автошкол иштейт, олордыҥ кажызы ла јылына 350 кире курсанттар белетейт. Ӧткӱрилген шиҥжӱниҥ уч-турултазыла, бастыра бу школдордо ӱредӱниҥ материально-техникалык айалгалары ла методикалык материалдар лицензионный некелтелерге келижет, школдордыҥ ижи ГИБДД-ныҥ аҥылу бӧлӱгиниҥ кату шиҥжӱзинде тудулат.\nӰлекердиҥ јӧмӧӧчилери ором-јолдордыҥ айалгалары јанынаҥ мониторингте туружат, јол јазаачылар олордоҥ болгон ајарулар аайынча тутак-једикпестерди тӱрген јоголтот. Ӱлекердиҥ туружаачылары федерал јасакберимге ле нормативный тап-эриктик акттарга кубулталар аайынча шӱӱлтелер белетееринде туружат.\n«Јеткер јок јолдор» деп партӱлекердиҥ координаторы автомобильный јолдордыҥ республикан башкартузыныҥ јааны, АР-дыҥ Эл Курултайыныҥ депутады Николай Нечаев.\nӰлекер тӱӱкиниҥ ле культураныҥ кереестерин чеберлеерине ле орныктыра јазаарына ууландырылып јат. Республикада Ада-Тӧрӧл учун Улу јууга учурлай тургузылган кереестердиҥ тоозы 171, олордоҥ 81-и государственный реестрге кийдирилген. Тергеелик јондык совет кереестер тургузары ла кереестерди јаҥырта јазаары аайынча шӱӱлтелер јууйт, Ада-Тӧрӧл учун Улу јууга учурлалган кереестерди госреестрге кийдирерин тӱргендедип, олордыҥ бастыразын аҥылу корулашка алары јанынаҥ баштаҥкай эдет. Партӱлекер јондык ишчилерди ӧмӧ-јӧмӧ ишке тартып, тӱӱкиниҥ кереестерин јаҥырта јазаарын шиҥжӱде тудат.\n«Тӱӱкилик эземниҥ» координаторы – Алтай Республикадаҥ сенатор Татьяна Гигель.\n«Билгирлерлӱ тузаланаачыныҥ школы»\nБу ӱлекер јадын-јӱрӱмниҥ чыҥдыйын бийиктедерине, улус јарамыкту ла јеткерлӱ эмес айалгаларда јадарын тӧзӧӧрине, улустыҥ ЖКХ-ныҥ бӧлӱгинде билгирлерин бийиктедерине ууландырылган.\nБойыныҥ јаткан туразы јанынаҥ тап-эриктерин канай тузаланары, башкараачы организацияла колбуны канайда тӧзӧӧри эмезе ӧскӧзин талдап алары, тураныҥ соведин тӧзӧӧри, текши тураныҥ керексиништериниҥ чыгымдарыныҥ кемин астадары, тура-коммунальный јеткилдештердиҥ квитанцияларыныҥ аайы-бажына чыгары, тураныҥ јанында јерди јарандырары, одоштой јаткандарла оҥдошпосторды аайлаштырары – партӱлекер бу ла ӧскӧ дӧ кӧп тоолу сурактарга каруу берер. Партӱлекердиҥ тергеедеги јондык соведи ЖКХ-ныҥ сурактары аайынча Ачык эжиктердиҥ кӱндерин, туштажулар, эл-јонго јартамалду иш ӧткӱрет.\nБу партӱлекердиҥ координаторы Алтай Республиканыҥ Государственный тура инспекциязыныҥ јааны Олег Пьянков.\n2018 јылдыҥ кӱӱк айында партияныҥ «Јаҥы школ» ӱлекериниҥ баштаҥкайыла АР-дыҥ 150 школында ӧрттӧҥ коруланарыныҥ ээжилери канайда бӱдӱп турганы шиҥделген. Шиҥдештердиҥ турулталары Россияныҥ МЧС-на, Алтай Республиканыҥ ӱредӱлик министерствозына, онойдо ок «Единая Россия» партияныҥ ЦИК-не аткарылган.\nПартияныҥ ӱлекериниҥ координаторы – АР-дыҥ Эл Курултайыныҥ ӱредӱ, культура, спорт, јашӧскӱримниҥ политиказы, јондык биригӱлер ле СМИ аайынча комитединиҥ председатели Вячеслав Уханов.\nПартӱлекер јажы јаан улустыҥ јадын-јӱрӱминиҥ чыҥдыйын бийиктедерин јӧмӧӧрине ууландырылган. Партӱлекердиҥ активисттери пенсионерлерге башка-башка керек-јарактар ӧткӱрет, олорго куурмакчылардаҥ канай коруланары керегинде куучындайт, јаан јаштуларды компьютерле иштеерине ӱредет, карганактардыҥ тура-интернаттарыныҥ јанында јерлерди јарандырат.\nКуран айда бу ӱлекердиҥ јӧмӧлтӧзиле, пенсионерлерге Алтай Республиканыҥ јараш ла кайкамјык јерлери јаар экскурсия тӧзӧлгӧн. «Јиит Гвардияныҥ» чыгартулу улузы бу јол-јорыкта гидтер болгон. Амырап јӱрген улус Патмос ортолыкта Иоанн Богословтыҥ серкпезине барып, «Эчкиниҥ орык јолыла» амырашту базып, ГЭС-те, Ороктой јурттыҥ јанында кӱрде, анайда ок Чамал ла Майма аймактардыҥ ӧскӧ дӧ јилбилӱ јерлеринде болгондор.\n«Јаан ӱйе» деп партӱлекердиҥ координаторы АР-дыҥ Эл Курултайыныҥ јонјӱрӱмдик корулаш ла эл-јонныҥ су-кадыгын корыыры аайынча комитединиҥ председатели Наталья Никитенко.\n«Единая Россияны» јӧмӧӧчилер Роспотребшиҥжӱниҥ ишчилериле, «Јиит Гвардияныҥ» чыгартулу улузыла кожо партияныҥ «Албатыныҥ шиҥжӱзи» деген ӱлекери аайынча садуныҥ предприятиелеринде, јондык аш-курсактыҥ јерлеринде шиҥжӱлер ӧткӱрет. «Единая Россияныҥ» бу ӱлекери албаты-јонныҥ аш-курсактыҥ политиказыла колбулу билгирлериниҥ кемин, аш-курсактыҥ товарларыныҥ ла јеткилдештериниҥ чыҥдыйын бийиктедерине, бӱгӱнги конкуренцияда туружар тӧрӧл продукция, ол тоодо аш-курсактыҥ ла медицинаныҥ бӧлӱгинде, эдип чыгарарын тӧзӧӧрине ууландырылган.\nЈасакберимниҥ ээжи-некелтелерин бусканы учун кандый административный каруузына тургузылары керегинде јартамалду куучындар садуныҥ предприятиелериниҥ чыгартулу улузыла ӧткӱрилет. Анайда ок шиҥжӱ иштер ӧткӱрер ӧйинде оноҥ озо илезине чыгарылган бузуштарды јоголторы јанынаҥ иштер ӧткӱрилип јат. «Албатыныҥ шиҥжӱзи» деген партӱлекердиҥ координаторы Алтай Республиканыҥ баш санитарный врачы Леонид Щучинов.\nПартияныҥ бу ӱлекери балдардыҥ су-кадыгын тыҥыдарына ла ӧзӱп јаткан ӱйени су-кадык јӱрӱмге таскадарына ууламјылалган. Ӱлекерди бӱдӱрерге тергееде јиит спортчылардыҥ спорттыҥ культуразын ӧскӱрерине ле јашӧскӱримниҥ ортодо тӧрӧлчи кӱӱнди таскадарына јарамыкту башка-башка турнирлери ӧткӱрилет. Партияныҥ ӱлекери јӱзӱшле, спорт кӱрешле, волейболло, ӧскӧ дӧ бӱдӱмдерле јаҥжыккан маргаандардыҥ тӧс тӧзӧӧчилериниҥ тоозына кирет. «Единая Россия» партияныҥ тергеелик бӧлӱги маргаандарда аҥылу сыйлар ла кайралдар тургузат. Сыгын айда футболло С. Т. Пекпеевтиҥ эземине учурлалган јылдыҥ ла ӧткӱрилип турган турнир партияныҥ ӱлекериниҥ јӧмӧгӧниле ӧдӧр.\nПартияныҥ «Балдардыҥ спорты» ӱлекериниҥ координаторы — АР-дыҥ Эл Курултайыныҥ акча-манат, калан ла экономикалык политика аайынча комитединиҥ председатели Сергей Ефимов.\nПартияныҥ ӱлекери билениҥ институдын ла билелик байлыктарды тыҥыдарына ууламјылалат. Аҥылу ајару јиит билелерди, балдарлу билелерди јӧмӧӧрине, РФ-тыҥ Президентиниҥ демографияда баштаҥкайларын бӱдӱрерине эдилет. Партияныҥ ӱлекериниҥ ајарузында ӧскӱстердиҥ тоозын астадары база бар. Онойып, «Единая Россияныҥ Јиит Гвардиязы» куран айда партияныҥ ӱлекериле «НКО-ныҥ ӧскӱс балдардыҥ организацияларыла колбуларыныҥ тап-эриктерин быжулаары» деп суракла кӱрее-куучын ӧткӱрген. Оныҥ туружаачылары наставник-таскадаачылардыҥ институдын ӧскӱрери, волонтерлорго ӱредӱлӱ аҥылу площадкалар тӧзӧӧри, балдардыҥ учреждениелериниҥ ӱренеечилерин јаан јӱрӱмге ууламјылаарына башка-башка бӧлӱктердеҥ специалисттер тартары керектӱзи керегинде куучын ӧткӱрген. Волонтерлордыҥ ӧскӱс балдардыҥ, ада-энезиниҥ кичеемели јок арткандардыҥ организацияларыла колбуларын аайлаштырып турган тап-эриктӱ документ тургузары аайынча ишмекчи группа тӧзӧӧр шӱӱлте эдилген.\nПартияныҥ «Бек биле» ӱлекериниҥ координаторы — АР-дыҥ Эл Курултайыныҥ депутады, «Звезда Алтая» республикан газеттиҥ баш редакторы Алена Казанцева.\nПартияныҥ «Ӧзӱмниҥ локомотиви» деп ӱлекери Россияныҥ бӱгӱнги экономиказыныҥ ӧзӱминиҥ локомотивтериле – национальный компанияларла – кожо ичкери ӧзӱмине айалгалар тӧзӧӧрине ууламјылу. Онойып, 2018 јылдыҥ тулаан айында АР-дыҥ «Солнечная энергия+» ООО-ныҥ генеральный директоры Андрей Ялбаков ло ол ӧйдӧ АР-дыҥ экономикалык ӧзӱм ле туризм аайынча министриниҥ ордынчызы болгон Роман Птицын кирген делегациязы Иркутскта ӧткӧн «Ӧзӱмниҥ локомотиви» деген промышленный форумда турушкан. Ондо Алтай Республиканыҥ промышленный ла инновационный аргалары кӧргӱзилген, форумныҥ турулталарында СФО-ныҥ эксперттери ӱлекерлерге бийик баа берген.\nПартияныҥ ӱлекериниҥ координаторы – «Единая Россияныҥ» фракциязыныҥ башкараачызы, АР-дыҥ Эл Курултайыныҥ председателиниҥ ордынчызы Михаил Терехов.\nПартияныҥ бу ӱлекери јурт јерлердиҥ турумкай ӧзӱмине, јуртта ээлемниҥ кандый ла бӱдӱмдерин, сад ла маала-ажын ӧскӱрерин јӧмӧӧрине ууламјылалат. Партияныҥ ӱлекериниҥ јондык соведи јуртээлемдик товарлар иштеп алаачыларды јӧмӧӧрине аҥылу ајару эдет, АР-дыҥ јурт ээлем аайынча министерствозыла, Эл Курултайла сезон иштерди ӧткӱрериниҥ, сӱттеҥир уйларды ӧскӱрериниҥ ле сӱттеҥ курсак-тамак эдериниҥ сурактары јанынаҥ јаба иш ӧткӱрет. Јондык советтиҥ чыгартулу улузы Майма аймактыҥ Алферово јуртында крестьян-фермер ээлемге јӱргендер. Госјӧмӧлтӧниҥ шылтузында бу КФХ ӱзеери бийик баалу продукция иштеп чыгарат, иштеер јаҥы јерлер тӧзӧйт. Јондык советтиҥ турчыларыныҥ шӱӱлтезиле, јуртээлемдик учурлу јерлерди турулталу тузаланарын тыҥыдар керек.\n«Россияныҥ јурты» ӱлекердиҥ координаторы – Государственный Думаныҥ депутады Родион Букачаков.