wikipedia
Ӱстӱги Сайдыс () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Майма аймагында Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезезине кирет.

Этимологиязы 
Ӱстӱги Сайдыс .

Физико-географиялык темдектери

Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, Сайдыс сууныҥ јарадында турат. Кырлардыҥ баштары учкур эмес, болчок, јатыра. Айландыра арка туузы агаштарла бӱркелген. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 836 метрге бийик.

Климады 
Климады орто-континентал. Тӱштӱк аймактарга кӧрӧ климат јымжак, кыш карлу болот, јер тыҥ тоҥбойт. Кейдиҥ ортојылдык температуразы +1,0 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −49 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы +2 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 24.05/17.09, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 116, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 711 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1,7, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 9,1 (15 м/с тӱрген салкынду).

Аҥ-куштары 
Тайгалары аҥ-кушту: айу, бӧрӱ, тӱлкӱ, какай, койон, албаа, сарас, агас, јоонмойын, ӧркӧ, сыгырган, тарбаган. Куштар: телеген, мӱркӱт, шонкор, кӱртӱк, чай, бӧднӧ, кӱӱк, ӱкӱ, тарал, саҥыскан, каргаа, кускун, агуна, турна, кара-тас, каргаа, јелечи ла о.ӧ.

Тооргыныҥ тоозы Алтайда кезем астаганыла оны «Кызыл бичикке» кийдирген. Алтай республиканыҥ ″Кызыл бичикке″ кирген куштары: ала ылаачын — балобан, боро ылаачын — кречет, мечиртке — сова, ылаачын — сапсан.

Ӧзӱмдери 
Кайыҥ, тыт, карагай, чиби, јойгон, аспак ла беле агаштар ӧзӧт. Јайгыда мында јер ажыныҥ тӱжӱми јакшы болот јиилек, мешке, калба, кузук. Суујакалай мында чиби, тал, каргана, кайыҥ агаштар ӧзӧт, бийиктей тытла кожо мӧш ӧзӧт.Јалаҥ актарда јерјиилек, аралда, аркада тийиҥкат, бороҥот, уйкӧс, тайабаш таркаган. Кӧп ӧзӱмдер чек јоголорго јеткен учун ″Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине″ кирген. Ол тоодо кызыл тазыл (копеечник чайный), марал (маральник), алтын тазыл (родиола розовая) ла оноҥ до ӧскӧ кӧп чечектер ле ӧлӧҥдӧр.

Јери ле јолдоры 
Јуртта 2 ором: Тӧс, Кырлу.

Тӱӱкизи 
Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн.

Эл-јон

Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 3 кижи болгон, олордыҥ 100 % алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.

Инфраструктуразы 
Бастыра инфраструктуралык обьекттер Орто-Сайдыста.

Экономиказы 
Таҥынаҥ ээлемдер. Маала отургызары. Мал азыраары. Агаш белетеери. Туризм.

Кереестер

Тӱӱкилик 
 Ада-Тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (113).

Ар-бӱткендик 
 Чаптыган туу, байлу (45);
 Чарлак кыр (46);
 Аржан суу.

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте.

Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Јарлу улузы 
 Кондаков Г. В. (1930—1990) — ӱлгерчи, литература шиҥжӱӱчи, кӧчӱреечи, бичиичи, профессор, филология билимдердиҥ кандидады, СССР-дыҥ бичиичилериниҥ Биригӱзиниҥ турчызы, ГАГПИ-ниҥ доценти;
 Суразаков С. С. (1925—1980) — алтай фольклорист, бичиичи ле литературовед. Филология билимдердиҥ докторы (баштапкы алтай билимдердиҥ докторы)

Ајарулар

Тайантылар 

Майма аймактыҥ јурттары
Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле