CC 20220801
Заповедниктердиҥ ле эл парктардыҥ кӱниле! - altaicholmon\nЈылдыҥ ла чаган айдыҥ 11-чи кӱнинде Россияда Заповедниктердиҥ ле национальный парктардыҥ кӱни темдектелет.\nБу окылу байрамды 1997 јылдаҥ ала темдектеп баштагандар. Шак ла 1997 јылда «Јерлик ар-бӱткенди корыыр тӧс јер» ле «Јерлик ар-бӱткенниҥ телекейлик фонды» деген организациялар јылдыҥ ла Россия Федерацияда «Заповедниктердиҥ ле национальный парктардыҥ кӱнин» темдектеер баштаҥкай эткен. Чаган айдыҥ 11-чи кӱни тегиндӱ талдалбаган. Не дезе, 1916 јылдыҥ чаган айыныҥ 11-чи кӱнинде Российский империяда баштапкы государственный заповедник (Баргузинский заповедник, Бурятияда) тӧзӧлгӧн.\nТургуза ӧйдӧ Россияда 12 муҥга јуук аҥылу корулалып турган ар-бӱткендик јерлер (ООПТ) бар. ООПТ-ныҥ системазына федерал учурлу 102 государственный ар-бӱткендик заповедниктер, 42 нацпарк ла 71 государственный ар-бӱткендик заказниктер кирет. 2020 јылга јетире база да јаҥы 11 заповедник, 20 нацпарк ла федерал учурлу 3 заказник тӧзӧӧри темдектелет.\nАлтай Республика Россия Федерацияда аҥылу корулалып турган ар-бӱткендик јерлери кӧп тергеелердиҥ бирӱзи болуп јат. Республиканыҥ текши јериниҥ 25 проценти шак ла андый аҥылу корулалып турган ар-бӱткендик јерлерге кирет.\nАлтай Республиканыҥ ар-бӱткендик заповедный фондына эки государственный ар-бӱткендик биосферный заповедниктер (Алтайский ле Кадындагы), Сайлугемниҥ национальный паркы ла ботанический сад кирип јат.\nАҥылу јерде тергеелик ООПТ-лар турат. Олор: ар-бӱткенниҥ 4 паркы («Ӱч-Сӱмер», «Тымыктыҥ јери Ӱкек», «Ӱч-Эҥмек», «Ак Чолушпа»), 2 государственный ар-бӱткендик заказниктер («Сумультинский» ле Шавланыҥ), ар-бӱткенниҥ тергеелик учурлу 42 кереези.\nАлтайдыҥ ар-бӱткендик байлыктары телекейлик энчи деп тегиндӱ айдылбай јат. Тергеебистиҥ ар-бӱткениниҥ беш объеги — Ӱч-Сӱмер, Алтын Кӧл, Алтайский ле Кадындагы биосферный заповедниктер, «Тымыктыҥ јери Ӱкек» деп ар-бӱткендик парк «Алтай – Алтын туулар» номинацияга кирип, бастыра јер- телекей ичине јарлалган.\nТургуза ӧйдӧ Туулу Алтайдыҥ бастыра ар-бӱткендик парктары, тергеелик заказниктери ле ар-бӱткендик кереестери Алтай Республиканыҥ аҥылу корулалып турган ар-бӱткендик јерлериниҥ дирекциязыныҥ башкартузы алдында бириктирилген. Тергеелик учурлу ООПТ-лардыҥ јерлериниҥ текши кеми 1239,9 муҥ гектарга једет.\nК. ЯШЕВ белетеген