club47031643
Агаштар ыйлажат
8-9ч. Тÿн
Агашты кезип саттыгар
Акча керек деп jÿгÿрÿштеер
Алганыгар jок болор
Алып беререер jок болор
Айыл-jуртаар  ээн болор
Алды-кийнеер куру болор
Алтайарда агаш jок
Айылыгарда бала jок

Эне jеристин агаш-тажы астап, кезилип, jоголып туру. Алтайыс чынынча кунурап браат, алтай албатыс ары браат, Агару алтай jеристиҥ агаштары там ла астап, ойто кайра   öзöргö   öй дö. кей де jетпейт. Оныҥ  ÿстин  jерди  ончо каза-каза келерде, jердекандый атмосфера болотон. Байла, оныҥ  да учун  агаштар öзÿп чыгарга тебÿ алып болбой турганы ол. Бис ончобыс билерис, эҥ ле jараш, байлу, кулjалу  агаштар бистиҥ алтайда. Jе алтайыстыҥ агажы кезилип, садылып барарда, учы-тÿби тÿбекке jедери jарт. Агаштыҥ бÿрлери кей арутап турганын кем билбес, оныҥ учун, агаштар астап кей аруталып болбой jÿзÿн-jÿÿр оорулардыҥ телкем jайылып турганы ол. Акча керек  деп jÿгÿрÿжеристе, су-кадыгыс  уйадап турганын оҥдоп турганаар ба?   Алтайыстыҥ агаштары астап, jок болуп калза, учы  тÿбинде не де  jок отурарыс.  Ол тушта, албаты-jон кандый айалгада jадар, бала-баркабыска не артар, олордыҥ jÿрÿми кандый болор. Айыл-jуртаар ээн болор, алды-кийнеер куру болор деп айдыларда -кажы ла биле бала-барка jок отурар эмес, öй лö кей кирлÿ болор, бала-барканыҥ, бойыстыҥ  су-кадыгыс эш кереги jок, коомой болор. Эне jеристе jеткерлер тыҥыр: аржаан-тоҥмок суулар соолор, агын суулар тайызап кирленер, аҥ-кужыс  астап jоголор, мал-ажыстыҥ эдин-сÿдин ичер, jиир аайы  jок болор.  Алтай jеристе öртöр тыҥыр, кызыл-jалбышка ородор, ээн-кара jерлер артар.  Албатым, кара башту алтайлар, бистер учун кем де jÿгÿрбес, колын сунуп болуш бербес. Айдарда, Алтайысты коруп,  Алтай jаҥыска багып, Агаш-тажыска мÿргÿп, эне jеристиҥ салымы учун тартыжып, агаш-тажын корып кöрöктöр. Алтайыска кайдаҥ ла тербезендеп келгендер jакшы байдастангылай берет, jÿзÿн-jÿÿр амыраштыҥ jерлерин алып, öргööлöр тудуп jерлеристи саткылап, баш билингилей берет.  Бистер алтайлар бойыстыҥ jеристе  туура  улус чылап базып jÿредис, не де керек jок. Алзаҥ ал, jизеҥ jи, jаҥысла меге тиишпе, мен тууразында jÿрÿм деген  сöслö  jÿрÿп jадыгар. Слердиҥ ал санаагарла болзо: мен jакшы отурым, бастыра jеткил, келер öй мениҥ балдарым база jакшы болор, мындый ла айалгада jÿрÿм öдöр. Jе келер öйлöрдö алтай jери кунурап, коомойтып барза, бисте- алтайларда jакшы jадын jÿрÿм кайдаҥ келетен. Алтайыстыҥ байлыгы агаш-тажыс  болордо, ары-бери садып, кезип öйин  öткÿре öтпöктöр. Кажы ла немениҥ кеми-учы бир эмеш токтодынып, аайлу-башту алар керек не. Оныҥ учун, анчада ла jамылуларыска, оноҥ тегин улуска, jашöскÿримге баштану болор бу . Сананыгар, алдыгарда öйди шÿÿп кöрÿгер, келер ÿйениҥ бала-барказына ла угы-тöзигерге арга беригер, эзен-амыр, су-кадык улалып барарга. Эне jеристиҥ он кемге керек, бис бойлорыс кара баштулар  керекке албай турарыста.  öбöкöлöрис алдынаҥ бери jаÿҥдап келген  агару Ак jаҥыстаҥ мойноп, öскö jаҥга багып, мен Алтай эмезим де деп айтсагар, каныгар слердиҥ качан да öскö болбос, кубулбас.  Оныҥ учун, Алтай Кудайар слерди  алтай деп адап jайып салган учун, мен, Алтай кижи, агару курчуулу Алтай jерде  туулгам ла мында jадып jадым оморкоп jÿригер. Ол тушта  Алтай Кудайаар  слердеҥ качан да туура бурылбас, алкыжын берер , курчуулап коруп jÿрер.

(Амаду Алтай №1-2012)