CC 20220801
Алтын Кӧлди чеберлеери — национальный амаду - altaicholmon\nАлтын Кӧлди чеберлеери — национальный амаду\nВладимир Путин Россияныҥ Президентиниҥ иш-молјузын јаҥы ӧйдиҥ туркунына бӱдӱрерин баштап тура, «Национальный амадулар ла Россия Федерацияныҥ ӧзӱминиҥ 2024 јылга јетире стратегический иш-керектери керегинде» јарлыкка кол салган. Бу документти эксперттер «јаҥы майский јарлыктар» деп адап салды, нениҥ учун дезе бу јарлык, алты јыл кайра кол салган 11 јарлык чылап, государственный политиканыҥ тӧс ууламјыларын чокымдайт, Путинниҥ јаҥы президент ӧйинде тӧс амадуларды тоолоп, чокымдап турган программный документ болуп јат.\nТемдектезе, јарлыкта экологияныҥ бӧлӱгинде национальный ӱлекерди белетеери ле јӱрӱмде бӱдӱрери темдектелип калган. Бу ӱлекердиҥ амадуларыныҥ бирӱзи сууныҥ объекттериниҥ экологический айалгаларын оҥдолторы, ол тоодо Байкалдыҥ ла Алтын Кӧлдиҥ. Jарлыкта айдылганыла, экологияныҥ бӧлӱгинде национальный ӱлекерди белетеер тушта Россия Федерацияныҥ башкарузына сууныҥ объекттерин чеберлеерин 2024 јыл кирезинде јеткилдеп саларын ајаруга алар керек. Анайда ок Байкал, Алтын Кӧл, Ладожский, Онежский кӧлдӧрдиҥ, Волга, Дон, Обь, Енисей, Амур, Урал, Печора суулардыҥ јараттарын ла олорго јакалай јерлерди сӱрее-чӧптӧҥ арутаарын ајаруга алар керек.\nВладимир Путин Федерал Jуунга 2016 ла 2017 јылдарда эткен баштануларында Алтын Кӧлди чеберлеери аайынча иштер ӧткӱрери керегинде айткан болгон. Мыныла колбой кӧлдиҥ экологиялык айалгазын јарандырарыла колбулу иштер ӧткӱрилип туру. Тургуза ӧйдӧ тергееде кату бытовой таштанчыларла иштеер заводтыҥ ӱлекерин тургузары, Артыбаш ла Иогач јурттарга арутаар јазалдар ла сууӧткӱштер јанынаҥ иштер ӧдӧт. Jаскыда кӧлди јараттай јерлерде иштер башталар. Бу текши иштерди ӧткӱрерине Алтай Республикага федерал бюджеттеҥ быјыл 100 миллион салковой акча чыгарылар.\nОнызы бистиҥ бу кӧлди чеберлеп алары аайынча ӱлекердиҥ јӱк ле баштапкы бӧлӱги болуп јат, бу иштер канча јылдарга улалар.\n«Россияныҥ ар-бӱткендик темдек-кереезин чеберлеп аларга, бис анда јадып турган улустыҥ јадын-јӱрӱминиҥ айалгазын арга-кӱчис јеткенче јарандырар учурлу. Ар-бӱткенниҥ кажы ла объегине кижиниҥ ижи-тожы салталарын јетирет, бис андый каршуныҥ кеми канча ла кирезинче ас болорын јеткилдеер учурлу» — деп, Алтай Республиканыҥ башчызы Александр Бердников айткан.\nАлтын Кӧл Алтайдыҥ кырларыныҥ тӱндӱк-кӱнчыгыш талазында, талайдыҥ кеминеҥ 434 метр бийигинде, Турачак ла Улаган аймактардыҥ јеринде. Ол ЮНЕСКО-ныҥ Текшителекейлик ар-бӱткендик энчизиниҥ объеги болуп јат. Оныҥ јериниҥ кеми 223 квадратный километр, орто тереҥи — 174 метр, эҥ ле тереҥ јери — 325 метр. Кӧлдӧҥ Бий суу агып чыгат, ол оноҥ Кадынла биригип, Сибирьдиҥ Обь деген улу суузы болуп агат.