CC 20220801
Белкенчек « Свадебный портал Республики Алтай\nБелкенчек деген сöстö 2 учур: кыстыҥ ада-энези öткÿрип турган байрамы ла кыстыҥ тöрööндöрине jетирип турган кÿндÿ-кÿрее.\nОл кÿндÿ-кÿрее эттеҥ, кыйралу сÿттеҥ, алтай аш-курсактаҥ, шаалтанаҥ, оноҥ до öскö уулдыҥ ада-энезиниҥ бойыныҥ санаазыла кошкон сыйлар. Эттиҥ — малдыҥ учаазыныҥ — учуры мындый: эне кижи балазын тогус ай карынданып, бойыныҥ белин, белкенчегиниҥ кÿчин берет. Оныҥ учун ол кижиниҥ кызын алган улус ордына белкенчек jетирет. Белкенчек бÿдÿнге кайнадылат, ооктолбозынаҥ. Jыргалдарга jÿк кудай jайаган малды сойот: атты, койды. Уй, тöö, эчки — алтай улустыҥ бÿткениле, Эрлик jайагандары.\nБелкенчекти уул jанынаҥ таайы, ада-энези, тöрööндöри jетирет. 1-3 кижи барбай jат.\n«Белкенек» деген jыргалды алдында да, эмди де кезик улус той ло кÿн öткÿрет (jаҥыс, эмезе jуук jуртта болзо). Оныҥ да учун алтай тойдо кыстыҥ ада-энези болбойт, олор бойыныҥ айылында аш-курсак, кÿндÿ-кÿрее, кыстыҥ jöжööзин белетейле, белкенчек сакыгылайт. Олор jаҥыскан эмес, база ок тöрööн-тугандарыла, нöкöрлöриле jуулыжат. Белкенчек öскö дö кÿнде болзо, jе кыстыҥ ада-энези алтай тойго баргылабас jаҥду. Балазыныҥ ырызын кайра апарар деп улус айдыжат.\nУулдыҥ таайы колында арчынду кирет. Куру колло jакшылашпай, колында арчынду отурган улусла эзендежет. Ӱзе улусла эзендешкен кийнинде, ол арчынныҥ сабын кыстыҥ ада-энезиниҥ алдына салат. Уулдыҥ таайыла кожо öскö дö тöрööндöр кирет.\nУулдыҥ таайы (ол jокто аказы) от камызат.\nАйылга кыйралу сÿт, алтай аш-курсак кийдирет.\nЭкелген курсактаҥ отко амзадат\nСÿттеҥ улуска амзадып, келген керекти айдып, белкенчек кийдирер jöп сурайт.\nJöп алынган кийнинеҥ белкенчекти кийдирип, оны кыстыҥ энезиниҥ алдына салат.\nКыстыҥ ада-энези ол белкенчекти амзагылайт. Эне-адазы этти jиип, сöзин айдып («Белкенчек амтанду эмтир, jакшы бышкан эмтир» ле оноҥ до öскö), арткан улуска амзадат.\nБелкенчек амзалган кийнинеҥ, шаалтаны кийдирет. Оны уулдыҥ тöрööндöри шааган улуска ÿлейт.\nКайындары кÿйÿзине бöрÿк кийдирет\nJииттерди «айылдадат». Jииттер база бойыныҥ кÿÿндÿ-кÿÿрелу кирет — олор эмди башка биле. Кайын-энези балдарына — кызына ла кÿйÿзине — сÿт амзадат. Бу ла öйдö кыстыҥ ада-энези кÿйÿ балазына бöрÿк, кезикте jакалу кийим кийдиргилейт.\nАлтай улуста кысты качырган кийнинеҥ ала ада-энезиниҥ айылына айылдатканынча, кыс ада-энезиниҥ айылына кирбес jаҥду. Барганы — ол jаман белге, кыстыҥ jанарын керелейт. Учурлап «айылдаткан» кийнинеҥ, бойыныҥ öскöн-чыдаган айлына ойто кирерге, барарга jарар. Нениҥ учун дезе, ада-энезиниҥ одына ол кыс баладый эмес, келин кижи чылап кирип салган.\nJööжö садылат. Jööжö садыш — ол ойын-jыргал, кокырларлу, кожоҥ-биjелÿ öдöт.\nБелкенчекти кажы ла улус оноҥ ары башка-башка öткÿрет. Кем де той чылап, кем де арай, тыҥ табыш jогынаҥ. Бистиҥ санаабысла, белкенчек арай ла öдöр учурлу. Той jакшы ба, эмезе белкенчек тыҥ болгон бо деген «маргаандар» болбос керек. Бÿгÿнги кÿнде кöп улус белкенчекке тойго ло чылап теҥ белетеп: 100-300 кижи, артисттер кычырып, — öткÿрет. Белкенчектеҥ экинчи той этпес керек!\nУчурыла белкенчек jетирип экелген улуска кур курчабай jат, олор айылдап келген эмес. Jÿк балдарды айылдаткан улуска.\nБелкенчек jетирип келген улус конбой jат, тÿн киргенче артпай jат. Ол ло кÿн jана берет.