CC 20220801
Талдамаларыстыҥ ады-jолдоры чокымдалды - altaicholmon\nБу ла кӱндерде атту-чуулу јерлежис Григорий Иванович Чорос-Гуркинниҥ адыла адалган јондык сыйдыҥ 2018 јылдагы лауреадына кандидаттар јарталды. Тергеебистиҥ башка-башка тӧзӧлмӧлӧри, ӧмӧликтери кӧстӧгӧн кандидаттардыҥ ады-јолдорын, эткен-бӱдӱрген ижи-тожын јарлайдыс.\nГорно-Алтайсктагы государственный университеттиҥ алтаистика ла тюркология аайынча факультеди\nАлтаистиканыҥ ла тюркологияныҥ факультеди 2013 јылда ачылган. Ого эки кафедра кирет: алтай тилдиҥ ле востоковедениениҥ факультеди ле алтай литератураныҥ ла албатылык кееркедим культураныҥ факультеди.\n2017 јылда факультет «Албатылык кееркедим культура» деген ууламјы аайынча ӱредӱ ӧткӱрер лицензия алып, албатылык узаныштыҥ башка-башка ӱредӱлик семинарларын ӧткӱрген.\nКафедраныҥ ишчилери онойдо ок Алтай Республиканыҥ ӱредӱлик ле билим аайынча министерствозыныҥ, АР-дыҥ башкарузыныҥ экспертный кӱреелериниҥ ижинде эрчимдӱ туружадылар. Оныҥ ишчилери М. Чочкина, С. Сарбашева, Л. Тыбыкова АР-дыҥ тил аайынча политиказыныҥ кӱреезиниҥ турчылары. Факультеттиҥ преподавательдери «Јылдыҥ ӱредӱчизи» деген конкурстардыҥ жюризинде, школдорго бичиктер тургузып чыгарарында, ӱредӱчилер белетееринде, школдордыҥ ӱренчиктерине алтай тил ле литература аайынча олимпиадалар, тергее кеминде Вернадскийдиҥ кычырыштарын ӧткӱреринде јарамыкту иштейдилер. Факультеттеги ӧмӧ-јӧмӧ ӱредӱлик ишке башка-башка тӧзӧлмӧлӧрдиҥ специалисттери, башкараачылары кычырылат: В. К. Плакастыҥ адыла адалган республикан гимназияныҥ ӱредӱчилери, Алтаистиканыҥ С. С. Суразаковтыҥ адыла адалган билим-шиҥжӱлик институдыныҥ ишчилери.\nБу факультеттиҥ студенттери јылдыҥ ла ороон кеминде ле албатылар ортодогы билим, ӱредӱлик ле јондык керек-јарактардыҥ эрчимдӱ туружаачылары.\nФакультет Россия Федерацияныҥ тӧс вузтарыла, онойдо ок Китайдыҥ, Монголияныҥ, Германия ла о. ӧ. ороондордыҥ ӱредӱлик тӧзӧлмӧлӧриле бек колбуда иштейт.\nАлбаты јайаандыгыныҥ «Эрјине» ӧмӧлиги\nБу ӧмӧликти 1993 јылда Анжелика Молчоева, эмдиги ӧйдӧ Алтай Республиканыҥ культуразыныҥ нерелӱ ишчизи, тӧзӧгӧн, башкарган ла бӱгӱн де оныҥ башкараачызы болот.\n«Эрјине» тӧзӧлгӧнинеҥ ле ала алтай албатыныҥ јайаандыгына тайанган аҥылу јаҥжыгуларлу ла бӱдӱмдӱ. Ӧҥжӱк, јараш кийимдер, чӧрчӧк јериниҥ сӱр-кеберлери, јашӧскӱримниҥ ойындары, маргаандар, албатылык ойноткылардыҥ кӱӱзи, аҥылу кӧрӱм — бу ончозы «Эрјине», бијези ажыра бӱткӱл телекейди, оныҥ культуразын кӧргӱзип турган ансамбль.\nӦмӧликтиҥ репертуары башка-башка. Кӧп сабада бијелери алтай албатыныҥ чӧрчӧктӧри, чӱм-јаҥы ла јаҥжыгулары аайынча тургузылган. Кӧрӧӧчилерди балдардыҥ куулгазынду ноталар, эрке койоноктор болуп кийинген, «Мойдодыр», «Кӧк бӧрӱ» деген бијелери сӱӱндирет. «Кижи ле ар-бӱткен» деген бије учурыла, јаражыла кажы ла кӧрӧӧчиниҥ јӱрегин олјолоп алат.\n«Эрјине» јаантайын башка-башка кӧрӱлерде, концерттерде, маргаандарда туружып, јеҥӱлер алып, бойыныҥ аймагын, Алтайын эҥ ле јакшы, јараш јанынаҥ кӧргӱзип јат. Ансамбль канча ӱйе јайалталу балдар таскадып, јӱрӱмниҥ јаан јолына чыгарган. 2018 јылда ансамбль бойыныҥ 25 јылдыгын темдектейт.\n1970 јылдыҥ јаҥар айыныҥ 13-чи кӱнинде Оҥдой јуртта чыккан. Ол Горно-Алтайсктагы государственный университеттиҥ биолого-химический факультедин божоткон. Школдо биологияныҥ ла химияныҥ ӱредӱчизи болуп иштеген. 2005 јылда аспирантурада ӱредӱзин кандидаттыҥ «Кадынныҥ сол јарадындагы ӧзӱмдери» деген диссертациязын бийик кеминде корып божоткон.\n2012 јылдаҥ ала Горно-Алтайский ботанический садта — РАН-ныҥ Сибирьдеги бӧлӱгиниҥ Сибирьдеги тӧс ботанический садыныҥ бӧлӱгинде иштеп, 2008 јылдаҥ ала оныҥ директоры болуп јат. Ол ло ӧйдӧ ГАГУ-да ӱредӱлик курстар ӧткӱрет.\nАлтай Республиканыҥ Кызыл бичигин јууп чыгарар иштерде турушкан (2007, 2017 јј.), 9 очерктиҥ авторы ла соавторы болот. Кӧп тоолу улус бичиген «Определитель растений Республики Алтай» деген монографияныҥ соавторы (Новосибирск, 2012 ј.). Онойдо ок А. Ачимова ӧзӱмдердиҥ алтай тилде аттарын, олордыҥ орус тилге, латынь тилге кӧчӱргенин, ӧзӱмдердиҥ алтай албатыныҥ чӱм-јаҥында учурын чокымдаган ла Алтайга јаан учурлу о. ӧ. монографиялардыҥ авторы.\nОнойдо ок Алтынай Туулу Алтайда јаткандарды, анчада ла балдарды, экология јанынаҥ билгирлерле јеткилдееринде эрчимдӱ иштейт. Ӱренчиктерге, студенттерге ар-бӱткенге аҥылу килеҥкей болоры, ӧлӧҥ-чӧпти чебер јууры, кургадары јанынаҥ ол ПРООН/ГЭФ, WWF тӧзӧлмӧлӧрдиҥ болужыла башка-башка јылдарда кӧп ӱредӱ-лекциялар ӧткӱрген. Ижине кару ла каруулу, ар-бӱткенниҥ корыычызы.\n1970 јылда тулаан айдыҥ 20-чи кӱнинде Мукур-Таркаты јуртта ӱредӱчи улустыҥ билезинде чыккан. Баштамы класстарда Ортолык, Кызыл-Мааны (Белтир), Кӧкӧрӱ јурттарда, 5-7 класстарда ОНСШ-та ӱренген, 11-чи классты Мукур-Таркатыныҥ школында ӱренип божоткон. Кӱӱле јилбиркеш ОНСШ-та ӱренген ӧйлӧрдӧ башталган. Аржан ондо трубала ойноорына ӱренип, 1982 јылда духовой оркестрдиҥ солизи болуп, концерттерде туружып баштаган.\n1986 јылда Барнаулдагы Алтайский культурно-просветительский училищеде «албатылык ойноткылар» деген класста, оныҥ кийнинде Барнаулда культураныҥ институдында, санаттыҥ ла культураныҥ академиязында ӱренген.\n1985 јылда кӱӱлик ӧмӧликтиҥ (кийнинде бу ӧмӧлик «Амаду» деп адалган) туружаачызы болуп, кожоҥдогон, ойноткыларла ойногон. 1993 јылда «Амаду» группала Монголияда јаан кӧрӱ-концерттерде турушкан.\n2000 јылдаҥ ала А. Найденов «Тала» ӧмӧликтиҥ художественный башкараачызы болот. Ак-чек, јилбилӱ ижи, албаты сӱӱген кожоҥдоры учун јерлештери ортозында јарлу ла јаан тоомјылу.\nАйыл-јуртту, эки балалу.\n1988 јылдыҥ чаган айыныҥ 6-чы кӱнинде Оҥдой аймактыҥ Алтыгы Талду јуртында чыккан. Алтыгы Талдудагы орто ӱредӱлӱ школды божодоло, Москвадагы М. С. Щепкинниҥ адыла адалган бийик ӱредӱлӱ театрал училищеде ӱренген. 2009 јылдаҥ ала П. В. Кучияктыҥ адыла адалган эл театрдыҥ актеры болуп иштейт. Бу ӧйгӧ ол одустаҥ ажыра башка-башка рольдор ойногон: јондык, лирикалык, драма, кӱч кылык-јаҥду ла трагедийныйларын. Ол сӱреен иштеҥкей, аҥылу јайалталарлу: сескир, ээлгир, кӱӱлик кӧгӱстӱ, ойгор-јарашту. Оныҥ бу јайалталары анчада ла «Восхождение на Хан-Алтай» (Василий), «Ханума» (Акоп), Сары Тайгыл — Кан уулы» (Сары Тайгыл), «Тургак» (кӱӱлик ойын), «Теҥериге апарган текпиштер» (эр кижи), «Дюймовочка» (коҥыс), «Туба» (Туба) ла оноҥ до кӧп ӧскӧ рольдорында јакшы кӧрӱнген.\nЭмдиги ӧйдӧ Айдар актер, ӧткӱреечи, ӱредӱчи, кожоҥчы болуп, АР-дыҥ М. В. Чевалковтыҥ адыла адалган эл библиотеказыныҥ, А. В. Анохинниҥ адыла адалган эл музейдиҥ, педагогический колледжтиҥ ле о. ӧ. тӧзӧлмӧлӧрдиҥ, башкаруныҥ керек-јарактарыныҥ эрчимдӱ туружаачызы болот.\nАйдар јаштаҥ ала кожоҥдоор јакшынак ӱн берилген. Ол кайчы да, алтай албатыныҥ кӱӱлик ойноткыларыла да ойнойт. «Тӱрк Кабай» кӱӱлик ӧмӧликтиҥ турчызы. Башка-башка јылдарда ороон ичиндеги ле албатылар ортодогы фестивальдарда турушкан. Ишмекчи ӧмӧлигинде тоомјылу нӧкӧр, айыл-јуртту, эки кысту.