CC 20220801
Јолдорды – ӧйдиҥ некелтезине келиштирте - altaicholmon\n«Чыҥдыйдыҥ кӱни». «Јеткер јок ло чыҥдый кӧлӱк јолдор» деген эл ӱлекерди јӱрӱмде бӱдӱрериниҥ сурактарына учурлай Горно-Алтайскта кандык айдыҥ учында ӧткӧн јуун шак мынайда адалган.\nОндо јолдордыҥ башкартузыныҥ «Алтай» деген федерал учреждениезиниҥ, јолдор јазаган организациялардыҥ, ГИБДД-ныҥ ла јондыктыҥ чыгартулу улузы турушкан.\n«Јеткер јок ло чыҥдый кӧлӱк јолдор» деген эл ӱлекерди јӱрӱмде бӱдӱрери Россияныҥ президентиниҥ 2018 јылдыҥ кӱӱк айында чыккан Јарлыгыла башталган. Бу ӱлекердиҥ ороонго, транспорт колбузы јӱк кӧлӱк јолдорло ӧткӧн Алтай Республикага учуры айдары јок јаан – деп, АР-дыҥ талалык ӧзӱм аайынча министри Олег Пьянков јуунда айткан.\nӰлекерди јӱрӱмде бӱдӱргени тергеениҥ јолдор бӧлӱгинде эҥ ӧҥзӱре сурактардыҥ аайы-бажына чыгар, ол тоодо Горно-Алтайск каланыҥ тӧс оромдордоҥ тууразында оромдорыныҥ јолдорын ла ӧскӧ дӧ јолдорды, темдектезе, јаан учурлу Акташ-Улаган деген тергеелик учурлу јолды јазаар арга берер деп, министр темдектеген. Бичикте бичилгени јӱрӱмде бӱдер, темдектелген ончо иштер акчала толо кеминде јеткилделер ижемјизин айдып, ӱлекердиҥ тӧс кӧргӱзӱзи – јазалган јолдордыҥ кеми де эмес, јолдордо болуп турган јеткерлерди астадары, улустыҥ јадын-јӱрӱминиҥ чыҥдыйын бийиктедери болгонын Олег Пьянков ајарган.\nЈолдордыҥ башкартузыныҥ «Алтай» деген федерал учреждениезиниҥ јааны Ярослав Долинский эл ӱлекердиҥ тӧс ээжилерине ле некелтелерине ајару эткен. Оныҥ айтканыла, калганчы он јылдыҥ туркунына јолдордыҥ Алтайдагы башкартузы баштамы ајаруны федерал јолдорго эткен. Тургуза ӧйдӧ бу јолдордыҥ 85 проценти јорыктаар ээжи-некелтелерге келижип јат.\nЭмди государство тергеелик јолдорды ла агломерацияныҥ јолдорын некелтелерге келиштире јазаар амаду тургускан. Агломерация дегени – тӧс калалардыҥ ичиндеги ле ого јууктай јаткан јерлердиҥ јолдоры.\nЈолдор аайынча эл ӱлекердиҥ тургускан амадуларын Ярослав Долинский јуунда чокымдаган.\nЭҥ јаан учурлузы – эл-јонныҥ јолдор јаантайын коомой болгон ло бу айалганы тӱзедер арга јок деген кӱӱн-санаазын кубултары. Бу амадуга једерге, јолдорды јорыктаар ээжи-некелтелерге (нормативтерге) келиштире јазаар керек ле олор ойто јазаар ӧйгӧ јетире (гарантийный ӧйгӧ) јакшы айалгада болор учурлу.\nЈолдордыҥ айалгазыныҥ јаан учурлу кӧргӱзӱзи – јорыктаарга јеткер јок болоры. Мында ГИБДД-ныҥ, јаҥныҥ органдарыныҥ ла јондыктыҥ ӧмӧ-јӧмӧ ижи керек деп, јолдордыҥ башкартузыныҥ јааны темдектеген. Эл ӱлекерди бӱдӱреринде болгодый буудактарга ол аҥылу ајару эткен.\nБаштапкызы – ӱлекер документтерди чыҥдый белетеери, ишти бӱдӱрер тушта болгодый буудактарды озолодо чотко алары ле ишти чыгарган акчага келиштире темдектеери.\nТемдектелген ишти ӧйинде бӱдӱрери аайынча некелте база кату, мыны прокуратура ла транспорттыҥ министерствозы шиҥжӱзинде тудуп јат.\nЈолдордо ишти чыҥдый бӱдӱрерине јаан некелте эдилет. Темдектезе, јазалган јолдор 7-8 јылга јорыктаар јакшы айалгада болор учурлу. Быјыл јазалган јол эзенде ӱрелип калза (шиҥжӱ дезе јыл сайын ӧдӧр), оны эткен улус једикпестерди тӱзедип јат ла гарантийный ӧй узадылат.\nЈолдор аайынча эл ӱлекерде темдектелген амадулар јаан ла олорды толо кеминде бӱдӱрерге бу иштиҥ ончо туружаачыларыныҥ ӧмӧ-јӧмӧ ижи јаан учурлу. Быјылгы јылда эдетен иштер темдектелип калган, олорго чыгарар акча чокымдалган, тургуза ӧйдӧ ишти кем бӱдӱрери аайынча саду-јӧптӧжӱлер ӧдӱп јат.\nЈолдор аайынча эл ӱлекер јанынаҥ былтырдаҥ бери бӱдӱрген ижи керегинде јуунда Алтайский крайдыҥ ла Омский областьтыҥ подрядный организацияларыныҥ башкараачылары куучындаган. Олор Барнаул калада коомой салган јолдорды јаҥыдаҥ эдерге келишкени, јолдор јазаарында эмдиги ӧйдиҥ јаҥы эп-аргаларын канайда тузаланганы керегинде куучындаган.\nТекшироссиялык Албаты фронтыныҥ Алтай Республикадагы бӧлӱгинде «Јорыктаар арга јок јолдор» («Карта убитых дорог») деген ӱлекердиҥ башкараачызы Сергей Кухтуеков јолдорды јазаар иште республиканыҥ эл-јоны канайда турушканын јетирген. Бӱгӱн Интернетти тузаланып билер кажы ла кижи ОНФ-тыҥ сайтына кирип, «Убитые дороги» деген бӧлӱкти табала, јорыктаар аргазы јок јолдыҥ фотојуругын согуп, бого аткарар аргалу. Бу јолдор картада кызыл чийӱле темдектелип јат, иштиҥ ченемелинеҥ кӧргӧндӧ, олордо јазал иштер ӧткӱрилет.\nУлус јаткан јеринде јолдордыҥ айалгазын эҥ артык билер, ондогы јазал иштерди шиҥжӱде тудар тап-эриктӱ – бу арганы јолдор аайынча эл ӱлекерди бӱдӱреринде толо кеминде тузаланар керек деп, Сергей Кухтуеков јуунда айткан.\n«Јеткер јок ло чыҥдый кӧлӱк јолдор» деген эл ӱлекер бистиҥ республикага тергеебистиҥ, тӧс калабыстыҥ ла аймактарыстыҥ јаан јурттарыныҥ акча-манат јок учун онјылдыктарга јазалбаган јолдорын јазаар арга берер деп ижемји бар.