CC 20220801
Ӱредӱчи дегени — тоомјылу - altaicholmon\nСветлана Васильевна Бадыкина 35 јылдыҥ туркунына Улаганныҥ школында баштамы класстардыҥ балдарын ӱредип келди. Ол ижин ле балдарды сӱӱген ӱредӱчи, балдарла иштеген ченемели сӱреен јаан. Ол Кӧксуу-Оозы аймактыҥ Сугаш јуртында Кудачиндердиҥ билезинде чыккан. Адазы Василий Александрович зоотехник кижи, энези Дарья Трифоновна ветеринар болуп иштеген. Энези Улаган аймактаБалыктујул јурттаҥ Тадышевтердиҥ угынаҥ. Светлана Васильевна бойыныҥ ӱлгеринде мынайда бичийт:\nУлу јылдыҥ кочкор айында\nКӧгӧргӧн таҥдак јарып турарда —\nКӧксуу аймактыҥ Сугаш јуртында\nБала туулган ак-јарыкка…\nАйланып чыккан кӱнге тӱҥейлеп,\nАдымды адаган адам Света деп,\nАлтай ады Чечек болзын деп,\nАдымды адаган энем, эркелеп…\n1979 јылда школды божоткон кийнинде Светлана Васильевна Горно-Алтайсктагы педагогический училищеге кирип, ӱредӱзин 1983 јылда тӱгезип, Улаган аймакка иштеп келген.\nКуркуным тыҥып, чыдап келеле,\nКуулгазын јӱрӱмге удура алтадым.\nӰредӱчиниҥ ижин талдап алала,\nУлаган аймакка иштеп мен келдим.\nИште кӧндӱгип, јаҥы јерде ӱренижип јӱреле, Василий Леонидович деген эрге туштап, биле тӧзӧгӧн. Байла, бу јиит оныҥ салымы болгон. Олор эмди эки уул чыдадып койдылар. Јаан уулы Эркемен Васильевич полицияда иштейт. Эзендей Васильевич адазыныҥ јолыла барган. Ол баштамы школдо физрук болуп иштейт. Светлана Васильевна бӱгӱн беш баркалу, олорды кӧрӱжип, чыдадыжып јӱрет.\nМында ла мени салым сакыган,\nМында ла мен эжиме јолуккам,\nМында ла мениҥ уйам тартылган,\nО-о, Улаган! О-о, Улу Улаган!\nӰй кижиниҥ ӱлӱӱзи эрјине,\nӰспей ӱйени улалтатан јаҥду.\nЭки балалу мен де эне,\nКӧбӧктӧр отогы меге быйанду.\nУгусты улалтар уулдар чыдаттым,\nУлустыҥ балдарын канчуузын таркаттым,\nКерек дезе баркам да бӱгӱн\nБаза ла мениҥ ӱренчигим…\nСветлана Васильевнаныҥ ӱредип турган јайаандык тема-сурагы «Алтай албатыныҥ чӱм-јаҥдарын ӱренчиктердиҥ кӧгӱс-кӧрӱмине јууктадары» деп адалат. Ӱч јыл кайра оныҥ ӱренчиктериниҥ кӧп јарымызы јакшы ӱредӱлӱ болгон. Олордыҥ ортозында 11 бала «отличник» болгон, 10 бала — «хорошист». «Бу класстыҥ ӱренчиктериниҥ једимдери кӧп, кылык-јаҥы тӧп, санаалу, јымжак болгон деп айдар эдим. Эне-адалары школго јаантайын келер улус болгон. Олорго быйанымды јетиредим» — деп, Светлана Васильевна куучындайт. Ӱредӱчиниҥ ӱренчиктеринеҥ Горно-Алтайскта Плакастыҥ адыла адалган республикан гимназияга кирип алган ла једимдӱ ӱренип тургандары кӧп. Мен сананзам, бу јаан иш, јаан једим. Анчада ла бойыныҥ алтай тилин тӧкпӧй-чачпай, балдарга једимдӱ ӱредип турганы — ол сӱреен јакшы.\nКезик эне-адалар болчомдорыла орустап куучындажат, ол неге де јарабас кылык деп канайда темдектебес. Кажы ла бала озо ло баштап бойыныҥ тӧрӧл тилин јакшы билер учурлу. Оныҥ кийнинде ӧскӧ албатылардыҥ он до тилин ӱренип алар арга бар.\nСветлана Васильевнаныҥ ӱренчиктери школдыҥ јӱрӱминде болуп турган солун керектерде акту кӱӱнинеҥ туружып турганын темдектеер керек. Јӱзӱн-башка кӧрӱлер, ярмаркалар, туштажулар, куучындар — олор јеҥӱчилдердиҥ тоозында. Ӱредӱчиниҥ ӱренчиктери 2010, 2014, 2018 јылдарда «Јылдыҥ ӱренчиги» деген кӧрӱде јеҥӱчил болуп чыккылады. 2018 јылда јакшы ӱредӱлӱ ӱренчиктери республикан кӧрӱниҥ јеҥӱчилдери болуп чыкпаган да болзо, је аҥылу сыйларла кайралдаткан. 2010 јылда 4-чи классты 20 бала божоткон. 2016-2017 јылдардыҥ ӱредӱлӱ јылында оныҥ ӱреткен балдардыҥ ортозынаҥ 11 бала ӱредӱзин «4» лӧ «5» темдектерлӱ тӱгескен. Јакшы ӱредӱзи учун медаль алган балдар база бар. Олор: Айсулу Тазрашева, Александра Конушева, Торко Каятова, Карина Чукина, Диана Челканашева.\nОйгор санаалу ӱренчиктеримле мен бай,\nОлордыҥ ортозында бар полицай.\nУзы бийик ӱредӱчилер де бар эмтир,\nКолы быйанду эмчилер де бӱттир.\nСлер ончогор — мениҥ једимим,\nӦйлӧрди ӧткӧн кайралым.\nКайра јолымда карарган ис,\nКаруузыган јӱректе арткан сыс.\nТоолоп ийзем — ӧткӧн јылдар 35,\nЈаҥыс сӧслӧ — бу ончозы ырыс.\nБалдарын ӱреткен эне-адалар\nЈаантайын јӱрет меге быйанду.\nАлкап айткан јымжак сӧстӧри\nКандый да кайралдаҥ бийик ле баалу.\nСветлана Васильевна јаҥыс ла ижине каруулу кижи эмес, ол анайда ок бастыра кӧрӱ-конкурстарда, аймак ичинде болуп турган јӱзӱн-башка керектерде акту кӱӱнинеҥ туружат. Билезиле волейбол ойнойт, кӧп керектерде спонсор-болушчы да болот. Эш-нӧкӧри Василий Леонидович аргачы болуп иштейт. Ого до болужын јетиретени база јаан иш. Је Светлана Васильевна кунукпас кижи. Школдо иштеп турала, Новосибирск калада НСИ-де ӱренип, «менеджмент» деп бийик ӱредӱ алды. Ол јайалталу кижи. 2016 јылда Кырлыкта «Алтай тилдиҥ ӱредӱчизи» деп кӧрӱ ӧткӧн болгон. Бу кӧрӱде ӱредӱчи экинчи јер алган. 2017 јылда «Ӱредӱчиниҥ јазы» деп республикан кӧрӱде јеҥӱчил болуп чыккан. Улаган аймактыҥ школдоры ортодо «Класстыҥ башкараачызы» деп кӧрӱниҥ ӱчинчи јеҥӱчили болуп чыккан.\nМынайып, јылдар ӧдӱп ле бараат. Ӱредип алган балдарыныҥ тоозы јылдаҥ јылга там ла кӧптӧйт. Јакшы ижи учун Светлана Васильевна кӧп кайралдарла кайралдаткан. Олордыҥ ортозында школдыҥ, аймактыҥ ӱредӱ аайынча бӧлӱгиниҥ, депутаттардыҥ аймактагы Совединиҥ, Эл Курултайдыҥ, иш, јонјӱрӱмдик корулаш ла эл-јонды ишле јеткилдеери аайынча министерствоныҥ, ӱредӱлик аайынча министерствоныҥ Кӱндӱлӱ грамоталары ла Быйанду самаралары бар. 2016 јылда Светлана Васильевна «Алтай Республиканыҥ нерелӱ ӱредӱчизи» деп кӱндӱлӱ атла адатты. Ол онойдо ок Улаган аймактыҥ баштапкы степеньдӱ медалиле база кайралдаткан.\nТӧрӧлим бийик баалады.\nТӧжиме алтын медальды\nӦйлӧ кожо јӱрӱм солунат,\nОныла коштой — некелте.\nЈана баспай иштейдим мен,\nЈӱрӱмим мениҥ — ченелте…\nУлаганныҥ баштамы школыныҥ директоры болуп Айана Рафаиловна Кеденова база канча јылдарга иштеп келди. Ол ӱренчиктери јакшы билгирлер алзын, ӱредӱчилер бойыныҥ узын, ченемелин кӧптӧдип турзын деген амадула башкарынып иштейт.\nКайкамјык бистиҥ школыбыс\nКабайдый меге билдирет.\nКожо иштеген кӧӧркийлер\nМынайда Светлана Васильевна тегиндӱ айтпаган. Ол кожо иштеп турган ӱредӱчилерин јаантайын тооп, керектӱ болужын јетирип турар кижи.\nСӱӱнедим, оморкойдым бу јӱрӱмге,\nАкту јӱректеҥ кӱӱнзейдим\nСу-кадык ла ырыс слерге!\nКӱрмеп чийген ӱлгерим\nКӱӱнерге слердиҥ јарызын,\nСананып тапкан сӧстӧрим\nСынарды слердиҥ сергитсин…\nМынайып, ижин ле балдарды, бу јӱрӱмди сӱӱген ӱредӱчи бойыныҥ ӱлгерлеринде кажы ла кӱнге, керекке баштаныжын айдып койгон. Мен Светлана Васильевнага, оныҥ кожо иштеп турган ӱӱрелерине јаҥыс ла јакшыны кӱӱнзеер эдим. Јаш ӱйени ӧскӱрип јаткан улустыҥ ижинеҥ кӧбизи камаанду. Ижигер једимдӱ, јӱрӱмдик јолыгар ачык болзын.