wikipedia
Рита Леви-Монтальчини (; 1919 јылдыҥ кандык айыныҥ 22-чи кӱнинде, Туринде —  јылдыҥ јаҥар айыныҥ 30-чы кӱнинде, Римде — итальян нейробиолог, физиология ла эмчиликте Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреады. Бу сыйды ол Стэнли Коэнле] кожо «ӧзӱштиҥ айалгаларын» ачкан учун (NGF) алган. Итальян республиканыҥ јаантайынга сенаторы.

Биографиязы 
Рита Леви (эјелери ле аказыла кожо  јылда ӧбӧкӧзин Леви-Монтальчини деп солыган) Туринде еврей сефара биледе чыккан, эјелери ийгистер болгон. Рита биледе тӧртинчи бала. Олордыҥ адазы Адамо Леви ( јылда јада калган) инженер-электрик, математик болгон. Адамоныҥ билези Казале-Монферрато деп јердеҥ болгон. Энези дезе Аделе Монтальчини — јурукчы, Асти деп јердеҥ.

 јылда Рита Леви-Монтальчини эмчилик-школды божодоло, Джузеппе Леви (—) деп физиологтыҥ болушчызы болгон. Је, удабай, Муссолининиҥ башкарузыныҥ Јасагы аайынча (еврей укту улуска билим ле ӧскӧ дӧ иштерде туружарга јарабас) оны ижинеҥ јайлаткан.

 јылда Рита Леви-Монтальчининиҥ билези Флоренция јаар јӱре берген. Туринге ойто јӱк ле јуу божогон кийнинде јангандар.

 јылдаҥ ала ол Сент-Луисте Вашингтонныҥ университединде иштеген.  јылдаҥ ала ол ондо зоологияныҥ ассоциированный профессоры,  јылдаҥ ала профессор.

 јылда Рита Леви — ЕМВО-ныҥ турчызы. Америкада кеендиктиҥ ле билимниҥ академиязыныҥ турчызы, онойдо ок США-да НАН-ныҥ турчызы (), ондо ок Рита Леви тӱӱкиде 10-чы ӱй кижи-турчы болгон.

 јылда ол, атеист те болзо, билимниҥ Папский академиязыныҥ баштапкы ӱй кижи-турчызы болгон.
 јылда билимниҥ Француз академиязыныҥ иностранный турчызы.

 јылда «Лондондо каанныҥ биригӱзиниҥ» турчызы.

Итальян Республиканыҥ Сенадыныҥ эҥ узак иштеген турчызы, солцентристтердиҥ коалициязын јӧмӧгӧн.
 јылда «Кижиликти ајарынзын деп». (« Предупреждение человечеству») кол салган.
Ританыҥ аказы — Джино (Луиджи) Леви-Монтальчини (—), јарлу архитектор;
эјези, ийгистиҥ келтейи — Паола Леви-Монтальчини (—), јурукчы;
экинчи эјези — Нина (Анна) Леви-Монтальчини, ол керегинде Рита Леви автобиографиялык бичик чыгарган;
бӧлӧзи — Еуджения Сачердотс де Лустиг (—) аргентинаныҥ билимчи-эмчизи, Рита Леви-Монтальчини бӧлӧзиле кожо эмчилик-школдо ӱренеле, Туринниҥ университединде гистолог Джузеппе Левиниҥ шиҥжӱ-ӧмӧлигинде иштеген, олорло кожо Сальваторе Лурия ла Ренато Дульбеко болгондор).

Кайралдары 
  — Max Wein stein Award, United Cerebral Palsy Association;
  ― Фельтринеллиниҥ сыйы;
  — William Thomson Wakeman Award, National Paraplegia Foundation;
  — Розентилдиҥ сыйы;
  — Луиза Гросс Хорвицтиҥ сыйы, Колумбияныҥ университеди;
  — Ралф Жерардыҥ сыйы
  — Альберт Ласкердиҥ фундаментал эмчилик шиҥжӱлер учун сыйы;
  јылдыҥ јаан изӱ айдыҥ 7-чи кӱни — «Итальян Республикага экелген једимдери учун» деп орденниҥ командоры;
  јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 31-чи кӱни — «Кеендик ле ӱредӱликте једимдер учун» деп алтан медаль;
  — США-ныҥ национал билимдик медали;
  јылдыҥ чаган айыныҥ 8-чи кӱни — «Итальян Республикага экелген једимдери учун» деп орденниҥ Јаан крести;
  — Ӱстӱги Советтиҥ билим шиҥжӱлер учун алтын медали;
  јылдыҥ кичӱ изӱ айыныҥ 6-чы кӱни — Кеендик ле билимде једимдери учун алтын медаль;
  — Leonardo da Vinci Award, European Academi of Sciences (баштапкы алган кижи);
  — «Кӱндӱлӱ легионныҥ Улу офицери» (Франция).

Јуруктардыҥ кӧмзӧзи

Ајарулар

Тайантылар 

Ӱй улус Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреаттары
Италияныҥ билимчилери
Нобельдиҥ физиология ла эмчиликте сыйы