CC 20220801
«Земский доктор» программала талдама врачтар келет - altaicholmon\n«Земский доктор» программала талдама врачтар келет\n«Земский доктор/фельдшер» деген федерал про-грамма «Су-кадык» деп национальный ӱлекер аайынча ӧткӱрилет. Амадузы — специалисттерди јурт јерлерде иштеерине јилбиркедери. Бу программа озо баштап ондо јӱк ле јиит специалисттердиҥ туружарын темдектеген болгон. Је ӧткӧн јылда јаштары аайынча тудулар токтодылган, ченемелдӱ улусты бу ишке јилбиркедер јарамыкту айалга табылган. Онойдо ок ӱлекер јурт јерлерге ле оогош калаларга келип, мында беш јылдаҥ ас эмес ӧйдиҥ туркунына иштеген врачтарга 1 млн салковойдоҥ чыгарарын темдектеген.\nАлтай Республикада бир ле катап берилетен компенсация тӧлӧмирлер башка-башка. Темдектезе, Јака Тӱндӱктиҥ јерлерине тӱҥдештирилген јурт јерлерге иштеп келген врачтарга тӧлӧйтӧн тӧлӧмирдиҥ кеми — 2 млн салковой, фельдшерлерге — 1 млн салковой. Республиканыҥ ыраак ла једерге кӱч јерлериндеги јурттарга иштеп келген врачтарга тӧлӧйтӧн акчаныҥ кеми 1,5 млн салковой, фельдшерлерге — 750 муҥ салковой акча-манат.\nУниверситетти эмезе колледжти божодып, јурт јерге иштеп келерге јаҥы ла јолына чыккан медиктердиҥ ончозы тидинбези јарт. Је ондый да болзо, чыгарылып јаткан јӧмӧлтӧ-болуш акча аймактыҥ эмчиликтерине ле ФАП-тарга иштеп келерине јилбиркедишти кожот. Онойдо ок бистиҥ тала бойыныҥ кеениле, јаражыла, ару кейиле, токыналу, амыр-энчӱ јадын-јӱрӱмиле танылу, јарлу ине.\nБу јуукта бис Турачактыҥ эмчилигине иштеп келген јаҥы доктор Захар Белековло куучындаштыс. Оныҥ айтканыла, ол 1-кы курста ӱренип тура, бу программада туружарга бек шӱӱп алган ла тӧртинчи курстаҥ ала иштеерге эптӱ, јарамыкту јерди бедиреген. Турачак дезе оны иштеги айалгазыла, онойдо ок јер бойы јилбиркеткен. «Мынаҥ озо јылдарда најыларымла кожо улай ла Алтын Кӧлдӧ амырап туратаныс. Амыраш меге сӱреен јараган. Оныҥ учун бери јаантайын јадарга, иштеерге не кӧчпӧс» — деп, бойы јартамал этти. Чындап та, Захарла канайып јӧпсинбес, Турачак аймак сӱреен јараш јер ине. Јербойыныҥ улузы оны «Ийде-кӱчтиҥ јери» деп адап турганын јолду деп айдар керек.\nЈиит специалистке эмеш ыраада кӧрзӧ, качан ол билелӱ, балдарлу болзо, мында да Турачак бойын мактулу, ӧзӱмдӱ деп кӧргӱзер аргалу. «Бисте ӱредӱлӱ школ, санаттыҥ школы тыҥытту. Биске бастыра Россиядаҥ сӱреен кӧп кӱӱчилер, јурукчылар келет, балдарды ӱредет, таскадат. Онойдо ок јербойыныҥ јайаан јайалталары бастырароссиялык кӧрӱ-маргаандарда баштапкы јерлерге чыгат. Специалист-терди јилбиркедерге ондый јӧмӧлтӧ акча керектӱ, је ого мында артарга, иштеерге, јадарга культуралык, јондык тузалу јерлер база керектӱ. Иштиҥ кийнинеҥ чӧлӧӧ ӧйди ӧткӱрери база јаан учурлу ине, ондый јерлер бисте јеткилинче» — деп, Турачак аймактыҥ эмчилигиниҥ баш врачы Мария Тришина аҥылап темдектеди.\nМария Николаевна онойдо ок «Земский доктор» деген программа эмчиликте иштеер улус једишпей турган айалганы јакшы јаны јаар кубултты деп айтты. 2012 јылда, качан бу программа јаҥы ла јолына чыгарда, эмчиликке бир ле ӧйдӧ 8 врач иштеп келген. Јиит улус эмчиликтиҥ ӧмӧлигине келип, кӧнӱ иштей берген. Эҥ ле учурлузы, јарамыктузы — олор байагы беш јылын ак-чек иштеп, бир ле ӧйдӧ берген компенсация тӧлӧмириле јадар јерлерин алган, мынаҥ барары јанынаҥ сананбай да јат. Олор мында ла иштеер амадулу, кӱӱндӱ. Бу ок ӧйдиҥ туркунына олор ӧмӧликте бойлорын јаҥыс ла јакшы јанынаҥ кӧргӱзет, бойыныҥ молјуларын ак-чек бӱдӱрет ле эмденип тургандар да олорды јарадат.\n«Мындый программа бар болгоны сӱреен јакшы, не дезе, оныҥ шылтузында кӧп аймактарга ченемелдӱ докторлор келген. Ӧткӧн јылда бис ишке педиатрды, быјыл база бирӱзин алдыс. Врачтар артык болбой јат, биске баштангандарды акту кӱӱнистеҥ ишке аладыс, ӧмӧ-јӧм иштеерге бис белен» — деп, Мария Тришина айтты.\nПрограммада туружарга кӱӱнзегендерге јаштары аайынча тудулар токтодылган да болзо, бу программала кӧп лӧ јаны медӱредӱлӱ учреждениелерди божоткондор јилбиркеп јат. Јурт эмчиликтердиҥ башкараачыларыныҥ айткандарыла, олорго онызы карын да эптӱ, јарамыкту. Нениҥ учун дезе јиит специалисттердиҥ су-кадыгы да, ишке каруулузы да јакшы. Олорды бойыныҥ молјуларын чокым, чындык бӱдӱрерге ӱредип, таскадып аларга јараар. «Мен јииттерди бойымныҥ ла балдарым чылап ӱредедим, билеримди-билгиримди бередим. Олор качан да, кандый да ӧйдӧ оору улуска ајарыҥкай болуп, болужып јӱрзин. Кижиде талон јок то болзо, бир эбин табып болужарына ӱредедим. Коштой иштеп јаткан улусты тооп, баалап јӱрзин. Бир сӧслӧ, мен телекейди канайда кӧрӧдим, олорды онойдо ло ӱредедим. Эҥ бажында сӱӱш, тоомјы турар учурлу» — деп, М. Тришина куучындады.\n«Земский доктор/фельдшер» деген федерал программа иштеген ӧйинеҥ ала бойыныҥ јарамыктузын кӧргӱскен ле кӧргӱзет. Шак бу программаныҥ шылтузында јурт јерлерде медболушты аларга чик јок јеҥил боло берген. Иштеер улус једишпей турганы јанынаҥ айалга араайынаҥ оҥдолып, ордына кирет. 2019 јылда аймактардыҥ эмчиликтерине 26 врач ла 7 фельдшер иштеп келген. Ӧдӱп јаткан јылда мындый компенсация акчаны 7 врач ла 1 фельдшер алды.