CC 20220801
«Эртенгизи — бойыстыҥ колыста...» - altaicholmon\nJурттыҥ бойында школ јок болгонынаҥ улам балдар Чопоштыҥ школында ӱренгилейт. Алтанга јуук баланы автобус кӱнӱҥ ле таҥ эртен урокторго апарып, тал-тӱште ойто кайра экелип јат. Бойында кӧлӱктӱ эне-адалар балазын ӱзеери ӱредӱликке јӱргизип, бойыныҥ арга-кӱчин тузаланып, балазын катап ла Чопош јаар апарат. Мынаҥ озо клубтыҥ туразында бир класста эки сменала баштамы класстар ӱренген. Jе ӱредӱликтиҥ некелтелерине бу класстар келишпей турганынаҥ улам, эмди балдар Чопоштыҥ школында ӱренет.\nКанча јылдарга улай Себи-Оозы јурттыҥ старостазыныҥ каруулу ижин Галина Владимировна Козорезова бӱдӱрет. Эмди бу кижиге 66 јаш. Jуртты јарандырары, оны ӧрӧ тартары, ӧскӱрери јанынаҥ кӧп сананып, старостаныҥ алдында келер ӧйгӧ бу сурактарла колбулу кӧп амадулар тургузылган. Эл-јонло бир шӱӱлтеге келип, олорло јӧптӱ иштейтени Галина Владимировнага јаҥы ачылта эмес. Ол мынаҥ озо кӧп јылдардыҥ туркунына Чопоштогы јурт јеезениҥ депутады болгон. Ветерандардыҥ биригӱзин эмдиге башкарат.\nJурт јерде кандый уур-кӱчтер туштайт? Чопоштогы јурт администрация Себи-Оозы јурттаҥ 7 беристеде, аймактыҥ тӧс јурты 50 кире беристе ыраагында турат. Jуртта кӧп сабазы јаан јашту улус јадат. Кандый ла сурагыла олор Галина Владимировнага баштанат. Jаан јашту улуска јорыктаарга кӱч, оныҥ учун староста сурактарды јууп, бирӱзин де тууразында артыргыспай, аайына чыгат.\nJаантайын ајаруда турган курч сурактардыҥ ла баштанулардыҥ бирӱзи — электроотло колбулу. Электроот ӧчкӧндӧ, тура ла јӱгӱреле, јазап берер кижини табары кӱч керек. Оныҥ учун аймактыҥ тӧс јуртынаҥ специалист алдыртарга келижет. Сууалгыштар јанынаҥ эмеш кӱчтер болгон, је аймактыҥ јааны А. Л. Механошинаныҥ болужыла сууныҥ сурагы эмди турбай јат.\nОдынга ла тудум иштерге агаш алары база бир јаан сурак. Оныҥ биледин аларга, канча базарыҥ, канча јерге кирериҥ, темдектедип чаптыртарга да канча кире ӧй барып јат. Галина Владимировнага агаш ээлемниҥ бӧлӱгиниҥ специалисттериле оныҥ учун база јаантайын туштажып, иштеерге келижет.\nJуртта да јаткан болзо, иштейин дегенде, ишти таап ла албай. Jиит уулдар агашла узанар, тура-мылча тудуп садар. Пилорама да ачып алган јииттер бар деп, Галина Владимировна куучындайт. Олордыҥ ижи кӧндӱгип калган, билери, ченемел-узы да јаанаган. Удабас ла јылулар келзе, јурттыҥ тӧс оромында турган клубтыҥ јанында јаҥыртулар башталары темдектелген. Пилорамада иштеп турган уулдар бу иште акту кӱӱниле туружар болгонын староста оморкоп айтты. Не дезе, кичинек јурттыҥ бойы ӧткӱрип турган јаан байрамдары бар. Темдектезе, Масленица. Ол Себи-Оозында јӱк ле блиналар јиириле ӧтпӧй јат. Бу байрам белетелген бир јаан сценарий аайынча ӧдӧт. Jе клубтыҥ јанына байрам кӧрӧргӧ, јуулган улуста бут тыштандырып отурар јер јок. Айдарда, келер ӧйдӧ мында узада отургыштар јазалып, сцена тургузары темдектелет. Мынаҥ озо сцена клубтыҥ тепкижинде болгон… Кажы ла јуртта Масленицада јаҥжыккан аайынча сыйлар белетелген столмо турат. Бу јуртта мынаҥ озо столмоныҥ ордына карагайга чыккылаган болгон болзо, быјыл клубтыҥ одожында килеҥ столмо тургузылды.\nТургуза ӧйдӧ јурттыҥ библиотеказыныҥ ишчизи хореографка заочно ӱренип, ижиле коштой балдарды бијелеерине ӱредип туру. База бир келин балдарды јураарына ӱредет. Бу ончозы кандый да ишјал јогынаҥ ӧткӱрилип турганын Галина Владимировна темдектеди. Школдогы уроктордыҥ кийнинеҥ балдар баскындабазын јеткилдеп, ӧйди тегин эмес, бойына тузалу эдип ӧткӱрерине тазыктыру иш ӧдӱп турганы јакшы баштаҥкай. Билелик сурактар мынайып кӧрӱлип, Себи-Оозы јуртта ајару јок артпай турганы ӧскӧ јурттарга јозок болот.\nКлубтыҥ туразыныҥ бир кыбында јуртта јаткандардыҥ болужыла «Русская изба» деп музей ачылган. Кемде кандый озогы казан-айак бар, ончозын экелгениниҥ шылтузында, јакшынак музей јазалып калды.\nБу јурттагы Jеҥӱниҥ паркында кичинек кереес-памятник бар. Оныла коштой Jеҥӱниҥ кӱнинде кӧдӱрип турган мааныныҥ столмозы туру. Jууныҥ јылдарында чыккан бир кижи ле јууда турушкан улустаҥ бир ветеран ол мааныны кӧдӱрип јат. Быјыл мында јаҥыдаҥ јаан иштер ӧдӧри темдектелет. Беседка, отургыштар кадалар. Мында ла оогош балдарга ойноор площадка јазалар. Бу ончо иштерде анчада ла јаан јашту улус эрчимдӱ туружат. Jииттердиҥ бир канчазы ижинде, артканы мындый иштерде туружарынаҥ кыйыжып турганы јарталды. Jе бу ла чоттолгон иштерде ӧмӧ-јӧмӧ иштеген болзо, ол ло јииттердиҥ бала-барказы мында ойноп јӱрерине јарамыкту јер боло берер эди. «Эртенгизи — бойыстыҥ колыста» деп, Галина Владимировна тӱп-шӱӱлтезин айтты.