CC 20220801
08.12.2021 - altaicholmon\nШабалин аймактыҥ Чаргы јуртында бойыныҥ агаш туразында јайалталу јурукчы Раиса КУЛАКОВА јуртайт. Јаан эмес агаш туразыныҥ эжиги оныҥ бойыныҥ ӧзӧгиндий јаантайын ачык. Ол улустаҥ јалтанарга-чочыырга да, туш кӧстӧҥ та нени де јажырарга да темикпеген. Айыл ээзи эпши сакыбаган айылчыларды кайкап та кӧргӧн болзо, је бир сӧс айтпады. Кенетийин келген улус, ӱзеери фотоаппаратту болзын, кайкамчылу эмей.\nКажы ла јыл, јаҥар айдыҥ 3-чи кӱнинде, Кенек улустыҥ телекейлик кӱни темдектелет. Кӧп сабазында бис, эзен-амыр јӱргендер, јаныста су-кадыгынаҥ уйан улус барын ајарбайдыс. Олор кандый айалгада јадып турганы, эм-томго, аш-курсагына акча-манат бары-јогы кезик улусты санааркатпайт. Је ол ок ӧйдӧ андый улус јаантайын кӧрӱ-конкурстарда туружып, спортло тазыктырынып, јеҥӱлӱ јерлерге чыгып турганы — оморкодот. Андыйлардыҥ тоозында ады-јолы\nКалыгыныҥ чындык кызы ла коручылы\nБистиҥ тергееде эткен иштериле, јеткен једимдериле, айткан сӧстӧриле јарлу, кӧрӱмјилӱ улус бары оморкодулу. Айдарда, онызы јаан эмес калыгыстыҥ ӧзӧги ӧчпӧгӧнин, укаа-санаазы курч артканын керелейт, келер ӧзӱми токтобос, ичкери јолы ӱзӱлбес деген ижемји берет. Ондый улустыҥ тоозында Алтай Республиканыҥ билиминиҥ нерелӱ ишчизи, химический билимдердиҥ кандидады, туба калыктыҥ јаан јаштуларыныҥ бирӱзи Анастасия Семёновна ТОДОЖОКОВАНЫ адаарга јараар. Анастасия\nТилге јилбӱни – иш ажыра\nТил улустыҥ бой-бойлорыла куучындажар-эрмектежер учуры јаан эп-арга болуп јат. Ол онойдо ок кажы ла калыктыҥ эрјинеге бодолду кӧгӱс байлыгы, туузылбас-тӱгенбес энчи-байлыгы. Кижиниҥ чын ла чике куучындаарыныҥ-бичиириниҥ ӧзӱминиҥ ле тилиниҥ байлыгын элбедер јаан учурлу арга деп айдарга јараар. Шак оныҥ учун тил кижиниҥ ижиниҥ башка-башка бӱдӱминде-бӧлӱгинде сӱрекей јаан учурлу ла оныҥ ижине аҥылу ајару некеп јат.\nКырлыкта ондый кижи јуртаган\nJаан jаштулардыҥ айлыгы билдирбезинеҥ ӧдӧ берди. Бистиҥ ороондо мындый јаҥжыгу барыла оморкоп, мен бистиҥ jуртта jаткан Тöгӱнчи Ажанаровна Ажанарова керегинде бичип ийерге санандым. Бу ӧрӧкӧн 94 jаш jажап, ак-jарыктаҥ быjыл кышкыда ырап калды. Тöгӱнчи Ажанаровна 1926 jылда кандык айдыҥ 20-чи кӱнинде Кан-Оозы аймакта Кырлык jуртта кеен, jараш ар-бӱткендÿ Шиберти деп jерде чыккан. Адазы — Ажанар\nКанаттарыҥдый эки тайагыҥла кайдаар ла једериҥ\nКанаттарыҥдый эки тайагыҥ кайып учар арга бербезе де, кырларды керий базып, айландыра ар-бӱткенниҥ јаражын, кандый ла ӧйдӧҥ камаанду куулгазынду ӧҥдӧрлӧ кубулганын кӧрӱп, ийде алынып јӱрер арга берет. Тӱндӱк (скандинав) базыт эрчимдӱ, су-кадык јӱрӱм јӱрер эп-аргалардыҥ эҥ јеҥил, эҥ эптӱ, эҥ таркаган бӱдӱми болуп, текши ороон ичиле (телекей де ичиле дезе, јастыра болбос) элбеде таркайт. Бистиҥ