Дунаем тетых цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэр акIышъо шъоу иIэмкIи зэфэмыдэхэу, ятеплъэкIи зэфэмыдэхэу ыкIи ахэр зэкIэ бзэ зэфэшъхьафхэмкIэ гущыIэхэу. Ахэр зэкIэ ежь – ежьырэу къэхъугъэхэу щытэп, ахэр зэкIэ Тхьэм къыгъэхъугъэхэу щытых. Алахьыр фэягъэмэ ахэр зы лъэпкъэу, зы шъо яIэу акIышъокIи, абзэкIи, ятеплъэкIи зэфэдэхэу ышIын ылъэкIыщт гъагъэ. Ау ар Ежь Тхьэ лъэпIэшхом зэриIуагъэу, дунаим цIыф лъэпкъ зэфэмышъхьафхэр тетынэу ары. Мыщ дэжьым упчIэ къэуцу: Сыда ахэр Алахьым аущтэу къызфигъэхъугъэхэр бзэ зэфэшъхьафэу, шъо зэфэшъхьаф яIэу, хэбзэ зэфэшъхьафхэр яIэу? Ащ иджэуап зыгорэм къыугупшысыгъэу щытэп, Ежь Алахьым КъурIаным моущтэу джэуап къыритыжьыгъэу щыт:\n«О цIыфхэр! Тэ шъухъулъфыгъэу, шъубзылъфыгъэу шъукъэдгъэхъугъ, шъузэрэшIэным пае цIыф лъэпкъыхэу, лIакъохэу шъудгощыгъ. Алахьым ыпашъхьэ шъуащыщэу анахь щыцIыфышIур Тхьам ищынагъо лъэш зэхэзашIэрэр ары. Алахьым зэкIэ ешIэ, зэкIэмэ ащыгъуаз». ( «Алхьуджурат», 49:13)\nАлахьым аятым къыщихигъэщыгъ - Алахьыр ары цIыфхэр къэзгъэхъугъэхэр. Ащ шъэфыныгъэ хэлъ. Ащ цIыфхэр къызкIигъэхъугъэхэр лъэпкъ зэфэшъхьафхэу зым - зыр ебэнызэ, ежьхэмэ ялъэпкъ адрэхэмэ анахь зэрэдэгъур къыхагъэщыным паеп, е ежьхэмэ ялъэпкъ фэдэ щымыIэу зышIошIыжьынхэм паеп, адрэ цIыф лъэпкъхэр агъэцIыкIунхэу арэп, ежь цIыфхэр зэрэшIэнхэм пае. Джары ащ шъэфэу хэлъыр.\nАдыгэхэр – адрэ цIыф лъэпкъхэм афэдэу Алахьым къыгъэхъугъэхэу щытых, адрэ цIыф лъэпкъхэм тэ анахь дэгъоуи тыщытэп, ащ фэдэ тIонэуи шъхьафитныгъэ тиIэп. ЗэкIэ лъэпкъымэ анахь дэгъур, зэкIэмэ апшъэ кIорэр Алахьым аятым къыщыхигъэщыгъ, Алахьым анахь фэпщылIэу – шIошIхъуныгъэ зиIэу, Алахьым нахь пэблагъэр ары.\nЗагъорэ упчIэ къэуцу: « Сыдэущтэу зэзэгъыхэра адыгагъэмрэ Динымрэ?» Динымрэ адыгагъэмрэ зэпэуцужьхэу, зэпэшIуекIохэу, зэмызэгъыхэу щытыхэп. Убыслымэнмэ - ащ къикIырэп узэрэадыгэр пщыгъупшэнэу, адыгагъэ зэмыхьанэу щытэп. Шэн зэхэтыкIэу яIэхэм адыгэхэми е нэмыкI цIыф лъэпкъхэми Ислъам Диным пэмышIуекIоу, пэмыуцужьхэу щытмэ ахэр бгъэцэкIэнхэ фае. Алахьым иIэшIагъ Диныри, Ащ цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэр зэриIэшIагъэм фэдэу, ау ахэр зым – зыр пэуцужьынхэм фэшIэп.\nАу зым зыр пэбгъэуцужьэу узыфежьэкIэ, зым нахьи адрэр ыпэ ибгъэшъы зыхъукIэ ащымыщ горэхэр ахэбгъахьэхэ зыхъукIэ джащыгъум Динымрэ адыгагъэмрэ зэпэуцужьых. Алахьым ахэр зэпэгъэуцужьыхэу къыгъэшIыгъэхэп.\nМыщ дэжьым зы Iоф горэ къыхэдгъэщын фае. Тэ адыгэхэмкIэ тилъэпкъы лъэшыщэу тырэгушхо, ащ ыпкъы къикIэу илыягъэу пэгагъэ къызхэтэгъафэ. Ащ фэдэ еплъыкIэ ахэмэ зыкIяIэр ялъэпкъ шIулъэгъуныгъэу фыряIэм къыхэкIэу ары, ау ащ фэдэ еплъыкIэхэр тэрэзыхэп.\nЗыгорэм ыIонкIи мэхъу: «Сыда зыкIэмытэрэзыр? Сэ силъэпкъ шIу сэлъэгъу, сэ силъэпкъ сыщытхъунэу сыфай, сыдеIэнэу сыфай». Диным уилъэпкъ шIу умылъэгъунэу, ащ ихэхъоныгъэ улъымыбэнэнэу, къэмыIэтынэу, Iоф дэгъухэр фэмышIэнэу ыIорэп. Уилъэпкъи шIу плъэгъуным зи емыкIу хэлъэп, убзэ рыгущаI, хэбзэ дахэу уилъэпкъ иIэхэр гъэлъапIэ. Ау Диным къыригъэкIурэп нэмыкI цIыф лъэпкъыхэм уадэхьащхэу, пхъэтэпэмыхьы пшIыхэу, зыгорэхэр апыпIуахьыхэу, бгъэцIыкIухэу уатегущэIэныр!\nО уилъэпкъ шIу лъэгъу, гъэбай, зэрэхэбгъэхъощтым ыкIи зэрэбгъэдэхэщтым пылъ, ау адрэ цIыф лъэпкъхэм уадэмыхьащх, умыушъхьакIух. КъурIаным къыкIигъэлэтхъыгъэу щыт зэремыкIурэр, зэрэхьэрамыр нэмыкI цIыф лъэпкъхэр пхъэтэпэмыхьэу, кIэнэкIалъэу уафыщытынэу зэрэмыщытыр. Ау цIыфэу зыIорэр «сэ адыгагъэ шIу сэлъэгъу, силъэпкъ шIу сэлъэгъу» ащ фэдэу шъыпкъэныгъэ фыриIэу ар къызэрэиIоу щытымэ, ащыгъум ибзэ рэрэгущаI, икIалэмэ ыбзэ арерэгъашI, адыгэ хабзэхэр ерэгъэфедэх, ау ащ фэдэхэр зи ымгъэцакIэу, сыдми «сэ адыгагъэ шIу сэлъэгъу, тэ адыгэхэмкIэ адрэхэмэ танахь дэгъу» еIокIэ ащ мэхьанэ зи иIэп, псэкIод къигъэхъагъэ мэхъу, зы Iофи лъигъэкIотагъэ хъурэп.\nУилъэпкъ шIу зэрэплъэгъурэр къыхэбгъэщыным пае адрэ цIыф лъэпкъхэр уушъхьакIухэзэ къэбгъэлъэгъонэу щытэп, ащ икультурэ ихэгъэхъонкIэ е хэбзэ дахэу иIэхэмкIэ къыгъэлъэгъонэу щыт.\n«О шIошъхъуныгъэ шъыпкъэ зышIыгъэхэр! Хъулъфыгъэхэр хъулъфыгъэхэм адэрэмыхьащхых: Ахэр адырэмэ анашIунхэкIи хъун! Бзылъфыгъэхэри бзылъфыгъэхэмэ адэрэмыхьащхых: Ахэр адырэмэ анахьышIунхэкIи хъун! Шъор – шъорэу шъунапэ тешъумыхыжь, цIэ лыехэр зэфэшъумышIыжьых. Диным ыуж « щыкIэгъацIэ» уиIэныр къэрарынчъагъ ! КIэмыгъожьыхэрэр мызафэхэр ары». («Алхьуджурат», 49:11)\nМы аятымкIэ къихигъэщигъ:\nАпэрэмкIэ, нэмыкI лъэпкъыхэмэ уадэхьащхынэу, бгъэцIыкIунхэу зэрэмыхъущтыр.\nЯтIонэрэмкIэ, зы бзылъфыгъэхэр нэмыкI бзылъфыгъэхэмэ атегущэIэныхэр, агъэцIыкIуныхэр зэрэмыхъущтыр.\nЯщэнэрэмкIэ, зыгорэм урыгущэIэныр: ар е жэкIэ, е ыкIыбыкIэ Iэ фэбгъэлъагъозэ, е нэкIэ зыгорэ пыпIуахьэу, бгъэцIыкIоу, ахэри ахахьэх мы аятым къыхигъэщыгъэмэ.\nЯплIэнэрэмкIэ, зы цIэ горэхэр къэуугупшысыныр, афэусыныр, агу римыхьырэмкIэ уяджэныр, ари зэрэмыхъущтыр къихигъэщыгъ.\nЯтфэнэрэмкIэ, мыщ фэдэхэр зыгъэфедэрэр, мыщ фэдэхэр зыгъэцакIэрэр фасикъ мэхъу, тобэ къымыхьыжьмэ, кIэмгъожьмэ. Фасикъыр - цIыф дэй, цIыф мытэрэзэу мыхъун Iофхэр къызыхафэхэрэр ары.\nХэукъоныгъэхэу мы аятым къихигъэщыгъэхэр нэмыкIхэмэ ялъытыгъэу нахь дэгъоу зыплъэгъужьыныр, уилъэпкъ нахь дэгъоу плъэгъуныр, уадэхьащхыныр, нэмыкI горэхэмэ уатегущыIэныр, ащ фэдэхэр Диным пымылъ закъохэм Диныр къызыгурымыIорэ, фэмыщагъэхэу щыт закъохэмэ ащ фэдэхэр къяхъулIэрэп, ау ащ фэдэ хэукъоныгъэр къызхафэхэри быслымэнэу, намазыр ышIэу, нэкI ышIэу, хьаджым кIоу, жакIэ къызтыригъакIэу мэхъух. Ары тхьамыкIагъор, ары дэир. Сыда? Диныр икъоу къызэрэгурымыIорэм къыхэкIыкIэ. Намаз ешIыми, хьаджым макIоми, жакIэ къыгъэкIыгъэми ащ фэдэ хэукъоныгъэхэр къахафэх икIи а хэукъоныгъэхэмэ Iоф инэу ямыплъыхэу Iоф цIыкIухэу яплъы. Ары узтещынахьынэу щытыр мы Iофым.\nЗыгорэхэр егупшысэх Диным къыгъэуцоу, химыгъахьэу лъэпкъым ихъишъэ, ишэн – хабзэхэм зэрар арихэу, цIыфхэр Диным ыужы къыригъанэхэу. Зыгорэхэри егупшысэх Диныр зылэжьырэ цIыфмэ апкъ къикIэу лъэпкъым ихъишъэ, е зэхэтыкIэ хабзэхэм щыгъупшэныгъэхэр афэхъухэу. Джащ фэдэхэр зигупшысэм хэукъоныгъэ ешIы. Ащ фэдэ гупшысэхэр зиIэн зылъэкIыщтыр Диныр зымылэжьэу е зылэжьыхэрэм апэуцужьхэу, Диным ипыйхэу, езаохэу щытыхэр ары.\nДиныр зылэжьэу хэукъоныгъэхэр зышIырэмэ, а хэукъоныгъэ горэхэр хашIыхьэхэу щытмэ ежь ялажь нахь, Диныр телъхьапIэ арэмышI. Ау ежь быслымэным хэукъоныгъэу ышIыгъэр ежь ыпщыныжьын фае. Хэукъоныгъэ зышIыгъэр ары бгъэкъощэн фаер нахь зэкIэ быслымэнхэр бгъэкъощэнэу щытэп. ЗэкIэ быслымэнхэр зы шъолъыр рыбгъакIохэу, зы цIыф закъо горэм хэукъоныгъэу иIэм пае Диным зэкIэ тешъумылъхь. Джащ фэдэ къабзэу лъэпкъым щыщэу зы нэбгырэ мыхъун ышIагъэу щытмэ, а зы нэбгырэм ихэукъоныгъэкIэ зэрэлъэпкъ шъуемыплъ. А зы нэбгырэм изекIуакIэкIэ хэукъоныгъэ горэу ышIагъэмкIэ зэрэлъэпкъэу шъуеплъымэ – ар тэрэзэп.\nЗы нэбгырэ къызышIошIыжьын ылъэкIыщтэп лъэпгъэу къызыхэкIыгъэр зэкIэ зи хэзыгъэ имыIэу дэгъухэу. Джащ фэдэ къабзэуи пIон плъэкIыщтэп зэрэ лъэпкъэу дэинэу. ЗэкIэ цIыф лъэпкъыхэм цIыф дэгъуи дэи яI. ЩыIэх цIыф лъэпкъхэр ер къатекIоу, джащ фэдэуи щыIэх цIыф лъэпкъхэр шIур къатекIоу. Зы лъэпкъхэм цIыфышIухэу ахэтыхэр къебэкIыхэуи, адрэ лъэпкъхэм нахь къемэкIэкIэуи.\nАдыгэхэм уакъытегущыIэны зыхъукIэ ахэр купиплIэу уугощышъущтых. Нэбрэ пэпчъ къыхихын ылъэкIыщт ахэмэ анахь дэгъур, нахь тэрэзыр.\n1. Адыгагъэр хэлъ, ау пэчыжь Диным.\n2. Диныр елэжьы, ау адыгагъэ хэлъэп.\n3. Дин лэжьыными пэчыжь, адыгагъи хэлъэп.\n4. Адыгагъэри хэлъ, Диныри елэжьы.\nАужырэ купым хахьэрэм хэукъоныгъэ ышIырэп. ЦIыфэу акъыл зиIэм, шъыпкъэныгъэ зиIэм, дэгъоу егупшысэрэм аужырэр ары хихыщтыр Диныр икъоу хэлъэу, диныр ыгъэцакIэу, джащ фэдэуи адыгагъэ хэлъэу ыкIи ыгъэгумэкIэу илъэпкъэгъумэ яIоф, адеIэу щытмэ - ар сыдырэ лъэпкъым пае ащ фэдэу зэрэщытри, адыгэми апае ащ фэдэу зэрэщытри - ар акъылкIэ егупшысырэм къыгурыIонэу щыт.\nАдыгэмэ ахэтых, зыщыпсэухэрэм емылъытыгъэу Диныри ылэжьэуи, ау икъоу диныр къызэрэгурымыIорэм къыхэкIэу, шIэныгъэ зэримыIэм къыхэкIэу, къыщэхъу адыгагъэм хэлажьэмэ, адыгабзэм дэгъоу хэлажьэмэ илъэпкъогъумэ апае лажьэмэ - ар диным къемзэгъоу аущтэу къыгурэIо. Ар аущтэу зыфэхъурэр Ислам Диныр икъоу къызэрэгурымIорэр ары, хьауми къуанщэу къызэрэгурыIуагъэм къыхэкIэу ары. Къызэрэхэдгъэщыгъэм фэдэу мы тIур зэуи зэпыуцужьхэу щытыхэп.\nЫкIэкIэ зэфэхьысыжь тшIымэ къыхэдгъэщын тлъэкIыщт хэгъэунэфыкIигъищ, тынаIэ зытетыдзэн фаехэу:\n1. ЦIыфым урыгушхоным е узщыгушхожьын зыщыплъэкIыщт закъор – шIошъхъуныгъэ иIэ зыхъукIэ ары. ИлъэпкъыкIи илIакъокIи цIыфыр рыгушхонэу щытэп. Ау лъэпкъ IофымкIэ, лIакъо IофымкIэ цIыфыр Iэтыгъэ хъурэп, ар аущтэу зыгорэ Iэтыгъо хъунэу щытыгъмэ, Пегъымбарэм (Сэлаллахьу Гъалейхи уа Салам) изэманым шIошъхъуныгъэ зимыIэхэу Абу Лахьабрэ ыкIи Абу Джахьилрэ унагъо лъэпкъ, лIакъо иныхэмэ ащыщхэу, байхэу, чIыпIэ иныхэр яIагъэх, уасэ зыфэзышIыжьыщтыгъэмэ ащыщыгъэх, ахэр Iэтыгъэ хъущт гъагъэх, ары шъхьай зыми шIуагъэ къыхахыгъэ хъугъэп, Джыхьнэмым кIощт цIыфхэмэ ащыщых.\n2. Адрэ цIыф лъэпкъхэм сыд хъугъэкIи ягугъу IаекIэ пшIы хъущтэп.\n3. Динымрэ адыгэ шэн – зэхэтыкIэхэмрэ зэпэуцужьхэу щытыхэп. Арышъ тIори зэгъусэхэу бгъэцэкIэн фае.\nДжыри зы къыхэдгъэщымэ тшIоигъу. Тэ, адыгэхэм, загъорэ тыгущыIэ зыхъукIэ нахьыпэм тызэрэщытыгъэм тытегущыIэжьы: «тыщытыгъ» тэIо, «титэтэжъхэр моущтэу щытыгъэх» тэIо. Непэ зыгорэ къызыоупчIырэм «сыдэу ущыт» еIо нахь, «сыдэу ущытыгъ» ыIоу зэманэу блэкIыгъэм къыкIэупчIэрэп.