Сэри Козет Бек сыфэтхэгъагъ — Адыгэ макъ\nСэри Козет Бек сыфэтхэгъагъ\nА мафэхэм Тыркуем щеджэщтыгъэ типщынэо цӀэрыӀоу Иорданием щыщ ЕхъулӀэ Ауни «Москва радиом 1977-рэ илъэ­сым щылэ мазэм и 1-м араб хэгъэгухэм ащыхэхэс тикъошхэм хэкур зэгъэгъотыжьыгъэным фэгъэхьыгъэ упчӀэу ратыгъэм ипэгъокIэу гугъапIэ къыозытырэ къэтын къышӀыгъ» ыӀуи, лъэшэу сигъэгушӀогъагъ. Москва радиом тыркубзэкӀэ къэтын зэриӀэри къыпигъэхъожьыгъ.\nЕлбэтэу Козет Бек сыфэт­хагъ. Джэуапи къыситыжьыгъ. Ау а мафэхэм сэ дзэм къулыкъу щысхьыщтыгъэти, тикъоджэ адрескIэ къырагъэхьыгъэ тхыгъэр игъом къысIэкIэхьагъэп, къэтынми седэIун слъэкIыгъагъэп. Арэу щытми, уинасып зыхэлъыр зыми птырихын ылъэ­кIырэпышъ, зэлъашIэрэ тиорэдыIоу Мэфэуд Хъайри едэIуи, къэтыныр тыритхагъэу къычIэ­кIыгъ, къысфэкIуагъэхэ тхыгъэ­хэу чылэм дэт тиунэ рахьылIагъэхэри къысIэкIэхьажьыгъэх. Мыщ къыкIэлъыкIохэу ахэм нэIуасэ шъуафэсэшIы:\n«Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ Нэдждэт Хатам!\nУитхылъ къытӀукӀагъ, тыпфэраз. Джэуапыр къызэрэдгъэгужъуагъэр къытфэгъэгъу. Арэу­щтэу зыкӀэхъугъэр уитхылъ адыгабзэкӀэ тхыгъагъэ. Ащ къе­джэшъун цӀыф дгъотын фэягъэ. УиныдэлъфыбзэкӀэ утхэныр гушӀуагъо, ащ Ӏо хэлъэп. Ау къытфэгъэгъу, тыркубзэм иеджэн тэрыкӀэ нахь ӀэшӀэх. Орырэ уиныбджэгъухэмрэ шъу­къызыкӀэлъэӀугъэ къэтыным шъукъызэредэӀугъэм тигуапэу щыгъуазэ тыхъугъ. Джыри зы къэтын дгъэхьазырыгъэ. Адыгэ хэкум нэӀуасэ шъуфэтшӀыщт. Мы къэтыныри орыкӀи уиныб­джэгъухэмкӀи гъэшӀэгъон хъущтэу тшӀошӀы. Тыгъэгъазэм и 11-м «УпчӀэ-пэгъокӀ» зыфиӀорэ тикъэтын шъукъыщедэӀун шъу­лъэкӀыщт. Шъугу къэтэгъэкӀы­жьы: «УпчӀэ-джэуап» къэтыныр, тхьаумэфэ мафэрэ Анкара къызэрэщыдэкӀырэр. Блыпэми сыхьатыр 12-м а къэтыным джыри зэ къытетэгъэзэжьы. Тыгъэгъазэм и 11-м зичэзыу къэтыным шъукъедэIунэу тыкъы­шъожэ.\nМосква радиом тыркубзэ къэтынымкIэ игупч».\nУитхылъ къытIукIагъ, тыпфэраз. Тыгу етыгъэу теджагъ. Тикъэтынхэр дгъэхьазырхэ зыхъукӀэ уиеплъыкӀэхэр, уишӀоигъоныгъэхэр зэрэтлъэкӀэу къыдэтлъытэщтых. «УпчӀэ-пэгъо­кӀыри» зэрахэтыжьэу тикъэтынхэм кавказ лъэпкъхэм ящыIакIэ нэIуасэ шъуащыфэтэшIы. Мэкъу­огъум и 4-м Осетием иискусствэ, ащ дакIоу цирк артистэу Дзерасса Тугановам игъэшӀэ гъогу щыгъуазэ шъуафэтшӀыщт. Мы тикъэтыни шъукъедэӀунэу шъукъетэгъэблагъэ.\nГум къыбгъодэкӀырэ лъытэныгъэкӀэ Москва радиом тыркубзэ къэтынымкӀэ игупч».\nХъуажъ Фахьри тиредактор шъхьаӀэу къыдэдгъэкӀыщтыгъэ «yamci — кӀакӀо» зыфиIорэ журналыми къэтыныр къыщыхэтыутыгъагъ. Хъуажъым «Хэхэс адыгэхэм афэгъэхьыгъ» ыӀуи, хъугъэ-шӀагъэм пэублэ гъэшӀэгъони фишӀыгъагъ. Урысыер зыпӀокӀэ коммунист нэмыкI агу къызыщымыкӀыщтыгъэ, коммунизмэр пый шӀуцӀабзэу зыщалъы­тэщтыгъэ Тыркуем 1970-рэ илъэсхэм къэтхыгъуае гущыӀабэ хэтыгъ а пэублэм. Шъыпкъэ, тэ зыгурэ зыпсэрэ хэкум къэгъэзагъэхэмкӀи, ар дэдэр ары тиеплъыкӀагъэр. Ау анахь лэшэу агъэпщынэным ищынагъо зышъхьащытыгъэр Хъуажъ Фахьри арыгъэ.\nПэублэм Хъуажъым адыгэхэр зыщыхэхэс Тыркуе хэгъэгуми, араб хэгъэгухэми лъэпкъэу зэращамылъытэрэр къыщеӀо ыкIи а лъэхъаным идунэе гъэ­псыкIэ-зекӀуакӀэхэр зэдеӀэхэзэ адыгэмэ егъэзыгъэрэ гъэпцӀагъэрэкӀэ яхэку гупсэ зэрарагъэб­гынагъэр гум къегъэкӀыжьы. Хэкум къинэжьын зылъэкӀыгъэ адыгэр зэпэӀапчъэми, Советскэ Союзым лъэпкъэу зэрэщалъы­тэхэрэр, къэралыгъо гъэпсыкӀэ зэряӀэр, кӀэкӀэу къэпIон хъумэ, нахь къызэрэзэтенагъэхэр щыкӀегъэтхъы, лъэпкъ чӀыналъэм тызыкӀекӀужьын фаем итегъэкӀапӀэхэр къыщыхегъэпсых…\nАры титхэкӀошхоу МэщбэшӀэ Исхьакъ и «Мыжъошъхьал» джыри темыджэгъагъэми, тэри бэ къыдгурыIуагъэр.\nАдыкӀэ Москва радиом къытыжьыгъэ пэгъокӀ джэуапым къыщаӀуагъэхэми тагъэгушӀуагъ, тагъэгушхуагъ, тагъэгугъагъ.\n«Москва радиом тыркубзэ къэтынымкIэ игупч.\n(12.6.1977 сыхьатыр 17.00 — 21.00).\n«Тикъэтын къедэӀухэу, лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ ныбджэгъухэр!\nПачъыхьагъум илъэхъан Темыр Кавказ лъэпкъхэм ащыщ­хэм яхэку къабгынэнэу къызхэкӀыгъэр япщы-оркъхэм зэрагъэпщылIыщтыгъэхэр, Пачъы­хьэм иӀэнэтӀэзехьэхэр мыхъун­кӀэ зэрадэзекIощтыгъэхэр ары. Ащ къыхэкӀыкӀэ ахэр кощыгъэх.\nКавказ лъэпкъхэр ӀэкӀыб хэгъэгухэми ащытхъагъэхэп. ГущыӀэм пае, мы лӀэшӀэгъум иапэрэ илъэсхэм Тыркуем кощыжьыгъагъэхэ убыххэр кӀодыпагъэх.\nОктябрэ революциешхом Кавказ лъэпкъхэм ятхыдэ нэ­кIубгъуакӀэ къафызэӀуихыгъ. Правительствэм и Совет, 1917-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 3-м Урысыемрэ КъокӀыпӀэмрэ ащыпсэухэрэ быслъымэнхэм афэгъэхьыгъэ иджэпсалъэ, мыд­рэ лъэпкъхэм афэдэу, чэчэнхэми, нэмыкI къушъхьэчӀэс лъэпкъхэми ягугъу къашӀыгъ. А джэпсалъэм мыщ фэдэу къыщиӀощтыгъ: «Шъо пэрыохъу шъуимыӀэу, шъуищыӀакӀэ шъор— шъорэу жъугъэпсыжьын шъулъэ­кӀыщт. Ащ шъоры фитыр. Къыжъу­гурыӀонэу тыфай, революцием ипкъыгъохэм, Урысыем щыпсэурэ лъэпкъхэм яфитыныгъэхэр къызэриухъумэрэм фэ­дэу, шъо шъуифитыныгъэхэри зэрилъэкӀэу къыухъумэщтых».\nСовет хабзэм щыӀэкӀакӀэр ыгъэпсы зэхъум, ӀэкӀыбым мыкощымэ мыхъунэу ашӀыгъэхэри щыгъупшагъэхэп. Хэкум къэзыгъэзэжьы зышӀоигъохэм ащ фэдэ фитыныгъэ аритыгъ.\nКощыгъагъэхэр яфитыныгъэ­хэмкӀэ адрэмэ афэдэхэу Совет хабзэм ицӀыф хъугъэх, ащ игъэ­псыни яӀахьышӀу хашIыхьагъ. СССР-м и Апшъэрэ Совет ипрезидиум унашъо ышIыгъ революциешхом ыпэкIэ Урысые Империем игражданиныгъэхэр къэралыгъом игражданин хъунхэ зэралъэкӀыщтыр. Мыхэр пӀэ­лъэ гъэнэфагъэм Советскэ Союзым ипосольствэхэм е иконсульствэхэм зафагъэзэн фэягъэ. Джы ащ фэдэ шӀоигъо­ныгъэ зиӀэхэм Советскэ Союзым е Советскэ республикэхэм яапшъэрэ президиумхэм зафагъэзэн алъэкӀыщт.\nКъызэрэжъугурыӀуагъэу, лъы­тэныгъэ зыфэтшӀхэу радиом къедэIухэрэ ныбджэгъухэр, Советскэ правительствэр Па­чъы­хьагъум илъэхъан зихэку зэрагъэбгынэгъэ, Темыр-Кавказ лъэпкъхэм гуихыгъэу, зэфа­гъэ­рэ цӀыфыгъэрэ ылъапсэу апэгъокӀы.\nНыбджэгъу лъапӀэхэр, ти­упчӀэ-пэгъокӀ къэтын ыкӀэм фэкӀуагъ. ШъуиупчӀэхэм, къытфэшъутхыщтхэм тыкъяжэ. Ти­адрес шъугу къэтэгъэкӀыжьы: Советскэ Союз. Москва радиом тыркубзэ къэтынымкӀэ игупч».\nПредыдущая Лъэпкъ пIуныгъэмкIэ осэнчъэ\nСледущая Заом илъэхъан тым къыфагъэшъошэгъэ орденымрэ медалымрэ яудостоверениехэр ыпхъу къыратыжьыщтых