ТхьэлъэIупIэр къэожьыгъа? | Адыгэ Макъ\nКавказ заор ыкIэм нэсыгъагъ. Зэпэуцужьыгъэхэ Урысыемрэ Черкесиемрэ яцIыф пчъагъэкIи яIашэхэмкIи инэу зэтекIыщтыгъэхэми, адыгэ лъэп­къым пачъыхьэм пэуцужьыныр зэпигъэущтыгъэп.\n1861-рэ илъэсым пачъыхьэу ЯтIонэрэ Александр идзэхэр зэрэзаохэрэр зэригъэшIэнхэу Кавказым къэкIогъагъ. Чэчэнымрэ Дагъыстанымрэ защы­Iэгъэ нэуж заом екIодылIэгъэ черкесхэм ялIыкIохэм заIуи­гъэкIэнэу, заор бгъуитIумкIи ухыгъэ зэрэхъущтым тегущы­Iэнэу фэягъ. ЯтIонэрэ Александр адыгэхэм къушъхьэхэр къабгынэнышъ, чIыгулъэ чIыпIэхэм арытIысхьанхэу е, фаехэмэ, Тыркуем икIыжьынхэу къызареIом, къаукIыгъэр ба­гъэми, зэгурыIогъагъэхэп ыкIи дырагъэштэгъагъэп. Джарэущтэу Iофыгъом кIэух имыIэу зэбгъо­дэкIыжьыгъагъэх, етIани илъэсищэ заор кIуагъэ.\nАр зыхъугъэм илъэс 20 те­кIыгъэу цIыфхэм къаугъоигъэ ахъщэмкIэ, пачъыхьэр къызэ­рэкIогъагъэм ишыхьатэу, ар адыгэхэм зыщаIукIэгъэгъэ чIыпIэм тхьалъэIупIэ цIыкIу ща­гъэуцугъагъ, «Царская часовня» фаусыгъагъ. Ащ фэдэ часовнехэр Урысыем бэу итых, ЯтIонэрэ Александр цIыфхэм зыщаIукIэгъэ чIыпIэхэм ахэр ащагъэуцугъагъэх, къагъэгъунэх, цIыф кIуапIэх.\nТэ тикъушъхьэхэм ахэт часовнери зэрагъэлъэгъунэу ыкIи тхьэм щелъэIунхэу къакIорэр макIэп, ау зекIоныр а чIыпIэм щызэхэщагъэу щытэп. ЦIыфхэм агъэшIагъорэр Уры­сыем ипа­чъыхьэ заор кIозэ мыщ зэрэщы­Iагъэр, ар тари-хъым хъугъэ-шIагъэу къызэрэ­хэнагъэр арых.\nСаугъэтыр зыщытыр лIэшIэгъурэ ныкъорэм нэсыщт. АгъэцэкIэжьы ашIоигъоу бэрэ тегущыIагъэх, къадэхъугъэп. Идэпкъ­хэр, ышъхьэ уахътэм зэхигъэшъэшъагъэх, аужырэ илъэсхэм ихьэгъумрэ ащ къышъхьэ-щы­тыгъэ гъэIагъэмрэ (аркэмрэ) псаоу къэнэжьыгъагъэхэр.\nСовет хабзэр къызыдахым саугъэтыр зыпэблэгъэ псэупIэ цIыкIоу ЦарскэкIэ заджэщты­гъэхэр НовосвободнэкIэ зэ­бла­хъугъагъ. Нэужым лIэкъошхоу Романовхэм ащыщылI горэ къу­тырым къэкIогъагъ, саугъэтыр зэрагъэкIэжьыщт мылъкуи къаритынэу къариIогъагъ, ау пащэхэм ащ Iофы зырагъэшIыгъагъэп.\nДжы мары ар къызэхэо­жьыгъ. АшIыжьыщтми, саугъэтым екIуа­лIэу туристическэ лъагъо кIэу къызэIуахыщтми, къылэжьыгъэ мэхьанэр ратыщтми къэ-Iо­гъуае.\nАу «Царская часовня» зыфаусыгъэ тхьэлъэIупIэр урысые пачъыхьэр черкесхэм адэжь къызэрэкIогъэгъэ закъор арэп зитамыгъэри, зисаугъэтыри. Адыгэ лъэпкъхэм ялIыкIохэр ЯтIонэрэ Александр IукIэхи, зэрэдэгущыIэгъагъэхэми итарихъ. ЛъэныкъуитIур зэгурымыIогъагъэми, адыгэ лъэпкъыр зыкIэхъопсыщтыгъэ мамыр щы­IакIэр ащ къыгъэблэгъэгъагъ.\nАрышъ, «Царскэ часовнер» Адыгэ Республикэмрэ Уры­сыемрэ ятарихъ щыщэу егъа­шIэм тиIэщт. Непэ тищыIакIэ дахэ ыкIи мамыр. Урысыем тыхэтэу тыдэпсэу, тызэха-\nхьэ, ты­зэгурэIо, тызэдэлажьэ. Арышъ, тарихъым исаугъэтэу тызэзыпхырэри щэрэI. ТапэкIи саугъэтми, чIыпIэу зыдэщытми, хъугъэ-шIагъэу епхыгъэми цIыфыбэмэ ягуапэу нэIуасэ зыфашIыщт. «Пачъыхьэр ти-чIыгу щыIагъ» зыфиIорэ гущы­Iэхэр зышIомыгъэшIэгъонын ыкIи зэригъэлъэгъу зышIомыигъон тиреспублики, чIыпIэ зэ­фэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэми къахэкIыщтэп.