Тыгъужъыкъо Къызбэч фэгъэхьыгъэ къэбархэр — Адыгэ макъ\nПачъыхьэм урыс къутырэу къушъхьэхэм къахигъэтIысхьагъэхэм ащыщ горэ, узымрэ гъаблэмрэ гъунэ нагъэсыгъэу, къыздикIыгъэм ыгъэзэжьынэу гъогу техьажьыгъ. Зэпыфэн хъумэ, мыхъун пстэури зы чIыпIэ екIу. Ос фыртынэм гъогу тыриубытэхи, купыр къушъхьэм хэгъощыхьагъ. Дэфэныкъо Хьаджэм икъуаджэ амышIахэу къеолIагъэх. Сыд пшIэщт? Пыих шъхьаекIэ цIыфхэба? Рагъэблэгъагъэх, агъэфэбагъэх, IэпыIэгъу афэхъугъэх. Тыгъужъыкъо Къызбэч дэжьы упчIэжьакIо Хьаджэм къыгъэкIуагъэх. Къызбэч гъусэхэр къышIыхи къуаджэм къэкIуагъ, гъогурыкIохэр къыплъыхьагъэх, нэIуасэ зафишIыгъ.\n«Зытамэ бгъэхъужьырэм ылъабжъэ фэсакь» адыгэмэ alo, ay мыхэр сапэ къифагъэхэмэ ащыщыхэп. ЗэуакIохэп. ЦIыф къызэрыкIох. Заом ихабзэ шъхьафы, гупшысэр кIэкIы, умыукIы— мэ — укъыукIыщт. КIуачIэр зыдэгъэзагъэм текIоныгъэр гъэзагъэ. Мыдрэр ащ фэдэп, шъхьафы! Чыжьэу кIорэ гупшыс, лъапсэ зыдзырэ шIушIагъ. Гузэжъогъум уищагу къыдигъэзыхьэгъэ псэушъхьэр уукIырэп ныIа? Сыд шъуикъиными шъуадэIэпыIэщт. Лъэпкъыр зыфэдэр агурыжъугъэIощт. Ау щытми сфяпIожьынэу сыолъэIу «Iашэ аIыгъэу тапэ къиуцорэмэ къызахафэхэкIэ, апэрэу щэр зыфэдгъэпсыщтыхэмэ ащыщыщтых».\nКIымэфэ мэзищым адыгэмэ къутыр псаур зыдаIыгъыгъ. Гъатхэр къэси гъогу техьажьынхэ зэхъум, Тыгъужъыкъом зэриIуагъэу, унагъо пэпчъ шы зырыз къарити, гъомылапхъэкIи къадэIэпыIи, адыгэмэ ягъунапкъэмэ анэс ыгъэкIотэжьыгъагъэх.\n— ЕжьыркIэ сыд хэлъ! Ялъэпкъэгъумэ къатырихи шъуашэ къафишIыгъ. КъыфаукIыгъэр ежь ищагу къыдащыгъэ мэлыр арми ымышIэу, къыщытхъузэ зимэл зышхыжьыгъэм фэдэ хъугъэ, — дыджэу Одым къедзы.\n— АрынкIи пшIэнэп, — ыIуагъ ефэндым шъабэу.\nПачъыхьэм идзэ Абин щишIыгъэ пытапIэм чэщэу къыдэкIыхи, уIэшыгъэхэу зэолI нэбгырэ тIокI Къызбэч къыфэкIуагъэх. Тэлмащэм къызэриIуагъэмкIэ, ахэр пачъыхьэм илъэхъу зытырадзыжьынэу Польшэм зыкъыщызыIэтыгъэгъэ офицермэ ащыщыгъэх. Мылъкоу, гъэхъагъэу яIэхэри атыраххи, тэмэтелъхэри атыратхъи, зэолI къызэрыкIохэу, хьапсэу атыралъхьагъэм ычIыпIэкIэ, адыгэмэ къязэонхэу къагъэкIуагъэх. Польшэм щыхъугъэр игъэкIотыгъэу тэлмащэм Къызбэчы къыфиIотагъ.\n— Ахэри егъэзыгъэх, — ыIуи тIэкIурэ щысыгъ. ЕтIанэ къыIуагъ:\n— Урысыер ины, кIуачIэр фэгъэзагъ. Бзэри диныри зэхьыщыр. ШъуныбжьыкI. Урысмэ шъуахэтымэ нахь шъуагурыIон, тэмэтелъхэри къышъуатыжьын, заори аухымэ шъуатIупщыжьын. Тэ талъэныкъо къиныр къэгъэзагъ, тIапшъэ щэхъурэ гугъапIэ тиIэп, хъурэябзэу тыкъагъапцIэ, тпсэ тичIыгу хэтэлъхьэ, ay кIэухыр къэшIэгъуай.\n— КъыдгурэIо, — ыIуагъ полякмэ япащэу Ваздемир, — тэри тшъхьэ иIофэп тыкъэзыщагъэр. Шъо шъузэрыт чIыпIэм титыгъ. ТичIыгуи тишъхьафити пачъыхьэм ттырихыгъ. Шъори ар къышъуишIэн игухэлъ. КIуачIэр фэгъэзагъ тIонышъ, пыир ныбджэгъу тшIыжьын тлъэкIыщтэп. Тэщ фэдэу зихэгъэгу къэзыухъумэжьырэмэ тязэонэу тыфаеп. Зы нэбгырэ закъо кIэгъожьынэу е къумалыгъэ зэрихьанэу тхэтэп. Джары тыкъэзыщагъэр.\n— Непэ тэ пыеу тиIэр мыхэм тыгъуасэ япыигъ. АрашIагъэр шъолъэгъу. Яхэгъэгу пачъыхьэм ыштагъ. Ежьхэм къяхъулIагъэр тэ къытэхъулIэнэу фаехэп. Непэ щегъэжьагъэу ткIуачIэ зэхэлъэу тызэощт. ЦIыф гъэсагъэх, Iашэхэр дэгъоу агъэIорышIэх, заом хабзэу хэлъыр ашIэ. Гыныр зэрэпшIыщтым, топыр зэрэбгъэощтым фэIазэх. ТкIуачIэ къыхагъэхъощт. Къытщыгугъыхэу къэкIуагъэх. Зыуж тит Iофым ихьатыркIэ шъхьэкIэфагъэрэ лъытэныгъэрэ афэшъушIынэу сышъолъэIу.\n— Псэр фэзыгъэтIылъырэм фэмышIапхъэ щыIэп. Алахьэм ешI тызытет чIыгум тимылъэпкъэгъоу хэлъым ибагъэ, — Одыр бэщымкIэ чIыгум еуIу.\nАдыгэ Хасэм зимычэзыу изэхэсыгъо Къызбэчы ыугъоигъ. Зыфахьыщтыр амышIэу къекIолIагъэхэр зэплъыжьыхэу щысыгъэх. Къызбэч ефэндыр къыгосыгъ. Пчъэм кIэлъырытым Iэ зыфешIым, урыс лIышхо горэ тэлмащэр кIыгъоу унэм къыращагъ.\n— КъегъаIу итхьаусхэ, — тэлмащэм зыфигъази Къызбэч къыIуагъ.\n— Лажьэ зимыIэ лIым узкIеуагъэр къэIуат, — ыIуагъ Къызбэч губжыгъэу.\n— ТипсынэкIэчъ псы кьыхэсхынэу сызэкIом, зигъэхъыягъэп, IукIотэу къыхысигъэхыгъэп. Ежь ешъоу, етIанэ псыр къыхехыфэ сызэригъэжагъ, джары сызыфеуагъэр.\nКъызбэч ышъхьэ къыIэти Цакомыкъом занкIэу еплъызэ еупчIыгъ:\n— ПшIагъэр тэрэзэу олъыта?\n— Цакомыкъом ыныбжь елъытыгъэу изекIуакIэ емыкIоу хэлъыр ымышIэныр гъэшIэгъонэп. ГъэшIэгъоныр бэмэ ащ изекIуакIэ мыхъун зэрэхамылъагъорэр ары. Апэу къасIомэ сшIоигъор, Тхьэр зы, псэ зыпытэу дунаим къытыригъэхъогъэ пстэури изэфэд, цIыфым мыр уие ыIуи шъхьафэу зи къыритыгъэп. ГъашIэри Iихыжьынэу хьафэу къыритыгъ.\nУкIытэжьыгъэхэу Цакомыкъом дезгъэштагъэмэ ашъхьэхэр рауфэхыгъ.\n— Мы шъуапашъхьэ ит зэолIыр къызытхэхьажьым насыпышIо хъугъэу шъолъыта? Пачъыхьэм ыгъатхъэрэмэ ащыщхэп зэолIхэр. Хьайуаным фэдэу къырамыдзэхэу, унагъуи джэгугъуи ямыIэу, ежьхэм ягухэлъ шIойхэм зэранэсыщтхэм щэхъурэ гухэлъ ямыIэу, анахь илъэсышIухэр мыхэм ашIуагъэкIоды. Яох, аушъхьакIух, агъэцIыкIух.\nЦакомыкъом ышъхьэ фигъази Къызбэчы игущыIэ лъигъэкIотагъ:\n— А ууIагъэр, кIэлэхъу, бэкIэ ощ нахьыжъ. О шIуагъэу къэпхьырэм нахь баIо къехьы. ПсэолъэшI, Iашэхэр егъэцэкIэжьы, ыIэ дышъэр къыпэзы. Непэ ощ нахьыжъым пIэ тепщэягъэмэ, неущы уятэ зэрэтепщэещтым сенэгуерэп.\n— Къыздешъогъаштэмэ, Цакомыкъор шъознэты ижъугъэфэщт! ЫкIыбышъо къамыщ ужэу токI къытешъунэщт, зыщимыщыкIагъэм ыIэхэр къымыIэтыжьынхэу.\nЦакомыкъом кIэуцохи ращи ащ лъыпытэу ыкIыбышъо раутыгъ.\n— Къылэжьыгъ, — ыIуагъ Одым ышъхьэ епIэстхъыжьызэ. — Зынэ ипкIырэр зэблэпхъугъэкIэ умылъытэ.\nПредыдущая Хыем иджэмакъэ гъашIэм иджэрпэджэжь\nСледущая Тихомиров Лев Александр ыкъомигукъэкIыжьхэм ащыщ пычыгъу КъокIыпIэ Кавказыр кIуачIэкIэ заштагъэм лъыпытэу, джыри Темрюк тыщыIэзэ, КъохьэпIэ Кавказым адыгэхэр къырафыхэу рагъэжьэгъагъ. Щамиль, Дагъыстан афэгъэхьыгъэ хъугъэ-шIагъэхэм сэ сызэращыгъуазэр литературэ зэфэшъхьафхэм къарысыджыкIыгъэмкIэ ары.