Мэфэку, Iоныгъом и 27 2018 06:29\nIоныгъом и 26-м, Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным КIокIо Казбек Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм и лIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ ыгъэцэкIэнэу ыгъэнэфагъ. Джащ фэдэу Кремлиным исайт къыратхагъ. Республикэм и лIышъхьэ IэнатIэм фэгъэхьыгъэу ытIанэ парламентым хэдзынхэр щыIэщтых.\nКъэбэртэе-Бэлъкъарым илIышъхьэу КIокIо Юрий ежь илъэIукIэ иIэнатIэ IукIыжьыгъ. Ар Москва Iоф щишIэнэу агъэкIуагъ. 2013-рэ илъэсым шегъэжьагъэу республикэм ипэщагъ.\nКIокIо Казбек Республикэм ыкIи Федерацием IэнэтIэ зэфэшъхьафхэм ащызэрихьагъэх. Аужырэу ар УФ-м и Президент иадминистрацие щылэжьагъ. Казбек Къэбэртэе-Бэлъкъарым илIышъхьагъэу (1990-2005) КIокIо Валерий икъу.\nГъубдж, Iоныгъом и 25 2018 15:46\nIоныгъум и 22-м, 2018-рэ илъэсым, Адыгэ къуаем и фестиваль Адыгэ Республикэм ит къуаджэу Даховскэ пэблагъэу щыкIуагъ. Ащ Республикэм изэфэшъхьаф шъолъырыхэм ащыщэу цIыфыбэ хэлэжьагъ. Мин 10-м ехъу хьакIэ къэкIуагъ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Фестивальым хэлэжьагъ.\nФестивалым Адыгэ къуаем фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъухэр, къэгъэлъэгъонхэр щыIагъэх. КIэухым Адыгэ джэгу къытауIошIохьыжьыщт.\nМэфэку, Iоныгъом и 20 2018 05:53\nГъубдж, Iоныгъом и 11 2018 14:36\nКIэнэтI Джансэт щэрыон зэнэкъокъумкIэ атекIуагъ\nБэмышIэу Кыргызстан щыкIуагъ кощырыпсэухэм (кочевникхэм) яящэнэрэ Дунэе джэгунхэр. Къэралыгъо 79-мэ къарыкIыгъэ спортсмен минрэ ныкъорэм ехъу ахэм ахэлэжьагъ. Тхьамэфэ псаум ахэр зэнэкъокъугъэх.\nКинотехыным амалэу иIэ хъугъэхэр къызфагъэфедэхэзэ, Дунэе джэгунхэм якъызэIухын мэфэкI шъыпкъэ ашIыгъагъ. ЦIыфхэм такъикъ заулэм къыкIоцI арагъэлъэгъугъ дунаим къызытехъуагъэхэм къыщыублагъэу кощырыпсэухэм щыIакIэу яIагъэр, гъогоу къакIугъэр. Ахэм заоу зэпачыгъэхэм, ятекIоныгъэхэм, театрализованнэ шоу хьалэмэтым ащ еплъыхэрэми хэлэжьэнхэ амал яIагъ.\nМэфэкI шIыкIэм тетэу къызэIуахыгъэ Дунэе джэгунхэр спортсменхэм япарад лъигъэкIотагъ. Ахэм ахэтыгъэх спорт лъэпкъ зэфэшъхьафхэмкIэ дунаим ичемпионхэр. Тхьамафэм къыкIоцI ахэр этно-зэнэкъокъу 37-мэ ахэлэжьагъэх, анахь лъэшхэр къэнэфагъэх, медаль 600 фэдиз афагъэшъошагъ.\nМы Дунэе джэгунхэм ахэлэжьагъ Тыркуем къикIыгъэ адыгэ пшъэшъэжъыеу КIэнэтI Джансэт. Къалэу Къайсэри дэт шы спорт клубым Джансэт зыщегъасэ, ары зызыщигъэхьазырыгъэри. Тренерэу иIэр ятэу КIэнэтI Сами.\nДунэе джэгунхэм ялъэхъан Джансэт шым тесэу щабзэмкIэ щэрыон спорт лъэпкъымкIэ янэкъокъугъ ыкIи пстэуми атекIуагъ, апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ.\nКъызхэтхыгъэр: facebook.com (Адыгэ Макъ)\nБлыпэ, Iоныгъом и 10 2018 07:17\n22.09.2018 - Адыгэ кулътурэм и мафэ Америкэм щырагъэкIокIыщт\nАдыгэ кулътурэм и маф\nКIэщыкIор: Америкэм щыIэ Адыгэ ШIушIэ Хасэ.\nЗыщыкIощтыр: Америкэ Зэгот Хэгъэгухэр, шъолъырэу Ню-Джерси, хасэм иунэ.\nХасэм исайт: cbaamerica.org\nГъубдж, Iоныгъом и 04 2018 06:33\n02-06.10.2018 - Адыгэ кулътурэм и дунае фестиваль Адыгэ Республикэм щыкIощт\nАдыгэ кулътурэм и дунае фестиваль\nАдыгэ Республикэ, Мыекъуапэ.\n02.10.2018 щегъэжьагъэу и 06.09.2018-м нэс.\nБлыпэ, Iоныгъом и 03 2018 16:39\n22.09.2018 - Адыгэ Къуаем и Фестиваль Адыгэ Республикэм ЩыкIощт\nIоныгъум и 22-м, 2018-рэ илъэсым, Адыгэ къуаем и фестиваль Адыгэ Республикэм ит къуаджэу Даховскэ пэблагъэу щыкIощт. Ащ Республикэм изэфэшъхьаф шъолъырыхэм ащыщэу цIыфыбэ хэлэжьэщт.\nФестивалым Адыгэ къуаем фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъухэр, къэгъэлъэгъонхэр щыIэщтых.\nКIэухым Адыгэ джэгу къытауIошIохьыжьыщт.\nБлыпэ, Iоныгъом и 03 2018 11:38\nАдыгэ къужъым и Мафэ Гъофыбгы (Руфабгъо) къыщакIохьыгъ\n«IаплIэу ясщэкIырэр гум ифаб»\nМыекъопэ районым иIофшIапIэу «Руфа-Турым» укIуагъэу Сырыфыбг (Руфабго) икъушъхьэ тIуакIэхэм уадэкIызэ апэ узэгупшысэхэрэм ащыщ къызэрэбгъэзэжьыщт шIыкIэр.\nГъогур хьылъэми, плъэгъурэр бгъэшIагъозэ уапэкIэ улъэкIуатэ. Къушъхьэтхым ичыжьагъэ къыдэмылъытэу ошъогум удэп­лъыеу, ухэщэтыкIэу уахътэ къыхэкIы.\nКъушъхьэпс чъэрэу Сырыф икъэргъуагъэ гур къеIэты, жьыр зыщыкъэбзэ мэз кIырым гукIэ зыфэощэи. Адыгэмэ зэраIоу, гъогурыкIо гъогу тенэрэп.\nАдыгэ къужъым и Мафэ фэгъэхьыгъэ зэхахьэу Сырыфыбг щыкIуагъэм джырэблагъэ тыхэ­лэжьагъ. Урысые Федерацием ишъолъыр­хэм, IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыгъэхэр мэфэкIым щызэIукIагъэх. «Руфа-Турым» ипащэу, спортымкIэ дунэе класс зиIэ мастерэу Бибэ Муратрэ Адыгэ Республикэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу, археолог цIэрыIоу Тэу Аслъанрэ адыгэмэ ятарихъ, къужъым яхьылIэгъэхэ къэбархэр гъогу тытехьаным ыпэкIэ къытфаIотагъэх.\n— Илъэс 3000-м нахьыбэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, къужъIэрысэхэр Китаим щагъэтIысыщтыгъэх, — къеIуатэ Тэу Аслъан. — Къу­жъыр ащ къыщагъэкIыныр щырагъэжьагъэу, нэмыкI хэгъэгу­хэм а чъыг лъапIэр нэужым анэсыгъэу шIэныгъэлэжьхэм къаIо, ау ар мышъыпкъэу тэ­лъытэ.\n— Сыда ащ лъапсэ фэпшIырэр?\n— Мыекъопэ районым итыгъэ псэупIэу Мышъакъо къыщагъотыгъэ тарихъ пкъыгъохэм къагъэлъагъо къужъхэм аныбжь илъэс 5000-м къызэрэщымыкIэрэр. Зэгъэпшэнхэм къаушыхьаты къужъыр тичIыналъэ апэ къыщыкIыщтыгъэу плъытэ зэрэхъущтыр. Академикэу Вавиловым адыгэ къужъ лъэпкъы­бэ ыгъэунэфыгъ. Ащ зэритхыгъэмкIэ, къужъым хэхъоныгъэ нахь зыщишIыгъэр Кавказыр ары.\n— Пхъэшъхьэ-мышъхьэхэм, анахьэу къужъым, адыгэхэм ящыIэныгъэ чIыпIэу щыряIэм къытегущыIэба.\n— ИжъыкIэ къыщыублагъэу адыгэхэм чъыгхэм мэхьэнэ гъэнэфагъэ араты. Пшхын плъэ­кIыщтхэр къызыпыкIэхэрэр иуупкIыхэ е бгъэстыхэ хъущтэп. Чъыгаер тхьачIэгъ зэрашIыщтыгъэм фэдэу къужъэе чIэгъыми Тхьэм щелъэIущтыгъэх.\n— Чъыг мафэхэу алъытэщтыгъэхэм ацIэхэр къытфеIо­хэба.\n— Унагъом е лIакъом фэмафэхэу алъытэхэзэ, щагухэм чъыгхэр адагъэтIысхьэщтыгъэх, тхьэлъэIухэм ащагъэфедэщтыгъэх. Сабый къызафэхъукIэ, унагъом ичъыг лъэпкъ фэдэ фагъэтIысыщтыгъэ. Анахьэу агъэлъапIэу щытыгъэ къужъаер шъэожъыехэм, мыIэрысэр пшъэ­шъэжъыехэм афагъэтIысыщтыгъэх.\nМэкъуоныгъокъужъ, бжъэлэкъокъужъ, къутэм, дэилэ­къужъ, бжыхьэкъужъ, къужъIэрыс, псыушъхокъужъ, талъэ­устэныкъокъужъ, къэбыцIы­нэкъужъ, хьамщэрэкъокъужъ, цIащэхэкъужъ, къырмэтые­къужъ, къужъпэкIыхь, къужъщэпIаст, алэрэкъужъ, къэцы­гъуаныкъо­къужъ, лъэкIэсэ­къужъ, къужъыкIыс.\nСырыфыбг икъушъхьэхэм тарыкIозэ, къужъэялъэу тызыIукIагъэр макIэп. Бибэ Мурат къызэрэтиIуагъэу, къужъ чъыг­хэр бэшIагъэу мыщ къыщэкIых. Лъэпкъэу зыфэдэхэр тэ тшIэрэп, ау къэтшыпыхэу тызыфежьэм, яIэшIугъэ зыми хэкIокIэнэу зэ­рэщымытыр псынкIэу къэпшIэнэу щытыгъ.\n— Гурыт Азием икъэралыгъо­хэм, Тыркуем, Москва, Ростов-на-Дону, Налщык, фэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэм саIу­кIагъ, — зэдэгущыIэгъур лъегъэ­кIуатэ Бибэ Мурат. – Алъэгъу­рэм сурэт тырахы, телефонхэм атыратхэ. УпчIэхэм икъоу джэ­уап ястыжьын сымылъэкIэу къыхэкIы.\n— Мэшэлахь. Къужъыр, мыIэрысэр, мыер, хьамышхунтIэр зыпытхэ чъыгхэр лъэгъупхъэх, зэрапизым ашъхьапэхэр къыуфагъэх.\n— Ары. Пхъэшъхьэ-мышъхьэу къапыкIагъэм узыIэпещэ. Адыгэ­хэм чъыгхатэхэм адэлажьэхэзэ Iофым хэшIыкIэу фыряIэ хъу­гъэм дунэе мэхьанэ иIэу сэ­лъытэ.\nКъужъэялъэм тызынэсым, ку­пым хэтхэу нэшIукIэ къужъ чъыгхэм яплъыхэрэ пшъашъэ­хэм гущыIэгъу тафэхъугъ. Мос­ква, нэмыкIхэм къарыкIыгъэхэм ащ фэдэ къужъаехэр кинофильмэхэми ащалъэгъугъэп. Зигъо хъугъэ къужъэу чIым къе­фэ­хырэр къэзыугъоирэ нэнэжъыми къушъхьэ лъагэм тыщыIу­кIагъ. ИIахьылхэр ащ игъусэх, гъогупэу аригъэлъэгъу­рэм икъэбархэр къагъэбаих.\nА упчIэри бэмэ къатэу зэхэтхыгъэ. ЦIыфхэм зэраIоу, тыгъужъхэм уащэщынэмэ, мэзым умыкIу. Сырыфыбг ущымыгъощэным фэшI купэу узыхэтым зыкъыщемыгъан. Зыпплъыхьэзэ умышIахэу удэхмэ, гъозэ тамыгъэхэр чъыгхэм, къушъхьэтххэм, дэкIыпIэхэм атедзагъэх. Къушъхьэм хэбзэ хэхыгъэу иIэхэр зэмыгъашIэхэу гъогу чыжьэм утемыхьаныр нахьышIу. Бибэ Муратрэ Чэтэо Ибрахьимрэ зекIо къэбар гъэшIэгъонхэр къытфаIотагъэх.\nКъужъэе хэхыгъэхэм благъэу тызякIуалIэм, зы нэбгыри зэрэмыгъощагъэр къэпшIэнэу щытыгъ. Чъыг бырабэхэм акIэры­хьэхи, зэфэнэгушIохэу зэплъы­жьыгъэхэ пшъэшъэжъые цIыкIухэу Лъэцэрыкъомэ ащыщхэм а уахътэм агу ихъыкIырэр къэ­IэгъошIугъэп. Зэрэпшъыгъэхэр ащыгъупшэжьыгъэу чъыгхэм адэплъыех…\n— Чъыгхэм сэлам яшъух, IаплI яшъущэкI, — къыIуагъ щхызэ Бибэ Мурат. — Шъуя­тэжъхэр мыщ къакIощтыгъэх…\nЗы чъыгышхом гум ифэбэгъэ IаплIыр еощэкIы, ау пIапэхэр зэнэсыжьхэрэп. Нэбгырэ заулэ ухъоу, узэрэIыгъэу адыгэ къу­жъаем IаплIэу епщэкIырэм уегъэгушхо. Нэпэеплъ сурэтхэр атыраххэзэ зы пшъашъэм къы­Iуагъэри тшIогъэшIэгъон:\n«Сыдигъо джыри мырэущтэу тызэIукIэн тлъэкIыщта?» — къэ­упчIагъ пшъашъэр. Титэтэжъ пIашъэхэм зыгъэпсэфыпIэу, кIуапIэу яIагъэм гум щизэу зыщагъэпсэфы, алъэгъурэр бэмэ къафаIотэжьынэу лъэпкъ Iофхэм тягупшысэ.\nЛIэкъо чъыгхэр, тамыгъэхэр\nПсыхъо чъэрэу Сырыф игъучI лъэмыдж уикIыгъэу Сырыфыбг удэкIоенэу уфежьэмэ, апэ плъэ­гъухэрэм ащыщых адыгэ лIакъо­хэм ятамыгъэхэр, чъыгэу агъэ­тIысыгъэхэр. Чъыг лъапсэм дэжь лъэкъуацIэр тетхагъ, лIа­къом итамыгъи къэлъагъо. Бы­рабэ хъунхэу гугъэ къэзыты­хэрэр макIэ хъухэрэп, арэу щытми, лIэкъо чъыгхэм на­хьышIоу тадэлэжьэн зэрэфаер нэгум къыкIэуцо.\n— ТимэфэкIхэм унагъохэр, зэныбджэгъухэу зэрихьылIагъэ­хэр чанэу ахэлажьэх, — тизэдэгущыIэгъу лъегъэкIуатэ Бибэ Мурат. — Непэ археолог цIэ­рыIоу Тэу Аслъан игъусэх ышыпхъухэу Сарэ, Къутасэ, Дэ­хэос. Ащ сегъэгушIо. Хьа­кIэхэу Москва, Санкт-Петербург, Тыркуем, нэмыкIхэм къарыкIыгъэхэм адыгэмэ ятарихъ, шэн-хабзэхэр нахьышIоу зэрагъэшIагъэхэу, джыри Сыры­фыбг зэрагъэлъэгъу ашIоигъоу агъэзэжьы – ар лъэшэу сызыгъэгушIорэмэ ащыщ…\nТыгъэм дэшIэтырэ псыхъо чъэрэу Сырыф игъучI лъэмыдж узэрикIэу адыгэ пщэрыхьапIэхэр, ижъырэ адыгэ унэр, щагур, гъукIэм икIыщ, нэмыкIхэри олъэгъух. Лъэпкъым итарихъ, шэн-хабзэхэм гукIэ зафэогъазэ. ТIэкIу улъыкIуатэмэ, лIакъохэм ятамыгъэхэр, чъыгхэр нэгум къыкIэуцох. Симболэтхэм ялIа­къо иехэр нахь къахэщых. ЛIа­къом инахьыжъхэм ясурэтхэр дахэу зэгъэкIугъэх.\nЯ ХХ-рэ лIэшIэгъум Урысыем дзюдомкIэ итренер анахь дэ­гъоу, Мыекъопэ бэнэпIэ еджапIэм самбэмкIи, дзюдомкIи лъапсэ афэзышIыгъэ Кобл Якъубэ фэгъэхьыгъэ тхыгъэ­хэр гъэшIэгъоных. Ахэр лъэгъуп­хъэх, ау Сырыфыбг дунаим нахь цIэрыIо щыхъуным, тилъэпкъ зиужьыжьыным афэшI зэхъокIыныгъэхэр ищыкIагъэх. МэфэкIхэр нахь игъэкIотыгъэхэу зэхащэнхэм фэшI еджапIэхэр, спортсменхэр, общественнэ движениехэр нахьышIоу ащ хэлэжьэнхэу тащэгугъы.\nПсыхъоу Руфабгъо псыефэх дахэхэр иIэх. Ащ турист бэ къакIо зыщаплъэхьыэу. Псыхъом ицIэ шъыпкъэр зэтефыгъэу къаIо: 1. Гъофыбгы 2. Сырыф.