«ЩэIэгъэшхорэ гукIэгъушхорэ афыуиIэн фае» — Адыгэ макъ\n«ЩэIэгъэшхорэ гукIэгъушхорэ афыуиIэн фае»\n«Адыгэ Республикэм инароднэ кIэлэегъадж» зыфиIорэ щытхъуцIэр джырэблагъэ къыфагъэшъошагъ зымылъэгъухэрэ ыкIи зэхэзымыхырэ кIэлэцIыкIухэр зыщаIыгъ республикэ еджэпIэ-интернатым изавучэу Уджыхъу Айщэт. Илъэс 40-м ехъугъэу зипсауныгъэкIэ зилэгъухэм акIэмыхьэрэ кIэлэцIыкIухэм ащ Iоф адешIэ.\nМы мафэхэм еджэпIэ-интернатым тыщыIагъ, щытхъуцIэр къызыфаусыгъэ бзылъфыгъэм нэIуасэ зыфэтшIыгъ.\nЕджэпIэ-интернатыр зэрэзэтегъэпсыхьагъэр тыдэмыхьэзэ нэм къыкIидзагъ. Щагу зэгъэфэгъэ, щагу къэбзэ-лъабзэр чэу лъапIэкIэ къэшIыхьагъ. БэшIагъэп ащ унэкIэ дахэхэр зыщашIыгъэхэр. Илъэсыбэ хъугъэу сабыйхэр зыщеджэщты­гъэхэ унэ зэтетри икIэрыкIэу агъэпсыжьыгъ. ЕджэпIэ классхэри, мыщ щеджэрэ кIэлэцIыкIухэм япсэупIэ унэхэри зэ­тырагъэпсыхьагъэх. Классхэр мыинхэу зэтеутыгъэх, кIэлэ­еджа­кIохэм ящыIакIэ, яегъэджэн нахь къызэрафэпсынкIэщтым тетэу шIыгъэх.\nУджыхъуАйщэт бысымгощэ Iушъэбэ цIыкIу фэдэу къытпэгъокIыгъ. ГущыIэу «фэдэр» хэмытми хъущт, илъэс 42-рэ узыщылэжьэрэ чIыпIэр уиунэ шъыпкъэу мэхъу.\nУлапэ щыщ Дэхъумэ Хьилымэ ипшъэшъэ Айщэт Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтыр къызеухым Гъобэ­къуаекIэ Уджыхъу Юсыф иунагъо ихьагъ. Ишъхьэгъусэу Ас­кэррэ ежьыррэ Мыекъуапэ къэкIожьхи IофшIэныр ригъэ­жьагъ. КIэлэегъэджэ институтым естествознаниер зисэнэхьатэу къычIэкIыгъэр джы зыхэт системэм хэхьанэу зэрэхъугъэмкIэ Айщэт сеупчIы.\n— Мыекъуапэ тыкъызэкIо­жьым пчыхьэ еджапIэу N 2-у Тэу Заур зипэщагъэм илъэсихрэ Iоф щысшIагъ. Ащ зипсауныгъэкIэ илэгъухэм акIэмыхьэрэ ныбжьыкIэхэри чIэсыгъэх. Ахэм Iоф адасшIэщтыгъ, етIанэ Московскэ межобластной очнэ-заочнэ еджапIэу зымылъэгъухэрэр ыкIи дэеу зылъэгъу­хэрэр зычIэсхэм сырагъэблэ­гъагъ. А лъэхъаным гъэсэны­гъэмкIэ Урысые академием коррекционнэ егъэджэнымкIэ и Институт илъэсым зэ, тIо сыкIощтыгъ, курсэу институтым зэхищэхэрэм сащеджэщтыгъ. Ащ тетэу сэнэхьат шъхьаф шъыпкъэу дефектологиер сIэ къизгъэхьагъ. ЫпшъэкIэ зыцIэ къесIогъэ Московскэ очнэ-заочнэ еджапIэм Мыекъуапэ дэт консультационнэ пунктыр хахьэщтыгъ. Ари методикэр къыс­IэкIэхьанымкIэ IэпыIэгъушхуагъ. Москва, Санкт-Петербург, Казань, нэмыкI къалэхэм курсхэр ащыскIущтыгъэх. Ащ тетэу сэнэ­хьатыкIэр сIэ къизгъахьэщтыгъ.\n— Сабыеу зипсауны­гъэкIэ илэгъухэм акIэмыхьэрэр езыгъэджэщтыр сыд фэдэн фая?\n— Cабыеу Iоф зыдишIэхэрэр шIу ылъэгъунхэ, ахэр адрэ кIэлэцIыкIухэм зэрафэмыдэхэр къыгурыIон фае. ЕтIанэ щэIэгъэ­шхо, гукIэгъушхо ахэм афыуимыIэу Iоф адэпшIэн плъэкIыщтэп. Ны-тыхэм къагурыIон фае ясыбый удеIэнэу, щыIэныгъэм хэпщэнэу, хэбгъэгъозэнэу узэ­рэ­фаер. Джащыгъум Iофэу ада­пшIэрэм шIуагъэ къытыщт.\nНепэ зымылъэгъурэ ыкIи зэхэзымыхырэ кIэлэцIыкIухэм анэмыкIхэри тиеджапIэ чIэсых. Ахэр аутизмэ зиIэхэр арых. Ащ фэдэ класситIу тиI. Зым нэ­бгыри 4, адрэм нэбгыри 5 арыс. Ахэм кIэлэегъаджэхэм шъхьа­фэу Iоф адашIэ.\n— Илъэси 10 — 15 фэдизкIэ узэкIэIэбэжьмэ, мы еджапIэм Темыр Кавказым ичIыпIэ зэфэшъхафхэм къаращыгъэ сабыйхэр щеджэщты­гъэх.\n— Ары, а лъэхъаным Чэчэным ыкIи нэмыкI чIыпIэхэм къарыкIыгъэ кIэлэцIыкIухэр нахьыбэу чIэсыгъэх. Джы Краснодар краим щыщхэр арых нахьыбэу къытфащэхэрэр. Ахэр Апшеронскэ, Шытхьэлэ районхэм, Курганинскэ ыкIи Лабин-\n— Айщэт, егъэджэн Iофым зэхъокIыныгъэу хэхъухьэхэрэр шъори ­къышъулъэIэсыхэба?\n— Ары, гущыIэм пае, мы илъэсыкIэ еджэгъум егъэджэн Iофыр къэралыгъо шэпхъакIэхэм атетэу тыублэжьыгъ. Ар Iоф къызэрыкIоп, арэу щытми, тэ типрограммэхэр а шапхъэхэм адиштэу дгъэпсыгъэх.\n— Сабыеу еджапIэм ­къащэхэрэм Iоф адэ­шъушIэнэу сыдэущтэу ежъугъажьэра?\n— КIэлэцIыкIоу къащэрэм ехьылIагъэу тхыгъэхэр ыIыгъхэу къакIо. Арэу щытми, сабыир тэ тэуплъэкIу, ылъэкIыщт-ымы­лъэ­кIыщтыр зэтэгъашIэ. Ежь-ежьырэу ышIэшъурэр, кIэлэегъаджэр деIэзэ ышIэн ылъэкIырэр, ымы­шIэшъухэрэр тэгъэунэфы. Ащ елъытыгъэу Iоф зэрэдэтшIэщтым иплан зэхэтэгъэуцо. Зымылъэгъухэрэм грифелыр зэриIыгъы­шъурэр, тIэкIу зылъэгъурэм ручкэр зэриIыгъыщтыр, къэзыуцухьэрэ идунай цIыкIу зэрэхэгъозэщтыр — бэ къыдэплъытэн фаер. Ручкэр, тетрадыр зыдэщылъхэр, ахэр къыгъотынхэ ылъэкIынэу етэгъашIэ. Нэм зэрилъэгъурэм елъытыгъэу сабыим анахь дэгъоу ылъэгъурэ шъор къыхэпхын фае. Ымы­лъэгъурэр IапэхэмкIэ зэхафэу етэгъасэх. ЕтIанэ тIэкIу зытешIэкIэ, нэмрэ Iапэмрэ зэдеIэхэзэ дунаир къагурыIоным фэтэпIух. Нахь ин зыхъухэкIэ нэмрэ Iапэмрэ къамыубытырэр зэхифыным пае иакъыл, изэхэшIыкI ыгъэфедэнхэм фэтэщэ.\nЕджэпIэ къызэрыкIом ущы­кIэлэегъэджэныр зэрэмыпсын­кIэр къыдгурэIо. Ау Айщэт зы­пылъ Iофым къыдэплъытэн фаеу хэтыр бэдэд. ИIофшIапIэ зэблихъуным, нахь псынкIэм лъыхъуным егупшысагъэмэ ащ сеупчIы.\n— Хьау, сыIукIыжьынэу сыгу къихьагъэп. СиIофшIэн сипщ мэхьанэшхо ритыщтыгъ, ащ сыгу къыдищаещтыгъ. Ар Мыекъуапэ къэтщэжьи илъэс пчъагъэрэ къытхэсыгъ. СиныбжьыкIэгъум курсхэм ренэу сыкIо зэхъуми, «къыIукIыжь» зыми къысиIуа­гъэп. «УкъэмыгумэкIэу кIо» къысиIощтыгъ ащ. Сыфэразэу бэрэ ар сыгу къэкIыжьы, — еIо Айщэт.\nАйщэтрэ Аскэррэ зы пшъашъэ зэдагъотыгъ, апIугъ, алэжьыгъ, врачэу еджагъ, медицинэ шIэныгъэхэмкIэ кандидат. Унагъо иI, ипщ-игуащэхэм ахэс, пшъа­шъэрэ шъаорэ иIэх. «Ар дэкIон зэхъум сыд епIуагъ?» сэIошъ, Айщэт сеупчIы.\n— «Устырэп, усщэрэп, узэ­рыхьэрэ унагъом яхьи, ячэти шIу плъэгъущт, захэбгъэзэгъэщт, шъхьэкIафэ къызыфябгъэшIыщт, уипщи уигуащи о къыпфалъэ­гъущтых, ахэм ящыкIагъэр плъэ­гъун фае» есIогъагъ. Джыри къа­кIо къэс есэIо. ТхьэмкIэ шы­кур, рэхьатыпIэ ифагъ, блэгъэ дэгъухэри тинасып къыхьыгъэх. Арышъ, щыIэныгъэм сы­фэраз, — еIо Айщэт.\nПредыдущая Дышъэр къыдэзыхыгъэр нарт шъау\nСледущая Тарихъым адыгэ бзылъфыгъэр зэрэхэуцорэр