Адыгэ Сайт: Адыгабзэм и мафэ хэхэсым щагъэмэфэкIы\nАдыгабзэмрэ адыгэ тхыбзэмрэ я Мафэ Иорданием, Израиль, Тыркуем ащагъэмэфэкIыгъ. ШIэныгъэ зэфэсхэр, зэдэгущыIэгъухэр, зэIухыгъэ десэхэр, мэфэкI пчыхьэзэхахьэхэр тилъэпкъэ­гъухэм зэхащагъэх. Тыркуер пштэмэ, мыщ адыгабзэм игъэшIон тхьамэфэ псау фыхахыгъ. Истанбыл адыгэ хасэхэм зэIукIэ зэфэшъхьафхэр зэхащагъэх. Адыгэ Республикэм илIыкIохэри ахэм арагъэблэ­гъагъэх. Бзэ шIэныгъэлэжьэу Бырсыр Батырбый зипэщэ лIыкIо купым тыригъусэу адыгабзэм и Мафэ тэри, журналистхэм, дгъэлъэпIагъэ.\nЗэрэадыгэхэр джы аушъэфыжьырэп\nЛъэпкъым инахьыбэр зыщыпсэурэ Тыркуем адыгабзэр къи­нэным имэхьанэ ины. Илъэс 40 зыныбжьыхэм ыкIи ахэм ана­хьыкIэхэм адыгабзэр зы­шIэу ахэтыр зырыз дэд. Ежь тилъэпкъэгъухэми ар дэгъоу къагурэIо. КъябэкIырэ лъэпкъым зэрэхэкIуакIэхэрэр ашIо­гукъау, ягууз. Ныдэлъфыбзэр къаубытыжьыныр ягугъу. АщкIэ Тырку къэралыгъоми иполитикэ зэрэзэблихъугъэр яIэпыIэгъу.\nЕшэ — Мустафа СаIадэт — Адыгэбзэ Хасэм хэт:\n— Илъэс 20 ыпэу, мыщ фэдэ мафэ къэтлъэгъужьыщтми тшIошъ хъуныгъэп. Адыгабзэм и Мафэ мырэущтэу Тыркуем иап­шъэрэ еджапIэхэм яз щыхэдгъэунэфы­кIыщтыр хэгъэкIи, «тыадыг» тIоным мыдэныгъэ хэлъыгъ. Джы адыгабзэм изэгъэшIэн ыуж ит Хэсэ шъхьаф зэхэтщагъэу, еджэным, тхэным фэтэгъасэх. Латин хьарыфылъэ тштагъэ.\n— Сыдэущтэу IэпыIэгъу хъу­щта латин хьарыфхэмкIэ шъуе­-джэныр, тхэныр зэжъугъа­шIэмэ? Хэкум щытырадзэрэ адыгэ ли­тературэр, тарихъ тхылъхэр зэкIэ кириллицэр зылъэпсэ хьарыфылъэм илъэу тхыгъэх. Ахэм шъуяджэн шъулъэкIыщтэпи.\n— Ащи хэкIыпIэ къыфэтэгъо­ты. Адыгэ тхакIохэм яроманхэр, гущыIэм пае, КIэрэщэ Тем­бот и «Шыу закъо», «Куко» ла­тин хьарыфхэм арылъэу кIэттхыкIыжьыгъэх, етIани ахэм тыкъяджи, макъэр теттхагъ. Джы тхыгъэри, аудио-дискри зэгъусэхэу ныбжьыкIэхэм афэтэгощы. Кириллицэр къытфэкъин, кIэлэцIыкIухэм зэрагъэшIэ­шъу­рэп, арышъ, латинымкIэ адыгабзэр ядгъэшIэшъуми тезэ­гъын тIуи, мы Iофым ыуж тихьагъ.\nЛатин хьарыфылъэр адыгабзэм и Хасэу илъэситф ыпэу зэхащагъэм ыштагъ. Тыркубзэр латиныбзэм зэрилъым пае мы хьарыфхэр ашIогупсэфых. Ау мы гупшысэм дезымыгъа­штэхэрэр щыIэх.\nБэр Хьыкъмэт — адыгэ макъэхэм якъэIукIэ еушэты, Истанбыл щэпсэу:\n— Кириллицэр зэпхъокIыныр зыпарэкIи ищыкIагъэу сэ слъы­-тэ­рэп. А хьарыфхэмкIэ а­дыгэ макъэхэр къызэрэпIошъущтхэу нэмыкIхэмкIэ къыпфэIощтхэп. Ау, сэ сишIошIыкIэ, адыгэбзэ хьарыфылъэм джыри хьары­фыкIэхэр хэгъэхьэгъэнхэ фае. Адыгабзэри урысыбзэри зы алфавиткIэ зэрэтхыгъэхэм пае адыгэ мэкъэ зырызхэр урыс макъэхэм яхьщырэу къэIух.\nАдыгабзэм и Мафэ тефэу, гъэтхапэм и 14-м, Истанбыл дэт Бахъчэшехир университетым шIэныгъэ едэIунхэр щыкIуа­гъэх. ЗэхэгущыIэжь-зэхъожьын нэшанэ ахэм ахэлъыгъ. Бзэ шIэныгъэлэжьхэр къыщыгущы­Iа­гъэхэм Бэр Хьыкъмэти ахэтыгъ. Адыгэ хьарыфхэр нахь бгъэбаинхэ фаеу ащ зэIукIэм къыщиIуагъ. Хэкум щыпсэухэрэр зэрэгущыIэхэрэр ащ ыушэтыгъ. Кириллицэм илъэу, ау мэкъакIэ­хэр къэзгъэнэфэщт хьарыфхэр адыгэ алфавитым ищыкIагъэхэу къыпчъыгъэх. Хьыкъмэт ишIэны­гъэхэр, игупшысэхэр хэкум къынигъэсынхэшъ, адыгабзэм хэ­­шIыкI фызиIэ шIэныгъэлэжь­хэм аIэкIигъахьэ шIоигъу. Адыгабзэр къабзэу хэкум нэмыкI щыухъумагъэп. Ар пстэуми къыхагъэщы. Бзэм ихэхъоныгъэ хэкур фэIорышIэнэу хэхэсым щыIэ тилъэпкъэгъухэр щэгугъых. Ащ­кIэ Адыгэ Республикэм щызэрахьэрэ Iофтхьабзэхэр бзэ шIэ­ныгъэлэжьэу Бырсыр Батырбый къыIотагъэх. ЕджапIэхэм зэкIэми адыгабзэр зэрачIэлъыр, адыгэ литературэр зэрэбаир, адыгэ гъэзет, телевидение, радио Адыгэ Республикэм зэрэщылажьэхэрэр къыхигъэщыгъ. Адыгэ тхыбзэм итарихъ гъогу къафиIотагъ.\nИгъашIэ хьатхэм къадиублагъ\nНепэ адыгэхэм тхыбзэу агъэ­федэрэм лъапсэ фэхъугъэр 1853-рэ илъэсым Бэрсэй Умарэ дунаим къыхихьэгъэ апэрэ хьары­фылъэр ары. Ау адыгэхэм ятхыбзэ илъэс миниплI-тфы къы­гъэшIагъэуи шIэныгъэлэжьхэм алъытэ. Мары мы гупсышэ-къи­IотыкI зэIукIэр зыщыкIогъэ Бахъ­чэшехир университетым адыгабзэр, лъэпкъым инарт эпос щаушэты. ЫкIи тиныдэлъфыбзэ анахь бзэжъхэм ахалъытэ. Ащ фэгъэхьыгъэу къэгущы­Iагъэх тырку бзылъфыгъэу, профессорэу Улащ Сунатэ ыкIи Дюздж университетым имагистрантэу, кIэлэегъаджэу Брам — Кобл Алатин. Бзэ зэфэшъ­хьафхэр зэригъапшэхэзэ, адыгэ макъэр, адыгэ гущыIэр Алатин къахегъэщы.\nБрам — Кобл Алатин — адыгабзэм иушэтын дэлажьэ, Истанбыл щэпсэу:\n— Хьатхэм ялъэхъан къелыгъэ мыжъо саугъэтхэм яз игугъу къэсшIы сшIоигъу. Зэ­кIэми шъошIэ, Анкара пэмычыжьэу хьатхэм ячIыналъэ щытыгъ. Чорум къалэм дэжь чIым къыщычIахыгъэ мыжъом адыгэ гущыIэу «машIо» хэпшIыкIыпэу тетхагъ. Непэ тэшIэ, арапыбзэм хэт гущыIэу «машалэ» къикIырэр — «остыгъэ». Ау адыгабзэми хэт ащ фэдэ гущыIэ ыкIи ар «мэ­шIуалъэ». Ар олимпиадэм зэрахьэрэ мэшIо бэщыр ары. ЗэрэслъытэрэмкIэ, тэ тигущыIэ нахь ныбжь кIыхьэ иI, тыбзэ нэ­мыкI бзабэхэм лъапсэ афэхъугъ. Мы теориер къэдгъэшъыпкъэжьын фай.\nШIэныгъэ зэхэгу­щы­Iэжьыр ублапIэ зыфэхъугъэ тхьамафэр Истанбыл дэт Хасэ пэпчъ хи­гъэунэфыкIыгъ. Пчыхьэзэхахьэ­хэр тхьамэфэ реным ахэмэ ащыкIуагъэх. ЗэкIэмкIи Хэсэ 17 кIэщакIо зыфэхъугъэ Iоф­тхьэбзэ шъхьаIэр гъэтхапэм и 19-м зэхащагъ. Истанбыл изы районэу Бакыркой культурэм и Унэу дэтым нэбгырэ мин фэ­диз а мафэм къыщызэIукIэ­гъагъ. Мы мэфэкI зэIукIэм имэхьанэ зыгъэлъэшыгъэхэм ащыщ Урысыем илIыкIоу Истанбыл щыIэм дэжь культурэмкIэ аташеу щылажьэрэр къызэреблэ­гъагъэр. Андрей Нестеровым шIуфэс гущыIэхэмкIэ къызэрэугъоигъэхэм закъыфигъэзагъ. Адыгабзэм и МафэкIэ къафэгу­шIуагъ: бзэр, хабзэр амыгъэ­кIодынхэм пае Тыркуем щыпсэурэ адыгэхэм зэрахьэрэ Iо­фыгъохэр зэрэшIолъапIэхэр къыхигъэщыгъ. Адыгабзэм и Ма­фэкIэ джащ фэдэу афэгушIуа­гъэх гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэм­рэкIэ Адыгэ Республикэм иминистрэу КIэрэщэ Андзаур, культурэмкIэ министрэу Къулэ Мыхьамэт, ныбжьыкIэ Адыгэ Хасэм къыбгъодэкIэу КъумпIыл ТIахьир. Ахэм яшIуфэс гущыIэ видеокIэ тилъэпкъэгъухэм афа­гъэзагъ. Къыхэдгъэщын, адыгэбзэ къабзэр зыщыIугъэ пчы­-хьэ­зэхахьэу мы зэIукIэр зэрэхъугъэр. Мыщ фэдэу зэкIэри адыгабзэкIэ къэгущыIэхэу апэрэй IэкIыбым зэрэщызэхэтхы­гъэр. Зэхахьэр зезыщагъэхэу Цэй Ялмазрэ Акъбай Исхьакърэ къащыублагъэу зэкIэ утыгум къихьэгъэхэ орэдыIо купхэм, усэ еджэхэм, тхыдэIуатэхэм — зэкIэми адыгабзэр агъэбзэ­рэбзагъ. Ахэм къаIорэр зыгуры­мыIоу залым чIэсыгъэр нахьыб, ау тыркубзэкIэ афаIотэжьын, зэрадзэкIыжьын аIуагъэп. Щэрджэс хасэхэм я Федерацие итхьаматэу Бащ Нусрэт къы­зэ­ри­IуагъэмкIэ, адыгабзэр тхьа­кIумэм зэхерэх, ныдэлъфыбзэ макъэм ерэсэх.\nБащ Нусрэт — Щэрджэс хасэхэм я Федерацие итхьа­мат:\n— ТIэкIэкIырэ бзэр къэтыубы­тыжьыным ыуж тит, типшъэдэ­кIыжь зэрэиныри тэшIэ, тигу­гъу­е­мылIыныгъи къыдгурэIо, илъэси 150-м IэкIыбым щыпсэ­угъэ бзэр тыухъумэным пае Уры­сыемкIи тэплъэ, тызэрыс Тыркуеми тыщэгугъы. Къэра­лыгъуитIум яIэпыIэгъу тымыгъот­мэ, адыгабзэр тшIокIодыпэн ылъэкIыщт.\nЯшъуашэкIи, язекIуакIэкIи, абзэкIи мыхэр адыгэ лъэп­къым щыщых уагъэIонэу пчэгум къихьагъэхэм зэкIэми зыкъагъэлъэ­гъуагъ. МэфэкI программэм хэ­лэжьагъ Урысыем ыкIи Адыге­им янароднэ артистэу Кукэнэ Му­рати. Къыхэдгъэщын, Тыркуем ыпэкIэ Иорданием, Израиль ащыкIогъэ зэIукIэхэми Мурат ахэлэжьагъ. ОрэдхэмкIэ, сэмэр­къэу Iор-IотэжьхэмкIэ, усэхэмкIэ адыгабзэм и Мафэ ащ ыгъэкIэ­рэкIагъ. Бырсыр Батырбыи, Кукэнэ Мурати тилъэпкъэгъухэм зэхащэгъэ Iофтхьабзэхэм осэ ин афашIыгъ.\nБырсыр Батырбый — бзэ- шIэныгъэлэжь, филологие шIэ­ныгъэхэмкIэ доктор:\n— Сигуапэу адыгабзэм и Мафэ игъэмэфэкIын сыхэлэ­жьагъ. Шъуашэу, зэгъэфагъэу, IупкIэу зэкIэ зэхащагъ. Ащ ыпэ­кIи бэрэ сыкъэкIуагъ сэ мы хэгъэгум, ткъошхэм зэIукIэгъу пчъагъэхэр адысиIагъэх. Ау мызэгъэгурэм фэдэу, адыгабзэм зэрэфаблэхэрэр къахэщэу, ар ашIокIодымэ ежьхэри зэрэкIо­дыщтхэр къагурыIуапэу апэрэй зэрэслъэгъугъэхэр. Ащ гугъапIэ къыуеты.\nКукэнэ Мурат — Урысыем инароднэ артист:\n— Иорданиеми, Израили адыгабзэм и Мафэ фэгъэхьыгъэ зэ­­хахьэхэр гъэшIэгъонэу ащы­кIуагъэх. КъасIорэр зэрэзэха­­-шIы­кIыгъэмкIэ Кфар-Камэрэ Рихьаниерэ нахь къахэсэгъэщых. Сыда пIомэ адыгэ сэмэркъэур къыбгурыIоным пае бзэр дэгъоу пшIэн фае. Тыркуем сызхэлэжьэгъэ пчыхьэзэ­хахьэм анахь щызгъэшIэгъуагъэр ыкIи уасэ зыфэсшIыгъэр бэмы­шIэу зэхащэгъэ театрэу «Iо­тэжь» илъэтегъэуцу ары. Ащ хэт артистхэм апэрэу зыкъагъэ­лъэгъуагъ. Гупшысэ куу зыхэлъ пьесэр утыгум къыщашIыгъ. Ягъэхъагъэхэм хагъэхъонэу са­фэлъаIо. Театри яIэ хъугъэмэ, ныдэлъфыбзэм зыкъыIэтыжьын.\nСпектаклэм роль шъхьаIэр къыщызышIырэ кIэлэ зекIор бэрэ лъыхъуагъэ, гъогу тетыгъ адыгэ къуаджэ къыгъотынба, ады­габзэкIэ гущыIэрэ цIыф ыпэ къифэнба ыIозэ. Дунаир къызэ­пикIухьагъ зыфаер къыгъотыным пае. Къин макIэп ылъэ­гъу­гъэри, ау ыIотэжьыгъ. Пщынэ макъэу чыжьэкIэ къэIугъэм зэрищэлIагъ, илъэпкъэгъухэм япсэупIэ дищагъ, игупсэхэри ыгъотыжьыгъ, лъапсэр къы­дэчъы­жьыгъ.\nСурэтхэр агентствэу «Нарт» тырихыгъэх\nЗекIо (туризм) (2)\nАдыгэ Республикэ-Iоф (6)\nАдыгэ хасэу Иорданием щыIэхэм Карак къыщыхъугъэм пае джапсалъэ къашIыгъ\nАдыгэ Республикэм и Конституцие адыгабзэм фэгъэхьыгъэ унашъоу итхэр агъэцакIэхэрэп\nАдвокат - Уифитыныгъэхэр къыухъумэщтых\nТурист фирмэ «Адыгинтур»\nАдыгэ РеспубликэмкIэ лIэхэрэм япчъагъэ нахьыб\nАдыгабзэр мыкIодыным пае сыд шIэгъэн фаер?\nТарик Топчу-Хьаткъо иIоф Урысые Федерацием иапшъэр...\nКристян илъэс лъытакIэм тет илъэсыкIэр Дубай щыхаг...\nКъэзыгъэзэжьыгъэ Адыгэ нэбгритIу хэкум рафынхэу пы...\n"Адыгэ кIотэныгъэм" и зэхэсыгъо къэс агломерацием ...\n11.12.2018 - Дзыбэ Мыхьамэт орэд-къэгъэлъэгъон Мые...\nЛиван щыщ Адыгэхэр Адыгэ Республикэм къэкIуагъэх\n"Адыгэ КIотэныгъэм" агломерацием дыригъащтэрэп\n"Зы Кавказ Форум" изэхахьэ Налщыч щыкIощт\n"LADA" зыщащэрэ гупчъэ Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъ\nIофзехьэ пстэури (9)