Хэгъэгум иухъумакIо и Мафэ ипэгъокIэу | Адыгэ Макъ\nХэгъэгум иухъумакIо и Мафэ ипэгъокIэу\nХэта мэфэкIыр хэзыгъэунэфыкIырэр?\nМэзаем и 23-р — Хэгъэгум иухъумакIо и Маф. Хабзэ зэрэхъугъэу, тикъэралыгъо щыпсэурэ хъулъфыгъэхэм а мэфэкIыр хагъэунэфыкIы. Ау мы мафэр Урысыем итарихъ зэрэхэхьагъэм, къэбарэу пылъым къыткIэхъухьэрэ лIэужхэр щымыгъозэнхэ алъэкIыщт. Ащ къыхэкIэу тарихъым кIэкIэу тыхэхьан.\nГерманием икайзеровскэ дзэхэр Дзэ Плъыжьым зэхигъэтакъохи 1918-рэ илъэсым мэзаем и 23-м текIоныгъэ къыдихыгъ. Нэужым, 1922-рэ илъэсым, мы мэфэкIым тикъэралыгъокIэ мэхьанэшхо иIэу, Дзэ Плъыжьым и Мафэу алъытэ хъугъэ ыкIи 1923-рэ илъэсым мэзаем и 23-м къыщегъэжьагъэу мэфэкIыр хагъэунэфыкIэу аублагъ. 1946-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Советскэ Дзэм ыкIи Дзэ-Хы Флотым я Мафэу ар хагъэунэфыкIыщтыгъ. 1995-рэ илъэсым мэзаем и 10-м УФ-м и Къэралыгъо Думэ ыштэгъэ хэбзэгъэуцугъэу «Урысыем идзэ ищытхъу мафэхэм афэгъэхьыгъ» зыфиIорэм къызэрэдилъытэу, Германием икайзеровскэ дзэхэр Дзэ Плъыжьым зэхигъэтакъохи 1918-рэ илъэсым мэзаем и 23-м текIоныгъэ къызщыдихыгъэ мафэр Хэгъэгум иухъумакIо и Мафэу алъытэ хъугъэ.\nЗищыIэныгъэ хэгъэгум фэзыгъэIорышIагъэм, Iашэр зыIыгъэу псэемыблэжьэу ар къэзыгъэгъунагъэхэм, тикъэралыгъо нахь пытэ хъуным непи фэлажьэхэрэм мы мафэм ящытхъу аIо.\nАу мыщ дэжьым упчIэ къэуцу: мэзаем и 23-р тихэгъэгу ис хъулъфыгъэхэм зэкIэми ямэфэкIэу плъытэ хъущта, хьауми дзэм къулыкъур щызыхьыгъэхэу ыкIи дзэ структурэм хэтэу Iоф зышIэхэрэр ара зимэфэкI шъыпкъэр?\nНахьыбэхэм зэралъытэрэмкIэ, мэзаем и 23-р Хэгъэгум иухъумакIо и Мафэми, дзэ къулыкъум зыщызыдзыягъэхэми, мы структурэм хэмытхэми ар агъэмэфэкIы, ащкIэ уафэгушIон фаеуи алъытэ. Ар ашIотэрэзэп бэмэ, сыда пIомэ мы мафэр зыфыхахыгъэр цIыф бланэхэр, лIыхъужъныгъэ зыхэлъхэр, зищыIэныгъэ емыблэжьхэу мамыр щыIакIэм фэбэнагъэхэр, ти Хэгъэгу щыIэкIэшIу илъыныр зищыIэныгъэкIэ анахь пшъэрылъ шъхьаIэу зылъытэхэрэр ары.\nКъэIогъэн фае 2000-рэ илъэсым СССР-м и Президентыгъэу Михаил Горбачевым игукъэкIыкIэ шэкIогъум иапэрэ тхьаумафэ хъулъфыгъэхэм я Дунэе мафэу хагъэунэфыкIы зэрэхъугъэр. Арэу щытми, мэзаем и 23-р хъулъфыгъэхэм зэрэхагъэунэфыкIырэм фэдэу мы мафэм мэхьанэшхо ратэу пфэIощтэп.\n«Хэгъэгум иухъумакIо и Мафэ хэта зимэфэкIыр? Дзэм къулыкъур щызыхьыхэрэм ыкIи мы структурэм хэт бзылъфыгъэхэми мыр агъэмэфэкIа?» Мы упчIэр нэбгырэ заулэмэ тэри афэдгъэзагъ.\n— Уи Хэгъэгу, уичIыгу къэбгъэгъунэнхэм нахь лъапIэ хъулъфыгъэмкIэ зыпари щыIэп. Джары зыкIагъэмэфэкIырэр ухъумакIом и Мафэ. ЩыIэкIакIэу тиIэм елъытыгъэу мыщ хэлэжьэнхэ алъэкIы тибзылъфыгъэхэри, ахэм ащыщхэми дзэм къулыкъур щахьы. Ау нахьыбэрэм дзэм кIохэрэр хъулъфыгъэхэр арых. Арышъ, мы мафэр дзэм къулыкъур щызыхьыгъэхэм ямэфэкI шъыпкъ. Ау бырсыр е зао къэхъумэ Iашэ зыIыгъын, пыим пэуцужьын зылъэкIырэр ухъумакIо мэхъу. Арышъ, узегупшысэкIэ, мы мафэр хъулъфыгъэхэм ямэфэкIэу плъытэ хъущт. Совет хабзэм илъэхъан Украинэм дзэ къулыкъур щысхьыгъ. Ащыгъум мэзаем и 23-р Советскэ дзэм и Мафэу хэдгъэунэфыкIыщтыгъ ыкIи ащ мэхьанэшхо еттыщтыгъ. Тэ тилъэхъанэ дзэм къулыкъур щызымыхьыгъэр лIыкIэ алъытэщтыгъэп. Ащыгъум зипсауныгъэкIэ тIэкIу щыкIагъэ зиIэхэри ялъэIухэзэ дзэм ашIуакIощтыгъэх. Джы япсауныгъэкIэ зыпари дагъо ямыIэми, загъэбылъы хъугъэх, дзэ къулыкъум зыщадзые.\n— Мы мафэр дзэм къулыкъу щызыхьыгъэхэм, зи Хэгъэгу шIу зылъэгъухэрэм ямэфэкI. Сэ а мафэм мэхьанэшхо есэты, сэгъэлъапIэ. Сыда пIомэ дзэ системэм илъэс пчъагъэрэ сыхэтыгъ, дзэкIолIэу, офицерэу, полковникэу къулыкъур схьыгъэ. Дзэм къулыкъур щызымыхьыгъэхэми мы мафэр агъэлъапIэ, хагъэунэфыкIы. Уахътэм зызэблехъу, бзылъфыгъэхэри хъулъ-фыгъэхэм афэдэу я Хэгъэгу шIу алъэгъоу, мы системэм хэтхэу къулыкъур ахьы. Арышъ, ахэми мэзаем и 23-р ямэфэкIэу сэлъытэ. Усэхэр сэтхых, ахэр зыдэт зэхэубытэгъэ тхылъри къыдэзгъэкIыгъ. Дзэм фэгъэхьыгъэу бэ ащ къыдэхьагъэр. Ахэм зэу ащыщ сятэ заом зэрэхэкIодагъэм фэгъэхьыгъэ усэу «Горсть земли» зыфиIоу ащ къыдэхьагъэр.\nБислъан, ылъэкъуацIэ къытиIуагъэп:\n— Къулыкъум сыщымыIагъ нахь мышIэми, мэзаем и 23-р мэфэкI шъыпкъэу сэлъытэ. ИщыкIагъэу къэралыгъор къысаджэмэ, къызэрэсыухъумэщтым щэч хэлъэп. Анахьыбэу мы мэфэкIыр зыфэгъэхьыгъэу слъытэрэр зэо зэфэшъхьафхэм ахэлэжьэгъэ тиветеран лъапIэхэр ары.\nДзэкIолIхэм къулыкъоу ахьырэм тикъэралыгъо сыдигъуи осэшхо щыфашIы. Патриотэу зызлъытэжьырэ пэпчъ и Хэгъэгу къыухъумэныр ипшъэрылъ шъхьаI. МашIом хэтхэу, зищыIэныгъэ емыблэжьхэу, мамыр щыIакIэ тиIэным фэбэнагъэхэу Хэгъэгу зэошхом иветеранхэм, тылым Iоф щызышIагъэхэм, къулыкъур зыхьырэ пстэуми, джащ фэдэу зи Хэгъэгу шIу зылъэгъухэрэм зэкIэми мы мафэмкIэ тафэгушIо.