Лъэпкъым ищыIэныгъэ уахътэ горэм нэсы узэдэгущыIэн къодыем цIыфхэр ымыгъэрэзэжьхэу. Ар зэпхыгъэу хъурэр лъэпкъым ихэхъоныгъэ, иопыт ымыгъэкIодыжьын, лъигъэкIотэн зэрэфаем иакъыл зынэсыкIэ ары. ЖэрыIуабзэм ар фызэшIокIынэу щытэп: къаIорэм ащыщ гори нэгъэупIэпIэгъум къазфагу къэнэжьрэп, къызщаIуагъэм щэкIодыжьы. Тхыбзэм, жэрыIуабзэм елъытыгъэмэ, шIогъэ гъэнэфагъэхэр иIэх: ащ жэрыIуабзэр бэ дэдэрэ къеухъумэ, ащыкIэ ар хъарзыналъэу щыт ыкIи ащ къыхэкIэу лIэуж зэфэшъхьафхэм ямызакъоу, лIэшIэгъу зэфэшъхьафхэм ащыIэгъэ цIыфхэр зэрепхых. Тхыбзэм цIыф шIэныгъэр егъэшIэрэу щыIэнэу ышIыгъ. «Тхыбзэр щымыIагъэмэ культурэри щыIэщтыгъэп, –  джаущтэу къырегъажьэ зэлъашIэрэ чех шIэныгъэлэжьэу Ч. Лоукоткэ итхылъэу «ТхакIэм ихэхъоныгъ» зыфиIорэр. – Тэ тилъэхъан ар цивилизацием ихэхъоныгъэ епхыгъэ шъыпкъэу зэрэхъугъэм къыхэкIэу, тхыбзэр щымыIагъэмэ цивилизациер щыIэныгъэу къызшIодгъэшIын тлъэкIырэп. Тхыбзэр цивилизацием хэпхын умылъэкIынэу изы Iахьэу щыт, сыда пIомэ ащ ихьатыркIэ цIыфым игупшысэрэ игъэхъагъэхэмрэ тапэкIэ къэкIощт лъэхъаным пае къэтэухъумэ. Тарихъ щыIакIэм къыщегъэжьагъэу тэ тимафэхэм анэс цIыфлъэпкъым ышIыгъэ гъэхъагъэхэр къэзгъэпсынкIагъэр тхыбзэр ары» (Лоукотка, 1950: 13)