ХЬЭЩIЭМЫГЪАШХЭМ И ПСЫСЭ

 Еуэри, жеlэ, зы тхьэгъэпцlыжь псэути, пщыхьэщхьэ гуэру хьэщlэ къыхуокlуэ.
- Уэ еблагъэ, тхуэмыгъуэту къэдгъуэта!- жеlэ бысымми, унэмкlэ щlешэ, хьэщlэщ яlэ хъунтэкъыми.
 Унэгуащэм, яIэри ямыlэри зэхелъхьэ аби, мэпщафlэри, Iэнэ ухуар къабгъэдегъэувэ. Бысымыр Iэнэм бгъэдокlуэтри:
- Сэ си ныбэ изщ,- жи,- уэ хэlэбэ, хьэщlэ, умыукIытэ!
Хабзэкlэ бысымыр мышхэмэ, хьэщlэри шхэн хуейтэкъым,- арат мо тхьэгъэпцlыжьыр зыщыгугъыр, ауэ хьэщlэр апхуэдэу къыхущlэ­кlакъым;
- Алэхьэ, сэ сымэжэлlам пцIы хэмылъ! – жери, пэрокlуатэ аби, бысымыр къеплъмэ, и гурыlупсыр ирикъухыжу фlошхэ – Iэнэм зыри къытримынэу ешх.

#Тхылъ #ЧеркесскиеРассказы

 Арати, Iэнэр Iуахыж. Бысымым и ныбэ нэщlыр къоныкъуэкъу, къегъэгузавэ; щыхуэмыхьыжым, йоуэри, пщэфlапIэмкlэ йокlуэкI:
- Мы хьэдрэт хъун хьэщIэм, хабзэ имыщIэу къыщIэкlри, Iэнэр иухъуэнщlащ,- жи.- ПсынщIэу зыгуэр сегъапхъуэ!
- Алыхь, узэзгъэпхъуэн симыIэ,- жи унэгуащэм.- Сиlэри симыlэри зэхэздзэщ аби, а Iэнэ закъуэр зэзгъэпэщауэ арат …
- НэгъуэщI мыхъуми ди хьэжыгъалъэр къэпхъэнкlыжи зы къылыш (1) цIыкlу схупэрыдзэ!- жи лIым.
 Сыт ищIэнт фызым, хьэжыгъалъэр къызэщlипхъанкIэщ-нызэщlипхъанкlэри, зы къылыш цIыкlу хуиупlэпlщ аби пэридзащ. Хьэщlэри бзаджэжь гуэру къыщIэкIынти, къэхъуар къыгурыlуэри, «уэлэхьэ, алыхьыр къыпхурикъуамэ, сыпхурикъунмэ!»- жыхуиlэу пщэфlапIэм щlохьэ:
- Eмыкly сыкъэвмыщI,- жи,- сызэшти, тIэкlу сыуэршэрынщ жысlэри сыкъыщlыхьащ …
- Алыхь-алыхь, тхуэмыгъуэту къэдгъуэта! – жаlэри, жьэгу дапхъэм трагъэтlысхьэ.
Езыри арат зыхуейр.
- Уа, си бысым,- жи,- Хьэлэмэт ныбжесIэнщ сэ: зэшибл дыхъурт,- жи,- дэ. Дыхъурти, ди адэр тщхьэщыукlуриикlри дызэ­гурымыlуэж мэхъу. Дызэгурымыlуэж щыхъукlэ,- жи,- ди щlапIэ тIэкlур догуэш, къуэкlыпIэмкlэ щежьэрэ къухьэпIэмкlэ кlуэуэ. Мис мыпхуэдэу!- жери, пэрыIэмбэр къещтэ аби, яжьэм щlэлъ къылы­шыр зэрыщlэлъыр имыщlэ хуэдэ, блыуэ зэпеупщI.- Арщхьэкlэ мыарэзы къытхокlри, аргуэру дымыгуэшыжу хъуркъым, ипщэкlэ къыщежьэрэ ищхъэрэкlэ къехыу. Мис мыпхуэдэу!- жери, къылыш зэпиупщlар нэгъуэщI лъэныкъуэкlэ щызэпегъэлъэлъыж.- Уэлэхьэ, итlани дызэгурымыlуа, си бысым! Дыщызэгурымыlуэм, псори яфIызэхэстхъуэжащ мис мыпхуэдэу!- жеIэри, яжьэмрэ къылышым­рэ зэlещlэ аби, зэхегъэзэрыхь.- Уэ лlыгъэ уиIэмэ, зэхэхыж ар?- жеlэри щIокlыж.- НэхулъэфI фыкъикI!- жери.

Хьэщlэр зэрыщIэкIыжу мо тэмакъкIэщI хъуа лlыр шхыдэу къыщолъэт:
- Мы алыхьым и бэлыхьыр зытрилъхьэным къызищlа гуэрым еплъ!- жери.- ХупцIынэмрэ яжьэмрэ зэхипщэжащ; сэ си Iуэхущ, абы зыгуэр къыхэхыжи! Слlо иджы сшхынур?
- Тхьэ, сымыщlэ,- жи унэгуащэм. – Хадэм кlуэи, щIэрыкlуэ тIэкlу къэтlи, къэхь!
 Сыт къыхуэнэжат лIым, бел къещтэри хадэм макlуэ щIэрыкIуэ къитIыну. Хьэщlэ гуэрыр къакlэщlэдэlухьри, Iуэхур къыщыгу­рыIуэм, баш къещтэ аби, кlэлъохьэ. Бысымым и белыр щIым хиlуа къудейуэ, хьэщlэр жьэхолъадэри, къимьщlыхуж хуэдэ зещlри:
- Хьэуэ хьэ зэрахуэм къыхэкlа, си бысымым я хадэр уодыгъу! – ­жеlэри башыр трикъутэу щlедзэ.
- Ай-уи, пщIэр сыт: ар сэращ! – жи лIым, мэкIий, мэгуо, адэкIэ зедз, мыдэкIэ зедз.
- Уэракъэ сэ сызыхуейр, уэракъэ ар зыхуэфащэр! – жиIэурэ, хъэ къукIэу икъущ, щIигъэIэри, хадэ бжыхъым иригъалъэщ аби,
уэрам шыпсыранэм хигъэлъащ. .

Нэху къокIри, бысымыр къыщIохьэ, и щхьэр фIэпхыкIауэ, и Iэхэр къэпщауэ.
- Уо-о, си бысым,- жи хьэщIэм, – ныжэбэ фи хадэм дыгъу къихьати, укIыкIейуэ сыукIри шыпсыранэм хэзгъэлъэжащ!
- Уэлэхьи, дэгъуэу пщIам! Уэлэхъи, хуэфащэр епщIам! – жи бысымым, и нэр игъэпщкIуу.
Абы и ужькIэ тхьэгъэпцIыжъми апхуэдэ ищIэжакъым, жаIэ.

(1) Къылыш – яжьем щIэхъумауэ гъэжьа мэжаджэщ.