Чэкъмакъ Зэхьир Сейфеддин сулътIаныр (1438 – 1453)
   Чэкъмакъыр лъэпкъкIэ адыгэщ, Кавказым къизышар Хъэуаджэ Къызылщ. КъулыкъукIэ дэкIуэтейуэрэ, тетыгъуэмкIэ ныкъуэкъуэгъуу къыщыувым, Беркъукъу и къуэ Фэрэдж къиубыдри, лъэхъуэщым Чэкъмакъыр щIидзащ, зэман дэкIри, къиутIыпщыжащ. Бэрысбей сулътIаным и лъэхъэнэм дзэпщу щытащ. Чэкъмакъ и ныбжьыр илъэс 69-рэ ирикъуауэ пащтыхь тахътэм тетIысхьащ. Къыпэрыуэ псори я пIэ иригъэзагъэри, къэралыр гупсэхуу зэрихьэу щIидзащ.
   Чэкъмакъ щIэныгъэлIхэм, тхакIуэхэм я зэIущIэхэм хэтыну фIэфIт. Абы и лъэхъэнэм къэралыр мамыру псэуащ, ибэхэм гущIэгъу яхуищIырт, цIыхубэм яхэтт, езыхэм ящыщым хуэдэу. ЩIэныгъэлI е цIыхушхуэ и деж къыщIыхьэмэ, хуэтэджырт, Iэсэу псалъэрт, шууэ къикIухьыну фIэфIт, фадафэтэкъым.
   Чэкъмакъ зауэ-банэ куэд хэмыту, нэгъуэщI пащтыхьхэм ягурыIуэрт. Къэжэрми, Азие ЦIыкIум ис пщыхэми Iэмал къахуигъуэтыфырт. Анэдолэм щытепщэ тыркумэнхэм я пхъуитI къишэри, малъхъэ яхуэхъуащ. Абыхэм зэпымыууэ тыгъэхэр къыхурагъэхьырт, я кум дэлъ зэныбжьэгъугъэр зэрахъумэр кърагъэкIыу. Езыри ядэIэпыкъурт, къыхуащIа тыгъэхэм пэкIуэж саугъэт яхуищIэжырт.
   1440 гъэм Андалузием щыIэ муслъымэнхэм я гъунэгъу франджыхэр къащеныкъуэкъум, абыхэм я пащтыхь Мухьэмэд и къуэ Абу Абдулыхь къыдэIэпыкъуну зэлъэIуар Чэкъмакъщ. СулътIаным абы и лъэIур хуигъэзэщIащ, дзэ хуимыгъэкIуэфами, мылъкукIэ защIигъэкъуащ.
   Чэкъмакъ Уэсмэн (Тырку) къэралыгъуэм фIыуэ хущытащ, ар нэхъ иригъэфIэкIуэн щхьэкIи Шах Задэ гуащэр щхьэгъусэу къишащ.
   Илъэс пщIейм щхьэдэхауэ сымаджэ щыхъум, езым и къуэ Фэхъруддин Iусман сулътIан тахътэм тригъэтIысхьащ (ар зэрытетар махуэ 43-рэщ). Махуэ 12 дэкIри, щIалэм и адэ Чэкъмакъ дунейм ехыжащ.
   Трагъэува пащтыхьыр трихуу, езыр теувэну хэтащ хъэлифыр, ауэ ар къыдэхъуакъым. Пщыхэр зэхуэсри, унафэу къызэдащтащ Инал тахътэм трагъэтIысхьэну.