#КъунейтIрэ_щыIэ_Франджы_къэралыгъуэм_и_къулыкъу_хэгъэщхьэхукIахэм_ирагъэкIуэкIа_къэхутэныгъэ_и_пычыгъуэхэр (16.02.1935г. Перевод Битокова Нияза)

15. Бзэмрэ гъэсэныгъэмрэ
 
Кавказыбзэхэм я лъабжьэр джыным куэд щIауэ щIэны­гъэлI­хэм мыхьэнэшхуэ ирату къе­кIуэ­кIащ. Япэу ахэр зыджар икIи зэхэзыгъэкIар Голденштедтщ, XVII лIэщIыгъуэм. А щIэныгъэлIым зэхигъэкIа лъэпкъхэмрэ бзэхэмрэ кIэщIу къэтхьынщ:
- тэтэрхэр (тырку)
- лезгинхэр (дагъыстэн)
- кистинхэр (шэшэн)
- осетинхэр (иран)
- адыгэхэр (черкес)
- картвелхэр (куржы)
Мы япэ зэхэгъэкIыгъуэм щы­щIэдзауэ XIX, XX лIэщIы­гъуэ­хэм екIуэкIа къэхутэныгъэхэм къежьапIэ яхуэхъуащ фон Эскерт и лэжьыгъэхэр. 1892 гъэм абы итхащ Кавказым теухуауэ “Die Sprachen des Kaukasishen Stammes”. Мы щIэныгъэлIыр зды­нэсамкIэ, мы бзэхэм зы къе­жьапIэ, зы «анэ» яIэщ. Нобэ зэрыпсалъэхэу бзэ нэхъ зызыуб­гъуахэр:
1. Адыгэхэр (процент 95-рэ)
2. Абхъазхэр
3. Шэшэнхэр
Шэшэныбзэу нобэкIэ хэщIы­ны­гъэшхуэ зыгъуэтам зы зэман Кавказ къуэкIыпIэм нэхъ зыщиубгъуауэ щытащ. Сирием шэшэнхэр мащIэ-мащIэурэ хьэрыпхэм яхэпхъауэ зэрыщыщытым къыхэкIыу, хьэрыпыбзэкIэ мэпсалъэ икIи матхэ.
Адыгэхэр я унагъуэ кIуэцIым зэрыщызэпсалъэр адыгэбзэщ. ЕджапIэм цIыкIухэм дерсхэр зэрыщыгурагъаIуэр адыгэбзэщ. Абы дэщIыгъууи франджыбзэри хьэрыпыбзэри зрагъащIэ. ЕджапIэхэм латин тхэкIэм зыщеужь. Абы теухуауэ лъагъуэхэр пхыша хъуащ, щIэгъэкъуэнхэр ягъуэт.
ЗэкIэ зэрыщытым тепщIыхь­мэ, адыгэ еджакIуэ цIыкIухэр йогугъу, гулъытэ яIэщ, я гупсысэкIэкIэ хьэрып щIалэ цIыкIухэм ятокIуэ, нэхъ ерыщхэщ, нэхъ мыщхьэхыу мэла- жьэ.