КъызэралъытэрэмкIэ, жэрыIуабзэр цIыфхэм яIэ зыхъугъэр илъэс минишъэ пчъагъэ мэхъу, тхыбзэм елъытыгъэр арымэ, ар къызаIэкIэхьагъэр илъэс мини 5-6 хъугъэ ныIэп. Нахь тэрэзэу къэпIон хъумэ, тхыбзэр къызежьагъэр первобытнэ-родовой гъэпсыкIэр зэхэзи лъэпкъэгъухэр ыкIи лъэпкъэгъу зэгъусэ инхэр щыIэхэ зыхъугъэр ары. Ау тхыбзэ игъэкIотыгъэр гъэпсыгъэ зыхъугъэр къэралыгъо гъэпсыкIэм зынэсхэ лъэхъаныр ары ныIэп. Къэралыгъохэр щыIэхэ зэхъум ахэмэ пкъыгъоу къашIырэмрэ сатыумрэ зарагъэушъомбгъугъ, военнэ, политикэ ыкIи нэмыкI зэзэгъыныгъэхэр къэралыгъомэ зэдашIэу аублагъ, къэралыгъо хабзэхэр (законхэр) щыIэхэ хъугъэх, тхьашIошъхъуныгъэр ыкIи общественнэ идеологием инэмыкIрэ гъэпсыкIэхэр къежьэх, итарихъ зэригъэшIэным лъэпкъыр къыфэущы. Мыщ фэдэ Iофыгъохэм язэшIохын тхыбзэр ищыкIэгъэ дэдэу мэхъу, джары ыкIи тхыбзэр е ежь къэралыгъом ыгъэпсыным, е нэмыкI лъэпкъхэу ар зиIэхэм къахахыным ыуж зыкIихьарэр. Джащ тетэу гъэпсыгъэ тхыбзэм нахь зеушъомбгъу: ар литературэмкIи, наукэмкIи, хэбзэ IофшIэныбзэмкIи, зэфэтхэнымкIи, шъхьадж ежь ытхыщтымкIи агъэфедэу хъугъэ.