АДЫГЭ ФАЩЭ(ЩIалэм зэрихьэ)

Къыхэгъэщахэр зэпкъырысхыжу аращ =)

1.Кавказ псом ис лIыхэм зэрахьэ пыIэ. КъызыхэщIыкIар мэлыцыращ, нэхъыбэ дыдэу къыпIущIэр фIыцIэу, хужьыу, щхъуафэу. ПыIэм и инагъыр зэщхьэщыкIт: и кIуэцIыр куууэ е чэнджыу щытт.

2.Къэпталыр щIагъщIэлъ джанэм и щхьэкIэ къытралъхьэт, цейм и щIагъым щIэлъыу. И теплъэкIэ зэщхьтэр пщампIэ ин иIэу джанэ, и гупэкIэ щIыIунэцIыкIукIэ быпхэу, Iэгъуапэ кIыхь икIи зэв иIэу. Къулейхэм къэпталыр къыхащIыкIыу щытащ шылэ Iуданэм е цым къыхэщIыкIа щэкIым. Нэхъыбэу къыпIущIэр щэкI лыдхэм къыхэщIыкIа къэпталыращ, мэкъумэшыщIэхэм къэпталыр къызыхащIыкIыу щытар шухьэм, иужькIэ щэкI быдэм. Къэпталым и кIыхьагъыр лъэгуанжьэм нэсыным тIэкIу иIэжыу аращ зэрыщытын хуейр.

3.Газырь жыхуаIэр цейм тедыхьауэ щытщ бгъэм и лъэныкъуитIымкIэ. Цейм ижь зэман лъандэрэ традыхьыу щытащ кIэжып цIыкIухэр бгъэм, абы иралъхьэт пхъхэ псыгъуэ - газырь. Абыхэм и деж щахъумэт фочым и узэдыгъуэ. Псалъэ «газырь» къикIыр адыгэбзэкIэ зэбдзыжмэ «хьэзыр». Узэдыгъуэр фочхэм иплъхьэныу Iуэху гугъуу щытащ, икIи зауэр щекIуэкIым и ныкъуэм зэман яхурикъутэкъым абы пылъыныу. Апщыгъуэращ адыгэм къыщигъэсэбэпар кIэжыпцIыкIу узэдыгъуэр илъыу.
 

4.Бгырыпхыр фэм къыхэщIыкIауэ щытщ дыжьын псыгъуэ гъэщIэрэщIэныгъэхэр пыщIауэ. Абы пэмыщIауэ бгырыпхым фочыр зэрылъыр фIэлът, мафIэ зэращI къэгъэсэбэпыныгъэр игъусэу.

5.АдыгэлIым сэшхуэр къыздырихьэкIын хуейуэ къилъытэт адыгэм. Сэшхуэр дахэу дыжьынкIэ гъэщIэрэщIауэ щытын хуейщ. Адыгэ сэшхуэр 1881 гъэм Урысей армэм хуабжьу хуитыу зэрихьэу щытащ. Сэр зэрызехьэн хуейр и жаныпIэр ищхьэкIэ щыIэу, зауэр здекIуэкIым сэр занщIэу къипхыу бийм узэреуэным хуэдэу. АдыгэлIым и лIыгъэр щыгъыратэкъым къэзыгъэлъагъуэр, атIэ и сэшхуэрат.

6.Адыгэ цейр цIыхухъум щитIагъэ щыгъын, нэхъыбэрэ къыпIущIэр цей фIыцIафэ, гъуабжафэ, щхъуафэ. Цейм и кIыхьагъыр здынэсыр лъэгуанжьэм блэкIыу. ЩIалэщIэ-зэуакIуэхэм ящыгът цейр Iэгъуапэ кIэщIыу, ар апхуэдэу щIэщыттэр щызауэкIэ зэран къыхуэмыхъуныу.

7.Лъейр фэм къыхэщIыкIауэ, щабэу щытын хуейщ. Нэхъыбэу зэрахьэу щытар упщIэ лъейщ. Пщыхэм нэхъ зэрахьэу щытар шырыкъу плъыжь, дыщэ IуданэкIэ хэдыкIауэ. Лъэгу псыгъуэ зиIэ шырыкъу дахэ зезыхьэну хуитыныгъэ зиIэр пщыхэрат.