Лъэпкъ шIэжьыр унагъом къыщежьэ
Адыгеим ил1ык1охэм ахэтхэу сэ си Марзети, Дзыбэ зэшыхэри 1995 – рэ илъэсым зэхащэгъэгъэ « I фестиваль музыкально-художественного творчества школьников Северного Кавказа» зыфи1орэм хэлэжьэгъагъэх. Ц1ыф лъэпкъэу Кавказым исым зэк1эми ял1ык1охэр щы1агъэх. Ахэмэ зэк1эмэ анахь ш1у щалъэгъугъэхэу къахагъэщыгъэу щытыгъэх тэ тиехэр. Ш1ухьафтынхэмрэ щытхъу тхылъхэмрэ къафагъэшъошагъ, зэк1э къек1ол1агъэхэм зэхахэу ац1э инэу къаща1уагъ. Фестивалыр тхьамэфит1о рек1ок1ыгъ. 

Зыщызэфаш1ыжьырэ мафэм тэри, ны-тыхэмэ, тырагъэблэгъагъэу щытыгъэти, сэ сык1огъагъ. Тисабыймэ гущы1э инэу, гущы1э 1этыгъэу къафа1уагъэм сигъэгушхоу сыщысыгъ. Мощ фэдизэу къызэхэхьагъэхэм дахэк1э, хъупхъагъэк1э къызэрэхагъэщыгъэхэм 1оф адэзыш1эщтыгъэхэри лъэшэу рырэзагъэх. Джы сыгу къэк1ыжьы, ащ дэжьыми Мыхьамэт 1асэу, ук1ытапхэу, ымакъэ шъабэу, бырсыр гори къыпымык1эу, к1элэ шэн гъэ1ылъыгъэ зи1эу зэрэщытыгъэр. Ау пщынэр къызиштэрэм 1эгъо-благъом итыхэр щымытыжьышъоу къыгъашъощтыгъэх. Непэрэ мафэм Мыхьамэт сценэм зэрэщытлъэгъурэм а шэн-зек1уак1эхэр хэтк1и тинэрэлъэгъу.

«Мыхьамэт дэгъоу орэд къе1о ык1и пщынэри жъынчэу егъэбзэрабзэ» с1онышъ зыгорэм езгъэгъэш1эгъонэу ащ фэдэ гухэлъ непэ си1эп. Нэмык1 лъэныкъомк1э ащ зек1уак1эу сэ бэмыш1эу еслъэгъул1агъэм нахьыри нахь нэш1оу Мыхьамэт сыригъэплъыгъ, сэ сисабыйм фэдэу сыщыгуш1ук1ыгъ. Сэ силъфыгъэхэри хъупхъэх, яшэн – зек1уак1эк1и сагъэразэ, еджагъэх, псэук1эш1уи я1, саблэхъопсык1ырэп. Арау, Мыхьамэт чыжьэу зэрэщызэлъаш1эрэм ыпкъ къик1ык1э, сыфай нахь игъэк1отыгъэу нэ1уасэ фэсш1ыныхэу.
Сыд фэда мы к1алэр иунагъок1э, янэ ятэхэмк1э?

Зянэ фэмыдэгъу лъфыгъэ щы1эп п1оми ухэукъонэп. «Ным ылъэгу джэнэтыр ч1элъ», «Алахьэм ным ы1эхэмк1э сабыим ышъхьашъо те1абэ» зыфэп1ощт адыгэ гущы1эжъмэ тилъэпкъык1э мэхьанэшхо ятэты ык1и а гущы1э куумэ къарыу къытхалъхьэ. Ныр илъфыгъэхэмк1э псэ емыблэжь, иш1улъэгъу икъарыуи гъунэнчъ. Хэта ным ыл узымэ, ыгу хэк1ымэ зыхэзымыш1эри, мыгу1эри?! Шъыпкъэ, хъулъфыгъэ к1алэмэ ар зэк1эми зэфэдэу къагъэлъэгъошъурэп, агу илъыр къыдат1упщышъурэп.

Щы1эныгъэ гъогум къутэмэ пчъагъэ къыхэк1ы. Гъаш1эр лъыбгъэк1уатэ къэсми уипсэуныгъи зэщыкъуагъэу мэхъу. Щыгъущэ Сар, Дзыбэ Мариет, сэры апэрэ мафэм щегъэжьагъэу зы унэ тызэдифагъэу хэку сымэджэщым тхьамэфит1ур щыдгъэк1уагъ, типсэуныгъи къедгъэ1эзагъэх, 1улъхьэр зэдэдгощыгъ, ш1у тэзэрэлъэгъугъ. Тибынхэр къак1охэмэ зафэдгъэш1ожьэу, къыздедгъэчъэк1хэу тыщытыгъ п1оми пц1ы хъунэп. Ежьыхэми алъэк1 къатемынагъ. Джаущтэу, бэ ш1агъэу тызэ1умык1агъэу Мариетрэ сэрырэ джыри тызэфэзыгъ.

Мэфэ пчъагъэу Мариетрэ тэрырэ тыззэгъусагъэм, Мыхьамэт иц1ыфыгъэ, игушъэбагъэ, игумэк1ыгъо осэ ин афэпш1ынэу щытыгъ, аущтэу ренэу ар ишэн-зек1ак1эу зэрэщытыр нэрылъэгъоу тфэхъугъ. Апэрэ мафэхэм Мыхьамэт ренэу янэ дэжь къы1улъадэмэ, изэрэщыт зэригъаш1эмэ, ищык1агъэмэ гъунэ алъифэу щытыгъ. Къызэрэфэгумэк1эу, ш1у инэу къызэрилъэгъурэр къыхэщэу къыфэшъэбагъ, къыфэгумэхагъ. И1оф фэгъэхьыгъэу къэлэ чыжьэ к1он фаеу зэхъум янэ къыри1уагъ: «Тян, укъэмыгумэк1, зыфэсакъыжь. Сэ ренэу уикъэбар зыщызгъэк1эщтэп, сыкъытеозэпытыщт зэрэсихабзэу». Мэфэ къык1элъык1охэрэм, пчэдыжьым жьэу ригъажьэти янэ изытет зэригъаш1эщтыгъ, ежьым икъэбархэри къыфи1уатэщтыгъ. Непэ пчъагъэрэ къыфтеомэ, ымакъэ зэхыригъэхымэ ыгу ыгъэпсэфэу хэтыгъ. Ныр зыгъэрэзагъэм насып мыухыжь къыфэк1онэу щытымэ, Мыхьамэт насыпыр къетэкъохыщт. Ащк1э тэ тыфэлъэ1ощт! Къылэжьыгъэуи щыт!

 Сеупч1ыщтыгъэ Мариет: «Мыр сымэджэщым узэрэщы1эм нахь егъэгумэк1ышъ ара, хьауми сыда?» «Хьау, унэм сисыми сыдигъуи ар ишэн. Ятэрэ сэрырэ тшхырэмрэ тш1эрэмрэ гъунэ къалъифэу, тызфэсакъыжьынэу къытэлъэ1урэ къыддехьы» - е1о ным пэгагъэрэ рэзэныгъэрэ къыхэщэу. Ным къык1эупчъэ къэсми, «тяти сыдэгущы1агъ, ащи ыш1эхэрэр зэзгъэш1агъ, сшынахьк1эхэми я1офхэр агъэцак1эх, укъорылъфц1ык1ухэми сак1эупч1агъ» - е1о к1элэ хъупхъэм. 

Мыхьамэт иунагъо фэшъыпкъэу, ишъхьэгъусэ шъхьэк1афэр фиш1эу, исабыйхэм бгъэжъэу ашъхьэщытэу, ныбджэгъу хьалэлэу, ныкъылъфыгъэ гупсэу щыт к1элэ маф. Ичылэ фэгумэк1эу, къыздэхъухьэгъэ щагум ыгук1э епхыгъэу, иунэ ыгъэк1эрак1эу, нэжъ-1ужъымэ шъхьэк1афэр афэзыш1эу щыт к1элэ гупс. Янэрэ ятэрэ зыгъаш1оу, ягущы1э уасэ афэзыш1ырэ к1элэ гъэсагъ.
«Куп зезыщэрэр, куп ыуас» зэра1оу, Мыхьамэт зэрищэрэ купхэу, сценэмк1э ыгъэда1охэрэр купышхох. Уасэу и1эми егупшысэгъуаеп. Ахэмэ сэ сигущы1эхэр къаугъоигъ, Мыхьамэты усэуи фызэхэзгъэуцуагъ.
 
Адыгэ хэкум ик1элэ п1угъэу,
Къыблэ шъолъырыр зыш1оджэнэтэу,
Ц1ыф лъэпкъэу исмэ ыгук1э аде1эу,
Мэкъэмэ дахэк1э ш1ум тыфэзыщэу,
Дзыбэ Мыхьамэт сыфэусэнэу,
Сыфежьэн сэ, сыгур къызде1эу.
 
Л1эхъупхъ, Мыхьамэт, бэу о узаф,
Л1эхъупхъ, Мыхьамэт, бэу о учэф.
Зыч-зыпчэгъоу тилъэпкъ зэкъотынэу,
Мамырныгъэр тэ дгъэлъэп1энэу,
Усэ орэдк1э тэ укъытэдж,
Шъхьэк1афэр пфэтш1эу тэ тыпфэтэдж.
 
Зэрэ Кавказэу о къыпфэраз,
Тихъохъу дахи къыпфэтэгъаз:
«Угу илъы пстэури о къыбдэхъунэу,
Уитхъагъуи уигупсэмэ къыбда1этынэу.
Уиорэд ш1агъомэ тэ тыкъяжэн,
Мэхьанэу ащ я1эр тэ зэхэтш1эн».
 
«Остыгъэм пэнэфэу уилъагъор нэфэу,
Мэфэ зэпстэури о пфэхъярынэу,
Гущы1э 1этыгъэк1э сыфай пфэс1онэу:
Гум хэк1 щымы1эу, ренэу учэфэу,
Къа1о, Мыхьамэт, орэд гохьхэр,
Къегъа1у уипщыни къэшъо зэфак1ор».
 
Мыхьамэты купышхохэр зэхещ,
Иорэды макъэ гур зы1эпещ.
Ц1ыф ш1агъоу зэк1эм ар япащ,
Гущы1э зэк1ужьк1э зэфагъэм тыфещ,
Опсэу, Мыхьамэт, гур къэо1эт,
Опсэу, Мыхьамэт, ц1ыфыгъэр о1эт.
К1элэ ш1оу, к1элэ нэфэу, к1элэ гу къабзэу щытым ятэ-янэхэм сафэлъа1о: «Аслъанрэ Мариетрэ, Мыхьамэт ц1ыф гупсэу зэрэжъугъэсагъэр тинэрылъэгъу, сэгугъэ зэк1эри къыфэразэу. Шъуисабыйхэмк1э гухэлъ лъагэу, гупшысэ 1эш1оу, к1эхъопс инэу адышъуи1эр къыжъудэхъунэу, псэуныгъэ пытэр шъуи1эу бэрэ шъуибынмэ шъуадышы1энэу сехъохъу.»

Щыгъущэ Сари ш1у слъэгъугъэу, сянэ ишъэбагъэр сыгу къыгъэк1ыжьэу, идахэрэ и1ушыгъэрэ зэхэсш1агъэу щыт. Ц1ыф тхъагъохэу Сарэрэ Мариетрэ гъусэ пфэхъунхэу, гущы1эгъу уадэхъущтмэ насыпыгъ. Ясабый бын гъэсагъэхэм къагъэдахэхэу, яшэн-хабзэхэм къагъэк1эрак1эхэу мэпсэух. Сщымыгъупшэнхэу, слъэгъухэмэ сащыгуш1ук1ынэу, сафэзэщынэу сыгу ч1ап1э щаубытыгъ.
 
 Нэгъой Светлан,
 еджап1эу №3 ик1элэегъадж, Шэуджэн район.