Пащтыхь Беркъукъу (1382 – 1389)
   Беркъукъу Кавказым изышар сатуущI Фэхъриддин Уэсмэнщ. Ар Мысырым зэрихьэу, пщы Елыбгъэ щхьэщэхупщIэ щIетри, зрешалIэ. Елыбгъэ яукIыу и блыгущIэтхэри щызэбгрыжыжым, Беркъукъу абыхэм ещхьу щIэпхъуэжакъым. Ауэ ар яубыдри, Кэрэк къалэ щыIэ лъэхъуэщым ирадзащ. АрщхьэкIэ, лъэхъэнэ зэхэзэрыхьыгъуэр къигъэсэбэпри, лъэхъуэщым къикIуэсыкIыжащ. Беркъукъу лъэхъуэщым къызэрикIыжу, дзэ зэригъэпэщри, КаиркIэ иунэтIащ, икIи хъалифхэр и лъэныкъуэ къищIри, езыр пащтыхь тахътэм итIысхьащ. Ар пащтыхь хъунымкIэ дэIэпыкъуащ Псыжь щыщ адыгэпщ Бырч.
   «Дыщэ ипхъа» тхылъыр зи Iэдакъэ къыщIэкIа тхыдэдж Ибн Алхьимад Беркъукъум хужиIащ: «Пащтыхь хахуэт, Iущт, шууей лъэрызехьэт, бжым Iэзэу ириджэгурт, тхьэмыщкIэхэм яхуэгумащIэт, и макъыр лъагэт, и жьакIэр Iувт, тхьэкIумэкIыхьынэт, ахъшэ зэхуэхьэсыным дихьэхырт, лъэужь щхьэпэ куэд къызэринэкIащ. И дзэр Сириеми, Персми, Иракми нэсат…».
   Беркъукъур уэсмэнхэм я сулътIан Бэезыт зэрыгурыIуар Темыр ЩIакъуэ игу иримыхьу лIыкIуэ къыхуищIат. ЛIыкIуэхэм щызагъэпхъашэм, Беркъукъум ар и гум темыхуэу, и щхьэхъумэхэм унафэ яхуищIри, лIыкIуэхэр яригъэукIащ. Абы и щхьэусыгъуэкIэ Темыр и дзэр Беркъукъум хуигъэкIуащ, ауэ Беркъукъум и дзэр абы хуэзакъым. Тэтэрыдзэр Хьэлэб къалэ теуэщ, ар зэтрикъутэри, Беркъукъум и дзэм зыхуимыгъазэу, къыздикIамкIэ игъэзэжащ.
   Беркъукъур пащтыхь хъуным иджыри мазитI иIэжу, дзэпщ увыпIэми иту, езыр Кавказым къизышауэ щыта сатуущI Уэсмэн Кавказым игъакIуэри, и адэр къригъэшащ, и Iыхьлы гупи и гъусэу. Ибн Ийяс абы щхьэкIэ итхащ: «Шэрджэс зэкIуэцIылът, зы хьэрыпыбзэ псалъэ имыщIэу».
   Беркъукъу и ныбжьыр илъэс 60-м нэсауэ дунейм ехыжащ. Езым и цIэкIэ иригъэщIауэ щыта мэжджытыр ноби къызэтенауэ Каир дэтщ. А лъэхъэнэм псэуа тхыдэджым (IэссиутIий) и тхылъым («Хьуснул мухьадэрэ») и 2-нэ томым и 74-нэ напэкIуэцIым щетх: «Беркъукъу сулътIаным  езым и цIэкIэ иригъэщIа мэжджытыр ухуэн щаухым, абы щезыгъэджэну егъэджакIуэхэр къригъэблэгъащ. Абыхэм апхуэдизкIэ пщIэ яхуищIырти, къыщыщIыхьэм, езым и IэкIэ алэрыбгъу яхуиубгъауэ щытащ».
   Iэл-Iэзхъар мэжджытым и азэн джапIэр куэдрэ игъэщIэрэщIэжащ, псы хъумапIэхэр дищIыхьащ, андез щтапIэхэр дигъэуващ. А зэманым мэжджыт ухуэнкIэ пащтыхьхэр ерыщт, абыкIэ зэхьэзэхуэрт, яухуам и дахагъым ирипагэхэрт, ухуакIуэхэр ягъэлъапIэрт. Къэбгъэлъагъуэмэ, пащтыхь Беркъукъу и мэжджытыр зыухуа лIым и пхъур къишауэ щытащ, езы Беркъукъу ипхъури зритар ухуакIуэм и къуэщ.