БэшIагъэу тэгъэфедэхэми, яшIуагъэ икъоу тшIэрэп\nАрэущтэу тIон тлъэкIыщтэу къытшIошIы непэ тызытегущыIэ тшIоигъо гъомылэм — пынджым фэгъэхьыгъэу.\nПынджыр бэшIагъэ зыдгъэфедэрэр, ау уз зэфэшъхьафхэм яIэзэгъэнымкIэ ар къызэрэпшъхьапэщтыр бэмэ ашIэу пIон плъэкIыщтэп.\nНароднэ медицинэм Iэзэн IофхэмкIэ ыгъэфедэрэр пынджыцэхэр ары ныIэп. Пындж крупэр ахашIыкIы пындж къызэрыкIоми, укъэбзыгъэми («полированный» зыфаIорэм). Ащ къыхэкIэу шIуагъэу а гъомы­лапхъэм хэлъыри зэтекIы. Укъэ­бзыгъэ (полированнэ) пынджым тхъоу, клетчаткэу, витаминэу хэлъыр бэкIэ нахь макI. Ар дэгъоу нэгъум «егъэжъожьы», нахь IэшIэх къыфэхъу, крахмалэу хэлъыри бэ (процент 74-рэ).\nПынджыр Iэзэн лъэныкъомкIэ нахьыбэрэ зэрагъэфедэрэр, анахьэу кIэлэцIыкIухэмкIэ, кIоцI­узым пай. А узым еIэзэгъэным фэшI ныбжь зиIэхэм псы­кIэ гъэжъогъэ пынджэу щыгъу зыхэмылъыр ары агъэфедэмэ нахьышIур. КIэлэцIыкIухэм —пынджыр зыхэжъукIыгъэ псыр.\nАнахь шIогъэ шъхьаIэу пынджым иIэу къыхагъэщырэр пкъы­шъолыр зэриукъэбзырэр ары. Ащ имызакъоу, нэгушъор нахь дахэ ешIы, уегъэрэхьаты, дэгъоу уегъэчъые, жэкIоцIым мэ Iае къыдэмыунымкIи амалышIу, бэрэ цIыфыр зысымэ­джэгъэ уж ишхэн зыпкъ регъэ­уцожьы, жъэжъыехэмкIэ федэ, быдзыщэри нахьыбэ зэришIырэр агъэунэфыгъ.\nОшIэ-дэмышIэу лъэшэу къы­хэлъэдэрэ узхэр кIоцIым къы­техьэхэу зишэнхэм («колики» зыфаIохэрэр зиIэхэм) пынджыр амыгъэфедэмэ нахьы­шIу. Джащ фэд, ар ашхыным зыщадзыен фае пщэрыщэ хъухэрэми, кIэтIый зэхэлъыр унэкIыгъэныр къин къызыщыхъухэрэми.\nЧыихъыр, тхьабыл плъыр-стыр узыр\nСтэчаным из пынджым псы стэчани 7 кIэпкIэнышъ, къэкIырэ Iэзэгъу уцэу мятэм щыщ джэмышхышъхьэ хэптэкъощт ыкIи къэбгъэжъощт. А зэхэжъу­хьагъэр бжьынышъхьэу теркэмкIэ бгъэушъэбыгъэм кIэпкIэщт. СыхьатитIу тешIэ къэс ащ щы­щэу стэчаным ызыщанэм уешъо­зэ пшIыщт. Бжьынымрэ мятэмрэ бгъэфедэнкIэ дэгъу нэ­гъу-кIэтIый зэхэтым уеIэзэнымкIэ.\nМы узым еIэзэгъэным пае народнэ медицинэм ыгъэфе­дэрэр пындж-компот диетэр ары. Мафэ къэс 6 уешъон фае компот IэшIу стэчан зырыз, а мафэхэм ащыщэу 2-м — пындж пIэстэ (кашэ) IэшIоу щыгъу зы­хэмылъэу псыкIэ гъэжъуагъэр кIыгъоу. Мафэ къэс пшхын фае пхъэшъхьэ-мышъхьэ килограммрэ ныкъорэ, пындж грамм 50 ыкIи шъоущыгъу грамми 120-рэ. Компотымрэ пындж пIастэмрэ ахэр ахэхьащтых.\nОды зыпшIыныр, ар зыушэтыгъэхэм къызэраIорэмкIэ, сыдигъуи IэшIэхэп. Мыщ зигугъу къыщытшIыщтыри гъэцэкIэгъуаеу щымытыми, угу рихьын дэ­дэми тетэпын фае, ау ищы­кIагъэмэ, псауныгъэмкIэ федэ хъущтмэ, къыхэпхы хъущт.\nПындж грамми 100-р псы литритIум къыщыбгъэжъощт. Нэужым а псыр кIэбгъэчъынышъ, зэфэдиплIэу бгощынышъ, мафэм плIэгъогогъо уешъозэ пшIыщт. Ащ кIыгъоу мафэм тIогъогогъо пындж гъэжъуагъэу псы зыкIэбгъэчъыгъэр (ар тIоу бгощынышъ) пшхыщт. Арэущтэу мэфи 3 — 4-м пындж диетэм «утесыщт».\nПкъышъолым щыгъур щызэ­IумыкIэнымкIэ, къупшъхьэ зэ­рытыпIэхэм ар адэлъы мыхъунымкIэ пынджым ишIуагъэ къэ­­кIо. Народнэ медицинэм къызэриIорэмкIэ, ащ пае мафэ къэс, пчэдыжьышхэ умышIызэ, пындж мыжъо джэмышхы­шъхьэ е тIу дэгъоу бгъэунэшкIузэ пшхыщт. Арэущтэу тхьамафэрэ пшIыщт.\nДжыри зы гъомылапхъэ кIэкI дэдэу игугъу къэтшIы тшIоигъу. Ар фыгур ары.\nМыщ белокэу хэлъым иба­гъэкIэ пынджми, хьэми ашIокIы, дагъэу хэтымкIэ ыпэ итыр зэнт­хъыр ары. Джащ фэдэу витамин зэфэшъхьафыбэхэмкIэ, аминокислотэхэмкIэ баи. Фосфорэу фыгум хэлъыр лым хэлъым фэди 1,5-рэ хъоу шIэныгъэ­лэжьхэм агъэунэфыгъ.\nНароднэ медицинэм фыгур пкъышъолым кIуачIэ къезытырэ, лыпцэхэр нахь пытэ зышIырэ гъомылапхъэу елъытэ. Анти­биотикхэр зыгъэфедэхэрэм фы­гур яIанэ нахьыбэрэ тетымэ нахьышIу, сыда пIомэ ахэм ауж пкъышъолым къыхэнэгъэ продуктхэу зизэрар къакIохэрэр къыхещых.\nИлъэсым нахьыбэрэ щы­лъыгъэ фыгур бгъэфедэ хъущтэп. Крупэр бэрэ щылъыгъэ зыхъукIэ, гъомылапхъэр ды­джы мэхъу. ЕтIани фыгур нэ­гъум нахьыбэрэ «егъэжъо­жьышъ», нахь къин къыщэ­хъушъ, нэгъу-кIэтIый уз зи­Iэ­хэм амыгъэфедэмэ на­хьышIу.\nЧэтэн дзыо цIыкIум фыгоу табымкIэ бгъэплъыгъэр иптэ­къонышъ, «гайморовые пазухи» зыфаIохэрэм атеплъхьащт.\nЛыпцэхэр пытэнхэм пае\nФыгу стэчаным псы стэчани 4 кIэпкIэнышъ, ащ дэгъэ джэмышхышъхьитIурэ щыгъу тIэкIурэ хэплъхьащтых. МэшIо макIэм тебгъэуцонышъ, фыгур дэ­гъоу мэушъэбыфэ къэбгъэ­жъощт. Арэущтэу гъэжъогъэ фыгум котлетхэри, щэлами, нэ­мыкI шхыныгъохэри хэпшIыкIынхэ плъэкIыщт.\nФыгур дэгъоу плъэсынышъ, тIэкIу бгъэгъушъыщт. Нэужым ащ псыжъо кIэпкIэщт. СыхьатитIум ар щыбгъэтынышъ, псыр кIэбгъэчъыжьыщт. Стэчаным ызыныкъо зырызэу мафэм щэгъогогъо а псым уешъощт ушхэ­ным ыпэкIэ.