Малъхъэишэ, Мальхъэтехьэ

Адыгэм хьэщIэ псори ягъэлъапIэрт, щIыхь хуащIт. Ауэ малъхъэм щlыхь хуащIтэкъым, хьэщ1афэ ираплътэ­къым «малъхъэрэ шыдрэ жыхуаlэр аращ»,- жаIэрти, жыхафэм трагъэкIтэкъым. Малъхъэр а унагъуэм я малъ­хъэ хъуным ипэкlэ унагъуэм я хэгъэрейуэ, я насэlуасэу щытами, малъхъэ зэрахуэхъуу зэтеплъэ мыхъуж хъурт. И фызыр зипхъухэм щыщ илъэгъуамэ, дзыгъуэм джэду илъагъум зэрызыщIидзэм хуэдэу, зигъэпщкlурт. Ар я бийуэ аратэкъым, хъыджэбзым и адэ-анэхэм я малъхъэ хъуар ялъагъуну пlэцlеижт, ауэ хабзэм гъуэгу къариттэ­къым. Я пхъур иша нэужь, зэрымылъагъуурэ илъэс зытхухи, зыбгъупщlи дэкIырт, зэтеплъэ мыхъууэ. Итlанэ хъыджэбзым и адэ-анэм мурад ящIырт зытрагъэхьэну.
Малъхъэр зытрагъэхьэн папщIэ къайгъэ Iэджэ пыщIат, ауэ «къыттехьэ, дыкъэлъагъу», жаIэкIэ зэфIэкIыну­тэкъым. Япэр арати, щlалэм и адэ-анэм я деж ягъакIуэти ирагъэлъэlут:
_ Щlалэр фэ фызэрибыным хуэдэу, дэри ди бынщ, тлъагъуну ди гуапэщи, фи жагъуэ мыхъунумэ, къэвгъа­кlуэу дыкъевгъэлъагъутэм, ди гуапэ хъунт! - жаIэрти. - Алыхь-алыхь, куэду ди гуапэщ,- жаIэрти, щыгуфIыкIырт. Малъхьэр и щыкъум кlуэну и адэ-анэм хуит ящIт. Кlуэну хуит ящIа нэужь, хъыджэбзым и адэ-анэм загъэ­хьэзыру щIадзэрт. хьэзыIp зэрыхъуу, я малъхъэм хъыбар ирагъащIэрт:
- Мопхуэдэ пщыхьэщхьэм къакIуэ! - жаIэрти. Малъхъэм зигъэхьэзырт, и ныбжьэгъуитI-щыми хъыбар яри­гъащIэрти, абыхэми загъэхьэзырт. Пщыхьэщхьэ пIалъэр къэсырти, и ныбжьэгъу зыжриIахэри и гъусэу, малъхъэр щыкъуунэм кIуэрт, малъхъэтехьэ. ЗдэкIуам «ди малъхъэр' къокIуэ»,- жаIэрти Iэджэ къызэхуэсауэ зэхэсу ярихьэ­лIэрт. Сэлам гуапэкIэ ирагъэблагъэрт. Ауэ адэ-анэхэм я деж щIашэртэкъым, нысэ лэгъунэ яIэмэ, абыкIэ ирагъэ­благъэрт. Нысэ лэгъунэ ямыIэмэ, унэ нэщI гуэркIэ ира­гъэблагъэрт.
ХьэщIэхэр псори ягъэтIысырти, малъхъэр жыхафэм и деж щагъэтт, ямыгъэтIысу. Мис арат «малъхъэр хьэщIэ пудщ», жыхуаIэр. Малъхъэтехьэ («Малъхъэишэ» жаIэр къэбэрдейм) дыщыIа хуэдэу дыкъагъэхьэщIащ»,- ' жыхуаIэр арати, икъукIэ къагъэхьэщIэрт, хьисиишхуэ, къращIэкIт. Абы малъхъэми малъхъэм и ныбжьэгъу кIya хэми саугъэт лъапIэхэр яхьт. Малъхъэмрэ и гъусэхэмрэ зэрынэсу, яхьахэр адэ-анэм я деж щIрагъыхьэрт.
Зыкъомрэ ефэ-ешха нэужь, малъхъэр адэ-анэхэм я деж яшэрт, щIалитI-щы и гъусэу. Малъхъэр зэрыщIыхьэу бжэ­къуагъым и деж увырт. Мыдрейхэм здэкIуа адэ-анэхэм сэлам ирахырти, я малъхъэмкIи ехъуэхъурт. ЩIалэхэр, ягъэтIыст. Бжьэ къыхуащтэрти, ирагъафэт, хъуахъуэхэрт. Малъхъэми бжьэ къратт. Я малъхъэм дэщIыгъууэ кIya щIалэ нэхъыжьым адэ-анэхэм псалъэ дахэ яжриIэрт, ехъуэхъурт. Адэ-анэхэм адыгэбзэ къыжраIэт, малъхъэм адэ.анэу къазэрыхущытынур къыжраIэрти къехъуэхъу­хэрт. Ахэр зэрызэфIэкIыу, абы къыщIашыжырти здыщIэ­к1ам къашэжт.
Мис а щIыкIэм тету адэ-анэм ятехьа хъуати, сытым и деж фIэфIми кIуэну хуит хъуат. Езыри бын яхуэхъут. Абы «МалъхъэтехьэкIи», «ЩыкъуанэтехьэкIю>, «МалъхъэишэкIи» йоджэ.
Жэщым нэху щыху ирагъафэт,ирагъашхэт, ягъэджэгурт. ТехьэпщIэу яхьым зыри гъунапкъэ иIэтэкъым, езы кIуэхэм я щхьэм зэрыхуагъэфащэт, армыхъумэ хабзэ пыуxыкIa иIакъым.
Псыжь адыгэхэмрэ дэрэ ди хабзэр куэдкIэ зэтехуэт, ауэ малъхъэ IуэхумкIэ хуабжьу дызэгуэкIт. Дэ малъхъэр зы зэман къомкIэ зыбгъэдэдмыгъыхьэми, зыгуэр зэтшэ­лIэжт. Абыхэм я хэгъэрей дыдэу, я кIуэгъужэгъуу щытами, я пхъур зэришэу я бий хъурт, ялъагъу мыхъужу. Абыхэм малъхъэр зэикI зытрагъыхьэртэкъым. И гъащIэкIи я пщIантIэм дыхьэртэкъым. Апхуэдэу щытащ япэм. Иджы зэрыщытыр белджылыщ.
Къэбэрдеймрэ Джылахъстэнеймрэ малъхъэтешэр зэ­фIэкIамэ, «шыду» щыта малъхъэр «къахъужти «малъ­хъэрэ къанрэ» жаIэу, абы нэхърэ нэхъыфIу ялъагъу зыри щыIэтэкъым. Уеблэмэ, бын дыдэм щытрагъакIуэ щыIэт.
Хьэщlэ гъуэгурыкlуэм кlэлъызэрахьэу щыта хабзэр.
ХьэщIэм нэмыс щыхуащIри, хабзэ щыкIэлъызэрахьэри унэм и закъуэтэкъым, дэнэ щыхуэзэми хьэщIагъэ ирахт.
Гъуэгум шууэ кIуэрэ пэт, шу гуэрым щIэрыхьэм «хьэ­щIэу къыщIэкIынщ»,- жиIэу хуэсакъыу. и сэмэгура­бгъумкIэ бгъурыхьэн хуейт, хабзэм тету ижьырабгъур хьэщIэм иритын щхьэкIэ. Зэрыгугъам хуэдэу къыщIэкIрэ, зыщIэрыхьар хьэщIэу нэхъыжьу щытмэ, тэмэму бгъу­рыхьати, абы тету кIуэхэрт. Армырауэ ижьырабгъур езым нэхъ хуэфащэу щытмэ, зыщIэрыхьар къекIуэкIырти, сэ­мэгурабгъумкIэ къэувырт.
Зы хьэщIэрэ зы хэгъэрейрэ зэдэщIыгъууэ кIуэмэ, хьэ­щIэр ижьырабгъумкIэ игъэувын хуейт нэхъыщIэу щытми, и щIым икIыхункIэ. И щIым икIа нэужь, нэхъыжьым нэхъыжьыпIэр къыхуонэж.
Шууэ кIуэурэ нэхъыжьыр лъэсу кIуэуэ ирихьэлIамэ, епсыхыу сэлам ирихын хуейт. Шым тесу нэхъыжьым сэ­лам ирахыу хабзэтэкъым.
Зы хьэщIэрэ зы хэгъэрейрэ зэдэщIыгъууэ макIуэ. Хьэ­щIэр шущ, хэгъэрейр лъэсщ. Лъэсыр дэнэкIэ увын хуей? Iэмал имыIэу лъэсыр ижьырабгъумкIэ увын хуейщ, икIи нэхъыщхьэу икIи хэгъэрейуэ щыт пэтми. Чэм мыхъуу хьэщIэр ижьырабгъумкIэ, щытын хуейуэ аратэкъэ жытIэр? ХьэщIэр шым епсыхын хъумэ, хэгъэрейр епхъуэу и Iэ ижьымкIэ шхуэмылакIэр иубыду, Iэ сэмэгумкIэ лъэры­гъыпсыфэр иубыду иригъэпсыхын хуеЙщ. Ар иригъэпсы­хын щхьэкIэ лъэсыр, зэрыхабзэм тету, и сэмэгумкIэ щыт­мэ, шур щепсыхкIэ лъэсым теувэнущ, езы лъэсри ижьыра­бгъумкIэ къекIуэкIыу шыIумпIэр иубыдыху шур къежьэу щытын? Нэхъыжь шурэ нэхъыщIэ лъэсрэ зэдэщIыгъуу кIуэми, аращ хабзэр.
[id188245464|Фатима], нт1э))