ГутIэ Саныет: «Гум ишIушIэ къыситыгъэр гупшыс» | Адыгэ Макъ\nГутIэ Саныет: «Гум ишIушIэ къыситыгъэр гупшыс»\nМурад зиIэр щысыгъо ифэрэп. УсэкIо-тхакIом фэгъэхьыгъэу къэпIон хъумэ, гъэпсэфыгъо-гудэчъыгъор зигъотырэр бгъэлъэчIэ гупшысэр къэущэу, къетэкъокIыгъэ зыхъурэр ары. Джащыгъум ащ къэлэмымрэ тхьапэмрэ зэтыриухэу, чэщи мафи, чъыIи фаби имыIэу, етIупщыгъэу Iоф ешIэ — матхэ, къыкIэкIырэр зы гущыI, зы усэ е усэ Iэрам, зы тхыд, зы къэбар, зы тхылъ — зы гупшысэ гъэунэшкIугъ.\nИлъэс 30-м ехъугъэу итворчествэкIэ лъэпкъым фэлэжьэрэ тхакIоу ГутIэ Саныет иусэ тхылъыкIэ бэмышIэу къыдэкIыгъ, ащ зэреджагъэр «Гупшысэр жьыкорен». Саныет тиредакцие ихьэкIагъ, тэри тигуапэу упчIэхэмкIэ зыфэдгъэзагъ.\n— Саныет, усэн-тхэныр тыдэ къыпфикIыгъа? ШъуилIакъо е унэгъо кIоцIым ащ фэдэ цIыф губзыгъэ хэтыгъа?\n— Ащ фэдэу охътэ нахь блэкIыгъэмкIэ зыбгъазэмэ, сэ къэсшIэжьэу сызщыгъуазэр сятэкIэ сянэжъэу Щылэхъан IупкIэу, Iушэу, гулъытэ ин иIэу зэрэщытыгъэр ары. Сянэжъ къиныбэ ылъэгъугъ, ау ащ емылъытыгъэу акъыл дахэ къо­лъыгъ ыкIи къыкъокIыщтыгъ. СицIыкIугъор сынэгу къыкIэуцожьы: титэмашъхьэ лъэшэу нэжъ-Iужъ бзэшIуабэ тесыгъ. Ахэр пчыхьэрэ тиунэ къызихьэхэкIэ, уакIэдэIукIыныр тхъэгъуагъэ. Зэрэлъытэ-нэхъоир анэгоу зэхэгущыIэ дахэ ашIыщтыгъ; зы мыхъун ажэ къыдэзыщтыгъэп, убэщтыгъэхэп, щыIэныгъэр рашIыкIыпагъэу зэрэщытыр къахэщэу ыкIи Тхьэм къафишIырэ пстэумкIэ разэхэу, шъэбэ-гукIэгъоу пса­лъэщтыгъэх. Уигулъытэ къы­гъэущэу бэ гъэшIэгъонэу къаIощтыгъэр. Сэри акIыбкIэ сыдэтIысхьэти, ублэпIэ классым сыкIощтыгъ, жьы къэсымыщэу сакIэдэIукIыщтыгъ. Сянэрэ сянэжърэ цIэцIэн шэн яIагъэп – непэ ашIагъэм, неущ шIэгъэн фаеу къяжэрэм ыкIи тэ, цIы­рыу-щырыу быным, тIуагъэр, тшIагъэр зэфаIотэжьыщтыгъ. Унагъом хэшъо-унэшъо дахэ илъыгъ, сэри а зэкIэ стхьакIумэ къиIуагъэр, къатекIыгъэ шIыкIэ-IуакIэхэр гум къинэжьыгъэх. Нахьыжъ Iушхэр арыба сабыим гъогу фыхэзыхыхэрэр, а зэкIэмкIэ сянэжъ ыкIи хьаблэм тесыгъэхэм джы къызнэсыгъэм сафэраз. Ахэр мыхъугъэемэ, сиадыгабзэ иIэшIу­гъэ-лъэшыгъэ сыдым фысигъэшIэныгъа?!\n— Уянэ щыщэу анахь къыпфэфедэрэ шэнэу къып­хэхьагъэр сыд фэда?\n— Cянэ сыдрэ IофшIэнкIи хъупхъагъэ, узфежьэрэр ыкIэм нэбгъэсыныр, бгъэцэкIэныр къыкIэрысхыгъ, къысхилъхьагъ, мы лъэныкъом пIуныгъэ мэхьанэшхо зэриIэр джы акъыл уцугъэкIэ кIэсэгъэтхъы.\n— Саныет, о утхакIу, уусакIу, ужурналист. ЛIэшIэгъу плIанэм ехъугъэу адыгэ тхыгъэ литературэм ухэт, усэхэр, поэмэхэр зыдэт тхылъхэр, ахэм эссе-романыр къакIэлъыкIуагъ, зэдзэ­кIыгъэ произведениехэри уиIэх. Уитворчествэ сыд чIыпIа зэдзэкIыным щиубытырэр?\n— ЗэдзэкIынымкIэ апэрэ гъэ­цэкIэн IофшIэныр къысэ­зытыгъагъэр тхакIоу Кощбэе Пщымаф ары. Абхъаз тхакIоу Ахуба Джумэ ирассказ зэсы­дзэкIыгъагъэр, «Нэнэжъ ибэщ» ыIоу ар журналэу «Зэкъошныгъэм» къыдэхьэгъагъ. ПоэзиемкIэ гъэзагъэу Дагъыстан уса­кIохэм атхыгъэхэми садэлэ­жьагъ, автор зэфэшъхьафхэм яусэхэр адыгабзэм езгъэкIугъэх. ЗэдзэкIыным уиакъыл нахь егъэчаны, умышIэрабэмэ уалъе­гъэIэсы, къыпхегъахъо.\n— ЗэрэхъурэмкIэ, о пшъхьэ­кIи мы Iофыр угу рихьэу нахь къыппэблагъэ мэхъу, ара?\n— Тэрэз, зэдзэкIыным шIэныгъаби гупшысэкIэ амал-къулайи уегъэгъоты, сэ сишIошIкIэ.\n— Соломон итхыдэ-­къэбархэм Iоф адэпшIэ­нэу зэрэхъугъэр къытэпIона?\n— Cоломон джуртхэм япа­чъыхьагъ илъэс 40-м ехъум, гупшысэкIо иныгъэу алъытэ. Сэри ащ фэдэ цIыф Iушым итхыгъэхэр зэсыдзэкIын гухэлъыр сиIагъ, арэущтэуи хъугъэ. Израиль хэгъэгум Соломон пачъыхьэу тетыфэ къэралыгъом мамырныгъэр илъыным, зао щымыIэным, щыIэкIэ-псэукIэр тынчыным лъэшэу ынаIэ атыригъэтыгъ. Мы зэкIэми пэщэ Iушым иакъыл, игупшысэ ахилъхьаныр фэукIочIыгъ, Пачъыхьэ IэнатIэм фэшъхьафэу, Соломон ежь иуахътэ ифилосо­фыгъ. Ытхыгъэхэр щэу гощы­гъэх: апэрэ тхылъыр «Песнь песней» (Орэдым иорэдыжь») зыфиIорэр иныбжьыкIэгъум ытхыгъ, пшъэшъэ ыкIи кIэлэ гукъабзэм яшIулъэгъу зэпэ­джэжь макъэ зэфэдэкIэ ащ къы­хэIукIы. ЯтIонэрэ тхылъэу «Притча» («Ушъыйхэр») зыцIэр нахь ныбжь иIэ хъугъэу ытхыгъ ыкIи ящэнэрэ тхылъыр, «Эклессиаст» (урымыбзэкIэ) «Размышление» зыфиIу. Мыр гупшысэ зэфэхьысыжь гъэшIэгъонхэр гъашIэмкIэ зыщызэфихьысыжьыгъэх.\n— Саныет, о Соломон итхылъэу Iоф зыдэ­пшIагъэхэм уакъыщы­уцумэ сшIоигъуагъ ыкIи зэдзэкIыным мэхьанэу ептырэр къытаIоба?\n— Cоломон итхылъищмэ апэрэр усэкIэ тхыгъэ шIулъэгъу тхыдэр ары, ащ сеIагъэп, сэ я II-рэ ыкIи я III-рэ тхылъхэм —къэбархэм Iоф адэсшIагъ, адыга­бзэкIэ зэсыдзэкIыгъэх, мы IофымкIэ Москва Библием иинститутэу зэдзэкIынымкIэ дэтым сепхыгъ, я 90-рэ илъэсхэм къащыублагъэу непэ къызнэ­сыгъэм зэдзэкIыным сыпылъ. Бза­бэ пшIэныр дэгъу, бзэу пшIэрэм фэдизкIэ дунаим ухаплъэу зэраIорэм десэгъаштэ. ЗэкIэ творчествэмкIэ пшIэрэм уигупшысэ хегъахъо, уишIэныгъэ, уигулъытэ къагъэущы, зэ­дзэкIыным лъэшэу мэхьанэ иI.\n— Саныет, джы о ­уитхылъыкIэу къыдэ­кIыгъэмкIэ сыпфэгушIо ыкIи ащкIэ тинэплъэгъу дгъазэмэ сшIоигъу: уахътэу анахьэу узытхэрэр, гупшысэр къызыщыкIо­рэр тхылъыкIэм игъэ­псыкIэ-шIыкI…\n— Мафэ е чэщы сIорэп, ау кIым-сым рэхьатым гупшысэр къегъакIо, ар оубыты, птхырэм имэхьанэ укъырищэкIызэ, уахътэр макIо, усэр, тхыдэр, къэбарыр, рассказыр къэхъух. «Гу­пшысэр жьыкорен» ыцIэр си­тхылъыкIэ, ар Iахьищэу зэтеутыгъ: апэрэр — «Гупшысэр жьыкорен», ащ къыкIэлъэкIох «ШIулъэгъум итамыгъэхэр» ыкIи «Хьэгъо-шIагъохэр» зыфиIохэрэр. Тхылъым къыдэ­хьагъэр зэкIэ усэкIэ тхыгъэ, цIыфыр ыкIи ащ къешIэкIыгъэ пстэур ары къыIуатэрэр.\n— Тхьауегъэпсэу, Саныет, тызэрэбгъэгъоза­гъэмкIэ, псауныгъэ пытэ уиIэу, тапэкIэ уигугъэ ин пхырыпщынэу, тхылъыкIэми еджэкIуабэ ыгъотынэу тыпфэлъаIо.