Вакцинацием пэшIуекIохэрэм къаIорэмэ шIэныгъэлэжьым джэуапхэр къаритыжьыгъэх — Адыгэ макъ\nВакцинацием пэшIуекIохэрэм къаIорэмэ шIэныгъэлэжьым джэуапхэр къаритыжьыгъэх\nРедактор 12.11.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\n— Коронавирусым пэуцужьырэ вакцинэм шIуагъэ къымытэу, ар псауныгъэмкIэ дэеу зыIорэ цIыфхэм шъуяуа­лIэу зэрэхъурэм сицыхьэ телъ. Прививкэм фэмыехэм ащкIэ ушъхьагъоу яIэр зэз­гъа­шIэмэ сшIоигъоу синыбджэгъухэм ыкIи синэIуасэхэм зафэзгъэзагъ ыкIи ахэм ана­хьэу зигугъу къашIыгъэхэр къыхэзгъэщыгъэх, — еIо шIэныгъэлэжьэу, наукэ нэпцIым пэшIуекIогъэнымкIэ РАН-м икомиссие хэтэу Александр Панчиным.\nШIэныгъэлэжьым зэфэхьысыжьхэр ышIыгъэх ыкIи при­вивкэ зязыгъэшIы зышIомыи­гъохэм наукэм ыгъэунэфыгъэ лъэныкъохэмкIэ джэуапхэр ари­тыжьыгъэх.\n1. «Коронавирусыр щыIэп, вирусыр зыми хигъэушъхьафыкIыгъэп!»\nБиологическэ вирусхэр — генетическэ материалых, зы клеткэм икIымэ, адрэм кIозэ зэпахыжьы. Коронавирусэу SARS-CoV-2-м зыми фэмыдэ генхэр иIэх. Ащ фэгъэхьыгъэ къэбар тыди ижъугъотэщт. Мыщ ивирус нэмыкIхэм ахэбгъэкIо­кIэн плъэкIыщтэп. Зэпахырэ узыр къызпыхьагъэхэм ягенетикэ зэрэгъэпсыгъэр дунаим ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм Iоф ащызышIэрэ шIэныгъэлэжьхэм лабораториехэм ащаушэты. Коронавирусэу SARS-CoV-2-м игеномкIэ зэджагъэхэу дунэе базэм дэлъыр миллиони 4,8-м ехъу. Ащ фэдэ щысэ пэпчъ къеушыхьаты вирусыр мы ауплъэкIугъэ цIыф пэпчъ зэрэпыхьагъэр.\n2. «Пандемием зызэриу­шъомбгъурэм лъэшыщэу хэгъэхъуагъ»\nWorldometers къызэритырэмкIэ, COVID-19-м ыпкъ къикIыкIэ нэбгырэ миллиони 5-м ехъумэ ядунай ахъожьыгъ. Джы ковидыр етэжъугъэгъапш гущыIэм пае, жъэгъэузым ыкIи ВИЧ-м. ­Илъэс къэс жъэгъэузым нэбгырэ миллион 1,4-рэ, ВИЧ-м нэбгырэ миллионым кIахьэу арэлIыкIы. Джыри коронавирусыр щынэ­гъошхоу зэрэщытым шъупэу­цущта?\n3. «ЫпэкIи коронавирусым тигъэсымаджэщтыгъ»\nШъыпкъэ, ыпэкIи мы узым теуалIэу къыхэкIыгъ. Ау коронавирусхэр вирус купышхоу щытых. Ащ хэхьэх зиегъэшхо къэмыкIохэрэри, щынэгъо дэдэу щытхэри. Пневмониеу «SARS» зыфиIорэм ивирус къызпыхьэгъэ япшIэнэрэ нэбгырэ пэпчъ, джащ фэдэу синдромэу «MERS» ивирус къызэузыгъэ ящэнэрэ нэ­бгырэ пэпчъ ядунай ахъожьы. Ахэри коронавирусых.\n«SARS-CoV-2» зыфиIорэр ащ фэдэу щынагъоп, ау нахь псын­кIэу къыппэхьэ. Ащ нэмыкIэу, COVID-19-мкIэ сымэджагъэхэм япсауныгъэ зэтырагъэуцожьыныр къин къащыхъоу къыхэкIы. Вирусым зызэблехъу, ащ къы­хэкIыкIэ нахь щынагъо мэхъу.\n4. «Прививкэм ылъэныкъо­кIэ медикхэм зы еплъыкIэ яIэп»\nАры, медикхэм ащыщхэм прививкэ умышIымэ нахьышIоу къаIо. Ащ къикIырэр зы — медицинэ гъэсэныгъэм ылъэ­ныкъокIэ тикъэралыгъо иIофхэм язытет дэгъу дэдэп. Вакцинациер умыкIунэу врачым къыуеIомэ, ащ фэдэ специалистым дэжь псынкIэу къыIукIыжь. Док­тор тэрэзыр клиническэ ушэтынхэр зыкIугъэ вакцинэм пэшIуекIощтэп. Вакцинацием пэшIуекIощтыгъэ Челябинскэ дэт клиникэм иврач шъхьаIэ бэмышIэу идунай ыхъожьыгъ. КъашъушIэ ар зэрылIыкIыгъэр.\n5. «Вакцинэм коронавирусыр къыппигъэхьан ылъэкIыщт»\nМы зэпахырэ узым пэшIуе­кIорэ вакцинэ заулэ Урысыем щагъэфедэ, ау ахэм «Спутник V» зыфиIорэр къахэшъухымэ нахь тэрэзэу сэлъытэ. Ащ коро­навирус хэтэп. Коронавирусэу «SARS-CoV-2» зыфиIорэм ген пчъагъэ иI. Вакцинэм зы ныIэп — S-белокыр ары. КIэкIэу къэп­Iон хъумэ, вакцинэм ыпкъ къи­кIыкIэ коронавирусыр къыппыхьан ылъэкIыщтэп.\n6.«Прививкэ зязыгъэшIы­гъэхэм узыр къапыпхынымкIэ щынагъо»\nПрививкэм ишIуагъэкIэ цIыфыр зэрэсымэджэн ылъэкIыщтым ипроцент нахь макIэ мэхъу, джащ фэдэу уз хьылъэр нахь псынкIэу къызэринэкIын елъэкIы. Узыр къызэрэппыхьащтым ыкIи ащ ихьылъагъэ зы­фэдэщтыр зэпхыгъэр цIыфым вирус пчъагъэу къыубытыгъэр ары. Прививкэ зязыгъэшIыгъэ­хэми узыр къапыпхын плъэ­кIыщт, арышъ, ахэми шапхъэхэр агъэцэкIэнхэ, зыфэсакъыжьынхэ, цIыфхэр бэу зыщызэрэу­гъоирэ чIыпIэхэм нэгуихъохэр ащагъэфедэнхэ фае.\n7. «Прививкэ зязыгъэшIыгъэхэр мэсымаджэхэмэ, пандемием икъэгъэуцун вакцинэр зыкIи епхыгъэп»\nПандемием зызэриушъомбгъурэр зэлъытыгъэр зы — узыр къэзыубытыгъэ зы нэбгырэм вирусыр зыпигъэхьэгъэ цIыф-\nхэм япчъагъ. Ар зым нахьыбэ зыхъукIэ, узым зызэриушъом­б­гъурэм хэпшIыкIэу зыкъиIэтыщт. А пчъагъэр нахь макIэ зыхъукIэ — еохыщт. Коронавирусым пэшIуекIогъэным пае шапхъэу щыIэхэр дгъэцэкIэнхэм тыпы­лъын фае.\n8. «СинэIуасэ прививкэ за­ригъэшIыгъ, арэу щытми узыр къыпыхьагъ»\nАры, ащ фэди хъун ылъэ­кIыщт. Анахьэу уинэIуасэм бэмышIэу прививкэ заригъэ­шIыгъэмэ е илъэс нахьыбэ тешIагъэу антителахэр къыфэмынагъэхэмэ. Ау прививкэр хэмытыгъэмэ ар нахь хьылъэу сымэджэщтыгъ.\n9. «Сэ сысымэджэщтэп, иммунитет дэгъу сиI»\nМыщ зи къикIырэп. Пкъы­нэ-лынэр вирус гъэнэфагъэм е ащ ивакцинэ ямыуалIэу антителахэр иIэщтхэп. Бэрэ зэхэпхын плъэкIыщт, узым зыщыуухъумэным пае къэпчъыхьаным, дэгъоу зыбгъэчъыекIыным мэхьанэшхо яIэу. Ау ахэм иммунитет е коронавирусым пэ­шIуекIорэ антителахэр къыуатыщтэп.\n10. «Тивакцинэ цыхьэ фэсшIырэп. Ау КъохьапIэм къы­щыдагъэкIыгъэмкIэ прививкэ зязгъэшIыщтыгъ»\nДэгъу дэдагъ коронавирусым пэшIуекIорэ вакцинэ зэфэ­шъхьафхэу IэкIыб компаниехэу «Pfizer», «Moderna», нэмыкIхэм къыдагъэкIыгъэхэр Урысыем къихьагъэхэмэ. Ау тэ тиспе­циалист, шIэныгъэлэжь лъэшхэм къаугупшысыгъэ вакцинэу «Спутник» зыфиIорэми ишIо­гъэшхо къызэрэкIорэр щыIэныгъэм къыгъэлъэгъуагъ. Непэрэ мафэм ехъулIэу ар къэралыгъо 70-мэ ащагъэфедэ.\nПредыдущая Пащэхэм пэIудзыгъэ шIыкIэр агъэфедагъ\nСледущая Уфэмыхьазырэу къэпхьыщтэп