Адэк1э ,мыпхуэдэу дывгъэщ1 ц1ык1ухэ =) зэущ1э ц1ык1у къызэ1утхынщ  «Адыгэ шхыныгъуэхэр» жи1эу , зэращ1ыр,халъхьэхэр щызэпкъырытхыу =)
Джэд лыбжьэ

Хэлъыпхъэхэр

Шыпсым хэлъхьапхъэхэр: зы джэд псо, 200 гр. тхъу ц1ынэ, бжьыныхущхьу - 15, бжьыну - 2, щыгъу, шыбжий ф1ыц1э фф1э1эф1 зэрыхъун.

Адыгэ 1энэм япэ дыдэу къытрагъэувэр джэд лыбжьэращ. Мы шхыныгъуэр къыща1этыр хьэгъуэл1ыгъуэмрэ нэщхъеягъуэмрэ деж. Джэд лыбжьэр зэращ1 л1эужьыгъуэ зыбжанэ щы1эщ. Нэхъ къыхэбгъэщ хъунущ: Адыгей республикэмк1э щащ1 шыпсымрэ, къэбэрдейхэм ящ1ымрэ. Зэрызэщхьэщык1ыр шыпс зэл1эущ1ыгъуит1ыр зыщ: къэбэрдейхэм шыпсыр шатэк1э зэращ1ыр, адыгейхэмрэ, шэрджэсхэмрэ тхъу ц1ынэк1э.
Фи пащхьэ къыдогъэхьэ нэхъ куэдрэ шыпс зэращ1 щ1ык1э:
Япэрауэ джэдыр къабзэу тхьэщ1ын хуейщ, и щ1ыфэм тель щэр техауэ. Абы иужьк1э джэдыр зэпкъырыхын хуейщ 1ыхьэ1ыхьэк1эрэ. Псы литрит1 к1эщ1эк1ауэ маф1эм тегъэувэн хуейщ.
Джэдыр ва нэужь 1ыхьэхэр шыуаным къихауэ бжьыныху шыгъу тек1утэн хабзэщ. Ар пщ1а нэужь нап1элъэщ1к1э щ1эхъумэн хуейщ хуабэр мык1уэну. Джэд гъэвам къыщ1эна лэпсыр упщ1ы1уну гъэувын хуейщ.
Лэпс упщ1ы1уар 1эмал и1экъым кхъузанэм щ1омыгъэк1ыну, сыту жып1эмэ, джэдым къыщ1эна къупщхьэ ц1ык1у къомыр шыпсым лъэмы1эсын папщ1э, ик1и здэпшхым къыбжьэдэмыхуэн папщ1э бышхыр гурымыхь ищ1у.
Джэд лыбжьэр 1энэм зэртрагъэувэ хабзэр мыпхуэдэщ: тепщэк1 кухэм илъу. 1энэм и кум трагъэувэ джэдылыр тепщэк1 иным илъу. Пэмыщ1 тепщэк1ым  илъын хабзэр п1астэ. Джэд лыбжьэм щ1ыгъуу трагъэувэр лэкъум. Шыпсыр зэрашхыр гуахъуэк1э, п1астэмрэ лэкъумымрэ шыпсым хагъауэурэ.
Шыпсыр пщ1ыныр куэдкъым, нэхъ гугъуу мы псом хэтыр щ1эгъэжьыхьыныр щ1ыныращ. Япэ щ1ык1э шыуаным тхъу ц1ынэ илъхьауэ абы бжьыныр хэгъэжьыхьынэ хуейщ дакъикъитхук1э дыщафэ къыщ1эуэху.
А шыуан дыдэм хэдзэнэ хуейщ щыбжий плъыжь теплъэ дахэ къыщ1игъэуэн папщ1э шыпсым. Щыбжийр хэплъхьа нэужь ф1ыуэ зэ1ыпщ1эн хуейщ шыпсыр.
Шыпс хьэзыр хъуам хуомурэ хэпк1э хабзэщ  джэдым къыщ1энэжа лэпсыр. Ар здыхэпк1эм зэпомыгъэууэ зэ1ыпщ1эн хуейщ шыпсыр, тэкъыр ц1ык1ухэр къыхэмыхуэну.
Шыпсыр къыздэбгъэкъуанлъэм бжьыныху шыгъу хэдзэн хабзэщ. Иужьк1э дакъикъэ 5-7 -рэ къэбгъэкъуэнлъэжын хуейщ, зэ1ыщ1эныр умыгъэувы1эурэ.
Адыгэ кхъуей

Хэлъыпхъэхэр
Кхъуейм хэлъхьапхъэр: шэ - литри-6, лъатэпс, шыгъу ффэ1эф1 зэрыхъун.

Кхъуей - дуней псом ящ1э адыгэ кхъуейм и 1эф1агъыр зыхуэдэр. Шыпсым, п1астэм, лылыбжьэм ядэщ1ыгъуу мак1уэ кхъуейр и 1эф1агъымк1и и зэхэлъык1эмк1и. Кхъуеищ1эр зэрыщытыр мыращ: щыкъуейуэ щытщ ц1ык1у ц1ык1у зэхэлъу, и 1эф1агък1э зэщхьыр шэ гъэпц1ам. Кхъуей шыуамрэ, гъэгъуамрэ куэдрэ шылъ мэхъу. Ахэм къызэрыпщтэнум хуэдэу хьэзырщ.
Шэр къыбощтэри маф1эм тыбогъэувэ, къызэрыпщтым хуэдэу шэм хуэмурэ хыбок1э лъатэпсыр, кхъуейр къытримыщ1эхук1э.
Хьэзыр хъуа кхъуейр шэжыпсым къыщхьэщахри кхъузанэм иралъхьэ. Абы шэжыпсыр щ1агъэжыурэ теплъаф1э къырат. Зы лъэныкъуэмк1э быкъузамэ, зэбгъэзэк1ыу иджыри зэ быкъузын хуейщ. Апхуэдэу щэрэ е пл1эрэ пщ1ын хуейщ.
Кхъуейм теплъаф1э къырата нэужь ф1ыуэ шыгъу трак1утэри нэхъ тэбакъ ин гуэрым иралъхьэ, шэжыпс хуабэ къэнэжам щыщ к1эщ1ак1эри. Ар ящ1а нэужь щхьэтеп1э тралъхьэжри ягъэув щытыну.
Шэжыпс к1эщ1эту кхъуейр щытын хуейщ зы махуэк1э.
Гуащэм ящ1эн папщ1э: зы кхъуей килэм ток1уадэ шэ литри-6-м нэс.
Зы кхъуей гъэгъуа килэм ток1уадэ шэ литри-8-м нэс.
Хуэрэджэ мэрзей

Хьэкъущыкъу мыулъийм псывэ иракIэ, абы фошыгъу щабэ хакIутэ, зэIащIэурэ, фошыгъур ткIуху къытрагъэ­къуалъэри, кхъузанэ щабэкIэ языж. Фошыгъупс зар нэ­гъуэщI шыуаным иракIэ, абы зи купкъыр къиха, фIыуэ зэ­хэ­пIытIа хуэрэджэр халъхьэ. МафIэ цIыкIум трагъэувэри, зэ­IащIэурэ, и щхьэр техауэ ягъавэ. Ар сыхьэти 2-3-кIэ хьэзыр мэхъу. Хуэрэджэ вам и фэр гъуэжьыфэу, езыр зэпышу, тыкъыр лъэпкъ хэмылъу щытын хуейщ. Хьэзыр хъуа иужь къытрахыж, тIэкIу ягъэупщIыIури, пхъэбгъу гъу­щэм пIащIэу тракIэ икIи дыгъэпсым хэлъу ягъэгъу. Мэрзей дияр зэпамытхъыу пхъэбгъум къытралъэф, кIыхь хъурейуэ зэкIуэ­цIа­шыхьри, гъущапIэ-кIыфIы­пIэм­ щагъэтIылъ. ЗэIымы­хьэу куэдрэ щылъщ.
Халъхьэхэр: хуэрэджэуэ -         г 800, фошыгъуу – г 300, псыуэ – г 200.

«Адыгэ шхыныгъуэхэр»
Лы зыдэлъ дэлэн

Пщагъэ зыхэлъ тхьэвыр IыхьитIу ягуэш: зыр – г 500, адрейр – г 300 хъууэ. Ахэр хъурей ящIри, тэджын щхьэкIэ дакъикъи 6 – 8-кIэ щагъэт. ИтIанэ Iэнэм хьэжыгъэ траудэри, тхьэв нэхъ иныр хъурейуэ, мм 7 – 8 и Iувагъыу, яху. Ар тебэ гъущэ къэплъам иралъхьэ. Абы и щIыIум лы хьэжа тралъхьэ, тхьэв кIапэр къыщIэщу. ЕтIуанэ тхьэвыр мм 3 – 4 и Iувагъыу яхури, лы хьэжам и щIыIум тралъхьэ, и лъабжьэм щIэлъ тхьэвым и кIапэр къыдраIэтейм, и щхьэм телъым и кIапэр ирашэхыурэ зэкIэрагъапщIэ. Апхуэдэу ягъэхьэзыра дэлэным и щхьэм телъым и кум гъуанэ хуащI см 2 хъууэ. Дэлэныр захуэ ящI, дакъикъи 10 – 12-кIэ щагъэт, хьэкулъэм ирагъэувэри, ягъажьэ хьэзыр хъуху, дакъикъэ 20 – 30 хуэдизкIэ. Яшх хуабэу, Iыхьэу зэпыупщIауэ. Дэлэныр щабэ хъун щхьэкIэ и щIыIум тхъуцIынэ щахуэ.
Дэлэным дэлъ лыр зэрагъэхьэзырыр: лы цIынэр г 25 – 30 хъууэ зэпаупщI, псы щIыIэкIэ ятхьэщI, лыхьэжым щIагъэкI, бжьыныщхьэ цIынэ щIыгъуу. Абы къуэнтхъурей упщIэта, шыгъу, бурш хьэжа, шыбжий сыр хьэжа, джэдгын, псы щIыIэ хакIэри, фIыуэ зэхагъэзэрыхь. ИтIанэ абы халъхьэ цIыкIунитIэу упщIэта щэ тхъурымбэ, аргуэру фIыуэ зэхагъэзэрыхьыж.

Халъхьэхэр:
Тхьэвым:
гуэдз хьэжыгъэу – грамм 500,
псыуэ – грамм 250-рэ,
пщагъэу – грамм 15,
джэдыкIэ цIынэу – 1,
шыгъуу – узыхуейм хуэдиз.
Дэлэным дэлъынур:
лы цIынэу – грамм 500,
щэ тхъурымбэу – грамми 150-рэ,
бжьыныщхьэу – грамм 200,
псы щIыIэу – грамм 250-рэ,
шыгъуу, шыбжийуэ, буршу, джэдгыну – узыхуейм хуэдиз,
дэлэн жьам щахуэ тхъуцIынэу – грамм 30.

«Адыгэ шхыныгъуэхэр»
Хьэлывэ кхъуей дэлъу

Хэлъыпхъэхэр

Тхьэвым зэрыпщын хабзэр: шэ литрэ, тхъу ц1ынэ – 100 г, зы джэдык1э, хьэжыгъэ, шыгъу.
Хьэлывэм дэлъынур зэрызэхэтыр: адыгэ кхъуей, 1эф1 зэрыфхуэхъун щыгъу, бжьын, шыбжий ф1ыц1э.

Тхьэвыр зэрапщыр шэк1э, быдэдыдэу щытын хуейкъым тхьэвыр. Иужьк1э тхьэвыр к1апсэ 1увым нэхъей япщыр. Зэпагъэж 1ыхьэ ц1ык1ук1эрэ.
Тхьэвыр п1ащ1абзэу яху тепщэчым и хъуреягъым и инагъыу.
Тхъэв яхуам и зы ныкъуэм траугуашэ хьэлывэм дэлъыпхъэр, адрей и лъэныкъуэр къытрап1эжри ягъэбыдэ, иужьк1э ягъэузэхуж.
Хьэлывэр гъэжьэн хуейщ дагъэ къэкъуанлъэм хэлъу, дыщафэ теплъэ дахэ къищтэхунк1э.
Алим Тарчоков – Дзапэ уэрэд
Мэжаджэ зэращ1ыр къызжеф1э
Жэрумэ

Хэлъыпхъэхэр

Жэрумэм хэлхьапхъэр: мэлым ейуэ зы килэ, ныбапхъэу грамм 500, бжьыныху грамм 300, шыгъурэ, бжьыныхурэ 1эф1 зэрыхъунк1э.
Шхушыпсыр пщ1ын папщ1э къэпщтэн хуейщ: шэ уф1э1уа стэчанит1, зы шатэ стэчан, бжьыныхущхьэ-10, щыгъу зэрыпф1э1эф1ыным хуэдэу, удз тхьэмпэ зы-т1ущ.

Адыгэ шхыныгъуэхэм нэхъ увып1э лъагэ зи1эр лыращ. Адэ ижьыж зэманым адыгэхэм хуабжьу къагъэсэбэпт мэлылыр. Мэлыр адыгэхэм и деж ашхъапщ1у щытащ, сыту жып1эмэ  шэмрэ лымрэ пэмыщ1, мэлым цыи къыхэк1т. Адыгэм и1у щытащ мэл «адыгэ уасэ» и ц1эу.
Егъэлеяуэ хэ1ущ1ы1у и1у щытащ адыгэм и деж лы гъэгъуар. Гъэгъуа лыр зэман нэхъыбэк1эрэ бы1ыгъыфынут ц1ынэм елъытамэ. Иджы дунейр апхуэдэу къек1уэк1ащи лы гъэгъуар хуабжь дыдэу къагъэсэбэпыжкъым. Уеблэмэ дэтхэнэ зыми и деж бгъуэтыжынукъым лы здырагъэгъухь хьэкухэр. Зыми емылъытауэ фи пащхьэ къыдогъэувэ жэрумэ зэращ1 щ1ык1эр.
Шэ уф1э1уамрэ шатэмрэ зы тепщэч куу гуэрым ипк1эн хуейщ шыгъурэ бжьыныхурэ хэплъхьэу. Псори пщ1э яужь удз тхьэмпэ зы т1ущ хэбдзэми хъунущ.
Япэ щ1ык1э ныбапхъэр ф1ыуэ гъэкъэбзэн хуейщ.
Абы яужьк1э шыгъумрэ бжьыныхумрэ хэк1утэн хуейщ зэхэупщ1этыхьа лымрэ щэмрэ я деж.
Хьэзыр хъуа лыр к1уэц1ыгъэджэрэзэн хуейщ ныбапхъэм
Лыр ныбапхъэм иралъхьа нэужь зэк1уэц1апхэ 1уданэк1э.
Жэрумэм и теплъэр нашэм ещхьщ.
Хьэзыр хъуа жэрумэхэр псы къавэм хэлъхьэн хуейщ дакъикъэ 4-5-рэк1э.
Псывэм жэрумэхэр къыхахыжа нэужь хьэкум и деж ибгъэбэкхъыхьын хуейщ.
Жэрумэм зыри къыщыщ1ынукъым хьэкум ягъэгъуа нэужь. Абы иужьк1э зыкъомри щыбгъэлъ хъунущ. 1энэм къызэрытрагъэувэр джэд лыбжьэм и ужьк1э.
Жэрумэр зэрыпщ1 хъун ет1уанэ щ1ык1э и1эщ:
Жэрумэ гъэгъуахэр узыхуейм хуэдиз къыбощтэри псы щ1ы1эк1э ботхьэщ1, абы иужьк1э зэгъусэу иболъхьэри шыуаным псы щ1ыбок1э.
Псыуэ узыхуейнур богъэтэрэзри ищхьэ дыдэм бжьын щхъуант1э тыболъхьэжри маф1эм тыбогъэувэ.
Шыуаным и щхьэтеп1эр быдэу тыбогъэзагъэри маф1э ц1ык1ум тыбогъэувэ, ик1и псыуэ иту хъуар имывык1ыхук1э уожьэ.
Жэрумэр хьэзыр зыщ1ыр бахъэ къыщхьэщихымк1э къыбгуры1уэнущ. Хьэзыр хъуа нэужь ц1ык1у ц1ык1у зэгуэгъэжауэ тепщэчым иралъхьэри трагъэувэ. Абы и гъусэу къытрагъэувэ шхушыпсыр. Шхушыпсыр пэмыщ1 тепщэчым илъын хабзэщ.