Къызэдагъэгъунэ — Адыгэ макъ\nКавказ заповедникым итарихъ Адыгэ Рес­публикэм къыщежьэ. Ялыягъэу къагъэгъунэрэ чIыопс чIыпIэм изы щанэ, ар гектар 91000-рэ мэхъу, республикэм игъунапкъэхэм аIулъ.\nЧIыопс баиныгъэр заповедникым и Темыр ыкIи Лэгъо­-Нэкъэ отделхэм яинспекторхэм къаухъумэ, щынэгъончъагъэм зы оперативнэ куп лъыплъэрэр, гъунапкъэхэр отря­дищ­мэ къагъэгъунэх. Арэу щы­тми, заповедникыр къэухъумэгъэныр гъунапкъэхэр къэбгъэгъунэнхэ закъор арэп. Ащ акIыбкIэ щы­хъурэми мэхьанэ иI. ШэкIо хъызмэтшIапIэм иучасткэ къыкIэрылъ АР-м имэз хъызмэт ичIыгухэм чIыпIэшхо къызэ­лъаубыты. Арышъ, хэбзэнчъэу чъыгхэр щырамыупкIынхэм, псэушъхьэхэм ямышэкIонхэм алъыплъэгъэныр республикэм ипащэхэми, Кавказ заповедникыр зыгъэIорышIэхэрэми зэдыряIоф.\nАры ащ ипащэ гъунапкъэм ухъумакIохэм япост Iугъэуцо­гъэнэу предложение къызехьым, Адыгеим ипащэхэм зыкIыдырагъэштагъэр. Къушъхьэу Голае ылъэныкъокIэ зы пост гъэуцугъэнэу ары кIэщакIо зы­фэхъугъэхэр. А чIыпIэм ущытымэ къэбгъэгъунэн плъэкIыщтыр зэрэбэм, автомашинэхэми нэмыкI кIуапIэ зэрямыIэм, свя­зыми дэгъоу Iоф зэрэщи­шIэрэм яшIуагъэ къэкIощтэу алъытагъ. Илъэс псаум постыр щытыщтэп, осышхо къытырелъхьэфэ нэс ныIэп. Ащ ыужым ущымыкIожьышъунэу хъущт.\nКъушъхьэу Голае зэпыры­кIы­рэ гъогур заповедникым игъу­напкъэу «КIышъ» (Киша) зыфаIорэм екIу. Мы гъогумкIэ чIыопс паркэу ТхьакIышхом унэсын плъэкIыщт. Постыр агъэу­цунэу ар ау сыдми къыхахыгъэп. Мэз гъогу заул ныIэп мыщ узэрэщызекIон плъэкIыщтыр. Гъогу пстэуми апхырыкIын зылъэкIыщт автомашинэ уимысымэ зэпымычышъунхэр иIэх, узхэмыкIышъуни уIукIэщт. УзэрыкIошъущт гъогур ары постыр зыдэщытыщтыр.\nАщ имызакъоу, къушъхьэу Голае утетымэ зэкIэ олъэгъу. Темыр отделым икъэралыгъо инспектор шъхьаIэу Владимир Елисеевым къызэриIуагъэмкIэ, а постым чIыпIэшхо къыгъэ­гъунэн ылъэкIыщт. А чIыпIэм дэ­гъоуи макъэхэр щызэхэпхэу ары заповедникым ипащэ зэриIорэр. Километрэ пчъагъэкIэ пэчыжьэу къакIорэ автомашинэм ымакъэ къэIу, ащ фэдэу чыжьэу шхончыкIэ къыщыуа­гъэхэми зэхэпхыщт. ЕтIани, КIышъ ар километри 6 ныIэп зэрэпэчыжьэр.\nАР-м и ЛIышъхьэ ыкIи мы лъэныкъом фэгъэзэгъэ минис­терствэхэм япащэхэм зы пост гъэуцугъэным зэрэдырагъэштагъэм имызакъоу, селоу Новопрохладнэм дэжьи щагъэпсынэу предложение къахьыгъ. Ащ щыпсэухэрэр заповедникым иинспекторхэм мызэу-мытIоу къапэкIэфагъэх, хэбзэнчъэу шъыхьэ бжъакъохэр къызэраугъоихэрэм пае административнэ протоколхэр афызэха­гъэуцуагъэх. Мэзыр хэбзэнчъэу рамыупкIыныр ары Адыгеим ифе­дэу хэлъыр. Джыри зы пост загъэуцукIэ, заповедникым имэз чIыпIэхэм уалъыплъэн плъэ­кIы­нэу хъущт.\nУхъумакIохэм яIофшIэн, чIыгоу къыпэIулъым лъыплъэгъэным заповедникыр фэгъэзэ­гъэщт. Республикэм постым ищыкIагъэр ыгъэпсыгъ, гъунапкъэхэм якъэухъумэн тыгъэгъа­зэм рагъэжьагъ.\nПсэушъхьэхэм якъэухъумэни зэхащагъ. Кавказ заповедникым ипащэхэм къызэраIорэмкIэ, кIымэфэ уахътэм ахэм ана­хьыбэхэм гъунапкъэхэр къызэпачых. Домбайхэр ары нахь фэкъаигъэхэр. Темыр отделым 500 фэдиз хэс. А чIыпIэм те­фэщтым фэдизым пчъагъэр шъхьарыкIыгъэн фае, заповедник кIыбым зэпырыкIыхэу къа­штагъ. Арышъ, ахэр бзэджа­шIэхэм ащыухъумэгъэнхэ фае.\nКавказ заповедникым ипресс­къулыкъу къызэритыгъэмкIэ, гъогухэм уарымыкIошъун зы­хъукIэ, постхэр Iуахыжьыщтых, ау гъатхэм бзэджашIэхэр нахь чаны къызэрэхъухэрэр къыда­лъытэнышъ, къызэIуахыжьыщтых.\nПредыдущая КIуачIэхэм ахагъэхъощт\nСледущая Нэбгырэ мин 37-м ехъумэ ателъ