Емыжэ МулиIэт: «…Сэ сIэкIэлъышъ усэм ыбзэ, сыкIэхъопсырэп ащ нахь пшысэ» — Адыгэ макъ\nЕмыжэ МулиIэт: «…Сэ сIэкIэлъышъ усэм ыбзэ, сыкIэхъопсырэп ащ нахь пшысэ»\nРедактор 30.12.2021 30.12.2021 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ лъэпкъ поэзием мэкъэмэ шъэф гуапэр ыгъоты­ным­кIэ анахь зишIуагъэ къэкIуагъэр бзылъфыгъэ гупшысэр ащ къызэрэхэуцуагъэр ары.\nИжъыкIи адыгэхэм бзылъфыгъэ Iуш акъылышIохэр агъашIоу, алъытэу яIа­гъэх. Непи гулъытэ-гупшысэр, акъыл-къулаир къызэшIэкIыгъэ бзылъфыгъэхэр къахэщых. Ахэм ащыщ усэкIо IэпэIасэу, тха­кIоу, драматургэу, зэдзэкIакIоу Емыжэ МулиIэт.\nМулиIэт мэлылъфэгъум и 4-м, 1951-рэ илъэсым къэхъугъ. Зэчый гъэшIэ­гъонкIэ Тхьэр къетагъ: игущыIэ сыдигъуи шъуашIо, зафэ; игупшысэ тынч налъэ уеубыты ыкIи узылъещэ.\nЯ 70 — 90-рэ илъэсхэм адыгэ литературэм кIочIакIэу къыхэхьагъэхэм Му­лиIэт ащыщ, лъэгъо зэныбжь дахэ литературэм щыриI, усэныр ныдэлъф сэнэхьатэу хэлъэу къызэрэхъугъэр гъуащэрэп, иусэ макъэ уезэщырэп: куу, шъхьафит, кIочIэшIу хэлъ. Гум ишъэф шIокъабылэу псэм щегъашIо, гу минхэм гущыIэкIэ къамыIошъоу зэхашIэрэр, зэхэзыхырэр къызхигъэшхъожьэу, хэти ыгу къигущыIыкIэу IэпэIасэм егъэчъы.\nАкъылым итIокIэ зэжъумэ\nЩэнджыщэм итхъэгъо макIэ\nКуунэу плъапсэ, лъэгэнэу пшъхьапэ\nА закъор ары къашъхьапэжьыщтыр\nАдрэхэр — яжьэ.\nМулиIэт усэн-гупшысэныр пасэу къыздиштагъ, 1967-рэ илъэсым къыщыублагъэу, илъэс 16 ыныбжьэу, ытхыхэрэр къыхеутых. Ащ къыщегъэжьагъэу бзылъфыгъэм ежь игупшысэ дунай зэригъэпэшыгъ, лIэшIэгъуныкъо хъугъэу творческэ гъогушхом илъэгъо нэфынэ пхы­рещы, гур шъхьамысэу егъэлажьэ, гушъхьэгъомылэр егъэбагъо.\nАскъэлэе гурыт еджапIэм джыри МулиIэт щеджэщтыгъ иапэрэ усэхэр район гъэзетым, журналэу «Зэкъошныгъэм» къащыхиутыхэ зэхъум. 1970-рэ илъэсым ныбжьыкIэ тхэкIо куп ятхылъ зэхэтэу «Гъэтхэ къэгъагъэхэр» ыIоу къыдэкIыгъагъ, МулиIэт иусэхэри ащ апэрэу къыдэхьэгъагъэх. Ежь иусэхэр зыдэт тхылъ шъхьафхэри къыдигъэ­кIыгъэх: «Къэзыгъэзэжьыгъэ орэдхэр», «Тамыгъэ шъэф», «Нэфынэ лъаг», «Къэ­гъэгъэ шIуцI», «ТхьэлъэIу», 1984-рэ илъэ­сым «Горное озеро» зыцIэ тхылъыр урысыбзэкIэ Москва къыщыхиутыгъ, «Тыгъэм иадырабгъу», «ХэшыпыкIыгъэ тхыгъэхэр», нэмыкIхэри.\nГупшысэ гъунэнчъэм хэтэу къехьы усакIом игъашIэ. МулиIэт гурыгъозэ ку­урэ гузэхэшIэ лъэшхэмрэкIэ зэхэхъытагъ ыпсэ; ежь фэдабэм амылъэгъурэр елъэгъу, къафэмыIорэр усэу къегъэчъы: ЦIыфым идунай гушIогъо закIэп, тхъэгъо зэпымычыжьэп. Ошъогум инэф лъэ­кIыхьагъэ пщэхэр къытекIуатэхэу зэрагъэбылъэу, гу цIыкIужъыеми, емыжэ­гъахэу, ытхъыгъи ышIагъи чIиухъумэу гомыIу шIуцIэу лыуз-гуузыр, къиныр хэти къыфэкIо. Хэтрэ цIыфи игъашIэ фы­жьымрэ шIуцIэмрэ щызэпэIут, щызэголъ. Уинасыпмэ, уикъин зызэтыремыгъэчэу упэлъэшыжьын, упекIон ыкIи укъызэтеуцожьын, уигъогу-лъэгъо занкIэ лъыбгъэкIотэн. Нэфынэ лъагэри, къэгъэгъэ шIуцIэри нафэу зыпсэ пхырызыщышъурэ усэкIо шъыпкъ МулиIэт. КъешIэкIыгъэ цIыфыбэр ышъхьэ рилъытэу, шIукIэ афэIабэу, гум ишъэфкIэ, ыпсэ ибаигъэкIэ адэгуащэ.\nЗы кIэлъэныкъор мылэу,\nзы кIэлъэныкъор машIоу\nСыдэу дунаим бэрэ сытебгъэтыгъ!\nСыдэу бэрэ сыгу цIыкIоу\nСимые машIом зезгъэоу\nСэ симыещтыр шIу слъэгъоу\nчэщ куумэ сакъыхэбгъани,\nО унэтIэгу итхагъэм\nчэфынчъэу ыуж уихьагъ.\nСыдэу бэрэ уикъини\nСыгу пыкIэу усэтIупщыжьы,\nСпсэ иуIэгъэ куухэр цIыкIу-цIыкIоу,\nЗгъэбылъырэ шIулъэгъу чыжьэм\nИжъуагъо сашъхьагъы ит.\nАдэ сыды уфит… («Къэгъэгъэ шIуцI»)\nТхьэкъэгъэшIыгъэ Дунэешхор куоу изышIыкIырэ усакIу МулиIэт, изэчый ялыекIэ, гукIэ, псэкIэ ыщэчырэ пстэур усэкIэ шъхьафитэу, зафэу къыIоныр фызэшIокIы. Акъыл гъэшIэгъон, шIэныгъэ дэгъу зэриIэр мыгъуащэу, щыIэныгъэм ижьыкъащэ пэпчъ зэхишIэу, къыфыригъашIэу гум нэсэу мэусэ, усэкIо иным, усэкIо шъыпкъэм ары ишIыкIэр. Иусэ тхылъыбэм узыумэхъырэ зэхэшIэ лъэшэу ШIулъэгъур зэрэкIочIэ анахь лъэшыр, анахь шIагъор, а узыIэти, тхъэгъо минкIэ къыотэгъэ шъыпкъэм имэшIожь стыр, уфэмысакъмэ, узэрилыпкIырэр иусэ сатырхэм къащыIуагъ. УсакIом ипоэзие лъагэ орэд ыкIи гъыбзэ гучIэ макъэр хэIукIы, ауми, гур плъыкъомэ, нэфыр чIым текIосыкIмэ, зэрэдунаеу шIункI гуихым зэрэриутэкIыщтым игумэкI нэшхъэй усакIом зыдиIыгъ; Дунэешхор, ащ ибзыхьаф цIыкIоу адыгэ чIыгур, лъэпкъыр, цIыфлъэпкъыр ыпсэкIэ ыухъумэхэ, ыгъэкъабзэхэ, ыгъэзафэхэ шIоигъоу, ащ къыфэхъугъэшъ, Емыжэ МулиIэт мэусэ, гупшысэр гуапэу егъазэ.\nМулиIэт драматургием гъэшIэгъонэу дэлажьэ, ипьесэхэри, классикэм щыщэу зэридзэкIыгъэхэри Адыгэ драмтеатрэм исценэ бэрэ щагъэуцух. Адыгэ пшъэ­шъэжъыеу илъэси 4 зыныбжьэу аты­гъуи, тырку бэдзэрым щащэфи, Францием арагъащи щапIугъэу Шарлотта-Айщэт идунае къырыкIуагъэр ылъапсэу МулиIэт кинороман ытхыгъ «Невольник чести» ыIоу.\nМосква къыщыдэкIырэ гъэзетхэм, журналхэм иусэхэр, киносценариехэр къарыхьагъэх. МулиIэт Урысые Федерацием итхакIохэм, театрэ IофышIэхэм ыкIи журналистхэм ясоюзхэм ахэт. 2021-рэ илъэсым Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо премие литературэм ылъэ­ныкъокIэ иусэ тхылъэу «Тыгъэм иадырабгъу» зыфиIорэмкIэ усакIом къыфагъэшъошагъ.\nЩэч зыхэмылъыр тхьэтын лъапIэу усэныр дахэу къызэрэдэхъурэр ыкIи щыIэныгъэ шъыпкъэ зэрэфэхъугъэр ары. ПсынэкIэчъ псы IэшIум фэдэу иусэ сатыр жъыухэм уяджэзэпытыгъэкIи уязэщырэп, кIочIакIэ къыпхалъхьэ.\nУсакIоу Емыжэ МулиIэт псауныгъэ пытэкIэ тыфэлъаIозэ, «Опсэу!» етэIо.\nПредыдущая Илъэсым иврач анахь дэгъу\nСледущая Илъэсым ихъугъэ-шIэгъэ шъхьаIэхэр