#КъунейтIрэ_щыIэ_Франджы_къэралыгъуэм_и_къулыкъу_хэгъэщхьэхукIахэм_ирагъэкIуэкIа_къэхутэныгъэ_и_пычыгъуэхэр (16.02.1935г. Перевод Битокова Нияза)

6. Адыгэ хьэлыр
 
Сирием куэд щIауэ щыпсэу цIыхухэм нобэр къыздэсым яхуегъэхыркъым къэралым мухьэ­жырыщIэхэр къызэритIысхьар. Апхуэдэ щытыкIэм дэнэкIи къикIа къэIэпхъуагъащIэхэр нэхъри зэрипхащ. Псом япэу адыгэр зэрыадыгэм ирипагэу, пагэ зыкъызыфIэщIыжу щытщ. Абы къыхэкIыу дагъуэхэри яIэщ. Лъэхъэнэ Iэуэлъауэншэм адыгэхэм я пагагъым къыхэкIыу къемызэгъ Iуэху куэд къаIэ­щIощIэ, узыпэмыплъа къаугъэ къешэ, къуажэм дэс цIыхухэм я зэхуаку зэпэщIэувэныгъэ къыделъхьэ. Ауэ шынагъуэшхуэ е лажьэшхуэ къэхъумэ, я зэхуакум дэлъ гужьгъэжьыр лъэны­къуэкIэ ирагъэзри, псори зэ­къуэту пэщIоувэ шынагъуэ къэхъеям.
АдыгэлIыр бланэщ, цIыху пэжщ, я хабзэхэм пщIэ хуещI, и щхьэ жагъуэу илъагъужыр­къым, и лъэпкъэгъухэмкIэ гу­мащIэщ, и псалъэм тыбогъуэтэж, пIалъэ е псалъэ итамэ, иIыгъыжщ.
ЗыгуэркIэ напэм къемызэгъыу адыгэлIым икIагъэ къыIэ­щIэ­щIамэ, абы цIыхухэм емыкIуш­хуэ къыхуащIынущ, дзы дыдж дыдэхэмкIэ гъэнщIауэ усэ хузэхалъхьэнущ. Зэхыхьэ-зэхуэсхэм а усэхэр бзылъхугъэхэм уэрэду щыжаIэнущ, жаIар щIэблэм зэIэпахыурэ къекIуэкIынущ. ИкIэм-икIэжым, мыхъу­мыщIа­гъэ къызыIэщIэщIам хэкур ибгынэн хуей хъунущ.
Щыпсалъэм, щызекIуэм, зыщихуапэм деж адыгэлIыр сыт щыгъуи лъагагъым, щIыхьым, цIыхуфIагъым, уэркъыгъэм хущIэкъуу щытщ. Ар Iущщ, жанщ, лэжьакIуэщ, уефы­щIа­уэмэ, щыгъупщэркъым, и ныб­жьэгъухэмкIэ хьэлэлщ. Сыт щыгъуи нэхъ цIыхугъэрэ гъэсэныгъэрэ зыхэлъ уримыхьэлIэн жыхуаIэм хуэдэщ. И зыIы­гъы­кIэмкIэ, и зекIуэкIэмкIэ, лъэщагъ, гуащIагъ дэплъагъум щхьэкIэ щIыхь зыхууегъэщI.
Адыгэхэм псалъэжь куэд яIэщ. Ахэр Iуэхум здыхэтым къы­ща­Iуэтэн яфIэфIщ. Мы зи гугъу къэтщIыну псалъэжьхэм къагъэ­лъагъуэ а лъэпкъым и уарда­гъыр:
Псэм и пэ – напэ;
Зи хэкурэ зи лъэпкърэ епцIы­жыр цIыхукъым;
ЦIыхугъэ зыхэлъыр факъырэкъым;
ХьэщIэр унагъуэм щыщщ;
ХьэщIэ зэрымыс унагъуэм тхъэгъуэ илъкъым;
Бзылъхугъэ зэрымыс унэрэ мэш зэрымыт хьэсэрэ;
Бзылъхугъэм ехъуэным езым зы­хиутэжу аращ;
Уэркъыгъэр зэпхар лIы­гъэ­ращ, къызыхэкIа лъэпкъыракъым;
Гур кIуэдмэ, шыр жэкъым;
ЦIыхум и пащхьэ ущыщыт­хъунри, и щIыбкIэ бубынри зыщ.