ЦIыфыр гъашIэм егъасэ — Адыгэ макъ\nЦIыфыр гъашIэм егъасэ\nРедактор 16.07.2020 16.07.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nКъалэу Шъачэ ибжьахъохэр цIыфхэм агу къагъэкIыжьыхэ зыхъукIэ псэупIэу Хьаджыкъо инахьыжъхэм ащыщыгъэу Хьахъо Осмэн ыцIэ къырамыIоу хъурэп. Ежь щымыIэжьми, бжьэхъуным зыфэзгъэзэрэ ныбжьыкIэхэм ащ ыгъэфедэщтыгъэ шIыкIэ-амалхэр агу къагъэкIыжьых ыкIи агъэфедэх.\nБжьэхэм бэрэ апылъыгъэ цIыфым ежь ищыIакIи ипсэукIи зэблехъух. Сыдигъуи аIо бжьэ­хэр хэбзэ гъэнэфагъэхэр яIэхэу зэрэзэхэтхэр, зэкIэми яIоф Iахьэ агъэцакIэзэ зэрэзэдэ­псэу­хэрэр. Ахэм яIофшIакIэ зылъэгъу зэпытырэм ежь зыфигъэуцужьыгъэ мурадыри къыдэхъоу хабзэ.\nОсмэн 1945-рэ илъэсым къы­щегъэжьагъэу бжьэматэхэр зэ­ригъэгъотыгъагъэх. Илъэс 60-рэ ахэм апылъыгъ, ыныбжь илъэс 92-м зехъур ары бжьэ­хъуным зыпыкIыжьыгъагъэр, ау ыгукIэ ахэм ахэтыгъ, къушъхьэм хэт бжьэматэхэр ынэгу къыкIэу­цощтыгъэх.\nБжьэхъуным хэшIыкIэу фыриIэр къыIотэнэу зыригъажьэкIэ, уедэIу зэпытынэу уфэягъ.\n— 1974-рэ илъэсым совхозэу сызыхэтыгъэм бригадир Iэ­натIэр зыщысэгъэтIылъыжьым, бжьэхэр зыщаIыгъ чIыпIэ 40-м ащыщэу зиIофхэр анахь дэим сагъэ­кIонэу сыкIэлъэIугъагъ. ИлъэсиплIым къыкIоцI гъэхъагъэу тшIыгъэхэмкIэ апэрэ чIыпIэр тыубытыгъагъ, — къы­Iуатэщтыгъ ащ.\nОсмэн бжьэхэм якъыхэхын, ягъэшхэн, ягъэбэгъон, нэмыкI Iофыгъохэми афэгъэхьыгъэу зэригъэшIагъэр бэ. Илъэсыбэрэ ахэм акIырыплъыгъ, зэрэзэ­дэ­псэухэрэр зэригъэшIагъ. Iэгъо-­благъэм, шъолъырым ащы­псэу­хэрэ бжьахъохэр ащ ыдэжь къакIощтыгъэх. ЗиIоф шъэфэу хэлъхэр зэкIэ зэзгъэшIагъэм къыIорэр ахэмкIэ зымыуасэ щыIагъэп, тхылъ пстэоу заджэщтыгъэхэм апэ рагъэшъыщтыгъ. Бжьэхъо Iазэм игугъу зэрэхэгъэгоу щашIы хъугъэ, IэкIыб зэ­фэшъхьафхэм къарыкIырэ шIэныгъэлэжьхэр иунэ щызэ­блэкIыгъэх.\nОсмэн къыугупшысыгъэхэм ащыщхэр арищэнхэу къелъэIу­хэуи къыхэкIыгъ. Ежь къызэриIожьыщтыгъэмкIэ, аримыщэ­хэу аритыщтыгъэх. «Сэ шIэ­ныгъэу зэзгъэгъотыгъэр зэкIэ бжьэ­хэр ары къысэзытыгъэхэр, Iоф зэрэпшIэщтым сыфэз­гъэ­сагъэхэр, дунаир зэрэзэхэлъыр сэзгъэшIагъэхэр», — ыIощтыгъ ащ.\nСыд фэдэрэ Iоф фагъэза­гъэми, Осмэн икъоу ыгъэцакIэзэ игъашIэ къыхьыгъ. Iофым зэрэфэкъулаир къыдалъыти, ныб­жьыкIэ дэдэу совхозэу «Ударникым» пащэ фашIыгъагъ. Къулыкъу ымыхьын фитэу зэ­рытхэгъэ тхылъыр къыратыгъагъэми, илэгъухэр дзэм зэрэдащыхэрэм пае яхъуапсэщтыгъ. Ежь иунагъо ыIыгъыгъ, ышып­хъуиплI ыгъасэщтыгъ. 1949-рэ илъэсым Осмэн унагъо ышIэнэу ригъэжьагъ. Ишъэогъу-ныбджэгъухэм дзэ къулыкъур къаухыгъэу ячылэ къызагъэзэжьхэм, ахэм афэдэнэу ежьыри зэрэфаер пстэумэ ашъхьагъ къэ­хъуи, ялъэIузэ къулыкъум зыдари­гъэщыгъагъ.\nИлъэсиплIэ КъохьэпIэ Чы­жьэм къулыкъу щихьыгъ. Iоф­шIэным зэресагъэм ишIуагъэ къэкIуагъ, гъэхъагъэхэр ышIыгъэх, медалэу «Советско-китайская дружба» зыфиIорэр къыратыгъагъ.\nОсмэн игуапэу къыIотэжьыщтыгъ:\n— 1953-рэ илъэсым, мэзаем и 23-м Порт-Артур пэблэгъэ къалэу Дальний Чуйшуидзе иаэродром гупчэ тащэгъагъ. Трибунэм хьакIэшхохэр теты­гъэх. Китаим и Къэралыгъо Со­вет ипремьер-министрэу Чжоу Эньлай ахэм ахэтыгъ, сичIыпIэгъоу, Порт-Артур иэс­кадрэ ипащэ ипшъэрылъхэр зыгъэцакIэщтыгъэхэ КIакIыхъу Салим Сахьидэ ыкъоу апэрэ ранг зиIэ капитаныр ащ къы­готыгъ. Салим ыIэкIэ бгъэхалъхьэр къызэрэсхилъхьэгъагъэр, ар сэ силъэпкъ щыщ цIыф шIагъоу зэрэщытыр джыри ­сщыгъупшэрэп ыкIи сырэгушхо.\nОсмэн лъэпкъ культурэм зи­лъэуж къыхэзынагъэхэми ащыщ. Ижъырэ адыгэ орэдыжъхэр къэ­зыугъоижьыгъэхэм, ахэр апэу пластинкэхэм атезытха­гъэхэм ахэтыгъ. Ащ фэдэ плас­тинкэхэр джы щыIэжьхэп, зиунэ къинагъэхэм ахэр лъэпкъ культурэм щыщ хъугъэу алъытэх.\nОсмэн къыIотэжьыгъэхэм ащыщ я 70-рэ илъэсхэм ша­псыгъэ фольклорнэ купэу «Многонациональный Советский Союз» зыфиIорэм хэтхэу Моск­ва концерт гъэшIэгъонхэр къызэрэщатыгъагъэхэр. Къэгъэлъэ­гъонхэр зэрэкIохэрэр гупчэ те­левидением къыгъэлъагъо­щтыгъэх, цIыфыби яплъыщтыгъ. Ащыгъум хыIушъо Шапсыгъэм щыщ музыкантитфымэ шIэныгъэлэжьхэм, критикхэм, общест­венностым анаIэ къатырадзи, Шъачэ щыпсэурэ чIыпIэрыс лъэпкъым икультурэ бай нэIуасэ зыфашIыгъагъ. Шапсыгъэ орэдхэмрэ мэкъамэхэмрэ цIыфыбэмэ зэхязгъэхыгъэхэм ацIэ­хэр ежь игуапэу къыIощтыгъэх — Шагудж Мыхьамод, Тыу Сэфэрбый, Кобжъ Мыхьамод, Тыу Бакир, Ацумыжъ Хьисэ. Ахэм ясатыр, къылэжьыгъэ шъыпкъэу, ежьыри хэтыгъ.\n— Музыкантхэр СССР-м иком­позиторхэм иятфэнэрэ Зэфэсэу 1975-рэ илъэсым къа­лэу Гагрэ щырекIокIыгъэм рагъэблэгъагъэх.\n«Къэгъэлъэгъон гъэшIэгъо­ныбэу цIыфхэр зэплъыгъэхэм къахэщыгъэхэм тэри тащы­щыгъ», — ыIощтыгъ Осмэн.\nГъэшIэ кIыхьэу Осмэн къыгъэшIагъэм рыкIэгъожьынэу зы лъэбэкъуи ыдзыгъэп. ЫшIэрэм ыгуи ыпси хилъхьэщтыгъ, ары цIыфхэми агу зыкIырихьы­щтыгъэр, шъхьэкIэфагъэ къызкIыфашIыщтыгъэр. Ныбжьыр хэкIуатэми, къызэкIэкIонэу Ос­мэн щытыгъэп. «Гур кIодымэ, шыр чъэжьырэп» — аIо адыгэхэм. КъушъхьэчIэсхэми а гущыIэжъым имэхьанэ ясабыигъом къыщегъэжьагъэу къакIэ­хъухьэхэрэм агурагъаIо. Ар Осмэн игъэшIэ гъогу нафэу къыщигъэлъэгъуагъ.\nПредыдущая МашIом щыухъумэгъэнхэу\nСледущая Отчет документхэм щыкIагъэу афалъэгъухэрэр зэраIэкIагъахьэрэ шIыкIэмрэ пIалъэмрэ