Potomitan - Tan é sézon 6\non tan pou palé kréyol, on sézon pou fè kréyol palé\nMenmjan lang kréyòl-la kay oblijé fòjé onlo mo syantifik èvè mo i kay pwan adan lang fwansé, menmjan lang fwansé-la, an tan a-y, té oblijé fòjé mo èvè mo i ay chèché adan ansyen lang, laten osw grèk, déparfw adan arab, Ebré, Araméyen, é dòt lang ankò.\nEpistémè on mo grèk ansyen pou di «lasyans», logos pou di «diskou»: épistémologie an fwansé pou di on diskou asi lasyans. An kréyòl: «épistémoloji»? Pouki pa?\nAn kréyòl-la nou ka palé touléjou la, ou ka tann «boug-la ka fè syans» sé on jan pou di moun-lasa ka fè sosyé, ka fè mistik, ka fè maji, ka fè kabalistik, ka fè biten moun pa ka konpwann. Sé pousa nou pa kay mélanjé mo syans-lasa épi lasyans.\nLè Dany Bebel-Gisler té ka di: «fo-nou fè lasyans palé kréyol», sa i té vlé di sé «fo-nou apwann kréyol palé asi lasyans» konmkwa lang kréyol-la pa fèt anni pou di pawòl an bouch, i ni osi pou i apwann di pawòl asi lasyans, kivédi swa fo-nou envanté vokabilè syantifik, swa fo-nou ay chèché sé mo-lasa adan dòt lang épi konmansé kalkilasyon, réflèksyonnman syantifik pou tousa i vlé konpwann, rivé konpwann.\nAdan tousa, zòt ka vwè an sèvi èvè onlo mo yo ja ka sèvi an Fwansé, sé anni grafi-la an chanjé. Souvantfwa sé près menmjan yo ja ka di sé mo syantifik-lasa an lang Anglé é an lang Pangnol. Sa pé a pa èvè sé mo-lasa pou nou kréyòl sèvi, kontèl sa pé nou té ké pé di an plas a «mòfoloji» di «fòwmoloji» pou di sé on kalkilasyon asi fòwm a sé mo-la silon plas a-yo adan on frazé, mé kanmenmsa fo pa nou oblyé é plito sonjé nou ja ka di mofwazé pou «métamorphosé», kidonk radikal «mòf»-la ja adan lang kréyòl-la, alòkifè nou pé di mòfoloji.\nKèlanswa, avan fen a lanné 2016 lasa, an konmansman a mwa-d-novanm la, tout pli gran lengwis-kréyolis latè pòté kay sanblé Gwadloup pou yo diskouri asi kréyol. Asiré pa pétèt tout sanblaj-la kay diskité asi on sijé-mitan: kréyol pou fè kisa? Dépi pasé senkant lanné sé lengwis-la ja toumvasé sé lang kréyol-la an tout sans, pijé-yo, tòd-yo, détòd-yo, fè-yo rann tout ji yo té ni adan-yo pou gadévwè-konpwann pli byen ka sa yé on jenn lang, on pidjin, on patwa, on sabir epi… kijan on lang ka vwè jou, kijan i ka wouvè kò a-y, kijan, sa rivé, on lè i pé mò. Mé, jòdijou ès CIEC (Comité International des Etudes Créoles) ni kèk biten pou pwan ankò adan étid kréyòl, kréyoloji, oben ès sé lengwis-la (désèten ka di langanis) kay bout èvè sa, kay boufi èvè kréyò? Es sé jenn lengwis-la kay pasé asi onlòt sijé réflèksyon, épi pou yo lagyé sé lang kréyòl -la anni ba sé militan-la, lésèz ka palé kréyòl, ka travay asi kréyòl pou rédé sé pèp an-nou la konpwann lang a-yo an menmtan èvè idantité a-yo, lésèz kay kontinyé la ké ni pou yo goumé pou fè on litérari kréyòl, fè Lasyans palé kréyòl é fè tout sòt kalité travay on lang ni pou fè adan on sosyété.\nSé lenganis-militan an-nou la ni on bèl omildéfi douvan-yo mé, asiré pa pétèt, yo ké rivé déchalviré omildéfi-lasa pou sé pèp an-nou la, yo osi, pé wouvè kò a-yo asi Latè kon tout pèp é bakyé adan vansé a tout limanité. Anni sonjé: «Ahak san penn, sé zyé (k)i lach!». Mé pa obliyé«onsèl dwèt pa ka rivé trapé pis». Si nou vlé kréyòl-la vansé sé ansanm-ansanm nou ké rivé fè-y. Alò annou mété-nou annaks pou nou vwè ola nou k’ay.\nSijé-mitan : thème central\nOmildéfi : défi\nAnnaks : d’accord, sur la même longueur d’onde\nDènyé mofwaz: 22:53 GMT / 30.11.2016