Lok Ada i Kom Tango, Tal ki Tim Tyet\nBUTE ME 5\n1. Tal, tango ki tim tyet oket oromo piny ma rom mene?\n“BUK ma nyinge African Traditional Religion waco ni: “Ki i Afrika obedo lok mo ma tere pe me penyo ka ada ajwagi tye nyo pe,” dok omedo ni, “bot jo Afrika ma i rwom mo keken tim tyet obedo gin ma pire tek mada.” I kin jo ma gimaro tim tyet ki tal, tye iye jo ma pe gukwano wa ki jo ma gukwano matut bene. Lutela me dini Islam kacel ki pa Lukricitayo ata-ni bene giye tim-tyet.”\n2. Dano mapol gitamo ni teko me tim tyet a ki kwene?\n2 I Afrika, lok muywek tutwal aye ni teko me cwiny tye. Lubanga aye loyo teko man. Jo me cwiny ki kwaro gitwero tic kwede. Kadi wa dano mukene bene gingeyo kit me nongo teko man ki kit me tic kwede i yo maber (tyet maber) nyo i yo marac (tyet marac).\n3. Tyet marac obedo gin ango, dok dano gitamo ni twero timo ngo?\n3 Tyet marac nyo tal kitiyo kwede i kom lumone. Jo ma gitiyo kwede kiwacci gitye ki teko me cwalo olik, winyi, lwangi ki lee me wano dano. Tyet marac-ci aye kitamo ni kelo lweny, lur, two wa ki to bene.\n4. Jo mapol gitamo ningo i kom lutal, dok kit mung ango ma jo ma yam gin lutal gituco?\n4 Tal aye tim ma cal ki tyet marac. Kiwaco ni lutal gibwoto komgi ci gituk gicito ka mukene ki i dyewor me rwatte ki lutal luwotgi nyo me balo kwo pa jo ma gitalo-ni. Kit macalo kom lutal dong gire i wi kitanda ka nino-ni, jo ma gituco lok ma cwako mung man aye obedo jo ma dong guweko tim tal woko. Me lapore, gajeti mo acel i Afrika ma tito lok dog jo ma guweko tal (polle anyira me mwaka apar ki wiye) waco ni: “An aneko dano 150 ki kelo can mapol me mutoka.” “An aneko lutino abic ma onongo acwiyo remogi woko.” “An aneko awobe ma amitogi adek pien gukwera woko atura liyak malit.”\n5. Tyet maber obedo gin ango, dok kitiyo kwede nining?\n5 Tyet maber kitamo ni gengo gin marac. Jo ma gitiyo ki tyet magi giruko jami tyet calo lagit nyo wino ngut cing. Gin gimato yat nyo giruco i komgi me gwokogi. Gikano jami mogo i ganggi nyo i ngom ma gitamo ni tye ki teko me gwokogi. Gigeno lwit mogo ma nongo tye ki coc ma oa ki i Koran nyo Baibul.\nGoba ki Bwola\n6. Catan ki jogine gutimo ngo i kare ma okato i ngec, dok wan omyero wanen tekogi nining?\n6 Obedo lok ada ni Catan ki jogine gubedo lumone maraco pa dano. Gin gitye ki teko me dwoyo adam ki kwo pa dano, dok i kare mukato i ngec, gin bene gubedo ka donyo me bedo kadi wa i kom dano ki lee. (Matayo 12:43-45) Kadi bed ni omyero pe waca teko pa jok ento omyero bene pe wakwot tekogi ma okato kare woko.\n7. Catan mito ni watam ningo, dok lapor ango ma nyuto man?\n7 Catan obedo twon labwola madit. En bwolo dano wek gutam ni tekone dok dwong tutwal. Me lapor: I kare me lweny mo ma otimme cokcoki i lobo Afrika mo acel, lumony gutiyo ki gin lamed dwan me keto lworo i cwiny lukworgi. Ma peya gucako lweny kong giketo dwan bombom mapek ki dwan luduku ma gumako i gin lamed dwan-ni me kok ma longo atikatika. Gin onongo gimito ni lukwor-ni gutam ni lumony ma gitye ki jami lweny matek aye tye ka lweny kwedgi. I kit yo acel-li, Catan bene mito ni dano gutam ni tekone dit ma pe wacce. En tamme tye me kelo lworo i cwiny dano wek gutim mitine ento pe pa Jehovah. Wabineno kombeddi goba adek ma Catan mito ni dano guye.\n8. Goba acel ma Catan nyayo aye ngo?\n8 Goba me acel ma Catan tye ka nyayone aye ni: Pe tye peko mo ma poto atura i kom dano; gin mo keken marac ma dano aye pe otimo, nongo otimme pi teko me cwiny. Me lapore, keti latin oto ki malaria. Minne romo ngeyo ni malaria obedo two ma ober aye kelo, ento en dok pud tamo ni ngat mo aye otyeto ka ocwalo ober me kayo latinne.\nLutal pe giromo weko komgi\n9. Baibul nyuto nining ni Catan aye pe kelo peko ducu?\n9 Kadi bed Catan tye ki teko me kelo peko mukene, ento pe tye atir me tamo ni en aye kelo peko ducu. Baibul waco ni: ‘Ngat madwir pe loyo ngwec, ngat matek bene pe en aye ma loyo lweny, pe ngat maryek aye ma nongo kwon ma myero ecam, kadi jo ma tye ki ngec matut pe gin aye ma ginongo lonyo madwong, nyo jo makwiri i tic pe gin aye jo ma gipwoyogi; ento kare kacel ki jami ma timme atura poto i komgi ducu.’ (Latitlok 9:11) Langwec mo acel i pyem ngwec me dwiro twero bedo dwir kato luwote mukene, ento pe en aye loyo. Gin mo marac ma “timme atura” twero poto i kome ci weko en pe loyo. En twero yoke ci poto woko piny nyo kome doko lit, nyo tyene romo wil woko. Jami magi romo timme bot ngat mo keken. Man ducu nongo Catan aye pe otimo nyo obino pi tim tyet mo, ento man twero timme mere nono labongo tyen lok mo.\n10. Lok ango ma kiwaco i kom lutal, dok wangeyo nining ni meno obedo lok goba?\n10 Goba me aryo ma Catan tye ka nya yone aye en: Lutal giweko komgi ki i dyewor me rwatte ki lutal mukene nyo ni gicwiyo nyo gibalo kwo pa dano. Kong dong ipennye kekeni kombeddi ni: ‘Ka ada lutal gitimme kumeno, ngo dong ma weko kom-mi?’ Kit ma dong watyeko neno kwede, gin makwo en aye dano, ento pe gin mo ma dok a woko ki i kom dano. Dok bene, cwiny aye obedo teko me kwo ma miyo kero i kom ento pe twero timo gin mo ka kom pe.\nI kare mogo jami maraco mere timme nono\n11. Pingo wangeyo ni lutal pe twero weko komgi, in bene iye kumeno?\n11 Kadi kwo nyo cwiny pe twero weko kom me timo kit gin mo kadi maber nyo marac. Pi meno, lutal pe giweko komgi. I ada gin pe gitimo gin ma giwaco ni gitimo-ni nyo ma gin gitamo ni dong gityeko timo-ni.\n12. Catan miyo dano tamo ni gitimo jami ma pe gutimo nining?\n12 Wan dong watwero waco lok ango i kom tuco mung pa jo ma kong gubedo lutal-li? Catan twero weko dano gitamo ni gitimo jami ma pe gutimo. Kun tiyo ki ginanyuta, Catan twero weko dano tamo ni gineno, giwinyo nyo gitimo jami mogo ma nongo pe gutimo. I yo ma kit man, Catan tamo ni eromo loko dano woko ki bot Jehovah dok bene ni eromo weko gitamo ni Baibul pe loko lok ada.\n13. (a) Tyet me kweyo gin marac mono ber? (b) Ginacoya waco ningo i kom kit tim me tyet ducu?\n13 Goba me adek aye ni: Tyet maber​—tyet ma kitamo ni myero ogeng teko me tyet marac​—ber. Baibul pe oketo apokapoka i kin tyet marac nyo maber. Baibul kwero tim tyet ducu. Kong itam i kom cik ma Jehovah omiyo bot jo lcrael i kom timo tim me tyet kacel ki jo ma tiyo kwede:\n“Pe wutyet tyet.”​—Lulevi 19:26.\n“Laco nyo dako mo ma lakor tipo nyo ma min jok gibineko woko.”​—Lulevi 20:27.\n“Pe ginong ngat mo i kinwu ma . . . odoko latyet, nyo latyet ki ajaa, langi i dyel, latal, lakot piny, lakor tipo, min jok.”​—Nwoyo Cik 18:10-14.\n14. Pingo Jehovah oketo cik ma gengo tim tyet?\n14 Cik magi onyuto ka maleng ni Lubanga pe mito ni jone gutyet tyet. Jehovah omiyo cik magi bot jone pien en marogi dok pe mito ni gudok opii pa lworo kacel ki tic me kwiya piny. En pe onongo mito ni jogi myero odigi.\n15. Baibul nyuto nining ni Jehovah tye ki teko makato pa Catan?\n15 Kadi bed ni Baibul pe tito lok ducu i kom gin ma jogi gitwero timo ki ma pe gitwero timone, ento nyuto ni Lubanga Jehovah tye ki teko madwong ma kato pa Catan ki jogine ducu. Jehovah oweko kibolo Catan woko ki i polo. (Niyabo 12:9) Nge bene ni, Catan openyo twero me temo Yubu dok bene olubo cik pa Lubanga ma juke pe me neko Yubu.​—Yubu 2:4-6.\n16. Wan omyero wacit ka gwokke bot anga?\n16 Carolok 18:10 waco ni: “Nying [Jehovah] obedo calo cel matek ka ma dano ma kite atir ringo iye ci laro kwone.” Pi meno, omyero wacit bot Jehovah wek ogwokwa. Lutic pa Lubanga pe gigeno teko pa yat lagwok kom nyo yat me gengo tim macol pa Catan ki jogi, nyo me lworo teko pa lukot piny. Lutic pa Lubanga giye ngo ma Baibul waco ni: “Wang [Jehovah] neno lobo ducu, me nyuto tekke bot jo ma gibedo ki lengic i kome.”​—2 Tekwaro 16:9.\n17. Yakobo 4:7 jingo cwinywa nining, ento wan myero watim gin ango?\n17 In bene iromo bedo ki gen man ka itiyo pi Jehovah. Yakobo 4:7 waco ni: “Wumine me bedo i te loc pa Lubanga. Wulweny matek ki Catan, ci en biringowu woko.” Ka in itiyo pi Lubanga me ada, kun imine ite locce, bed ma cwinyi tek ni Jehovah bigwokki.\nLutal Gitwero Loyo Lutkot?\nI acakki me mwaka 1977, giwango jo 14 naka wa i to pien onongo kitamo ni gubedo lutal. Man otimme cok ki boma Pietersburg i lobo South Africa. Me dok i lok man gajeti ma kilwongo ni Drum oloko iye ni: “Lworo omako lukaka kacel ki mon-gi matek. Onongo gilworo ni kibityetogi ci lutkot celogi woko . . .\n“Omyero kitim gin mo . . . Pi tyen lok man gajeti DRUM oketo pyem man bot ajwagi ducu ni: Cente R5 000 [man rom ki dolla 5,750 me Amerika i kare meno] tye ka kuri i opiciwa ka, i dwe me adek mwaka 1977, ngat acel ki i kinwu twero celo Stanley Motjuwadi neko woko ki lutkot. Ka pe wutwero, ci wuwek dano ducu gunge ni timwu me waco ni wutwero loyo lutkot-ti, obedo lok me mingo, dok me yugi.\n“Kombeddi wun ajwagi ma lugoba, caku dong tyet woko. Wapyem kwedwu wubin ka wutek.”\nLutal-li gutyeko lok me pyem-mi ki kelo lutkot? Pe gukelo, Ladit Motjuwadi ma obedo lacoc me Drum okwo labongo peko nio ka odoko edita me gajeti-ni.\nBok: Lacoc mo i lobo South Africa opyem nining ki ajwagi, dok pyem meno otum nining?