Ka watho, wadoko nenedi? Nyo kwo tie ing’ei tho?\nWIC MIR ABUSIEL\n1-3. Dhanu gibed gipenjo penji makani ka dhanu tho, man dini moko dwoko wang’ penji maeno nenedi?\nBIBLIA ung’olo nia nindo moko, “tho bibedo nuti kendo ngo.” (Lembanyutha 21:4) I Wic mir 5, waponjo nia nikum jamgony, ecopere iwa ninwang’u kwo ma rondo ku rondo. Ento pi kawoni, fodi dhanu ubetho asu. (Eklizia 9:5) Pieno, wabed wapenjara ku penji dupa ma dongo dongo calu ve, ka watho, wadoko nenedi?\n2 Wabed wapenjo penji maeno, akecane ka ng’atu moko ma wamaru utho. Wacopo nipenjara kumae: ‘Ecidho kani? Nyo ebeneno wiwa dee? Nyo ecopo nikonyowa? Nyo wabinene kendo?’\n3 Dini ma tung’ tung’ gibed gidwoko wang’ penji maeno i ayi de ma tung’ tung’. Dini moko ponjo nia kan itie ng’atu m’atira, icidho i polo ing’ei tho peri, kan itie ng’atu marac ke, icidh iwang’ i mac ma kuthum. Dini mange yero nia ing’ei tho peri, idoko ni tipo man icaku nikwo karacelo ku jupewu ma gidaru nitho. Dini mange ke yero nia kan itho, jupoko lembe i wii, e ing’eye, idok inyoliri kendo, kunoke idok ikwo kendo, re ku kum mange. Ku lapor, giyero nia idok inyoliri ni dhanu kendo kunoke ni lei.\n4. Dini ma tung’ tung’ gitie ku ponji acel makani mir ukungu pi tho?\n4 Icopo geno nia dini maeno ceke giponjo lembe m’ukoc i kindgi. Ento i andha, ponji migi ceke ucungo iwi ukungulembe acel. Giponjo nia ka ng’atini utho, piny moko tie i kume ma medere asu nikwo. Nyo eno tie lemandha?\nKA WATHO WACIDHO KANI?\n5, 6. Ka watho wadoko nenedi?\n5 Yehova ung’eyo kite ma wadoko ko ka watho, pieno ewacu iwa nia ka ng’atini utho, kwo pare jik. Tho utie jadhu kwo. Pieno, ka ng’atu moko tho, mutoro kunoke can man paru pare medere ngo nikwo kaka moko mange. * Ka watho, wacopo neno piny ungo, wacopo winjo ngo lembe, man wacopo paru de ngo kendo.\n6 Ubimo Suleman ukiewo nia “ju m’utho ging’eyo gin moko ngo.” Ju m’utho gicopo ngo nimaru kunoke nidagu ng’atini, man “tic moko mbe, kadi bodho, kadi ng’eyong’ec, kadi rieko, i liel.” (Som Eklizia 9:5, 6, 10.) M’umedo maeno, i Zaburi 146:4, Biblia yero iwa nia ka ng’atini utho, “pidoic pare” tho.\nLEMBE MA YESU UYERO PI THO\nYehova ucwio dhanu kara gikwo rondo ku rondo iwi ng’om\n7. Yesu uyero ang’o pi tho?\n7 Kinde ma Lazaru ma jarimb Yesu utho, Yesu uyero ni julubne kumae: ‘Jarimbwa Lazaru nindo.’ Re, Yesu ubino yero ngo nia Lazaru ubeyom ayoma. Ing’eye, Yesu udok uyero kumae: ‘Lazaru tho.’ (Yohana 11:11-14) Pieno, Yesu uporo tho ku nindo. Eyero ngo nia Lazaru ubino i polo kunoke nia ebino karacelo ku jupagi m’ular utho i wang’e. Bende, eyero ngo nia Lazaru ubino nisendere i mac ma kuthum kunoke nia enyolere kendo ni dhanu mange kunoke ni lei. Ubino ve Lazaru unindo nindo ma pek. Giragora mange bende uporo tho ku nindo ma pek. Saa ma junego Stefano, Biblia uyero nia “Enindo.” (Tic mi Jukwenda 7:60) Jakwenda Paulo bende ukiewo pi Jukristu moko ma gigam githo nia, “Ginindo.”—1 Jukorinto 15:6.\n8. Wang’eyo nenedi nia Mungu ucwio ngo dhanu kara githo?\n8 Nyo Mungu ucwio Adamu giku Eva kara nindo moko gibin githo? Ungo! Yehova ucwiogi kara gikwo kud anyong’a man ku leng’kum maber rondo ku rondo. Kinde ma Yehova ucwio dhanu, emio igi ava mi kwo nja ku nja. (Eklizia 3:11) Junyodo moko mbe ma maru nia awiya migi gitii man githo, Yehova de udagu ka wabetii man wabetho. Dong’ ka Mungu ucwiowa kara wakwo rondo ku rondo, pirang’o ke wabetho?\n9. Pirang’o cik ma Yehova umio ni Adamu giku Eva ubino tek ungo?\n9 Yehova uyero ni Adamu i podho mir Eden kumae: “Ku ba yen ceke m’i podho icopo camu kume moko calu iyenyo. Ento yen mi ng’eyong’ec mi gin maber ku gin marac, kud icam nyinge moko: kum i ceng’ m’ibicamu nyinge moko ci ibitho andha.” (Thangambere 2:9, 16, 17) Ebino tek ungo niworo cik maeno m’ubino terere, man Yehova re m’ubino ku twero mi nyutho ni Adamu giku Eva, gin maber ku gin marac. Ka nwang’u giworo cik maeno pa Yehova, nwang’u gibecinyutho nia giworo dito pare. Nwang’u gibecinyutho bende foyofoc migi ire pi gin ceke m’egam emio igi.\n10, 11. (a) Sitani uwondo Adamu giku Eva nenedi? (b) Pirang’o kisa copo timere ngo ni Adamu giku Eva pi lembe ma gitimo?\n10 Lembe mi can utie nia, Adamu giku Eva ging’io migi nituro cik pa Yehova. Sitani upenjo Eva kumae: “Meno te Mungu wacu kumae, kud wucam kum nying’ yen ceke m’i podho?” Eva udwoko ire kumae: “Kum nying’ yen m’i podho wacopo camu: ento kum nying’ yen ma ni i die podho, Mungu wacu kumae, kud wucam kume moko, kadok amula de kud wumul kume, wumaru tho.”—Thangambere 3:1-3.\n11 Sitani udok uwacu ni Eva kumae: “Wubitho andha ngo: kum Mungu ng’eyo nia i ceng’ ma wucamu kume moko, e weng’wu biyabre, man wubibedo calu Mungu, ma wung’eyo ko gin maber ku gin ma rac.” (Thangambere 3:4-6) Sitani umito Eva upar nia ecopo ng’io en gire gin maber ku gin marac. Bende, ecwayu ndra pi lembe ma bitimere ka Eva uturo cik pa Mungu. Sitani uyero nia Eva bitho ngo, pieno Eva ucamu nying yen ne moko man ing’eye edok emio moko ni cware bende. Adamu giku Eva ging’eyo cuu nia Yehova ukwerogi nicamu nying yen maeno. Saa ma gicame, gigam gituro cik maeno pa Mungu akakaka, cik m’ubino terere man m’ubino yot. Ginyutho bende nia giworo ngo Wego migi mi polo ma jamer. Gitimo lembe ma kisa copo timere ko ngo igi!\n12. Pirang’o tegowic ma Adamu giku Eva gitimo ni Yehova tie lembe ma turo cwinyjo hai?\n12 Junyodo mwa mi kwong’o gitimo lemkasegu mandha ma giworo ko ngo Jacwic migi! Kepar nia itungo awiya peri ku can, re ing’eye gijai iri, gicaku timo kwa lembe m’ukoc ku m’iyero nia gitim; icopo winjiri nenedi? Nyo lembe maeno copo turo cwinyi ngo?\nAdamu uai i utur, man edok de i utur\n13. Saa ma Yehova uwacu nia “ibidoko ni utur,” emito ninyutho ang’o?\n13 Kinde ma gituro cik pa Yehova, Adamu giku Eva gibayu genogen migi mi kwo ma rondo ku rondo. Yehova uyero ni Adamu kumae: “Kum in i utur, man ibidoko ni utur.” (Som Thangambere 3:19.) Eno nyutho nia Adamu bidoko ni utur kendo, tap kite m’elar ebino ko saa ma nwang’u fodi jucwie ngo. (Thangambere 2:7) Ing’ei ma Adamu udubo, etho man ebedo nuti kendo ngo.\n14. Pirang’o wabed watho?\n14 Ka nwang’u Adamu giku Eva giworo cik pa Mungu, nwang’u di tin de gitie kwo asu. Ento saa ma gituro cik pare, gidubo, man ing’eye githo. Dubo tie calu twoyo moko ma pek ma walagu niai ibang’ junyodo mwa ma kwong’a. Wan ceke junyolowa ku dubo, eno re m’uketho wabed watho. (Jurumi 5:12) Ento eno tie ngo lembe ma Mungu ukeco pi dhanu. Mungu maru ngo nyanok de nia dhanu githo, pieno Biblia ulwong’o tho ni “jakwor.”—1 Jukorinto 15:26.\n15. Lemandha ma Biblia ponjo iwi ju m’utho ubegonyowa nenedi?\n15 Lemandha ma wang’eyo iwi ju m’utho, ubegonyowa ikum paru dupa mi ndra. Biblia ubeponjowa nia ju m’utho giwinjo ngo litho kadi can de. Wacopo weco kugi ngo, gin de gicopo weco kudwa ngo. Wacopo konyogi ngo, gin de gicopo konyowa ngo. Gicopo timowa rac ungo, pieno wacikara ngo nilworogi. Re, dini dupa loko nia ju m’utho gibekwo kaka moko, man nia wacopo konyogi ka wamio sente ni judongo mi dini kunoke ni dhanu ma junenogi nia gitie ju maleng’. Ento ka wang’eyo lemandha ma Biblia ubeponjo iwi ju m’utho, jucopo wondowa ngo.\n16. Dini mapol ponjo vupo makani iwi ju m’utho?\n16 Sitani ucikutio ku dini mi ndra pi niwondowa man niketho wapar nia ju m’utho gitie kwo asu. Ku lapor, dini moko ponjo nia ka watho, piny moko tie ikumwa ma medere asu nikwo kaka mange. Nyo dini peri de beponjo kumeno, kunoke nyo ebed eponjo tap lembe ma Biblia yero iwi ju m’utho? Sitani ubetio ku vupo pi niwingo dhanu kud ikum Yehova.\n17. Pirang’o ponji ma nia Yehova wang’u dhanu i mac ma kuthum tie ponji ma nyayu acidi i wie?\n17 Dini mapol ponjo lembe ma nyayu can ku ng’ecwiny. Ku lapor, jumoko ponjo nia dhanu mareco gibiwang’ rondo ku rondo i mac ma kuthum. Eno tie ponji mi vupo man ma mio acidi iwi Yehova. Ecopo ngo nisendo dhanu i ayi ma kumeno kadok nyanok de! (Som 1 Yohana 4:8.) Icopo winjiri nenedi ka ng’atu moko ubewang’u cing’ nyathin pare i mac, nia eca ebemio ire matira? M’umbe jiji, icopo paru nia etie ng’atu ma cwinye rac akeca. Icopo mito ngo nia itund ning’eye ang’eya de. Sitani bende ubemito tap nia wadag Yehova kumeno!\n18. Pirang’o ukwayu ngo walwor ju m’utho?\n18 Dini moko wacu nia ka dhanu utho, gidoko ni tipo. Giponjo nia wacikara niworo kunoke nilworo tipo maeno pilembe gicopo nidoko iwa ni jurimo ma konyowa kunoke ni judhogwa ma timowa rac. Dhanu mapol giyiyo vupo maeno. Gilworo ju m’utho man giworogi kakare niworo Yehova. Poi nia ju m’utho copo ngo ning’eyo lembe moko kadok nyanok de, pieno, wacikara ngo nilworogi. Yehova tie Jacwic mwa. En re m’etie Mungu mandha man wacikara niworo en kende.—Lembanyutha 4:11.\n19. Ng’eyo lemandha iwi ju m’utho konyowa nenedi?\n19 Ng’eyo lembe mandha iwi ju m’utho gonyowa kud i ponji mi ndra mi dini ma tung’ tung’. Lemandhane konyowa ninyang’ iwi lembang’ola mabeco ma Yehova ung’olo pi kwo mwa man pi nindo mwa m’ubino.\n20. Wabiponjo lembang’o i wic m’ulubo?\n20 Yang’ con, Yob m’ubino jaratic pa Mungu upenjo kumae: “Tek dhanu tho, ebikwo kendo?” (Yob 14:14) Nyo ecopere de ni ng’atu m’utho nicer? Kite ma Mungu udwoko ko wang’ penji maeno i Biblia, nyayu mutoro lee i iwa. Wabiponjo lembene i wic m’ulubo.\n^ par. 5 Dhanu moko giparu nia ng’eyong’ec (âme) kunoke tipo (esprit) medere asu nikwo ing’ei tho pa ng’atini. Pi ninyang’ lee, som Thenge ma jumedo, namba 17 kud 18.\nLEMANDHA MI 1: KA NG’ATINI UTHO, KWO PARE JIK\n“Ju m’utho ging’eyo gin moko ngo.”—Eklizia 9:5\nKa watho, wadoko nenedi?\nZaburi 146:3, 4; Eklizia 9:6, 10\nKa watho, wacopo neno ngo, wacopo winjo ngo, man wacopo paru de ngo.\nYesu uporo tho ku nindo.\nLEMANDHA MIR 2: YEHOVA MITO NGO NYANOK DE NIA DHANU GITHO\n“Ento yen mi ng’eyong’ec mi gin ma ber ku gin ma rac, kud icam nyinge moko: kum i ceng’ m’ibicamu nyinge moko ci e ibitho andha.”—Thangambere 2:17\nSitani ucwayu ndra pi lembe ma bitimere ka Eva uturo cik pa Mungu. Saa m’ Adamu giku Eva gituro cik pa Mungu, gidubo, man ing’eye githo.\nIng’ei tho p’Adamu, ebedo nuti kendo ngo.\nDubo tie calu twoyo moko ma pek ma walagu niai ibang’ junyodo mwa ma kwong’a. Wan ceke junyolowa ku dubo, eno re m’uketho wabed watho.\n1 Jukorinto 15:26\nBiblia ulwong’o tho ni jakwor.\nLEMANDHA MIR 3: LEMANDHA MA WANG’EYO IWI JU M’UTHO GONYOWA\n“Tek dhanu tho, ebikwo kendo? [Abikuro], maram gony para wok ko.”—Yob 14:14\nNg’eyo lemandha iwi ju m’utho gonyowa nenedi ikum paru ma tung’ tung’ mi ndra?\nPonji ma nia Yehova wang’u dhanu i mac ma kuthum tie ponji ma nyayu acidi i wie. Ecopo ngo nisendo dhanu i ayi ma kumeno kadok nyanok de.\nDhanu mapol gilworo ju m’utho, man giworogi kakare niworo Yehova. Yehova re ma tie Mungu mandha, pieno wacikara niworo en kende.