Dawˬ caˇ 24—Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gawˬ jawˬ-ahˇ daˆ leˇ | Ka li zaˬ-euˬ dawˬ caˇ\nREAD IN Acholi Afrikaans Akha Albanian Altai American Sign Language Amharic Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Fon French Fulfulde (Cameroon) Ga Georgian German German Sign Language Ghomálá’ Gokana Greek Guarani Gun Haitian Creole Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Iban Ibinda Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Medumba Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Nepali Ngabere Ngangela Ngiemboon Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Tena) Rarotongan Romanian Ronga Runyankore Russian Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swedish Tagalog Tahitian Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Wallisian Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yemba Yoruba Zapotec (Isthmus) Zulu\nDawˬ caˇ 24\nYeˬhawˇbaˬ-euˬ gawˬ jawˬ-ahˇ daˆ leˇ\n1. Goˇ dzehˬ gawˬ jawˬ ahˇ haw.\nDawˬ tawˆ luꞈ k’oeˇ taˆ goˇ dzehˬ.\nTeu gaˇ Yeˬhawˇbaˬ gawˬ jawˬ jaˆ.\nCiˬ goˇ nymˇ aˇ yamˬ.\nTsawˇ haˬ miˇ k’ahˬ doe jawˇ-eu\ntiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ heu gaˇ laˇ uiˬ.\nKuˇ gaˬ ‘Miˬyehˇ dawˬ naˇ haˬ awˇ\naˬ yawꞈ gaˇ mˇ ma.’\nNymˇ iˬ nah keuˆ laˇ shaw.\nTeˬ tsawˇ jeuˬ huiˬ tsawˇ jeuˬ pyeuꞈ laˇ meh.\nTsawˇ haˬ deuˬ myaˬ laˇ ngeh\nguiˬ lahˬ biꞈ Miˬyehˇ sheuˬ g’eh ya mawˇ.\nTsawˇ haˬ g’awˬ mya ni laˇ\nMiˬyehˇ uˆ lahˇ baoˬ-ahˇ ha geuꞈ.\nSaˇ jaˇ ziꞈ ma lehˇ ehˇ.\nMiˬyehˇ paw jawˇ aˬ myah luꞈ.\n2. Yeˬsuˇ dawˬ biꞈ nehˬ taˬ.\nMiˇ k’ahˬ doe iˇ awˇ dzawˇ gaˬ.\nMiˬyehˇ Miˇk’ahˬ gaˇ kawˆ siˬ ni\ntsawˇ haˬ ahˇ tsaꞈ gaˬ.\nYeˬsuˇ nymˇ uˆ lahˇ shaw.\nYawꞈ paw jawˇ laˇ lehˇ kuˇ luꞈ.\nAˬ yawꞈ Miˬyehˇ dawˬ neh\ntaˬ aw deuˬ ahˇ sheuˬ g’eh nehˬ.\nLaꞈ k’aˬ cehˇ nui ma ahˇ.\nDui ya mawˇ tsawˇ haˬ deuˬ myaˬ laˇ gaˇ.\nAˬ cawˬ ahˇ tsaꞈ gaˬ gaˇ\naˬ dui k’awꞈ teu laꞈ k’oeˇ keuˬ luꞈ ma.\nAˬ dui yaw k’aˆ k’aˆ-ehˇ guˇ.\nYawˬ g’aˬ na luꞈ ahˇ bi gaˬ.\n‘Leˇ ma aˬ myah luꞈ ziꞈ eu\nYeˬhawˇbaˬ gawˬ jawˬ ahˇ.’\n(Ceuˬ. 43:3; 99:9; Yaˇ. 60:22; K’ehˇ. 16:5-ahˇ haw.)\nYeˬhawˇbaˬ-euˬ gawˬ jawˬ-ahˇ daˆ leˇ (Dawˬ caˇ 24)


Dawˬ caˇ 142—Noeˬ tmˬ-eu jeˬ-ahˇ tuˆ tehˬ deuˇ taˬ | Ka li zaˬ-euˬ dawˬ caˇ\nREAD IN Abkhaz Acholi Afrikaans Akha Albanian Altai American Sign Language Amharic Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Fon French Fulfulde (Cameroon) Ga Georgian German Gokana Greek Guarani Gun Haitian Creole Hausa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Iban Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kabuverdianu Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Nepali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quiche Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Tena) Rarotongan Romanian Ronga Runyankore Russian Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Shuar Sidama Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swedish Tagalog Tahitian Tarascan Tatar Telugu Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Tzeltal Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Wallisian Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yemba Yoruba Zapotec (Isthmus) Zulu\nDawˬ caˇ 142\nNoeˬ tmˬ-eu jeˬ-ahˇ tuˆ tehˬ deuˇ taˬ\n(Heˬbyehˇ 6:18, 19)\n1. Zahˇ tsui g’eh gaˇ tsawˇ haˬ g’awˬ mya yaˇ k’oꞈ cah bahˬ.\nK’aˇ mˇ k’aˇ shaˇ yaw jeˬ na jaˬ lehˇ teh loꞈ-ehˇ.\nTsawˇ haˬ zaˬ euˬ g’aˬ baˬ jeˬ zawˇ ma-ehˇ doeˇ luꞈ,\nmaˬ ka k’oꞈ nya tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ ahˇ.\nMiˬyehˇ Miˇk’ahˬ oe miˇ laꞈ k’aˬ cehˇ-awˇ caˇ.\nMiˬyehˇ euˬ Zaˬmaˇ uˆ lahˇ guˆ jeˬ byoˆ jiˇ.\nMaˬ muiˬ jeˬ ahˇ g’awˬ myahˇ maˬ g’eh-ehˇ laˆ cawˆ.\nSaˇ baoˬ kuˆ seuˬ loꞈ-ehˇ noeˬ tmˬ jeˬ tuˆ tehˬ taˬ.\n2. ‘Miˬyehˇ aˇ nah keuˆ le’ shaw lehˇ Miˇk’ahˬ dzawˇ gaˬ.\n“Aˇ myah ni?” lehˇ tsawˇ haˬ Miˬyehˇ-ahˇ maˬ paˇ ngehˬ.\nG’awˬ myahˇ maˬ g’eh-ehˇ beh taˬ jeˬ maˬ paˇ mahˇ meh.\nBaoˬ huiˬ Miˬyehˇ-ahˇ caˇ-awˇ ja ceuˬ eu meh.\n(Ceuˬ. 27:14; Tsoˆ. 1:14; Yawˇ. 2:1; Haˬ. 1:2, 3; Maˆ. 8:22-ahˇ haw.)\nNoeˬ tmˬ-eu jeˬ-ahˇ tuˆ tehˬ deuˇ taˬ (Dawˬ caˇ 142)


“Tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ iˇ kahˇ-ahˇ ha ahˇ-awˬ”—1 Beˬtuˆluˆ 4:9 | Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ\n“Dawˬ g’oꞈ maˬ doˆ ni ha ahˇ-awˬ.”—1 Beˬtuˆluˆ 4:9.\nDawˬ caˇ: 100, 87\nMehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ ha-eu, aˬ jeˬ miˇ neh ni aˇ yeˇ huiˬ-eu nga?\nAˬ dui daˬ yah aˬ geu ngeh ya ha-eu nga?\nAˬ dui daˬ yah ha-eu nui ma mˇ mawˇ gaˇ laˆ tsoeˬ-eu aˬ jeˬ nga, aˬ dui daˬ yah ha-eu paw aˬ joˆ-ehˇ bi muiˬ daˆ laˇ nya-eu nga?\n1. Dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ deuˬ aˬ jeˬ-ahˇ ya tahˬ puˬ-euˬ nga?\nA.D. 62 hawˇ-eu 64 k’oꞈ heu kaˬ-ahˇ, kuiˇ laꞈ Beˬtuˆluˆ “Aˬ cawˬ miˇ k’ahˬ doe ni bi teh byaˆ jiˇ-awˇ, Boˬtuˆ miˇ k’ahˬ, Gaˬlaˬtiˆ miˇ k’ahˬ, Gaˬbaˬdawˇciˆ miˇ k’ahˬ, Aˬshaˆ miˇ k’ahˬ, Beˬtuˇniˇ miˇ k’ahˬ, heu deuˬ-ahˇ jawˇ byaˆ taˬ-euˬ Miˬyehˇ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ jawˇ gaˇ” sahˬ boꞈ boꞈ g’eh-euˬ meh. (1 Beˬtuˆluˆ 1:1) Mehˇ nmˇ heu deuˬ naˇ, nymˬ-mˇ “lawˬ haw-eu shaˬ-eu zahˬ”-eu maˬ ngeuˇ naˇ, k’ehˬ-eu k’aˆ-eu jeˬ-ahˇ ya daˬ luꞈ-eu uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ shaˬ dui dui-eu aˇ yamˬ-ahˇ jawˇ luꞈ-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ maꞈ dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ hawˇ-eu g’aˬ biꞈ nehˬ laꞈ-eu jeˬ-ahˇ loˬ-eu meh. Beˬtuˆluˆ “Yawˬ jeˬ na luꞈ laꞈ k’oeˇ aˇ saˬ saˬ-eu aˇ yamˬ peh le-euˬ meh” lehˇ boꞈ nehˬ-euˬ meh. Ehˇ loꞈ-ehˇ uˬ taꞈ 10 k’oꞈ maˬ byah laˇ mi na-ehˇ, Yeˬluˇsaˬlehˬ meuˬ bi laˆ cawˆ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ shaˬ zahˬ teu poˆ laꞈ k’oeˇ neh buˬ iˇ ni caw ba nehˬ-euˬ aˬ jeˬ nga?—1 Beˬtuˆluˆ 4:4, 7, 12.\n2, 3. Beˬtuˆluˆ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh, daˬ yah ha ni laˆ noeˬ nehˬ-eu nga? (Dahˬ beh-eu baˇ-ahˇ haw.)\n2 Beˬtuˆluˆ neh mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ mˇ ni laˆ noeˬ nehˬ-euˬ tiˬ jeˬ naˇ, “dawˬ g’oꞈ maˬ doˆ ni ha ahˇ-awˬ” lehˇ ehˇ-eu heu meh. (1 Beˬtuˆluˆ 4:9) Daˬ yah “ha”-eu lehˇ ehˇ-eu dawˬ heu dawˬ-ahˇ, Gaˬliˇ dawˬ paw neh naˇ, “maˬ siˬ maˬ suˇ-eu tsawˇ haˬ-ahˇ ya leˇ-eu, maˬ ngeuˇ naˇ g’awˬ shaˬ gaˬ nehˬ-eu” lehˇ ehˇ mawꞈ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ dui haw taˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ naˇ, Beˬtuˆluˆ Ka li zaˬ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ “tiˬ g’aˬ tiˬ g’aˬ” bi ha-eu heu meh. Heu naˇ, aˬ myah luꞈ siˬ nya luꞈ-eu, tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ mˇ luꞈ shaˇ luꞈ-eu deuˬ-ahˇ ha gaˇ ehˇ-eu meh. Daˬ yah ha-eu heu naˇ, aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n3 Daˬ yah ha-eu nui ma mˇ mawˇ-eu heu naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ, g’oeˇ dzehˬ laˇ ni caw ba nehˬ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ nawˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ, nawˬ-ahˇ tiˬ g’aˬ paˬ kuˇ laˇ-awˇ, daˬ yah ha nehˬ laꞈ-euˬ gaˇ noeˬ taˬ nya miˇ-a loˇ? K’oeˇ naˇ, nawˇ tiˬ g’aˬ na-ahˇ nawˬ-euˬ iˇ kahˇ-ahˇ ha ngeh aˬ joˆ-ehˇ nya? Bi g’oeˇ dzehˬ laˇ-eu maˬ ngeuˇ nya loˇ? Daˬyah ha-eu heu naˇ, mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ-ehˇ siˬ nya dzehˬ laˇ-awˇ, g’oeˇ dzehˬ laˇ-eu meh. Beˬtuˆluˆ-euˬ saˇ ka-ahˇ jawˇ-eu ka li zaˬ deuˬ, shaˬ zahˬ guˆ gaˆ tiˬ nah saˇ-i tiˬ nah myaˬ laˇ luꞈ-eu miˇ neh, tiˬ g’a tiˇ g’aˬ g’oeˇ-eu jeˬ loˬ dui dui-eu meh. Aˬ dui k’awꞈ “Aˇ saˬ saˬ-eu aˇ nah a yamˬ laꞈ k’oeˇ” teu loꞈ-ehˇ ya jahˇ meh.—2 Tiˆmoˇseˬ 3:1.\n4. Aˬ dui heu kawˆ laꞈ k’oeˇ aˬ jeˬ jeˇ naˇ haˬ-eu jeˬ-ahˇ ja sawˇ-eu nga?\n4 Aˬ dui tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ “ha ahˇ”-eu nui ma aˬ joˆ joˆ-ehˇ mˇ mawˇ nya-eu nga? Aˬ dui-ahˇ maˬ bi ha nya ni laˆ tsoeˬ-eu aˬ jeˬ pyeuꞈ-awˇ, aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ jahˇ paˬ nga? Aˬ dui-ahˇ muiˬ-eu daˬ yah pyeuꞈ ni caw ba nehˬ-eu aˬ jeˬ nga?\nDaˬ yah ha-eu aˇ yamˬ\n5. Aˬ dui bawˬ dzaˬ duˬ-ahˇ daˬ yah aˬ joˆ-ehˇ ha nya-eu nga?\n5 Bawˬ dzaˬ duˬ-ahˇ: Aˬ dui bawˬ dzaˬ le ni ha-eu nymˇ sahˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu aˬ yawꞈ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ meh. Aˬ dui mehˬ bawˬ-ahˇ k’aˇ oe-euˬ deuˬ-ahˇ, yaw muiˬ-ehˇ ha nehˬ laꞈ nya lehˇ bi noeˬ mawꞈ-eu ma. Nymˬ-mˇ hawˇ-eu oe-euˬ deuˬ-ahˇ ngehˬ-ehˇ dzehˬ yaw muiˬ-ehˇ ha nehˬ mawꞈ-eu ma. (Loˇmaˆ 15:7) Aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ daˬ yah pyeuꞈ-eu miˇ neh, aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ-awˇ, moeˬ tsoeˬ aˬ joˆ-ehˇ dm-awˇ laˇ-euˬ k’awꞈ, nui ma saˇ lehˆ ni g’eh leˇ ni ya ha nehˬ-eu meh. (Yaˬkoˆ 2:1-4) Tiˬ g’aˬ nehˬ-ehˇ-iˬ maˬ siˬ nya gaˇ laˇ-euˬ tiˬ g’aˬ na-ahˇ nawˇ ya mawˇ naˇ, nawˬ nehˬ-ehˇ bi nuiˇ laˇ nya meh laˬ? Nawˇ aˬ yawꞈ-ahˇ Jaˇliꞈ pah nehˬ-awˇ, bawˬ dzaˬ gaˇ aˬ jeˬ jeˇ jahˇ luꞈ-eu lehˇ siˬ leˇ ni caw ba gaˇ aˬ yawꞈ k’awꞈ guiˬ lahˬ huiˬ-eu paˬ tawˇ. Heu naˇ, “daˬ yah-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ ha”-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh.—Loˇmaˆ 12:13.\n6. Aˬ dui ha dui dui paˬ-ehˇ g’eh-eu aˬ geu deuˬ nga?\n6 Hawˬ hawˇ-eu kaˬ muˇ lawˬ muˇ bi dzaˬ-eu: Jaˇliꞈ-euˬ saˇ ka-ahˇ tsawˇ haˬ deuˬ, daˬ yah iˇ kahˇ-ahˇ kuˇ laꞈ-awˇ hawˬ bi dzaˬ-eu meh. Heu naˇ cawˬ cawˬ mawꞈ-awˇ, mehˬ bawˬ gm mawꞈ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. (Aˇdahˬbeh-eu 18:1-8; Yaˇk’aˬdaˇ-eu 13:15; Luˇkaꞈ 24:28-30) Aˬ dui ha dui dui paˬ-ehˇ g’eh-eu aˬ geu deuˬ nga? Yawˬ ha-euˬ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ deuˬ pyeuꞈ meh. Nymˬ-mˇ cawˆ iˇ luꞈ-eu miˇ tsaˬ heu siˬ-ahˇ, aˬ dui mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ g’oe-awˇ, a dui aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ saˇ jaˇ ziꞈ-eu cawˬ ya pyeuꞈ meh. 2011 k’oꞈ-ahˇ uˆ lahˇ-eu aˇ muˇ deuˬ, Aˬmeˬliˇkaˬ Beˬdeˬlaˇ-ahˇ Nymˇ jiˇ Loꞈ-eu nymˇgoˇ pyehˆ tseˇ-eu aˇ yamˬ uˬ ciˆ paw naˬliˬ6:45-ahˇ neh 6:15 lehˇ laˆ paˇ-euˬ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh nga? Yaw naꞈ-ehˇ jiˇ naˇ, yawˬ ha-euˬ kuˆ lawˆ-ahˇ daˬ yah ha mawꞈ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-euˬ g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, g’a iˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-euˬ g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, yaw awˬ miˇ neh meh lehˇ tsaꞈ gaˬ-eu meh. Saˇ naˇ nuiˬ deuˬ-ahˇ k’awꞈ teu loꞈ-ehˇ jahˇ caw-awˇ, heu naˇ Beˬdeˬlaˇ-ahˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ cawˬ ya cawˬ taꞈ-eu muiˬ dui dui-eu aˇ yamˬ pyeuꞈ meh.\n7, 8. Aˬ dui dawˬ mehˬ mehˬ laˇ-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ ha nya-eu nga?\n7 Tiˬ poˆ na yawˬ muˇ yawˬ-ahˇ-euˬ mehˇ nmˇ, aˇ maꞈ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu g’aˬ, Beˬdeˬlaˇ-euˬ dah zaˇ, heu deuˬ aˬ dui-euˬ aˇ muˇ-ahˇ laˇ-eu meh. Nawˇ aˇ yamˬ heu laꞈ k’oeˇ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ ha nya ma loˇ? (3 Yoˇhaˬ 5-8-ahˇ gui.) Aˬ dui jahˇ nya-eu tiˬ jeˬ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ kuˇ-awˇ hawˬ maˬ ngeuˇ naˇ, kaˬ muˇ lawˬ muˇ bi dzaˬ laˇ nya-eu meh.\n8 Aˬmeˬliˇkaˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ aˬ buˇ tiˬ g’aˬ, “dzeuˇ laꞈ-euˬ yaw myaˬ k’oꞈ-ahˇ dawˬ mehˬ mehˬ laˇ-euˬ g’awˬ mya g’aˬ-ahˇ, nga nyaꞈ dzeˇ zaˬ neh daˬ yah ha-euˬ gaˇ” noeˬ nya siˬ lehˇ ehˇ-eu meh. Aˬ yaw-euˬ nui ma laꞈ k’oeˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ k’aˇ ya ha ngeh, nui jah g’aˬ k’aˆ laˇ-awˇ, laꞈ k’aˬ jiˇ cehˇ-eu meh. K’oeˇ naˇ, aˬ yawꞈ “g’awˬ cawˇ cawˆ-ehˇ tiˬ jawˇ-iˬ maˬ g’eh haw-aˬ” lehˇ paˇ ehˇ-eu meh.\n9, 10. (a) Aˬ dui nehˬ-ehˇ ui cuiˆ yaw myahˇ naˬ laˇ-eu aˬ geu deuˬ nga? (b) Iˇ kahˇ yaw nyiˇ deuˬ daˬ yah ha nya ngaˇ loˇ? Yaw jeˬ ma jeˬ ehˇ haw sheˇ.\n9 Ui cuiˆ yaw myahˇ naˬ laˇ-euˬ daˬ yah: Jaˇliꞈ-euˬ saˇ ka-ahˇ iˇ kahˇ-ahˇ daˬ yah bi yaꞈ laˇ-eu heu naˇ, aˬ myah luꞈ jahˇ luꞈ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. (Yawˇbaˆ 31:32; Piˇleˇmoˬ 22) Nymˇ iˬ nah aˬ dui k’awꞈ toˆ-ehˇ jahˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. A muˇ deuˬ aˇ maꞈ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu g’aˬ laˇ ngeh, yaˬ duˬ lehˬ hmˬ nehˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. dzaw nymˇ jaˆ ngeh dzaw zaˬ deuˬ naˬ duˬ loˬ nya-awˇ, tsoˆ paw mˇ-eu deuˬ k’awꞈ yaꞈ duˬ loˬ nya-eu meh. K’oeˇ naˇ, uˬ jeˬ jaˬ lehˇ baˬ da neh iˇ kahˇ bi laˆ cawˆ jiˇ-euˬ deuˬ k’awꞈ, iˇ kahˇ maˬ laˆ muiˬ g’aˬ-euˬ k’oeˇ keuˆ ni, naˬ duˬ loˬ-eu meh. Aˬ dui iˇ kahˇ yaw huiˬ jaˆ-eu mehˇ nmˇ deuˬ maˬ ngeuˇ naˇ maˬ caw ba nya lehˇ maˬ ya noeˬ-a. Aˬ yawꞈ maꞈ aˬ myah luꞈ caw ba luꞈ-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Maˇ diˇ naˇ, nawˇ jiˇ nawˬ-euˬ iˇ kahˇ nyiˇ k’awꞈ, bi yaꞈ laˬ nya meh.\n10 Koˬliˇ-yaˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ aˬ li tiˬ g’aˬ, aˇ maꞈ-euˬ dzaw nymˇ-euˬ dzaw zaˬ deuˬ, aˬ yawꞈ pehˬ kahˇ-ahˇ yaꞈ laˇ-euˬ gaˇ noeˬ-a siˬ. Aˬ yawꞈ ehˇ-eu, “Yaw beh naˇ maˬ ha ni nyi naˬ nyi naˬ-ehˇ jawˇ-euˬ ma. Ehˇ k’awꞈ, dzaw zaˬ deuˬ-ahˇ ha ngeh tiˬ jawˇ, laꞈ k’aˬ cehˇ dui dui nya. Nga nyaꞈ sheu dahˬ dzaˬ-euˬ tiˬ deh, nyiˬ dzeˇ zaˬ luꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ-eu teu naˇ, laꞈ k’aˬ zawˇ-ehˇ cehˇ nga lehˇ ya mawˇ-euˬ ma.”\n11. Nawˇ aˬ jeˬ miˇ neh pawˇ laˇ-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ ha paˬ-ehˇ g’eh-eu nga?\n11 Nymˬ-mˇ hawˇ-eu pawˇ laˇ-euˬ mehˇ nmˇ yaw shuiꞈ: Nawˬ-euˬ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ mehˇ nmˇ tiˬ g’a na maˬ ngeuˇ naˇ nymˇ jiˇ tiˬ jiˇ na pawˇ laˇ taˬ-euˬ paˬ. Aˬ yawꞈ maꞈ nawˬ-euˬ aˇ muˇ-ahˇ caw ba-eu g’aˇ duˬ yawˬ ha naꞈ-i laˇ-euˬ maˬ ngeuˇ naˇ, aˇ maꞈ neh bi laˇ-euˬ huˬ mehˬ mehˬ-eu deuˬ k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Heu naˇ aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ g’aˇ duˬ zawˇ-ehˇ poˆ laˇ paˇ laˇ-euˬ jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ teu gaˇ-euˬ uˬ yehˇ uˬ tsaˇ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ, aˇ muˇ yaw shuiꞈ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ, tsaˬ leˇ ni ya leh jeh-awˇ, dawˬ hawˇ-eu dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ yaw shuiꞈ ya dzaw-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Nawˇ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ hawˬ hawˇ-eu kaˬ muˇ lawˬ muˇ kuˇ dzaˬ-eu, maˬ ngeuˇ naˇ, laꞈ nyiˇ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ iˇ-eu za meh la?\n12. Daˬ yah ha-eu tiˬ jeˬ-iˬ g’awˬ mya lehˬ hmˬ-eu maˬ loˬ nga lehˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ laˇ-eu nga?\n12 Daˬ yah ha-eu g’aˇ duˬ g’awˬ mya ni lehˬ hmˬ taˬ-eu maˬ loˬ-a. (Luˇkaꞈ 10:41, 42-ahˇ gui.) Mehˇ nmˇ aˬ li tiˬ g’aˬ gaˇ hu aˬ yaw-euˬ miˬ zaˬ nehˬ-ehˇ Miˇshaˬnaˬliˬ geuꞈ dahˬ beh gaˇ noeˬ mawˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ ehˇ-eu “teu ngeh nga nyaꞈ aˇ k’oꞈ nyiˇ-eu uˬ taꞈ, noeˬ dahˇ k’awꞈ maˬ doe laˇ, iˇ kahˇ-ahˇ k’awꞈ noeˬ mawˇ miˇ-a. Tiˬ nah uˬ ciꞈ taw paw ngaˬ-euˬ miˬ zaˬ iˇ kahˇ-ahˇ noeˬ mawˇ luꞈ ngeh, ngaˇ aˬ yawꞈ-ahˇ g’aˬ biꞈ nehˬ-euˬ k’awꞈ, maˬ muiˬ daˆ laˇ-a. Uˬ ciꞈ naˬ li shiꞈ laꞈ guiˬ byah ngeh, laˇ g’oˆ-ahˇ k’oˆ laˇ gaˇ ya gaˬ-euˬ meh. Haw ngeh dzaw zaˬ tiˬ g’aˬ siˬ loeˇ smˇ siˬ biꞈ laˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ Miˇshaˬnaˬliˬ yawˬ shuiꞈ pyeuꞈ-eu nga nyaꞈ-ahˇ ha mawꞈ-eu meh. nga nyaꞈ aˬ yawꞈ-ahˇ kuˇ-awˇ iˇ cuꞈ bi dawˇ-euˬ ma. K’oeˇ naˇ, lawˇ bawˬ hawˇ-eu cawˇkaꞈ-lehꞈ yaw lahˇ lahˇ-ehˇ yoe-awˇ bi dawˇ-euˬ ma. Nga nyaꞈ Saˬ-g’oeˬhiˇliˬ dawˬ maˬ siˬ nya gaˇ, aˬ yawꞈ jiˇ ni Gaˬlaˬpyuˇ dawˬ maˬ paˇ siˬ nya-a.” Gaˇ kawˆ heu poˆ baˬ da neh, aˬ yawꞈ nyaꞈ teu gaˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ dahˬ beh laˇ-awˇ, aˬ yawꞈ nyaꞈ-ahˇ laꞈ k’aˬ cehˇ dzehˬ laˇ nya-aˬ lehˇ, mehˇ nmˇ aˬ li teu g’aˬ ehˇ-eu meh.\nNawˇ daˬ yah ha-eu jeˬ-ahˇ tiˬ jeˬ neh-iˬ ta bi laˆ tsoeˬ\n13. Daˬ yah ha naˇ nawˬ-ahˇ aˬ jeˬ gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu nga?\n13 Nawˇ daˬ yah ha-eu g’aˇ duˬ, nyiˬ naˬ haw maˬ loˇ? Toˆ-ehˇ g’eh naˇ, nawˇ laꞈ k’aˬ cehˇ-eu aˇ yamˬ teu hawˇ-eu, aˬ myah luꞈ ya g’oeˇ ya gaˬ g’eh-eu cawˬ za-eu aˬ kawˬ-aˬ cawˆ iˇ nya-eu meh. Nawˇ tiˬ g’aˬ tehꞈ-ehˇ g’eh-awˇ, nymˇ gawˬ gawˬ naˇ k’awꞈ, daˬ yah ha-awˬ, heu naˇ nymˇ gawˬ maˬ bi gawˬ ni caw ba nya dui dui-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh. Ehˇ k’awꞈ tiˬ deuˬ na, daˬ yah ha-eu g’aˇ duˬ aˬ jeˬ miˇ neh nyi naˬ nga? Gaˇ kawˆ tiˬ jeˬ na baˬ da neh meh.\n14. Aˇ yamˬ hawˇ-eu g’aˬ heu baˬ da neh, daˬ yah maˬ ha nya ni pyeuꞈ naˇ, aˬ dui aˬ jeˬ ya jahˇ-eu nga?\n14 Aˇ yamˬ hawˇ-eu g’aˬ: Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ gaˇ myaˬ dui dui-awˇ, yawˬ ha-ahˇ doˇ-eu gaˇ deuˬ g’awˬ mya ni jaˆ meh. Teu miˇ neh tiˬ g’aˬ na, daˬ yah ha-eu aˇ yamˬ hawˇ-eu g’aˬ maˬ jaˆ maˬ loꞈ nya lehˇ noeˬ-eu meh. Nawˬ-ahˇ toˆ-ehˇ noeˬ naˇ, daˬ yah ha nya ni hawˇ-eu, aˬ cawˬ kuˇ gaˇ iˇ nya ni g’aˇ duˬ, nawˬ-euˬ mˇ jeˬ shaˇ kawˆ deuˬ aˇ yamˬ laˆ tsaˬ paˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. Gaˇ kawˆ heu aˇ yeˇ huiˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, Jaˇliꞈ daˬ yah ha lehˇ g’aˬ biꞈ-eu miˇ neh meh. (Heˬbyehˇ 13:2) Teu mi neh, daˬ yah ha-eu heu naˇ, mˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ pyeuꞈ-awˇ, aˬ dui teu naˆ naˆ-ehˇ aˇ yeˇ maˬ huiˬ-eu gaˇ deuˬ mˇ gaˇ, aˇ yamˬ ui cuiˆ laˆ teˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh.\n15. Tiˬ g’aˬ na, aˬ jeˬ miˇ neh daˬ yah maˬ ha nya nya lehˇ noeˬ-eu nga?\n15 Nawˇ yawˬ ha-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ haw: Nawˇ tiˬ poˆ na, daˬ yah ha maˇ lehˇ paˇ noeˬ-euˬ k’awꞈ, ha nya-eu maˬ siˬ miˇ-a lehˇ nawˇ noeˬ-eu meh. Teu naˇ, nawˇ shaˬ dawˇ-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ-eu maˬ ngeuˇ naˇ, daˬ yah aˬ joˆ-ehˇ haw-eu maˬ siˬ lehˇ k’ahˬ lahˇ-eu miˇ neh, maˬ ngeuˇ naˇ, pyuˇ maˬ ahˇ-eu miˇ neh hawˇ-eu, aˬ cawˬ loꞈ-ehˇ maˬ ha nya nya lehˇ noeˬ-eu miˇ neh k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Noeˬ taˬ aˬ dui daˬ yah ha-eu g’aˇ duˬ iˇ kahˇ g’awˬ loe ni jaˆ-eu maˬ loˬ-a. Nawˬ-euˬ iˇ kahˇ yaw buˇ buˇ-ehˇ laˆ luiˆ taˬ-awˇ, lmˇ boˬ ni ha nehˬ naˇ, nawˬ-euˬ daˬ yah k’awꞈ laꞈ k’aˬ cehˇ dui dui meh.\n16, 17. Nawˇ daˬ yah ha-eu g’aˇ duˬ, aˇ dzehˬ-ehˇ shaˬ zahˬ naꞈ ngeh, nui ma saˇ laˇ ni caw ba nehˬ-eu aˬ jeˬ nga?\n16 Nawˇ daˬ yah ha-eu gaˇ kawˆ-ahˇ k’ahˬ lahˇ luꞈ naˇ, nawˇ tehꞈ maˬ ngeuˇ-a. Eˬgaˬlamˬ-ahˇ jawˇ-eu sheuˬ g’eh-eu tiˬ g’aˬ jiˇ ehˇ-eu “Daˬ yah ha-eu lehˬ hmˬ-eu heu naˇ, shaˬ zahˬ naꞈ dui dui nya, ehˇ k’awꞈ Miˬyehˇ-euˬ gaˇ tiˬ paw dzeˇ neh mˇ luꞈ gaˇ jiˇ duˇ miˇ-a. Daˬ yah ha-eu heu naˇ, uˬ duˬ kawꞈ laˇ paˬ-ehˇ g’eh k’awꞈ aˬ dui-ahˇ laꞈ k’aˬ cehˇ laˇ-awˇ, zawˇ-ehˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu uˬ taꞈ, aˇ poeˬ k’oꞈ dui dui miˇ-a. Ngaˬ-euˬ laꞈ taꞈ-aˬ, daˬ yah nehˬ-ehˇ nuiˇ-awˇ, kawˇpiˬ ya dawˇ-euˬ tehꞈ k’awꞈ laꞈ k’aˬ cehˇ miˇ-a.” Nawˇ daˬ yah-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ ngehˬ g’eh-eu heu naˇ, aˇ yeˇ huiˬ-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh. (Piˇliˇpiˆ 2:4) Tsawˇ haˬ myaˬ ni yawˬ ha neh puˬ haw laꞈ-euˬ jeˬ ja mawꞈ-awˇ, aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ jawˇ ngeh tehꞈ-ehˇ, aˬ yawꞈ maꞈ neh puˬ haw laꞈ-euˬ gaˇ kawˆ ya gaˬ-eu meh. Sheuˬ g’eh-eu tiˬ g’aˬ “Aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ kuˇ-eu heu naˇ, ngaˬ-ahˇ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ siˬ nya dzehˬ laˇ-awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ siˬ nya laˇ ni jahˇ-eu aˇ yamˬ doˆ laˇ-eu uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ yaw tsaˬ yaw dawˇ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ nya laˇ-euˬ lehˇ jiˇ ya siˬ-euˬ ma” lehˇ ehˇ-eu meh. Nawˇ nawˬ-euˬ daˬ yah-ahˇ nui ma ahˇ naˇ, yawˬ g’aˬ na laꞈ k’aˬ cehˇ-eu meh.\n17 Aˬ yawꞈ-euˬ iˇ kahˇ-ahˇ aˇ maꞈ-euˬ dzaw nymˇ-euˬ dzaw zaˬ deuˬ tiˬ k’ehˬ maˬ kaˬ bi yaꞈ laˇ-eu mehˇ nmˇ aˬ buˇ tiˬ g’aˬ ehˇ-eu “Dahˬ beh ngeh ngaˬ-ahˇ shaˬ zahˬ naꞈ dui dui miˇ-a, ngaˬ-euˬ nymˇ-ahˇ tiˬ jeˬ-iˬ maˬ jaˆ-eu miˇ neh, hawˬ jeh nui mahˬ lawˬ muˇ k’awꞈ aˬ cawˬ neh biꞈ laꞈ-euˬ jaˆ-eu tehꞈ meh. Ehˇ k’awꞈ, dzaw nymˇ-ahˇ mehˬ-eu g’aˬ-euˬ miˬ zaˬ ngaˬ-ahˇ nui ma laˆ saˇ nehˬ laꞈ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ nga nyaꞈ dzeˇ zaˬ aˇ maꞈ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu gaˇ mˇ ngeh, laꞈ k’aˬ cehˇ dzehˬ-eu jaw naˇ, smˇ muiˬ maˬ muiˬ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ-ahˇ aˇ yeˇ taˬ huiˬ-awˇ, nga nyaꞈ loꞈ-ehˇ yaw awˬ awˬ lehˇ dehꞈ-eu nui jah ziꞈ-eu mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ-ehˇ ya yaꞈ-eu, jawˇ nah teu jaw miˇ-a lehˇ ehˇ-eu meh. Teu naˇ ngaˬ-ahˇ gaˇ hu ngaˇ yaw nyiˇ ngeh, ngaˬ ma neh “g’oeˇ-eu tsawˇ haˬ nehˬ-ehˇ dzaˇ nyoeˇ dzaˬ-euˬ maˬ tawˬ-a” lehˇ ehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ bi noeˬ doˆ laˇ-euˬ meh.” (Dawˬdaˬ 15:17) Nawˇ aˇ dzehˬ-ehˇ taˬ k’ahˬ lahˇ, maˇ diˇ aˇ yeˇ huiˬ-eu jeˬ naˇ, nawˇ daˬ yah-ahˇ g’oeˇ gaˬ-eu jeˬ heu meh.\n18, 19. Daˬ yah ha-eu jeˬ, maˬ muiˬ-eu nui noeˬ deuˬ-ahˇ g’aˬ leˇ ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n18 Nawˇ aˬ cawˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ ya haw-eu: Aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ tiˬ g’aˬ na nawˬ-ahˇ nui ma maˬ saˇ ni jahˇ nehˬ laꞈ-euˬ jawˇ meh laˬ? Nawˇ teu loꞈ-ehˇ g’eh-eu nui ma-ahˇ maˬ deuˆ g’aˬ naˇ, nawˇ aˬ yawꞈ-ahˇ tiˬ jawˇ-iˬ maˬ paˇ ya leˇ meh. K’oeˇ naˇ, nawˇ aˬ yawꞈ-ahˇ maˬ ya leˇ-eu miˇ neh maˬ kuˇ mawꞈ ni k’awꞈ pyeuꞈ nya-awˇ, tiˬ g’aˬ paˬ neh nui ma laˆ naˇ nehˬ laꞈ-euˬ miˇ neh maˬ ngehˬ leˇ coeˇ ni k’awꞈ pyeuꞈ nya meh.\n19 Jaˇliꞈ-ahˇ nawˇ daˬ yah yaw muiˬ-ehˇ ha naˇ, aˬ cawˬ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ muiˇ-eu deuˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ muiˬ daˆ laˇ meh lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Dawˬdaˬ 25:21, 22-ahˇ gui.) Nawˇ tiˬ g’aˬ paˬ-ahˇ iˇ kahˇ-ahˇ kuˇ g’eh naˇ, nawˇ teu g’aˬ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ nui ma maˬ saˇ-eu jeˬ-ahˇ deuˆ g’aˬ nya-awˇ, aˬ yawꞈ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ k’awꞈ muiˬ daˆ laˇ meh. K’oeˇ naˇ Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-ahˇ sheuˬ laꞈ-awˇ Jaˇliꞈ-euˬ yaw tsaˬ yaw dawˇ-ahˇ bi siˬ nya laˇ ngeh, aˬ yaw-euˬ yaw muiˬ jeˬ-ahˇ haw mawˇ-euˬ loꞈ-ehˇ, nawˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ-euˬ yaw muiˬ jeˬ-ahˇ haw mawˇ nya laˇ meh. (Yoˇhaˬ 6:44) Nawˇ yawˬ ha-ahˇ kuˇ laˇ-eu paˬ lehˇ tiˬ pawꞈ-iˬ maˬ noeˬ taˬ-euˬ deuˬ-ahˇ kuˇ-awˇ ha-eu teu naˇ, mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ nui gaˬ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ-awˇ, naw nyaꞈ-euˬ cawˬ cawˬ-eu jeˬ muiˬ daˆ laˇ-eu poˆ k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Nawˇ aˬ yawꞈ-ahˇ gaˬ-eu miˇ neh ha-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ duˬ nya-eu nga? Siˬ duˬ nya-eu tiˬ jeˬ naˇ, “nui ma nahˬ yu ni taˬ-awˬ. Aˬ cawˬ naˆ maˬ tseˇ maˬ gaˇ ma lehˇ noeˬ-eu nui ma taˬ bi ahˇ” lehˇ ehˇ-eu Piˇliˇpiˆ 2:3-ahˇ-euˬ dawˬ tsoˆ-ahˇ zmˬ-eu heu meh. Mehˇ nmˇ deuˬ aˬ dui naˆ maˬ tseˇ aˬ geu paw muiˬ dzehˬ nga lehˇ ya shaˇ noeˬ-eu meh. Tiˬ poˆ na aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ neh g’awˬ mya jeˬ ya dzaw geuꞈ-eu ma. Yaw jeˬ ma jeˬ, nui jah, oˇ oˬ-eu jeˬ, Ka li zaˬ-euˬ seu dzeuꞈ nui deuˬ heu deuˬ pyeuꞈ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ yaw muiˬ jeˬ-ahˇ noeˬ mawˇ-eu heu naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ gaˬ dzehˬ laˇ ni hawˇ-eu daˬ yah ha-eu awˬ dzehˬ laˇ ni caw ba nehˬ laꞈ-eu meh.\nMuiˬ-eu daˬ yah pyeuꞈ\nYaw sahˇ pehˬ aˬ myah luꞈ yaw muiˬ-ehˇ lehˬ hmˬ-awˇ daˬ yah-ahˇ ha-eu (Aˇ deuˆ 20-ahˇ haw)\n20. Aˬ cawˬ aˬ dui-ahˇ kuˇ ngeh, aˬ dui aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ taˬ-euˬ loꞈ-ehˇ ya jaˆ-eu nga? Aˬ dui teu loꞈ-ehˇ g’eh-eu tsawˇ haˬ aˬ joˆ-ehˇ pyeuꞈ nya-eu nga?\n20 Ja ceuˬ sahˬ boꞈ boꞈ-euˬ Daˬbiˇ ‘Yeˬhawˇbaˬ Miˬyehˇ-oˇ, nawˬ-euˬ uˬ duˬ tahˬ nymˇ laꞈ k’oeˇ, aˬ suˇ g’aˬ uˇ leˇ-eu za ta?’ lehˇ naˇ haˬ-eu meh. (Ja ceuˬ 15:1) K’oeˇ gaˇ neh naˇ, Daˬbiˇ Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-euˬ daˬ yah deuˬ-ahˇ bi ahˇ mawꞈ-eu seu dzeuꞈ deuˬ-ahˇ ngehˬ keuˆ-eu meh. Teu laꞈ k’oeˇ saˇ jaˇ ziꞈ-eu gaˇ kawˆ jiˇ ahˇ-eu meh. Daˬbiˇ “yawˬ ha saˇ jaˇ dzaˬ-euˬ jeˬ-ahˇ, shaˬ k’awꞈ saˇ k’awꞈ ziꞈ” ma lehˇ ehˇ-eu meh. (Ja ceuˬ 15:4) Aˬ dui tiˬ g’aˬ paˬ kuˇ gaˇ oe ma lehˇ ehˇ nehˬ dzeuˇ-euˬ naˇ, maˬ g’eh nya dui dui-euˬ maˬ ngeuˇ naˇ, ehˇ paˇ paˬ-ehˇ maˬ g’eh-a. Aˬ dui g’aˇ duˬ lehˬ hmˬ taˬ jiˇ-euˬ gaˇ aˬ dui ngehˬ paˇ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ neh leh jeh-euˬ jeˬ yawˬ ngehꞈ-ehˇ pyeuꞈ jiˇ-eu meh. (Maꞈtehˬ 5:37) Tiˬ g’aˬ na ehˇ paˇ-eu heu naˇ, yawˬ g’aˬ yawˬ neh kuˇ laˇ-euˬ teu muiˬ dzehˬ-eu miˇ neh meh. Nawˇ shaˇ noeˬ ngeh, toˆ-ehˇ jahˇ-eu teu naˇ nui gaˬ hawˇ-eu yaw zeu baw-eu jeˬ mˇ mawˇ-eu pyeuꞈ ngaˇ loˇ? Aˬ dui-ahˇ kuˇ-eu deuˬ aˬ geu jeˬ lehˬ hmˬ taˬ-euˬ k’awꞈ aˬ dui aˇ poeˬ ya taˬ baw-eu meh. (Luˇkaꞈ 10:7) Aˬ dui suˇ di uˬ duˬ maˬ g’eh nya-eu miˇ neh ya ehˇ paˇ naˇ, nui gaˬ hawˇ-eu aˬ yawꞈ-ahˇ noeˬ keuˆ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu g’aˇ duˬ, k’aˇ g’eh nya gaˇ neh yaw naˆ-ehˇ, ya ehˇ nehˬ-eu meh.\n21. Jawˇ k’ahˬ-ahˇ-euˬ zahˇ sahˇ k’oꞈ-ahˇ yaw zeu taˬ-eu heu naˇ, muiˬ-eu daˬ yah pyeuꞈ ni aˬ jo-ehˇ caw ba-eu nga?\n21 Yawˬ ha jawˇ k’ahˬ-ahˇ-euˬ dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ-ahˇ yaw zeu taˬ-eu heu k’awꞈ aˇ yeˇ huiˬ-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh. Jeˬ hu maˬ ehˇ gaˬ ni laˇ-euˬ daˬ yah-ahˇ k’awꞈ ha geuꞈ nya meh. Ehˇ k’awꞈ, zahˇ sahˇ k’oꞈ tiˬ gaˇ na-aˬ, tiˬ pehˬ kahˇ-ahˇ iˇ ma lehˇ noeˬ-euˬ naˇ jeˬ hu ya ehˇ nehˬ-eu meh. Miˇ k’ahˬ tiˬ gaˇ na, daˬ yah-euˬ g’aˇ duˬ, dzaˬ dzaˬ dawˇ dawˇ yaw muiˬ-ehˇ lehˬ hmˬ taˬ-awˇ, tiˬ gaˇ na aˬ myah myah k’aˇ dzaˬ-eu loꞈ-ehˇ dzaˬ-eu tehꞈ meh. Ehˇ k’awꞈ, tiˬ k’ahˬ na-aˬ, dzaˬ-eu dawˇ-eu duˇ leˇ jiˇ-awˇ, tiˬ gaˇ na naˇ, daˬ yah jiˇ dzaˬ-eu dawˇ-eu jeˬ yuˇ laꞈ-eu meh. Tiˬ gaˇ na-aˬ, daˬ yah-ahˇ tiˬ jeˬ maˬ bi yuˇ laꞈ-a. K’oeˇ naˇ, zahˇ sahˇ k’oꞈ tiˬ gaˇ na, yaw zeu baw-eu lehˇ bi siˬ-eu g’aˇ duˬ, tiˬ poˆ nyiˬ poˆ kuˇ ngeh maˬ oe-eu deuˬ-ahˇ k’awꞈ, nyaˆ taꞈ paˇ kuˇ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ tiˬ gaˇ na-aˬ tiˬ poˆ kuˇ ngeh maˬ oe naˇ, doeˇ dui dui-eu tiˬ jeˬ lehˇ sawˇ-eu meh. Teu miˇ neh, muiˬ-eu daˬ yah pyeuꞈ-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui-ahˇ kuˇ laˇ-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ laꞈ k’aˬ cehˇ ni, k’aˇ g’eh nya gaˇ neh ya jahˇ-eu meh.\n22. Tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ ‘Laꞈ k’aˬ tiˬ cehˇ ha ahˇ-eu’ heu, aˬ jeˬ miˇ neh aˇ yeˇ huiˬ-eu nga?\n22 Beˬtuˆluˆ “Yawˬ jeˬ na luꞈ laꞈ k’oeˇ aˇ saˬ saˬ-eu aˇ yamˬ peh le-euˬ meh” lehˇ ehˇ-eu meh. (1 Beˬtuˆluˆ 4:7) Nymˬ-mˇ aˬ dui tiˬ jawˇ-iˬ maˬ puˬ maˬ mawˇ haw-euˬ huiˬ dui dui-eu shaˬ zahˇ-ahˇ ya tahˬ puˬ-eu meh. Tsawˇ haˬ deuˬ ngehˬ-ehˇ doeˇ laˇ naˇ ngehˬ-ehˇ, aˬ dui mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ ya gaˬ-eu meh. Aˬ dui Beˬtuˆluˆ neh, ‘laꞈ k’aˬ tiˬ cehˇ ha ahˇ-awˬ’ lehˇ ehˇ-eu dawˬ-ahˇ, aˬ myah myah naˆ maˬ tseˇ ya mˇ caw-eu meh. (1 Beˬtuˆluˆ 4:9) Daˬ yah ha-eu nui ma ahˇ-eu heu naˇ aˬ dui-ahˇ nymˬ-mˇ maˬ ehˇ, mehˬ hu paw maˬ ehˇ laꞈ k’aˬ bi cehˇ-awˇ, aˇ yeˇ huiˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh.


Muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh daˆ leꞈ | Simplified\n“Muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ sheuˬ g’eh-eu mehˬ nah caw teh-awˬ.”—Gaˬlaˬtiˆ 5:16, MS.\nDawˬ caˇ: 22, 75\nNawˇ dzawˇ nehˬ nya ma loˇ?\nAˬ dui muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh luꞈ-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ laˇ-eu nga?\nAˬ dui Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ g’oeˇ dzehˬ leˇ ni, aˬ joˆ-ehˇ ya jahˇ-eu nga?\nKa li-euˬ nui ma pi luꞈ-eu heu naˇ, yawˬ nah na luꞈ dehꞈ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ aˬ joˆ-ehˇ taꞈ-eu nga?\n1, 2. Mehˇ nmˇ tiˬ g’aˬ aˬ yawꞈ aˬ joˆ-ehˇ g’eh luꞈ-eu lehˇ siˬ nya laˇ ngeh, aˬ jeˬ jahˇ-euˬ nga?\nMehˇ nmˇ Loˇbeuꞈ zaˬ guˬ ngeh neh iˇ cuꞈ shawˇ-euˬ meh. Ehˇ k’awꞈ, yaw tsaˬ yaw dawˇ jeˬ naˇ, aˬ yawꞈ-euˬ dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ aˇ yeˇ huiˬ dzehˬ-eu jeˬ maˬ ngeuˇ-a. Aˬ yawꞈ ehˇ-eu, “Ngaˇ maˬ mˇ lehˬ haw-aˬ, aˬ jeˬ mˇ k’awꞈ yawˬ nah na ya mˇ-eu loꞈ-ehˇ mˇ-eu tehꞈ ma. Aˬ cawˬ naˇ ngaˬ-euˬ nui jah ziꞈ dah ni g’eh ngaˇ lehˇ noeˬ-eu meh. Ngaˇ aˬ myah luꞈ bawˬ dzaˬ gaˇ iˇ-awˇ, tiˬ k’oꞈ laꞈ k’oeˇ huˬ mehˬ mehˬ-eu g’aˬ 2 poˆ 3 poˆ geuꞈ-eu ma. Ehˇ k’awꞈ, ngaˬ-ahˇ tiˬ jeˬ na loˬ-eu loꞈ-ehˇ duˇ nya.”\n2 Loˇbeuꞈ aˬ yawꞈ aˬ jeˬ loˬ-eu lehˇ oeˇ mˇ baˇ dzeuˇ-awˇ neh tehꞈ-ehˇ siˬ nya laˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ nyaꞈ dzeˇ zaˬ tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ Jaˇliꞈ-euˬ gaˇ kawˆ naˇ haˬ niˇ g’a ngeh, aˬ yawꞈ-euˬ miˬ zaˬ naˇ, Loˇbeuꞈ naˆ maˬ tseˇ Jaˇliꞈ gaˇ kawˆ siˬ nya dzehˬ-awˇ yaw kawˇ-ehˇ ehˇ k’oꞈ nehˬ nya-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, Loˇbeuꞈ naˇ maˬ ehˇ k’oꞈ nya-eu miˇ neh saꞈ dawˇ dui dui-eu meh. Aˬ yawꞈ ehˇ-eu “Ngaˬ-ahˇ naˇ tiˬ jeˬ-iˬ maˬ siˬ nya gaˇ duˇ nya. ‘Nui jah paw ngaˬ-euˬ miˬ zaˬ neh ya bi sheuˬ g’eh nga laˬ leˇ heu’ lehˇ noeˬ laˇ nya. Aˇ, toˆ-ehˇ maˬ geuꞈ nya nga.” Loˇbeuꞈ tiˬ jeˬ paˬ ya jahˇ nga lehˇ noeˬ leˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ ehˇ-eu, “Ngaˇ Jaˇliꞈ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ poˆ tseˇ haw-euˬ ma. Teu loꞈ-ehˇ jahˇ ngeh, ngaˬ-ahˇ muiˬ daˆ laˇ-awˇ, Jaˇliꞈ gaˇ kawˆ-ahˇ g’oˆ shaw dzehˬ laˇ-eu uˬ taꞈ, Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ jiˇ g’oeˇ dzehˬ laˇ-euˬ miˇ-a.”\n3. (a) Aˬ dui Loˇbeuꞈ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ neh aˬ jeˬ ya dzaw-euˬ nga? (b) Heu kawˆ-ahˇ aˇ yeˇ huiˬ-eu aˬ jeˬ gaˇ kawˆ-ahˇ ja sawˇ-eu nga?\n3 Mehˇ nmˇ Loˇbeuꞈ-euˬ gaˇ kawˆ aˬ dui-ahˇ yaw myaˬ jeˬ mehˬ-eu meh. Aˬ dui Jaˇliꞈ gaˇ kawˆ tiˬ jeˬ na-ahˇ siˬ nya-awˇ aˬ myah luꞈ bawˬ dzaˬ gaˇ iˇ-eu uˬ taꞈ, Miˬyehˇ-euˬ gaˇ mˇ luꞈ k’awꞈ muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh maˬ bi sheuˬ g’eh-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Maˬ ngeuˇ naˇ, nymˬ-mˇ aˬ dui muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh luꞈ-eu k’awꞈ, aˬ dui yawˬ haˇ yawˬ ha goˬ haw naˇ, paˇ muiˬ daˆ laˇ nya-eu jeˬ-ahˇ ya mawˇ tehꞈ-a. (Piˇliˇpiˆ 3:16) Heu kawˆ laꞈ k’oeˇ aˬ dui aˇ yeˇ huiˬ-eu smˬ k’awˆ-ahˇ ja sawˇ ma. (1) Aˬ dui muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh luꞈ-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ laˇ-eu nga? (2) Aˬ dui Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ g’oeˇ dzehˬ leˇ ni aˬ joˆ-ehˇ ya jahˇ-eu nga? (3) Aˬ dui Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ g’oeˇ-eu heu naˇ, aˬ yawꞈ nah yawꞈ dehꞈ daˆ leꞈ-eu jeˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu nga?\n4. Eˇpeˇsu 4:23, 24-ahˇ mehˬ taˬ-euˬ dawˬ, aˬ suˇ g’aˬ-euˬ g’aˇ duˬ nga?\n4 Aˬ dui Miˬyehˇ gaˇ mˇ dahˬ beh laˇ ngeh, dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ yaw myaˬ jeˬ laˆ paˇ-euˬ ma. Ehˇ k’awꞈ, aˬ dui iˇ cuꞈ shawˇ-awˇ neh tehꞈ-ehˇ maˬ jiˇ-a. Jaˇliꞈ aˬ dui-ahˇ “aˬ myah luꞈ naw maꞈ-euˬ nui ma yaw shuiꞈ bi paˇ laˇ-awˬ” lehˇ ehˇ-eu meh. (Eˇpeˇsu 4:23, 24, MS) Aˬ dui maˬ byah kuꞈ-eu miˇ neh, aˬ myah luꞈ ya beˬ paˇ daˆ leꞈ-eu meh. Aˬ dui Miˬyehˇ gaˇ mˇ-eu yaw myaˬ k’oꞈ byah laˇ-euˬ k’awꞈ, aˬ myah luꞈ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ ya g’oeˇ dzehˬ laˇ-eu meh.—Piˇliˇpiˆ 3:12, 13.\n5. Aˬ dui muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh luꞈ ngaˇ laˬ lehˇ siˬ laˇ-eu g’aˇ duˬ, yawˬ ha-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ ya naˇ haˬ-eu nga?\n5 Tsawˇ mawˬ zaˬ guˬ deuˬ maˬ ehˇ, yawˬ haˇ yawˬ ha dawˇ coe ni ya pyehˆ tseˇ-eu meh. Aˬ dui yawˬ ha-ahˇ heu loꞈ-ehˇ naˇ haˬ nya meh. ‘Ngaˇ muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh luꞈ miˇ-a loˇ? Ngaˇ Yeˬsuˇ loꞈ-ehˇ duˇ leˇ luꞈ miˇ-a loˇ? Bawˬ dzaˬ gaˇ iˇ ngeh, ngaˬ neh noeˬ-awˇ mˇ-eu jeˬ, ngaˇ aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ-eu lehˇ mˇ doˆ laꞈ nya? Ngaˇ ngehˬ-eu jeˬ, ngaˇ aˬ jeˬ geuꞈ mawꞈ-eu lehˇ bi siˬ nya? Ngaˇ gui-eu jeˬ hawˇ-eu ngaˇ dm-eu jeˬ, aˬ cawˬ-ahˇ aˬ jeˬ bi siˬ nga? Ngaˬ-ahˇ bi mˇ bahˬ-eu lehˇ lawˬ haw laˇ ngeh, ngaˇ aˬ joˆ-ehˇ jahˇ nyaˬ? Ngaˇ muiˬ daˆ laˇ-eu Ka li zaˬ pyeuꞈ ni leh jeh luꞈ miˇ-a laˬ?’ (Eˇpeˇsu 4:13) Naˇ haˬ taˬ-euˬ heu deuˬ, aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ aˇ naˆ ni g’oeˇ-eu lehˇ siˬ laˇ ni caw ba nehˬ-eu meh.\n6. Aˬ dui muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh luꞈ-eu lehˇ siˬ laˇ-eu aˬ jeˬ paˇ jaˆ nga siˬ?\n6 Aˬ dui muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh luꞈ ngaˇ laˬ lehˇ siˬ laˇ-eu g’aˇ duˬ, tiˬ poˆ na aˬ cawˬ neh ya bi caw ba-eu meh. Shiˬ shaˬ jiˇ paw shaˇ noeˬ-eu tsawˇ haˬ Miˬyehˇ nui k’ahˇ shiˇ ni aˬ joˆ-ehˇ ya dehꞈ-eu lehˇ maˬ siˬ nya-a lehˇ Pawˇluˆ ehˇ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh-eu tsawˇ haˬ naˇ, Miˬyehˇ ya leˇ-eu jeˬ-ahˇ siˬ nya-awˇ, shiˬ shaˬ jiˇ-euˬ nui noeˬ nui loˆ geuꞈ-eu tsawˇ haˬ-ahˇ Miˬyehˇ maˬ ya leˇ-a lehˇ jiˇ siˬ nya meh. (1 Gawˇliˬtu 2:14-16; 3:1-3, MS) Yeˬsuˇ loꞈ-ehˇ g’eh-eu aˬ yuiꞈ deuˬ mehˇ nmˇ tiˬ g’aˬ na, shiˬ shaˬ jiˇ nui k’ahˇ paw dehꞈ gaˇ ya mawˇ ngeh, mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ leh jeh-eu laꞈ k’oeˇ caw ba-eu meh. Aˬ yuiꞈ deuˬ aˬ dui-ahˇ caw ba laˇ ngeh, aˬ dui ha geuꞈ-awˇ aˬ yawꞈ maꞈ neh mehˬ nehˬ laꞈ-eu jeˬ-ahˇ mˇ caw ma loˇ? Aˬ dui mˇ caw naˇ, Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ g’oeˇ dzehˬ laˇ mawꞈ ngaˇ lehˇ siˬ laˇ-eu meh.—Dawˬtsoˆtsoˆ-eu 7:5, 9.\nMiˬyehˇ nehˬ-ehˇ g’oeˇ dzehˬ laˇ\n7. Nui jah ziꞈ dah ni bi g’eh-eu g’aˇ duˬ, Jaˇliꞈ-euˬ nui gahˇ ahˇ neh tehꞈ-ehˇ maˬ jiˇ-a lehˇ aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ siˬ nya-eu nga?\n7 Jaˇliꞈ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ siˬ nya-awˇ neh tehꞈ-ehˇ muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh-eu lehˇ ehˇ mawꞈ-eu maˬ ngeuˇ-a. Sahˬ paˬ Sawˇlaˬmoˬ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ kawˆ g’awˬ mya jeˬ siˬ nya-awˇ aˬ yawꞈ neh boꞈ-euˬ sahˬ boꞈ k’awꞈ Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ-euˬ sahˬ boꞈ tiˬ deuˬ pyeuꞈ laˇ-euˬ meh. Ehˇ k’awꞈ, myahˇ laˇ ngeh aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ bi cawˆ iˇ-awˇ, saˇ jaˇ maˬ paˇ ziꞈ-euˬ meh. (1 Sahˬpaˬ 4:29, 30; 11:4-6) Teu miˇ neh, aˬ dui Jaˇliꞈ-euˬ nui gahˇ ahˇ-eu tehꞈ-ehˇ maˬ g’aˬ ni, aˬ jeˬ paˇ ya ahˇ nga siˬ? Aˬ dui-euˬ nui jah ziꞈ dah ni ya bi g’eh-eu meh. (Gawˇlawˇsehˇ 2:6, 7) Aˬ joˆ-ehˇ ya jahˇ-eu nga?\n8, 9. (a) Aˬ dui-euˬ nui jah ziꞈ ni caw ba nya-eu aˬ jeˬ nga? (b) Aˬ dui dzaw-awˇ shaˬ noeˬ shaˇ sawˇ ngeh, aˬ jeˬ-euˬ g’aˇ duˬ ya bi pyeuꞈ nga?\n8 Dahˬ beh-eu Ka li zaˬ deuˬ-ahˇ Pawˇluˆ “huiˬ loˆ laˇ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ loꞈ-ehˇ mehˬ hu paw dzaw daˆ leꞈ kaˇ-euˇ” lehˇ g’aˬ biꞈ-eu meh. (Heˬbyehˇ 6:1) Nymˬ-mˇ iˬ nah aˬ dui Pawˇluˆ-euˬ dawˬ heu-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ zmˬ nya-eu nga? Aˇ yeˇ huiˬ-eu tiˬ jeˬ naˇ, Miˬyehˇ-euˬ g’oeˇ-eu gaˬ-eu laꞈ k’oeˇ jawˇ ziꞈ lehˇ ehˇ-eu paˇ dmˬ dzaw-eu heu meh. Heu dmˬ naˇ, aˬ dui Jaˇliꞈ zahˇ dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ aˬ joˆ-ehˇ zmˬ iˇ nya nga lehˇ siˬ laˇ ni caw ba nehˬ-eu meh. Nawˇ paˇ dmˬ heu dzaw jiˇ shaw-euˬ naˇ, nawˬ-euˬ nui jah bi ziꞈ-eu g’aˇ duˬ, nawˬ dzaw nya-eu paˇ dmˬ nui deuˬ paˇ jaˆ-a siˬ. (Gawˇlawˇsehˇ 1:23) K’oeˇ naˇ, aˬ dui neh za dzaw-euˬ gaˇ kawˆ deuˬ-ahˇ ya shaˇ noeˬ shaˇ sawˇ-awˇ, aˬ dui-euˬ dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ zmˬ iˇ nya ni caw ba nehˬ laꞈ lehˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ya shaˇ-eu meh.\n9 Aˬ dui dzaw-awˇ shaˬ noeˬ shaˇ sawˇ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ ehˇ dawˬ naˇ haˬ-awˇ, aˬ yawꞈ-ahˇ nui k’ahˇ bi shiˇ ni dehꞈ mawꞈ-eu g’aˇ duˬ ya bi pyeuꞈ meh. (Ja ceuˬ 40:8; 119:97) K’oeˇ naˇ, aˬ dui Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ taꞈ-eu jeˬ-ahˇ laˆ cawˆ laˇ-eu yawˬ jeˬ na luꞈ-ahˇ yahˇ nya ni jiˇ ya dzaw-eu meh.—Tiˇtuˆ 2:11, 12.\n10. Zaˬ guˬ deuˬ Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ aˬ joˆ-ehˇ g’oeˇ dzehˬ leˇ nya-eu nga?\n10 Nawˇ zaˬ guˬ pyeuꞈ naˇ, Miˬyehˇ-euˬ gaˇ mˇ-eu paw noeˬ taˬ maˬ loˇ? Beˬdeˬlaˇ-ahˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ aˬ li tiˬ g’aˬ Tiˬ nah mehˬ bawˬ-ahˇ iˇ cuꞈ shawˇ-eu lehˇ g’eh-eu zaˬ guˬ deuˬ-ahˇ, nawˇ Miˬyehˇ-euˬ gaˇ laꞈ k’oeˇ aˬ jeˬ mˇ-eu lehˇ noeˬ taˬ leˬ lehˇ naˇ haˬ-eu meh. Zaˬ guˬ tiˬ g’aˬ na mehˬ hu paw Miˬyehˇ-euˬ gaˇ laꞈ k’oeˇ aˬ jeˬ mˇ-eu lehˇ yaw muiˬ-ehˇ noeˬ taˬ-euˬ ngaˇ lehˇ ya mawˇ-euˬ meh. Miˬyehˇ-euˬ gaˇ aˇ yamˬ tiˬ byah ni mˇ mawꞈ-eu deuˬ jawˇ-awˇ, tsaꞈ gaˬ-eu tsawˇ haˬ loˬ gaˇ jawˇ iˇ mawꞈ-eu deuˬ jiˇ jawˇ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, zaˬ guˬ tiˬ g’aˬ na maˬ ehˇ k’oꞈ nehˬ nya-a. Aˬ yawꞈ maꞈ Miˬyehˇ-euˬ gaˇ mˇ-eu paw maˬ noeˬ taˬ k’awꞈ geuꞈ nya meh lehˇ noeˬ-eu miˇ neh nga loˇ? Nawˇ zaˬ guˬ pyeuꞈ naˇ, yawˬ haˇ-ahˇ heu loꞈ-ehˇ naˇ haˬ: ‘Ngaˇ bawˬ dzaˬ iˇ-awˇ tsaꞈ gaˬ iˇ-eu heu, ngaˬ da ngaˬ ma bi mˇ mawꞈ-eu miˇ neh nya laˬ? Ngaˇ Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ taꞈ-eu leh jeh miˇ-a loˇ?’ Maˇ diˇ naˇ tsawˇ mawˬ zaˬ guˬ maˬ ehˇ, aˬ dui yawˬ g’aˬ na luꞈ Miˬyehˇ-euˬ gaˇ mˇ-eu paw ya noeˬ taˬ-eu meh. Noeˬ taˬ-eu jeˬ heu naˇ, aˬ dui Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ g’oeˇ dzehˬ leˇ ni cawˬ ba nehˬ-eu meh.—Dawˬtsoˆtsoˆ-eu 12:1, 13.\n11. (a) Aˬ dui muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh-eu g’aˇ duˬ aˬ jeˬ ya jahˇ-eu nga? (b) Aˬ dui aˬ suˇ g’aˬ-ahˇ dzaw geuꞈ nya-eu nga?\n11 Aˬ dui laˆ paˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ-ahˇ mawˇ naˇ nymˇ neh ya laˆ paˇ-eu meh. Heu naˇ dehꞈ-eu jeˬ hawˇ-eu shiˇ-eu jeˬ-ahˇ taꞈ-eu miˇ neh, aˇ yeˇ huiˬ dui dui-eu jeˬ pyeuꞈ meh. (Loˇmaˆ 8:6-8, MS) Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui tiˬ byah tiˬ loꞈ mˇ nya jiˇ meh lehˇ maˬ noeˬ tmˬ-eu uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ-euˬ muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi caw ba-eu k’awꞈ, aˬ dui jiˇ ya leh jeh-eu meh. Uˆ lahˇ-eu aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ tiˬ g’aˬ pyeuꞈ haw-euˬ mehˇ nmˇ Jawˆ Baˬ, Luˇkaꞈ 13:24 nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ ehˇ-eu, “Tsawˇ haˬ yaw myaˬ g’aˬ goˆ k’ehˬ yaw suꞈ-ahˇ maˬ le ahˇ nya-a, nui jah paw bi ziꞈ-eu g’aˇ duˬ leh jeh-eu maˬ loꞈ-eu miˇ neh.” Aˬ dui mˬ taˆ g’aˬ k’ehˇ nehˬ-ehˇ dawꞈ ceh ceh-awˇ guiˬ lahˬ za-euˬ Yaˬkoˆ loꞈ-ehˇ ya g’eh-eu meh. (Aˇdahˬbeh-eu 32:26-28) Tiˬ poˆ na aˬ dui Jaˇliꞈ gui-eu yaw byawˬ k’awꞈ, aˬ poeˬ dawˬ oeˇ loꞈ-ehˇ gui byawˬ-eu tehꞈ ma lehˇ maˬ ya noeˬ-a. Yawˬ ha-ahˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu yaw tsaˬ yaw dawˇ poˆ-eu g’aˇ duˬ ya leh jeh-eu meh.\nMiˬyehˇ nehˬ-ehˇ g’oeˇ dzehˬ leˇ ni ya mˇ-eu jeˬ\nMiˬyehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ pyehˆ tseˇ-awˇ, nawˬ neh ya dzaw-euˬ jeˬ-ahˇ shaˇ noeˬ shaˇ sawˇ\nNawˬ neh za siˬ-euˬ jeˬ-ahˇ mˇ caw\nMiˬyehˇ-euˬ yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh\nAˬ cawˬ neh caw ba nehˬ laꞈ-euˬ jeˬ-ahˇ ha geuꞈ-awˇ guiˬ lahˬ huiˬ\n12, 13. (a) Loˇmaˆ 15:5-ahˇ mˇ caw nya ni aˬ dui-ahˇ caw ba nehˬ-eu aˬ jeˬ nga? (b) Pawˇluˆ nehˬ mehˬ-eu jeˬ hawˇ-eu mˇ-euˬ aˬ dui-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ caw ba-eu nga? (c) Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ g’oeˇ dzehˬ leˇ ni, nawˇ aˬ jeˬ jahˇ le? (“ Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ g’oeˇ dzehˬ leˇ ni ya mˇ-eu jeˬ” lehˇ ehˇ-eu oeˬ coeˇ oeˬ bawˬ-ahˇ haw.)\n12 Aˬ dui Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ g’oeˇ dzehˬ leˇ-eu g’aˇ duˬ leh jeh ngeh, muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ aˬ dui-euˬ nui noeˬ paˇ laˇ ni caw ba nehˬ-awˇ, aˬ dui a lawˆ lawˆ-ehˇ Yeˬsuˇ loꞈ-ehˇ noeˬ nya laˇ-eu meh. (Loˇmaˆ 15:5) Muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ heu naˇ, maˬ muiˬ-eu nui noeˬ-ahˇ laˆ byoˆ nehˬ-awˇ, Miˬyehˇ ya leˇ-eu seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ muiˬ daˆ laˇ ni caw ba nehˬ-eu meh. (Gaˬlaˬtiˆ 5:16, 22, 23, MS) Aˬ dui pyuˇ shuiˇ myawˬ gahˬ hawˇ-eu byawˬ g’a mo g’a-eu jeˬ-ahˇ aˇ dzehˬ-ehˇ taˬ huiˬ dzeuˇ nya lehˇ noeˬ laˇ naˇ, g’aˬ taˬ baˬ. Tsaˬ-eu jeˬ-ahˇ haw tsoꞈ taˬ nya-eu g’aˇ duˬ, muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ biꞈ nehˬ laꞈ lehˇ aˬ myahˬ luꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ shaˇ. (Luˇkaꞈ 11:13, MS) Pawˇluˆ k’awꞈ aˬ myah luꞈ Yeˬsuˇ loꞈ-ehˇ noeˬ-eu maˬ ngeuˇ-a lehˇ taˬ ngehˇ. (Maꞈtehˬ 16:22, 23; Luˇkaꞈ 22:34, 54-62; Gaˬlaˬtiˆ 2:11-14) Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ g’aˬ maˬ baˬ-eu miˇ neh Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-ahˇ caw ba-euˬ meh. Pawˬluˆ tiˬ poˆ cuiˆ cuiˆ-ehˇ Yeˬsuˇ loꞈ-ehˇ noeˬ nya laˇ-euˬ miˇ neh, aˬ dui jiˇ teu loꞈ-ehˇ jahˇ nya-eu meh.\n13 Dzeuˇ laˇ ngeh Pawˇluˆ aˬ dui ahˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ deuˬ-ahˇ ehˇ keuˆ taˬ-euˬ meh. (2 Beˬtuˆluˆ 1:5-8-ahˇ gui.) Aˬ dui yawˬ ha-euˬ nui ma-ahˇ g’aˬ leˇ-eu jeˬ, oˇ oꞈ-eu jeˬ, mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ gaˬ-eu jeˬ hawˇ-eu seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ nui deuˬ ahˇ-eu g’aˇ duˬ ya leh jeh dui dui-eu meh. Aˬ dui yawˬ g’aˬ na luꞈ yawˬ ha-ahˇ heu loˆ-ehˇ naˇ haˬ nya meh. ‘Ngaˇ Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ bi g’oeˇ dzehˬ leˇ-eu g’aˇ duˬ, iˬ nah ngaˇ aˬ jeˬ-euˬ seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ mˇ doˆ laꞈ-euˬ nga?’\nYawˬ nah na luꞈ Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ mˇ caw\n14. Aˬ dui Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ g’oeˇ-eu jeˬ, yawˬ nah na luꞈ dehꞈ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ aˬ joˆ-ehˇ taꞈ-eu nga?\n14 Aˬ dui Yeˬsuˇ loꞈ-ehˇ noeˬ-eu heu naˇ, gaˇ mˇ ngeh maˬ ehˇ sahˬ boꞈ dzaw iˇ ngeh maˬ ehˇ, aˬ dui neh noeˬ-awˇ mˇ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ taꞈ-awˇ, aˬ yawꞈ nah yawꞈ noeˬ tsehˆ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ jiˇ taꞈ-eu meh. Aˬ dui neh noeˬ tsehˆ-euˬ jeˬ, aˬ dui Yeˬsuˇ-ahˇ dzaw geuꞈ luꞈ-eu lehˇ bi mawˇ laꞈ-awˇ, aˬ dui Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ g’oeˇ-eu cawˬ pyeuꞈ-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu cawˆ iˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ aˬ dui maˬ mˇ mawˬ-a. Aˬ dui-ahˇ bi mˇ bahˬ-eu lehˇ lawˬ haw laˇ ngeh, aˬ dui Miˬyehˇ-euˬ g’oeˇ-eu cawˬ pyeuꞈ naˇ oˇ dzeuˇ nya meh. K’oeˇ naˇ, aˬ dui tiˬ jeˬ na-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ noeˬ tsehˆ-eu lehˇ g’eh ngeh, tiˬ k’ehˬ na-awˇ, ‘Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ shiˇ ni ngaˇ aˬ joˆ-ehˇ ya noeˬ tsehˆ-eu nga?’ lehˇ yawˬ ha-ahˇ naˇ haˬ. Aˬ dui heu loꞈ-ehˇ ya noeˬ dzaw taˬ-eu meh. Nymˬ-mˇ aˬ dui gaˇ kawˆ tiˬ jeˬ na-ahˇ haw iˇ ma. Gaˇ kawˆ heu deuˬ-ahˇ ya noeˬ tsehˆ ngeh Jaˇliꞈ zahˇ aˬ geu deuˆ zmˬ-eu tsaˬ nga lehˇ haw ma.\n15, 16. Yeˬsuˇ loꞈ-ehˇ noeˬ-eu heu naˇ, aˬ dui gaˇ kawˆ heu deuˬ-ahˇ yaw gahˇ gahˇ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga? (a) oeˇ mˇ baˇ-eu aˇ gu tseˇ ngeh (b) cawˬ tseˇ ngeh\n15 Oeˇ mˇ baˇ-eu aˇ gu tseˇ-eu gaˇ kawˆ. Jaˇliꞈ zahˇ 2 Gawˇliˬtu 6:14, 15-ahˇ haw nya meh. (Gui.) Muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh-eu tsawˇ haˬ shiˬ shaˬ jiˇ nui k’ahˇ mˇ-eu tsawˇ haˬ nehˬ-ehˇ beu gaˇ meh lehˇ Pawˇluꞈ maˇ jawˆ ni ehˇ taˬ-euˬ meh. Jaˇliꞈ zahˇ heu deuˆ oeˇ mˇ baˇ-eu aˇ gu tseˇ ngeh, aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n16 Cawˬ tseˇ-eu gaˇ kawˆ. Jaˇliꞈ zahˇ 1 Gawˇliˬtu 15:33-ahˇ haw nya meh. (Gui.) Muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh-eu tsawˇ haˬ, aˬ yawꞈ-euˬ nui jah-ahˇ laˆ cawˆ laˇ-eu deuˬ nehˬ-ehˇ cawˬ maˬ cawˬ taꞈ-a. Jaˇliꞈ zahˇ heu nawˇ gaˇ kawˆ tiˬ jeˬ na-ahˇ ya noeˬ tsehˆ ngeh, aˬ joˆ-ehˇ zmˬ iˇ nya nga lehˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ. Yaw jeˬ ma jeˬ, nawˇ iˇteuꞈnehꞈ zmˬ ngeh aˬ joˆ-ehˇ caw ba-eu nga? Nawˇ maˬ siˬ nya-eu tsawˇ haˬ nehˬ-ehˇ keˆ awˆlai niˇ g’a ma laˬ, lehˇ noeˬ tsehˆ ngeh, aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\nNgaˇ noeˬ tsehˆ-eu jeˬ, muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh-eu jeˬ pyeuꞈ ngaˇ laˬ? (Aˇ deuˆ 17-ahˇ haw)\n17-19. Nawˇ Miˬyehˇ-euˬ yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh naˇ, gaˇ kawˆ heu deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ caw ba-eu nga (a) gaˇ dahˇ maˬ tsoeˬ-eu mˇ jeˬ shaˇ kawˆ-ahˇ yahˇ-eu? (b) muiˬ-eu aˇ pyaˇ daˬ-eu (c) aˬ cawˬ nehˬ-ehˇ gaˇ kawˆ jaˆ-eu?\n17 Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ-ahˇ deuˬ laˇ-eu mˇ jeˬ shaˇ kawˆ. Heu kawˆ-ahˇ saˇ tiˇ biꞈ-eu Jaˇliꞈ zahˇ Heˬbyehˇ 6:1-ahˇ haw nya meh. (Gui.) Heu deuˆ-ahˇ haw ngeh, aˬ dui maˬ mˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu “gaˇ dahˇ maˬ tsoeˬ-eu” aˬ geu jeˬ-ahˇ ya mawˇ leˬ? Mˇ jeˬ shaˇ kawˆ heu deuˬ naˇ, aˬ dui-ahˇ Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ maˬ bi g’oeˇ dzehˬ leˇ-a. Jaˇliꞈ zahˇ heu deuˆ aˬ dui dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ pyeuꞈ laˇ-eu gaˇ kawˆ deuˬ-ahˇ dawˬ k’oꞈ biꞈ laꞈ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, ‘Mˇ jeˬ shaˇ kawˆ heu hmˬ “gaˇ dahˇ maˬ tsoeˬ-eu” jeˬ pyeuꞈ ngaˇ laˬ? Ngaˇ gaˇ heu mˇ paˬ-ehˇ g’eh ngaˇ laˬ? Ngaˇ miˇ k’ahˬ-ahˇ laˆ paˇ-eu leh jeh-eu deuˬ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh g’aˬ maˬ ya biꞈ-eu nga?’\nNgaˇ noeˬ tsehˆ-eu jeˬ, Miˬyehˇ gaˇ mˇ paw aˇ pyaˇ daˬ taˬ-eu jeˬ pyeuꞈ ngaˇ laˬ? (Aˇ deuˆ 18-ahˇ haw)\n18 Miˬyehˇ-euˬ gaˇ mˇ-eu gaˇ kawˆ. Yeˬsuˇ gawˬ jawˬ k’oeˇ taˆ dawˬ mehˬ mehˬ ngeh, aˬ dui aˇ pyaˇ daˬ taˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu gaˇ kawˆ mehˬ nehˬ-euˬ meh. (Maꞈtehˬ 6:33) Muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh-eu tsawˇ haˬ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ gaˇ kawˆ-ahˇ naˬ ba tiꞈ taˬ-eu meh. Jaˇliꞈ zahˇ heu deuˆ aˬ dui gaˇ kawˆ heu-ahˇ noeˬ tsehˆ ngeh aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga? Yaw jeˬ ma jeˬ, ‘Ngaˇ tseˇ nyiꞈ daˇ dzaw jiˇ ngeh, paˇ dzaw tawꞈ leꞈ paˇ-ehˇ g’eh ngaˇ laˬ? Ngaˇ gaˇ heu mˇ paˬ-ehˇ g’eh ngaˇ laˬ?’\nNgaˇ noeˬ tsehˆ-eu jeˬ, aˬ cawˬ nehˬ-ehˇ tsaˬ leˇ tsoeˇ leˇ-eu jeˬ pyeuꞈ ngaˇ laˬ? (Aˇ deuˆ 19-ahˇ haw)\n19 Aˬ cawˬ nehˬ-ehˇ gaˇ kawˆ jaˆ ngeh. Pawˇluˆ neh Loˇmaˆ miˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu Ka li zaˬ deuˬ-ahˇ mehˬ nehˬ-eu dawˬ, aˬ dui-ahˇ jiˇ caw ba nya-eu meh. (Loˇmaˆ 12:18) Aˬ dui Yeˬsuˇ-ahˇ dzaw geuꞈ naˇ, “yawˬ g’aˬ na luꞈ nehˬ-ehˇ tsaˬ leˇ ni” leh jeh-eu meh. Aˬ dui aˬ cawˬ nehˬ-ehˇ gaˇ kawˆ jaˆ ngeh aˬ joˆ-ehˇ jahˇ le? Aˬ cawˬ-ahˇ laꞈ oꞈ awꞈ nehˬ-eu yaw shaˬ nya lehˇ noe nya laˬ? Maˬ ngeuˇ naˇ, aˬ dui aˬ cawˬ nehˬ-ehˇ tsaˬ leˇ ni leh jeh-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ meh lehˇ aˬ cawˬ siˬ nya meh laˬ?—Yaˬkoˆ 3:18.\n20. Aˬ dui aˬ jeˬ miˇ neh Miˬyehˇ neh ya bi sheuˬ g’eh nga?\n20 Yaw jeˬ ma jeˬ heu deuˬ, Jaˇliꞈ zahˇ aˬdui-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya ni caw ba nehˬ ngaˇ lehˇ siˬ laˇ-awˇ, aˬ dui Miˬyehˇ-euˬ yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh luꞈ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ dui Miˬyehˇ neh bi sheuˬ g’eh-awˇ, aˬ yawꞈ nehˬ-ehˇ yaw g’oeˇ g’oeˇ lehˇ jawˇ naˇ, dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ laꞈ k’aˬ cehˇ nui saˇ oꞈ meh. Dahˬ beh ngeh ehˇ keuˆ taˬ-euˬ Loˇbeuꞈ ehˇ-eu, “Ngaˇ Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ g’oeˇ dzehˬ laˇ ngeh, muiˬ-eu k’aˬ dzeˇ zaˬ hawˇ-eu muiˬ-eu aˬ da pyeuꞈ laˇ-euˬ ma. Nymˬ-mˇ ngaˬ-ahˇ maˇ diˇ laꞈ k’aˬ cehˇ nui saˇ oꞈ miˇ-a.” Aˬ dui k’aˇ g’eh nya gaˇ neh Miˬyehˇ neh bi sheuˬ g’eh naˇ, gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu g’awˬ mya jeˬ-ahˇ za-awˇ, nymˬ-mˇ neh laꞈ k’aˬ cehˇ nui saˇ oꞈ-eu uˬ taꞈ, aˇ kaˇ mehˬ hu paw “maˇ maˇ ni g’eh-eu dehꞈ-eu jeˬ”-ahˇ za-eu meh.—1 Tiˆmoˇseˬ 6:19.\nAˬ dui muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh naˇ, Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ-ahˇ naˬ ba tiꞈ taˬ-eu meh. Heu naˇ, aˬ dui noeˬ-eu jeˬ, mˇ-eu jeˬ, ngehˬ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ taꞈ-awˇ, gaˇ kawˆ deuˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ aˬ joˆ-ehˇ haw-eu nga lehˇ shaˇ noeˬ-awˇ mˇ caw-eu heu neh, muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh bi sheuˬ g’eh-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ laˇ nya-eu meh. Aˬ dui Miˬyehˇ-euˬ gaˇ mˇ-eu paw aˬ joˆ-ehˇ mˇ myaˬ dzehˬ laˇ nya nga lehˇ shaˇ noeˬ-awˇ, mˇ pyeuꞈ nya ni lehˬ hmˬ-eu heu naˇ, yaw sahˇ paw aˇ pyaˇ daˬ taˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh


Dawˬ caˇ 74—Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ caˇ dawˬ caˇ laˇ | Ka li zaˬ-euˬ dawˬ caˇ\nREAD IN Abkhaz Acholi Afrikaans Akha Albanian Altai American Sign Language Amharic Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Fon French Fulfulde (Cameroon) Ga Georgian German Gokana Greek Guarani Gun Haitian Creole Hausa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Iban Ibinda Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kabuverdianu Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Medumba Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Nepali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Otomi (Mezquital Valley) Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quiche Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Romany (Macedonia) Cyrillic Ronga Runyankore Russian Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swedish Tagalog Tahitian Tarascan Tatar Telugu Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Wallisian Wolaita Xhosa Yapese Yoruba Zapotec (Isthmus) Zulu\nDawˬ caˇ 74\nMiˬyehˇ Miˇk’ahˬ caˇ dawˬ caˇ laˇ\n(Ja ceuˬ 98:1)\n1. Laꞈ k’aˬ bi cehˇ g’aˬ leˇ gaˇ caˇ dawˬ caˇ heu,\nHuiˬ dui dui g’aˬ-ahˇ ja ceuˬ caˇ dawˬ pyeuꞈ meh.\nNoeˬ tmˬ jeˬ biꞈ saˇ jaˇ ziꞈ ni saˇ tiˇ biꞈ.\nLaꞈ k’aˬ tiˬ cehˇ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ caˇ laˇ yawˬ.\n‘Nuiˇ mahˬ mehˬ shi uˬ duˬ tahˬ laˇ.\nSahˬpaˬ tseˇ daˆ gaˇ kawˆ tsaꞈ iˇ.\nMiˬyehˇ Miˇk’ahˬ gaˇ kawˆ dawˬ caˇ heu caˇ dzaw.\nMiˬyehˇ mehˬ shi aw byaˆ tsawˇ myahˇ-ahˇ ja ceuˬ.’\n2. Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ caˇ dawˬ yaw shuiꞈ neh dzawˇ gaˬ.\nMiˇ tsaˬ heu ahˇ Yeˬsuˇ Ka li uˆ lahˇ.\nTsawˇ jeuˬ yaw shuiꞈ pyeuꞈ doˆ laˇ ehˇ taˬ euˬ loꞈ-ehˇ.\nYawꞈ maꞈ Yeˬsuˇ dzoeˬ dzaˬ jeˬ ahˇ ha geuꞈ.\n3. Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ dawˬ caˇ taˬ aw deuˬ caˇ nya.\nDawˬ tsuiꞈ yaw maˇ bya cehˆ ni lmˇ boˬ g’eh.\nMiˇ k’ahˬ doe jawˇ deuˬ caˇ dawˬ heu ya caˇ meh.\nCaˇ laˇ yawˬ lehˇ aˬ cawˬ ahˇ jiˇ kuˇ gaˬ.\n(Ceuˬ. 95:6; 1 Beˬ. 2:9, 10; Pah. 12:10-ahˇ haw.)\nMiˬyehˇ Miˇk’ahˬ caˇ dawˬ caˇ laˇ (Dawˬ caˇ 74)


Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ja ceuˬ-eu g’aˇ duˬ, “naw maꞈ-euˬ yaw shehꞈ yaw k’aˆ-ehˇ bi bya” | Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ\n“Naw maꞈ-euˬ Aˬda-ahˇ ja ceuˬ ni, aˬ cawˬ mehˬ shi naw maꞈ-euˬ yaw shehꞈ yaw k’aˆ-ehˇ bi bya-awˬ.”—Maꞈtehˬ 5:16.\nTsaꞈ gaˬ-eu paw neh tehꞈ-ehˇ maˬ ngeuˇ-eu, aˬ dui yaw shehꞈ aˬ joˆ-ehˇ paˇ bya nya nga siˬ?\nKa li zaˬ deuˬ mehˬ bawˬ gmˬ-eu jeˬ heu, aˬ cawˬ yaw tsaˬ yaw dawˇ-ahˇ dzaw mawꞈ laˇ ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\nAˬ dui yaw beuˇ beuˇ-ehˇ jawˇ-eu aˬ jeˬ miˇ neh aˇ yeˇ huiˬ-eu nga?\n1. Aˬ dui-ahˇ laˬ k’aˬ bi cehˇ-eu aˬ jeˬ nga?\nAˬ dui Miˬyehˇ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ yaw shehꞈ bya doˆ g’eh-eu gaˇ kawˆ-ahˇ ya gaˬ ngeh, laˬ k’aˬ cehˇ-eu lehˇ miˇ-a. Dzeuˇ yaꞈ ngeh k’oꞈ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ deuˬ, tsawˇ haˬ 10 lam g’aˬ dzehˬ ni-ahˇ Jaˇliꞈ mehˬ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ, nui ma ahˇ-eu tsawˇ haˬ aˇ lam aˇ lam g’aˬ jiˇ ni, Yeˬsuˇ shiˇ-euˬ gaˇ noeˬ mawˇ-eu mehˬ bawˬ-ahˇ laˇ-awˇ, ka k’oꞈ-eu jeˬ heu naˇ Yeˬhawˇbaˬ neh nui gaˬ ahˇ-eu laꞈ k’oeˇ biꞈ-euˬ laꞈ sawˬ pyeuꞈ meh lehˇ ya dzaw-euˬ meh.—1 Yoˇhaˬ 4:9.\n2, 3. (a) Aˬ dui-ahˇ ‘yaw shehꞈ maˬ bya’ nya ni laˆ tsoeˬ-eu aˬ jeˬ nga? (b) Aˬ dui heu kawˆ-ahˇ aˬ jeˬ-euˬ gaˇ kawˆ ja sawˇ-eu nga?\n2 Miˇ k’ahˬ doe ni jawˇ-eu Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ deuˬ, dawˬ g’awˬ mya jeˬ ngehˬ k’awꞈ, nymˇ jiˇ tiˬ jiˇ loꞈ-ehˇ nui ma taꞈ-awˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ja ceuˬ-eu meh. (Pah mehˬ-eu-eu 7:9) Aˬ dui aˬ geu jeˬ-euˬ dawˬ ngehˬ-awˇ aˬ gaˇ jawˇ k’awꞈ, “aˬ guiˇ loꞈ-ehˇ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ [miˇ tsaˬ zaˬ, MS] yaw shehꞈ bya nehˬ” nya-eu meh.—Piˇliˇpiˆ 2:15.\n3 Aˬ dui Miˬyehˇ gaˇ mˇ-eu jeˬ, aˬ dui laꞈ k’oeˇ mehˬ bawˬ gm-eu jeˬ hawˇ-eu, tehˬ-eu gaˇ pyeuꞈ-eu lehˇ noeˬ-eu jeˬ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ-eu meh. Aˬ dui heu smˇ jeˬ neh yaw shehꞈ aˬ joˆ-ehˇ bya nya-eu nga?—Maꞈtehˬ 5:14-16-ahˇ gui.\nAˬ cawˬ deuˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ laˇ ni caw ba\n4, 5. (a) Tsaꞈ gaˬ-eu gaˇ tehꞈ-ehˇ maˬ ngeuˇ-eu, aˬ dui yaw shehꞈ aˬ joˆ-ehˇ paˇ bya nya nga siˬ? (b) Aˬ dui yaw bya yaw lawˬ lawˬ-ehˇ g’eh naˇ, muiˬ-eu aˬ jeˬ-ahˇ ya mawˇ-eu nga? (Dahˬ beh-eu baˇ-ahˇ haw.)\n4 Tsaꞈ gaˬ-eu gaˇ hawˇ-eu g’aˬ k’ehˇ bi pyeuꞈ laˇ-eu gaˇ heu naˇ, aˬ dui yaw shehꞈ bya nya-eu aˇ yeˇ huiˬ-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ-eu meh. (Maꞈtehˬ 28:19, 20) 1925 k’oꞈ Koꞈ siˬ ba la 1, gaˬlaˬpyuˇ dawˬ-euˬ Loꞈ-eu nymˇgoˇ-ahˇ “Yaw zahˇ laꞈ k’oeˇ yaw shehꞈ bya” lehˇ ehˇ-eu gaˇ kawˆ laꞈ k’oeˇ, aˇ saˬ saˬ-eu saˇ ka-ahˇ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ “yaw shehꞈ bya doˆ g’eh-eu” maˬ leh jeh naˇ, Sahˬpaˬ-ahˇ saˇ jaˇ maˬ ziꞈ nya-a lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ, “Tsawˇ haˬ deuˬ teu loꞈ-ehˇ jahˇ-eu g’aˇ duˬ, miˇ k’ahˬ doe ni jawˇ-eu tsawˇ haˬ-ahˇ ya tsaꞈ gaˬ iˇ-awˇ, yaw shehꞈ laꞈ k’oeˇ cah luꞈ-eu tsawˇ haˬ loꞈ-ehˇ ya dehꞈ-eu meh” lehˇ jiˇ paˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. Tsaꞈ gaˬ-eu gaˇ tehꞈ-ehˇ maˬ ngeuˇ-eu, aˬ dui-euˬ mˇ jeˬ shaˇ kawˆ jiˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ-eu meh. Tsawˇ haˬ deuˬ aˬ dui tsaꞈ gaˬ iˇ ngeh haw luꞈ-awˇ, aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ uiˇ cawˬ nehˬ-awˇ dawˬ cawˬ puˬ nehˬ ngeh, aˬ yawꞈ maꞈ aˬ dui hawˇ-eu aˬ dui-euˬ Miˬyehˇ-ahˇ noeˬ muiˬ laˇ-eu meh.\n5 Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ-euˬ g’aˬ k’ehˇ deuˬ-ahˇ “Nymˇ tiˬ nymˇ-ahˇ naw maꞈ uˇ leˇ ngeh, ‘Nui saˇ oꞈ luꞈ-uˇ’ lehˇ dawˬ cawˬ puˬ nehˬ-awˬ” lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Maꞈtehˬ 10:12) Yeˬsuˇ neh tsaꞈ gaˬ iˇ-euˬ jawˇ duˬ-ahˇ, maˬ siˬ nya-eu tsawˇ haˬ-ahˇ k’awꞈ iˇ kahˇ-ahˇ kuˇ ahˇ-eu zahˇ sahˇ k’oꞈ jaˆ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, nymˬ-mˇ iˬ nah g’awˬ mya gaˇ teu loꞈ-ehˇ maˬ g’eh-a. Tsawˇ haˬ deuˬ aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ iˇ kahˇ mehˬ shi maˬ siˬ nya-eu tsawˇ haˬ kuˇ laˇ naˇ, tiˬ g’aˬ na guˆ-awˇ, tiˬ g’aˬ na nui ma maˬ saˇ ni g’eh-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ dui yaw bya yaw lawˬ lawˬ-ehˇ g’eh naˇ, nymˇ sahˇ deuˬ k’awꞈ yaw muiˬ-ehˇ ngehˬ cawˬ laˇ-eu meh. K’oeˇ naˇ, aˬ dui tsawˇ haˬ uiˬ gaˇ tsaꞈ gaˬ ngeh, uiˇ cawˬ nehˬ-awˇ yaw bya yaw lawˬ lawˬ-ehˇ dawˬ cawˬ puˬ nehˬ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ sahˬ boꞈ yuˇ laˇ peuˬ-awˇ, aˬ dui nehˬ-ehˇ k’awꞈ ngehˬ cawˬ laˇ mawꞈ-eu meh.\n6. Mehˇ nmˇ tsawˇ mawˬ tiˬ gu-ahˇ, Miˬyehˇ-euˬ gaˇ mˇ daˆ leꞈ nya ni aˬ jeˬ caw ba nehˬ-euˬ nga?\n6 Eˬgaˬlamˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu aˇ k’oꞈ k’awˆ laˇ-euˬ nyiˬ dzeˇ zaˬ, jawˇ saˇ maˬ doˆ-eu miˇ neh, dzeuˇ yaꞈ ngeh loꞈ-ehˇ iˇ kahˇ doe ni maˬ paˇ tsaꞈ gaˬ iˇ nya-euˬ meh. Teu miˇ neh, aˬ yawꞈ nyaꞈ iˇ kahˇ mehˬ shi hawˬ jeh baꞈ taˬ-awˇ paˇ dmˬ daˬ taˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ nyaꞈ-euˬ iˇ kahˇ sahˬ boꞈ dzaw nymˇ dawˬ peh jaˆ-eu miˇ neh, zaˬ-ahˇ sheuˬ k’oꞈ le-eu aˬ da aˬ ma deuˬ gui mawꞈ paˬ-ehˇ g’eh-eu sahˬ boꞈ daˬ taˬ-euˬ meh. Aˬ da aˬ ma tiˬ g’aˬ na paˇ dmˬ deuˬ yuˇ laˇ-awˇ, Zaˬ guˬ deuˬ naˇ haˬ-eu jeˬ—Maˇ diˇ zmˬ nya-eu dawˬ k’oꞈ lehˇ ehˇ-eu paˇ dmˬ Dahˬ beh-eu dmˬ hawˇ-eu Nyiˬ dmˬ aˬ yawꞈ dmˬ jiˇ yuˇ laˇ-eu meh. Huˬ mehˬ mehˬ-eu mehˇ nmˇ aˬ buˇ tiˬ g’aˬ tiˬ k’ehˬ maˬ taˬ aˬ yawꞈ nyaꞈ nehˬ-ehˇ tsaꞈ gaˬ laˇ-eu meh. Aˬ da aˬ ma deuˬ, aˬ buˇ heu g’aˬ nui ma muiˬ gaˇ hawˇ-eu, aˬ nyaꞈ dzeˇ zaˬ aˬ cawˬ-ahˇ maˇ diˇ caw ba nehˬ mawꞈ gaˇ ya mawˇ ngeh, tiˬ g’aˬ Jaˇliꞈ dzaw laˇ-euˬ meh.\n7. Nawˇ nawˬ-euˬ jawˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu miˇ k’ahˬ suˬ saˬ miˇ cehˆ-eu deuˬ-ahˇ, aˬ joˆ-ehˇ caw ba nya-eu nga?\n7 Maˬ myahˇ laˇ-euˬ heu kaˬ-ahˇ, g’awˬ mya g’aˬ yawˬ ha-euˬ iˇ kahˇ ya byehˇ dzeh-awˇ, miˇ k’ahˬ yawˬ k’ahˬ yawˬ-ahˇ ya jawˇ iˇ-euˬ meh. Nawˇ nawˬ-euˬ jawˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu miˇ k’ahˬ suˬ saˬ miˇ cehˆ-eu deuˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ siˬ nya laˇ ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ nya-eu nga? Nawˇ jahˇ nya-eu tiˬ jeˬ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ dawˬ neh dawˬ cawˬ puˬ ma lehˇ dzaw nya-awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ nawˬ nehˬ-ehˇ bi ngehˬ cawˬ mawꞈ laˇ-eu g’aˇ duˬ, JW Lehˇgoiꞈ ehˆ-ahˇ neh aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ dawˬ tiˬ dawˬ na dzaw nya meh. K’oeˇ naˇ jw.org g’oeˇsaiˇ laꞈ k’oeˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ dawˬ neh jahˇ doˆ taꞈ-euˬ biˬdiˬoˬ maˬ ngeuˇ naˇ, paˇ dmˬ deuˬ-ahˇ jiˇ bi haw nya meh.—Dawˬmehˬmehˬ-eu 10:19.\n8, 9. (a) Jawˇ nah dzeuˇ tiˬ nah-ahˇ neh ngaˬ nah yaw kaˬ-ahˇ bawˬ dzaˬ-eu jeˬ, aˬ dui-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga? (b) Aˬ da aˬ ma deuˬ zaˬ Bawˬdzaˬnymˇ-ahˇ dawˬ k’oꞈ biꞈ-eu jeˬ bi muiˬ daˆ laˇ ni, aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ nya-eu nga?\n8 Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui yaw muiˬ-ehˇ tsaꞈ gaˬ nya-eu g’aˇ duˬ, g’awˬ mya jeˬ lehˬ hmˬ nehˬ taˬ-euˬ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Ka li zaˬ-euˬ dehꞈ ziˇ hawˇ-eu tsaꞈ gaˬ-eu gaˇ mˇ-eu mehˬ bawˬ, aˬ dui yaw muiˬ-ehˇ g’a k’oꞈ iˇ nya-awˇ, Jaˇliꞈ mehˬ dahˬ beh nya ni caw ba nehˬ laꞈ-euˬ meh.\n9 Nui ma ahˇ-eu deuˬ Bawˬdzaˬnymˇ-ahˇ laˇ-awˇ zaˬ deuˬ dawˬ k’oꞈ biꞈ gaˇ ya mawˇ ngeh, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ nui ma-ahˇ zaw leˇ-eu meh. Nawˇ nawˬ-euˬ zaˬ-ahˇ yawˬ ha-euˬ dawˬ neh dawˬ k’oꞈ biꞈ nya paˬ-ehˇ mehˬ nehˬ nya-eu meh. Tiˬ g’aˬ na, zaˬ deuˬ yawˬ ha-euˬ nui jah nui ma laꞈ k’oeˇ neh doˆ laˇ-awˇ, yaw awˬ awˬ lehˇ dawˬ k’oꞈ biꞈ gaˇ ya gaˬ-euˬ miˇ neh, Saˇ kiˇ pyeuꞈ laˇ-euˬ meh.—1 Gawˇliˬtu 14:25.\nMehˬ bawˬ gm-eu jeˬ g’aˬ bi k’aˆ dzehˬ laˇ\nTsawˇ mawˬ tsawˇ k’aˆ deuˬ nehˬ-ehˇ aˇ yamˬ zmˬ-eu yaw muiˬ (Aˇ deuˆ 11-ahˇ haw)\n10. Nymˇ jiˇ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ, nymˇ k’ahˬ laꞈ k’oeˇ mehˬ bawˬ gm dzehˬ laˇ ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nya-eu nga?\n10 Aˬ dui yawˬ ha-euˬ nymˇ jiˇ-ahˇ, mehˬ bawˬ gm-awˇ nui saˇ oꞈ ni leh jeh-awˇ dzaw nehˬ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, nawˇ aˬ da aˬ ma pyeuꞈ naˇ, aˬ myah luꞈ uˬ ciꞈ paw nymˇ jiˇ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ ya jahˇ-eu meh. Nymˇ jiˇ g’awˬ mya jiˇ JW tiˬbiˬ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ haw-awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ neh ya siˬ-euˬ jeˬ aˬ joˆ-ehˇ zmˬ iˇ nya nga lehˇ jiˇ ja sawˇ-eu meh. Zaˬ yaw nyiˇ hawˇ-eu zaˬ guˬ deuˬ-ahˇ mehˬ-eu tsoˆ-eu jeˬ beu gaˇ meh lehˇ ya noeˬ taˬ-eu meh. Nymˇ jiˇ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ heu-ahˇ neh, nymˇ jiˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ deuˬ gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu jeˬ za nya ni k’aˇ g’eh nya gaˇ neh, nawˇ ya leh jeh-eu meh.—Ja ceuˬ 148:12, 13.\n11-13. Aˬ dui aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ mehˬ bawˬ bi gm dzehˬ laˇ ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nya-eu nga?\n11 Nawˇ aˇ k’oꞈ yaw nyiˇ k’awꞈ, aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ jawˇ-eu yawˬ g’aˬ na luꞈ-ahˇ yawˬ ha aˇ poeˬ baw miˇ-a lehˇ noeˬ leˇ ni caw ba nehˬ nya meh. Jahˇ nya-eu tiˬ jeˬ naˇ, mehˇ nmˇ tsawˇ mawˬ deuˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu heu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ g’awˬ mya k’oꞈ mˇ nya ni caw ba nehˬ laꞈ-euˬ aˬ jeˬ-a lehˇ naˇ haˬ haw. Aˬ yawꞈ maꞈ nawˬ-euˬ g’aˇ duˬ gaˇ dahˇ tsoeˬ dui dui-eu jeˬ mehˬ nehˬ laꞈ tehꞈ-a. Heu naˇ, nawˇ hawˇ-eu aˬ yawꞈ-ahˇ g’aˬ ahˇ laˇ-awˇ, aˬ dui aˬ geu shehˆ pyeuꞈ k’awꞈ, bawˬ dzaˬ gaˇ laˇ-euˬ nui ma ahˇ-eu deuˬ-ahˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ ha nehˬ laꞈ nya lehˇ noeˬ leˇ ni jahˇ nehˬ nya meh. Aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ dawˬ cawˬ puˬ-awˇ, uiˇ cawˬ nehˬ-eu uꞈ taꞈ, nuiˇ duˬ poˆ nehˬ-awˇ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ bi siˬ nya iˇ nya-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ yawˬ ha iˇ kahˇ-ahˇ jawˇ-eu loꞈ-ehˇ bi pyeuꞈ.\n12 Nawˇ tsaꞈ gaˬ iˇ-eu g’aˇ duˬ bawˇ dzaˬ gaˇ ya sheuˬ g’eh naˇ, aˇ k’oꞈ k’awˆ laˇ-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ, yaw shehꞈ bya daˆ leꞈ nya-eu g’aˇ duˬ, aˬ yawꞈ maꞈ iˇ nya-eu tsaꞈ gaˬ duˬ-ahˇ ya haw nehˬ-awˇ, mehˇ nmˇ aˇ k’oꞈ yaw nyiˇ deuˬ nehˬ-ehˇ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ bi mˇ nya meh. Mehˇ nmˇ tsawˇ mawˬ deuˬ hawˇ-eu jawˇ saˇ maˬ doˆ-eu deuˬ, yaw beh ngeh loꞈ-ehˇ maˬ paˇ tsaꞈ gaˬ nya-euˬ miˇ neh g’aˬ baˬ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, nawˇ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ k’ahˬ lahˇ-awˇ g’oˆ shaw nehˬ laꞈ miˇ-a lehˇ aˬ yawꞈ-ahˇ noeˬ leˇ ngeh, nui ma saˇ laˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ aˇ k’oꞈ aˇ naˆ ni k’awˆ laˇ-awˇ, Saˇ kiˇ geuꞈ-eu aˇ myaˆ k’oꞈ byah laˇ-euˬ k’awꞈ, aˬ dui neh ngehˬ g’eh-euˬ jeˬ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ leh jeh-eu laꞈ k’oeˇ tsaꞈ gaˬ daˆ leꞈ ni g’aˬ biꞈ-eu jeˬ pyeuꞈ meh.—Uˬduˬtahˬ-eu 19:32.\n13 Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ uˬ duˬ ya tahˬ gaˇ laˬ k’aˬ tiˬ cehˇ-eu meh. Ja ceuˬ sahˬ boꞈ boꞈ-euˬ g’aˬ ehˇ-eu, “Miˬyehˇ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ nui ma taꞈ-awˇ dehꞈ-eu jeˬ, aˇ naˆ ni zahˬ leˇ paˬ-ehˇ g’eh-awˇ, aˇ naˆ ni laˬ k’aˬ cehˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu nga.” (Ja ceuˬ 133:1, 2-ahˇ gui.) Aˬ yawꞈ mehˬ bawˬ gm-eu jeˬ heu-ahˇ, yaw saw saw-awˇ shiˬ keuˇ ni g’eh laˇ-eu, tseˇ doˆ-euˬ deuˬ-ahˇ lehꞈ-eu tsiˇ nehˬ-ehˇ sheu cehˆ taˬ-euˬ meh. Teu gaˇ duˇ ni aˬ dui k’awꞈ, yaw bya yaw lawˬ lawˬ-ehˇ g’eh-awˇ, yawˬ g’aˬ na luꞈ-ahˇ yaw muiˬ jeˬ mˇ nehˬ naˇ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ shiˬ keuˇ ni g’eh leˇ-eu meh. Heu loꞈ-ehˇ jahˇ-eu heu naˇ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ jiˇ mehˬ bawˬ gm dzehˬ laˇ-eu meh. Nawˇ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ siˬ nya dzehˬ laˇ ni jahˇ nya mehˇ laˬ?—2 Gawˇliˬtu 6:11-13.\n14. Nawˇ nawˬ-euˬ pu-ahˇ yaw shehꞈ aˬ joˆ-ehˇ bya nya-eu nga?\n14 Nawˇ aˬ gaˇ jawˇ k’awꞈ yaw shehꞈ bya nya meh. Nawˇ yaw muiˬ-ehˇ dehꞈ naˇ, nawˬ-euˬ gaˇ dahˬ gaˇ dzeˇ jawˇ-eu deuˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ siˬ nya mawꞈ laˇ-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Yawˬ ha-ahˇ heu loꞈ-ehˇ naˇ haˬ, ‘Ngaˬ-euˬ gaˇ dahˬ gaˇ dzeˇ jawˇ-eu deuˬ ngaˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ haw-eu nga? Ngaˬ-euˬ iˇ kahˇ yaw luiˆ luiˆ-ehˇ yaw buˇ buˇ-ehˇ jaˆ ngaˇ laˬ? Ngaˬ-euˬ iˇ kahˇ pu laꞈ k’oeˇ aˬ cawˬ haw muiˬ ni g’eh ngaˇ laˬ? Ngaˇ aˬ cawˬ-ahˇ caw ba-eu tiˬ g’aˬ pyeuꞈ ngaˇ laˬ? Mehˇ nmˇ nui deuˬ-ahˇ, aˬ cawˬ-ahˇ yaw muiˬ jeˬ mˇ nehˬ-awˇ aˬ cawˬ dzaw geuꞈ paˬ-ehˇ g’eh-eu tiˬ g’aˬ pyeuꞈ-eu heu, aˬ yuiꞈ aˬ nyiˇ hawˇ-eu gaˇ mˇ cawˬ deuˬ-ahˇ maˬ ehˇ, sahˬ boꞈ dzaw cawˬ deuˬ-ahˇ maˬ ehˇ, aˬ joˆ-ehˇ g’eh leˇ-eu nga? lehˇ naˇ haˬ haw.—Eˇpeˇsu 5:9.\nYaw beuˇ beuˇ-ehˇ jawˇ-awˬ\n15. Aˬ dui aˬ jeˬ miˇ neh aˬ myah luꞈ yaw beuˇ beuˇ-ehˇ ya jawˇ-eu nga?\n15 Aˬ dui yaw shehꞈ bya daˆ leꞈ mawꞈ naˇ, aˬ dui saˇ ka aˬ geu ka-ahˇ jawˇ luꞈ-eu lehˇ ya shaˇ noeˬ-eu meh. Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ-euˬ g’aˬ k’ehˇ deuˬ-ahˇ “Yaw beuˇ beuˇ-ehˇ jawˇ-awˬ” lehˇ yaw myaˬ poˆ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Maꞈtehˬ 24:42; 25:13; 26:41) Aˬ dui “huiˬ dui dui-eu shaˬ zahˬ” keuˆ laˇ-eu g’awˬ myahˇ ni ca-a siˬ lehˇ noeˬ naˇ, aˬ dui aˬ cawˬ deuˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ bi siˬ nya-eu g’aˇ duˬ, k’aˇ yehꞈ laˇ loꞈ-ehˇ maˬ leh jeh ni g’eh-eu meh. (Maꞈtehˬ 24:21, MS) K’oeˇ naˇ, aˬ dui yaw shehꞈ bya paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ maˬ bya-eu uˬ taꞈ, aˬ dui-euˬ yaw shehꞈ aˬ lawˆ lawˆ-ehˇ miˆ iˇ-awˇ, miˆ tsehˆ tsehˆ iˇ gaˇ keuˆ nya-eu meh.\n16, 17. Tehˬ tsaˇ tsaˇ-eu aˇ yamˬ pyeuꞈ-eu lehˇ noeˬ taˬ-euˬ g’aˇ duˬ, nawˇ aˬ jeˬ jeˇ jahˇ nya-eu nga?\n16 Nymˬ-mˇ aˬ dui gaˇ hu naˆ maˬ tseˇ yaw beuˇ beuˇ-ehˇ ya jawˇ-eu meh. Miˇ tsaˬ heu siˬ cawˆ iˇ tehˇ tehˬ luꞈ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ dui aˇ saˬ saˬ-eu aˇ nah, Yeˬhawˇbaˬ neh nah paˇ paˇ taˬ-euˬ loꞈ-ehˇ keuˆ le meh lehˇ siˬ nya-eu ma. (Maꞈtehˬ 24:42-44) Maˬ keuˆ le-euˬ yaw kaˬ-ahˇ aˬ dui oˇ oꞈ-awˇ, mehˬ hu paw-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ ya haw tsoˆ taˬ-eu uˬ taꞈ, yawˬ nah na luꞈ Jaˇliꞈ gui-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ guiˬ lahˬ maˬ tsehˆ leˇ ni ya shaˇ-eu meh. (1 Beˬtuˆluˆ 4:7) K’oeˇ uˬ taꞈ, aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ myahˇ laꞈ-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ ya dzaw geuꞈ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, dehꞈ ziˇ-euˬ gaˇ kawˆ pyeuꞈ-eu “Yuˇdaˆ tsawˇ haˬ-euˬ pehˇ k’ahˬ-ahˇ shiꞈ tseˇ k’oꞈ nyehꞈ tehˬ byah laꞈ-euˬ” lehˇ ehˇ-eu gaˇ kawˆ, 2012 k’oꞈ Oeˬ siˬ ba la 15-ahˇ doˆ laˇ-euˬ, Loꞈ-eu nymˇgoˇ paˇ dmˬ, sahˬ boꞈ myaˆ pyawˬ 18-21-ahˇ gui nya-eu meh.\n17 Aˬ dui Miˬyehˇ-euˬ gaˇ mˇ-eu leh jeh-awˇ, aˬ cawˬ-ahˇ mˇ muiˬ nehˬ-eu laꞈ k’oeˇ mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ-ehˇ jawˇ naˇ, laˬ k’aˬ cehˇ-awˇ, maˬ noeˬ gaˇ aˇ yamˬ dzeuˇ iˇ tehˇ tehˬ meh. (Eˇpeˇsu 5:16) Dzeuˇ laꞈ-euˬ tiˬ yaˇ k’oꞈ heu laꞈ k’oeˇ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ, g’awˬ mya jeˬ mˇ pyeuꞈ-awˇ, nymˬ-mˇ naˇ, aˬ dui gaˇ hu naˆ maˬ tseˇ gaˇ myaˬ laˇ-euˬ meh. Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ aˬ dui maˬ noeˬ doˆ coeˇ gaˇ keuˆ ni huiˬ laˇ mahˇ laˇ taˬ-euˬ miˇ neh, aˬ dui maˇ diˇ yaw shehꞈ bya luꞈ-eu meh.\nSheuˬ g’eh-eu deuˬ g’aˬ biꞈ laˇ ngeh, Miˬyehˇ-euˬ zaˬ siˬ nui gahˇ-ahˇ neh gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu jeˬ za nya (Aˇ deuˆ 18, 19-ahˇ haw)\n18, 19. Sheuˬ g’eh-eu deuˬ, aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ-ahˇ leh jeh laˇ ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga? Yaw jeˬ ma jeˬ ehˇ haw.\n18 Aˬ dui yaw myaˬ poˆ laˆ lehˬ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ yawꞈ-euˬ gaˇ bi mˇ luꞈ-a siˬ. Aˬ yawꞈ aˬ dui-ahˇ caw ba-eu g’aˇ duˬ, “laꞈ sawˬ biꞈ nehˬ-euˬ meh.” Teu naˇ aˇ muˇ-ahˇ shehˬ g’eh-eu aˬ yuiꞈ deuˬ pyeuꞈ meh. (Eˇpeˇsu 4:8, 11, 12-ahˇ gui.) Teu miˇ neh, sheuˬ g’eh-eu aˬ yuiꞈ deuˬ nawˇ jawˇ gaˇ g’aˬ laˇ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ zaˬ siˬ nui gahˇ hawˇ-eu nui noeˬ nui duˇ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ naˇ haˬ geuꞈ.\n19 Yaw jeˬ ma jeˬ, Eˬgaˬlamˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu miˬ sawˇ yo zaˬ tiˬ gu, gaˇ kawˆ doˆ laˇ ngeh, aˇ muˇ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu 2 g’aˬ neh bi caw ba-euˬ meh. Miˬ zaˬ g’aˬ, aˬ yawꞈ-euˬ k’aˬ dzeˇ zaˬ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ paw maˬ sheuˬ g’eh nehˬ laꞈ nya lehˇ noeˬ-awˇ, k’aˬ dzeˇ zaˬ g’aˬ k’awꞈ, aˬ yawꞈ mehˬ-eu paw maˬ nya-eu uˬ taꞈ, nymˇ jiˇ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ-ahˇ jiˇ yawˬ jawˇ na luꞈ maˬ ya jahˇ-aˬ lehˇ ha geuꞈ-eu meh. Teu miˇ neh, sheuˬ g’eh-eu deuˬ aˬ yawꞈ nyaꞈ-ahˇ Yeˬsuˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ noeˬ mawˇ ni caw ba nehˬ-awˇ, k’aˬ dzeˇ g’aˬ-ahˇ Yeˬsuˇ neh g’aˬ k’ehˇ deuˬ-ahˇ ngehˬ g’eh-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ dzaw geuꞈ lehˇ g’aˬ biꞈ-euˬ uˬ taꞈ, miˬ zaˬ g’aˬ-ahˇ jiˇ k’aˬ dzeˇ zaˬ-ahˇ oˇ oꞈ nehˬ lehˇ g’aˬ biꞈ-awˇ, aˬ yawꞈ nyaꞈ-ahˇ zaˬ 2 g’aˬ nehˬ-ehˇ nymˇ jiˇ uˬ duˬ tahˬ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ jiˇ nui noeˬ nui duˇ biꞈ nehˬ-euˬ meh. (Eˇpeˇsu 5:21-29) K’oeˇ gaˇ neh naˇ, k’aˬ dzeˇ zaˬ g’aˬ muiˬ-eu nymˇ sahˇ aˬ da pyeuꞈ laˇ ni leh jeh laˇ-euˬ meh. Sheuˬ g’eh-eu deuˬ aˬ yawꞈ-ahˇ g’aˬ taˬ baˬ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ-ahˇ g’oe daˆ leꞈ-awˬ lehˇ g’aˬ biꞈ nehˬ-euˬ meh. Sheuˬ g’eh-eu deuˬ-euˬ g’oeˇ-eu gaˬ-eu jeˬ hawˇ-eu ngehˬ g’eh-eu jeˬ, heu pehˬ-ahˇ caw ba dui dui-eu meh.\n20. Nawˇ yaw shehꞈ bya doˆ g’eh ngeh, aˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ-eu nga?\n20 “Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ-awˇ, aˬ yawꞈ-euˬ zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ-ahˇ caw teh-awˇ dehꞈ-eu deuˬ guiˬ lahˬ huiˬ-eu meh.” (Ja ceuˬ 128:1) Nawˇ yaw shehꞈ bya doˆ g’eh ngeh laꞈ k’aˬ cehˇ-eu meh. Teu miˇ neh, aˬ cawˬ-ahˇ Miˬyehˇ-euˬ gaˇ kawˆ mehˬ-awˇ, k’aˇ g’eh nya gaˇ neh aˇ muˇ hawˇ-eu nymˇ jiˇ laꞈ k’oeˇ mehˬ bawˬ gm ni leh jeh-eu uˬ taꞈ, yaw beuˇ beuˇ-ehˇ jawˇ-awˬ. Nawˇ toˆ-ehˇ jahˇ naˇ, nawˬ neh mˇ muiˬ-eu jeˬ-ahˇ aˬ cawˬ mawˇ-awˇ, aˬ dui-euˬ Aˬda Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ mawꞈ laˇ-eu meh.—Maꞈtehˬ 5:16.\nAˬ dui Yeˬhawˇbaˬ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ-eu jeˬ za-eu, tsaꞈ gaˬ gaˇ hawˇ-eu aˬ dui-euˬ dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ heu neh yaw shehꞈ bya doˆ g’eh


Dawˬ caˇ 117—Muiˬ-eu jeˬ-euˬ seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ | Ka li zaˬ-euˬ dawˬ caˇ\nREAD IN Acholi Afrikaans Akha Albanian Altai American Sign Language Amharic Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Digor Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Fon French Fulfulde (Cameroon) Ga Georgian German Gokana Greek Guarani Gun Haitian Creole Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Iban Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Medumba Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Nepali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Ronga Runyankore Russian Russian Sign Language Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swedish Tagalog Tahitian Tarascan Tatar Telugu Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Wallisian Wolaita Xhosa Yapese Yoruba Zapotec (Isthmus) Zulu\nMuiˬ-eu jeˬ-euˬ seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ\n(2 Laˬsaˬbaˬ 6:41)\n1. Muiˬ eu Miˬyehˇ Yeˬhawˇbaˬ oˇ,\nnga maꞈ-euˬ tiˬ ziˇ guiˬ lahˬ biꞈ.\nMuiˬ eu Miˬyehˇ nawˇ saˇ jaˇ ziꞈ,\nnawˬ neh k’aˇ mˇ jeˬ zawˇ-ehˇ muiˬ.\nMaˬ za geuˇ gaˇ keuˆ ni biꞈ nehˬ,\ng’awˬ shaˬ gaˬ-awˇ muiˬ jeˬ mˇ nehˬ.\nUˬ duˬ tahˬ jeˬ-ahˇ nawˇ za geuˇ meh.\nLaꞈ k’aˬ cehˇ nawˬ euˬ gaˇ mˇ.\n2. Miˬyehˇ nawˬ neh tseˇ euˬ tsawˇ haˬ-ahˇ,\nnawˬ euˬ muiˬ jeˬ ahˇ ya mawˇ.\nYawꞈ maꞈ dehꞈ ziˇ dawˇ coe ni g’eh,\nlaꞈ k’aˬ cehˇ guiˬ lahˬ dawˬ mehˬ.\nNawˇ yaw muiˬ-ehˇ mehˬ yaw muiˬ-ehˇ bo miˇ,\nnawˬ ahˇ ha geuꞈ deuˬ behˇ laˇ.\nNawˬ euˬ yaw sahˇ nga maꞈ-ahˇ biꞈ laꞈ,\nmuiˬ eu jeˬ tehꞈ-ehˇ bi mˇ laꞈ.\n3. Gaˬ eu mehˇ nmˇ-ahˇ mˇ nehˬ jeˬ ahˇ,\nguiˬ lahˬ biꞈ nehˬ laꞈ nga maꞈ-ahˇ.\nCawˬ naˆ maˬ tseˇ mehˇ nmˇ deuˬ ahˇ,\nmuiˬ eu jeˬ ya mˇ mawˇ meh.\nNymˇ jiˇ laꞈ k’oeˇ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ,\nmeuˬ hawˇ pu yawˬ gaˇ na luꞈ,\nMiˬyehˇ baoˬ hawˇ guiˬ lahˬ biꞈ miˇ,\nyawˬ g’aˬ na-ahˇ muiˬ jeˬ mˇ nehˬ.\n(Ceuˬ. 103:10; Kuˆ. 10:18; Gaˬ. 5:22; Peˇ. 5:9-ahˇ haw.)\nMuiˬ-eu jeˬ-euˬ seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ (Dawˬ caˇ 117)


Dawˬ caˇ 65—Huiˬ laˇ mahˇ laˇ | Ka li zaˬ-euˬ dawˬ caˇ\nREAD IN Abkhaz Acholi Afrikaans Akha Albanian Altai American Sign Language Amharic Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Fon French Fulfulde (Cameroon) Ga Georgian German Gokana Greek Guarani Gun Haitian Creole Herero Hiligaynon Hiri Motu Hmong (White) Hungarian Iban Ibinda Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kabuverdianu Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Nepali Ngabere Ngangela Ngiemboon Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Rarotongan Romanian Ronga Runyankore Russian Russian Sign Language Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swedish Tagalog Tahitian Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Wallisian Wolaita Xhosa Yapese Yoruba Zulu\nDawˬ caˇ 65\nHuiˬ laˇ mahˇ laˇ\n1. Huiˬ daˆ laˇ huiˬ daˆ laˇ noeˬ dahˇ bi doe laˇ.\nMaˇ jawˆ ni mawˇ nya ni yaw tsaˬ yaw dawˇ yaw shehꞈ bya.\nLeh jeh awˇ bi huiˬ laˇ Miˬyehˇ gaˇ mˇ paw.\nPyeuꞈ leˇ nya ni Miˬyehˇ-ahˇ g’oe.\nYawˬ g’aˬ na mˇ laˇ nya Miˬyehˇ gaˇ.\nNoeˬ miˇ-a loˇ Yeˬsuˇ jiˇ gaˇ heu mˇ.\nMiˬyehˇ neh bi caw ba maˬ ya coˬ iˇ ni.\nTsaˬ jeˬ g’aˇ duˬ jawˇ ziꞈ taˬ.\n2. Huiˬ daˆ laˇ huiˬ daˆ laˇ k’aˬ duˬ ni tsaꞈ iˇ.\nTsawˇ jeuˬ tsawˇ ca deuˬ ahˇ guiˬ lahˬ dawˬ tsaꞈ gaˬ nehˬ iˇ.\nAˬ dui euˬ Sahˬpaˬ pyeuꞈ-eu Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ja ceuˬ,\niˇ kahˇ doe ni tsaꞈ gaˬ ngeh.\nDui guˆ ni tsawˇ haˬ deuˬ laˆ tsoeˬ k’awꞈ,\nmaˬ naˬ leˇ k’aˇ ngeuˇ gaˇ mehˬ iˇ ma.\nTsaꞈ gaˬ iˇ Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ keuˆ le shaw lehˇ.\nEhˇ nehˬ iˇ tsaˬ eu jeˬ ahˇ.\n3. Huiˬ daˆ laˇ huiˬ daˆ laˇ pyeuꞈ doˆ leˇ nya ni.\nGaˇ g’awˬ mya ni jaˆ miˇ bym laˇ byehˆ laˇ ni leh jeh.\nMiˬyehˇ euˬ yaw sahˇ neh nawˬ ahˇ bi sheuˬ g’eh.\nLaꞈ k’aˬ cehˇ jeˬ Miˬyehˇ biꞈ.\nShaˬ laꞈ k’oeˇ poˆ mawˇ deuˬ-ahˇ gaˬ jeˬ biꞈ.\nNui ma ahˇ ahˇ leˇ ni g’a k’oꞈ iˇ.\nYawꞈ maꞈ ahˇ muiˬ tsawˇ haˬ pyeuꞈ laˇ ni caw ba.\nToˆ-ehˇ jahˇ naˇ tsaˬ yaw shehꞈ bya.\n(Piˆ. 1:27; 3:16; Heˬ. 10:39-ahˇ haw.)\nHuiˬ laˇ mahˇ laˇ (Dawˬ caˇ 65)


Yaw muiˬ paw hawˇ-eu g’aˬ ahˇ leˇ-eu jeˬ-ehˇ ngehˬ | Gui-eu jeˬ & Mehˬ-eu jeˬ\nDzaw deuˆ 16\nYaw muiˬ paw hawˇ-eu g’aˬ ahˇ leˇ-eu jeˬ-ehˇ ngehˬ\nAˇ yeˇ huiˬ-eu jeˬ: Naˇ haˬ luꞈ-eu deuˬ-ahˇ g’aˬ biꞈ-awˇ, shaˬ zahˬ gaˇ kawˆ deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ laˆ piˇ nya nga lehˇ ngehˬ.\nNaˇ haˬ luꞈ-eu deuˬ-ahˇ yaw muiˬ paw dzeˇ haw. Aˬ dui-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ Yeˬhawˇbaˬ nui kahˇ shiˇ ni mˇ mawꞈ meh lehˇ jah ziꞈ. Nui noeˬ nui duˇ ya biꞈ k’awꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ yaw muiˬ jeˬ-ahˇ k’aˇ g’eh nya gaˇ neh nui ma keuˆ-eu laꞈ k’oeˇ jeˬ hu ja ceuˬ nehˬ.\nAˬ dui mehˬ-eu dawˬ, nui pehˇ laꞈ k’oeˇ neh maˬ ngeuˇ-eu, nui gaˬ laꞈ k’oeˇ neh doˆ laˇ-euˬ jeˬ ya bi pyeuꞈ. Aˬ dui naˇ haˬ luꞈ-eu deuˬ-ahˇ gaˬ ngaˇ-a lehˇ bi siˬ-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, aˬ yawꞈ maꞈ nui ma taˬ nya ngaˇ-a lehˇ bi siˬ-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, lmˇ boˬ ni uiˇ cawˬ nehˬ.\nMaˬ muiˬ paw dzeˇ yaw k’aˆ-ehˇ taˬ ngehˬ. Maˬ muiˬ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ ya ngehˬ keuˆ ngeh, maˇ diˇ loˬ gaˇ tehꞈ-ehˇ ngehˬ. Gaˇ kawˆ myaˬ tiˬ paˆ yaw muiˬ paw dzeˇ tehꞈ-ehˇ ngehˬ-eu jeˬ ya bi pyeuꞈ.\nJaˇliꞈ-ahˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ leˇ ni zmˬ. Yeˬhawˇbaˬ neh tsawˇ haˬ zaˬ-euˬ g’aˇ duˬ, mˇ dzeuˇ yaꞈ-euˬ jeˬ-ahˇ maˬ ehˇ, mˇ luꞈ-eu jeˬ-ahˇ maˬ ehˇ, mˇ-eu lehˇ g’eh-eu jeˬ-ahˇ maˬ ehˇ, yaw k’aˆ-ehˇ ngehˬ keuˆ. Naˇ haˬ luꞈ-eu deuˬ-ahˇ nui k’aˬ ahˇ-awˇ noeˬ tmˬ-eu jeˬ jaˆ ni caw ba nehˬ.\nTsaꞈ gaˬ iˇ ngeh\nAˬ dui neh mawˇ-euˬ deuˬ, mehˇ nmˇ pyeuꞈ laˇ-eu lehˇ maˬ ehˇ nya-a lehˇ ya noeˬ tsoˆ taˬ.\nGui-eu jeˬ hawˇ-eu Mehˬ-eu jeˬ—Yaw muiˬ paw hawˇ-eu g’aˬ ahˇ leˇ-eu jeˬ-ehˇ ngehˬ


Dawˬ caˇ 31—Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ cah | Ka la zaˬ-euˬ dawˬ caˇ\nREAD IN Acholi Afrikaans Akha Albanian Altai American Sign Language Amharic Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Fon French Fulfulde (Cameroon) Ga Georgian German Gokana Greek Guarani Gun Haitian Creole Hausa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hungarian Iban Ibinda Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kabuverdianu Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Medumba Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Nepali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quiche Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Tena) Rarotongan Romanian Ronga Runyankore Russian Russian Sign Language Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Shuar Sidama Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swedish Tagalog Tahitian Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Wallisian Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yemba Yoruba Zapotec (Isthmus) Zulu\nDawˬ caˇ 31\nMiˬyehˇ nehˬ-ehˇ cah\n1. Nui ma nahˬ yu Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ cah.\nSaˇ jaˇ ziꞈ nui gaˬ mˇ mawˇ.\nMiˬyehˇ ahˇ g’oe awˇ aˬ yawꞈ ga dzeˇ jawˇ.\nMiˬyehˇ baoˬ neh bi caw ba.\nTsaˬ eu Miˬyehˇ euˬ dawˬ ahˇ mˇ caw.\nMaˬ ya g’awˬ iˇ g’aˇ duˬ.\nMiˬyehˇ aˬ laꞈ neh bi sheuˬ g’eh.\nMiˬyehˇ dawˬ naˇ haˬ mˇ caw.\n2. Shawˇ jehˆ ni g’eh Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ cah.\nNoeˬ mawˇ shawˇ jehˆ ni g’eh jeˬ-ahˇ.\nLawˬ haw laˇ jeˬ ahˇ puˬ le mawˇ le k’awꞈ\nMiˬyehˇ nawˇ ahˇ caw ba meh.\nTsaˬ jeˬ ja ceuˬ paˬ-ehˇ g’eh jeˬ hawˇ eu\nmaˇ maˇ ni g’eh eu jeˬ\nyawˬ jawˇ na heu deuˬ ahˇ noeˬ naˇ\naˬ dui nehˬ-ehˇ Miˬyehˇ jawˇ meh.\n3. Laꞈ k’aˬ tiˬ cehˇ Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ cah.\nYawꞈ nehˬ-ehˇ cawˬ pyeuꞈ laꞈ k’aˬ cehˇ.\nMiˬyehˇ neh biꞈ euˬ laꞈ sawˬ-ahˇ guiˬ lahˬ huiˬ\naˬ myah luꞈ jaˆ g’eh eu meh.\nMiˬyehˇ nehˬ-ehˇ cah laꞈ k’aˬ cehˇ gaˇ kawˆ\ndawˬ caˇ caˇ awˇ mˇ mawˇ.\nNawˇ laꞈ k’aˬ cehˇ aˬ cawˬ ya mawˇ\nYeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ lehˇ siˬ.\n(Beh. 5:24; 6:9; Piˆ. 4:8; 1 Tiˆ. 6:6-8-ahˇ haw.)\nMiˬyehˇ nehˬ-ehˇ cah (Dawˬ caˇ 31)


Dawˬ caˇ 146—‘Miˬyehˇ yawˬ jeˬ na luꞈ yaw shuiꞈ jahˇ paˇ jiˇ’ | Ka li zaˬ-euˬ dawˬ caˇ\nREAD IN Abkhaz Acholi Afrikaans Akha Albanian Altai American Sign Language Amharic Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Fon French Fulfulde (Cameroon) Ga Georgian German Gokana Greek Guarani Gun Haitian Creole Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hungarian Iban Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Mizo Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Nepali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Ronga Runyankore Russian Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swedish Tagalog Tahitian Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Wallisian Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yoruba Zapotec (Isthmus) Zulu\nDawˬ caˇ 146\n‘Miˬyehˇ yawˬ jeˬ na luꞈ yaw shuiꞈ jahˇ paˇ jiˇ’\n(Pah mehˬ-eu 21:1-5)\n1. Miˬyehˇ uˆ lahˇ shaw pyeuꞈ luꞈ gaˇ kawˆ ehˇ luꞈ.\nNuiˇ mahˬ euˬ k’oeˇ taˆ yawꞈ Zaˬmaˇ nuiˇ luꞈ.\nMˬ ahˇ shawˇ jehˆ g’eh Saˬdaˬ-ahˇ teh ka leꞈ.\nMiˇ tsaˬ-ahˇ Miˬyehˇ k’aˇ noeˬ loꞈ-ehˇ pyeuꞈ laˇ luꞈ.\nLaꞈ k’aˬ cehˇ Miˬyehˇ-euˬ nymˇ jaˆ le,\naˬ yawꞈ aˬ dui maꞈ nehˬ-ehˇ jawˇ meh.\nK’ahˬ lahˇ noeˬ shaˬ naˇ gawˇ maˬ paˇ jaˆ meh.\nShiˇ eu jeˬ nui ma cawˆ jeˬ maˬ paˇ jaˆ.\n‘Miˬyehˇ yawˬ jeˬ na yaw shuiꞈ jahˇ paˇ jiˇ.’\nEhˇ taˬ dawˬ maˇ diˇ pyeuꞈ meh.\n2. Muiˬ shawˇ Yeˬluˇsaˬlehˬ meuˬ ahˇ dui ya mawˇ,\nYawˇzaˬ euˬ miˬ shuiꞈ yaw shehꞈ bya luꞈ gaˇ.\nYawꞈ maꞈ k’aˬ lo sehˇ bya cehˆ ni geuꞈ taˬ.\nYaw shehꞈ euˬ yaw sahˇ Yeˬhawˇbaˬ tehꞈ-ehˇ pyeuꞈ.\n3. Nui saˇ za eu meuˬ huiˬ dui dui-awˇ zawˇ ma-ehˇ muiˬ,\ng’oˆ k’ehˬ uˬ ciꞈ nah g’ahˇ maˬ ehˇ pah taˬ.\nMeuˬ euˬ yaw shehꞈ ahˇ tsawˇ haˬ deuˬ cah g’eh.\nYaw shehꞈ teu bya doˆ Miˬyehˇ gaˇ mˇ zaˬ.\n(Tehˬ. 16:3; Pah. 12:7-9; 21:23-25-ahˇ haw.)\n‘Miˬyehˇ yawˬ jeˬ na luꞈ yaw shuiꞈ jahˇ paˇ jiˇ’ (Dawˬ caˇ 146)


Miˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ neh, nawˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ bi dzaw | Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ\n“Nawˇ mehˬ nehˬ tsoˆ nehˬ laꞈ-euˬ dawˬ-ahˇ ngaˇ shaˇ sawˇ.”—Ja ceuˬ 119:99.\nDawˬ caˇ: 127, 88\nAˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma, gaˇ ma mehˬ-eu shmˇ jaˬ loꞈ-ehˇ aˬ joˆ-ehˇ duˇ-eu nga?\nAˬ dui Miˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ deuˬ-ahˇ gaˬ ni dzaw-eu, aˬ jeˬ miˇ neh aˇ yeˇ huiˬ-eu nga?\nSiˬ nya-eu nui ma aˬ dui-ahˇ noeˬ dahˇ doe laˇ ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n1. Aˬ dui-ahˇ jeˬ zaˬ taꞈ-ehˇ bi dzehˬ-eu aˬ jeˬ nga?\nYeˬhawˇbaˬ tsawˇ haˬ-ahˇ poeˬ-eu tiˬ jeˬ biꞈ taˬ-euˬ meh. Teu naˇ siˬ nya-eu nui ma pyeuꞈ-awˇ, teu baˬ da neh aˬ dui jeˬ zaˬ taꞈ-ehˇ dzehˬ-eu meh. Aˬ dui Aˬdaˬ hawˇ-eu Eˇbaˆ siˬ nya-eu nui ma ahˇ-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ nya-eu nga? Aˬ yawꞈ nyaꞈ Miˬyehˇ-euˬ ehˇ dawˬ leuˇ-euˬ taꞈ naˇ, Miˬyehˇ-ahˇ cehˆ zaꞈ ngeh, aˬ yawꞈ nyaꞈ-euˬ siˬ nya-eu nui ma maˬ saˇ-a.\n2. Siˬ nya-eu nui ma, gaˇ ma mehˬ-eu shmˇ jaˬ nehˬ-ehˇ aˬ joˆ-ehˇ duˇ leˇ-eu nga? (Dahˬ beh-eu baˇ-ahˇ haw.)\n2 Siˬ nya-eu nui ma heu naˇ, aˬ dui-euˬ laꞈ k’oeˇ paw jaˆ-awˇ tsaˬ-eu hawˇ-eu maˬ tsaˬ-eu jeˬ-ahˇ toeˬ mehˬ-eu, aˬ dui-euˬ dehꞈ ziˇ-ahˇ jiˇ sheuˬ g’eh-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Siˬ nya-eu nui ma-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ maˬ dzaw taˬ-euˬ deuˬ naˇ, gaˇ ma mehˬ-eu shmˇ jaˬ cawˆ iˇ taˬ-euˬ saˇ baoˬ-ahˇ duˇ meh. Jaˬ lehˇ hawˇ-eu iˇ hawˇ teu naˇ saˇ baoˬ-ahˇ gaˇ ma sheuˬ bahˬ nya meh. Ehˇ k’awꞈ, muiˬ-eu gaˇ ma mehˬ-eu shmˇ jaˬ naˇ, saˇ baoˬ yeuꞈ-eu g’aˬ-ahˇ noeˬ taˬ-euˬ gaˇ iˇ doˆ nya ni caw ba nehˬ-eu meh. Teu gaˇ duˇ ni, aˬ dui siˬ nya-eu nui ma-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ dzaw taˬ naˇ, aˬ dui-ahˇ gaˇ ma yaw muiˬ-ehˇ sheuˬ mehˬ nya-eu meh.\n3. Aˬ dui siˬ nya-eu nui ma-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ maˬ dzaw naˇ aˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ nya-eu nga?\n3 Aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ maˬ dzaw naˇ, mˇ bahˬ ngeh aˬ dui-ahˇ saˇ tiˇ maˬ biꞈ-a. (1 Tiˆmoˇseˬ 4:1, 2) Aˬ dui-ahˇ “Yaw doeˇ-ahˇ yaw muiˬ” lehˇ bi noeˬ-eu meh. (Iˇsaˬyaˇ 5:20) Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ-ahˇ caw teh-eu deuˬ-ahˇ “naw maꞈ-ahˇ sehꞈ-eu k’oeˇ-aˬ, Miˬyehˇ-euˬ nui k’ahˇ mˇ-eu jeˬ pyeuꞈ-eu ma lehˇ, naw maꞈ-ahˇ sehꞈ-eu tsawˇ haˬ deuˬ noeˬ-eu aˇ nah keuˆ le tehꞈ-a” lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Yoˇhaˬ 16:2) G’aˬk’ehˇ Saˬteˬpaˬ-ahˇ sehꞈ-euˬ deuˬ k’awꞈ toˆ-ehˇ noeˬ-eu meh. (G’aˬk’ehˇ 6:8, 12; 7:54-60) Gaˇ hu ba neh zahˇ g’awˬ mya zahˇ yaw haiˬ jeˬ mˇ-awˇ, tsawˇ haˬ sehꞈ-eu meh. Heu naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ Miˬyehˇ-euˬ g’aˇ duˬ mˇ-eu lehˇ noeˬ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ maˇ diˇ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ Miˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ-ahˇ mˇ bahˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. (Doˆ-iˇ-eu 20:13) Heu gaˇ haw ngeh, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ siˬ nya-eu nui ma aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ maˬ geuˇ-eu jeˬ-ehˇ sheuˬ g’eh nga lehˇ siˬ laˇ-eu meh.\n4. Aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma gaˇ yaw muiˬ-ehˇ mˇ luꞈ-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ duˬ nya-eu nga?\n4 Aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma gaˇ yaw muiˬ-ehˇ mˇ luꞈ-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ duˬ nya-eu nga? Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ-euˬ zahˇ dawˬ deuˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ heu naˇ, “yaw tsaˬ yaw dawˇ jeˬ mehˬ-eu tsoˆ-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, iˬ baˇ-ahˇ toeˬ mehˬ-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, maˬ tsaˬ-eu jeˬ-ahˇ mehˬ paˇ tsoˆ paˇ-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, yaw tsaˬ yaw dawˇ dawˇ-ehˇ dehꞈ ni mehˬ-eu tsoˆ-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ” gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu meh. (2 Tiˆmoˇseˬ 3:16) Aˬ dui aˬ myah luꞈ Jaˇliꞈ gui-awˇ, aˬ jeˬ ehˇ mawꞈ nga lehˇ yaw muiˬ-ehˇ ya shaˇ noeˬ ya shaˇ sawˇ-eu uˬ taꞈ, dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ ya zmˬ iˇ-eu meh. Aˬ dui teu loꞈ-ehˇ jahˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ loꞈ-ehˇ noeˬ nya laˇ ni leh jeh mawꞈ laˇ-awˇ, aˬ dui siˬ nya-eu nui ma yaw muiˬ-ehˇ sheuˬ g’eh nehˬ meh lehˇ jah ziꞈ nya-eu meh. Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zahˇ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ, aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ dzaw nehˬ nya nga lehˇ haw iˇ ma.\nMiˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ neh nawˬ-ahˇ bi dzaw\n5, 6. Miˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ aˬ dui-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n5 Aˬ dui Miˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ neh bi caw ba mawꞈ naˇ, aˬ dui gui-awˇ zahˇ dawˬ teu aˬ jeˬ jeˇ jaˆ nga lehˇ siˬ nya-awˇ neh tehꞈ-ehˇ maˬ jiˇ-a. Aˬ dui zahˇ dawˬ teu-ahˇ gaˬ-awˇ yaw zeu jiˇ ya taˬ-eu meh. Jaˇliꞈ aˬ dui-ahˇ “Yaw haiˬ jeˬ-ahˇ bye-awˇ, yaw muiˬ jeˬ-ahˇ gaˬ” lehˇ ehˇ-eu meh. (Aˬmoˆ 5:15) Aˬ dui teu loꞈ-ehˇ aˬ joˆ-ehˇ jahˇ nya-eu nga? Aˬ dui yawˬ jeˬ na luꞈ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ haw-eu loꞈ-ehˇ haw nya ni ya dzaw meh. Gaˇ kawˆ heu hmˬ-ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ. Nawˇ maˬ yuꞈ k’aˆ leˇ ni shaˬ luꞈ ngeh, saˬ laˬ g’oˬ nawˬ-ahˇ shiˬ shaˬ pyeuꞈ-eu dzaˇ dzaˬ, sehˇ ni g’a, dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ laˆ paˇ lehˇ ehˇ-awˇ, ehˇ loꞈ-ehˇ nawˇ mˇ caw ngeh, muiˬ daˆ laˇ gaˇ ya mawˇ naˇ, saˬ laˬ g’oˬ neh biꞈ-euˬ nui noeˬ nui duˇ teu-ahˇ nawˇ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ nya?\n6 Teu gaˇ duˇ ni, Beh-euˬ yaw sahˇ k’awꞈ aˬ dui-ahˇ iˬ baˇ mˇ-euˬ baˬ da neh pyeuꞈ laˇ-euˬ maˬ muiˬ-eu jeˬ-ahˇ maˬ ya daˬ-eu g’aˇ duˬ hawˇ-eu, dehꞈ ziˇ bi muiˬ daˆ laˇ-eu g’aˇ duˬ, zahˇ dawˬ biꞈ taˬ-euˬ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Jaˇliꞈ jaˬ myawꞈ taˬ myawꞈ, mehˇ shuiˇ taˬ shuiˇ, smˇ k’oeˬ taˬ k’oeˬ, taˬ dehꞈ bahˬ, yaw haiˬ jeˬ taˬ mˇ, maw loˬ ja maw taˬ zmˬ lehˇ mehˬ-eu meh. (Dawˬdaˬ 6:16-19-ahˇ gui; Pah mehˬ-eu-eu 21:8) Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ ehˇ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ-eu miˇ neh yaw muiˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ gaˇ ya mawˇ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu aˬ yawꞈ-euˬ zahˇ dawˬ-ahˇ gaˬ dzehˬ laˇ-eu meh.\n7. Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ boꞈ ahˇ taˬ-euˬ gaˇ kawˆ deuˬ, aˬ dui-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n7 Aˬ dui aˬ jeˬ tsaˬ-eu hawˇ-eu maˬ tsa-eu lehˇ siˬ nya-eu g’aˇ duˬ, Miˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ-ahˇ mˇ bahˬ-awˇ shaˬ-eu maˬ loˬ-a. Aˬ dui Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ boꞈ ahˇ taˬ-euˬ, gaˇ hu-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ neh mˇ bahˬ-euˬ jeˬ-ahˇ neh dzaw geuꞈ nya meh. Dawˬdaˬ 1:5, Miˇ shuiꞈ dawˬ paˇ Jaˇliꞈ-ahˇ “tsawˇ gahˇ ahˇ-eu deuˬ naˇ haˬ-awˇ, dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ geuꞈ dzehˬ laˇ-eu meh” lehˇ ehˇ-eu meh. Dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ jawˇ gaˇ neh oe-awˇ aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ muiˬ dzehˬ-eu dawˬ tsoˆ pyeuꞈ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Daˬbiˇ Yeˬhawˇbaˬ ehˇ dawˬ maˬ naˇ haˬ ni Baˬsheˬba nehˬ-ehˇ dehꞈ bahˬ-awˇ aˇ naˆ ni shaˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ. (2 Saˬmeuˬlaˆ 12:7-14) Nawˇ gaˇ kawˆ heu-ahˇ gui ngeh, ‘Daˬbiˇ gaˇ kawˆ teu deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ yahˇ nya-eu nga? Ngaˇ teu loꞈ-ehˇ ya tahˬ puˬ naˇ, ngaˇ aˬ joˆ-ehˇ jahˇ nya nga? Ngaˇ-ahˇ dehꞈ bahˬ dehꞈ muˆ ni muˇ juˇ juˇ laˇ naˇ, ngaˇ Daˬbiˇ loꞈ-ehˇ g’eh-eu laˬ, maˬ ngeuˇ naˇ Yoˇsehˆ loꞈ-ehˇ g’eh-eu laˬ?’ (Aˇdahˬbeh-eu 39:11-15) Aˬ dui iˬ baˇ mˇ-eu teu aˇ naˆ ni shaˬ laˇ nya-eu nga lehˇ yaw muiˬ-ehˇ shaˇ noeˬ naˇ, “yaw haiˬ jeˬ-ahˇ bye” dzehˬ laˇ-eu meh.\n8, 9. (a) Siˬ nya-eu nui ma aˬ dui aˬ jeˬ mˇ ni caw ba nehˬ-eu nga? (b) Siˬ nya-eu nui ma hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ aˬ joˆ-ehˇ taꞈ-eu nga?\n8 Aˬ dui Miˬyehˇ maˬ ya leˇ-eu jeˬ-ahˇ ya siˬ naˇ, teu nehˬ-ehˇ gaˇ mahˇ ka gaˇ ya jawˇ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ maˇ jawˆ ni maˬ ehˇ nehˬ taˬ-euˬ gaˇ kawˆ deuˬ-ahˇ lawˇ neh? Miˬyehˇ aˬ dui-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ bi jahˇ mawꞈ-eu lehˇ aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ siˬ nya-eu nga? Aˬ dui Jaˇliꞈ neh aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ bi dzaw naˇ, yaw gahˇ gahˇ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya-eu meh.\n9 Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ gaˬ-eu miˇ neh, aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ sheuˬ g’eh nehˬ-eu Jaˇliꞈ zahˇ lehˬ hmˬ nehˬ taˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ “Ngaˇ naw maꞈ-euˬ Miˬyehˇ pyeuꞈ-eu Sahˬpaˬ Miˬyehˇ ma. Naw maꞈ g’aˇ duˬ muiˬ ni mehˬ-awˇ tsoˆ-awˇ, naw maꞈ iˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu gaˇ ma mehˬ nehˬ-eu g’aˬ ma” lehˇ ehˇ-eu meh. (Iˇsaˬyaˇ 48:17, 18) Aˬ dui Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ naꞈ suiˇ ni shaˇ noeˬ-awˇ, aˬ dui-euˬ nui ma-ahˇ bi laˆ noeˬ naˇ, aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ laˆ muiˬ-awˇ laˆ paˇ nya-eu meh. Muiˬ-eu siˬ nya-eu nui ma heu naˇ, aˬ dui-ahˇ yaw gahˇ gahˇ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya ni caw ba nehˬ-eu meh.\nMiˬyehˇ-euˬ Jaˇliꞈ zahˇ neh bi sheuˬ g’eh\n10. Jaˇliꞈ zahˇ heu naˇ aˬ jeˬ nga? Yeˬsuˇ dawˬ mehˬ mehˬ ngeh Jaˇliꞈ zahˇ aˬ joˆ-ehˇ zmˬ-euˬ nga?\n10 Jaˇliꞈ zahˇ heu naˇ, aˬ dui-euˬ nui noeˬ-ahˇ sheuˬ g’eh-awˇ, aˬ dui-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya ni caw ba nehˬ-eu yaw tsaˬ yaw dawˇ dahˬ beh-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ siˬ nya-eu heu naˇ, aˬ yawꞈ-euˬ nui noeˬ hawˇ-eu aˬ yawꞈ aˬ jeˬ miˇ neh aˬ dui-ahˇ zahˇ dawˬ biꞈ-euˬ lehˇ g’oˆ shaw laˇ ni caw ba nehˬ-eu meh. Yeˬsuˇ Jaˇliꞈ zahˇ zmˬ-awˇ, aˬ dui noeˬ-eu jeˬ hawˇ-eu mˇ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ gaˇ kawˆ caw meh lehˇ mehˬ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, aˬ yawꞈ nui pehˇ nehˬ-ehˇ yaw haiˬ jeˬ caw-awˇ, dehꞈ bahˬ-eu nui noeˬ nehˬ-ehˇ dehꞈ bahˬ dehꞈ muˆ-eu jeˬ caw meh lehˇ mehˬ-eu meh. (Maꞈtehˬ 5:21, 22, 27, 28) Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Jaˇliꞈ zahˇ neh bi sheuˬ g’eh naˇ, aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma yaw muiˬ-ehˇ bi dzaw-awˇ, aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ-eu jeˬ za ni noeˬ tsehˆ-eu meh.—1 Gawˇliˬtu 10:31.\nHuiˬ loˆ laˇ-euˬ Ka li zaˬ deuˬ, aˬ cawˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ yaw zeu taˬ (Aˇ deuˆ 11, 12-ahˇ haw)\n11. Tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma aˬ joˆ-ehˇ beu gaˇ-eu nga?\n11 Ka li zaˬ deuˬ Jaˇliꞈ-ahˇ neh, siˬ nya-eu nui ma-ahˇ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ dzaw-euˬ k’awꞈ, gaˇ kawˆ tiˬ jeˬ na-ahˇ noeˬ tsehˆ ngeh, beu gaˇ-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, jiˇ baˬ dawˇ-eu gaˇ kawˆ. Jaˇliꞈ-ahˇ jiˇ baˬ dawˇ-eu heu naˇ yaw bahˬ-a lehˇ maˬ ehˇ taˬ-a. Ehˇ k’awꞈ, aˇ dzehˬ taˬ dawˇ dzeuˇ, taˬ dawˇ yehꞈ lehˇ saˇ tiˇ biꞈ taˬ-euˬ meh. (Dawˬdaˬ 20:1; 1 Tiˆmoˇseˬ 3:8) Heu naˇ Ka li zaˬ tiˬ g’aˬ aˇ dzehˬ-ehˇ maˬ dawˇ dzeuˇ naˇ tiˬ jeˬ shaˇ noeˬ-eu maˬ loˬ-a lehˇ ehˇ mawꞈ-eu nga laˬ? Maˬ. Yawˬ ha-euˬ siˬ nya-eu nui ma bi dawˇ k’awꞈ, aˬ cawˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ ya noeˬ keuˆ nehˬ-eu laꞈ k’oeˇ tehꞈ meh.\n12. Loˇmaˆ 14:21 aˬ dui-ahˇ aˬ cawˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ yaw zeu taˬ ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n12 Pawˇluˆ aˬ dui aˬ cawˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ yaw zeu ya taˬ-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ mˇ mawˇ nehˬ yaꞈ-euˬ nga? Aˬ yawꞈ ehˇ-eu, “Shaˬ jiˇ dzaˬ-eu, jiˇ baˬ dawˇ-eu, yawˬ ha-euˬ cawˬ Ka li zaˬ tiˬ g’aˬ na iˬ baˇ mˇ ni jahˇ-eu, heu loꞈ-ehˇ g’eh-eu deuˬ-ahˇ yahˇ-eu muiˬ meh.” (Loˇmaˆ 14:21) Aˬ dui jiˇ baˬ dawˇ nya k’awꞈ, Ka li zaˬ nui deuˬ-ahˇ nui ma maˬ saˇ-eu jeˬ pyeuꞈ naˇ, aˬ dui nui ma keuˆ-eu laꞈ k’oeˇ maˬ dawˇ ni taˬ-eu ma. Tiˬ poˆ na-aˬ, tsaˬ-eu jeˬ-ahˇ maˬ siˬ nya laˇ mi na-ehˇ jiˇ baˬ dawˇ dzoˆ haw-euˬ mehˇ nmˇ tiˬ g’aˬ na, jiˇ baˬ tiˬ pawꞈ-iˬ maˬ paˇ dawˇ ma lehˇ noeˬ tsehˆ taˬ-euˬ meh. Teu miˇ neh, aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ k’oeˇ ngeh ba loꞈ-ehˇ bi pyeuꞈ k’oꞈ iˇ-eu aˬ geu jeˬ-ahˇ maˬ kaˬ maˬ ya jahˇ-a. (1 Gawˇliˬtu 6:9, 10) Teu loꞈ-ehˇ g’eh-eu mehˇ nmˇ deuˬ aˬ dui-euˬ iˇ kahˇ-ahˇ oe naˇ, aˬ dui aˬ yawꞈ maˬ dawˇ gaˇ keuˆ ni bi dawˇ-eu leh jeh ma loˇ? Aˬ dui toˆ-ehˇ maˬ jahˇ-eu yaw duˬ baw meh.\n13. Tiˆmoˇseˬ aˬ cawˬ deuˬ guiˬ lahˬ dawˬ-ahˇ bi ha geuꞈ-eu g’aˇ duˬ, aˬ cawˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ yaw zeu taˬ-euˬ nga?\n13 Tiˆmoˇseˬ zaˬ guˬ guˬ ngeh, baˆ k’oˆ mehˬ dzaˬ yehˬ-eu heu naˇ, naˇ dui dui k’awꞈ yehˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ toˆ-ehˇ jahˇ-euˬ heu naˇ, baˆ k’oˆ mehˬ dzaˬ yehˬ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ aˇ yeˇ taˬ huiˬ-eu Yuˇdaˆ tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ tsaꞈ gaˬ iˇ-eu lehˇ g’eh-eu miˇ neh meh. Tiˆmoˇseˬ Pawˇluˆ loꞈ-ehˇ duˇ ni aˬ cawˬ nui ma maˬ saˇ ni maˬ jahˇ mawꞈ-a. (G’aˬk’ehˇ 16:3; 1 Gawˇliˬtu 9:19-23) Nawˇ teu neh? Aˬ cawˬ-ahˇ caw ba-euˬ g’aˇ duˬ, yawˬ ha geuꞈ mawꞈ mˇ mawꞈ-eu jeˬ-ahˇ byehˇ nehˬ nya ma loˇ?\nHuiˬ loˆ laˇ-euˬ tsawˇ haˬ bi pyeuꞈ laˇ\n14, 15. (a) Aˬ dui huiˬ loˆ laˇ-euˬ tsawˇ haˬ aˬ joˆ-ehˇ pyeuꞈ nya-eu nga? (b) Huiˬ loˆ laˇ-euˬ Ka li zaˬ deuˬ aˬ cawˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ mˇ nehˬ-eu nga?\n14 Aˬ dui yawˬ g’aˬ na luꞈ “Ka li-euˬ gaˇ kawˆ aˇ dahˬ beh gaˇ tehꞈ-ehˇ aˬ dui dzaw dzaw-ehˇ maˬ paˇ jawˇ ni” aˬ dui ‘huiˬ loˆ laˇ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ loˆ-ehˇ mehˬ hu paw ya dzaw daˆ leꞈ’-eu meh. (Heˬbyehˇ 6:1) Huiˬ loˆ laˇ-euˬ Ka li zaˬ pyeuꞈ-eu heu naˇ, Saˇ kiˇ geuꞈ-eu myahˇ laˇ-euˬ nehˬ-ehˇ maˬ taꞈ-a. Aˬ dui huiˬ loˆ laˇ-eu g’aˇ duˬ, zaˬ siˬ nui gahˇ hawˇ-eu g’oˆ shaw nya-eu jeˬ huiˬ daˆ laˇ ni ya leh jeh-eu meh. Teu miˇ neh, aˬ dui yawˬ nah na luꞈ Jaˇliꞈ ya gui-eu meh. (Ja ceuˬ 1:1-3) Aˬ dui yawˬ nah na luꞈ Jaˇliꞈ ngehˬ-ehˇ gui naˇ ngehˬ-ehˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zahˇ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ g’oˆ shaw dzehˬ laˇ-eu meh.\n15 Ka li zaˬ deuˬ-euˬ g’aˇ duˬ aˇ yeˇ huiˬ dzehˬ dzehˬ-eu zahˇ dawˬ naˇ aˬ geu hmˬ nga? Zahˇ dawˬ teu hmˬ naˇ nui gaˬ pyeuꞈ meh. Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ-euˬ g’aˬ k’ehˇ deuˬ-ahˇ “Naw maꞈ tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ gaˬ-eu jeˬ ahˇ naˇ, naw maꞈ ngaˬ-euˬ zaˬ lahˇ ngaˇ lehˇ tsawˇ haˬ dawˬ tawˆ luꞈ siˬ nya tehꞈ-a” lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Yoˇhaˬ 13:35) Nui gaˬ-ahˇ “Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ-ahˇ taꞈ-eu zahˇ dawˬ” lehˇ kuˇ-eu uˬ taꞈ, “zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ-ahˇ mˇ byah-eu” jeˬ lehˇ jiˇ kuˇ-eu meh. (Yaˬkoˆ 2:8; Loˇmaˆ 13:10) Aˬ dui nui gaˬ aˬ jeˬ miˇ neh aˇ yeˇ huiˬ dui dui-eu nga lehˇ maˬ zahˬ leˇ. Jaˇliꞈ-ahˇ “Miˬyehˇ-aˬ, g’oeˇ-eu gaˬ-eu jeˬ pyeuꞈ-eu meh” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ miˇ neh meh. (1 Yoˇhaˬ 4:9) Miˬyehˇ-euˬ g’aˇ duˬ nui gaˬ heu naˇ, nui noeˬ tehꞈ-ehˇ maˬ pyeuꞈ ni, laꞈ neh mˇ mawˇ-eu meh. Yoˇhaˬ “Miˬyehˇ-aˬ, aˬ yawꞈ-euˬ Zaˬmaˇ tiˬ g’aˬ tehꞈ-ehˇ jawˇ-eu k’awꞈ, Zaˬmaˇ baˬ da neh aˬ dui dehꞈ-eu jeˬ za nya ni miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ k’ehˇ g’eh le-awˇ, aˬ yawꞈ-euˬ g’oeˇ-eu gaˬ-eu jeˬ aˬ dui-ahˇ bi mawˇ laꞈ-euˬ meh” lehˇ boꞈ taˬ-euˬ meh. (1 Yoˇhaˬ 4:9) Teu miˇ neh, aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu Yeˬsuˇ-ahˇ maˬ ehˇ, mehˇ nmˇ deuˬ hawˇ-eu nui deuˬ-ahˇ nui gaˬ mˇ mawˇ ngeh, huiˬ loˆ laˇ-euˬ Ka li zaˬ pyeuꞈ-eu lehˇ bi mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh.—Maꞈtehˬ 22:37-39.\nAˬ dui Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ siˬ nya-awˇ zmˬ nya laˇ ngeh jawˇ, aˬ dui yawˬ ha-euˬ siˬ nya-eu nui ma sheuˬ g’eh-eu jeˬ-ahˇ nui ma taˬ coeˇ dzehˬ laˇ-eu meh (Aˇ deuˆ 16-ahˇ haw)\n16. Huiˬ loˆ laˇ-euˬ Ka li zaˬ ngehˬ-ehˇ pyeuꞈ laˇ naˇ ngehˬ-ehˇ, aˬ dui aˬ jeˬ miˇ neh Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ aˇ poeˬ taˬ baw dzehˬ laˇ-eu nga?\n16 Aˬ dui huiˬ loˆ laˇ-euˬ Ka li zaˬ ngehˬ-ehˇ pyeuꞈ laˇ naˇ ngehˬ-ehˇ, Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ aˇ poeˬ taˬ baw dzehˬ laˇ-eu meh. Zahˇ sahˇ k’oꞈ-aˬ, aˬ yawꞈ gaˇ aˬ yawꞈ zmˬ nya-eu tehꞈ meh. Ehˇ k’awꞈ, Jaˇliꞈ zahˇ naˇ gaˇ kawˆ yaw myaˬ kawˆ-ahˇ zmˬ iˇ nya-eu meh. Yaw jeˬ maˬ jeˬ, zaˬ deuˬ maˬ muiˬ-eu deuˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu heu naˇ, aˇ naˆ ni lehˬ laˇ ca laˇ nya-eu lehˇ maˬ siˬ nya-a. Teu miˇ neh, aˬ da aˬ ma deuˬ zaˬ-ahˇ haw piˇ-eu g’aˇ duˬ, aˬ jeˬ jahˇ nya-awˇ aˬ jeˬ maˬ jahˇ nya-eu lehˇ ya bi jaˆ-eu meh. (1 Gawˇliˬtu 15:33) Ehˇ k’awꞈ zaˬ huiˬ laˇ-awˇ, Jaˇliꞈ zahˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ siˬ nya laˇ naˇ, Jaˇliꞈ zahˇ teu aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ muiˬ-eu cawˬ-ahˇ tseˇ nya ni caw ba nehˬ-eu meh. (1 Gawˇliˬtu 13:11; 14:20-ahˇ gui.) Aˬ dui Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ ngehˬ-ehˇ siˬ nya laˇ-awˇ zmˬ nya laˇ naˇ, aˬ dui yawˬ ha-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ nui ma taˬ coeˇ dzehˬ laˇ-awˇ, aˬ dui gaˇ kawˆ deuˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ maˇ maˇ ni aˬ joˆ-ehˇ bi jahˇ mawꞈ-eu nga lehˇ g’oˆ shaw dzehˬ laˇ-eu meh.\n17. Aˬ dui yaw gahˇ gahˇ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya ni caw ba nehˬ-eu jeˬ jaˆ kuꞈ ma lehˇ, aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ nya-eu nga?\n17 Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ shiˇ-eu jeˬ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya ni caw ba nehˬ-eu jeˬ jaˆ kuꞈ-eu ma. Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ aˬ dui “byah dui nya dui dui-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ-awˇ, yaw muiˬ jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ-ahˇ mˇ nya ni” caw ba nehˬ-eu zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ ahˇ-eu meh. (2 Tiˆmoˇseˬ 3:16, 17) Jaˇliꞈ zahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ nui noeˬ-ahˇ g’oˆ shaw ni caw ba nehˬ-eu nmˇ-aˬ ngeuˇ k’awꞈ, aˬ dui jiˇ gaˇ kawˆ teu-ahˇ leh jeh-awˇ poˆ tseˇ-eu laꞈ k’oeˇ ya g’oˆ shaw-eu meh. (Eˇpeˇsu 5:17) Aˬ dui-ahˇ teu loꞈ-ehˇ jahˇ nya ni caw ba nehˬ-eu g’aˇ duˬ, nui jeˬ-euˬ dawˬ neh keu ka g’awˬ mya ni jaˆ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, G’awˇ-ciˬtaoˬbeuˇ-euˬ paˇ dmˬ deuˬ toeˬ mehˬ-eu jeˬ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ deuˬ-euˬ poˆ tseˇ-eu keu ka, G’awˇ-ciˬtaoˬbeuˇ Laiˇbaˬliˬ, G’awˇ-ciˬtaoˬbeuˇ awˆlai Laiˇbaˬliˬ, JW Laiˇbaˬliˬ ehˆ heu deuˬ pyeuꞈ meh. Aˬ dui keu ka heu deuˬ-ahˇ zmˬ ngeh, yawˬ haˇ yawˬ ha pyehˆ tseˇ-eu jeˬ hawˇ-eu nymˇ jiˇ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ-ahˇ neh, gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu jeˬ za-eu meh.\nYaw muiˬ-ehˇ dzaw taˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma, Miˬyehˇ-euˬ guiˬ lahˬ bi za\n18. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zahˇ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ mˇ caw naˇ, dehꞈ ziˇ laꞈ koeˇ aˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ-eu nga?\n18 Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ zmˬ naˇ, aˬ dui-euˬ dehꞈ ziˇ muiˬ daˆ laˇ dui dui-eu meh. Ja ceuˬ 119:97-100-ahˇ ehˇ-eu, “Nawˬ-euˬ zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ-ahˇ ngaˇ aˇ naˆ ni gaˬ-eu nga. Nah ga-ehˇ zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ-ahˇ shaˇ noeˬ luꞈ-eu ma. Nawˬ-euˬ zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ ngaˬ nehˬ-ehˇ aˬ myah luꞈ jaˆ-awˇ, ngaˬ-ahˇ muiˇ-eu deuˬ naˆ maˬ tseˇ tsawˇ gahˇ bi ahˇ laꞈ-eu meh. Nawˇ mehˬ nehˬ tsoˆ nehˬ laꞈ-euˬ dawˬ-ahˇ ngaˇ shaˇ sawˇ geuꞈ-eu miˇ neh, ngaˬ-ahˇ mehˬ-eu tsoˆ-eu deuˬ naˆ maˬ tseˇ ngaˇ noeˬ siˬ noeˬ mawˇ nya-eu ma. Nawˬ-euˬ zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ-ahˇ ngaˇ naˇ haˬ geuꞈ-eu miˇ neh, tsawˇ mawˬ deuˬ naˆ maˬ tseˇ ngaˇ zaˬ siˬ nui gahˇ byah-eu ma.” Aˬ dui Miˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ naꞈ suiˇ ni shaˇ noeˬ ngeh, nui gahˇ hawˇ-eu noeˬ siˬ noeˬ mawˇ nya-eu jeˬ ahˇ-eu lehˇ mˇ doˆ laꞈ nya dzehˬ laˇ-eu meh. K’oeˇ naˇ, aˬ dui Miˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ neh aˬ dui-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ bi dzaw ngeh, “aˬ dui tsawˇ k’aˆ k’aˆ laˇ-awˇ Ka li byah-eu loꞈ-ehˇ aˬ dui k’awꞈ byah laˇ”-eu meh.—Eˇpeˇsu 4:13.\nZahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ heu naˇ, mˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ hawˇ-eu maˬ mˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ-ahˇ maˆ jawˆ ni ehˇ nehˬ taˬ-euˬ dawˬ pyeuꞈ meh.\nJaˇliꞈ zahˇ heu naˇ, gaˇ kahˇ dahˇ-eu jeˬ, maˬ ngeuˇ naˇ zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ-euˬ naˇ k’ah paw jaˆ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ dui zahˇ dawˬ k’oꞈ dawˬ-euˬ naˇ k’ah jaˆ-eu Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ siˬ nya laˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ jeˬ miˇ neh zahˇ dawˬ biꞈ-euˬ nga lehˇ g’oˆ shaw laˇ-eu meh. Nyaˆ taˬ tiˬ jeˬ lehˇ paˇ ya ehˇ naˇ, aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ nui noeˬ-ahˇ leh jeh-awˇ g’oˆ shaw gaˇ ehˇ-eu meh


Dawˬ caˇ 37—Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ nui ma g’awˇ mawˇ dawˬ tawˆ luꞈ mˇ | Ka li zaˬ-euˬ dawˬ caˇ\nREAD IN Acholi Afrikaans Akha Albanian Altai American Sign Language Amharic Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Fon French Fulfulde (Cameroon) Ga Georgian German Ghomálá’ Gokana Greek Guarani Gun Haitian Creole Hausa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Iban Ibinda Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kabuverdianu Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Medumba Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Nepali Ngabere Ngangela Ngiemboon Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Rarotongan Romanian Ronga Runyankore Russian Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swedish Tagalog Tahitian Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Wallisian Wayuunaiki Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yoruba Zapotec (Isthmus) Zulu\nDawˬ caˇ 37\nYeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ nui ma g’awˇ mawˇ dawˬ tawˆ luꞈ mˇ\n1. Yawˬ jeˬ na-ahˇ uˆ lahˇ Yeˬhawˇbaˬ.\nNawˇ tiˬ g’aˬ ahˇ tehꞈ-ehˇ gaˬ-awˇ caw teh ma.\nUˬ duˬ tahˬ jeˬ-ahˇ nawˇ tehꞈ-ehˇ za geuˇ.\nNgaˬ euˬ Miˬyehˇ nawˬ-euˬ gaˇ myah luꞈ mˇ.\nZahˇ dawˬ mˇ caw saˇ jaˇ ziꞈ laꞈ k’oeˇ.\nNawˇ mehˬ eu dawˬ ngaˇ zawˇ ma-ehˇ gaˬ.\nNgaˬ euˬ nui ma g’awˇ mawˇ dawˬ tawˆ\nuˬ duˬ tahˬ jeˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ za geuˇ.\n2. Beh taˬ jeˬ Aˬda ahˇ ciˬ huiˬ.\nAˬ guiˇ ba la nawˬ-euˬ yaw shehꞈ tsaꞈ gaˬ.\nSaˇ jaˇ bi ziꞈ laꞈ teu deuˬ loꞈ-ehˇ.\nNawˬ euˬ tsawˇ myahˇ leh jeh-awˇ ngaˇ tsaꞈ gaˬ.\nGaˇ heu mˇ ma ngaˬ-euˬ dehꞈ ziˇ lawˇ ma.\nEhˇ taˬ gaˇ ngaˇ mˇ keuˆ nya ni.\n(Mehˬ. 6:15; Ceuˬ. 40:8; 113:1-3; Tsoˆ. 5:4; Yoˇ 4:34-ahˇ haw.)\nYeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ nui ma g’awˇ mawˇ dawˬ tawˆ luꞈ mˇ (Dawˬ caˇ 37)