“Tunangangane mu bienzedi ne mu bulelela”—1 Yone 3:18 | Tshia kulonga\nBALA MU Afrikaans Albanais Allemand Amharique Amis Anglais Arabe Arménien Aymara Azéri Azéri (cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Birman Boulou Bulgare Catalan Cebuano Chichewa Chinois cantonais (mupepeja) Chinois cantonais (traditionnel) Chinois mandarin (mupepeja) Chinois mandarin (traditionnel) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chol Coréen Croate Créole (Haïti) Dangme Danois Digor Douala Edo Efik Espagnol Estonien Fidjien Finnois Fon Français Ga Garifuna Goun Grec Guarani Gujarati Géorgien Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri motu Hongrois Hébreu Ibanag Igbo Iloko Indonésien Islandais Isoko Italien Japonais Jula Kabye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kurde kurmanji Kurde kurmanji (Caucase) Kurde kurmanji (cyrillique) Kwangali Kwanyama Letton Lingala Lituanien Luganda Lunda Luo Luvale Macédonien Malay Malayalam Malgache Mam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mazatèque (Huautla) Mbunda Mingrélien Mixe Mongol Mooré Motu Muakulu wa tumama wa bena Allemagne Muakulu wa tumama wa bena Amérique Muakulu wa tumama wa bena Angola Muakulu wa tumama wa bena Argentine Muakulu wa tumama wa bena Australie Muakulu wa tumama wa bena Bolivie Muakulu wa tumama wa bena Brésil Muakulu wa tumama wa bena Chili Muakulu wa tumama wa bena Chine Muakulu wa tumama wa bena Colombie Muakulu wa tumama wa bena Corée Muakulu wa tumama wa bena Espagne Muakulu wa tumama wa bena Finlande Muakulu wa tumama wa bena France Muakulu wa tumama wa bena Grande-Bretagne Muakulu wa tumama wa bena Hongrie Muakulu wa tumama wa bena Inde Muakulu wa tumama wa bena Indonésie Muakulu wa tumama wa bena Italie Muakulu wa tumama wa bena Japon Muakulu wa tumama wa bena Malawi Muakulu wa tumama wa bena Mexique Muakulu wa tumama wa bena Paraguay Muakulu wa tumama wa bena Philippines Muakulu wa tumama wa bena Pologne Muakulu wa tumama wa bena Portugal Muakulu wa tumama wa bena Pérou Muakulu wa tumama wa bena Québec Muakulu wa tumama wa bena Roumanie Muakulu wa tumama wa bena Russie Muakulu wa tumama wa bena République Tchèque Muakulu wa tumama wa bena Slovaquie Muakulu wa tumama wa bena Vénézuéla Muakulu wa tumama wa bena Zimbabwe Muakulu wa tumama wa bena cuba Muakulu wa tumama wa bena Équateur Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nord wa Puebla) Nahuatl (central) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ngabere Norvégien Nyanja Nzema Néerlandais Népali Okpe Oromo Ossète Otètèla Ouzbek Pangasinan Papiamento (Curaçao) Pendjabi Persan Pidgin (Cameroun) Pidgin (Nigéria) Pidgin salomonien Polonais Ponape Portugais Quechua (Ancash) Quechua (Bolivie) Roumain Russe Samoan Sango Sepedi Serbe Serbe (romain) Sesotho (Afrique du Sud) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Sidama Silozi Singhalais Slovaque Slovène Sranan tongo Suédois Swahili Swahili (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajiki Tamoul Tatar Tchouvache Tchèque Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok pisin Tongien Totonaque Tshibemba Tshiluba Tsonga Turc Turkmène Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Télougou Tétoum Dili Ukrainien Urhobo Vietnamien Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Yoruba Zandé Zapotèque (isthme) Zoulou cakchiquel wa ku Ouest Éwé\n“Katuena ne bua kunangangana anu ne mêyi anyi ne mukana patupu, kadi tunangangane mu bienzedi ne mu bulelela.”—1 YONE 3:18.\nMISAMBU: 106, 100\nUDI MUA KUVULUKA ANYI?\nMmushindu kayi wa dinanga udi mutambe mikuabu?\n“Dinanga didi kadiyi ne lubombo” ndinanga dia mushindu kayi?\nNtshinyi tshidi mua kutujadikila ne: dinanga dietu ndilelela?\n1. Mmushindu kayi wa dinanga udi mupite mikuabu? Bua tshinyi bidi nanku? (Tangila tshimfuanyi tshia ntuadijilu tshia tshiena-bualu.)\nDINANGA didi dimanyine pa mikenji miakane (agape) ndipa dia kudi Yehowa. Ndifumine kudiye. (1 Yone 4:7) Dinanga edi ke didi dipite mishindu mikuabu ya dinanga. Nansha mudidi dikongoloja dinanga dikole dia buwetu ne dinanga ditudi tumvua bua muntu kampanda, ditu dimuenekela tshia kumpala ku malu mimpe atudi tuenza bua diakalenga dia bantu bakuabu. Bilondeshile mukanda kampanda, dinanga edi (agape) “ditu dimuenekela anu ku bienzedi biadi.” Patudi tuleja bantu dinanga didi kadiyi bua diakalenga dietu anyi padibu batulejadi, nsombelu wetu udi ulua muimpe ne wa disanka ne muikale ne tshipatshila.\n2, 3. Mmunyi mudi Yehowa muleje bantu dinanga divua kadiyi bua diakalenga diende?\n2 Yehowa wakaleja mutuye munange bantu kumpala mene kua kufukaye Adama ne Eva. Wakafuka buloba bua buikale muaba wa bantu kusombela kashidi ne kuikalabu ne disanka dia bungi mu nsombelu wabu. Yehowa uvua muenze nunku anu bua diakalenga dietu, ki mbua diende yeye to. Wakaleja kabidi dinanga edi pavuaye mubeneshe bana bende ba pa buloba pa kubapesha diakalenga dia kusomba kashidi mu Mparadizu uvuaye mubalongoluele.\n3 Adama ne Eva bamane kutombokela Nzambi, Yehowa wakaleja bantu dinanga divua kadiyi bua diakalenga diende. Wakalongolola bua kufila mulambu bua ndelanganyi ya bantomboji babidi aba, mujadike ne: bamue ba kudibu nebamunange pabu. (Gen. 3:15; 1 Yone 4:10) Bulelela, katshia anu pavua Yehowa mulaye Musungidi uvua ne bua kulua, wakamona anu bu ne: ukavua mufile mulambu au. Nunku bidimu bitue ku 4000 pashishe, Yehowa wakalambula Muanende umuepele mulela bua bantu bonso ba pa buloba, nansha muvua bualu ebu bumulombe bua kudienzejaye bikole. (Yone 3:16) Tudi ne dianyisha dia bungi bua mudi Yehowa mutunange mushindu eu!\n4. Ntshinyi tshidi tshileja ne: bantu bapange bupuangane badi mua kuleja dinanga didi kadiyi bua diakalenga diabu?\n4 Tudi petu mua kuleja dinanga dia nunku bualu Nzambi mmutufuke mu tshimfuanyi tshiende. Mpekatu utudi bapiane utu wenza bua bitukolele bua kuleja dinanga, kadi ki mmumbushe bukole butudi nabu bua kuleja dinanga edi to. Abele wakaleja muvuaye munange Nzambi pakamulambulaye bintu biende bitambe buimpe ne muoyo mujima. (Gen. 4:3, 4) Noa wakaleja muvuaye munange bantu bua diakalenga diabu pavuaye muyishe mukenji wa Nzambi munkatshi mua bidimu makumi a bungi nansha muvuabu kabayi bawitaba. (2 Pet. 2:5) Abalahama wakateka dinanga divuaye nadi bua Nzambi kumpala kua majinga ende pavuabu bamulombe bua kulambula muanende Izaka. (Yak. 2:21) Anu bu bantu ba lulamatu abu, tudi petu basue kuleja dinanga nansha mutudi tutuilangana ne ntatu.\nDINANGA DILELELA NE DINANGA DIA DISHIMA\n5. Mmu mishindu kayi mutudi mua kuleja dinanga dilelela?\n5 Bible udi uleja ne: dinanga dilelela kadiena dimuenekela ‘anu mu mêyi anyi ne mukana patupu, kadi mu bienzedi ne mu bulelela.’ (1 Yone 3:18) Abi bidiku biumvuija ne: katuena mua kuambila muntu mutudi bamunange anyi? Kabiena nanku to. (1 Tes. 4:18) Kadi bidi biumvuija ne: dinanga dietu kadiena ne bua kuikala anu dia mukana to, nangananga padibi bikengela kuenza bualu kampanda. Tshilejilu, padi muena Kristo netu mupangile bintu bia mushinga bu mudi biakudia ne bilamba, kena anu dijinga ne mêyi etu mimpe to. (Yak. 2:15, 16) Bia muomumue, dinanga ditudi banange Yehowa ne bantu netu didi ditusaka bua kulomba Nzambi bua ‘atume bena mudimu mu mudimu wa dinowa’ ne didi ditusaka kabidi bua kuyisha bikole.—Mat. 9:38.\n6, 7. a) Dinanga “didi kadiyi ne lubombo” ndinanga dia mushindu kayi? b) Mbimue bilejilu kayi bia bantu bavua ne dinanga dia dishima?\n6 Mupostolo Yone wakafunda ne: tudi ne bua kunangangana “mu bienzedi ne mu bulelela.” Nunku dinanga dietu didi ne bua kuikala “kadiyi ne lubombo.” (Lomo 12:9; 2 Kol. 6:6) Ebi bidi biumvuija ne: katuena mua kuleja dinanga dilelela eku bikale tshintu tshikuabu munda, bienze anu bu badi bavuale buadi anyi tshifuebe to. Tudi mua kudiebeja ne: ‘Dinanga didi ne lubombo ndinanga anyi?’ Ki ndinanga menemene to, ntshidingishilu patupu.\n7 Tukonkonone bimue bilejilu bia dinanga dia dishima. Mu budimu bua Edene, Satana wakadileja bu uvua ukeba diakalenga dia Eva, kadi bienzedi biende bivua bia budinangi ne bia lubombo. (Gen. 3:4, 5) Mu matuku a Davidi, Ahitofele wakaleja muvua bulunda buende ne mukalenge buikale bua dishima. Ahitofele wakalua muena tshitungu pakamonaye ne: uvua mua kupeta bintu. (2 Sam. 15:31) Bia muomumue lelu, batontolodi ne bantu bakuabu badi bakebesha matapuluka mu tshisumbu batu benza mudimu ne “miyuki ya lubombo ne mêyi a kulabidilangana nawu” bua bamueneke bu badi ne dinanga, kadi tshipatshila tshiabu tshilelela tshikale tshia kudikebela masanka abu.—Lomo 16:17, 18.\n8. Ndukonko kayi lutudi ne bua kudiela?\n8 Dinanga dia lubombo ditu nangananga difuishishangana bundu, bualu ndinanga dia tshidingishilu didi dikeba diakalenga diadi bishilangane ne dinanga dia Nzambi. Lubombo lua nunku ludi mua kushimakaja bantu, kadi ki n’Yehowa to. Bushuwa, Yezu wakamba ne: nebanyoke bena lubombo bonso “bikole menemene.” (Mat. 24:51) Eyowa, batendeledi ba Yehowa kabena ne bua kuikala ne dinanga dia lubombo to. Nunku, mbimpe tudiebeje ne: ‘Ntuku ndeja bantu dinanga dilelela misangu yonso anyi, peshi dinanga dianyi ndia tshidingishilu didi dikeba anu diakalenga diadi?’ Tukonkononayi mishindu tshitema itudi mua kudienzeja bua kuleja dinanga didi “kadiyi ne lubombo.”\nMUTUDI MUA KULEJA DINANGA “MU BIENZEDI NE MU BULELELA”\n9. Dinanga dilelela neditusake bua kuenza tshinyi?\n9 Ikala ne disanka dia kuambuluishangana nansha muntu kayi mumone tshiudi wenza. Tudi ne bua kuitaba bua kuenzela bena Kristo netu malu ne dinanga “mu musokoko,” anyi padi bantu kabayi batumone, bikalaku mushindu. (Bala Matayi 6:1-4.) Ananiya ne Sapila kabakenza nanku to. Bu muvuabu basue bua bantu bamanye ne: bavua bafile bintu, bakela kalele ne dikamakama dionso bua bivuabu bafile, nunku bakabanyoka bua lubombo luabu. (Bien. 5:1-10) Kadi, dinanga dilelela didi ditusaka bua kuikala ne disanka dia kuambuluisha bena Kristo netu katuyi tuela mbila anyi tujinga bua batumanye to. Tshilejilu, bana betu batu bambuluisha bena mu Kasumbu Kaludiki bua kulongolola biakudia bia mu nyuma batu benza mudimu eu bantu kabayi bamanye, kabayi bakoka ntema ya bantu kudibu anyi bambila bantu mudimu kampanda uvuabu benze to.\n10. Mmunyi mutudi mua kuikala ba kumpala mu dipesha bakuabu bunême?\n10 Ikala wa kumpala mu dipesha bakuabu bunême. (Bala Lomo 12:10.) Yezu mmutushile tshilejilu tshia kupesha bakuabu bunême pavuaye muenze midimu mishadile bikole. (Yone 13:3-5, 12-15) Bidi mua kutulomba bua kudienzeja bikole bua kuikala ne budipuekeshi bua kupesha bakuabu bunême mushindu eu. Nansha bapostolo ba Yezu bakumvua bimpe menemene malu avua Yezu wenza anu pakapetabu nyuma muimpe. (Yone 13:7) Tudi mua kuleja bakuabu bunême patudi katuyi tudiangata ne mushinga wa bungi bua tulasa tutudi balonge, bua bintu bia ku mubidi bitudi nabi, anyi bua majitu atudi nawu mu bulongolodi bua Yehowa. (Lomo 12:3) Pamutu pa kumvua mukawu padibu batumbisha muntu kampanda, tudi ne bua kusanka nansha tuetu tuela meji ne: tudi bakumbanyine kupeshibua petu bunême anu bu yeye.\n11. Bua tshinyi tudi ne bua kuela bantu kalumbandi ne muoyo mujima?\n11 Ela bena Kristo nebe kalumbandi ne muoyo mujima. Tudi ne bua kukeba mpunga ya kuela bantu kalumbandi bualu kuenza nunku kudi “kukolesha bakuabu.” (Ef. 4:29) Kadi tudi ne bua kubelaku ne muoyo mujima. Tuetu katuyi benze nanku, netuikale mu bulelela tubalabidila anyi tuepuka bujitu buetu bua kufila mibelu idi ikengela. (Nsu. 29:5) Kuela muntu kalumbandi, kadi ku luseke tumupepeja ndubombo. Mupostolo Paulo wakepuka buteyi ebu ne kushiyaye tshilejilu tshimpe tshia kuleja bantu dinanga dilelela mu mushindu uvuaye ubela kalumbandi. Tshilejilu, wakela bena Kristo ba mu Kolinto kalumbandi ne muoyo mujima bua amue malu avuabu benza. (1 Kol. 11:2) Kadi pavua bienzedi biabu kabiyi bikumbanyine kubela kalumbandi, wakabumvuija patoke ne bulenga buonso tshivuaye kayi mubelelaku.—1 Kol. 11:20-22.\nKupesha bana betu badi dijinga ne diambuluisha bintu ngumue mushindu utudi tuleja mutudi ne dinanga ne tuakidila benyi (Tangila tshikoso tshia 12)\n12. Mmunyi mutudi mua kulejangana dinanga dilelela patudi tuakidila benyi?\n12 Ikala muakididi wa benyi. Yehowa udi utulomba bua kuikala kupesha bena Kristo netu bintu. (Bala 1 Yone 3:17.) Kadi tudi ne bua kuenza nunku ne meji mimpe, kabiyi bua diakalenga dietu to. Tudi ne bua kudiebeja ne: ‘Ntu ngakidila nangananga balunda banyi, bantu badi bamanyike bikole anyi bantu badi mua kungenzela panyi bualu kampanda buimpe anyi? Peshi ntu ngakidila anu bena Kristo nanyi bandi tshiyi mumanye anyi badi kabayi mua kumpesha panyi tshintu anyi?’ (Luka 14:12-14) Fuanyikijabi ne: muena Kristo nebe udi dijinga ne diambuluisha bua muvua malu avuaye mulongolole kayi makumbane anyi ki mmukuele tuasakidila bua muudi mumuakidile. Mu nsombelu ya nunku, tudi ne bua kutumikila mubelu eu: “Nuikale nuakidilangana kanuyi ne manunganyi.” (1 Pet. 4:9) Wewe mutumikile mubelu eu, neupete disanka didi difumina ku dipeshangana bintu ne meji mimpe bu difutu.—Bien. 20:35.\n13. a) Ndîba kayi didibi nangananga bikole bua kuambuluisha aba badi batekete? b) Mmalu kayi masunguluke atudi mua kuenza bua kuambuluisha aba badi batekete?\n13 Ambuluisha badi batekete. Mukenji wa mu Bible wa ‘kuambuluisha badi batekete ne kuikala ne lutulu kudi bantu bonso’ udi mua kututeta bua kumanya ni tudi ne dinanga dilelela. (1 Tes. 5:14) Nansha mudi bena Kristo ba bungi badi batekete balua kukola mu ditabuja pashishe, bakuabu batu dijinga ne kubaleja lutulu ne kutungunuka ne kubambuluisha. Abi bidi bilomba kubakolesha ne ngenyi ya mu Bible, kuyisha nabu, anyi kukeba dîba dia kubateleja. Bualu bukuabu, pamutu pa kuela meji anu ne: muanetu wa balume anyi wa bakaji kampanda “mmukole” anyi ne: udi ne “butekete,” tudi ne bua kumanya ne: tuetu bonso tutu ne malu atutu tukokesha bua kuenza anyi ne matekete kampanda. Nansha mupostolo Paulo uvua mumanye matekete avuaye nawu. (2 Kol. 12:9, 10) Nunku, tuetu bonso tudi mua kupeta diambuluisha kudi bena Kristo netu.\n14. Mmu mushindu kayi mutudi mua kulama ditalala ne bena Kristo netu?\n14 Keba ditalala. Tudi tuenza tshionso tshitudi mua kuenza bua kuikala mu ditalala ne bena Kristo netu, nansha tuetu tumona ne: mbatumvue bibi anyi mbatuenzele malu mu mushindu mubi. (Bala Lomo 12:17, 18.) Tuetu banyingalaje muntu, mbimpe tumulombe luse, kadi tudi ne bua kumulombalu ne muoyo mujima. Tshilejilu, pamutu pa kuamba ne: “Ndi ngumvua bibi bua mushindu uuvua munyingalale,” udi mua kuitaba tshilema tshiebe, kuamba ne: “Mfuilaku luse bua muvua tshimvua muambe tshikunyingalaje.” Ditalala ditu nangananga ne mushinga mu dibaka. Mulume ne mukajende kabena mua kuleja bu badi banangangane padibu munkatshi mua bantu kadi kujilangana, kutapangana ku mêyi, anyi kulengangana bianza pambidi ne tshikisu padibu pa nkayabu to.\n15. Ntshinyi tshitudi mua kuenza bua kuleja ne: tudi mu bulelela bafuile muntu luse?\n15 Ikala ufuilangana luse ne muoyo mujima. Tudi tufuila muntu udi mutuenzele bibi luse patudi tumubuikidila ne tubenga kumulamina munda. Tuetu ‘tulekelelangana bilema mu dinanga, tudienzeja ne muoyo umue bua kulama buobumue bua kudi nyuma mu tshisuikidi tshia ditalala,’ tudi mua kufuila bantu badi pamuapa kabayi bamanye ne: mbatunyingalaje luse ne muoyo mujima. (Ef. 4:2, 3) Bua luse luetu kuikalalu lulelela, tudi ne bua kukanda meji etu bua kubenga ‘kubalulula malu mabi adibu batuenzela.’ (1 Kol. 13:4, 5) Tuetu balamine muena Kristo netu munda, tudi mua kunyanga malanda etu nende ne malanda etu ne Yehowa bua kashidi. (Mat. 6:14, 15) Tudi kabidi mua kuleja mutudi tufuilangana luse ne muoyo mujima patudi tusambila bua bantu badi batuenzela malu mabi.—Luka 6:27, 28.\n16. Mmunyi mutudi mua kumona majitu atudi nawu mu bulongolodi bua Yehowa?\n16 Kukebi anu diakalenga diebe to. Tuetu bapete majitu mu bulongolodi bua Yehowa, tudi ne bua kuamona bu mpunga wa kuleja mutudi ne dinanga dilelela patudi ‘katuyi tukeba anu diakalenga dietu nkayetu, kadi tukeba dia bakuabu.’ (1 Kol. 10:24) Tshilejilu, mu mpuilu yetu ne mu mpungilu, bana betu batu bakidilangana batu bafika muaba wa mpungilu kumpala kua bantu bakuabu kufikabu. Pamutu pa kumonabu mudimu wabu eu bu mpunga wa kukebabu miaba mimpe ya bobu ne bena mu mêku abu kusomba, ba bungi ba kudibu batu basungula bua kusomba miaba itu imueneka bu mishadile mu tshitupa tshidibu benzela mudimu. Padibu benza nunku, badi baleja mudibu ne dinanga didi kadiyi didikebela diakalenga diadi. Mmunyi muudi mua kuidikija tshilejilu tshiabu tshimpe?\n17. Dinanga dilelela didi disaka muntu udi muenze mpekatu munene bua kuenza tshinyi?\n17 Tonda ne lekela kuenza mpekatu mu musokoko. Bamue bena Kristo badi benze mpekatu munene batu bajinga kumusokoka bua kubenga kupuekeshibua milongo anyi kuela bantu bakuabu mâyi ku makasa. (Nsu. 28:13) Kadi kuenza nunku kakuena kuleja mutudi ne dinanga to, bualu kudi kuenzela muenji wa mpekatu ne bantu bakuabu bibi. Kudi mua kupangisha nyuma wa Nzambi bua kuenzaye mudimu ne kunyanga ditalala dia tshisumbu tshijima. (Ef. 4:30) Dinanga dilelela ditu disaka bena Kristo badi benze mpekatu minene bua kuambila bakulu bua babapeshe diambuluisha didi dikengedibua.—Yak. 5:14, 15.\n18. Dinanga dilelela didi ne mushinga kayi?\n18 Dinanga ke ngikadilu udi mutambe mikuabu yonso. (1 Kol. 13:13) Didi dileja mutudi bayidi ba Yezu ne bidikiji ba Yehowa, Mpokolo wa dinanga. (Ef. 5:1, 2) Paulo wakafunda ne: meme “tshiyi ne dinanga, ndi tshianana.” (1 Kol. 13:2) Tutungunukayi ne kuleja dinanga dietu mu “bienzedi ne mu bulelela,” kadi ki nganu “mu mêyi” to.