ಮಂಗಳೂರು (ಕುಡಲ) ಪೇಂಟೆದ ಉರ್ವಾ - ಬೋಳೂರು ಇನ್ಪಿನ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಗುರುಪುರ ತುದೆ  ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ದ್  ತೆಂಕಾಯಿ ದಿಕ್ಕುಗ್ ತಿರುಗುನ ಕೋಂಟುಡು ಎಲ್ಯ ಕೋಟೆದಂಚಿನ  ಒಂಜಿ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ರಚನೆ ಉಂಡು. ಉಂದು ಸುಲ್ತಾನ ಬತ್ತೇರಿ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಡ್ ಇತ್ತಿನ ಕಾರಣ ಕುಡಲ-ಉರ್ವದ ಈ ಭಾಗೊಗು ಸುಲ್ತಾನ ಬತ್ತೇರಿ ಪಂದ್ ಜನಕುಲು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿನ್ ಮೈಸೂರು/ಶ್ರೀರಂಗ ಪಟ್ಟಣದ ಅರಸು/ಸುಲ್ತಾನೆ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಕಟ್ ದಿನಿಪ ಪನ್ಪಿನ ಚರಿತ್ರೆ ಉಂಡು.

ಪುದರ್‌ತ ಅರ್ಥೊ
"ಬತ್ತೇರಿ" ಇನ್ಪಿನವು ಇಂಗ್ಲಿಷಿದ ಬ್ಯಾಟರಿ (Battery) ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ಧದ ಅನುಕರಣೆ. ಅಂಚಾದ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಇಜಿಂಡ ಬತ್ತೆರಿ ಪನ್ನಗ ಯುದ್ದೊಗು ಬೋಡಾಯಿನ  ಮರ್ದುಗುಂಡುಲೆನ್ ಫಿರಂಗಿಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್ ದೀಪಿನ ಕೋಟೆ/ಜಾಗೆ.

ಬತ್ತೇರಿದ ಜಾಗ್
ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತೇರಿ ಉಂದು ಕುಡ್ಲ್ ಪೇಂಟೆರ್ದ್  ೪ ಕಿಮಿ ದೂರ ಉಪ್ಪುನ ಬೋಳೂರು ಪನ್ಪಿನ ಗ್ರಾಮಡ್ ಉಂಡು. ಕುಡ್ಲಡ್ ೧೬ ನಂಬ್ರದ ಬಸ್ ಈ ಊರುಗ್ ಪೋಪುಂಡ್. ಬತೇರಿ ಪಂಡ ಪಿರಂಗಿ ದೀಪುನ ಜಾಗ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಕಾಪು ಗೋಪುರಲಾ ಆದುಂಡು. ಗುರುಪುರ ಸುದೆ ಪರತ್‍ದ್ ಕಡಲ್ ಸೇರುನ ಸಾದಿಡ್ ಈ ಬತೇರಿ ಉಂಡು. ಕುಡ್ಲಡ್ ತೂಪಿನಂಚಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಉಂದುಲ ಒಂಜಿ.

ಇತಿಹಾಸೊ
ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ ಮೈಸೂರ್ದ ರಾಜೆ ಆದಿತ್ತಿನ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನೆರ್ ೧೭೮೪ ಕುಡ್ಲಡ್ ಕಟ್ಟಾದಿನ ಕೋಟೆ. ಉನ್ದೆನ್ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನೆರ್ ಸೈಪಿನ ೧೫ವರ್ಸೊರ್ದ್ ದುಂಬು ಕಟ್ಟಾದಿತ್ತೆರ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ತೂಪಿ ಗೋಪುರಲ ಅಂದ್ ನೆನ್ನ ಮಿತ್ತ್ ಉಂತುಂದ್ ತೂಂಡ ಒಂಜಿ ಪುಡೆಟ್ ಕುಡ್ಲ ಊರುತ ಪೊರ್ಲು ತೂಂಡ ಕುಡೊಂಜಿ ಪುಡೆಟ್ ಕಡಲ್ ತೂಜುಂಡು.

ಈ ಕೋಟೆದ ಗೋಡೆಲೆನ್ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನೆರ್ ದ್ವಂಸ ಮಲ್ತಿನ ಇಂಗ್ರೋಜೆದ ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಡ್ ಕಟ್ಡಾದಿನಿ. ಈ ಕೋಟೆನ್ ಕಟ್ಟಾವರೆ ಕಾರಣ ಯುದ‍್ಧ ಕಪಲ್ನ್ ತಡೆ ಕಟ್ಟರೆ. ಈ ಕೋಟೆದ ತಿರ್ತ್ ೧ ಸುರಂಗ ಉಂಡು. ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಕಡಲ್ ಸಾದಿ ಆದ್ ಬನ್ನಗ ಸೈನಿಕೆರ್ ಈ ಕೋಟೆದ ಉಲೈ ಕುಲ್ದ್ ಬೊಂಬ್ ಪಾರ್ದ ಅಗ್ಲೆನ್ ತಡೆ ಕಟ್ಟೊಂದ್ ಇತ್ತೆರ್.ಈ ಕೋಟೆದ ಮಿತ್ತ್ ಉಂತ್ಂಡ ನಮಕ್ ಅರಬಿ ಸಮುದ್ರದ  ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲುದ ನೋಟ ತಿಕ್ಕುಂಡು.

ಪೋಪಿನ ಸಾದಿ
ಕುಡ್ಲ್ (ಮಂಗಳೂರು) ಪೊಪುನ ಎಂಚಂದ್ ಯೋಚನೆ ಮಲ್ಪುವರಾ?.ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರ್ದ್ ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿಗ್ ಬಸ್ಸು ಪೊಪೊಂಡು. ಲಾಲಭಾಗ್ಡ್ತ್ ಉಂತ್ತ್ಂಟಾ  ೩೧ ನಂಬರ್ತ್ತಾ ಬಸ್ಸು ಉರ್ವ ಮಾರ್ಕೇಟ್ ರೂಟ್ ಆತ್ ಪೊಪುಂಡ್. ಈರ್  ಉರ್ವ ಮಾರ್ಕೇಟ್  ತಳಪ್ಪ  ಜತ್ತ್  ರಿಕ್ಷಾ ಮಾಲ್ತ್ ಪೊಲಿ.

ಕಾರು,ಬೈಕ್  ವಾಹನೊಲೆಡ್, ಸ್ವಂತ ವಾಹನೊಲೆಡ್   ಪೋಪಿನಕಲು, ಕುಡಲದ ಮಂಗಳಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಕೈತಲ್ದ  ಲೇಡಿ ಹಿಲ್ ವೃತ್ತೊಡು  ಪಡ್ಡಾಯಿಗ್ ಉರ್ವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆದ ರಸ್ತೆಗ್ ವಾಹನ ತಿರುಗಾಲೆ. ಆ  ರಸ್ತೆ ಉರ್ವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಡ್  ಸೀದಾ  ದುಂಬು  ಪಡ್ಡಾಯಿದ ರಸ್ತೆಡ್  ಪೋಯರ್ಡ  ತುದೆ ಬರಿಕ್ ಪೋದ್ ಮುಟ್ಟುಂಡು. ತುದೆ ಬರಿಟ್ ವಾಯುವ್ಯ  ಮೂಲೆಡ್ ಸುಲ್ತಾನ್  ಬತ್ತೇರಿದ  ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಾಸ್ತು ತೋಜುಂಡು.

ಬತ್ತೇರಿದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ - ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಹತ್ವೊ
ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ ಈ ಬತ್ತೇರಿನ್ ೧೭೮೪ ಇಸವಿಡು  ಕಟಿದಿನಿ ಇಂಗ್ಲೀಷರೆನ ವಿರುದ್ಧ ಪೊರುಂಬರೆ, ಕಾದೆರೆ. ಅಂಚಾದ್,  ಈ ಸುಲ್ತಾನ ಬತ್ತೇರಿ  ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಆಧಿಪತ್ಯ ಕುಡಲ ಬಂದರುಗು ಕಡಲ ಪೇಂಟೆಗ್ ಬರಿಯರೆ ಬಲ್ಲಿ ಇನ್ಪಿನ ಇರಾದೆಗ್ ಕಟಿದಿನ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ರಚನೆ ಆದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. 

ಉಂದೆತ, ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಹತ್ವ ದಾನೆ ಇನ್ನಗ, ಈ  ಬತ್ತೇರಿನ್ ಕಟಿಯಿನ ಕಾಲೊಡು, ಪದಿನೆಣ್ಮನೆ  ಶತಮಾನದ ಕಡೆ (೧೭೮೪) ಮುಟ್ಟ, ಗುರುಪುರ ತುದೆ ಬೊಕ್ಕಪಟ್ಟಣದ ಎದುರು, ತಣ್ಣೀರುಬಾವಿದ ಕೈತಲ್ ಅರಬಿ ಕಡಲು ಸೇರೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್.  ಅದಗದ ಕುಡಲದ ಬಂದರ್ ಬೊಕ ಪಟ್ಟಣದ ಕೈತಲ್  ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಸುಲ್ತಾನೆರ್ ಕಟಿಯಿನ ಬತ್ತೇರಿದ ಉದ್ದೇಶ,  ಫಿರಂಗಿ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಈ ಬಂದರುಗು ತುದೆ ಕಡಲ ಸೇರುನ ಅಳಿವೆ ಮಾರ್ಗೊಡು ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ಪುನ ಯುದ್ಧ ನೌಕೆ, ನಾವೆ, ಮಂಜಿಲೆನ್ ಪುಡಾತ್ ಪಾಡುನ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್.

ಅಂಚಾದ್, ಕುಡಲದ ತುದೆಕುಲು, ಅಳಿವೆಲು ಚರಿತ್ರೆದ ಸಾದಿಡ್  ಪಗರ್ದ್  ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ್ ಸ್ಥಾನ ಪಲ್ಲಟ ಆತಿನೆಕ್ಕ್ ಈ ಬತ್ತೇರಿ ಒಂಜಿ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಮಹತ್ವದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ್ ಒರಿದುಂಡು. ಪದಿನೆಣ್ಮನೆ ಶತಮಾನದ ಬೊಕ್ಕ,   ಗುರುಪುರ ತುದೆ ಕಡಲು ಸೇರುನ ಅಳಿವೆ ಬೆಂಗರೆದ ತೆಂಕಾಯಿ ಕೋಂಟುಗು ಉಳ್ಳಾಲ ಕೋಟೆಪುರತಡೆ  ನೇತ್ರಾವತಿ  ಕಡಲಸೇರುನಡೆಗ್ ಪೋತುಂಡು.

ಪಿದಾಯಿ
https://mangalorehistory.blogspot.com/2012/06/blog-post.html

ಉಲ್ಲೇಕೊ

ಪ್ರವಾಸಿ ತಾನೊ
ಕುಡಲದ ಊರುಲು
ಇತಿಹಾಸೊ