Ахирисеб чанго моцIалда жаниб интернеталда, хасго магIарулазул къукъаби рукIунел гьумеразда цин тIерхьун цин цIилъун цояз цогиязухъе рехун тIибитIун букIана берцинай гIаданалъ берцинаб магIарул мацIалда рикIкIунеб гъваридаб магIанаялъул кечI. АхIулезде дандеккун рикIкIунел кучIдул гIадамаз цоцахъе ритIиялъул хIужаби интернет-жамгIияталда гьоркьоб тIибитIараб иш бугин абизе бакI гьечIо, щагурелъул ахIулеб кочIоде данде рикIкIунеб кIочIол асар гьитIинаб букIун, амма гьаб нухалда гуреб.\nЛъица хъвараб ва лъица рикIкIунеб бугебали лъачIониги гIадамаз нуж гьалъухъ гIенеккизе кколин абун нахъеги цоцахъе рехулеб букIана гьале гьаб кечI:\nЖакъаги кьуна дарс магIарул мацIалъ\nБащдаб магIарулалъ, бащдаб гIурусалъ.\nЖакъаги щвана дун свакан рокъое\nСвараб чирахъгIадин рекIел нурги сун.\nСабураб, магIнаяб магIарул рагIи\nГIисинаб гIелалъе гIадлъулеб буго.\nЧилъиялъул хIуби, яхIалъул рачел\nРахьдал мацI гьазие чиярлъун буго.\nГьан бичун, чед босун дир магIарулаз\nМагIарул мацIалъул гьод бекун буго.\nГьадинаб бечедаб дир авар калам\nЧияраб мацIалъе наку чIван буго.\nМагIарул халкъалъул гIисинал лъимал\nГьале дир дарсида гIодор чIун руго,\nГьале дун гьитIинав магIаруласда\nМагIарул мацIалда кIалъалей йиго.\nДий гьев магIарулас гьадинаб жаваб\nБадиве валагьун гьабулеб буго:\n«Не понимаю я аварский язык,\nСкажите на русском, тогда я пойму».\nМагIарул васасул гIасияб калам\nКаранлъ къазабураб ханжарин ккана,\nГIакълу гьечIолъиялъ бицараб рагIи\nРечIчIараб гьорчолъун гIадалъ кьабана.\nКин, дир магIарулав, дуда гьеб рагIи\nГьедигIан бигьаго абизе кIвараб?\nКин мун гьавурал эбел-инсуда\nГьединан мунги тун рукIине кIварал?\nКин нужеда кIолеб, дир магIарулал,\nМагIарул мацIалъул цIоко бахъизе?\nКин нужеда щолеб сардилъ макьуго\nЧохьол лъималазда мацIги кIочон тун,\nЩай нужер сурсатал тIатIала рехун,\nЛъимада мацI лъазе тIаделъуларел?\nЩай тIолабго дир халкъ дандеги руссун,\nГьаб унтуе дару ургъулеб гьечIеб?\nХинкI-чедалъул ургъел тIадеги босун,\nМиллияб рахъалде рохъо хъван буго,\nМацI хвеялда цадахъ халкъ холеблъиги\nКIварго гьабичIого кIочон тун буго.\nЩиб къисматдай ккела гьаб дир халкъалъул\nХалкъияб хазина чадихъги бичун,\nКиредай рачина гьал карачелаз\nЧияр культурабаз кверде росарал?\nГьеб хъван ва рикIкIунеб буго Гъизилюрт шагьаралъул 7-билеб школалъул авар мацIалъул мугIалим МухIумаева Саратица. Гьелъ гьеб хъванги буго магIарул мацI лъаларел лъималазда ракI унтун цо къоялъ школалдаса тIад юссарабго. Гьедин бицана Саратица Эркенлъи Радиоялъе.\nРахьдал мацIазул мугIалимзабазда гьоркьоб гIуцIараб ТIолгороссиялъул къецалъул гIахьалчагIи\nИсана Сарат бергьана Россиялъул пачалихъияб Думаялъул миллатазда сверун комитеталъ, Минрегионалъ ва Россиялъул халкъазул Ассамблеялъ рахьдал мацIазул мугIалимзабазда гьоркьоб гIуцIараб ТIолгороссиялъул къецалда ай мастер-классалда. Гьелда гIахьаллъи гьабулеб букIана Россиялъул 30-ялде гIунтIун субъекталда гьединалго къецазда бергьарал магIалимзабаз. Сарат мустахIикълъун йиго «Методикиял хIукмуязул цIилъиялъухъ ва хаслъиялъухъ» абулеб дипломалъе.\nСарат лъалез абулеб буго магIарул мацIалда тIад гьелъул ракI унтун букIунеб куц бихьун гьелдаса кIудиялги шапакъатазе гьей мустахIикъай йигин. Амма жийго Саратица бицухъе магIарул мацIалдехун цо-цо лъималазул улбузул бугеб хашаб бербалагьи бихьун, рокъоб лъималазе магIарул мацI бицунел улбузе наку чIваялде ккун руго магIалимзаби. Рокъоб бицинчIони лъимада рахьдал мацI лъаларин ва школалда гьелъие бихьизабураб анкьие бугеб чанго сагIтида жаниб мугIалимзабазда лъималазде мацI малъиялъул масъала тIубазабизе кIоларин рикIкIунеб буго гьелъ.\nСарат исана бергьараб ТIолгороссиялъул къецалда цIар буго «Рахьдал мацIазул ва гьединго гIурус мацIалъул мугIалимзабазда гьоркьоб ТIолгороссиялъул мастер-класс» абун. ГIурус мацIалъеги рахьдал мацIалъул статус кьезе кколин абун, Думаялда гьеб тIалаб гьабулезул цояв вукIана Дагъистаналъул рахъалдаса гьенив вугев депутат СапаргIалиев ХIажимет. ГIурус мацI-Россиялъул пачалихъияб мацI тIолабго улкаялдаго рахьдал мацIаздаса кIвар кьун лъазабулеб ва рахьдал мацIазде дандеккун гьеб лъазабизе ругел шартIал гIемерго лъикIал рукIаниги гIурус мацIалъе рахьдал мацIалъул статус щай кьезе кколебали гьадин бичIчIинабулеб букIана СапаргIалиевас.\nСапаргIалиев ХIажимед 02Ноя2012\nСапаргIалиев ХIажимет: «ГIурус мацI рахьдал мацI гIадин лъазабиялъул хIакъалъулъ президент Владимир Путиницаги букIана бицун. Цо жоялде кIвар буссинабизе бокьун буго дие-нилъер къунуназул яги рихьизариязул цонигиялда гьечIо гIурус мацI рахьдал мацI бугин хъвараб бакIал. Буго гIурус мацI Россиялъул федерациялъул пачалихъияб мацI бугин хъвараб, Россиялде гъорлъе унел республикабазул пачалихъиял мацIалги руго, руго Россиялъул Федерациялъул халкъазул мацIалги. Гьенибги бихьизабулеб буго -гIурус мацI хутIизегIан-абун. Лъица ва щай гьеб гьедин хъварабали лъаларо. ГIурус мацI тIасаги бищун рахьдал мацI гIадинан гьеб лъазабизе цониги чиясул ихтияр гьечIин абураб жойищха гьелъул магIна кколеб? КIиго мацIалъул республикабазда гьелда бан раккулел руго проблемаби. Гьеб буго Конституционияб проблема. МацIги, гIумру гьабизе бакIалги цоги гьелда релъарабщинабги гьеб буго гражданинасул къануналда рекъон бугеб ихтияр».\nРоссиялъул Пачалихъияб Думаялда миллатазул ишазда хурхун комитеталъул нухмалъулев СапаргIалиев ХIажимедица абулеб буго Россиялда бугин гIурус мацIалъул 147 батIияб тIехь. Гьеб мекъи бугин ва цо мацI малъизе кколин цо тIехьалда рекъонин. Щибаб регионалда батIи-батIияб гIурус мацI малъулеб бугин рикIкIунеб буго гьес. Гьединлъидал цо регионалдаса цоги регионалде арал лъималазда гIурус мацIалъул тестал кьезеги кIоларин гьезул регионалда гьеб дарс батIияб куцалда ва батIияб тIехьалда рекъон кьолеб букIиналъ.\nГIурус мацI рахьдал мацI гIадин лъазабуниги пачалихъияб мацI гIадин лъазабуниги кинаб батIалъи бугебали СафаргIалиевас мухIкан гьабулеб букIинчIо. Гьес абулеб букIана рахьдал мацI гIадин гIурус мацI лъазабизе цо гIурусазе гурониги бокьун бугин.\nСапаргIалиев ХIажимет: «ГIурус мацI рахьдал мацIлъун тIасабищизе дир ихтияр батичIони, гьелъул магIна ккола дир ихтиярал хвезарун ругин абураб. Гьеб цо бугони. КIиабизе бугони, Россиялда 100-ялдаса цIикIкIун млн. чиясул гIурус мацI рахьдал мацIлъун тIаса бищизе ихтияр гьечIин абураб жо гьеб ккола абсурд.\nАмма нуж бицун божиларо гьеб къануналъул щибаб мухъ хъвазе нижее захIмат букIараб куцалъул. Гьелдехун хурхен бугевщинав хъулухъчияс гьикъулеб букIана-гьеб щибизейин. Абулеб букIана нилъер пачалихъияб мацI бугелъул гьелда гIей гьабун рукIине кколин.\nНижеца гьабураб хиса-басиго буго цIакъ гьитIинаб: Россиялда гIумру гьабулел халкъазул мацIал абураб бутIаялде тIаде жубана цо мухъ-гьездаго гьоркьор гIурусалги, абун. Щиб гьелъ кьолеб? Гьелъ кьола рахьдал мацI хIисабалда гьеб лъазабизе рес. Гьебги цохIо гIурусаз гурониги тIаса бищизе бегьулелъул. Нижер баяназда рекъон, гIурусал гурел халкъазул 50% хIадураб буго ва гьезие бокьунги буго гIурус мацI рахьдал мацI хIисабалда лъазабизе».\nТIадехун рехсараб мастер-классалда гIахьаллъарал жидергун данделъиги гьабун букIанин СапаргIалиевас ва гьесие бокьун букIанин щибаб абухъе регионалдаса гьенир рукIарал мугIалимзабаз рокъоре тIадруссабараб мехалда гьенибги гьесул пикру битIун бичIчIинабизейин бицана Саратица. Кинаб пикру гьеб букIарабали бицунеб буго мугIалималъ.\n«Россиялъул Федерациялъул халкъазул мацIазул хIакъалъулъ» абулеб къануналъул 9-билеб бутIаялда абулеб буго гьадин: «Россиялъул Федерациялъул гражданазул буго, лъай кьеялъул къануналда рекъон, жидеего лъай щвезе бокьараб мацI тIаса бищизе ихтияр».\nАмма гьебго къануналъул 14 бутIаялда тIадехун рехсараб гьадин бичIчIизабулеб буго:\n«Россиялъул Федерациялъ кьола пачалихъияб мацIалда лъай щвезе, гьединго лъайкьеялъул системаялда ругел ресазда рекъон, лъазабулеб гIелмуялъул ва щолеб тарбиялъул мацI тIаса бищизе гарантия».\nГьедин кколеб буго цоги мацIазда хурхун киналгIаги гарантиял гьечIин абураб. Гьеб гьедин букIин бихьулеб буго хIакъикъияб гIумруялдаги. Миллиял республикаби рахун къватIирехун миллиял мацIал лъазарулел яги гьел мацIазда лъайкьолел бакIал Россиялда гьечIо.\nДагъистаналда ругел миллатазул мацIазе пачалихъияб статус кьезе ва гьел школазда лъазаризе гьел мацIазул вакилзабазазе рес кьезе ккани мацIазда сверун къанун бахъизе кколин абулеб буго республикаялда цо-цо гIалимзабаз. Щиб гьеб къануналъ кьезе бугеб ва гьеб бахъунин абун рахьдал мацIал кIочене толарезул къадар дагьлъизе бугищ абурал ва гьезда релъарал цоги суалал рорхараб программа нижеца эфиралде кьезе буго гIагараб заманаялда.