Зори Табасарана - Асас метлеб – бизнес «сирниккан» ккадапIувал\nГлавнаяИнтервьюАсас метлеб – бизнес «сирниккан» ккадапIувал\n– Нариман Ибрагьимович, сифте налогарин гъуллугънан ляхникан, учвхьан фицдар месэлйир гьял апIуз удукьураш, хъа фицдар гьял апIуз читинди вуш ктибтнийиш, ккундийчуз.\n– Дагъустандиъ налогар тувбан месэла жара йишвариъси дар. Урусатдин жара регионариъ маршрутдин транспортдиъди гъягъру вахтна пул тувиган, увуз билет тувру. Хъа ухьухь дици дар. Урусатдин Федерацияйин къанундиъ гьарсар кас налог тувуз буржлу вуйиваликан дибикIнашра, республикайин агьалйир думу къайдайихъна хуз лап читинди ву. Гьелбетда, къанундиинди ляхин апIру ватандашарра а. Региондин кIулиъ В.Васильев дийигъхъан мина, налогарин гъуллугъариз кюмек дубхьна. Дагъустандин Главайи налогар тувувал ижмиди тIалаб апIура. Учу апIурайи асас ляхин – бизнес «сирниккан» ккадапIувал вуйич. Гьаму йисан 10 вазлин арайиъ гъубшу йисантIан 445 миллиондин артухъди налогар уч дапIнача. Йисан эвелиан хъюгъну, учу АЗС-арин эйсйирихъди, базрарин директорарихъди, мяракйир гъахру заларин кIулиъ айидарихъди гюрюшмиш гъахьунча, сюгьбатар гъухунча, транспортдин Министерствойин иштирак’валиинди пассажирар ва гъагъар гъахбан дилаварчивалин ляхин апIурайидарихъди гъаврикк ккаъбан улхбар гъухунча.\nГъябгъюрайи йисан 10 вазлин арайиъ учу 16 агъзуртIан артухъ объектар ахтармиш гъапIунча, думу кьадарнан шубуб пайнакан саб пай налогарин гъуллугънан гьисабнаъ адайи. Дурар документар дюз апIуз мажбур гъапIунча. Гьаму жюрейин серенжемар 2012-пи йисхъан мина гъахурача. Агьалйирин налогарихьна вуйи лигувал ужуб терефназди дигиш шула, фицики налогар адарш, я мектебарра, я бицIидарин багъарра, гьацдар жара важиблу тешкилатарра хьидар.\nУчу агьалйир, налогар чпин хушниинди тувруганси, гъаврикк ккаърача. Бизнесдиз саб жюрейинра манигъ’вал дархьбан бадали, гъадабгъурайи гъазанж, туврайи маважиб, айи харжар дюзди улупува лазим ву. Эгер гъавриъ адру суал аш, ясана учвуз ичв бизнесдиз манигъ’вал апIрудар аш, ич раккнар ичв улихь гьарган ачмишди ву. Налогарин гъуллугънан сайтдиъ телефондин номерар а, зенг апIинай, учву гъавриъ адрубдикан мялумат гъадабгъай. Ичв хусуси кабинет ачмиш апIинай, МФЦ-йиз душну, хусуси кабинетдин пароль гъадабгъай ва гьадму кабинетдиъ, ичв хул’ан удрудучIвди, вари налогар тувуз шулу.\n– Нариман Ибрагьимович, бязи вахтари налогарин органариъ гьюкумтадин гъуллугъарин, хусуси кабинетдин гъавриъ адру гъуллугъчйирра алахьуру. Дидин гьякьнаан фу пуз шулвухьан?\n– Учухь ляхниъ учIвуз рягьятди дар, фицики му ляхин шлихьан вушра кIулиз адабгъузра шулдар. Ляхниз гъадагърударин арайиъ конкурс гъабхури шулу, конкурс-диъ ужудар аьгъювалар айи кас гъалиб шулу. Хъа налогарин органдин гъуллугъчи фунуб-вуш саб суалнан гъавриъ адарди хьуб мумкин ву. Дициб дюшюшнаъ отделин начальникдихьна илтIикIувал лазим ву. Аьрзйириз жаваб тувувалин зиин мюгькам гюзчивал гъабхурача.\n– Августдин вазлиъ Минтрансдиъ гъабхьи совещаниейиъ ихь республикайиъ къанунсузди транспортдиъди инсанар, гъагъар гъахурайидарин кьадар 22 агъзуртIан артухъ вуйиваликан гъапнийи. Гьадму месэлайиан гъийин аьгьвалат фициб ву?\n– Транспортдиъди пассажирар гъахувал аьхю налог илипнайи ляхин дар. Ихь агьалйири, гьюкуматди узуз фукIара туврадар, узу налогар гьаз тувру, кIури шулу. Ихь налогарин кодекс халкьдин терефназди илтIибкIна. Дилварчийи тувру налогарин кьадар цIиб апIбан бадали, дугъаз налогар илирчбан гъурулуш ужуди аьгъяди ккунду. Думуган дилаварчийихьан чаз зарар даршлу жюрейиинди налогар тувувал албагуз шулу.\nНалогарин органдиъ гьисабнаъ дийигъхъан мина гьарсар хусуси дилаварчийи гьар йисан бюджетдин дару фондариз страхованиейин дакьатар тувну ккунду. 2018-пи йисан пулин думу дакьатарин кьадар 32385 манат ву. 2019-пи йисан дурарин кьадар хъана за хьибди. Эгер уву тувру налогдин кьадар гьаму кьадартIан цIиб вуш, уву налогдиккан азад апIура, хъа артухъ вуш – иливура.\nИдара апIру компанйири налогарин органдиъ гьисабнаъ адру касдиз ляхин тувну ккундар. Хъа ихь республикайиъ, асас вуди базрариъ, дицисдариз йишвар тувра. Му къайдасузваларихъди гьар вахтна женг гъабхурача, натижйирра а, амма хъана зегьмет дизигну ккунду. Думу ляхниъра учу администрацияйиз кюмек туврача. Региондин Главайи, налогарин гъуллугъчйирин ужуб ляхниз лигну, республикайиз медицинайин тяди кюмекнан машинар масу гъадагъуз, бицIидарин багъ ачмиш апIуз мумкинвал гъабхьну гъапиган, ич кIвазра лап рягьят гъабхьну.\n– Коррупцияйихъди фициб женг гъабхурачва?\n– Гьарсар инспектор гъаврикк ккаънача. Коррупция бизенсдиан терг апIбан бадали, бизнесдин кIулиъ айириз чан ихтиярар ва документарихъди ляхин апIуз аьгъяди ккнуду. Налогар тувру касдин хусуси кабинет ади гъабхьихъан мина, дугъу гьадму кабинетдиан тина налогарин декларация, налогар, аьрзйир тувру. Саб гафниинди, налогарин органдин гъуллугъчи ва хусуси дилаварчи машна-машди алахъудар. Дурари ляхин электрондин жюрейиинди гъабхура. Бязиган учуз фуну карханайин кIулиъ фуж ашкьан аьгъяди шулдар. Вари ляхин компьютерин кюмекниинди кIулиз адабгъура. Гьаддиз, ихь агьалйирихьна илтIикIну, пуз ккундузуз, ичв налогар дюзди тувай, саб идарайихьанра учвук ктукьуз хьибдар.\n– Нариман Ибрагьимович, гъубху маракьлу сюгьбатназ чухсагъул, увуз яв ляхниъ хъана заан хъуркьувалар ккун апIурача.\nН.И.Агъамов Табасаран райондин Ягъдигъ гъулаъ бабкан гъахьну. Гъулаъ мектеб ккудубкIбалан кьяляхъ, думу Ростовдин халкьдин мяишатдин институтдик урхуз кучIвну. Думу вуздиъ дугъу ревизия ва ахтармишар апIувал пише гъадабгъну. 1991-пи йисан направлениейиинди Краснодарский крайдин налогарин гъуллугъназ ляхниз гьаъну. ЦIиб вахтналан Советарин Армияйин жергйириъ гъуллугъ апIуз гъушну. Армияйиан гъюбхъанра Краснодарский крайдин Темрюк шагьриъ гъилихну, хъасин Табасаран райондиъ лихури гъахьну. 1994-пи йисхъан мина Мягьячгъалайиъ РД-йиъ айи налогарин гъуллугънан Управлениейиъ лихура. 2018-пи йисан 23-пи ноябриъ РД-йин Глава Владимир Васильевдин «Дагъустан Республикайин яшайишдинна экономикайин артмиш’валик пай кивбаз лигну» Указдиз асас вуди, медаль тувбиинди лишанлу гъапIну.