ХУС КЪÆБÆРТÆ - Дарьял\nглавная \_ библиотека \_ Ирон \_ КОЦОЙТЫ АРСЕН – УАЦМЫСТÆ \_ ХУС КЪÆБÆРТÆ \_\nАбонæй раздæр никуы сыстади йæ хуыссæнæй студент-медик Тембол. – Сæфын, сæфын! – дзырдта хинымæры. – Сæфын æцæгæлон адæмы æхсæн! Нал фендзынæн мæ райгуырæн хæхтæ, мæ ныййарджыты, мæ хæстæджыты!\n– Æй-джиди, иу нартхоры кæрдзын!\nКæрдзын æлхæнын кæй къухы нæ бафтыди, уыдон, æлгъитгæйæ, хъуыр- хъуыргæнгæйæ, фæйнæрдæм цыдысты.\n– Паддзахы галуаны æрцарди æмæ ма мах мæт кæны!\n– Уый жулик у, жулик!\n– Адæм анархийы бын фесты, сæфтмæ æрцыдысты!\nХъуыста Тембол уыцы ныхæстæм, фæлæ сæ йæ зæрдæмæ арф нæ иста, – абон цы бахæра, уый тыххæй уыди йæ зæрдиагдæр хъуыды.\nНыр, йæ хуыссæнæй куы сыстади, уæд йæ хъуыды уыди афтæ: “Абон ма куы ницы ссарон, уæд, æвæццæгæн, райсом хæринаг агурынмæ ацæуын дæр нал бафæраздзынæн”.\n– Æнæ ссаргæ нæй! Æнæ ссаргæ нæй! – дзырдта Тембол, керенкæты ( Керенскийы рæстæджы рауагъд гæххæттын æхца) тыхтон йæ дзыппы тъысгæйæ.\nРацыди хæдзарæй. Æрæгвæззæджы уазал ын йæ былтæ ныццавта. – Зындзинадыл ног зындзинад! – сдзырдта Тембол. – Зымæг дæр та мæнæ куы ис!\nАуагъта Тембол йæхи уынджы, алырдæм ракæс-бакæс кæны – кæд исты хæринаг уæййаг ссарид.\nАдæм уынгты алырдæм цыдысты. Цæсгæмттæ фæлурс, уадултæ мидæмæ хауд, цæстытæ стонг æрттывд кæнынц. Иуæй-иутæ фырстонгæй, фырæдыхæй, æрбад-æрбад кодтой тротуарты былтыл. Уыдис дзы ахæмтæ, тротуартыл-иу чи æрхауди æмæ уым фæлдæхтæй чи баззади. Ахæмтæм иу фæкæсæг нæ уыди, алчи йæ цыд кодта.\nКартоф, кæрдзын, къабуска, ссад æмæ бахæрды кой йедтæмæ æндæр дзырд никæй дзыхæй хауди. Цæуджытæй кæмæндæрты сæ фæсонтыл зындысты стыр голлаггæндтæ, уæхсчытæм фидаргонд. Уыдон уыдысты ахæмтæ, дард хъæутæм чи цыди хорагур.\nТемболæн хъæутæм цæуыны фадат нæ уыди, – æнæ зонгæйæ хъæуты аргæ дæр цы скодтаид.\nЦæуы базарырдæм. Уырдæм нæма бахæццæ ис, афтæ иу чидæр, салдаты дзауматы, йæ иувæрсты ауади æмæ сындæг сдзырдта:\n– Ис хус къæбæртæ.\nТембол æвиппайды нæ бафæрæзта сдзурын, фæлæ уæддæр фездæхти фæстæмæ æмæ аййæфта салдаты.\nСындæг æй фæрсы:\n– Кæм дын сты?\n– Мæ фатеры.\n– Цас сты?\n– 10 джиранкайы бæрц.\n“Æвзарыны фадат нæй, цы ис, уый исын хъæуы”. – Афтæ хъуыды кодта Тембол æмæ загъта:\n– Цом, кæм цæрыс? – Аргъæй нæ фарста. Цасфæнды аргъ уæнт – керенкæтæ йæм фаг ис.\nСтонг, фæллад ферох сты Темболæй, 7 версты та йæ фæстæмæ цæуын хъæуы, уый\nхъуыды дæр нæ кодта.\nАфтæмæй, хæргæйæ, иу-дыууæ сыхы бæрц ауади Тембол æмæ уым фæхъуыды кодта: “Ай цы кæнын, ай? Куы сæ ахæрон, уæд ма уый фæстæ та цы кæндзынæн?”\nÆвиппайды фæстæрдыгæй йæ хъустыл ныхас ауади:\n– Пъалто дæр хорз у, фæлæ йе ‘фцæккот диссаг у!\n– Адæм дзы бирæ ис… Хъайла дзы бæргæ акæниккам!\n– Иу авг арахъ дæр самал кæниккам!\nТембол бамбæрста, ныхас уый тыххæй кæй у. Змæлд тынг уыди уынджы æмæ тæрсгæ уыйас нæ фæкодта, фæлæ уæддæр тагъддæр акъахцæфтæ кодта, аййæфта раздæр цæуджыты æмæ уыдонимæ цыди. Уый хъуыста, ныр стигъджытæ тынг кæй сарæх сты, фæсфæд уынгты æмбисбон дæр кæй стигъынц цæуджыты. Уыцы хъуыдыты фæдыл Темболы зæрдыл æрлæууыдысты йæ райгуырæн хæхтæ, йæ хæстæджытæ, йæ хъæубæстæ, йе ‘мгæрттæ. Хъуыдытæ кодта хинымæры: “Цымæ ныр уым дæр афтæ хæлд у цард? Мæскуыйы хуызæн анархи уым дæр уыдзæн! Уæд уырдæм цæуынæй дæр цы пайда ис?.. Иу сæрхъæн æппæрст æрцыди паддзахы бандонæй æмæ дзы æндæр уый хуызæн æрбадти! Хъуыддагæй ницы æвдисы, афтæмæй йæхи паддзахады сæр хоны, министрты къамтау райс-байс кæны. Ныр дæр та ардыгæй кæмæдæрты асидти”.\nНыр æртыккаг бон къултыл арæхæй-арæхдæр кæнынц большевикты плакаттæ: “Фидыддзинад æмæ кæрдзын!”, “Фесæфæд империалистон хæст!”, “Фабриктæ æмæ заводтæ – кусджытæн, зæхх – гутондартæн!” Темболы хъустыл знонæй нырмæ уайы, Петрограды цыдæр хъуыддæгтæ кæй цæуы, ам дæр большевиктæ сæхи кæй цæттæ кæнынц хицауад райсынмæ. Хуыздæр разындзысты большевиктæ, æви æвзæрдæр, уымæн та хæйрæг йæ зонæг…\nЦин кæны йæ хус къæбæртыл, дзуры хинымæры: “Къуырийы фаг сæ скæндзынæн, уалынмæ та кæд исты амал кæнин”.\n– Стой! – фæхъæр кодта сæ иу.\n– Цы хæссыс? – бафарста милиционертæй иу.\n– Мæнæ иучысыл хус къæбæртæ балхæдтон.\nИннæ милиционер сдзырдта:\n– Балхæдта! Адæм стонгæй мæлынц, ай та голладжы дзаг фæхæссы. Цом участокмæ!\nИу милиционер райста дзæкъул æмæ æртæ дæр араст сты.\nАуадысты иучысыл, афтæ иу милиционер дзуры иннæмæ:\n– Цæй, йæхи йын ауадзæм, цæмæн æй сафæм!\n– Ауадзæм, цæуæд! Тæригъæд у! – загъта иннæ.\nУынджы лæугæйæ баззади Тембол.\n– Фылдæр ма дзы уæддæр куы ахордтаин! – дзырдта хинымæры. Лæууы зæхмæ кæсгæйæ, иуырдæмдæр нал цæуы. Афтæ зынди, цыма лæугæйæ фынæй баци.\nАлæууыди 2-3 минуты, афтæ фестъæлфыди. Иуфарсæрдыгæй æрбайхъуысти пулеметы къæр-къæр, фехъуысти ноджы иукъорд топпы гæрæхтæ. Уалынмæ сармадзаны гæрах фæцыди æмæ нæмыг, нæргæйæ, уæлдæф айгæрста, йæ фæдыл дыккаг, æртыккаг. Стæй алырдыгæй топпы гæрах æмæ сармадзанты нæрынæн кæрон нал уыди.\nАлырдæм адæм тагъд-тагъд уайын байдыдтой.\nСæ иугай ныхæстæй Тембол бамбæрста, большевиктæ кæй сыстадысты, æмæ ахъуыды кодта: “Цыфæнды уæд, цыфæнды уæд!.. Керенскийы дугæй хуыздæр йедтæмæ фыддæр нæ уыдзæн!”\n– Цæвут пулеметтæ! Цæвут сармадзантæ! Цардæн уаг скæнут! Афтæ сдзырдта Тембол хъæрæй æмæ уæд фенкъуысти йæ бынатæй.