Лукаш Калюга. Вам знаёмае
Не тое што ў аднаго пісьменніка...
Прыйшоў Адаму з вёскі ліст, і не было ў ім ніводнае сінтаксічнае памылкі. Але не ставала дзвюх косак і адно шматкроп’е было недарэчы. І ў краіне суцэльнае пісьменнасці ўжо нельга цытаваць такога лісту — давядзецца пераказваць.
Хваліўся Васіль — Адамаў найлепшы дружка,— што гэтымі днямі была вечарынка ў іх. Да белае раніцы гулялі. Развіднявала ўжо, як яны разыходзіліся.
Шкадаваў Васіль, што Адама не было пры гэтым. Была з таварышкаю, што недзе там у вас, у Мінску пісаў — на цукерачнай фабрыцы працуе, і тая дзяўчына з Журавіч. Ды якраз у гэтым месцы і было тое Васілёва непатрэбнае шматкроп’е. Выйшла ў яго, не раўнуючы, як у тых лірыкаў, якім правапіс не пісан. А ўсё, каб лепш даняць, каб крануць за жывое.
Аднаго разу — гады тры, як было гэта,— прыязджала тая жураўская дзяўчына да цёткі ў іх вёску з кудзеляю. Вечары са два пасядзеў тады Адам у яе каля прасніцы, нейкую старасвецкую польку стаптаў быў з ёю.
Ужо трэці месяц, як калгас пусціў Адама ў Мінск у заработкі. Рабіў ён сталярку ў клінічным гарадку. Там і жыў — у новым доме з зялёным дахам, на трэцім паверсе.
Лета, цяпло... І на трэцім паверсе, дзе іхняя брыгада зрабіла сабе інтэрнат, замест вокнаў свяцілі небам нашклёныя дзіркі. Гэта не шкодзіла. Яны яшчэ шыршыя, прастарнейшыя былі. Лепш, ясней былі водалей, цераз слімізарныя местачковыя хаткі ваколіцы, з іх відаць узнёслыя гарадскія муры.
Гэту даль у вакне любіў Адам. Каб шырэй і вышай яна сталіцаю выроствала, ён і сам быў прычыннік. Муляры з кельнямі снавалі ёй аснову. Адам жа з гэблікам, каб гладзей было, падганяў.
Не знаў тут Адам адзіноты. У іхнім інтэрнаце не то каб баек — праўды не было куды дзяваць. Адусюль з Беларусі па чалавеку сабралася, ды і з Украіны было трох. Адзін калі пачне, а другі як паможа... Весела было!
Адам не вельмі гаваркі быў. Мала ён яшчэ свету зазнаў: толькі трэці месяц, як з дому, з вёскі. Але пільнаваўся гурту — слухаць любіў. А гэты раз, ліст прачытаўшы, зусім адбіўся. Лёг сабе на сваім палку ў куточку і ляжаў сціхатою, пазіраў на горад праз небам нашклёнае вакно.
З трэцяга паверха Адаму з палка не відаць было нізкае ваколіцы. Толькі адзінокія, дзе-нідзе панатыканыя, ліхтары ўгадваў ён унізе сярод трухлявых хатак. Было прыкра вачам ад іхняга купчастага, рэдка параскіданага, нахабнага святла. А далей, на гары, цэнтральныя вуліцы свяцілі мякка, ласкава...
— Хадзем у горад, хто хоча,— ні з таго ні з сяго паклікаў ахвотнікаў дапамагчы яму рассеяць нуду.
На нешта вясёлае, з пацалунку пачатае, трапіў Адам у кіно. Так рэжысёр перамагаў трафарэт — з прызвычаенага канца пачынаў камедыю. А далей усяго было... Быў і ясны, сонечны дзень на экране. Буйна, выразна прайшлі абліччы. Такія запамінаюцца, такіх бы пазнаў, каб дзе стрэць давялося. Кончылася ж так, як звычайна пачынаецца: ішла дзяўчына і блытаўся вецер у яе пад нагамі.
Паўсеанса народу вёз трамвай у Адамаў бок на Камароўку. Цяжка было — ледзьве сунуўся. На першых прыпынках яшчэ крапіўся крыху, а там — што далей, то ўсё болей пачаў растрасаць дарогаю. Каля клінічнага гарадка, крыху раней за Адама, сышлі дзве дзяўчыны з невялічкімі клункамі. І пытаць не трэ было, што вясковыя. Ростам і з адзежы падобны былі яны адна на адну, толькі хусткі іначай завязвалі: адна пад целяпень, а другая пад бараду.
Адышліся яны крокаў колькі дый спыніліся каля слупу з ліхтаром.
— Дзе гэта мы? — збілася з тропу і другая знакамітая, што насіла хустку пад целяпень.
— Спытаймася,— бойкая кінула на Адама, што ішоў паўз іх.
— Як тут,— кажа,— на ...скую вуліцу трапіць?
— Вы ж лішні прыпынак праехалі,— тлумачыў ён ім.— Каб злезлі, не даязджаючы, шмат бліжэй вам было б.
— От бачыш! А казала: ведаю, завяду,— дакарала бойкая знакамітую.
— Маўчы лепш! — Ды прасіла Адама: — Пакажэце, як нам тут прайсці.
Адам ...скую вуліцу ведаў. Меў ён увагу, што свае — вясковыя, і не меў занятку на вечар, дык не то каб паказаць, а на самую ...скую вуліцу завесці іх падрадзіўся. Знайшоў патрэбны ім, на паперцы з дому запісаны, нумар. Якраз насупраць пошты на другі бок вуліцы быў ён.
Хацелася прыгадаць імя тае скудзельніцы, ды недзе згубілася ў памяці — не было яго на пашэве. Намагаўся Адам аднавіць яе вобраз, ды дарэмна. Быў добра ў памяці толькі скупы, пятага нумару лямпы, укручаны Януковых агонь.
Не было на ...скай вуліцы знакамітае дзяўчыны, а бойкую Адам у вакне ўбачыў. Дзень у горадзе яна пабыла і ўжо не пад бараду і не пад целяпень, а неяк іначай кругла хустку завязвала! Гэтак яна харашэйшаю выдавала. Але яшчэ адзін вясковы звычай мела ...ская вуліца: была ціхая, народу мала хадзіла па ёй, дык абы цень матнуўся ці пачула крокі — канечне было ёй ведаць, хто там, зірнуць у вакно.
Таму, што Адаму не было куды спяшацца, а дзяўчына жвавейшая была, ён і стрэў яе, ад пошты ідучы.
— Ці ні ў Паўташні часам? — цікнула Адаму.
— Людва,— толькі цяпер прыгадаў ён імя Янукавых скудзельніцы.— А я,— кажа,— і не пазнаў.
— Чаму ж я цябе адразачку пазнала — толькі з трамваю злез.
— З нашай вёскі. На цукерачнай фабрыцы тут. З серады,— яшчэ па-вясковаму па днёх лічыла Людва,— і я там станаўлюся на работу.
24-ХІ — 5-ХІІ 1932 г.