ดินแดนที่เรียกว่าอาเชียกลางนั้น ได้แก่บริเวณพื้นที่แถบลุ่มแม่น้ำอามูดาเรียถึงลุ่มแม่น้ำตาริม และตั้งแต่เทือกภูเขาเอลบูร์ซ, เทือกภูเขาฮินดูกูษจนถึงที่ราบสูงปาร์มีร์, ภูเขาการาโกรัมตลอด ขึ้นไปทางเหนือจนจดไซบีเรีย พูดง่ายๆก็ได้แก่มณฑลซินเกียงหรือเตอรกสตานตะวันออก, เตอรกีสตาน(บาทีเรียกว่าเตอรกสตานตะวันตก) อาฟฆานิสตานและบางส่วนของเปอร์เชียหรืออิหร่านนั่นเอง  บางทีก็ยังรวมเอาบริเวณดินแดนส่วนเหนือของลุ่มแม่น้ำสินธุและบริเวณดินแดนตอนต้นเทือกเขาหิมาลัยเข้าด้วย ภายในอาณาเขตอันกว้างใหญ่ไพศาลของภูมิประเทศเหล่านี้ บางแห่งก็เป็นทะเลทรายที่แห้งแล้งกันดาร อากาศร้อนจัด ไม่มีผู้คน บางแห่งก็เป็นที่ราบอุดมไปด้วยแม่น้ำลำธาร มีไร่นามีต้นไม้เบญจพรรณขึ้นเขียวชอุ่ม มีทะเลสาบที่สวยงาม อากาศอบอุ่น บางแห่งก็เต็มไปด้วยขุนเขาสลับซับซ้อน มีหิมะปกคลุม ประกอบด้วยหินผาที่ชะโงกเงื้อม ตรวยโตรกและหุบเหว ไม่ใคร่มีผู้คนอาศัย เป็นที่ว้าเหว่วิเวก อากาศหนาวจัด  บางแห่งก็เป็นทุ่งหญ้าโล่งๆที่เรียกกันว่าทุ่งสะเตปส์ มองดูสุดขอบฟ้า ในทุ่งนี้มีสัตว์กินหญ้าชนิดต่างๆอาศัย บางแห่งก็เป็นป่าดงอุดมไปด้วยสัตว์ร้าย มนุษยชาติที่อาศัยในแถบถิ่นเหล่านี้มีอยู่หลายพวกหลายเผ่าผสมกันแต่พอจำกัดลงได้ว่าเป็นพวกตระกูลมองโกเลีย, ตระกูลอารยัน. มนุษยชาติเหล่านี้ในอดีตเคยเป็นชาติที่รุ่งเรืองด้วยอารยธรรมมาเก่าแก่ และเราควรจะรู้ด้วยว่า ณ อาณาดินแดนอันเรียกว่าอาเชียกลางนี้ เป็นแหล่งชุมนุมถ่ายเทอารยธรรม วัฒนธรรมระหว่างยุโรปกับอาเชีย เคยเป็นเส้นทางเดินค้าขายระหว่างพวกพ่อค้าชาวยุโรปและอาเชียมาแต่สมัยโบราณ  และก็เป็นที่ๆพระพุทธศาสนาเคยรุ่งโรจน์โชตนาการ เป็นแหล่งกลางของการขยายตัวของพระพุทธศาสนาที่แผ่เข้าไปในจีน นักธรรมจาริกชาวอาเชียกลางเป็นจำนวนมาก ได้เดินทางเข้าไปทำงานธรรมทูต มีการแปลพระคัมภีร์ไตรปิฎก ในจีนเป็นเวลาติดต่อกันหลายศตวรรษ และในทำนองเดียวกัน นักธรรมจาริกชาวจีนที่เดินทางเข้ามาถือพระศาสนาในอินเดีย ก็มักผ่านมาดูกิจการพระพุทธศาสนาในดินแดนนี้ และพักอยู่ศึกษาพระธรรมกับภาษาสันสกฤต เพื่อตระเตรียมตนสำหรับการเข้าไปศึกษาต่อในอินเดีย แม้ในปัจจุบันพวกประชากรในอาเชียกลางเป็นอิสลามิก แทบทั้งหมดก็ตาม แต่ประวัติศาสตร์และความจริงแสดงแก่เราว่า  ก่อนที่เขาเหล่านั้นจะสรรเสริญนามของพระอ้าหล่า พวกเขาได้เคยสรรเสริญเคารพบูชาพระนามของพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้วก่อน บรรพบุรุษของพวกเขาเป็นลูกศิษย์ของพระตถาคต และปฏิบัติธรรมกันแพร่หลาย แม้ปัจจุบันเราจะเห็นสุเหร่าเป็นอันมากที่ถูกสร้างขึ้นแทนที่โบสถ์วิหาร และพระสถูปเจดีย์ในอดีตก็ตาม สัญลักษณ์ของพระพุทธศาสนายังคงปรากฏ ในซากโบราณสถานเก่าๆที่ปรักหักพังอันถูกขุดค้นขึ้นมาจากใต้พื้นทราย และถูกค้นพบตามถ้ำเขาโดยพวกนักศึกษาโบราณคดี บางแห่งพวกนักศึกษาโบราณคดีได้ค้นพบพระธรรมไตรปิฎกเป็นหีบๆ  และมีพระพุทธรูปเครื่องพุทธสักการะของกษัตริย์ในเพรงกาล ที่เป้นเพชรนิลจินดา ซากของวัดที่ใหญ่โตขนาดจุภิกษุนับจำรนวนพัน และบางครั้งก็ขุดพบจารึกอักษรเก่าๆที่ไม่ปรากฏว่าจะเป็นของชาติใด เพราะยังอ่านกันไม่ออก สุเหร่ากับคัมภีร์โกหร่าน ไม่อาจจะปิดบังกลบลบความจริงที่ว่าแสงสว่างของพุทธธรรม ได้เคยเจิดจ้าในอาเชียกลางนี้แต่ปางหลัง และเป็นหลักฐานยืนยันว่าบรรพชนของชาวอาเชียกลางปัจจุบันนี้ เคยเป็นสาวกของเจ้าชายบางแคว้นหิมาลัยมาก่อนที่จะมาเป็นสาวกของมัคคุเทศก์ของกองคาราวานแห่งทะเลทรายอาหรับ ภาวการณ์ดังนี้ก็เป็นเช่นเดียวกับพระพุทธศาสนาในคาบสมุทรมาลัย  และหมู่เกาะชวามลายูในอาเชียอาคเนย์ ประวัติศาสตร์และหลักฐานทางโบราณวัตถุได้บ่งชัดแก่เราว่า ครั้งหนึ่งในอดีตผืนแผ่นดินเหล่านี้เคยอบอวลด้วยกลิ่นไอแห่งความสงบของพระพุทธธรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในเกาะชวาและสุมาตราเคยเป็นแหล่งกลางของการศึกษาพุทธธรรมที่รุ่งเรืองที่สุด อาณาจักรศรีวิชัย ซึ่งเป็นอาณาจักรที่บูชาพระพุทธศาสนา เป็นศาสนาประจำชีวิต ในสุมาตราตลอดเวลาเกือบพันปี ชาวศรีวิชัยนั้นตั้งแต่พระราชาลงมาจนถึงราษฎร ได้ทำการเผยแผ่พระพุทธศาสนาให้แพร่หลายกว้างขวางออกไปตลอดคาบสมุทรแห่งนี้ แม้ในเกาะเซเลเบส, บอร์เนียว  ที่สุดจนกระทั่งถึงหมู่เกาะฟิลิปปินส์ เรายังอาจพบพระพุทธรูปเก่าๆและซากพุทธเจดียสถานในป่าดงทึบ พุทธสถานอันชื่อโบโรบุโดหรือบรมพุทธะในชวาปัจจุบันนี้ อย่างน้อยก็ยังเป็นสิ่งที่พิสูจน์ให้เห็นว่า พระพุทธศาสนาเคยครองใจชาวชวามาแล้วอย่างมีอิทธิพลเพียงใด แม้ภายหลังที่อาณาจักรศรีวิชัยจะเสื่อมสูญลงในพุทธศตวรรษที่ 20 ก็ยังปรากฏว่า พระพุทธศาสนายังคงมีอยู่ในคาบสมุทรแห่งนี้ จนกระทั่งถึงเวลาที่พวกอิสลามเข้าเผยแผ่ลัทธิในหมู่เกาะเหล่านี้มากเข้า และปรากฏว่ามีเจ้าครองแคว้นบางองค์ยอมสลัดทิ้งพระพุทธศาสนาเข้ารับนับถือลัทธิใหม่  ผู้นับถือก็เริ่มทำการรุกรานเพื่อนบ้านใกล้เคียง ทำลายศาสนาเดิมของประชาชน โพธิรัศมีที่เคยรุ่งโรจน์อยู่ ก็ดับวูบเหมือนดาวที่หล่นจากฟ้าฉะนั้น