A Cumpagnia d'i Ventemigliusi, a l'è in'asuciaçiun cultürale intemelia, nasciüa d'u 1927, ch'a g'ha cume intençiùn chéla de mantegnì vivu u dialetu e e tradiçiùe de Ventemiglia, faxeindu cunusce a sö storia e difendendo i sö munumenti storici e natürali.

Storia
A Cumpagnia a l'è staita üna de prime asuciaçiùe lìgüri in ambitu territuriale a veghe e lüxe, u 21 d'avrì d'u 1927, pochi àni dapöi a fundaçiùn da Campanassa, a Savuna e du Cumitàu Naçiunale d'e Tradiçiùe Munegasche a Munegu, caciàndu e basi pe chélla ch'a sarà a Consülta Ligüre. 

Fundâ da in grüpu de apasciunài d'u parlâ lucâle, fra i quâli fegüran Filippo Gigliu Rostan ed Emilio Azaretti, a l'ha de lungu pigliau cume mudélu e antighe cumpagnìe de l'etàe de mézu, cun tantu de consuri e cunscigliu.

Crunulugìa di presidenti 
A partì daa sö fundaçiùn, a Cumpagnia a l'ha avüu i seguenti presidenti:

Regule de l'asuciaçiùn 
Pe' esse soci d'a Cumpagnia ghe sun di regulamenti da respetà, cume versà ina tàscia asuciativa ch'a garantisce u teseramentu e mustràd'esse uperativi sensa fin ecunomicu, tantu pe' a Cumpagnia, quantu pe' e seçiùe. Ponan dumandà de entrà int'e l'asuciaçiùn tüti chéli nasciüi a ventemiglia, ch'i ghe stan da ciü de vint'àni o ch'i l'han maire o paire uriginàrii d'u teritòriu intemeliu. Cundiçiùn ch'a favurisce l'ingressu a l'è chéla de parlà u ventemigliusu, o pruvà a parlalu mentre, de suvente, u növu sòciu u l'è presentàu da in autru, storicu.

Seçiùe 
A Cumpagnia a trata de diferenti temi, pe' questu a g'ha ina serie de seçiùe, fra ste chi:

Académia ventemigliusa e d'a cultüra intemelia: fundâ in d'u 1927 (turna ativa dau 1986, dopu êse stàita fermâ du 1942), a recampa tüte e persune apasciunàe da storia, de tradiçiùe, da lenga, da natüra d'u teritoriu intemeliu. L'è rezüa dau retù Giuseppe Palmero.
Cumpagnia d'u teatru ventemigliusu: nasciüa d'u  1928 e atìva ancù a a giurnà d'ancöi, l'ha cume fìn chélu de purtà in scéna e cumédie dialetali ventemigliuse. Tituli de rilievu, purtai daa Cumpagnia in t'i teatri da Rivêa de Punente, ma ascì fin a Nìssa, i sun: L'amù u l'è ciü forte che u brüssu, A çena d’a leva o ancù Tütu pe' ina camixöra grixia.
A cumpagnia cantante: fundâ in t'u 1978, l'eita in grüpu de müxica tradisiunale intemélia, che int'a sö atività u l'è sciurtìu a fa cunusce u repertoriu de cansui ventemegliuse veglie e növe.
Barestrei de Ventemiglia: a partì da u 1984, Cumpagnia a s'è faita parte atìva de l'Agustu Medievale, urganisanduse pe' repiglià l'antiga arte d'u tirà cun l'arcu, determinandu e ucaxiùn de rievucaçiùn, in abitu catrusentescu.
I sbandieranti d'i sestéi: sempre legài a l'avustu medievale, sun staiti istitüìi cun u scopu de rapresentà a tradiçiùn pupulare d'i diferenti sestéi ventemigliusi int'u curteu storicu.
A Cumpagnia carrista: atìva da u 1930 fin au 1957 int'e l'ambitu da "Bataglia de sciùe". Fra i ricunuscimenti utegnüi a vitòria  cun u "Carru Grande" int'a prima ediçiùn dund'a l'ha partecipàu, cundivisa cun ün di carristi ciü famusi de Ventemiglia a chéli tempi, U Ruveu.
I Zirundei: a l'è a parte che a se interessa d'e gite suciali, dopu i primi tentativi purtai avanti di àni '70, a partì dau duimila s'è pasai a in'urganisaçiùn ciü prunta e adata ae iniçiative suciali.
I ventemigliusi spantegai: tegnüi in cuntatu grasie a l'açiùn d'u giurnale "A Vuxe Intemélia", i ventemigliusi luntan da cà sun avixinai ae tradisiun d'a famiglia, tegnindu streti legami cun a terra de urigine, daindu ucaxiùn de socialisaçiùn ascì.

Eventi e pübricaçiùe 
Atìva, cume zà dìtu, int'e diferenti atività de rievucaçiùn cume chéla d'u Avustu medievale,  int'i àni a Cumpagnia a l'ha daitu ae stampe diferenti pübricaçiùe surva aa tradiçiùn d'a çità.

Fra ste chi ina serie de racolte de puexie (basta pensà a "A Barma Grande" antulugìa de valàe intemelie, racòlta dau Rostan e dau Azaretti, pübricà d'u 1932 e a sücescìva antulugìa cuntempuranea, faita d'i àni '70), u cuntenitù ilüstràu U Berriun o ancù autre racolte in scia storia lucale. 

Impurtante a culaburasiun fin'a cun l'Istitüu Internaçiunàle de Stüdi Lìgüri, sustegnüu dau 1946, o ancù, pe' a pruduçiùn darevìsta Intemelion, cu'u grüpu de l'Uniùn Intemélia, editrìxe da "Vuxe Intemelia" ascì.

Organi e rapresentanti 
I òrgani de l'asuciaçiùn i sun Parlamentu, Cunségliu e Burò, cu'i quali culaburan i preixidenti de seçiùn.  
 U Parlamentu: l'è l'organu generale dund'i se radünan tüti i soci, che, d'in tréi àni in tréi àni elézen i membri d'u Cunsegliu.

 U cunségliu: òrganu prinçipale d'a Cumpagnia furmau da séze mébri, i cunseglié: Gaspare Caramello, Gianni Cortesi, Giorgio Fusaro, Bruno Germiniasi, Gianfranco Lacqua, Luca Lacqua, Giordano Maccario, Guido Maccario, Gianfranco Maggioni, Sergio Pallanca, Mauro Piagentini, Gianfranco Raimondo, Marisa Raimondo, Roberto Ramella, Gianni Ricelli, Erino Viola. A réze u cunsegliu truvamu catru consuri:

 U burò: numinàu dai consuri, u l'è l'òrganu de aministraçiùn urdinaria, faitu da trei funsiunari, Segretariu, Cançelé e Cascé.
 Presidenti d'e seçiùn: parte integrante d'u Cunsegliu sun u diretù e l'esecütù de ciache divixun d'a Cumpagnia.

Nòte 

Òrganizaçioìn