КОВАКЛАРДА ҚОЛМАС ОЙ НУРИ\n“Ғалаба учун” газетасининг бўлим мудири, “Муштум” журналининг штатсиз мухбири Зойир Мамажоновнинг “ақлини пешлаб қўйиш” учун казо-казолар бор имкониятларидан фойдаланди. Шу имкониятлар туфайли у 23 ой ҳибсда ётди. Уни қамоқдан қайтган куни кўргани бордим. Роса озиб тўзиганди, аммо кўзларидан ҳамон ўт чақнар, у руҳан енгилмаганди.\nШундай кунларнинг бирида ундан ҳол-аҳвол сўраш учун “Турналар учади”, “Олис қирлар ортида”, “Пайғамбар ороли” ва “Айришох” каби машҳур бир биридан гўзал китоблар муаллифи Менгзиё Сафаров менга Термиздан телефон қилиб қолди:\n– Тоштемиржон, Зойирдан бир аҳволлашмоқчийдим, эртага Деновга ўтмоқчиман, вақтингиз қандай?\nМана, Зойиржоннинг уйида ўтирибмиз.\n– Энди нима қилмоқчисан, – деб сўради Зойирдан ёзувчи Менгзиё Сафаров.\n– Мен газетада, хусусан? “Ғалаба учун”да ишлайман, ишлашим керак ва бу шарт. Қандай қилиб бўлса ҳам.\n– Бу қийин, жуда-жуда қийин, ука, – деди ёзувчи. – Сен судлангансан. Истайсанми-йўқми, жиноячисан, башарти ҳақлигинг­ни исботласанг, ҳатто нотўғри қамалганингни далиллай олсанг, унда бошқа гап. Шунинг учун менда шундай бир таклиф бор. Сен мен бошқариб турган Республика Ёзувчилар уюшмаси вилоят бўлимида ишлаб тур. Бу ерда ташвиқот ва тарғибот штати уч ойдан бери бўш турибди. Сиз шунга нима дейсиз, Тоштемиржон? – дея менга юзланди Менг­зиё Сафаров.\nЗойир ўйлай-ўйлай шундай деди:\n– Бунчалар зўрсиз-а, Менгзиё ака, ўзимнинг акам, акагинам. Гап иш топганимда эмас, икковингизнинг меҳрингиздан юрагим ийиб-­ийиб, жимирлаб кетяпти.\nУ ишга жон-жаҳди билан киришиб кетди. Энди Тошкентдан Сурхондарёга келган машҳур шоир ва ёзувчилар билан ишларди. Зойиржон шу пайтлари Одил Ёқубов, Асқад Мухтор, Пиримқул Қодиров, Абдулла Орипов, Эркин Воҳидовлар билан танишди. Уларни вилоятимиздаги хўжалик­ларга, корхоналарга олиб чиқди. Ўзи ҳам бадиий ижодга меҳр қў­йиб ҳикоялар машқ қила бошлади.\nИлк ҳикояси – “Муюлишдаги эшик” 1987 йили эълон қилинган ҳикоялар ичида энг яхшиси деб баҳоланди.\n1988 йилда таниқли ёзувчи Шукур Холмирзаевнинг “Шарқ юлдузи” журналида “Мўъжиза бўлиб қолсин” сарлавҳали мақоласи босилди. Мазкур мақолада бу ҳикояга илиқдан-илиқ фикрлар айтилди. Бу Зойирнинг жуда катта ютуғи эди.\nАммо ҳали-ҳамон Зойир Мамажоновнинг кўнгли нотинч эди. Ноҳақлик, 2 йилга яқин қамоқхонада кўрган азоб-уқубатлари уни ҳоли-­жонига қўймасди.\n– Қамоқ мени роса қийнади, маънавий жиҳатдан азоблади. Одам гуноҳкор бўлса, эзилмайди, хўрланмайди ҳам. Бундайлар, керак бўлса, ўзини ўзи лаънатлайди. Жиноят қилмай, ноҳақ қамалганга кўргиликдир у, – деди у бир куни гурунгимизда. – Мен, албатта, ўзимни оқлашим керак. Оқланаман ҳам. Ўз ишимга қайтаман ҳам. Кунлар келиб, албатта, “Ғалаба учун”да ишлайман.\nБетиним елиб-югуриш, ёзиш-чизиш ниҳоят 1987 йилга келиб ўзининг рўёбини берди. Ниҳоят, у Ўзбекистон Олий суди томонидан тўла оқланди. Ҳатто асоссиз қамоқда ётгани учун иш ҳақи тўлиқ ундириб берилди.\nШундай қилиб, 1987 йили “Ғалаба учун”га баҳор келгандай бўлди. 6 йиллик азоб-уқубатлардан сўнг у севикли ишига қайтди. Аммо газетадаги муҳит аввалгиларга ўхшамасди. Ходимлар ўртасидаги зиддият, жамоани пароканда қилиб ташлаганди. Уларни бундай аянчли ҳолатдан фақатгина ғайратли, одамларнинг кўнглини тушунадиган талантли бир раҳбар қутқаза оларди. У – Зойир Мамажонов бўлиб чиқди.\n1990 йили эса у газетанинг бош муҳаррири этиб тайинланди.\nРеспублика маънавият-маърифат маркази\nДенов туман бўлими раҳбари\nУМИДЛАРНИНГ ОХИРИ ЙЎҚ ЭДИ...\nБу мактубларни бизга хатлар муаллифининг жияни – устоз журналист Дилбар Маҳмудова тақдим қилдилар. Иккинчи жаҳон урушида қатнашган, сизу биз учун, келажак учун ҳаётини тиккан аскар Карим Назаровнинг 1942-44 йилларда яқинлари ва севган ёрига ёзган мактублари ниҳоятда сарғайиб кетган, аммо яхши сақланган. Бу қоғозлардаги умидларнинг охири йўқ эди... Тўғри, жангчининг юрагидан ўтганларини борича ҳис қилиш қийин, лекин биргина тақдирда уруш сурати акс этганини кўрасан киши... Шу туфайли сизга мактублардан парчалар илиндик...\n“Ҳаракатдаги армияда хизмат килиб турган қадрдонингиз Каримжондан сиз, қимматли акам, Марҳаматхон, Саодатхон, Дилбар ва Раънохонларга салом! Мен сиз жигарларимни умрбод соғ бўлишларингизга умид қиламан”, деб ёзади аскар бир хатида. Аслида, бу ўқувчи учун оддийгина гапдек туюлиши мумкин. Аммо ҳар нафасида ўлим билан юзма-юз турган одам учун туйғуларининг исёнидир.\nҚўлига милтиқ олиб йўлга тушган жангчи кўнглида бугун омон қайтаманмикин, деган ҳадикнамо умид бўлади, ҳар лаҳза ҳаётдан ризолик сўрайди: “...Яна икки-уч кундан сўнг душман билан юзма-юз бўламан. Ҳали ёшман, келажакда яна ҳаёт кечиришга умид қиламан. Душманга қарши қувватим борича зарба бераман. Бу ерда мен каби Она Ватанини сақловчилар кўп. Қирғин бўлса, ажали етган ўлади, дейишади... Бундан тегишли хулосани ўзингиз чиқарарсиз...”\nУрушда ғолиб бўлмайди. Ҳеч ким ўзи хоҳлаб қўлига қурол олмайди, ўзи истаб бировни ўлдирмайди... Айниқса, қуролнинг кучини, ўқнинг таъмини, ҳаётнинг мазасини биладиган аскар... Аммо ҳаёт одамни не кўйларга солмайди дейсиз, синовларида тобламайди дейсиз. Бизнинг қаҳрамон ҳам синовларда чиниқмоқда эди у кезлар...\n“...Чап қўлимнинг икки еридан енгил ярадор бўлдим. Соғ-саломат яна сизлар билан кўришарман, деган умиддаман. Ватан учун, сизлар учун курашяпман... Мени бир нарса қийнайверади... Бу ерда кимларнингдир ҳаёти эвазига ғолибликни кўтариб бориш бизга татирмикин?..”\nМактубларнинг шу жойига келганда чап кўксимдан нимадир “чирт” этиб узилди. Оҳ тортиб юбордим сассиз. Нега, биласизми? Уларни нашрга тайёрлаяпман-у, завол топаётган умрлар эвазига келган ғалабани қандай нишонлашини ўйлаётган ўзбек оғамнинг дардини ҳис этяпман. Шу тобда халқнинг, миллатнинг эмас, инсоннинг дардини ҳис қиляпман. Бу дард ҳаммасидан оғирроқ, залворлироқ, азоблироқ эди...\nМактубларни тағин варақлайман. Халқ ғурури, оналар ишончи, сафдошларининг ҳаёти билан яшаётган норғул йигит кўз ўнгимда гавдаланади. Ҳар сатрни ўқиганимда фахр туяман. Ҳар сатрни ўқиганимда олис ўтмиш фожелиги вужудимни эзғилайди. Эзғилаганда ҳам худдики устимдан тегирмон тоши юргизгандай, ўша йиллардаги каби очиққандай бўлади. Фақат бу очиқиш нафс билан эмас, армонлар билан, умрлар билан, соғинч билан чамбарчас боғлиқ. Отинг ўчгур урушни ким бошладийкин? Нега бошладийкин? Одамзоднинг бир бурда нону бир коса сувга қорни тўйса, бир парча мато билан эгни ёпилса, яна нима истадинг баттол? Миллионлаб оғаларимнинг жонини истаганмидинг?! Миллиардлаб оналарнинг оҳу фарёдлариними? Қарғишиними? Ана, истаганингга эришдинг! Сенларни-да қай бир дайди ўқ олди, муштипару мушфиқларнинг қарғиши урди...\n“...Ўзбекистондан келган ёшларни ўзим билан жангга олиб кираман ва олдимда шундай вазифа борки, уларни жангдан қайта олиб чиқишим шарт! Каримнинг юраги қотиб кетибди, деб ўйламанглар. Ёнингдаги сафдошларинг душман ўқидан тап-тап йиқилиб турса, ҳаёт билан видолашса, сен ҳам ўч олувчига айланиб қоларкансан. Урушни биз бошламадик, ахир, биринчи бўлиб биз ўқ узмадик... Лекин Ватан тупроғидан бир қарич ҳам бермаймиз”.\nҲайҳот, ўз оғангни, инингни муқаррар ўлимга бошлаб кириш қанчалар даҳшат, қандай аянчли. Буни қай бир сўз билан ифодалаш мумкин. Аскар Карим Назаров эса мақсаду шижоат билан ёзмоқда: “Ўзбекистондан келган ёшларни ўзим билан жангга олиб кираман ва олдимда шундай вазифа борки, уларни жангдан қайта олиб чиқишим шарт!” Мен урушни кўрмаганман. Аламини, фожеасини тўлақонли англолмасман. Аммо ўқиётганим мана шу бир жумла мен учун уруш!\nАскар кўнглида ҳамиша бир истак билан жангга отланади: ғалаба! Ундан ҳам асосийси: Тинчлик! Ўша давр ўғлонлари эса нафақат жанг майдони, балки фронт ортида бораётган сўзсиз урушда ҳам ғалаба қозонишлари шарт эди.\n“...Сизлар биз қилаётган ғалабалардан хабардорсиз. Тез кунлар ичида биз бутун дунёда тинчлик ўрнатамиз. Яна тинч, бахтли ҳаёт байроғи барча жойда тикланади...”\nКарим Назаров сўнгги хатида ёзгани каби ҳақ бўлиб чиқди. Адолат ғалаба қозонди. Дунёда тинчлик ўрнатилди. Уруш ғалаба билан якунланди. Бироқ... Карим Назаров урушдан қайтмади...\nСовуқ уруш кўпгина ўзбекистонликларнинг оиласига катта кулфатлар, айрилиқлар олиб келди. Алпкелбат ўғлонлардан хотира бўлиб, соғинч, ҳаётга умид уфуриб турган бир уюм хатлар, ширин суҳбатлар, қаҳрамонликлар қолди... Она Ватан, жасур халқимиз уларни асло унутмайди. Мангу қалбида сақлайди.\nТашқарида қор ёғиб турса... 34 сония олдин\nЖаҳонгир ИСМОИЛОВ. КЎНГЛИМДА БОРИНИ ШЕЪРДА БИТГАНМАН 59 сония олдин\nҲАР БИТТА КЎНГИЛДА СЎЗИМ ҚОЛГУСИ! 10–12 май кунлари Хивада «Ўзбекистон баҳори – 2019» фестивали бўлиб ўтди. 4 дақиқа олдин\nОлимнинг болалиги 7 дақиқа олдин\nШеърлар 8 дақиқа олдин\nКОМИЛЛИККА ЕТАКЛОВЧИ КУЧ 10 дақиқа олдин\nМУКОФОТ МУБОРАК 13 дақиқа олдин\nМЕНИНГ ХОТИРАМГА АЙЛАНДИНГ СЕН ҲАМ... 19 дақиқа олдин\nРуҳ покланмаса, дил ёришмайди 24 дақиқа олдин\nМукофот ва жазо. ҳикоя 25 дақиқа олдин