Ӏаьржа ун- Yersinia pestis бактерино меттахйоккхуш йóлу цамгар ю. Чолхечу хьолехь хуьлу и цамгар кхетта адам. Цамгаран билгалонаш ю: хорша а, екхоаш (лимфин шеддаш) а, пехаш а, кхийолу кийрара меженаш талхар а, наггахь сепсис гучуйолу. Цомгуш хилларш дукхачу хьолехь Ӏожалле боьрзу. ЧӀогӀа сиха даьржаш ун ду. Евзаш йолу Ӏаьржачу Ӏуьнаш миллионашкахь адамаш хӀаллакдина, исторехь йоккха лар йитина цара: