Тхьэзэплъыжым и дыжьын медаль »\nДэ жытIэркъыммыбы къыщыхьа Iуэхугъуэхэр, цIэ-унэцIэхэр, лъэхъэнэр, нэгъуэщIхэри тэмэм дыдэу къэгъэлъэгъуа хъуауэ. Ахэр зэхэзыгъэкIыпхъэр тхыдэтххэрщ. Ауэ тхыгъэр лъэпкъ тхыдэм ехьэлIауэ зэрыщытри, абы лыхь щIэныгъэлI зэрытетхыхьари гъэщIэгъуэнщ, ди гугъэщ ди щIэджыкIакIуэхэми ар щIэщыгъуэ ящыхъуну.\nЛыхьыдзэм хэт къэбэрдей уэркъыр. 1562 гъэ\nПольшэм и щIыналъэр псэупIэ зыхуэхъуа уэркъ щIалитхур Кавказ Ищхъэрэм къикIат, нэхъ тэмэмыIуэу жыпIэмэ, Псыжьрэ Тэрчрэ я зэхуаку дэлъ лъахэм. Мы щIыпIэм тэтэрхэр БештаукIэ, урысхэр ПятигорсккIэ йоджэ, ауэ и пэжыпIэр пщIэну ухуеймэ, абы и цIэр Къэбэрдейщ. Къэбэрдей, беслъэней адыгэхэрщ а лъахэм щыпсэур.\nXV-XVII лIэщIыгъуэхэм Къэбэрдейр къэралыгъуэ щхьэхуиту щытащ. А къэралым Урысейм исхэр ЧеркесиекIэ (ШэрджэскIэ), лыхьхэмрэ литвинхэмрэ ПятиршкикIэ еджэрт. Къэбэрдеймрэ Кърымымрэ быдагъэ яку дэлъащ – зыр къииныгъэ хэхуэмэ, адрейр къыщхьэщыжырт. ЩыIащ зэгурымыIуэныгъэхэри.\nКъэбэрдейр Урысейм и жыIэ щыщIэ-хуа 1555 – 1560 гъэхэм къриубыдэу Украинэм и пащтыхьыкъуэ Вишневецкий Дмитрий урысхэр и гъусэу тэтэрхэм езэуащ. Илъэсищэ хуэдиз дэкIауэ Польшэм и пащтыхь хъуа Вишневецкий Дмитрий. Корбут Михаил и адэшхуэщ. А зэманым Польшэри, Украинэри, Беларусри, Литвари зы къэралыгъуэу зэхэтащ. Дмитрий Запорожьем щыпсэу къэзакъхэр къызэщIиIэтэри, тэтэрхэм удын хьэлъэ иридзыгъащ, езыми лIыгъэшхуэ къигъэлъэгъуащ.\nЗауэ нэужьым Иван ЕплIанэм (Шынагъуэм) Дмитрий Къэбэрдейм лIыкIуэу игъэкIуащ. Къэзакъ куэд абы щыгъуэ а щIыналъэм здишауэ щытащ дзэпщым. Адыгэхэм ягурыIуэу, я Iуэху дэкIынымкIэ щIэгъэкъуэн яхуэхъуу, Дмитрий илъэс зыбжанэкIэ абыхэм яхэсащ. ЦIэрэ щхьэ-рэ зиIэ бгырыс куэди и лъэныкъуэ къищIыфащ, и дзэми хигъэхьащ.\n1561 гъэм Иван ЕплIанэр Польшэм щытеуэм, Дмитрий афIэкIа Урысейм къулыкъу хуищIэн идэжакъым икIи и хэкур ихъумэжыну Къэбэрдейм игъэзэ-жащ. Абы игъэгубжьащ урыс пащты-хьыр. «Дмитрий хьэм хуэдэу къакIуэри, хьэм хуэдэуи кIуэжащ», – аращ Иван ЕплIанэм жиIауэ яIуэтэжыр.\nАуэ Дмитрий и сэбэпынагъ ин и хэ- куэгъухэм яригъэкIыфакъым. Ар Бессарабием щаубыдри, Истамбыл гъэ-ру ирагъэшащ. Тыркухэмрэ кърым тэтэрхэмрэ зэрезауэм папщIэ а къалэм ар щхьэпылъэ щащIащ.\nДмитрий хэкум зэригъэзэжрэ мазих нэхъ дэмыкIауэ, къэбэрдей уэркъ щIалэ зыбжанэ Польшэм кIуэну ежьащ, Къэбэрдейм урысыдзэр игъэкъэбзыкIыжынымкIэ щIэгъэкъуэн къахуэхъуну елъэIуну, лыхьхэм я гъусэу къулыкъу ящIэну. Урыс пащтыхьым ар щызэхихым, унафэ ищIащ «жыIэмыдаIуэ лъэпкъым» къыхэкIа лIыкIуэхэр яукIыну.\nПольшэм и пащтыхьыр гуапэу къыIущIащ адыгэхэм, тыгъэ лъапIэхэри къахуищIащ. 1562 гъэм къэбэрдей уэркъитхур, я унагъуэхэмрэ зауэлI 300-рэ я гъусэу, а къэралым къызэрыкIуэгъар щIэныгъэлIхэм ятхыжащ. Адыгэхэми хуабжьу ягу ирихьащ лыхьхэм зэрырагъэблэ- гъар. Дэфтэр тхыгъэжьхэм зэритымкIэ, мыхэращ а зэманым Польшэм кIуа къэбэрдей уэркъхэр:\n1. Черкасский Къамбулэт и къуэ Къасым;\n2. Черкасский Къамбулэт и къуэ Гаврилэ;\n3. Анчокъуэ Къудэнэт и къуэ Александр (Темрыкъуэпщым и благъэщ);\n5. Черкасский Цымкъуэ и къуэ Темрыкъуэ.\nИван ЕплIанэр щIегъуэжат е нэгъуэщI мурад гуэр ищIат, сытми адыгэ щIалэ-хэм ягъэзэжыну къелъэIуу Клобуков Алексей лIыкIуэ къахуищIащ, ауэ мыдрейхэм ар ядакъым. Адыгэ щIалэхэмрэ абыхэм я унагъуэхэмрэ католик диныр къащтагъэххэт.\nСэлджийрэ Темрыкъуэрэ Польшэм и дзэм хэту зэхаша шэрджэс зауэлIхэм пашэ хуащIащ. Абыхэм зэрахьа лIыгъэм теухуа дэфтэрхэр щыIэщ. Псом хуэмы-дэу куэд тратхыхьащ Темрыкъуэ.\n1572 гъэм мэлыжьыхьым и 13-м Бессарабием и щIыналъэм Тыркумрэ Польшэмрэ я дзэхэр щызэпэщIэуващ. А зауэм лыхьхэр къыщыхагъащIэри кърахужьэжат. Ауэ Темрыкъуэ и зауэлIхэр къахуикIуэтакъым, къебгъэрыкIуэ бийр абыхэм къызэтрагъэувыIэгъащ. Лыхьхэм заугъуеижыху, Темрыкъуэ и шууейхэм тыркухэр зэтраIыгъащ.\nПольшэм и пащтыхьым пщIэшхуэ къыхуищIыжащ Темрыкъуэ: ар лыхь аристократхэм я бжыгъэм хитхащ, Подо-льем щIышхуэ, унэ-лъапсэ иту, къыщритащ. Апхуэдэурэ Подольем итIысхьа къэбэрдейхэм заубгъуащ. Хэкум къикIыурэ абыхэм зауэлI куэд къахэхъуащ. Илъэс зыбжанэм къриубыдэу адыгэдзэр Польшэм и дзэм ефIэкI хъуат. Бгырыс хъыжьэхэр хуэщIауэ а щIыпIэм щыпсэуащ 1785 гъэр къэсыху.\nА илъэсым Подольер Урысейм, Пруссием, Австрием зэхуагуэшыжащ. Польшэм и дзэм адыгэ зауэлIу хэтыр нэхъ мащIэ хъууэ хуожьэ. ИужькIэ украинхэмрэ тэтэрхэмрэ къебэкI мэхъу. Ауэ зэуэкIэ хабзэр, зауэлI зэхущытыкIэр, шы гъэсэкIэр къэбэрдейхэм ейм къытенэжащ.\nКъэбэрдей уэркъитхумрэ адрей зауэлIхэмрэ я щIэблэр зыхэс лъэпкъым хуэм-хуэмурэ хэшыпсыхьыжащ. Урысейм Украинэр иубыда нэужь, афIэкIа Подольем къина адыгэхэм я хъыбар къэIужакъым.\nИджырей лыхь тхыдэтххэм къалъытэ курыт лIэщIыгъуэхэм я зэманым къэбэрдей зауэлIхэм Польшэм и дзэм зэхъуэкIыныгъэ щхьэпэхэр хуащIауэ, зауэ тактикэм зрагъэужьауэ.\nфилософие щIэныгъэхэм я доктор,\nЩIДАА-м и академик.\nБалакирев Милий (1837 – 1910) «Гуп лъэщ» («Могучая кучка») жыхуаIэ композитор зыбжанэм ящыщт, уеблэмэ я къызэгъэпэщакIуэу къэплъытэ хъуну. Адыгэ пшыналъэхэм зыкIи емыщхь абы и композитор лэжьыгъэхэр ди дежкIэ гъэщIэгъуэн зыщIыр абы «Ислъэмей» зыфIища и макъамэращ.\nЗэрыжаIэжымкIэ, Балакиревыр Кавказым щэнейрэ къэкIуащ, ар зрихьэлIари адыгэм нэхъ гуащIэу зыхищIа 1862, 1863, 1868 гъэхэращ. «Ислъэмейр» композиторым Мэзкуу игъэзэжа нэужь, 1869 гъэм, зэхилъхьащ. Музыкэ щIэныгъэбзэкIэ абы зэреджэр мыпхуэдэущ: «фортепианэм папщIэ къухьэпIэ фантазие». А фIэщыгъэм щIэту «МузыкэмкIэ щIэнгъуазэм» «Ислъэмейм» теухуауэ етх:\n«Фортепианэм папщIэ Балакиревым зэхилъхьа макъамэхэм я лъагапIэу къэплъытэ хъуну лэжьыгъэщ «Ислъэмейр». Мыр езы Балакиревыр къозыгъэ- цIыхухэм ящыщщ. Япэрауэ, къуэкIыпIэ щэнхабзэм зэрыдихьэх хьэлымкIэ; етIуанэрауэ, и макъамэтх Iэмалхэм зэрызихъуэжар къэзыгъэлъагъуэ щапхъэу. Пьесэр къуэкIыпIэ темэ дыдэу къэплъытэ хъунущ, IыхьитIу зэхэтщ: япэр – къэбэрдей къафэ «Ислъэмейр» аращ (абы пьесэм и цIэр фIащыжащ); етIуанэр – кърым-тэтэр бзылъхугъэ уэрэдщ. ТемитIри гукъыдэж къагъэлъагъуэмкIэ зэтехуэркъым. Япэрейр кавказ макъамэ IэмэпсымэкIэ ягъэзащIэ, жьы зыщIэт макъамэ псынщIэщ, «фа» нотэм нэхъ тещIыхьауэ. Ар бгырыс хахуагъ уигу къэзыгъэкI макъамэ «гуащIэу» плъытэнумэ, етIуанэр – щабэу, лантIэу, бзылъхугъэ хьэлым нэхъ иупхыу щыт пшыналъэщ. Шопен, Лист сымэ ятха макъамэ балладэхэ- ми ещхьщ.\n«Ислъэмейр» фортепианэм хуэIэзэ узыщI макъа- мэ гъэщIэгъуэнщ: аккордхэр, октавэхэр, нотэ тIуащIэхэр, пассажхэр хэту. Мэжэр композитор Лист Ференц и еджакIуэхэм а макъамэр яригъэгъэзэщIэну ифIэфI дыдэт, езым зэхилъхьэхэм зэрещхьым къыхэкIыу. Псоми ящIэ Лист урыс композиторхэр фIыуэ илъагъуу зэрыщытар».\nЗэрыжытIауэ, Балакиревыр Кавказым 1862, 1863, 1868 гъэхэм щыIащ. 1862 гъэм и гъэмахуэм абы Стасов Владимир хуигъэ-хьа тхыгъэм Псыхуабэ къызэрыщыхъуам щытепсэлъыхьырт: «Лермонтовым и хьэуакIэ собауэ… Итхахэр аргуэру зэ щIэзджыкIы- жауэ, мыр жызоIэ: урысыбзэкIэ ятха псоми Лермонтовым ейхэм хуэдэу си гум лъэIэсыф яхэткъым. Дэ икIи куэдкIэ дызэтохуэ. Сэри, Лермонтовым ещхьу, щIыуэпсыр сфIэфIщ, абы хуэдэ дыдэу ар куууэ зыхызощIэ, шэрджэсхэри, я фащэм деж щыщIэдзауэ (адыгэ фащэм нэхърэ нэхъыфI щыIэу сщIэркъым) сигу ирохь. Си гум пшынэ Iэпэ куэд иIэщ, Лермонтовыр еIусэху, зыкъызагъащIэу».\n1863 гъэм Балакиревыр Железноводск, Нартсанэ, Псыхуабэ пианисту щыIащ, Лермонтовыр здэщыIа щIыпIэхэм зыщиплъыхьащ, бгырыс макъамэхэм едэIуащ, бгырысхэм къагъэщхьэпэ макъамэ Iэмэпсымэхэр зригъэцIыхуащ. Иужь дыдэу ар Кавказым щыщыIар 1868 гъэращ. Кавказым и дунейм цIыхум зыхригъащIэ хуитыныгъэ хъуапсэр абы къыщигъэ- лъэгъуащ «Мцыри» поэмэм хузэхилъхьа макъамэм.\nЛермонтовым и псалъэхэр къигъэсэбэпурэ, Балакиревым и «КъухьэпIэ Iэрамэм» папщIэ уэрэдищ зэхилъхьауэ щытащ. Абыхэм ящыщщ «Измаил-бей»-м хэт «Адыгэ уэрэдыр», «Мцыри»-м щыщ бдзэжьейм теухуа уэрэдыр, нэгъуэщIхэри. А псоми ящIэтыр макъамэ щабэщ.\nМакъамэтххэм зэрыжаIэмкIэ, шэч закъуи хэлъкъым Балакиревыр «Ислъэмейм» елэжьыныр абы Рубинштейн Николай ныбжьэгъу къызэрыхуэхъуам зэрепхам. Лист Ференц ещхьу, лъэпкъ макъамэхэр фортепианэм папщIэ щызэхилъхьэкIэ, Балакиревым абы лъэпкъ хьэлыр химыгъэкIыу, уеблэмэ нэхъ къыхэщу къызэригъэнэным хущIэкъурт. Апхуэдэщ абы и къэбэрдей къафэр. Егъэлеяуэ щIэщыгъуэ «Ислъэмейм» и макъамэм абы хуэфэщэн пщIэ щригъэгъуэтащ музыкэм елэжь IэщIагъэлIхэм я деж.\nШтраус Иоганн и «Шэрджэс маршыр»\nДуней псом щыцIэрыIуэ щэнхабзэм и хъугъуэфIыгъуэхэм «Адыгэ» фIэщыгъэр зыгуэркIэ епхауэ зэхэтхыху, абы щхьэусыгъуэ хуэхъуам дыщIэупщIэныр езыр-езыру пщэрылъ тхуохъу. Апхуэдэ зы щапхъэщ адыгэ макъамэтх, УФ-м и къэрал саугъэтым и лауреат Даур Аслъэн и фIыгъэкIэ хэIущIыIу хъуа, Австрием щыщ композитор цIэрыIуэ Штраус Иоганн (къуэм) и Iэдакъэ къыщIэкIа «Шэрджэс маршыр».\nПсом нэхърэ нэхъ узыгъэбэлэрыгъыу Iуэхум хэтыр Штраус и IэдакъэщIэкIым и цIэр зэрихъуэжаращ, аращ ар куэдым щIызэхамыхари. Уигу хэзыгъэхъуэн щхьэусыгъуэ Iуэхум хэмытыххэнри хэлъщ, сыту жыпIэмэ, Штраус макъамэр щызэхилъхьар Урысейм щыщыIа илъэсхэращ, нэхъ гъунэгъуу зэрыхуагъэфащэмкIэ – 1860-1869 гъэхэм я зэхуакурщ, нэгъуэщIу жыпIэмэ, адыгэхэм нэхъ гугъу дыдэу яшэча илъэсхэрщ.\nНэмыцэбзэ зыщIэхэм Iуэ-хум и пэжыпIэм нэхъ нэгъэсауэ щыгъуазэ дащIыну къыщIэкIынщ, зэман дэкIмэ, ауэ зэкIэ зыIэрыдгъэхьэфа хъыбар зыбжанэм жаIэр зэтехуэркъым. Штраус и гъащIэ гъуэгур къезытхэкIыжхэм къызэралъытэмкIэ, композиторым «Шэрджэс маршыр» 1860 гъэхэм Урысейм щыщыIа зэманым зэхилъхьащ. Композитор цIэрыIуэр урыс император сэрейм иригъэблэгъати, Павловск къалэм дэт мафIэгу тедзапIэ цIэрыIуэм и уардэунэм концертхэр щиту щытащ. «Шэрджэс маршри» абы ирихьэлIэу зэхилъхьауэ къаIуатэ. НэгъуэщI зы хъыба-рым зэрыжиIэмкIэ, Штраус и маршыр япэу 1869 гъэм мэкъуауэгъуэм и 6-м Павловск къалэм щигъэзэщIащ, языныкъуэхэм зэрыхуагъэфащэмкIэ, «Шэрджэс маршыр» япэу щыIуар Бытырбыхущ.\nАуэ сыт маршым и фIэщыгъэр Штраус ихъуэжын хуей щIэхъуар?\nКъызэрыщIэкIымкIэ, композиторыр Австрием и император Франц Иосиф и сэрейм щылэжьащ, къэралым и лIыщхьэм и нэIуасэу. 1869 гъэм и дыгъэгъазэм Мысырым (Египетым) Суэц кIэнауэр щIэрыщIэу къыщыщызэIуахыжым, хьэрып къэралым и тепщэ Исмэхьил- пащэм иригъэблэгъахэм Австрием и император Франц Иосифи яхэхуащ. Абы здиша Штраус макъамэщIэ зэхилъхьэну зэман къыхуэна къыщIэкIынтэкъыми, «Шэрджэс маршыр» арыххэу «Египет марш» хъуащ.\nИджыри зы хъыбар гъэщIэгъуэным щыгъуазэ дещI Дрон зи унэцIэ американ тхакIуэм. 1874 гъэм къыдигъэкIа «Си хъыбарыр» тхылъым абы щыжеIэ: «1872 гъэм Штраус мы къэралым (США-м) япэ дыдэ щита концертым щызэхаха «Шэрджэс маршым» и къуэкIыпIэ плъыфэмрэ и гъэзэщIэкIэ къызэрымыкIуэмрэ къызэхуэсахэр къыдихьэхат».\nДауэ мыхъуами, 1872 гъэм Штраус Америкэм щита концертым маршым иджыри «Circassian March» цIэр щызэрехьэ, абы щыхьэт тохъуэ «Музыкэм и академие» къыдэкIыгъуэри, «Венэ щыщ зиусхьэн Штраус Иоганн 1870 гъэм Бостон и оркестр нэхъыфI дыдэм и гъусэу блыщхьэ пщыхьэщхьэм, бадзэуэгъуэм и 8-м, игъэзэщIэну макъамэхэр» къыщрибжэкI- кIэ. Япэ Iыхьэм дыкъыщоджэ: «Штраус зэхилъхьа «Шэрджэс марш» (Circassian March, Strauss). Ардыдэм и щIэджыкIакIуэхэр щыгъуазэ ещI бадзэуэгъуэм и 2-м 1872 гъэм къыдэкIа «Нью-Йорк таймс» газетым, «Шэрджэс маршым» зыхыуигъащIэ «къухьэпIэ хьэлми» топсэлъыхь.\nЗи гугъу тщIы макъамэр зэрыщыIэм япэу цIыхубэр щыгъуазэ зыщIар композитор Даур Аслъэнщ. Ар къызэрыхъуа щIыкIэм «Шэрджэс маршым» и лъэужьым дытету» тхыгъэм щытепсэлъыхьыжащ Белашов Евгений Абы нэхъ нэгъэсауэ къехь Даур Аслъэн и гукъэкIыжхэри: «Куэд щIакъым Мэзкуу дэт, тхылъыжьхэр зыщIэлъ тыкуэн гуэрым сыщIэту пасэу традза нотэхэр зэIыспщIыкI пэт, иджыри къэс сызыщыгъуазэу щымыта Штраус Иоганн и «Шэрджэс маршым» сызэрыIууэрэ. Нотэхэр 1872 гъэм Гутхельд А. къыдигъэкIащ, тхылъым Чайковский Пётр и ныбжьэгъуу щыта нотэтедзэ Юргенсон и мыхъурыр телъщ. Пасэрей нотэхэм я IуплъапIэ натIэм адыгэ цей зыщыгъ адыгэ гупым я сурэт тетщ, Iэщи япщIэхэлъу. Зыр шым тесщ, адрейм фоч кIэщIрэ къамэрэ иIыгъщ, ещанэм сэшхуэ IэщIэлъу бгым зыкIэригъэщIауэ щытщ».\n«Дэнэ икIи дауэ Штраус цIэрыIуэм адыгэ макъамэ щызэхихар? – щIоупщIэ Белашовыр. – ЗэкIэ гурыIуэгъуэр зыщ – «Шэрджэс маршыр» Штраус и IэдакъэщIэкI телъыджэхэм язщ, абы концертхэм хуэфащэ увыпIэ зэрыщиубыдынуми шэч хэлъкъым».\nУи удз Iущащи, псынэ уши,\nУи Iуащхьэмахуэ ныдэж жьыбгъи,\nПсынэщIэ къэзылъху уэ уи къурши,\nУэгум щыхуарзэ уи къуршыбгъи –\nЯ макъ зэщIэлъыр, Къэбэрдей,\nЩызэхызохыр сэ мыбдей.\nСогужьеижыр, зысплъыхьамэ, –\nСэ къысщхьэщытыр хамэ уафэщ,\nСызытет щIыгури сэ си хамэщ –\nСи лъэгур къесыр абы мафIэу.\nГуфIэгъуэу сиIэр, Къэбэрдей,\nУи макъ къэIусырщ сэ си дей.\nСи нэр зэтеспIэм сэ къысфIощIыр:\nЖьыбгъэм си натIэр къысхуилъэщIу,\nЖыгхэм къыдалъэу Iэ си нэгум,\nПсынэм схуиусу и уэрэд –\nА псом сыгуфIэу сэ сахэт.\nКъысфIощI Сосрыкъуэ къихьа мафIэм\nСэ сигу пIыщIар къигъэхуэбэжу,\nСи адэжь лъэпкъым и бзэ IэфIыр\nБзэрабзэу сэ къысIуралъхьэжу…\nСэ хэхэс щIыгум сыкъонэж.\nКъэбэрдейр япэ щыслъэгъуам\nСи псэр егъафIэ си Хэку дахащэм,\nФыкъысхуэупсэу тыгъэ схуэфщIам.\nЗыхещIэр нобэ къару иныщэ\nГухэлъ гуапагъкIэ мы сигу вгъэнщIам.\nГъунэ зимыIэщ а гугъэ дахэр,\nАр къыдэхуэжу хэткIи куэдынт.\nГъащIэм и IэфIыр иджы си лъахэщ,\nМы дунеягъэр сэркIэ жэнэтщ.\nСрихьэщIэ лъапIэщ адэжь щIыналъэм,\nГурыщIэ къабзэр сэ си андезщ;\nУэ бдэслъэгъуакъым зы фэрыщIыгъэ -\nСыбогъэгушхуэ, дзыхь узогъэз.\nДамэ схуэхъуакIэщ сэ насып иныр,\nКъуалэбзу цIыкIуу псэм къелъэтыхь.\nСыхъуащ нэхъ бжьыфIэ, уэращ си диныр,\nУи лъагъуныгъэм си псэр и тыхьщ.\nПсэун щIэзыдзэмрэ гъащIэр зыухымрэ я дуней еплъыкIэр зэтехуэркъым.\nГъащIэм щIагъуэ щыхыумыщIыкI щIалэгъуэм упсэуху къыбдэгъуэрыкIуэн Iуэху блэжьын хуей мэхъу.\nНыбжьыщIитI я гъащIэр щIызэпащIэр я насып тIуащIэ ящIын папщIэщ.\nЗыхуей зыгъуэт къэкIыгъэр мэгъагъэ, апхуэдэщ цIыхури (ЩIалэгъуэр дыгъэпс защIэм егъэутхъуэ, абы и нэгу щIэкIын хуейщ дунейм и къэхъукъащIэ ткIыбжь-хэри).\nГу зэщызымыхуахэм я щIалэгъуэщ.\nЩIалэгъуэм и гупэр – къэкIуэнум, жьыгъэм и гупэр блэкIам хуэгъэзащ.\nЩIалэгъуэм имытхьэлэу къелым, гъащIэ къыпоплъэ.\nЩIалэгъуэр зэрикIрэ сыт щIа, итIани къэдмыгъэщIа хуэдэщ.\nЩIалэгъуэр икIмэ, хъуэпсэгъуэ къыпщохъуж.\nЩIалэгъуэр IэфIщ, аращ и зэманыгъуэр щIэхыу щIикIыр.\nЩIалэу щIэныгъэрэ къарукIэ цIэрыIуэ ухъунщ, ауэ акъыл нэс къыщыпщтэнур балигъыпIэм унэсмэщ.