Н. - саха уола. Быйыл куорат биир биллэр оскуолатын тохсус кылааґын ситиґиилээхтик бµтэрдэ. Кини уратыта диэн сахалыы, саатар, "кэл-бар" да диэни этэр кыа±а суох. Дьоно иккиэн тыаттан силистээхтэр, сахалыы саІараллар эрээри, суос-со±отох о±олорун то±о эрэ кыра эрдэ±иттэн  нууччалыы ииппиттэр. Онон Н. нууччалыы саІарар о±о тэрилтэтигэр сылдьыбыта. Оскуола±а эмиэ нуучча кылааґыгар µірэнэр. Кини тіріібµт тылбын билбэтим куґа±ан диэн толкуйдаан да кірбіт. Хата, киниэхэ ким эмэ сахалыы саІарда±ына: "Я по-вашему не понимаю, можно по-русски?" - диэн хардарар.   Дьоно бу сайын уоппуска ылан со±уруу кітіллір, онон о±олорун эбэлээх-эґэтигэр тыа±а ыытар былааннаахтар. Анараа баран о±обут сахалыы саІарар буолан кэлиэ, диэн кистэл былааннаахтар. Дьэ, бу тугуй?  Уонтан тахса сыллаа±ыта таґаарбыт ал±астарын тіріппµттэр саІа ійдµµ сылдьаллар. Кіннірігі быґаарыннылар да, дьэ, тіґі кыаллар? "Былаан" быґыытынан, кини 100% сахалар ортолоругар ый кэриІэ сылдьан ійдµµр, саІарар буолуохтаах.  Хас биирдии тіріппµт о±ото нуучча уонна омук тылларын кіІµллµк баґылыан ба±арара чахчы. БилиІІи кэм ирдэбилинэн киґи кырата µс араас омук тылынан саІарыахтаах. Ол эрээри сорох тіріппµт ыччата тіріібµт тылынан саІарарын эбэтэр тіріібµт тылын µірэтэрин мэґэйгэ эрэ холуур. Мин  саныахпар, бу быґыы норуотун, ону ааґан, о±отун инники дьыл±атыгар кыґаммат, ыраа±ы толкуйдаабат, чычаас майгылаах ийэ-а±а быстах санаатын кірдірір. ДьиІэ, тіріібµт тылын толору баґылаабыт киґи, онтугар тирэнэн туора омук тылын ылынара ордук чэпчэки. Атын дойдуга µірэнэ, µлэлии да барда±ына омук дьоно аан бастакынан ыйытар ыйытыылара: "Тіріібµт тылгынан саІаран иґитиннэр эрэ", - диэн буолар. Хайа, "билбэппин" диэн тібітµн быґа илгиґиннэ±инэ кыбыстыыта да бэрт буолаарай?    Тыа уонна куорат ыччата  Тулалыыр, алтыґар эйгэІ, биллэн туран, оруола улахан. Тыа сиригэр иитиллибит, улааппыт о±о, туох да диэбит иґин, ийэ тылын сµмэтин, баайын куорат ыччатынаа±ар дириІник ылынар. Сµµстэн биирэ-иккитэ эрэ сатаан сахалыы санаатын сааґылаан этэр кыа±а суох буолуон сіп.  Оттон Дьокуускай куоракка хайда±ый? Дьиэттэн та±ыстыІ да саха тылын кµµґэ сµтэргэ дылы. Автобуска, ма±аґыыІІа, уулусса±а, араас общественнай сиргэ, µірэххэ - барытыгар нуучча тылын сабыдыала улахан курдук. Сахалыы бэркэ диэн билэр да дьоммут  билбэт курдук тутталлар-хапталлар. Ма±аґыыІІа икки саха нууччалыы кэпсэтэллэр. Тіґі да нуучча тыла государственнай тылбыт буоллар, биґиги, Саха сирин республикатыгар олорор саха норуота буоларбытынан, ийэ тылбытын билэрбит булгуччулаах. Иккиэн тэбис-тэІ кµµстээх тыллар.  Куоракка улааппыт о±о син-биир нууччалыы µчµгэйдик саІарар, ійдµµр. Оччо±о то±о эн, тіріппµт, о±о±ун сахалыы тыынынан ииппэккин, сахалыы саІарарын хааччахтыыгын? О±оІ ийэ тылын билэрэ туора омук тылын ылынарыгар хайдах да мэґэй  буолбат, тіттірµтµн, кіміліґµі. Ол иґин саатар дьиэ иґигэр дьиІ сахалыы кэпсэтэн тіріібµт тыл умсул±анынан угуттаныІ. Ол иґин, эдэр тіріппµттэр, дьиэ±итигэр сахалыы кэпсэтиІ. Оттон нууччалыыга - эґигинэ да суох чуубугурас буола µірэниэ. Куорат буолла±а, дьиэ таґа - барыта кэриэтэ нууччалыы. Бу эрэ тµгэІІэ баланса µіскµін сіп курдук.  БµгµІІµ кµн кірдірірµнэн, сахалыы µірэтии улам мілтіін, уостан эрэр. Сахалыы кинигэни, хаґыаты аа±ыы, сахалыы саІарар радионы истии, сахалыы ыытыллар телебиэриини кірііччµ  а±ыйаан иґэр. Бу тірµт культурабыт, µтµі µгэспит кэхтэригэр, норуот быґыытынан сайдарбытын хааччахтыырга бастакы хардыы. Барыта кыраттан са±аланар эбээт. Онон саха дьонун бµттµµн, чуолаан аныгы тіріппµттэри бэйэлэрин иитэр, ійдµµллэрин ситиґэр наада.    Мария НИКОЛАЕВА.