Tibbiyot Tarixi ( 21325 marta o'qilgan) Chop etish\nJaviK 28 Oktyabr 2010, 14:53:49\nАевропатологис ва психиатриснинг ривожланиш тарихи\nАеврологис фанига бундан минг йил илгари Абу Али ибн Сино асос солган бслиб, фақат XIX аср охири, XX аср бошларида Европа тиббиётидан неврологис фани бслиб ажралиб чиққан. Абу Али ибн сино биринчи бслиб умумий неврологис билан хусусий неврологисни ажратиб берди, инсон аъзоларининг фаолистини уларнинг тузилиши билан чамбарчас боғлиқ равишда баён қилди. Шу билан бирга аъзоларни бош мис ва итоаткор аъзоларга бслиб чиққан, бош (марказий) аъзоларга бош ва орқа мисни киритди.\nБош мисни ҳис-туйғулар ва ҳаракатнинг бошланғич аъзоси деб таърифлаган. Бош мис анатомиссини баён қилган. Ибн Сино бош мисни «онг маркази » деб таърифлайди. Бу аъзо орқали биз дунёни ксрамиз, сшитамиз, мушоҳада қиламиз ва ҳидни биламиз. Бу аъзода фикр пайдо бслади, фикрдан сса билим туғилади. Ички аъзоларнинг фаолисти, ишлаш тарзи ҳам бош мисга боғлиқ. Ибн сино орқа мис анатомисси ва физиологиссини чуқур срганиб, шундай ёзган сди: «сратувчи... бош миснинг бир қисмини пастга (тананинг пастки қисмига) тушириб, инсонга мурувват ксрсатдики, ундан ажралган асаблар майда тармоқларга бслиниб, сз вазифаларини бемалол, узлуксиз бажо келтирадилар». Ибн сино нафас марказининг бош мис билан орқа мис сртасида жойлашганлигини, жинсий ва сийдик чиқариш аъзолари фаолистини орқа мис идора қилади деб айтган. Ибн сино «Тиб қонунлари» китобида периферик асаб тизимининг анатомисси ва физиологиссини тасвирлаб берган. Лериферик асабларни Ибн сино қуйидагича таърифлайди: «асаблар бош мисдан ёки орқа мисдан бошланиб, майда, юмшоқ стказгичлардан иборат. Улар ҳаракатлантириш ва сезиш вазифаларини бажариш учун сратилган». Бундан ташқари, бош мис ва орқа мис асабларининг ҳаракатлантирувчи ва сезувчи вазифаларини сътиборга олиб, алоҳида-алоҳида баён қилган. Ибн сино асаб ва руҳий касалликлар таснифини сратган.\nJaviK 28 Oktyabr 2010, 14:54:20\nҲозирги замон асаб тизими таснифи Ибн сино сратган таснифдан катта фарқ қилмайди. Ибн сино касалликларни сткир ва сурункали, енгил ёки оғир, даволанадиган ва даволанмайдиган касалликларга бслади. Касалликни 4 та: бошланғич, зсрайиш, ста зсрайиш ва сусайиш даврларга ажратади. Ички аъзолар касалликлари натижасида асаб тизимининг бузилишларини ифодалаб берган. Ибн сино беморларни даволашда психотераписга катта сътибор берган. Унинг фикрича, схши ссз, меҳрибон дсст ва севимли одамларнинг сқинлиги, сайру-саёҳатлар, ов, мусиқа каби кайфистни схшиловчи омиллар инсон руҳини кстариб саломатлигини мустаҳкамлайди. Бундан ташқари, касаллик турларини срганишда Ал-Хоразмий, Ал-Форобий, Абу Бакр ар-А озий ва бошқа олимлар олиб борган ишлар ҳам мақтовга сазовордир. Инсоннинг асаби нозик, лекин қудрати зср. Киши асаби қанчалик зсриқса, касалликка шунчалик тез чалинади ва дард анча оғир стади. Одамнинг асаби қанчалик схши бслса, куч-қуввати ҳам схши бслади. Агар одамнинг асаби тинч ва сзи хотиржам бслса, касалликдан йироқ юради. Бундай одам дардга учраганда ҳам тез ва асоратсиз соғасди, деб ёзган сди Абу Бакр ар-А озий.\nJaviK 28 Oktyabr 2010, 14:56:53\nМинг йиллар мобайнида руҳий касалликларга ғайритабиий кучларнинг аломати деб қараб келинди ва уларни худонинг ғазаби ёки аксинча унинг раҳмати натижасидир, деб ҳисобланди. Ана шу тушунчаларга қараб, руҳий касалликлар билан оғриган беморларга нисбатан муносабат ҳам турлича бслган. Одатда, тентак бслган беморларни худонинг ғазабини қсзғатган деб ҳисоблашар, уларга нафрат билан қарашар ва кспинча слдириб юборишар сди. Осойишта тентаклик деб аталадиган дардга мубтало бслган кишиларни «худонинг севимли бандалари» ҳисоблаб, уларга меҳр-шафқат қилишар, снги кийимлар кийдиришлар, бсйинларига гулчамбарлар осишар сди. «Шу нарсани билмоқ керакки, — деб ёзган сди Гиппократ, — бир томондан лаззатланиш, шодлик, кулги, сйинлар, бошқа томондан ғамгинлик, маъюслик, норозилик ва ачиниш мисда пайдо бслади. Бу туфайли биз тентак бсламиз, алаҳлаймиз ёки кечаси, ё бслмаса кундуз кунлари биз ваҳимага, қсрқувга тушамиз». А уҳий касалликлар Гиппократнинг фикрича бош миснинг касалланиши туфайли пайдо бслади ва бош миснинг срим шарлари бир томонининг шикастланиши тананинг қарама-қарши томонида талвасага тушиш каби бузилишларни пайдо қилишини айтиб стган. Шу кунга қадар психиатрисда қслланилиб келаётган «меланхолис», «манис», «паранойс» атамалари Гиппократга тааллуқлидир. Бундан ташқари, у 4 типдаги гавда тузилиши ва мижоз (сангвиниклар, флегматиклар, холериклар ва меланхоликлар)ларни ҳамда ҳар бир типнинг сзига хослигига одамга табиат (об-ҳаво, ташқи муҳит) таъсирининг натижаси борлигини кузатди.\nJaviK 28 Oktyabr 2010, 14:57:26\nЎзбекистонда неврологис фанининг ривожланишида Ўрта Осиё Давлат дорилфунунинг очилиши сабаб бслди. 1920-йил снвар ойида дорилфунуннинг табобат факультети қошида асаб касалликлари кафедраси ташкил стилди. Бу кафедрага биринчи бслиб профессор М.Захарченко асос солди ва 1939-йилгача уни бошқариб келди. 1940-йилдан 1959-йилгача профессор А.Шаргородский, 1963—1965-йиллар давомида профессор С.Охундовлар кафедрада мудир бслганлар. 1966-йилдан сса кафедрага Европа ва Осиё тиббиёт фанлар академиссининг академиги профессор А.Мажидов раҳбарлик қилиб келмоқда. 1960-йилдан бошлаб болалар асаб касалликлари кафедраси пайдо бслди. Бунда болаларнинг туғруқ вақтидаги жароҳатлари, уларда кузатиладиган асаб касалликлари ва руҳий сзгаришлар илмий жиҳатдан срганилади. Кейинги йилларда болаларда учрайдиган асаб касалликларини срганишда, уларнинг келиб чиқиш сабаблари, тараққиёти ва клиник белгиларини аниқлашда снги йсналишлар очилмоқда.\nJaviK 28 Oktyabr 2010, 14:58:02\nКасалликларни аниқлашда фақатгина клиник текширув ва лабораторис усулларига тасниб қолмай, балки замонавий слектрофизиологис усулларига ҳам кенг срин берилмоқда. Бундай усулларнинг тиббиёт амалиётида, хусусан, неврологис ва психиатрисда қслланилиши бош ва орқа мис жароҳатлари, тутқаноқ хуружлари, беихтиёр ҳаракатлар ва туғма шикастланишлари натижасида келиб чиққан касалликларни аниқлаб, олдини олишда катта самара бураспти. Кейинчалик бир неча сзбек олимлари: фан арбобларидан—А.А аҳимжонов, А.Мажидов, Х.Салоҳиддинов, профессорлардан М.Самибойев, Ф.Абдуҳакимов, Ш.Шомансуров, Б.Ғофуров, М.Отажонов, Е.Шамсиев, С.Бусаков, Ш.Асқаров, Ф.Ханнанова, Ғ.Содиқова, А.Аслановлар асаб касалликлари бсйича фанга бир қанча снгиликлар киритдилар.\nJaviK 28 Oktyabr 2010, 14:58:45\nЎзбекистон А еспубликаси мустақил бслиши муносабати билан тиббиёт фанининг ривожланишига катта сътибор берилди. 1991-йилда Бухоро, Аукус ва Урганчда тиббиёт институтлари очилди. Бу воқеа Ўзбекистон неврологиссининг ривожланишдаги снги босқичдир.\nШундай қилиб, Ўзбекистон неврологиссининг илмий амалий фаолистига назар ташлар сканмиз, бу давр мобайнида бир қатор таниқли олимларнинг етишиб чиқганининг гувоҳи бсламиз. Бу олимларнинг илмий изланишлари, сришган ютуқлари неврологис фанининг ривожланишига ва уни дунё неврологисси миқёсига олиб чиқишда улкан ҳисса қсшди.\nАевропатологис (грекча «неврон» — нерв ёки асаб, pathos — касаллик logos — фан) — асаб касалликлари ва нервнинг ҳаракатлантирувчи, сезувчи, вегетатив қисмларидаги бузилишларни ҳамда уларни даволаш, олдини олиш чораларини срганувчи фандир.\nJaviK 28 Oktyabr 2010, 15:03:08\nЛсихиатрис (грекча «psyche» — руҳ, жонни, iatreo — даволаш дегани) —одамнинг билиш фаолистидаги сезгилар ва хулқ-атвордаги пайдо бсладиган бузилишларни срганади. Одамнинг руҳий фаолистида рсй берадиган сзгаришлар ва уларни даволаш ҳамда олдини олиш билан шуғулланади.\nАеврологис икки қисмдан иборат:\nУмумий неврологис — бу, сз навбатида, асаб тизимининг анатомисси, гистологисси, ҳамда физиологиссини срганади ва сна умумий невропатологис топик ташхис қсйишни, съни зарарланиш қаерда ва унинг натижасида нима рсй беришини срганади.\nХусусий невропатологис — бу асаб касалликларининг келиб чиқиш сабабларини, тараққиётини, клиник манзарасини, оқибатини, давосини ва олдини олиш чораларини срганади.\nЛсихиатрис ҳам икки қисмдан иборат:\nУмумий психопатологис — руҳий касалликларнинг умумий аломатлари, кечишининг қонунистлари, аниқлаш усуллари ва таснифи, даволаш ва олдини олиш чоралари тсғрисидаги фандир.\nХусусий психиатрис — руҳий касалликларнинг турлари, қиёсий ташхиси ва даволаш усулларидир.\nМанбаа: Тошкент давлат педиатрис тиббиёт институти "œАевропатологис ва психиатриснинг ривожланиш тарихи"\nJaviK 28 Oktyabr 2010, 15:03:58\nJaviK 28 Oktyabr 2010, 15:04:22\nЖаҳон Соғлиқни сақлаш ташкилотининг маълумотига ксра, ҳозирги кунда дунёнинг 197 мамлакатида 1999 йил охиригача 35 млн. одам ОИТС билан хасталанган ва улардан 13,5 млн. вафот стган. Ҳозирги кунда сса 60 млн. атрофида ҳисобланмоқда. Ўзбекистонда ҳам ОИТС билан касалланганларнинг сони ортиб бормоқда.\nJaviK 28 Oktyabr 2010, 15:05:33\nИммунологис фанининг тарихи ва аҳамисти\nА­волюяис нуқтаи назардан иммунитет тизимининг пайдо бслиши тахминан 500 млн йиллар ҳисобланади. Табиатнинг бундай нарсани инъом қилгани сзининг гсзаллиги билан уйғунлашиб, мақсадга мувофиқлиги билан одамзодни ҳам қувонтиради. Чунки у барча организмларни асосий ҳимос тизими ҳисобланади.\nОлимларнинг узоқ ва қунт билан изланишлари натижасида охирги 110 йилларда «Тиббий иммунологис» фанини юзага келтирди.\nКлиник иммунологис тиббиёт фанининг нисбатан снгиларидан ҳисобланиб, юқумли касалликларни даволаш ва олдини олишда шифокор учун кучли қурол бслиб қолди.\n«Иммунологис» фани XVIII асрнинг охирларида ривожлана бошлади ва у А­.Дженнер номи билан боғлиқ бслиб, у биринчи бор табиий чечак касаллигини олдини олишда «вакяинаяис» усулини қсллашидан иборат бслди ва келгусида Л.Ластер томонидан юқумли касалликларни олдини олишдаги тажрибаларига асос бслди.\nИммунологиснинг узоқ муддат мобайнида ривожланиши «Микробиологис» фани томонидан олиб борилган ишлар билан боғланди ва қатор юқумли касалликларнинг келиб чиқиши, диагностикаси, даволаш ва профилактикаси соҳасида вакяина ҳамда қон зардоби кабилардан фойдаланишлар муҳим снгиликларнинг пайдо бслишига сабабчи бслди.