Q=2	C=2	SS=0	LS=0	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=0	G0=32	G1=16	G2=5	DLID=kaa_Latn	BODY=Intervensııa ekonomıkalyq ósimge qalaı áser etti?\nEkonomıka • 09 Naýryz, 2020\nО́tken aptada Ulttyq bank teńge baǵamyn ustap turý úshin 95 mln teńge ıntervensııa jasaǵanyn aıtty. Tań atqaly beri AQSh dollary men teńge dálizi 386 -389 kórsetkishtiń ortasynda terbelip tur.\nQarjy sektorynda 2017 jyl Ulttyq banktiń tórt ret ıntervensııa jasaýymen este qaldy. Biraq, sarapshylar bas banktiń statıstıkasyna qarjy sektoryndaǵy árbir faktordyń tirkele bermeıtinin, tek jaǵymdy ózgerister ǵana esepke alynatynyn eskertedi.\nMysaly, 2014 jyly – 22 mlrd, 2015 jyly 10 mlrd AQSh dollary ıntervensııalanǵan. Al 2016 jylǵy kórsetkish budan tómen. 2015-2016 jyldardaǵy bas bank tarapynan qabyldanǵan ustamdylyq saıasatynyń salmaǵy 2017 jylǵa túskenin aıtady. Sebebi elimizde IJО́-ge ósim beretin ındıktıkator álsiz. 2018 jylǵy ıntervensııa qyrkúıek aıynda ótkeni belgili. Jyl basynda teńgeniń jaǵdaıy turaqty boldy.\n2019 jyly tamyz tamyz aıynda dollar baǵamy 380 teńgege jetken kezde de Ulttyq bank tek syrttaı baqylap otyrdy. Intervensııa jasaldy degen resmı aqparat shyqqan joq ótken jyly.\nQazir BAQ-ta «qarjy naryǵy jasandy jolmen rettelmese, teńgeniń hali qandaı bolar edi» degen pikirler jıi aıtyldy. Alypsatarlar tarapynan shabýyl órship bara jatqan soń Ulttyq bank ıntervensııa jasaýǵa sheshim qabyldaıdy. Sol sebepti sarapshylar Ulttyq bank aldaǵy ýaqytta mundaı áretterin ashyq túrde júrgizýge tıis ekenin aıtady. «Ulttyq bank dollar boıynsha saýdaǵa aralaspaıtynyn aıtty. Al qazirgi áreketi bırjadaǵy basty oıynshynyń tirligine uqsaıdy. Múmkin, Ulttyq banktiń oryndaǵysy keletin bir jospary bar shyǵar. Biz qazir baǵamdy jaǵymdy sıpatta ustaý úshin óte úlken mólsherdegi dollardyń jumsalyp jatqanyn kórip otyrmyz», –deıdi qarjygerler.\nKesheli beri Reseı men Qazaqstannyń ǵana emes, Armenııanyń, Ázerbaıjannyń, Argentınanyń, Sırııanyń ulttyq valıýtalary 25 paıyzǵa deıin qunsyzdanyp ketti. Tipti terbelmeıtin qyrǵyz somy da 10 paıyzǵa arzandap jatqanyn kórip otyrmyz\nQarjyger Murat Temirhanov ıntervensııa Ulttyq bankke tek shyǵyn ákeletinin aıtady. Damyǵan elderde ıntervensııany baǵamdy rettep otyrý úshin qoldanady. Al bizdiń jaǵdaıda Ulttyq bank úshin ol tek shyǵyn. Dollardy arzanǵa satyp, keıin valıýtaly qordy toltyrý úshin qymbatqa satyp alýǵa májbúr bolady. Ulttyq bank kommersııalyq emes uıym bolmaǵandyqtan, monetarly saıasatty oryndaý úshin shyǵynǵa ushyraýy ábden múmkin.\nQarjy naryǵyndaǵy treıderler barlyq elderde bar. Ulttyq bank olardy baqylaýǵa almasa, solardyń jeteginde ketýi ábden múmkin.\nUlttyq banktiń 1996 jyldan beri ıntervensııaǵa jumsaǵan qarjysynyń 50 mlrd AQSh dollarynan asyp ketkeni endi belgili boldy. Qarjyger Maqsat Halyq Ulttyq bank 22 jylda 55 mlrd 627 mln AQSh dollaryn jumsaǵan. Bul Ulttyq qor men altyn valıýtalyq qordan alǵan qarjy.\n«Intervensııanyń qaıtarymy da baıqalady. 22 jylda 24 mlrd 259,6 mln AQSh dollary qaıtty. 31 mlrd 367 mln AQSh dollary qaıtpaı qaldy. Ulttyq bank 22 jylǵa eseptegen kezde bul úlken qarjy emes deıdi. Tek eki jylda ǵana 35 mlrd AQSh dollary jumsaldy. Erkin aınalym bizdi Ulttyq qordaǵy aqshany jelge ushyryp jiberýden saqtap qalǵanyn moıyndaýǵa tıispiz», deıdi Maqsat Halyq.\n«Ulttyq banktiń ıntervensııaǵa jumsalǵan qarjysy el ekonomıkasynyń damýyna mýltıplıkatıvti áseri qandaı boldy» degen másele BAQ úshin tyń taqyryp.\nBul saýal Ulttyq bank pen táýelsiz sarapshylar tarapynan taldaýdy qajetsinip tur.El ishinde bul máseleni úkimettiń ekonomıkalyq blogy jabyq esik jaǵdaıynda taldaıtyn da shyǵar. Biraq «qortyndysy osylaı boldy» dep eshbir quzyrly oryn jarııalaǵan emes.\n«Ulttyq banktiń ıntervensııaǵa jumsalǵan qarjyny ashyq kórsetýiniń ózi de jaqsy. Biraq ıntervensııaǵa jumsalǵan qarjyny el ekonomıkasyna jumsaǵan tıimdi bolar edi. Intervensııa májbúrli qadam. Bul bizdiń ekonomıkalyq saıasatymyzdyń kemshiliginiń baǵasy» deıdi Maqsat Halyq.