Россия мухолифати етакчиси Алексей Навалнийнинг Томскдаги штаби раиси ва 13 сентябр куни ўтказиладиган маҳаллий сайловларда шаҳар кенгашига 28 ёшли номзод Ксения Фадеева 7 сентябр куни Томскда ўзининг сайловолди чодирини ўрнатмоқда. [Александр Неменов/AFP]\nТОМСК, Россия – Елена Басова дастлаб россиялик мухолифат арбоби Алексей Навалнийнинг Сибирдаги ўзи туғилиб ўсган шаҳарда заҳарланганига ишонмаган эди.\nКейин у Навалнийнинг жойлардаги коррупция юзасидан олиб борган терговларини кўрган.\n«Ҳаммаси ойдинлашди», дейди 33 яшар сотувчи аёл Сибирнинг Томск шаҳри кўчаларидан юриб борар экан.\n«Уни ҳақиқат учун курашаётгани сабабли заҳарладилар», деди Басова AFP билан суҳбатда. Энди у якшанба (13 сентябр) куни бўлиб ўтадиган шаҳар кенгашига сайловларда Навалнийнинг ҳаракатини қўллаб-қувватлашни режалаштирмоқда.\nРоссия мухолифати лидери Алексей Навалний, унинг рафиқаси Юлия, мухолифат арбоби Любов Собол ва бошқа намойишчилар қотиллик қурбонига айланган Кремл танқидчиси Борис Немцов хотирасига бағишланган юришда қатнашмоқдалар, Москва маркази, 29 феврал. Немцов 2015 йилда Москвада ўлдирилган. [Кирилл Кудрявцев/AFP]\nЯкшанба куни Россиянинг ўнлаб вилоят, шаҳар ва қишлоқларида бўлгани каби Томскда ҳам маҳаллий кенгашга сайловлар ўтказилади.\nВладимир Путиннинг энг ашаддий танқидчиси бўлган Навалнийнинг тарафдорлари ўтган ой унинг ўз сиёсий фаолияти туфайли айнан шу шаҳарда заҳарланганини таъкидламоқдалар.\nКоррупцияга қарши фахрий курашчи Германияга олиб кетилган ва ҳозирда маҳаллий касалхоналарнинг бирида ётибди. Терговчилар унинг асабни фалажловчи «Новичок» моддаси билан заҳарланганини аниқлаган. Совуқ уруш даври охирларида Совет Иттифоқи томонидан ихтиро қилинган бу моддани фақат Россия махсус хизматлари қўллай олади.\nТомскдан ҳавога кўтарилиш олдидан аэропортда чой ичган Навальний ўзини ёмон ҳис қилган ва самолёт фавқулодда қўнишга мажбур бўлган.\nБефарқликка қарши кураш\nНавалний минтақавий сайловларда маҳаллий номзодларни қўллаб-қувватлаш бўйича Сибирга қилган сафарини ва Россия элитаси орасидаги коррупцияга оид иккита тергов жараёнини суратга олиш ишларини якунлаётган эди.\nТомскдаги тергов давомида Кремл тузган ҳукмрон партия – «Ягона Россия» аъзолари партия мансабдорлари назоратидаги компаниялар билан давлат шартномаларини имзолагани аниқланган. Расмийлар бу иддаоларни рад этганлар.\nТомскдаги штаб раҳбари – 28 яшар Ксения Фадеева Навалнийни Москвага элтадиган самолётга чиқишидан аввал уни сўнгги бор кўрган одамлардан бири бўлди.\nФадеева терговлар ва Навалнийнинг заҳарланиши билан боғлиқ воқеадан сўнг, унинг шаҳар кенгашига қўйган номзодини қўллаб-қувватлаш кучайишига умид қилмоқда.\nНавалний ва унинг тарафдорларига миллий сиёсатда иштирок этишни тақиқлаб қўйишган. Навалнийга 2018 йилги президент сайловида Путинга қарши номзод бўлиш тақиқланган, шу боис у ўзининг сиёсий фаолиятини минтақавий кампанияларга йўналтирган эди.\nНавалний кампаниясининг энг асосий жанги – бефарқликка қарши кураш, дейди кампания волонтери Митя Немцев.\n«Одамларга улар заиф деган фикр сингдирилди», дейди татуировкали 30 яшар фаол.\n«Одамлар орасида сиёсат ифлос нарса, деган тушунча мавжуд. Аммо бу нотўғри», дейди у. «Маҳаллий амалдорлар Хабаровскда бўлгани каби вазиятни ўнглай олишлари мумкин.»\n«Ягона Россия» номзодини мағлуб этган маҳаллий губернаторнинг ҳибсга олинишига қарши икки ойлик норозилик намойишларидан сўнг, Россиянинг Узоқ Шарқидаги шаҳар Москвага итоатсизликнинг нодир намунаси ўлароқ юзага чиқди.\n«Россия олий раҳбариятининг» жавобгарлиги\nДунё давлатларининг ҳукуматлари Кремлни Навалний ҳаётига қилинган суиқасд бўйича жавоб беришга чақирмоқда.\n«Ўйлайманки, бутун дунёдаги одамлар бу турдаги фаолият нима эканлигини яхши англайдилар», деди АҚШ давлат котиби Майк Помпео чоршанба (9 сентябрь) куни радиога берган интервьюсида.\n«Диссидентни заҳарлашга уриниш ва бу иш ортида ҳақиқатан ҳам Россия олий раҳбариятининг тургани эҳтимоли катта эканлиги маълум бўлса, бу рус халқи учун яхшиликдан нишона эмас, деб ўйлайман», деди у.\nПайшанба (10 сентябрь) куни Москва мазкур иш бўйича дипломатик ҳужумга ўтган.\nРоссия ташқи ишлар вазирлиги Германия элчисини чақиртириш билан бир қаторда, Катта еттиликнинг зудлик билан заҳарлаш ортида турганларни топиб, жавобгарликка тортиш чақириғи акс этган баёнотига жавоб қайтарди.\nВазирлик «оммавий дезинформация кампаниясини» қоралаб чиққан.\nКўпчилик кузатувчилар Навалнийнинг заҳарланиши ва Беларусдаги тартибсизликлар ўртасида боғлиқлик бор деб ҳисобламоқда.\nМарказий Осиёликлар томонидан қўллаб-қувватланган Беларусдаги норозилик намойишлари Кремл учун ноқулай, Путиннинг рейтинги кескин тушиб кетган бир пайтга тўғри келди, зеро у бир вақтлар ўзига содиқ бўлган сиёсий базанинг кучайиб бораётган норозилигига дуч келмоқда.\nРоссия ва америкалик журналист, жамоатчилик фаоли Маша Гессеннинг айтишича, Навалнийнинг айнан шу пайтда заҳарланганини «доимий равишда ўзининг собиқ мустамлакаларини кўзгудек кўрадиган Кремлнинг Беларусдаги норозилик намойишларидан даҳшатга тушгани» билан изоҳлаш мумкин.\n«Белоруслар ҳатто сайлов институтлари, ОАВ ва фуқаролик жамияти тўлалигича автократга тобе бўлган мамлакатда ҳам одамлар ҳокимият учун даъвогарлик қилишга ва «бас, етар» дея олишга қодир эканлигини кўрсатди», деб ёзади Гессен The New Yorker нашридаги мақоласида.\nРоссияда 20 йилдан бери ҳокимият тепасида бўлган Путин ҳам айнан шу нарсадан қўрқади, дейди Гессен.\nТарихда Россия ва ундан ташқаридаги мухолифат арбобларининг сирли тарзда заҳарланишига оид мисоллар талайгина.\nГерманиядагилар Навалний ўзига келгани ва гапира бошлаганини айтмоқда, бу қийшиққўл руслар Навалнийни эплаб заҳарлай олишмади, Европа тиббиётининг қўли баланд келди. Энди Навалний мухолифатчи сифатида юқорироқ поғонага чиқди, у ҳақда дунёнинг қудратли давлатлари президентлари хабар топдилар. Яқинда путинчиларга қийин бўлади. Олға, Алёша!