Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Рабочая тетрадь по тувинскому языку,8 класс\n/ениё тайылбыр домаа.\n1. Бердинген домактарныё синтаксистиг сайгарылгазын кылып, схемазын тургузар.\nЫды ээре берзе-ле, =дек адаанда аъттыг кижи чортуп \_н\_п орган.\nОрлан-оол клубка кирип кээрге, эштери тарап турар болган.\nАвтобус доктаай бээрге-ле, чорумал кижилер д\_ж\_п эгелээн.\nХ=лчок эки д\_ш д\_жеп чыдырымда, авам мени оттурупту.\n2. Кол болгаш тайылбыр домактарны аёгылаёар. Ч\_н\_ё дузазы-биле холбашканын тодарадыёар.\n1.Оолакай аалынга чоокшулап келгеш к==рге, баглаашта \_ш аът баглап каан турган. 2.Угбазы дыштанып чанып кээрге, хеймер дуёмазы х=лчок ==рээн. 2.Кышкы х\_н д\_ъш эртип чорда, аёчылар сын бажынга \_н\_п келген.\n3. /ениё тайылбыр домактарынга кол домактардан немеёер.\n1.Ажыл шагы т=н\_п турда,……………………………………………………………………\n2. Д\_ъш эрткен соонда,…………………………………………………………………………\n3. Чылый бээри билек,…………………………………………………………………………\n4. Ай хире болу бергенде,………………………………………………………………………\n4. Бердинген кожумактар болгаш холбаа с=стерниё дузазы-биле \_ениё тайылбыр домактары кирген домактардан чогааткаш, сайгарыёар.\nСоонда, -ге, -кыже, -да, с==л\_нде.\n5.Х=й сектер орнунга тааржыр \_ж\_ктерден киирип, бижик демдектеринден салыёар.\nДаё бажында Долума …уруп келгеш бир дугаар …агааларын чемгергилеп каан. Оон …ажыёынга кирип келгеш ном-…аа номчугулаар. Ол \_еде соёга караандан бир ч\_ве караёайнып эрте бергенинден Долума туруп келген.\n6. Т=нген бодалды илередир с=стер каттыжыышкынын азы бир-даа с=ст\_ ч\_\_ дээрил?\nБ) с=с каттыжыышкыны\nВ) кол с=с\n3. Удавас ам ==редилге эгелээр. Бо домак утказыныё аайы-биле кандыгыл?\n7. С=з\_глелге бижик демдээн салыр :\nСарыг-оол ынчап олурда чаавазы кухнядан чедип келгеш чугаалаан Ам база номчуттунуп олуруп алдыё бе оол деп чаавазы айтырган Бо номнуё солуну аттыг боорга к=р\_п олур мен чаавай деп ол харыылаан.\n8.С=з\_глелден фразеологизмни тыпкаш, утказын билириёер-биле тайылбырлап бижиёер .\nАёчыныё олчазын манап турдувус.Узун-Аёчы черле куруг келбес кижи.Кырган-ачам биле кожавыс аразындан суг акпас улус ч\_ве.\n9. Бердинген домактарда дескиндир деп с=с кайда наречие, кайда эдеринчи бооп чоруурул, кырынга айтыёар.\nБажыёын дескиндир шаараш херим-биле кажаалап алган.\nБажыёын дескиндир тарып алган чечектерин-даа суггарбастаан.\n1. 25 кижиниё 2 холу, будунуё д=рт даваныныё салаалары чежел? ______________________\n2. Хана б\_р\_з\_нде-ле 206 хана к=г\_ бар болза, 6 ханалыг =гн\_ё ханазыныё к=г\_ чеже болурул? ________________________________\n3. 500 хойнуё д=рт даваныныё дыргактары чежел? ___________________________________\nНемелдениё тайылбыр домаа.\n1. Бердинге схемаларга домактардан чогаадыёар.\n1.(…………) деп ч\_вени\n2. (…………) ын\n2. Бердинген домактарныё синтаксистиг сайгарылгазын кылып, холбаа с=стериниё адаан шыйыёар.\nТ=тчеглекчиниё \_\_лгедии б=р\_ден дора дээрзин орта ийи караам-биле к=рд\_м. Хой ылап-ла Маадырныы деп ч\_вени олар бадыткааннар. Ооё кымче чыгадып олурарын Мария Ивановна даап бодап каан. Идик-хеп, эт-херекселинге кам чок улус =реге д\_жер дээрзин Хаяжык биле берген.\n3. Х=й сектер орнунга дээрзин, дээрзинге, деп ч\_вени, деп ч\_веге, дугайын чергелиг холбаа с=стерни, падеж кожумактарын ажыглап тургаш, немелдениё тайылбыр домаа кирген чогырышкан нарын домактардан чогаадып бижинер.\n1…….. авазы ылап-ла б\_з\_рээн. 2……… угбам биске сонуургадып чугаалады.\n3……. Бирги классчылар дыка ==рээннер. 4. Башкызы дораан эскерип каан. 5…..оолдар дораан эскерип кааннар.6……. кым билбес боор.\nСактып алыёар! 1. С=глекчизинде –ыл,-ил,-чык,-чик деп кожумактарныё болгаш –тыр,-тир,бе,ийик, ирги бе деп артынчы с=стер-биле холбашкан немелдениё тайылбыр домактарын ону,ол дугайында, деп айтылга с=стерлиг кол домактардан биче сек-биле аёгылаар.\n2. +ске холбаа с=стерниё дузазы-биле каттышкан немелдениё тайылбыр домактарын кол домактардан биче сек-биле аёгылавас.\n4.Х=й сектер орнунга тааржыр \_ж\_ктерден киирип, бижик демдектеринден салыёар.\n1.Мында тыва чон база каш \_деп келген орус эш ==р\_нге чаёгыс чер чур…угларынга база ла чагыг с=з\_н берген белек селээн …дускан. 2.Бичии Аяна ==ре…ирин че…икпейн манап турган. 3.Аё меё хо…спас дээш кежээликтей Биче Аяёга келдим.\n4. Чаа кадаан Баглааш эртенги даё ха…зында шала =кпеё кызыл кылдыр к=з\_лген.\n5. Намзырай шанактыг а……….ыг кудазы Оолакайларныё аалынче шошкудуп олурган.6. Каш чыл бурунгаар бо Кара Су…а чорааш су…а д\_ж\_п кемдээн соонда Ламажап \_жээн бу…арыныё салааларын эчизинге чедир эмнедип кожуун эмнелгезинге база чыткан.\n5. Немелдениё тайылбыр домактарындан киирип тургаш, «Х\_н чуруму» деп кыска 4-5 домактан тургустунган чогаадыгдан бижиёер.\n6. «Кижи болуру чажындан, аът болуру кулунундан» деп \_легер домактыё утказын канчаар билдиёер,тайылбырлап бижиир.\n7. Дараазында схемаларга домактардан чогаадып бижиир.\n(…………) деп ч\_вени\nТодарадылганыё тайылбыр домаа.\n1. Бердинген домактарныё долу синтаксистиг сайгарылгазын кылгаш ,схемазын тургузуёар. Кол болгаш тайылбыр домактарны айтыёар.\n1. Балдырыныё сиири бышпаан, бажыныё коёгураазы чазылбаан, чаш оглувусту айбылап турар хаан боор. ………………………………………\n2. Ында \_ер чара шапкылап каан сарыг элдер чыткан…………………………………\n3. +ск\_с-оол хаанныё тозан аът долганып четпес, докулчак ак =ргээзинге кирип келген………………………………………………………………………………………..\n4. Ак-к=к салы хадып турар ашак кижи чугаалап-тыр………………………………..\n5. Харын куй-даа эвес, кайы шагдан хат \_ттеп каан хая-дыр ийин…………………………………………………………………………………………\n6. Дыка-ла солун шиитпир \_нд\_рд\_: бо чылын мырыёай дуу ооругдан буга \_нд\_рер……………………………………………………………………………………..\n7. Ч\_гл\_г куш-даа ужуп четпес ч\_г\_р\_к аът болу берген…………………………………………………………………………………………\n2. Дараазында домактарны тодарадылганыё болгаш немелдениё тайылбыр домактары кылдыр ажыглап, чагырышкан нарын домактардан тургузуёар. Салза чогуур черлерге бижик демдээн салыёар.\n1. Ынчан б\_ргег х\_н турган. 2. Сайгылгаан чырып турган. 3. Чогаалчыныё юбилейинге тураскааткан кежээ болур. 4. Авам,ачам чорупкан.\n3. Таблицаны долдурар.\nТайылбыр домактыё янзызы:\nСактып алыёар! Тодарадылганыё тайылбыр домаан кол домактан бижик демдээ-биле аёгылавас.\nТодарадылганыё болгаш немелдениё тайылбыр домактарында д=мей ч\_\_л- деп, деп дугайында деп холбаа с=стерниё дузазы-биле каттыжары.\nЫлгалы- немелдениё тайылбыр домаа кол домактыё составында кылыг с=з\_-биле илереттинген кежиг\_нге, тодарадылганыё тайылбыр домаа- ч\_ве ады- биле илереттинген кежиг\_нге хамааржыр.\n1. Д…рде бичии планеталар база бар. Олар х\_...\_ долганып турар. Планеталар чырыкты чылыгны х\_нден ап турар. Чаа ажы…ынган планеталарга онзагай кижилерниё а…арын тыпсыры чаёчыл а…рган. Оларга чурукчулар эртемде…ер артистер хамааржыр.\nС==лг\_ домакта укталган ч\_ве адын ушта бижиир…………………………………………………..\n5. Кижи деп с=стен укталган с=стерден бижиёер.\n6. Кижи деп с=с кирген \_легер домактардан бижиёер.\n7. Дараазында чечен с=ст\_ё утказын аас-биле тайылбырлааш, кыдыраажыёарга бижип алыёар.\n« Кижи дээрге эё дээди, эё тода болгаш долузу-биле, т=нд\_р хевирлеттинген чаяалга болур». ( Ян Коменский).\n8. С.А.Сарыг-оолдуё ш\_л\_\_нден алдынган \_з\_нд\_н\_ тайылбырлаар, адаанда тайылбырга катчыр силер бе?\nЭки кижи болурунуё\nЭжии, оруу кайда ч\_вел?\nЭки кижи болурунуё эжии, оруу- Силер-дир силер,эки кижи болур дизе, кижи бодунуё эки, багай талаларын сайгарып, четпестерин эдер- бот-кижизидилге кол черде турар. Эки кижи болурунуё оруу дээрге чоннуё оруу ол. Чоннуё чоон оруу-билу чоруур болза часпас силер.\nБ=д\_\_н топтуг, х\_нд\_лээчел,\nП=р\_к, чазык, шоваалаё-даа,\nЕзулуг дээн тыва кижи\nОвуру мээ ынчаар к=ст\_р. ( Чульдум Чап « Тыва овур»).\nБоттарыёарныё бодалыёарны илередиёер:\nДаар байдалдыё тайылбыр домаа.\n1. Тарааны эрте тарыыр болза, улам эки. ………………………\n2. Авам мени чаёчап орза-даа, меёээ даады буянныг ч\_ве й=рээп чоруур болдур ийин……………………………………………\n3.Х\_ннер кааё турган болза, \_ш-ле хонгаш б=л\_п алыр турган сиген \_рг\_лч\_н\_ё чаъзынга таварышкаш.кургавастааш, туруп берген……………………….\n4.Кызыл хоорай кирзимзе, музейлер к==р бодалдыг мен……………………………..\n5. Бак келзе, туттунма, эки келзе, салдынма. ……………………………………………………………………………………………\n6. Бир эвес кайы-бир аалга хендирбени кым-даа сый шанчып шыдаваан болза, ол хендирбениё ужунга кадак баглааш, =ске аалдарже шагаалап аппаар……………………………………………………………………………………………..\n2. Чурукту к=р\_п тургаш, даар байдалдыё тайылбыр домаа кирген 3-4 домактан чогаадып бижи.\n3. Бердинген таблицаны даар байдалдыё тайылбыр домаанга долдуруёар.\nТайылбыр домактыё янзызы\nСактып алыёар! Даар байдалдыё тайылбыр домаан кол домактан биче сек-биле аёгылаар.\nЧижээ: Бай-Тайга бажынга булуттар к=ж\_п эгелээр болза, чаарыныё демдээ.\nОлар эрткен шагааны сактып чугаалажы бергеннер. Каш хонук бурунгаар аъш-чемиё сал…, \_\_жезин буз…, олбук-ширтээн какта …, силги…, баштай кымныё аалындан эгеле…, шайлаарын дугурушкан. Баштай улуг улуска бар…, кадак сун…, амыр-мендизин, ал-боттарыныё кадыын айтыр…, чолукшу… чедер.\n5. Барыын-Хемчик кожуунда сууурлар аттарын бижээш, даар байдалдыё тайылбыр домаа кирген 2 домактан бижиир. Улуг \_ж\_ктер-биле бижээнин тайылбырлаар.\n6. /ениё, немелдениё, даар байдалдыё тайылбыр домактарын ажыглап тургаш,\n« Келир \_еде кандыг мергежил шилип алыр мен? » деп темага чогаадыг-бодалдан бижиёер.\nЧ=р\_лдээниё тайылбыр домаа.\n1. /легер домактар база ырылар кыска-даа болза, утка-шынары, угаан-билиишкини ном хире…………………………………………………………………………………………\n2. Мактаныкчыны кочулап турза-даа, херек кырында \_лешке ооё \_л\_\_ \_рг\_лч\_ таваржыр………………………………………………………………………………………….3. Саазын чуга-даа болза, шашпас болза дежилбес………………………………………....\n4. Кыс уругнуё аскы чыдывас болза, ыыттавазы эки дижир………………………………\n5. Кижи сагынгыр-даа болза, кылбас болза ==ренмес………………………………………\n6.Ыт ээрип турда-ла, аъттыг кижи =декче чортуп кирип келген.………………………..\n2. Дараазында кожумактар, артынчылар болгаш холбаа с=стер дузазы-биле ч=р\_лдээниё тайылбыр домактары кирген чагырышкан нарын домактардан чогаадып бижиёер. Бижик демдектерин шын салбышаан, ук домактарны кежиг\_н аайы-биле сайгарып, схемазын тургузуёар.\n- даа болза, -ге-даа, болза, -да-ла, -даа бол.\n3. Бердинген домактарны тыва дылче очулдургаш, утказын канчаар билгениёерни тайылбырлаёар.\nНад хвастунами хоть смеются, а часто в дележе в им доли достаются.\nСактып алыёар! Утказыныё аайы-биле ч=р\_лдээниё тайылбыр домаанда илереттинген кылдыныг кол домакта илереттинген кылдыныг-биле ч=р\_шкек. Ч=р\_лдээниё тайылбыр домаан кол домактан биче сек-биле аёгылаар.\nК…дандан ыратпас …ртег а…ды апарган Чакпыыл-Сарыын калгытпышаан, Лапчар Ирбижеевич \_р ле боданып чортуп чор…н. Чаа ажыл агый чери б\_г\_ херектерни чаазы биле к=р\_п эгел…р ужурлуг. Канчалдыр даа кызы..арга совхозка х=й орулганы: э..т к..шти д\_кт\_ мал ажылы берип турга..ын б\_г\_де билир. Тываныё агаар бойдузунуё байдалдарынга мал ажылы бирги черге турар ужурлуг.\n5. Чурукту к=р\_п тургаш, ч=р\_лдээниё тайылбыр домаа кирген 3-4 домактан чогаадып бижи.\n6. Бердинген ш\_л\_кте карартыр парлаан с=стерни с=з\_глелге с=с тургузуунга сайгарыёар. Ш\_л\_кт\_ аянныг номчуёар.\nТывалар деп кымнарыл ол?\nУлуг-Хемниё унун чурттаан\nУран-шевер улус ч\_ве.\nАлды ч\_з\_н малын малдаан\nАжыл-ишчи улус ч\_ве.\nДыка эки х\_нд\_лээчел\n+ремелиг тараа, быштаан\n+рг\_п салыр улус ч\_ве.\nСорулганыё тайылбыр домаа.\n1. Бердинген домактарныё долу синтаксистиг сайгарылгазын кылгаш ,схемазын тургузуёар. Кол болгаш тайылбыр домактарны хевирлерин схемага айтыёар.\n1. Калдар-оол хемче чавызап баткан тудум-на, имиртиё дээрде шаштыккан сыннар кыры ырап бар чораан.\n2. Аалга чедип келзе-даа, ооё сагыжы д\_в\_ревишаан турган.\n3. Х\_н даг артынче ажытталы бергенде, аалдыё мал-маганы кирип келген.\n4. Оларныё арыннарында х\_л\_мз\_р\_г долган аажок шимээнниг х==решкен олурганнар.\n5. Кежиг\_ннерден кым-бир кижи озалдай берзе,орнун д\_рген солуптар сен.\n6. Суурнуё б\_г\_ чону д\_ж\_т ажаалдазында дээрзин кыргандан дыёнадывыс.\n7. Чаашкын каш х\_н улаштыр чагган деп медээни кожуун баштаар черге дыёнадып четкен бис.\n2. Таблицаны улаштыр долдурар.\nСорулганыё тайылбыр домаа\nД\_ж\_т ажаалдазы эки болур т=лээде, х=рз\_нн\_ минералдыг б\_д\_мелдер-биле чемишчидер.\n3. Он нарын с=стен бижээш,шын бижилге д\_р\_м\_н тайылбырлаар. 2 б=д\_\_н домактан чогааткаш долу морфолог-синтаксистиг сайгарылгазын кылыр.\n4. С=з\_глелге аттан бергеш улаштыр чогаадыёар.\nКыш- чылдыё д=рт эргилдезиниё бир онзагай \_ези. Тывага болур кыштар дыка узун болгаш соок. Малчын аалдар т=р\_\_р хойларын тургузур азыраар сиген-ширбиилин, сулазын белеткеп, кажаа-хораазын ыяк септеп алган болур.\nКыжын кижи б\_р\_з\_н\_ё сагыш-сеткили оожум.\n5. Бердинген с=стерниё шын бижилге д\_р\_м\_н тайылбырлаёар. Дуюг, хаяа, оъттуг, д\_штеки, частыг, Бай-Тайга, чуртун.\nЧылдагаанныё тайылбыр домаа.\n1. Бердинген чылдагаанныё тайылбыр домактарыныё синтаксистиг сайгарылгазын кылбышаан, холбаазын, айтырыын, схемазын тургузуёар.\n1. Агаар баксыраанындан М=ёг\_н-Тайгаже самолет ушпаан.\n2. Х\_н кааё чаагай х\_ннеп-ле турар болганда, чечек кандыг-даа х=легеден \_нер-ле болгай.\n3. Шалбачы =зээнге киир доёа бергеш, кажааже кирип келген.\n4. Ооё кадыы чолаачылаарынга таарышпастаанындан ынак мергежилин каар ужурга таварышкан.\n5. Даг кадыр боорга, угбам менче дорт баспайн, адаа-биле доора \_н\_п олур.\n6. Кара-Сугнуё чоогун ч\_детпес, бокталдырбас, чуге дизе ооё бажын дагып каан ч\_ве-дир.\n2.Бердинген схемаларга домактардан чогаадыёар.\n1. ( ) болгаш,\n2. ( ), ынчангаш\n3. ( ) боорга,\n4. ( )- дан\n3. Бердинген с=стерниё тургузуун сайгарыёар.\nЧигирзиг, сыынныё, алаактарлыг, Кызыл-Мажалыктан.\n4. Бердинген с=стерни слогтап чарып, к=ж\_рер кылдыр бижиёер.\nАйлаё-кушкаш, чечектелиишкин, башкыларывыска, сыын, аът, эмчилер, бодамчалыг, тургузукчу, аал, карт, чурт, таныжарым, идепкейлиг, сумузунуё.\n5. Чурукка хамаарыштыр чаёгыс аймак кежиг\_ннер кирген 3 домактан чогаадыёар. Бир домактыё синтаксистиг сайгарылгазын кылыёар.\n6. Ребусту тывыёар.\n10 дар ________________________\n6 н ________________________\n тиг ________________________\n2 с ____________\n10 за ________________\nБердинген с=стер-биле кыска домактардан чогаадыёар.\nДеёнелгениё тайылбыр домаа.\n1. Деёнелгениё тайылбыр домактарыныё синтаксистиг сайгарылгазын кылбышаан, схемазын шыйыёар.\n1. Дээрде сылдыстар карак басканзыг, чивеёейнип тургулаан.\n2. Улуг =рт кыпкан ышкаш кежээки хаяа булуттар аразында кызып турган.\n3. Ооё сагыш-сеткили дээр б\_ргеп келген дег муёгаргай апарган.\n4. Соондан с\_рген кижи бар ышкаш Орланмай ындыкы =рээлче бурт дээн.\n5. Чылгы тевелерни к=р\_п кааш, хенертен б=р\_лер келген ч=ве дег, хоюп ыёай болган.\n6. Ырак дээрде сылдыстар олуй-солуй карак баскан ч\_ве дег чивеёейнип тургулаан.\n2. Чылдагаанныё болгаш сорулганыё тайылбыр домактары кирген чагырышкан нарын домактарны ийи б=л\_кке аёгылап ушта бижиёер. Оларныё бот-бодундан ылгалын айтып, бижик демдектери салырын тус-тузунда тайылбырлаёар.\n1. Удуп чыдары кончуг боорга, оттурбаан эвейик мен бе? 2. Чарыны мундуруп ==редир дээш, уруглар ону чедип турган. 3. Ада-иемниё мени ынаар чорутпазы ол чоор бе дээш, аажок коргуп турган мен. 4.Кежээликтей буттарым аажок ыстап-шылап эгелээн, ч\_ге дээрге эзерлиг аът мунары чаёчыкпаан кижиге айыылдыг дишкеш, мээё ак аъдымга ч\_гле матрас чонап берген ч\_ве. 5. Сени барбазын дээш, мегелээри ол-дур.\nДомактарныё дугаарларын айыт.\nСактып алыёар! Деёнелгениё тайылбыр домааныё утказы- кол домакка кылдыныгны тайылбыр домакта илереттинген кылдыныг-биле деёнээни. Деёнелгениё тайылбыр домаан кол домактан биче сек-биле аёгылаар.\n3. Бердинген \_легерлээн с=стерге баштай хамаарылга кожумаан, ооё соонда хамаарыштырарыныё падежинге =скертип бижиёер. Кожумактарын шыйыёар.\nФонарь, январь, циркуль, лагерь, автомобиль, декабрь.\n4. Х=й сектер орнунга турза чогуур \_ж\_ктерни немеёер. Я, е, ё, ю деп \_ж\_ктерниё шын бижилге д\_р\_м\_н тайылбырлаёар.\nКаадыр-оол инч…..гин ч…ктеп, да…нгыыжын алгаш, кодан хойнуё соонче базыпкан. Ол мээс ортузунга турган кара баштыг ак хо…нга чедип келген. Ол т=р\_пкен болган. Хылбаё ак хураган доёга… д\_ж\_п, со…стап чоруп турган.\nОл даё ха….зында турган болгаш уйгузурап келгеш, бодун сергедири-биле ырлай каапкан.\n5. Бердинген чурукка аттан бергеш, кыска чогаадыгдан бижиёер.\nТуруштуё тайылбыр домаа.\n1. Туруштуё тайылбыр домактарыныё синтаксистиг сайгарылгазын кылбышаан, схемазын шыйыёар.\n1. Кайда ажыл-агый кыптыгып турарыл, ында каткы-х=г, чугаа-соот \_з\_к чок-ла.\n2. Кым канчаар ажылдаарыл,ынчаар-ла т\_ёнел к=ст\_п кээри албан апарган.\n3.Каяа аныяктар чыглы-дыр, аёаа черле каткы-х=г, тайцы-сам дыёналбайн барбас.\n4. Кырган бажын кайнаар-ла согаш дээр болдур, бис ынаар к=р\_п, кайыын-на х==р\_к к=ст\_п кээрин манап олур бис.\n5. Чаашкын каяа х=й чаар болдур, аёаа тараа д\_ж\_д\_ чаагай болур.\n6.Хемчик кайы хемче кирген ийик, Алаш база ынаар кирип чыдар болгай.\n7. Аът бажын кайнаар углай-дыр, мен база ынаар чайлыш кыннып каап чортуп олур мен.\n2. Чечен чогаал номундан туруштуё байдалы кирген, туруштуё тайылбыр домаа кирген 3-3 домактардан ушта бижээш сайгарар.\nСактып алыёар! Туруштуё тайылбыр домаан \_рг\_лч\_ биче сек-биле аёгылаар. Туруштуё тайылбыр домаа аас чугаага ховар ажыглаттынар.\n3. Бердинген с=стерге хамаарылга кожумаан немеёер. Б=д\_\_н домактардан чогааткаш, синтаксистиг сайгарылгазын айтыёар.\n4. /легер домактарны уламчылаёар.\n1.Кижи болуру чажындан 3. К\_ш-ажыл кижини_______________________________\n___________________________________ 4. Эжишкилер найыралы\n2. Эки кылган ажыл ______________________________________________________________\n_____________________________________ 5. Даг дег караны _______________________________________\n5. Х=й сектер орнунга тааржыр \_ж\_ктерден киирип, бижик демдектеринден салыёар.\n1. Бис …=рээн чуртувуска ынак бис. 2. Ынчан январ…… \_жен….. х\_н\_ ч\_ве. 3. Эрткен чылда бистиё чуртка …араа ..\_ж\_д\_ чаагай болган. 4. …емниг сааскан …еве тудуп чиир. (\_л. д.) 5. К\_з\_н …ииё уязынга , кандыг-бир черге ..оорук, чочагай болгаш оон-даа =ске чемишти белеткеп алыр.\n6. Домактарны четчелеп бижиир. Каттышкак деепричастиелерни киирер.\nМашина хенертен оожумнап чоруй, ………………..\nОолдар херлип, эзеп чоруй, …………………….\nЧараш ала б=мб\_к чуглуп чоруй, …………………….\n7. Чуруктан ч\_гле ч\_ве аттарындан санап бижиёер. 5 с=ст\_ё тургузуун сайгарар.\nКылдыныг аргазыныё тайылбыр домаа.\n1. Кылдыныг аргазыныё тайылбыр домактарыныё синтаксистиг сайгарылгазын кылбышаан, схемазын шыйыёар.\n1. Озалдаан дуруяалар далбый хевирлиг кылдыр с\_\_рертир чыскаалыпкан, алгы-кышкы чок, мурнуу ч\_к кайы сен дээш, чавыс кылыйтып бар чорааннар.\n2. Башкы канчаар тайылбырлап бержик, ==реникчи ынчаар тайылбырлап турган.\n3. Сыын канчаар эдер ийик, дуржулгалыг аёчы ынчаар амыргалап билир.\n4. Авазы канчаар сургап чорааныл. Ол ынчаар кижизиттинген-дир.\n5.Аёчы канчаар чалбарып й=рээл салырыл, оран-таёды база ынчаар хайырлаар болду ийин.\n6. Уруглар илдик чокка чугаалаптар кылдыр даштыкы дылды ==редип алза эки.\n2. Бердинген схемаларга кылдыныг аргазыныё тайылбыр домактарындан чогаадыёар.\n1. ( ) кылдыр\n2. ( ) бержик,\n3 .( ) ынчаар,\n4. ( ) ол хире,\nСактып алыёар! Кылдыныг аргазыныё тайылбыр домаа кылдыр деп с=ст\_ё дузазы-биле каттышканда, бижик демдектери салбас, а =ске таварылгаларда биче сек-биле аёгылаар.\n3. Домактарны уламчылаар.\nАчам довурак-доозун д\_шпес кылдыр……………………………………………………\nТараа аъттыг кижи к=з\_лбес кылдыр………………………………………………………\nХураганнар кайнаар халый-дыр……………………………………………………………\n4.Бердинген сан аттарындан чыырыныё болгаш дугаар сан аттарындан тургузуёар:\n5, 20, 4, 8, 88, 366, 42, 2, 3.\nКайы сан аттарындан чыырыныё сан аттары тургустунмазыл? Ч\_ге?\n5. 4 домактан ушта бижээш, домактарныё синтаксистиг сайгарылгазын кылыёар.\nКыш д\_шкен. Тайганыё хар-чамы-даа улгаткан. Кижи кылаштаарга,дискек караан эртип турар. Хар улгаткан тудум-на, аё-меёге улам берге апар чыткан. Чиир чем белен тывылбастаан. Олар ч\_гле кокпа оруктар эдерип шуужар.\nКыш д\_шкени-биле кады Ак аёчы аалынга-даа орбастаан. Тайга-сыннар кезип чоруп бээр. Чамдыкта чартык ай суг болгаш чанып келгилээр. Аёныыр инспектору кижиниё ажылы ындыг. Кыжын аё-меёниё амы-тыныга айыылдыг ч\_велер к=в\_дээр. Ийи-чаёгыс арын-н\_\_р чок т=тчеглекчилер какпа, дузаан база салгаш чоруп бээр. Аштаёгы б=р\_лер база к=в\_дээр. Олар аёнарны хемнер кыдыынче, булук-доштарже чыгай сывырып тургаш, тудуп чип эгелээр.\n6. Чурукка ЧНД янзыларынга аёгы - аёгы домактардан чогаадып бижиир.\nТыва дыл, 8 класс\nЧагырышкан нарын домактарныё янзыларынга ажылчын кыдырааш\nШМО-нун хуралынга бадылаан.\nНомер материала: ДВ-563980