Ekwakwa nọ Ma be rọ Ta Usiuwoma—A Kere Ebe nọ A rẹ rọ Ta Usiuwoma Evaọ Akpọ na Soso | Uvie Ọghẹnẹ\nUZOU AVỌ 8\nEkwakwa nọ Ma be rọ Ta Usiuwoma​—A Kere Ebe nọ A rẹ rọ Ta Usiuwoma Evaọ Akpọ na Soso\nJihova ọ be kẹ omai ekwakwa nọ ma re ro wuhrẹ ahwo nọ e rrọ orẹwho, oria, gbe ẹrọunu kpobi\n1, 2. (a) Ẹvẹ usiuwoma na u ro te oria kpobi nọ o jọ otọ esuo Rom evaọ ikpe-udhusoi ọsosuọ? (b) Ẹvẹ u ro mu omai ẹro nọ Jihova ọ be tha omai uke evaọ iruo na? (Rri ẹkpẹti na, “ Emamọ Usi Evaọ Evẹrẹ nọ I Bu Vi Egba Ezeza gbe Udhosa gbe Ikpe.”)\nAKPỌ o gbe erara nọ e ziọ Jerusalẹm unu. Ahwo Galili a be ta evẹrẹ nọ e rrọ evẹrẹ rai hi, yọ a be ta ae ziezi. U te no ere no, ovuẹ nọ a bi whowho na u bi mu ahwo nọ a be gaviezọ na urirẹ. Onana o via evaọ Pẹntikọst 33 C.E., okenọ Ọghẹnẹ o ru nọ ilele Jesu a jẹ rọ ta evẹrẹ sa-sa, onọ u dhesẹ nọ Ọghẹnẹ ọ rrọ kugbe ai. (Se Iruẹru Ikọ 2:1-8, 12, 15-17.) A ta usiuwoma na kẹ ahwo nọ i no erẹwho sa-sa ze evaọ ẹdẹ yena, ovuẹ na o tẹ te vaha ruọ oria kpobi nọ o jọ otọ esuo Rom.—Kọl. 1:23.\n2 Nẹnẹ, idibo Ọghẹnẹ a gbẹ be rọ edhere igbunu jẹ evẹrẹ sa-sa ha. Ghele na a be fa ovuẹ Uvie na fihọ evẹrẹ nọ i bu vrẹ egba ezeza gbe udhosa gbe ikpe (670), yọ unu nana u bu vi enọ Ileleikristi ikpe-udhusoi ọsosuọ a jẹ ta. (Iruẹru 2:9-11) Idibo Ọghẹnẹ a kere ebe buobu no jẹ fa ae fihọ evẹrẹ buobu no, te epanọ usi Uvie na u ro te oria kpobi no evaọ akpọ na. * Onana u dhesẹ vevẹ re inọ Jihova ọ be rọ Jesu Kristi Ovie na kpọ iruo usiuwoma ota mai na. (Mat. 28:19, 20) Nọ ma be te ta kpahe ekwakwa jọ nọ ma ro ru iruo nana no evaọ ikpe udhusoi nọ i kpemu na, muẹrohọ epanọ Ovie na ọ rọ rehọ ẹmẹrera wuhrẹ omai re ma wo isiuru kpahe ahwo omomọvo jẹ rọ Ẹme Ọghẹnẹ wuhrẹ ai.—2 Tim. 2:2.\nEMAMỌ USI EVAỌ EVẸRẸ NỌ I BU VI EGBA EZEZA GBE UDHOSA GBE IKPE\nEVAỌ ukpe 2000, Utu Ẹruorote Iruẹru Isẹri Jihova u ru ọruẹrẹfihotọ obọdẹ nọ a ro wuhrẹ efefafa evaọ akpọ na soso. Evaọ abọ ọsosuọ uwuhrẹ na, inievo nọ i bu te 25 a wuhrẹ efefafa nọ i bu te odu ọvo, egba izii gbe udhuvẹ gbe ene (1,944) epanọ a re ro wo otoriẹ ẹvẹrẹ Oyibo ziezi. Yọ efefafa nana a bi ru iruo evaọ itu evẹrẹ sa-sa nọ i bu te ẹgba ọvo gbe udhone gbe ivẹ (182). Uwuhrẹ nana u ru nọ efefafa na a bi ro wo otoriẹ ebe nọ a rọ ẹvẹrẹ Oyibo kere na ziezi taure a te ti muhọ ẹfa. U te no ere no, onana u bi fiobọhọ kẹ efefafa riẹ ẹjiroro nọ Utu Ẹruorote Iruẹru Isẹri Jihova u ro kere eware nọ a be fa na, ahwo nọ a wo họ iroro bi ro kere ai, gbe oghẹrẹ nọ u fo nọ o rẹ jọ ahwo nọ a ti se eware na oma.\nEvaọ ukpe 2001, a ru ọruẹrẹfihotọ ewuhrẹ ọfa, yọ efefafa nọ e rrọ iruo efafa kri no a ru ekiakiẹ nọ a kugbe ro ru ewuhrẹ nana. A jọ ewuhrẹ nana tẹrovi onaa sa-sa nọ efefafa a sai ro ru iruo rai. Enẹna, a wuhrẹ itu efafa nọ e rrọ akpọ na kpobi onana no.\nU te no ọruẹrẹfihotọ iwuhrẹ nana no, Utu Ẹruorote Iruẹru Isẹri Jihova o rehọ utu ahwo jọ mu nọ i re fiobọhọ kẹ efefafa. Nọ efefafa a gbe wo otoriẹ oware jọ nọ a gwọlọ fa ziezi hi, hayo a gbẹ riẹ onaa nọ a rẹ rọ fa oware jọ họ, a rẹ rọ ekọmputa vi onọ se utu nana re a fiobọhọ kẹ ae. Otẹrọnọ efefafa na a nọ onọ kpahe oware jọ nọ a gwọlọ nwene, utu obufihọ na a rẹ nọ ahwo nọ a kere eware na dẹẹ. Nọ a tẹ kuyo na no, a ve fi uyo na fihọ oria nọ efefafa nọ e be fa obe yena evaọ akpọ na soso a rẹ jọ ruẹ uyo na evaọ ekọmputa rai. A ve je fi iyo na họ oria nọ efefafa kpobi a sae jọ ruẹ e rai oke ofa nọ a gwọlọ e rai. Onana u re ru nọ efefafa nọ i wo ẹbẹbẹ ọvona a rẹ rọ rehọ iyo na ru iruo.\nẸvẹ iwuhrẹ nana i ro fiobọhọ kẹ efefafa no? Ọfefafa jọ ọ ta nọ: “Eware nọ a wuhrẹ omai na i bi fiobọhọ kẹ omai riẹ idhere sa-sa nọ ma sae rọ fa eme na, u te je ru omai riẹ umuo nọ ma rẹ nya ba re ma seba ẹfa thọ. Obọnana ma wọhọ ohwo nọ o bi kpohọ erẹ nọ ọ ruẹrẹ oma kpahe kẹ ebẹbẹ nọ ọ te nyaku, idhere sa-sa nọ ọ sai ro te oria na, gbe umuo nọ ọ rẹ nya ba.”\nEvaọ ukpe 2013, efefafa nọ i bu vi idu ivẹ gbe egba ihrẹ (2,700) e be jọ eria nọ i bu vi ẹgba ọvo gbe udhone gbe ikpe (190) fa ebe mai evaọ evẹrẹ nọ i bu vi egba ezeza gbe udhosa gbe ikpe (670). Ma bi wo ẹnyaharo nana kpobi keme Jesu Kristi nọ o bi su enẹna ọ be tha omai uke evaọ iruo na.—Mat. 28:19, 20; Evia. 14:6.\nUtu efefafa jọ evaọ Timor-Leste\nOvie na Ọ Kẹ Omai Ekwakwa nọ Ma rẹ rọ Kọ Ibi Uzẹme Na\n3. Fikieme ma be rọ rehọ ekwakwa sa-sa ta usiuwoma?\n3 Jesu ọ ta nọ “ovuẹ Uvie na” o wọhọ ibi, gbe nọ udu ohwo o wọhọ ẹkpẹ nọ a rẹ kọ ibi fihọ. (Mat. 13:18, 19) Wọhọ epanọ ọkibi ọ rẹ rọ ekwakwa sa-sa ruẹrẹ otọ họ je kporo iei taure ọ tẹ te kọ ibi fihọ iẹe na, ere idibo Jihova a be rọ ekwakwa sa-sa ruẹrẹ idu ahwo buobu họ re a sai yo ovuẹ Uvie na. A rehọ ekwakwa nana jọ ruiruo omoke jọ. Rekọ a gbẹ be rehọ ejọ wọhọ ebe gbe emagazini ru iruo rite inẹnẹ. Eware nọ ma ta kpahe evaọ uzou nọ o vrẹ na yọ enọ a je ro te ogbotu ahwo oma, rekọ enọ ma be te ta kpahe evaọ uzou nana yọ enọ ma bi ro te omomọvo oma.—Iruẹru 5:42; 17:2, 3.\nOria nọ a be jọ ru egramafonu gbe ekwakwa ikporakporo, Toronto, obọ Canada\n4, 5. Ẹvẹ a jẹ rehọ egramafonu ruiruo, kọ eme a jẹ sae rehọ iẹe ru hu?\n4 Evuẹ nọ a rekọdo. Evaọ etoke ikpe 1930 rite 1940, iwhowho-uvie a jẹ rọ egramafonu kporo evuẹ nọ a kẹ no Ebaibol ze nọ a rekọdo kẹ ahwo. Evuẹ nana e jẹ hai theri te iminiti isoi hi. Ẹsejọ evuẹ na e jẹ hai wo izoẹme ekpẹkpẹe, wọhọ “Esanerọvo,” “Pọgatri,” gbe “Uvie na.” Ẹvẹ a jẹ rehọ erekọdo na ruiruo? Brọda Clayton Woodworth, Jr., nọ ọ họ-ame evaọ 1930 obọ America ọ ta nọ: “Mẹ jẹ hae wha egramafonu ọkakao, yọ u wo oghẹrẹ nọ mẹ rẹ ruẹrẹ iẹe họ re o sai kporo. Nọ me te te unuẹthẹ ohwo, me ve rovie ẹkpa nọ mẹ rọ wọ egramafonu na, mẹ vẹ ruẹrẹ iẹe họ epanọ o sai ro kporo, kẹsena me ve te ti kporo ẹthẹ ohwo na. Nọ ohwo na o te rovie ẹthẹ, mẹ vẹ ta kẹe nọ, ‘Me wo obọdẹ ovuẹ jọ nọ mẹ gwọlọ nọ whọ gaviezọ kẹ.’” Eme ahwo na a jẹ hai ru? Brọda Woodworth ọ ta nọ, “Ẹsibuobu ahwo a jẹ hae gaviezọ. Rekọ ẹsejọ ahwo a ve si ẹthẹ rai gbe. Ẹsejọ dede ahwo jọ a jẹ hai roro nọ mẹ be zẹ egramafonu.”\nEvaọ ukpe 1940, evuẹ sa-sa nọ a rekọdo no i bu vrẹ 90, yọ erekọdo nọ a ru no i bu vrẹ ima ọvo (1,000,000)\n5 Evaọ ukpe 1940, evuẹ sa-sa nọ a rekọdo no i bu vrẹ 90, yọ erekọdo nọ a ru no ai ze no i bu vrẹ ima ọvo (1,000,000). Brọda John E. Barr nọ ọ jọ ọkobaro evaọ obọ Britain oke yena nọ ọ jọ omọvo Utu Ẹruorote Iruẹru Isẹri Jihova uwhremu na, ọ ta nọ: “No ukpe 1936 rite 1945, egramafonu o jẹ hai no omẹ obọ họ evaọ usiuwoma. Evaọ uzẹme, mẹ gbẹ whae lele oma ha, oma o rẹ riẹ omẹ ru hu. Uvou Brọda Rutherford nọ mẹ jẹ hai yo evaọ evuẹ nọ me bi kporo kẹ ahwo na o jọ uduotahawọ kẹ omẹ; o jẹ hae wọhọ ẹsenọ ọ rrọ etẹe kugbe omẹ. Ghele na, usiuwoma ọvo a rẹ sae rọ egramafonu na ta, a rẹ sae rehọ iẹe ru uwuhrẹ re u duobọte ohwo udu ziezi hi.”\n6, 7. (a) Eme ekade usiuwoma ota na i je fiobọhọ kẹ omai ru, kọ ẹbẹbẹ vẹ ọ jariẹ? (b) Ẹvẹ Jihova o ro ‘fi ẹme họ omai unu’?\n6 Ekade usiuwoma ota. No umuo ukpe 1933 vrẹ, a jẹ hae tuduhọ iwhowho-uvie awọ re a wha ekade nọ a kere ovuẹ Ebaibol fihọ kpohọ usiuwoma n’uwou ruọ uwou. Ekade na e jẹ hae kẹre te evabọ. A re kere ovuẹ Ebaibol fihọ iẹe, a vẹ jẹ jariẹ ta kpahe ebe nọ a kere no Ebaibol ze nọ ohwo nọ a nyaku ọ rẹ sae yare. Nọ owhowho-uvie o te te unuẹthẹ ohwo, ọ vẹ rehọ ekade na kẹe jẹ ta kẹe nọ o sei. Oniọvo-ọmọtẹ nọ a re se Lilian Kammerud nọ ọ jọ imishọnare uwhremu na evaọ obọ Puerto Rico gbe Argentina ọ ta nọ: “Ekade usiuwoma ota na e jẹ hae were omẹ gaga.” Fikieme? Oniọvo na ọ ta nọ: “Mai otujọ ma riẹ usiuwoma ẹta ziezi hi. Fikiere ekade na e jẹ hae kẹ omẹ udu nọ mẹ rẹ rọ nya bru ahwo.”\nEkade usiuwoma ota (ẹvẹrẹ Itali)\n7 Brọda David Reusch nọ ọ họ-ame evaọ 1918 ọ ta nọ: “Ekade usiuwoma ota na i je fiobọhọ kẹ inievo na, keme inievo buobu a roro nọ a riẹ epanọ a re fi ẹme họ họ evaọ usiuwoma.” Rekọ ẹbẹbẹ jọ ọ jariẹ. Brọda Reusch ọ ta nọ: “Ẹsejọ ma rẹ nyaku ahwo nọ a re roro nọ ma dienu. O wọhọ ẹsenọ mai otujọ ma gine dienu. Rekọ Jihova ọ jẹ rehọ oyena ruẹrẹ omai kpahe kẹ usiuwoma ota n’uwou ruọ uwou na. U kri hi o te fi ẹme họ omai unu, ma tẹ riẹ epanọ ma rẹ rọ rehọ Ebaibol na ta usiuwoma kẹ ahwo evaọ iwou rai. Isukulu Odibọgba Esuo-Ọghẹnẹ nọ a muhọ evaọ etoke ikpe 1940 u fiobọhọ kẹ omai ru onana.”—Se Jerimaya 1:6-9.\n8. Ẹvẹ whọ sae rọ kuvẹ re Jesu o wuhrẹ owhẹ?\n8 Ebe. Anwọ 1914 ze, idibo Jihova a kere ebe sa-sa nọ i bu vrẹ udhusoi no, enọ e be ta kpahe Ebaibol na. A kere ejọ evaọ usu ebe nana re i fiobọhọ kẹ iwhowho-uvie wo onaa usiuwoma ota ziezi. Oniọvo jọ nọ a re se Anna Larsen evaọ obọ Denmark nọ ọ rrọ owhowho-uvie te ikpe 70 no ọ ta nọ: “Jihova o bi fiobọhọ kẹ omai riẹ usiuwoma na ta ziezi ẹkwoma Isukulu Odibọgba Esuo-Ọghẹnẹ na gbe ebe nọ a kere rọkẹ isukulu na. Mẹ kareghẹhọ nọ obe utioye nọ a kaki kere họ Theocratic Aid to Kingdom Publishers (Obufihọ Rọkẹ Iwhowho-Uvie), onọ a siobọno evaọ ukpe 1945. A te ti kere ofa nọ a se “Equipped for Every Good Work” (A Ruẹrẹ Omai Kpahe kẹ Iruo Iwoma Kpobi) evaọ 1946. Enẹna ọnọ ma bi ro ruiruo họ, Wo Erere no Ewuhrẹ ọ Isukulu Odibọgba Esuo-Ọghẹnẹ Ze, onọ a siobọno evaọ 2001.” Evaọ uzẹme, Isukulu Odibọgba Esuo-Ọghẹnẹ na gbe ebe nọ a kere rọkẹ isukulu na i bi fiobọhọ kẹ omai gaga nọ Jihova o bi “ru omai te ziezi re ma jọ egbodibo” na. (2 Kọr. 3:5, 6) Kọ who fi odẹ họ otọ kẹ Isukulu Odibọgba Esuo-Ọghẹnẹ na no? Kọ whọ be hae wha obe Isukulu Odibọgba na ziọ ewuhrẹ koka koka je rri obe na nọ ọsẹro isukulu na ọ be ta ẹme kpahe eware nọ e rrọ eva riẹ? Who te bi ru ere, kiyọ whọ be kuvẹ re Kristi o wuhrẹ owhẹ re whọ jọ emamọ owuhrẹ.—2 Kọr. 9:6; 2 Tim. 2:15.\n9, 10. Ẹvẹ ma rọ rehọ ebe kọ uzẹme na họ udu ahwo je ku ame ku ai no?\n9 Jihova ọ tẹ jẹ rehọ ẹkwoma ukoko riẹ k’omai ebe nọ i re fiobọhọ kẹ omai rọ Ebaibol na wuhrẹ ahwo vevẹ. Obe na Uzẹme nọ U re Suohwo kpo Uzuazọ Ebẹdẹbẹdẹ yọ obe jọ nọ u fiobọhọ kẹ omai gaga. A siobọno obe nana evaọ 1968 yọ o were ahwo gaga. Odibọgba Uvie Mai orọ Akpegbọvo 1968 o ta nọ: “Ahwo a gwọlọ obe na te epanọ inievo nọ i je printi obe na evaọ obọ Brooklyn a je ro ruiruo aso dede evaọ amara Azie.” Obe Odibọgba Uvie na o ta haro nọ: “Okejọ evaọ amara Aria, unu ebe Uzẹme na nọ ahwo a gwọlọ o rehọ ima ọvo gbe idu egba isoi (1,500,000) bu vi unu nọ e riẹ!” Evaọ ukpe 1982, unu ebe nana nọ a printi no u bu vi ima udhusoi (100,000,000) evaọ evẹrẹ udhusoi gbe ikpegbezeza (116). Evaọ ikpe ikpegbene ọvo, no 1968 rite 1982, a rọ obe Uzẹme na fiobọhọ kẹ ahwo nọ a bu vi ima ọvo (1,000,000) zihe ruọ iwhowho-uvie. *\n10 Evaọ ukpe 2005, a siobọno obọdẹ obe ọfa nọ a re ro wuhrẹ ahwo Ebaibol na, onọ uzoẹme riẹ o rrọ Eme Ebaibol na O Gine Wuhrẹ? Unu ebe nana nọ a printi no u bu te ima egba ivẹ (200,000,000) evaọ evẹrẹ nọ i bu te egba ivẹ gbe udhuvẹ gbe ikpegbezeza (256). Eme o no rie ze no? Evaọ etoke ikpe ihrẹ ọvo, no 2005 rite 2012, ahwo nọ a rọ obe nana fiobọhọ kẹ zihe ruọ iwhowho-uvie a bu te ima ọvo gbe idu egba ivẹ (1,200,000). Evaọ etoke ọvo na, unu ahwo nọ ma bi wuhrẹ Ebaibol kugbe nọ e jọ ima ezeza (6,000,000) vẹre i te ti bu te ima eree gbe idu egba ihrẹ (8,700,000) soso. Ababọ avro, Jihova ọ be ghale omai nọ ma be daoma kọ ibi Uvie na je ku ame ku ai na.—Se 1 Ahwo Kọrint 3:6, 7.\n11, 12. Wọhọ epanọ o rrọ eria Ebaibol nọ a fodẹ na, oghẹrẹ ahwo sa-sa vẹ a mai wo họ iroro bi ro kere emagazini mai?\n11 Emagazini. Evaọ oke ọsosuọ, “uthuru okakao” nọ u ti su evaọ “obọ odhiwu” a jẹ mae rọ fiki rai kere Uwou-Eroro na. (Luk 12:32; Hib. 3:1) Evaọ ẹdẹ 1 amara Akpe, 1919, ukoko Jihova u te siobọno emagazini ọfa, onọ a kere kẹ ahwo kpobi. Emagazini yena o were inievo na gbe ahwo nọ a jẹ rehọ iẹe kẹ te epanọ unu nọ a jẹ rọ kẹ ahwo u ro bu vi orọ Uwou-Eroro na. A jẹ kaki se emagazini yena The Golden Age. Evaọ 1937 a te nwene odẹ riẹ kpohọ Consolation. Kẹsena evaọ 1946, a tẹ wariẹ nwene odẹ na kpohọ Awake!\n12 Oghẹrẹ nọ a bi ro kere eme jẹ ruẹrẹ iwoho họ emagazini Uwou-Eroro gbe Awake! na anwọ oke yena ze u bi dhe enwenwene, rekọ ẹjiroro nọ a bi ro kere ai u nwene he, oyehọ re u whowho Uvie Ọghẹnẹ je ru ahwo fievahọ Ebaibol na. Enẹna, Uwou-Eroro Na u wo uvitha uwuhrẹ gbe orọ ẹgbede. “Erigbo uwou” nọ Ebaibol ọ fodẹ na a bi kere uvitha uwuhrẹ na kẹ—koyehọ “uthuru okakao” na gbe “igodẹ efa” na. * (Mat. 24:45; Jọn 10:16) Ahwo nọ a be mae rọ fiki rai kere uvitha ẹgbede na họ, ahwo nọ a re riẹ uzẹme na ha rekọ nọ a wo adhẹẹ kẹ Ebaibol na gbe Ọghẹnẹ. (Iruẹru 13:16) Yọ ahwo nọ a be mae rọ fiki rai kere emagazini Awake! na họ, enọ e riẹ kpahe Jihova gbe Ebaibol na tere he.—Iruẹru 17:22, 23.\n13. Eme o ru emagazini mai wo ohẹriẹ no ebe efa? (Wha ta kpahe eware nọ e rrọ ẹkpẹti na, “ Ebe nọ A be Mai Printi Evaọ Akpọ na Soso.”)\n13 Evaọ emuhọ ukpe 2014, unu Awake! nọ a printi kamara kamara, i bu vi ima udhuvẹ gbe ene (44,000,000) gbe Uwou-Eroro nọ i bu te ima udhuvẹ gbe ezeza (46,000,000). A be fa Awake! fihọ evẹrẹ 100, jẹ be fa Uwou-Eroro Na fihọ evẹrẹ nọ i bu vi egba ivẹ (200). Evaọ akpọ na soso, emagazini ivẹ nana a be mae fa fihọ evẹrẹ sa-sa jẹ be mae rọ kẹ ahwo. Onana u bi gbe omai unu hu, keme ovuẹ nọ Jesu ọ ta nọ a ti whowho evaọ akpọ na soso oye emagazini nana e be hae ta kpahe.—Mat. 24:14.\n14. Eme ma be rọ ọwhọ ru, kọ fikieme?\n14 Ebaibol na. Evaọ ukpe 1896, Brọda Russell avọ egbẹnya riẹ a nwene odẹ nọ a fihọ otọ evaọ obọ egọmeti nọ o kẹ rai udu bi ro kere ebe rai keme a gwọlọ fi Ebaibol ba odẹ na; a te nwene odẹ na kpohọ Watch Tower Bible and Tract Society. Enwene yena o kiehọ gaga keme Ebaibol na họ obe nọ a be mai ro whowho ovuẹ Uvie na. (Luk 24:27) Wọhọ epaọ odẹ okpokpọ nọ a fihọ otọ na, idibo Ọghẹnẹ a be rọ ọwhọ fiobọhọ kẹ ahwo wo Ebaibol na jẹ be tuduhọ ae awọ nọ a sei. Wọhọ oriruo, evaọ 1926 ma rọ ijini obọmai printi Ikereakere Griki Ileleikristi onọ Benjamin Wilson ọ fa nọ a re se The Emphatic Diaglott. No umuo 1942 vrẹ, Ebaibol ọ King James Version nọ ma printi jẹ rọ kẹ ahwo i bu te idu egba ihrẹ (700,000). Evaọ ukpe 1944, ma te mu Ebaibol ọ American Standard Version họ eprinti, yọ odẹ Jihova o romavia unuẹse idu ezeza, egba eree gbe udhegbesa (6,823) evaọ Ebaibol nana. Ikpe ezeza nọ i lele i rie, ma rehọ Ebaibol nana nọ i bu te idu egba ivẹ gbe udhuvẹ gbe ikpe (250,000) rọ kẹ ahwo.\n15, 16. (a) Eme ọ jọ Ebaibol ọ New World Translation na were owhẹ? (Wha ta kpahe eware nọ e rrọ ẹkpẹti na, “ Ẹnyaharo Evaọ Efafa Ebaibol.”) (b) Ẹvẹ ẹme Ọghẹnẹ ọ sai ro te owhẹ udu?\n15 Evaọ 1950, ma siobọno Ebaibol ọ New World Translation orọ Ikereakere Griki Ileleikristi na evaọ ẹvẹrẹ Oyibo. Evaọ 1961, ma te siobọno Ebaibol ọ New World Translation of the Holy Scriptures na soso. Efafa Ebaibol nana o kẹ Jihova orro keme odẹ Jihova o romavia evaọ oria kpobi nọ o jọ evaọ ikere Hibru ọsosuọ. Odẹ na o tẹ jẹ romavia unuẹse egba ivẹ gbe ọgba gbe ihrẹ (237) evaọ abọ Ikereakere Griki Ileleikristi na. Re a ruẹ nọ Ebaibol ọ New World Translation na ọ rrọ gbagba jẹ lọhọ ese, a wariẹ e riẹ fa unuẹse buobu no, yọ a ru onana kẹle na evaọ 2013. Anwọ oke nọ a rọ kaki siobọno Ebaibol ọ New World Translation na rite ukpe 2013, unu Ebaibol nana hayo abọ riẹ jọ nọ a printi no i bu vi ima egba ivẹ gbe ọvo (201,000,000), evaọ evẹrẹ nọ i bu te ẹgba ọvo gbe udhe gbe ọvo (121) no.\n16 Eme ahwo jọ nọ a se Ebaibol ọ New World Translation evaọ evẹrẹ rai no a ta? Ọzae jọ evaọ obọ Nepal ọ ta nọ: “O rrọ bẹbẹ kẹ omai ahwo buobu re ma wo otoriẹ Ebaibol ẹvẹrẹ Nepal nọ ma wo anwẹdẹ na keme eme ididi nọ ahwo anwae a jẹ hae ta nọ i kiekpo no a ro kere iei. Rekọ enẹna ma bi wo otoriẹ Ebaibol na ziezi keme oghẹrẹ nọ ma be ta ẹme enẹna a ro kere iei.” Nọ aye jọ evaọ obọ Central African Republic o muọ Ebaibol na họ ese evaọ ẹvẹrẹ Sango, aro o su rie ame, ọ tẹ ta nọ: “Enẹ ma rẹ ta ẹme.” Wọhọ aye nana, Ẹme Ọghẹnẹ ọ sai t’omai udu nọ ma tẹ be hai sei kẹdẹ kẹdẹ.—Ol. 1:2; Mat. 22:36, 37.\nMa Yere Jihova Rọkẹ Ekwakwa gbe Iwuhrẹ Na\n17. Ẹvẹ whọ sai ro dhesẹ edẹro kẹ ekwakwa usiuwoma ota nọ who bi wo gbe ewuhrẹ nọ a bi wuhrẹ owhẹ kẹ iruo na, kọ eme u re noi ze nọ who te ru ere?\n17 Kọ eva e be were owhẹ inọ Jesu Kristi Ovie mai ọ kẹ omai ekwakwa usiuwoma ota je bi wuhrẹ omai kẹ iruo na? Kọ whọ be hai se ebe nọ ukoko na u bi kere, jẹ be daoma rehọ ai fiobọhọ kẹ amọfa? O tẹ rrọ ere, kiyọ whọ te rọwo kugbe ẹme ọ Opal Betler, oniọvo-ọmọtẹ nọ ọ họ-ame evaọ Akpe 4, 1914. Ọ ta nọ: “Ikpe buobu mẹ avọ ọzae mẹ Edward ma rehọ egramafonu gbe ekade usiuwoma ota ruiruo. Ma jẹ hae ta usiuwoma n’uwou ruọ uwou jẹ kẹ ahwo ebe gbe emagazini. Ma jẹ hai kpohọ usiuwoma nọ a rẹ jọ dhuhie họ evaọ iyẹrẹ jẹ ghale ebe nọ a kere ovuẹ Uvie na fihọ kẹ ahwo. Uwhremu na, a te wuhrẹ omai epanọ ma re ro zihe bru ahwo nọ a dhesẹ isiuru re ma wuhrẹ Ebaibol kugbe ai. Ma reawere iruo na ziezi.” Jesu ọ ya eyaa kẹ ilele riẹ nọ aikpobi a te kọ, vu, jẹ wereva kugbe. Wọhọ oniọvo-ọmọtẹ nọ ma fodẹ na, ima ahwo buobu nẹnẹ a ruẹ uzẹme ẹme yena no.—Se Jọn 4:35, 36.\n18. Didi uvẹ-ọghọ ma wo?\n18 Ahwo buobu nọ a ri kurẹriẹ ziọ ukoko na ha a sai roro nọ idibo Ọghẹnẹ “a kpohọ isukulu hu yọ a viodẹ hẹ.” (Iruẹru 4:13) Who rri! Ahwo nọ a viodẹ hẹ na họ enọ Ovie na o bi ro kere ebe nọ a mae fa fihọ evẹrẹ bu jẹ be mae rọ kẹ ahwo kpaobọ evaọ akpọ na soso. Tubẹ mae rro na, o bi wuhrẹ omai jẹ be kẹ omai ọwhọ nọ ma be rọ rehọ ekwakwa nana ta usiuwoma Uvie na evaọ erẹwho kpobi. Uvẹ-ọghọ riẹ o rro kẹhẹ nọ ma bi ro lele Jesu kọ ibi uzẹme na fihọ udu ahwo je bi wuhrẹ ai re a jọ ilele Jesu.\n^ edhe-ẹme 2 Evaọ ikpe 10 nọ e vrẹ na ọvo, ebe nọ a kere no Ebaibol ze nọ idibo Ọghẹnẹ a printi i bu vi ima idu udhe (20,000,000,000). U te no ere no, ma wo oria evuẹ Itanẹte jw.org nọ ahwo nọ a bu vi ima idu ivẹ gbe ima egba ihrẹ (2,700,000,000) nọ e be hai kpohọ itanẹte a rẹ sai rovie kpohọ.\n^ edhe-ẹme 9 Ebe efa nọ iwhowho-uvie a ro wuhrẹ ahwo uzẹme na no họ The Harp of God (nọ a kere evaọ 1921), “Let God Be True” (nọ a kere evaọ 1946), Whọ Sae Ria Bẹdẹ Bẹdẹ eva Aparadase ọ Otọakpọ (nọ a kere evaọ 1982), gbe Eriariẹ Nọ I Re Su Kpohọ Uzuazọ Ebẹdẹ Bẹdẹ (nọ a kere evaọ 1995).\n^ edhe-ẹme 12 Rri Uwou-Eroro ọ Ahrẹ 15, 2013, ẹwẹ-obe avọ 23, edhe-ẹme avọ 13, onọ o ta kpahe otoriẹ okpokpọ nọ ma wo kpahe ahwo nọ a se uwou Olori na.\nẸvẹ iruo efafa mai i ro dhesẹ nọ Ovie na ọ be tha omai uke?\nEme who muẹrohọ kpahe ebe mai nọ u ru owhẹ wo imuẹro nọ a ginẹ rọ Ovie na mu no?\nEme whọ rẹ sai ru ro dhesẹ nọ who wo edẹro kẹ ekwakwa nọ Ovie na ọ be k’omai na?\nEBE NỌ A BE MAI PRINTI EVAỌ AKPỌ NA SOSO\nUNU EBE NỌ A PRINTI NO\nEbaibol kpobi (te enọ a fa abọjọ rai ọvo) *\nI bu vi 5,000,000,000\nI bu vi 400,000,000\nNew World Translation *\nI bu vi 201,000,000\nQuotations From Chairman Mao Tse-tung *\nI bu vi 1,000,000,000\nEme Ebaibol na O Gine Wuhrẹ? *\nUNU EVẸRẸ NỌ A FA EBE NA FIHỌ NO\nGaviezọ kẹ Ọghẹnẹ re Whọ Rria Bẹdẹ Bẹdẹ *\nUniversal Declaration of Human Rights *\nReawere Uzuazọ Otọakpọ Bẹdẹ Bẹdẹ! *\nKọ Whọ Gwọlọ Riẹ Uzẹme Na? * (omobe-ovẹvẹ)\nEMAGAZINI NỌ A BE MAE FA FIHỌ EVẸRẸ SA-SA JE PRINTI BU\nUwou-Eroro Na *\n45,900,000 kamara kamara evaọ evẹrẹ 212\n44,700,000 kamara kamara evaọ evẹrẹ 99\n22,000,000 evaọ ẹvẹrẹ Oyibo evaọ emerae ivẹ kpobi\nI bu te enwenọ 500,000, yọ ẹsejọ a rẹ fae fihọ evẹrẹ nọ i bu te enwenọ 50\n^ edhe-ẹme 57 Oria nọ iyẹrẹ na i no ze: Guinness World Records\n^ edhe-ẹme 59 Oria nọ u no ze: King James Bible Trust\n^ edhe-ẹme 61 Oria nọ iyẹrẹ na i no ze: Biblica Fact Sheet\n^ edhe-ẹme 63 Onọ Isẹri Jihova a kere, erọ amara Ọvo, 2014\n^ edhe-ẹme 66 Oria nọ iyẹrẹ na i no ze: Guinness World Records\n^ edhe-ẹme 68 Onọ Isẹri Jihova a kere, erọ amara Ọvo, 2014\n^ edhe-ẹme 71 Onọ Isẹri Jihova a kere, erọ amara Ọvo, 2014\n^ edhe-ẹme 73 Oria nọ iyẹrẹ na i no ze: Oria evuẹ Itanẹte ọ United Nations Universal Declaration of Humans, erọ Akpe 2013\n^ edhe-ẹme 75 Onọ Isẹri Jihova a kere, erọ amara Ọvo, 2014\n^ edhe-ẹme 77 Onọ Isẹri Jihova a kere, erọ amara Ọvo, 2014\n^ edhe-ẹme 80 Onọ Isẹri Jihova a kere, erọ amara Ọvo, 2014\n^ edhe-ẹme 82 Onọ Isẹri Jihova a kere, erọ amara Ọvo, 2014\n^ edhe-ẹme 84 Oria nọ iyẹrẹ na i no ze: AARP\n^ edhe-ẹme 86 Onọ ahwo Mormons a kere\nẸNYAHARO EVAỌ EFAFA EBAIBOL\nEVAỌ ukpe 1989, unu evẹrẹ nọ a fa Ebaibol ọ New World Translation na soso hayo abọ riẹ jọ fihọ no i bu te 11. Re a sae gbẹ fa Ebaibol New World Translation na fihọ evẹrẹ efa buobu, Ogbẹgwae Ebe-Ikere orọ Utu Ẹruorote Iruẹru Isẹri Jihova u ru ọruẹrẹfihotọ re a wuhrẹ efefafa kpahe epanọ a sai ro ru onana ziezi. Ẹko-iruo MEPS Programming a tẹ ruẹrẹ oware jọ fihọ evaọ ekọmputa nọ a sai ro ru iruo efafa Ebaibol nọ a se Bible Translation System. * Orọnikọ oware nana o rẹ fa eme na ha, rekọ u re fiobọhọ kẹ efefafa ru ekiakiẹ lọlọhọ je ru iruo rai kpatiẹ. Efefafa sa-sa, inievo nọ i bi wuhrẹ ai epanọ a sai ro ru iruo rai, gbe amọfa nọ i bi fiobọhọ a be daoma gaga nọ a be rọ fa Ebaibol na fihọ evẹrẹ sa-sa.\nFiki omodawọ nana, evaọ ukpe 2004, unu evẹrẹ nọ a fa Ebaibol ọ New World Translation na fihọ no i bu vi 50. Ikpe 9 ọvo nọ i lele i rie, koyehọ 2013, unu evẹrẹ nọ a fa Ebaibol ọ New World Translation na fihọ no i bu te ẹgba ọvo gbe udhegbọvo (121), yọ unu na u bi dhe ebuebu.\nẸNYAHARO NỌ MA WO NO\nOma Ebaibol ọ New World Translation na soso\nIkereakere Griki Ileleikristi\n^ edhe-ẹme 105 Enẹna a ru Bible Translation System na kugbe Watchtower Translation System no, oware nọ a ruẹrẹ họ evaọ ekọmputa nọ efefafa akpọ na soso a bi ro ru iruo rai.\n'Usi Uwoma Rọkẹ Erẹwho, Erua, gbe Evẹrẹ Kpobi'\nRehọ JW.ORG Whowho Ovuẹ Uvie Na