…Haqiqatan ham, hayratafzo inshoot edi Eskurial. Ne-ne fikrlarni xayolidan o‘tkazib, uning qarshisida bir muddat turib qoldi buxorolik savdogar. O‘zining qirrador piramidalari bilan mag‘rur qad rostlab turibdi bu ulug‘vor inshoot. Salobati bilan kishini hayratga soladi uning oqimtir-kulrang granitdan tiklangan devorlari. Tumanli kuz manzarasiday. Toshlar… inson hayoti, uning qiziqishlari… nurlanuvchi sohir toshlar… Ko‘p qiziq manzaralar namoyon bo‘ldi ichkarida. Eskurial va undagi kutubxona chindan-da hayratomuz. Arablardan qolgan kutubxona. Endi u Ispaniyaning mulki. Bu mamlakatni musaxxar etgan va ko‘p yillar hukmronlik qilgan arablar pirovard-natijada shunday bebaho xazinani qoldirib ketishga majbur bo‘lganlar. Kitoblarning asosiy qismi arab yozuvida. Qo‘lyozmalar… she’riyat, falsafa, fan durdonalari. Bir haftadan beri har kun kelib ertadan-kechgacha shu bino ichida aylanib yurardi Ashurboy. Alohida-alohida 16 ichki qal’a, 2673 deraza, 1940 eshik, ruhlar orom oladigan 1860 ta xona. Inson tasavvuriga sig‘maydigan narsalar bor edi bu qasrda. Xususan, avliyolar jasadini saqlash uchun oltin, kumush, bronzadan, o‘zidan nur taratuvchi toshlardan ishlangan maqbaralar qiziqtirdi uni. Papa Piy beshinchining siydik jomidan olingan toshni ham ko‘rsatishdi. O‘zi Buxorodan keltirgan zumrad bilan bu toshni xayolan yonma-yon qo‘yib eti junjikib ketdi va darhol uzoqlashdi bu yerdan. Eskurialni tomosha qilish qariyb bir oyga cho‘zildi.