Ipatpategmo Kadi ti Biag ken Dara a kas iti Panangipateg ti Dios?\n“Adda kenka ti ubbog ti biag.”​—SALMO 36:9.\n1, 2. Ania ti nagpateg nga insagut ni Jehova kadatayo?\nADDA naisangsangayan a sagut ni Jehova iti tunggal maysa kadatayo​—ti biagtayo. (Genesis 1:27) Kayatna a maaddaantayo iti kasayaatan a biag. Isu a nangipaay kadagiti prinsipio a mangisuro kadatayo a mangaramid kadagiti nasayaat a desision. Masapul nga usarentayo dagita a prinsipio tapno ‘mailasintayo’ ti “umiso ken di umiso.” (Hebreo 5:14) No aramidentayo dayta, ipalpalubostayo a sanayennatayo ni Jehova nga agpanunot a naimbag. Bayat nga agpapaiwanwantayo kadagiti prinsipio ti Dios ken makitatayo ti nasayaat nga epekto dagita iti biagtayo, maawatantayo no kasano kapateg dagita.\n2 No dadduma, komplikado unay ti biag. Masansan a tumaud dagiti situasion a saan a saklawen ti maysa a direkta a linteg iti Biblia. Kas pagarigan, mabalin a masapul nga agdesisiontayo maipapan kadagiti panangagas a mausar ti dara. Kasanotayo a makaaramid kadagiti desision a mangparagsak ken Jehova? Naglaon ti Biblia kadagiti prinsipio a mangisuro kadatayo iti panangmatmat ni Jehova iti biag ken dara. No maawatantayo dagita a prinsipio, makaaramidtayo kadagiti nainsiriban a desision ken agtalinaed a nadalus ti konsiensiatayo. (Proverbio 2:6-11) Kitaentayo ti dadduma kadagita a prinsipio.\nANIA TI PANANGMATMAT TI DIOS ITI BIAG KEN DARA?\n3, 4. (a) Kasano nga impakaammo ti Dios ti panangmatmatna iti dara? (b) Ania ti irepresentar ti dara?\n3 Isursuro kadatayo ti Biblia a sagrado ti dara ta irepresentarna ti biag. Napateg met ken Jehova ti biag. Kalpasan a pinatay ni Cain ti kabsatna, imbaga ni Jehova kenkuana: “Agik-ikkis kaniak ti dara ti kabsatmo manipud iti daga.” (Genesis 4:10) Ti dara ni Abel irepresentarna ti biagna; idi pinatay ni Cain ni Abel, innalana ti biag ti kabsatna.\n4 Kalpasan ti Layus idi tiempo ni Noe, imbaga ti Dios kadagiti tattao a mabalinda ti mangan iti karne. Ngem nalawag nga imbagana: “Ti laeng diyo kanen ket ti lasag nga adda darana, ta dayta ti biagna.” (Genesis 9:4) Dayta a bilin ket agaplikar iti amin a kaputotan ni Noe, a pakairamanantayo. Para ken Jehova, nalawag a ti dara irepresentarna ti biag. Masapul a kasta met ti panangmatmattayo iti dara.​—Salmo 36:9.\n5, 6. Sigun iti Linteg a naited ken Moises, ania ti panangmatmat ni Jehova iti biag ken dara?\n5 Imbaga ni Jehova iti Linteg nga intedna ken Moises: ‘Ilaksidkonto ti asinoman a mangan iti dara ti aniaman a parsua. Masapul a mapapatay. Ta adda iti dara ti biag.’​—Levitico 17:10, 11.\n6 Sigun iti Linteg a naited ken Moises, no mangparti ti maysa a tao iti animal tapno kanenna, masapul nga ibukbokna ti dara ti animal iti daga. Dayta ti mangipakita a ti biag ti animal ket maisubli ken Jehova, ti Namarsua iti dayta. (Deuteronomio 12:16; Ezekiel 18:4) Ngem saan a namnamaen idi ni Jehova a nalabes ti panangpadara dagiti Israelita iti maysa nga animal. No la ket ta inaramiddan ti amin a kabaelanda tapno maikkat ti dara, mabalindan a kanen ti karne a nadalus ti konsiensiada. No ipakpakitada a raraemenda ti dara ti animal, ipakpakitada a raraemenda ni Jehova, ti Gubuayan ti biag. Sigun iti Linteg, naibilin met kadagiti Israelita a mangidatonda kadagiti animal kas pangabbong kadagiti basolda.​—Kitaen ti Endnote 19 ken 20.\n7. Kasano nga impakita ni David a raraemenna ti dara?\n7 Maawatantayo ti pateg ti dara iti inaramid ni David idi makigubgubat kadagiti Filisteo. Nakita dagiti soldado ni David a mawaw unay ni David isu a napanda iti napeggad a teritoria dagiti kalaban ken inrisgoda ti biagda tapno mayalaanda iti danum. Ngem idi intedda ken David, saanna nga ininum. “Imbukbokna ketdi dayta iti sanguanan ni Jehova.” Imbaga ni David: “O Jehova, diak maitured nga inumen daytoy! Rumbeng kadi nga inumek ti dara dagitoy a lallaki a nangirisgo iti biagda?” Naawatan ni David no kasano kapateg iti Dios ti biag ken dara.​—2 Samuel 23:15-17.\n8, 9. Ania ti masapul a panangmatmat dagiti Kristiano ita iti dara?\n8 Idi tiempo dagiti nagkauna a Kristiano, saanen a masapul nga agdaton ti ili ti Dios kadagiti animal. Ngem masapul latta nga umiso ti panangmatmatda iti dara. Ti ‘panangliklik iti dara’ ket maysa kadagiti sumagmamano a paset ti Linteg a kidkiddawen ni Jehova a suroten dagiti Kristiano. Dayta ket napateg a kas iti panangliklik iti immoralidad wenno idolatria.​—Aramid 15:28, 29.\nKasano a mailawlawagko ti desisionko maipapan iti panangusar iti blood fractions?\n9 Kasta met la ita. Kas Kristiano, ammotayo a ni Jehova ti Ubbog ti biag ken kukuana ti amin a biag. Bigbigentayo met a sagrado ti dara ken irepresentarna ti biag. Isu a masapul nga ikabilangantayo dagiti prinsipio ti Biblia no mangaramidtayo iti aniaman a desision maipapan iti panangagas a mausar ti dara.\nTI PANNAKAUSAR TI DARA ITI PANANGAGAS\n10, 11. (a) Ania ti panangmatmat dagiti Saksi ni Jehova iti panangyalison iti puro a dara wenno ti uppat a kangrunaan a paset ti dara? (b) Ania a desision ti masapul nga aramiden ti tunggal Kristiano?\n10 Ammo dagiti Saksi ni Jehova a saan laeng a ti pannangan wenno iyiinum iti dara ti karaman iti ‘panangliklik iti dara.’ Kaipapananna a ditay agpayalison iti dara, agdonar iti dara, ken idulin ti mismo a daratayo tapno mayalison. Kaipapananna met a ditay agpayalison iti aniaman kadagiti uppat a kangrunaan a paset ti dara​—red cells, white cells, platelets, ken plasma.\n11 Dagitoy nga uppat a kangrunaan a paset ti dara ket mabalin a bingaybingayen iti babbabassit a paset a maawagan iti blood fractions. Masapul nga agdesision ti tunggal Kristiano no awatenna wenno saan dagiti blood fractions. Agaplikar met dayta kadagiti pamay-an ti panangagas a mangusar iti mismo a dara ti pasiente. Masapul nga agdesision ti tunggal maysa no kasano ti pannakausar ti mismo a darana kabayatan ti operasion, pannakaeksamen, wenno agdama a pannakaagas.​—Kitaen ti Endnote 21.\n12. (a) Apay a napateg ken Jehova dagiti desisiontayo a naibatay iti konsiensia? (b) Kasanotayo a makaaramid kadagiti nainsiriban a desision maipapan kadagiti pamay-an ti panangagas?\n12 Talaga kadi a napateg ken Jehova dagiti desisiontayo maipapan kadagiti banag a naibatay iti konsiensia? Wen. Interesado ni Jehova kadagiti pampanunoten ken motibotayo. (Basaen ti Proverbio 17:3; 24:12.) No ngarud mangar-aramidtayo iti desision iti panagpaagas, masapul nga ikararagtayo ti panangiwanwan ni Jehova sa ag-research-tayo maipapan iti dayta. Kalpasanna, usarentayo ti konsiensiatayo a sinanay ti Biblia iti panagdesisiontayo. Masapul a saantayo nga agsaludsod iti sabsabali no ania ti aramidenda no addada iti situasiontayo, wenno masapul a saan a padasen nga impluensiaan ti sabsabali ti desisiontayo. Tunggal Kristiano ‘ibaklayna ti bukodna nga awit.’​—Galacia 6:5; Roma 14:12.\nDAGITI LINTEG NI JEHOVA IPAKITADA TI AYATNA KADATAYO\n13. Ania ti masursurotayo ken Jehova kadagiti linteg ken prinsipiona maipapan iti dara?\n13 Aniaman nga ipaaramid kadatayo ni Jehova ket pagsayaatantayo ken ipakita dagita nga ay-ayatennatayo. (Salmo 19:7-11) Ngem saantayo nga agtulnog kenkuana gapu laeng ta pagsayaatantayo dagiti bilinna. Agtulnogtayo kenkuana gapu ta ay-ayatentayo isuna. Ti ayattayo ken Jehova ti mangtignay kadatayo a saan nga agpayalison iti dara. (Aramid 15:20) Mangprotektar met dayta iti salun-attayo. Ammo ti kaaduan ita a tattao ti dadduma a peggad ti panangyalison iti dara, ken mamati ti adu a doktor nga ad-adda a pagsayaatan ti salun-at dagiti pasienteda ti panagopera nga awan ti mausar a dara. Nalawag a nainsiriban ken naayat dagiti pagannurotan ni Jehova.​—Basaen ti Isaias 55:9; Juan 14:21, 23.\n14, 15. (a) Ania dagiti linteg nga inted ni Jehova iti ilina a mangprotektar kadakuada? (b) Kasano a mayaplikarmo dagiti prinsipio kadagita a linteg?\n14 Dagiti linteg ti Dios ket kanayon a pagsayaatan ti ilina. Inikkan ni Jehova dagiti nagkauna nga Israelita kadagiti linteg a mangprotektar kadakuada kadagiti nakaro nga aksidente. Kas pagarigan, ibaga ti maysa a linteg a masapul a mangaramid ti makimbalay iti nababa a pader iti aglawlaw ti patad nga atepna tapno awan ti matnag. (Deuteronomio 22:8) Maipapan met kadagiti animal ti sabali pay a linteg. No ti baka ti maysa a tao ket ugalina ti sumangdo, masapul a dina baybay-an a makabulos tapno awan ti masangdo wenno mapapatay dayta a tarakenna. (Exodo 21:28, 29) No saan nga agtulnog ti maysa nga Israelita kadagita a linteg ket adda matay, isu ti makimbasol.\n15 Makitatayo kadagita a linteg a ti biag ket napateg ken Jehova. Ania ti epekto dayta kadatayo? Masapul nga ipakitatayo a raraementayo ti biag iti pamay-antayo nga agmaneho, agpili iti paglinglingayan, ken panangasikaso iti balay ken lugantayo. Pagarupen ti dadduma a tattao, nangruna dagiti agtutubo, nga awan ti dakes a mapasamak kadakuada isu nga isarsarakda ti bagida ken dida ikankano dagiti posible a peggad. Ngem saan a kasta ti kayat ni Jehova nga aramidentayo. Kayatna nga ibilangtayo a napateg ti amin a biag​—ti mismo a biagtayo ken ti biag ti sabsabali.​—Eclesiastes 11:9, 10.\n16. Ania ti panangmatmat ni Jehova iti aborsion?\n16 Napateg ken Jehova ti biag ti tunggal tao. Uray ti sikog ket napateg kenkuana. Sigun iti Linteg a naited ken Moises, no ti maysa a tao aksidente a nadangranna ti maysa a masikog ket natay wenno ti sikogna, ibilang ni Jehova dayta a tao a nakabasol iti panangpapatay. Kaipapanan dayta nga uray aksidente ti napasamak, adda napapatay, isu a ti biag ket masapul a mabayadan. (Basaen ti Exodo 21:22, 23.) Para iti Dios, ti sikog ket maysan a sibibiag a tao. Maibatay iti dayta, ania ngarud ti panagriknana iti aborsion? Ania ngata ti panagriknana bayat a makitkitana a minilion a sikog ti maiparparegreg iti kada tawen?\n17. Ania ti mabalin a mangliwliwa iti maysa a babai a nagparegreg sakbay a naammuanna ti maipapan ken Jehova?\n17 Kasanon no nagparegreg ti maysa a babai sakbay a naammuanna ti panangmatmat ni Jehova iti dayta? Masiguradona a pakawanen ni Jehova maibatay iti subbot ni Jesus. (Lucas 5:32; Efeso 1:7) Masapul a saanen a makonsiensia ti babai a nakaaramid iti kasta a kamali no sipapasnek a nagbabawyannan dayta. “Naasi ken mannakipagrikna ni Jehova . . . No kasano ti kaadayo ti pagsingisingan ti init iti paglennekanna, kasta met ti kaadayo ti nangikabilanna kadagiti basoltayo.”​—Salmo 103:8-14.\nIWAKSI TI GURA ITI PANUNOTTAYO\n18. Apay a masapul nga ikagumaantayo nga ikkaten iti panunottayo ti gura?\n18 Ti panangraem iti sagut ti Dios a biag ket mangrugi iti pusotayo. Ramanenna ti panangmatmattayo iti sabsabali. Insurat ni apostol Juan: “Mammapatay ti amin a manggurgura iti kabsatna.” (1 Juan 3:15) Baka ditay madmadlaw a ti tao a ditay kaykayat ket agbalinen a kagurguratayo. Gapu iti gura, mabalin a saan a raemen ti maysa ti sabsabali, padaksenna ida, wenno kayatna pay ketdi a matayda koman. Ammo ni Jehova no ania ti riknatayo iti sabsabali. (Levitico 19:16; Deuteronomio 19:18-21; Mateo 5:22) No mabigbigtayo nga adda guratayo iti maysa a tao, masapul nga ikagumaantayo nga ikkaten dayta iti panunottayo.​—Santiago 1:14, 15; 4:1-3.\n19. Ania ti rumbeng nga epekto kadatayo ti panangmatmat ni Jehova iti kinaranggas?\n19 Adda pay pamay-an a maipakitatayo nga ipatpategtayo ti biag. Maammuantayo iti Salmo 11:5 a “kagura [ni Jehova] ti asinoman a mangay-ayat iti kinaranggas.” No pilientayo dagiti naranggas a paglinglingayan, mabalin nga ipakpakitatayo a maay-ayatantayo iti kinaranggas. Saantayo la ketdi a kayat nga iserrek iti panunottayo dagiti naranggas a sasao, ideya, wenno ladawan. Imbes ketdi, kayattayo a punnuen ti isiptayo kadagiti bambanag a nadalus ken mangyeg iti talna.​—Basaen ti Filipos 4:8, 9.\nDIKA MAKIPASET ITI ORGANISASION A SAAN A MANGRARAEM ITI BIAG\n20-22. (a) Ania ti panangmatmat ni Jehova iti lubong ni Satanas? (b) Kasano a maipakita dagiti adipen ti Dios a “saanda a paset ti lubong”?\n20 Saan a raraemen ti lubong ni Satanas ti biag, ket ibilang dayta ni Jehova a panagbasol iti dara, kayatna a sawen, panangpapatay. Iti ginasuten a tawen, dagiti napolitikaan a turay ti makagapu iti ipapatay ti minilion a tattao, a pakairamanan ti adu nga adipen ni Jehova. Iti Biblia, nailadawan dagita a turay, wenno gobierno, kas narurungsot ken nararanggas nga animal. (Daniel 8:3, 4, 20-22; Apocalipsis 13:1, 2, 7, 8) Iti agdama, dakkel a negosio ti panaglako iti armas. Adu ti magangganansia dagiti tattao iti panaglakoda kadagiti napipigsa nga armas. Isu a nalawag a “ti intero a lubong ket adda iti pannakabalin daydiay managdakdakes.”​—1 Juan 5:19.\n21 Ngem dagiti pudno a Kristiano ket ‘saan a paset ti lubong.’ Neutral ti ili ni Jehova iti politika ken iti gubat. No kasano a dida pumatay, dida met suportaran ti aniaman nga organisasion a mangpatay kadagiti tattao. (Juan 15:19; 17:16) No maidadanes dagiti Kristiano, dida mangranggas kas panagibales. Insuro ni Jesus a masapul nga ayatentayo uray dagiti kabusortayo.​—Mateo 5:44; Roma 12:17-21.\n22 Adda met sungsungbatan ti relihion iti ipapatay ti minilion a tattao. Maipapan iti Babilonia a Dakkel, wenno ti sangalubongan nga imperio ti ulbod a relihion, ibaga ti Biblia: “Nasarakan kenkuana ti dara dagiti propeta ken dagiti nasantuan ken ti amin a napapatay ditoy daga.” Maawatam kadi no apay nga imbilin ni Jehova: “Rummuarkayo kenkuana, tattaok”? Dagiti agdaydayaw ken Jehova ket saan a paset ti ulbod a relihion.​—Apocalipsis 17:6; 18:2, 4, 24.\n23. Ania ti ramanen ti ‘iruruar’ iti Babilonia a Dakkel?\n23 Ti ‘iruruar’ iti Babilonia a Dakkel ramanenna ti naglawag a panangpanawtayo iti aniaman nga ulbod a relihion. Kas pagarigan, baka kasapulan a siguraduentayo a maikkat ti nagantayo iti listaan dagiti miembro ti maysa a relihion. Ngem saan la a dayta. Masapul met a guraen ken liklikantayo dagiti dakes nga ar-aramid ti ulbod a relihion. Palpalubosan ken supsuportaran ti ulbod a relihion ti immoralidad, politika, ken kinaagum. (Basaen ti Salmo 97:10; Apocalipsis 18:7, 9, 11-17) Iti adun a tawen, minilion ti natay gapu iti dayta.\n24, 25. Kasano a mangyeg iti talna ken nadalus a konsiensia ti panangammo iti maipapan ken Jehova?\n24 Sakbay a naam-ammotayo ni Jehova, mabalin a sinuportarantayo dagiti dakes nga aramid ti lubong ni Satanas. Ngem nagbalbaliwtayon. Inawattayon ti subbot ken indedikartayon ti biagtayo iti Dios. Matagtagiragsaktayo ti ‘ipapaay ni Jehova a pannakabang-ar.’ Addaantayo iti talna ken nadalus a konsiensia, ta ammotayo a maparparagsaktayo ti Dios.​—Aramid 3:19; Isaias 1:18.\n25 Uray no nagbalintayo idi a paset ti organisasion a saan a mangraraem iti biag, mapakawannatayo ni Jehova maibatay iti subbot. Talaga nga ap-apresiarentayo ti biag a sagut ni Jehova. Maipakitatayo ti apresasiontayo no aramidentayo ti amin a kabaelantayo a tumulong iti sabsabali a mangammo iti maipapan ken Jehova, mangpanaw iti lubong ni Satanas, ken mangtagiragsak iti nadekket a pannakigayyem iti Dios.​—2 Corinto 6:1, 2.\nIPAKAAMMO TI MAIPAPAN ITI PAGARIAN\n26-28. (a) Ania nga espesial a trabaho ti inted ni Jehova ken Ezekiel? (b) Ania ti ipapaaramid ni Jehova kadatayo ita?\n26 Iti nagkauna nga Israel, binilin ni Jehova ni propeta Ezekiel a pakdaaranna dagiti umili a dandanin madadael ti Jerusalem ken isurona no ania ti masapul nga aramidenda tapno makalasatda. No saan a pakdaaran ni Ezekiel dagiti tattao, singiren ni Jehova kenkuana ti biagda. (Ezekiel 33:7-9) Impakita ni Ezekiel nga ipatpategna ti biag ta inaramidna ti amin a kabaelanna a mangipakaammo iti dayta a napateg a mensahe.\n27 Inikkannatayo ni Jehova iti trabaho a mangpakdaar kadagiti tattao a dandanin madadael ti lubong ni Satanas ken tulongantayo ida a mangammo ken Jehova tapno makastrekda iti baro a lubong. (Isaias 61:2; Mateo 24:14) Kayattayo nga aramiden ti amin a kabaelantayo a mangipakaammo iti dayta a mensahe. Kayattayo met nga ibaga ti kinuna ni Pablo: “Nadalusak iti dara ti amin a tao, ta saanak a nagkedked a nangibaga kadakayo iti amin a pagayatan ti Dios.”​—Aramid 20:26, 27.\n28 Adda pay sabali a paset ti biag a masapul nga agbalintayo a nadalus. Adalentayo ti dadduma kadagita iti sumaruno a kapitulo.\n1 NAPATEG KEN JEHOVA TI BIAG\n“Adda kenka ti ubbog ti biag.”​—Salmo 36:9\nApay a masapul a matmatantayo ti biag kas napateg a sagut?\nGenesis 1:27; Salmo 19:7-11; Proverbio 2:6-11\nPinarsua ni Jehova ti amin a sibibiag a banag, agraman dagiti tattao. Napategtayo kenkuana, ket kayatna a naragsak ken makapnek ti biag ti tunggal tao.\nSaannatayo a pinarsua ni Jehova a kas kadagiti robot. Impaayannatayo iti wayawaya nga agpili ken iti abilidad a mangaramid kadagiti desision a mangipakita nga ipatpategtayo ti biag.\n2 SAGRADO TI DARA PARA KEN JEHOVA\n“Ta adda iti dara ti biag ti aniaman a parsua.”​—Levitico 17:11\nAnia ti panangmatmat ni Jehova iti dara?\nLevitico 17:10; Proverbio 13:16; Aramid 15:20; Roma 12:2\nMabalin a tumaud ti situasion nga agkasapulan iti panangaramidtayo kadagiti napateg a desision maipapan kadagiti panangagas a mausar ti dara, ken no akseptarentayo wenno saan dagiti blood fractions. Masapul a saan a ti sabsabali ti mangaramid kadagita a desision para kadatayo. Sakbay a tumaud ti kasta a situasion, masapul nga agpaiwanwantayo babaen ti kararag ken ag-research-tayo maipapan iti dayta.\nGenesis 9:4, 5, 9; Deuteronomio 12:16; Aramid 15:28, 29\nIti Biblia, ti dara irepresentarna ti biag. Pulos a saan a nagbalbaliw ti linteg ti Dios maipapan iti dara. Nagtalinaed dayta sipud idi tiempo ni Noe agingga nga inted ti Dios iti Israel ti Mosaiko a Linteg ken uray iti panawen dagiti Kristiano.\n3 MASAPUL A KAS KEN JEHOVA TI PANANGMATMATTAYO ITI BIAG\n“Nangatngato met dagiti dalanko ngem dagiti dalanyo ken ti pampanunotko ngem ti pampanunotyo.”​—Isaias 55:9\nAnia ti dadduma a pamay-an a maipakitatayo a napateg kadatayo ti biag?\nNapateg ken Jehova ti biag ti tunggal tao. Dakes ti aborsion ta para iti Dios, uray ti sikog ket maysan a sibibiag a tao.\nSalmo 103:8-14; Aramid 3:19; Efeso 1:7\nNo ti maysa a babai ket nagparegreg idin ngem agbabbabawi itan, isu ket pakawanen ni Jehova.\nIpakpakitatayo a raraementayo ti biag no liklikantayo dagiti napeggad nga isports ken ti makadangran wenno naranggas a kababalin. Masapul a pagtalinaedentayo met a natalged ti pagnanaedan ken lugantayo.\n4 IBILANG NI JEHOVA A TI LUBONG NI SATANAS KET NAKABASOL ITI DARA\n“Nakitak a nabartek ti babai iti dara dagiti nasantuan.”​—Apocalipsis 17:6\nApay a ti lubong ni Satanas ket nakabasol iti dara?\nMinilion ti napapatayen gapu iti relihion, politika, ken kinaagum.\nMateo 24:14; Juan 17:16; Aramid 20:26, 27\nKanayon a neutral dagiti Kristiano ken dida suportaran ti aniaman nga organisasion a konektado iti gubat wenno panangpapatay. Tultulongantayo dagiti tattao a maaddaan iti biag babaen ti panangipakaammotayo kadakuada iti mensahe maipapan iti Pagarian.