Berkarar döwletimiziň Bagtyýarlyk döwri her bir pudaga, her bir adama özüňin özgerdiji güyji bilen täsir etdi. Türkmenistan dünýäde uly abraýy bolan, ykdysady taýdan kuwwatly döwlete öwrüldi. Bularyň hemmesi Çuňňur hormatlanýan Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň pähimli ýolbaşçylygynyň, halk hakdaky aladalarynyn, Watanymyzy ösdürmeklik üçin edýän bimöçber yhlasynyň, ýadawsyz gözlegleriniň miwesidir.\nTürkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň ýolbaşçylygynda 2011-2030 - njy ýyllar üçin ýurtda ýürek- damar keselleriniň garşysyna goreş strategiýasynyň kabul edilip, durmuşa ornaşdyrylmagy hem ilatyň saglygyny dikeltmäge oňaýly täsirini yetirdi.\nKardiologiýa ylmy - kliniki merkezli hassahananyň işgärleri Türkmenistanyň hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyn “Saglyk” we “Türkmenistany durmuş - ykdysady taýdan ösdürmegiň 2011-2030-njy yyllar üçin Milli maksatnamasynda” ilatyň saglygyny goramagyň hilini we netijeliligini ýokarlandyrmak boýunça goýlan meseleleri çözmekligi üstünlikli amala aşyrýarlar.\nÝurdumyzda kardiologiýa gullugyny ugrukdyryjy ylmy-amaly merkez hökmünde kardiologiýa ylmy-kliniki merkezli hassahananyň ylmy işgärleri tarapyndan ýürek- damar keselleri bolan näsaglaryň saglygyny dikeltmek üçin toplumlaýyn maksatnama işlenip düzüldi. Bu maksatnama bejergini iň amatly ýagdaýa getirmäge, näsaglaryň hassahanada geçirýän wagtlaryny azaltmaga mümkinçilik berer.\nMARY ŞÄHER IÇ KESELLER HASSAHANASY\nBerkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ynsan saglygyny hemme zatdan ileri tutýan Milli Liderimiziň tagallasy bilen Türkmenistanyň Saglygy goraýyş ulgamy halkara derejesinde ykrar edilen ulgama öwrüldi. Diňe bir ýurdumyzda däl, eýsem sebitde hem deňi-taýy bolmadyk saglyk edaralarynyň yzygiderli açylyp ulanmaga berilmeginiň özi munuň aýdyň mysalydyr.\nHormatly Prezidentimiziň başda durmagynda biziň ýurdumyzda adamlaryň jan saglygyny gorap saklamak gönüden-göni döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolmagynda galýar.\nHormatly Prezidentimiz “Men lukmançylygyň iň täze enjamlary bilen enjamlaşdyrlan nobatdaky sagaldyş toplumlarynyň ýa-da hassahanalaryň işe girizilen wagty özümi iň bagtly we buýsançly adam saýardym” diýip buýsanç bilen belläp geçýär.\nHormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda her güni uly ýeňişlere beslenýän Diýarmyzyň iň uly baýlygy bolan raýatlarmyzyň jan-saglygyny gorap saklamakda durky täzelenip, ulanylmaga berlen Mary şäher iç keseller hassahanasynyň işe girizilmegide munyň aýdyň subutnamasydyr.\nMary welaýatyndaky 4 gatly 205 orunlyk Mary şäher iç keseller hassahana dünýä derejesinde ylmyň iň soňky gazanan döwrebap enjamlary bilen üpjün edildi.\nHassahananyň esasy işi gije-gündiziň dowamynda ilata ýokary şertlerde gaýragoýulmasyz kömek bermek üçin niýetlenendir.\nMary şäher iç keseller hassahanasy şu aşakdaky bölümlerden ybarat:\n1-nji hirurgiýa bölümi -- 30 orun\n2-nji hirurgiýa bölümi -- 30 orun\nInfarkt bölümi --20 orun\nUmumy terapiýa bölümi -- 35 orun\nEndokrinologiýa bölümi --25 orun\nNewrologiýa bölümi --35 orun\nKardiologiýa bölümi --30 orun\nKabul ediş bölümi\nSaglygy dikeldiş bölümi\nRentgen anyklaýyş bölümi\nFunksional anyklaýyş otagy\nUltra ses barlag otagy,\nKonferensiýa zaly --180 orun\nLukmanlaryň maslahat otagy --50 orun\nAşhana --50 orun\nHassahanada elektron resminamalary dolandyryş ulgamy hem hereket edýär.\nKabul ediş bölüminde ilkinji ýola goýlan gaýragoýulmasyz kömegi bermek üçin niýetlenen otag bar.''Tiz kömek'' gullugy tarapyndan getirilen we ýüz tutyp gelen näsaglary kabul edip, ilkinji gaýragoýulmasyz lukmançylyk kömegi bilen üpjün etmek hem-de dünýä ülňülerine gabat gelýän enjamlaryň üsti bilen gysga wagtyň içinde kesel kesgidini takyk anyklamak üçin niýetlenen.\nKabul ediş bölüminiň gaýragoýulmasyz otagy häzirki zaman döwrebap defibrillýator, emeli dem alyş enjamy, intubasiýa üçin laringoskop, ykjam ultrases barlag, elektrokardiograf, göçme rentgen, glýukometr we beýleki anyklaýyş enjamlary, dünýä ülňülerine gabat gelýän derman we daňy serişdeleri bilen üpjün edilen.\nRentgen anyklaýyş bölümi: keselleri anyklamakda iň öňdebaryjy we häzirki zaman enjamlary bilen enjamlaşdyrylan. Ulanylýan göçme rentgen enjamlarynyň kömegi bilen hereketleriniň çäklendirilmegi zerur bolan ejir çeken raýatlaryň öz ýerinde kesellerini takyk anyklamaga uly ýardam berýär. Şeýle-de hirurgiýa, umumy terapiýa, newrologiýa, endokrinologiýa, kardiologiýa we beýleki ugurlar boýunça lukmanlaryň zerur bolan maslahatlary berilýär.\nReanimasiýa bölüminde kämil gaýragoýulmasyz lukmançylyk kömegi bilen öz wagtynda doly derejede üpjün etmek üçin ähli şertler döredilen. Bölümiň otagynda dünýä ülňülerine laýyk gelýän emeli dem alyş enjamlar, kardiomonitorlar, defibrilýatorlar, infuzimatlar, gemodializ enjamy we beýleki enjamlar bar. Bu bolsa näsaglara reanimasiýa bölüminiň öňdebaryjy usullaryny ulanmak bilen reanimasiýa we anesteziýa çärelerini geçirmäge mümkinçilik berýär.\nBarlaghana bölümi: ganyň, peşewiň we beýleki suwuklyklaryň umumy kliniki, bakteriologiki we biohimiki barlaglary geçirmäge niýetlenen.\nBölümde gurnalan analizatorlaryň we dünýä ülňülerine gabat gelýän häzirki zaman enjamlaryň üsti bilen zerur bolan laborator barlaglaryny köp mukdarda we gysga wagtda geçirmäge ähli şertler döredilen.\nSaglygy dikeldiş bölüminde: bejeriş bedenterbiýe otagy, ýokary hilli fizioterepewtiki enjamlar, bu ugurlar boýunça ýokary derejeli gaýragoýulmasyz bejeriş çäreleri geçirmek üçin ähli şertler döredilen. Manual terapiýa, iňňe reflekso-terapiýa, beden owkalamak, dikeldiş maşklary ýola goýlan.\nUmumy terapiýa, kardiologiýa bölümlerinde dünýä ülňülerne gabat gelýän enjamlaryň kömegi bilen näsaglara ýokary derejeli saglygy goraýyş hyzmatlary ýola goýlan. Bölümlerde näsaglar üçin ähli amatly şertler döredilen.Ýagny otaglarda köp görnüşli funksional krowatlar, telewizorlar, azyk önümleri üçin sowadyjy enjamlar bar. Şeýle-de ýatymlaýyn otaglarda nobatçy şepagat uýasyny çagyrmak üçin elektronlaşdyrylan nokatlar, merkezleşdirilen ýylylyk we howany sowadyjy ulgamlar hereket edýär.\n1-nji we 2-nji hirurgiýa bölümlerinde üç sany operasiýa otaglar bolup, gaýragoýulmasyz ýagdaýda bir wagtyň özünde 4 operasiýa geçirmäge niýetlenen endoskopiki hirurgiýa amallary geçirmek üçin Germanýa Federatiw Respublikasynyň meşhur Karl Ştorz kompanýasynyň endoskopiki hirurgiýa enjamy şeýlede bölümde narkoz bermek üçin Germanýanyň Gräger kompanýasynyň Fabius Tiro we HEYER Medikal AG kompanýasynyň enjamlary bilen üpjün edilip, gaýragoýulmasyz ýagdaýlarda bejermeklik ýola goýulan. Operasiýa otaglary degişli ýokary hilli enjamlar bilen üpjün edilip, şol sebäpli öz wagtynda edilen çylşyrymly operasiýalar näsaglaryň uzak wagtlap hassahanada bolmagynyň hem-de maýyplygyň öňüni alyp, olaryň gysga wagtda saglygyny dikeldip zähmet çekmek ukybyny eýe bolmagyna uly ýardam berýär.\nDöredilen ajaýyp şertler, Mähriban Prezidentimiziň düýbüni tutan ''Saglyk'' Döwlet maksatnamasyny durmuşa geçirmekde, adamlaryň ömrüniň dowamlylygynyň uzalmagyny gazanmaga uly ýardam berer.\nDöredilen ýyly: 1946-njy ýyl, 2017-nji ýylyň 20-nji iýul aýynda durky täzelenip, häzirki wagtda 205 orunlyk, dünýä ülüňlerine laýyk gelýän döwrebap enjamlar bilen enjamlaşdyrylan.\nSalgysy: 745000 Türkmenistan, Mary welaýat, Mary şäher, Atamyrat Nyýazow şaýoly 40 jaý.\nIş telefonlar: (+993522) 4-11-93, (+993522) 4-79-63\nFaks: (+993522) 4-14-62\nElektron salgysy: marysaherhassahana@online.tm\nHALKARA SAGLYK MERKEZLERI MÜDIRIÝETINIŇ HALKARA SAGLYGY GORAÝYŞ ANYKLAÝYŞ MERKEZI\nHalkara Saglyk merkezleri müdiriýetiniň Saglygy goraýyş Anyklaýyş merkezi 2004-nji ýylyň sentýabr aýynyň 12-ne açyldy. Merkezde anyklaýyş-maslahat beriş bölümi, şöhle bilen anyklaýyş bölümi, kliniki barlaghana, funksional barlaglary we endoskopiýa hem-de allergologiýa bölümleri işleýär. Anyklaýyş-maslahat beriş bölüminde terapewt, kardiolog lukmanlary ýüz tutan raýatlary kabul edýarler.\nMerkeziň Kliniki barlaghana bölüminde umumy kliniki, boihimiki barlaglardan başga immunologiki, polimerz-zynjyr usulynda infeksiýalaryň, wirus gepatitleriň barlaglary geçirýärler, adamyň papilloma wirusy skrining usulynda kesgitlenýär. Bu barlag – polimeraz-zynjyr reaksiýanyň fluoressent deteksiýasy häzirki zaman usulydyr.\nMerkeziň Funksional barlaglary we endoskopiýa bölüminde elektrokardiografiýa, reoensefalografiýa, elektroensefalografiýa, miografiýa, spirografiýa ýaly barlaglar geçirilýär. Bu bölümde Fujinon EG-530WR endoskopiki enjamlar HD ulgamy (ýokary derejede hadysany detalizirlemek ulgamy) bilen kämilleşdirilen. Bu bolsa iýmit siňdiriş agzalarynyň nemli bardasynyň ýuzleýin gurluşy üýtgemelerini hem anyklamak mümkinçiligini berýar. Enjamda adaty ýagtylandyryş düzgüni FICE ýagtylandyryş ulgamy bilen kämilleşdirilen. Barlag wagty nemli bardanyň ownuk damarlarynyň ýagdaýyna çenli görmek bolýar. Bu enjamda geçirilýän barlagyň neoplastiki keselleri ir döwrinde ýüze çykarmakda ähmiýeti uludyr. Bölümdäki ultrainçe (diametri 5.5mm) transnazal EG-530N gastroskop bilen gyzylödegiň daralmagynda barlag geçirmek bolýar. Mundan başga indi çagalara 1 ýaşdan başlap gastroskopiýa barlagyny geçirmek üçin mümkinçilik döredi.\nAllergologiýa bölüminde deri sypjyrmak usuly bilen dürli allergenleriň anyklaýyş barlagy geçirilýar we näsaga degişli bejergi bellenýar.\nBiziň salgymyz: 744036, Türkmenistan, Aşgabat ş. 1970 köçe, 30 jaý\nTelelefon belgimiz: 48-92-02, 48-92-03, 48-92-04\nHALKARA SAGLYK MERKEZLERI MÜDIRIÝETINIŇ HALKARA "ENE MÄHRI" MERKEZI\nHalkara “Ene mähri” merkezi enelere we çagalara ýokary tehnologiki kömegi hem-de iň ýokary hilli hyzmatlary bermek üçin niýetlenendir. Häzirki wagtda Merkeziň ähli akuşerçilik we ginekologik operasiýalary, şol sanda organ saklaýyş, jyns agzalaryň rekonstruktiw-plastiki operasiýalaryny geçirmäge mümkinçiligi bar.\nHäzirki zaman tikin materiallarynyň we anesteziologiýa enjamlarynyň ulanylmagy ýokary netijeli operasiýalary geçirmäge mümkinçilik berýär.\nMerkeziň funksional hili – giň koridorlar, otaglarda howanyň we ýagtylygyň köplügi, iň döwrebap tehnologiýalar bilen enjamlaşdyrylan operasiýa otaglary, bölümiň ýörite seçilip alnan reňk öwüşgini, ajaýyp galereýalar, bir we iki orunluk palatalaryň bolmagy näsaglaryň merkezde bolmaklygyna ajaýyp şertleri döredýär.\nMerkezde nesil yzarlaýan we dogabitdi keselleri ir ýüze çykarmak üçin göwrelilere skrining barlagy geçirilýär. Bu şowsuz gutarýan göwrelilikleriň sanyny ep-esli azaltmaga ýardam berýär.\nLukmançylyk hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmak wajyp meseledir, lukmançylyk işgärleriniň hünär kämilligi hem şonuň bir faktory bolup durýar. Bu meýilnamanyň çäginde, hem ýerli merkezlerde, hem-de daşary ýurt klinikalarynda halkara hyzmatdaşlyk meýilnamasynda lukmanlaryň hünärlerini kämilleşdirmek boýunça meýilnama laýyklykda iş alnyp barylýar.\nHünärmenleriň halkara çärelere we duşuşyklara gatnaşmagy olaryň hünärleri boýunça gözýetiminiň giňelmegine, hyzmatdaşlyk we bilelikde işlemek isleginiň artmagyna ýardam berýär.\n“Ene mähri” merkezinde gestasion süýjüli diabeti anyklamak we howply topara degişli göwreli aýallary ýüze çykarmak, olara endokrinolog lukmanyň maslahatyny geçirmek, göwreliligi we dogrumy alyp barmakda merkezleşdirilen komegini berkem üçin hemme çäreler döredildi.\nMerkez häzirki zaman inkubatorlary we Drager ulgamynyň Öýkeniň emeli wentilýasiýa enjamlary bilen enjamlaşdyrylandyr. RDS-ny bejermek üçin tebigy surfaktantyň ulanylmagy agramy 500 gramdan başlaýan çagalara ideg etmäge mümkinçilik berýär. Bu Bütindünýä Saglyk Guramasynyň Diri doglan çagalaryň kriteriýalary hakyndaky görkezmelerine laýyk gelýär.\nNemes hünärmenleri bilen yzygider duşuşyklar, alnan netijeleriň ara alnyp maslahatlaşylmagy, bilelikde akuşerçiligiň, neonatologiýanyň, endokrinologiýanyň wajyp meseleleri barada konferensiýalaryň, seminarlaryň geçirilmegi ylmy gözýetimi we professional derejäni has beýgeldýär.\nMerkezde lazer punksiýasy arkaly hromosomlary öwrenmek (FISH tehnologiýasy) arkaly embrionyň patologiýasyny ir ýüze çykarmak üçin iň täze tehnologiýalar ulanylýar. Bu bolsa sagdyn nesili almaga mümkinçilik berýär.\nTelelefon belgimiz: 48-93-09, 48-94-03.\nHALKARA SAGLYK MERKEZLERI MÜDIRIÝETINIŇ HALKARA IÇ KESELLERI MERKEZI\nHalkara iç keselleri merkezi (HIKM) - bu häzirki zaman köp ugurly lukmançylyk merkezi bolup, onda näsaglara häzirkizaman döwrebap barlaglary, lukmançylyk kömegi we bejerişi alyp bolýar. Merkeziň üstünlikli ösüşiniň wajyp şerti onuň iň häzirki zaman enjamlary bilen üpjün edilmegidir we uly iş tejribesi bar bolan Germaniya döwletinde bilimleri kämilleşdirilen, ýokary derejeli hünärmenleriň bolmagydyr. Merkeziň düzümine aşakdaky bölümler girýar: anyklaýyş-maslahat beriş, reabilitasiýa, terapiýa, proktologiýa, nefrologiýa, urologiýa, fizioterapiýa, intensiw bejeriş bölümi we kliniki-biohimiki laboratoriýa, operasiýa edilýan bölumi. Merkeziň otaglary dünýäde belli kompaniýalar tarapyndan öndürilen häzirki zaman anyklaýyş enjamlary bilen enjamlaşdyrylan: Germaniyanyň «Siemens» kompaniýasynyň Aсuson S-2000 we Aсuson Х-300 ultrases enjamlary, Uroscope D3 rentgen enjamy, “Fujinon” kompaniýasynyň fibrogastroduodenoskop, kolonoskop, hem-de bronhoskop enjamlary bar. Endoskopiki barlaglar gerek bolan ýagdaýynda anesteziýa bilen geçirilýar. Mundan başgada retrograd holangiopankreatografiýa barlagy geçirilýar. Merkezde kiçi operasiýalar ýerine ýetirilýär: endoskopiki papillosfinkterotomiýa, polipektomiýa, gerek bolsa endoskopiki usul bilen ganakmany duruzmak.\nMerkeziň urologiýa bölüminde “SIEMENS”, “KARL STORS” we “DORNIER” kompaniýalarynyň enjamlary bilen böwrekleriň korall görnüşli we uly göwrümli, köp sanly daşlaryny bejermegiň döwrebap usuly-perkutan nefrolitotripsiýa operasiýasy doly ýola goýuldy we üstünlikli geçirlýär. “Litostar Modulyaris” enjamy arkaly böwrekdäki we peşew ýollaryndaky dürli ululykdaky daşlary gowy netije bilen aralykdan döwmek usuly ulanylýar. Peşewakarlaryň iňçelme kesellerinde endoskopiki giňeltmek usuly doly ýola goýuldy-endoskopiki ureterodilatasiýa, uretrotomiýa, retrograd reteropiyelotomiýa operasiýalar edilýär. Prostatanyň adenomasy keselini bejermekde häzirki zaman usuly bolan adenomany transuretral (TUR) kesmek operasiýasy üstünlikli geçirilýär.\nTäze bejeriş usullaryň ulanylmagy näsaglaryň tiz ýagdaýda iş ukyplylygyny dikeltmäge ýardam edýär. Proktologiýa bölüminde aşakdaky görkezilen operasiyalar üstünlikli geçirilýar: “Ultracision harmonic” skalpeliniň kömegi bilen gemorroýektomiýa, ýiti paraproktitleri açmak, göni içegedäki deşikleri kesip aýyrmak, göni içegäniň nemli bardasy duşende operasiýalar, appendektomiýa, gernioplastika we başga operasiýalar. Nefrologiýa bölüminde böwrekleriň interstisial keselleri, dowamly glomerulonefrit, diabetiki nefropatiýa we başga-da dowamly böwrek keselleri bilen kesellän näsaglar bejeriş alýarlar. Dowamly böwrek ýetmezçilik keselli näsaglara gemodializ, izolirlenen ultrafiltrasiýa seanslary geçirilýar. Terapiýa bölüminiň işiniň esasy ugry iç keselleriniň we olaryň gaýra üzülmeleriniň öňüni almak, şeýle hem sagdyn durmuş ýörelgesini wagyz etmek bolup durýar. Bölumde bronhit, pnewmoniýa, gastrit, gastroezofageal refluks keseli, aşgazanyň we onki barmak içegäniň baş keselleri, ýaraly kolit keselli näsaglar bejeriş alyp bilýärler.\nIntensiw bejergi we anesteziologiýa bölüminde agyr we operasiýadan soňky ýagdaýdaky näsaglara gözegçilik we bejeriş geçirilýär. Ýürek-damar we dem alyş ulgamlarynyň görkezijileri gije-gündiziň dowamynda ýöriteleşdirilen enjamlaryň kömegi bilen gözegçilikde saklanýar. Bölümiň operasion blogy ýokary hilli nemes enjamlary bilen enjamlaşdyrylan: “Karl STOPS”, “ERBE”, “Dornier”- lazer. Bölümde 4 sany operasiýa zallary bolup, bir wagtyň özünde birnäçe operasiýalary geçirmäge mümkinçilik berýär. Her bir operasion zaly „ SIEMENS-KION", „Dager Fabius plus" emeli dem beriş we anesteziýa enjamlarynyň gözegçilik monitorlary bilen enjamlaşdyrylan. Operasiýa wagtynda umumy we regionar anesteziyasynyň hemme görnüşleri geçirilýär. Reabilitasiýa bölüminde serebro-waskulýar keselli we periferiýa nerw ulgamynyň zeperlenmeleri bar bolan näsaglar derman serişde we fizioterapiya bejergileri alýarlar. Fiziobejergi bölüminde ingalýasiýa, ionoforez, UWÇ-bejergi, fonoforez, owkalama, yşyk bilen bejergi, magnit-lazer bejergisi, oňurga traksiýasy, iňňerefleks bejergisi, suw emelleri – gidroowkalama, gidrokolon we fitobejerş usullary geçirilýär. Barlaghana bölüminde ähli umumy kliniki, biohimiki, prostat-ýörite antigene (PSA) skrining barlaglary we içki mäzleriň gormonal barlaglary geçirilýär.\nTelelefon belgimiz: 48-91-14, 48-91-15, 48-91-16\nJEMGYÝETÇILIK SAGLYGY WE IÝMIT MERKEZI\nSalgysy: 744013. Aşgabat şäheri, Görogly köçesi 84\nTelefonlary: +99312 36-90-67, 36-90-97\nFaks: +99312 36-90-03\nDöredilen senesi: 2016-njy ýylyň 21-nji iýuly\nDegişliligi: Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gullugy\nIşgär sany: 180\n1950 - 1961-nji ýyllar - TSSR-iň Saglygy saklaýyş ministrliginiň Respublikan sanitariýa-epidemiologiýa stansiýasy\n1961 - 1978-nji ýyllar - TSSR-iň Saglygy saklaýyş ministrliginiň Göçme sanitariýa-epidemiologiýa ortýadly respublikan sanitariýa epidemiologiýa stansiýasy\n1978 - 1991-nji ýyllar - TSSR-iň Saglygy saklaýyş ministrliginiň Respublikan sanitariýa-epidemiologiýa stansiýasy\n1991 - 1993-nji ýyllar - Türkmenistanyň Saglygy saklaýyş ministrliginiň Respublikan sanitariýa-epidemiologiýa stansiýasy\n1993 - 1995-nji ýyllar - Türkmenistanyň Saglygy saklaýyş ministrliginiň Döwlet sanitariýa-epidemiologiýa inspeksiýasynyň Gigiýena we epidemiologiýa merkezi stansiýasy\n1995 - 1998-nji ýyllar - Türkmenistanyň Saglygy goraýyş ministrliginiň Döwlet sanitariýa-epidemiologiýa inspeksiýasynyň Gigiýena we epidemiologiýa merkezi stansiýasy\n1998 - 2003-nji ýyllar - Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gullugynyň Gigiýena we epidemiologiýa merkezi laboratoriýasy\n2003 - 2016-njy ýyllar - Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gullugynyň Tejribe-önümçilik merkezi\n2016-njy ýyldan bäri - Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gullugynyň Jemgyýetçilik saglygy we iýmit merkezi\nMerkez barada Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe saglygy goraýyş ulgamynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gullugy tarapyndan keselleriň öňüni almakda giň göwrümli işler alynyp barylýar. Jemgyýetçilik saglygy we iýmit merkeziniň döredilmegi Türkmenistanyň Prezidentiniň “Saglyk” döwlet maksatnamasynyň abraý bilen üstünlikli berjaý edilmeginiň nobatdaky tapgyrydyr. Jemgyýetçilik saglygy we iýmit merkeziniň düýbi Türkmenistanyň Prezidentiniň 2014-nji ýylyň iýul aýynyň 17-sindäki “Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň saglygy goraýyş merkezleriniň binalaryny gurmak hakynda” 13757 belgili kararyna laýyklykda tutuldy we Aşgabat şäherindäki Tejribe-önümçilik we iýmit merkeziniň taslamasyny düzmek, gurluşygyny amala aşyrmak we enjam bilen enjamlaşdyrmak barada Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi bilen “Gap inşaat ýatirim we diş ticaret A.Ş” kompaniýasy aralarynda baglaşylan 07-14/3 belgili şertnama esasynda guruldy we Hormatly Prezidentimiziň ak pata bermegi bilen, 2016-njy ýylyň 21-nji iýulynda işe girizildi hem-de degişli Halkara Guramalarynyň “Türkmenistanda ýokary jemgyýetçilik hyzmatlaryny ösdürmeklige uly ynam bildirilýändigi hakynda” beren ýokary bahasyna mynasyplygy baradaky resminamasyna eýe boldy.\nTürkmenistanyň Prezidentiniň 2016-njy ýylyň 17-nji iýulyndaky “Täze saglygy goraýyş merkezlerini işe girizmek hakynda 14905 belgili kararyna laýyklykda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň 2016-njy ýylyň iýul aýynyň 21-indäki “Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gullugynyň Tejribe-önümçilik we Aýratyn howply ýokanç keselleriň öňüni alyş merkezleriniň meseleleri hakynda” çykaran 194 belgili buýrugy bilen bolsa, Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gullugynyň Tejribe-önümçilik merkeziniň binýadynda býujetden maliýeleşdirilýän we hojalyk hasaplaşygynda işleýän, Tejribe-önümçilik merkeziniň hukuk oruntutary hökmünde kesgitlenen, Jemgyýetçilik saglygy we iýmit merkezi edara görnüşli tarap hökmünde döredildi. Merkez häzirkizaman saglygy goraýyş ulgamynyň gazanan netijelerinden başarnykly peýdalanyp, ýurdumyzyň Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gullugy üçin ylmy-barlag, amaly-usulyýet, maglumat seljeriş we barlaghana ulgamy boýunça merkezi edara hökmünde halkymyza hyzmat edýär. Jemgyýetçilik saglygy we iýmit merkeziniň ulanmaga berilmegi bilen häzirkizaman ylmy-tehniki çemeleşmeleriň kömegi arkaly “Türkmenistanda ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olaryň garşysyna göreşmek boýunça Aşgabat Jarnamasynda bellenilen wezipeleri 2014-2020-nji ýyllarda amala aşyrmagyň milli strategiýasynyň”, “Türkmenistanyň ilatynyň sagdyn iýmitlenmesi boýunça milli Maksatnamalarynyň”, “Türkmenistanda 2003-2020-nji ýyla çenli döwür üçin immuno-öňüni alyş milli Maksatnamasynyň”, “Türkmenistanda innowasiýa işini ösdürmegiň 2015-2020-nji ýyllar üçin Maksatnamasynyň, “Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň 2011-2030-njy ýyllar üçin Milli maksatnamasynyň”, ”Temmäkä garşy göreş boýunça 2017-2021-nji ýyllar üçin Milli maksatnamasynyň” durmuşa geçirilmegi üçin giň mümkinçilikler açyldy. Merkezde iýmit önümleriniň barlagy, iýmit önümlerini, olaryň gaplanylmagy üçin materiallary döwlet tarapyndan bellige alyş, bazarlardaky barlaghanalara gözegçiligi bölümleri, şeýle hem ýöriteleşdirilen iýmit barlaghanalary, daşky gurşawyň faktorlarynyň fiziki-himiki usullary arkaly barlaglary, radiasion gigiýena, toksikologiýa, bakteriologiýa, wirusologiýa, parazitologiýa we aýratyn howpy ýokanç keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek barlaghanalary bar. Şeýle hem, bu ýerde maglumatlary seljeriş we ylmy bölümleri bolup, olar ýurdumyzyň ähli welaýatlaryndaky barlaghanalary goşmak bilen, umumy barlaghana ulgamynyň, jemgyýetçilik saglygyna mümkin bolan töwekgelçilik bilen baglanyşykly meseleleri çaklamak we yzygiderli seljermek wezipelerini amala aşyrýar. Jemgyýetçilik saglygy we iýmit merkeziniň düzüminde dünýä ülňilerine laýyk gelýän döwrebap derejede sanjym we beýleki immunobiologiýa serişdelerini saklamaga niýetlenen ammaryň gurulmagy Türkmenistanda keselleriň öňüni almak boýunça milli maksatnamanyň mundan beýläk-de üstünlikli kämilleşdirilmegini şertlendirýär. Merkeziň okuw zallarynda häzirkizaman döwrebap usullar we innowasion tilsimatlar boýunça okuw maslahatlarynyň we seminarlarynyň geçirilmegi netijesinde Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gulluklarynyň, saglygy goraýyş edaralarynyň hünärmenleriniň, Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň we lukmançylyk mekdepleriniň talyplarynyň bilim derejelerini we tejribelerini artdyrmak, hünär kämilligini geçirmek işleri amala aşyrylýar. Jemgyýetçilik saglygy we iýmit merkezi kesel dörediji mikroorganizmleri, wiruslary, parazitleri döwrebap enjamlar arkaly anyklamak we keseliň sebäplerini hem-de şol mikroorganizmleriň, wiruslaryň antibiotiki serişdelerine duýujylygyny kesgitläp bermek, daşky gurşawyň faktorlaryny, döwletimizde öndürilýän we daşary ýurtlardan getirilýän iýmit önümleriniň we azyklyk çig mallarynyň hil we howpsuzlyk görkezijilerine fiziki-himiki, toksikologiki we radiologiki barlaglaryny hem-de genetiki modifisirlenen organizmleri, witaminleri, gormonal serişdelerini, mikotoksinleri, antibiotikleri, ýüze çykarmak we identifikasiýa barlaglary tölegli hyzmatlar arkaly hem amala aşyrýar.\nHalkara guramalary bilen bilelikde amala aşyrylan işler\nHäzirki wagtda Jemgyýetçilik saglygy we iýmit merkezinde ekologiýa taýdan arassa iýmit tehnologiýalarynyň we sagdyn iýmitlenmegiň öwrenilmegi we kadalaşdyryjy we usulyýet resminamalaryň taýýarlanmagy boýunça Birleşen Milletler guramasynyň Çagalar gaznasy we Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasy bilen hyzmatdaşlyk edýän merkezler we institutlar bilen bilelikde ylmy barlag işleri ýerine ýetirilýär. Şeýle işleriň biri-de ýurdumyzda ilkinji gezek BSGG-y bilen işleşýän Ýewropa Sebitiniň halkara, abraýly barlag merkezleriniň tejribeli bilermenleri bilen bilelikde (FEEDСities taslamasynyň çäklerinde) milli hünärmenlerimiz tarapyndan iýmit önümleriniň düzümindäki transizomerleriň, duzlaryň mukdaryny kesgitlemek boýunça paýtagtymyzda ýerleşen jemgyýetçilik iýmiti kärhanalaryndan we söwda nokatlaryndan 12 görnüşli önümden alynan 128 sany nusgalyk barlagdan geçirildi we degişli netijeler alyndy. Geçirilen barlag işleriniň netijeleri biziň ýurdumyzda hemişelik, yzygiderli ulanylýan iýmit önümleriň däl-de, konditer önümleriniň käbir görnüşleriniň düzüminde transýaglaryň agdyklyk edýändigini görkezdi. Nahar duzunyň hem mukdary barlanylan salat we beýleki önümlerde köp peýdalanylýandygy anyklanyldy. Geçirilen barlag işleri dünýäniň beýleki ýurtlary bilen bir hatarda biziň ýurdumyzda hem iýmit önümleriň önümçiliginde, dolanyşygynda ulanylýan transýaglaryň, duzuň ulanylmagynyň netijesinde ilat arasynda döreýän ýokanç däl keselleriň öňüni almak boýunça geçirilýän işlere seljerme geçirmäge we bu ugur boýunça milli hünärmenlerimiňziň barlaghana işi boýunça kämillik derejeleriniň ýokarlanmagyna ýardam berýär. Halkara guramalary bilen bilelikde ýerine ýetirilen işleriň netijesinde alynan maglumatlar ýurdumyzda öndürilýän iýmit önümleriniň hemme görnüşleriniň düzüminde transýaglaryň, duzuň aňryçäk ýol berilýän mukdaryny kesgitlemek, öwrenmek boýunça alynyp barylýan ylmy işlerde hem peýdalanylar. Häzirki wagtda ýokanç keselleri bejermekde, esasan mikroblara garşy bejergi geçirmek usullary ulanylýar. Soňky on ýyllyklaryň dowamynda bakteriyalaryň birnäçe görnüşleri özlerine oňaýsyz şertlere hem tiz uýgunlaşmaga we antibiotikleriň garşysyna durnuklyklyk emele getirip başladylar. Netijede, antibiotikleriň bakteriýalary ýok etmek ýa-da ösüşlerini togtatmak täsiri ýuwaş-ýuwaşdan pese gaçdy. Şol sebäpli bu ugur boýunça alynyp barylýan işler düýpli öwrenilmäge degişlidir. Jemgyýetçilik saglygy we iýmit merkeziniň bakteriologiki barlaghanasy 2015–2018-nji ýyllarda Merkezi Aziya we Gündogar Ýewropa ulgamynyň (CAESAR) çäklerinde geçirilyän antibiotiklere durnukly bakteriýalara gözegçilik işiniň hiline daşky baha bermek boýunça epidemiologik gözegçiligine üstünlikli gatnaşdy we degişli güwänama eýe boldy.\nHäzirki wagtda merkezde bu meselä hem toparlaýyn çemeleşmäge mümkinçilik bar. Ýagny, bu ugur boýunça ylmy-barlag işleri geçirilende, keseliň ýokuşan wagtyndan köp wagtyň geçenligine garamazdan, ýüze çykarylan mikroblary sekwenirlemek usuly arkaly ýokanjyň döremek ýagdaýynyň arasyndaky epidemiologiki baglanyşygyny seljermek üçin molekulýar-genetiki usullaryny ulanyp bolýar. Mundan başga-da, merkeziň wirusologiýa ugry boýunça referens barlaghanasynda dümew keseliniň wiruslaryny, gepatitleri, gyzamyk, gyzylja we dürli görnüşli wirus kesellerini anyklamakda mikroskopiýa, immunoferment, polimeraz yzygiderli reaksiýasy, wiruslaryň kultiwirlenme we DNK-nyň täze nesil sekwenirlenme usullary boýunça Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň we onuň Ýewropa sebitindäki hyzmatdaşlyk edýän merkezleriniň ýardam bermeginde awtomatlaşdyrylan enjamlar arkaly ylmy-metodiki barlaglar amala aşyrylýar. Polimeraz yzygiderli reaksiýa usuly arkaly düwew keselini anyklamaga daşky gözegçilige her ýylda üstünlikli gatnaşylyp şahadatnama eýe bolulnýandygy muňa şaýatlyk edýär.\nJemgyýetçilik saglygy we iýmit merkeziniň immunologiýa we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek bölüminiň ammarynda waksina we sanjym serişdeleriniň halkara talaplaryna laýyklykda saklanyş düzgünleri boýunça Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy, Birleşen Milletler guramasynyň Çagalar gaznasy bilen hyzmatdaşlyk amala aşyrylýar. Waksinalar we sanjym serişdeleri kabul edilmezden ozal olara degişli resminamalar Birleşen Milletler Guramasynyň Çagalar Gaznasy bilen bilelikde öwrenilýär. Şeýle-de, bu bölüm “Waksinalary netijeli ulanmak” meýilnamasy boýunça Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň bilermenleri bilen bilelikde monitoring işlerini amala aşyrýar.\nJemgyýetçilik saglygy we iýmit merkeziniň düzümi (doly makalany açmak üçin makalanyň adyna basyň):\nReferens barlaghanaly wirusologiýa bölümi\nReferens barlaghanaly parazitologiýa bölümi\nBakteriologiýa barlaghana bölümi\nAýratyn howply ýokanç keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek barlaghana bölümi\nToksikologiýa barlaghana bölümi\nRadiasion gigiýena barlaghana bölümi\nDaşky gurşawyň faktorlarynyň fiziki-himiki usullar arkaly barlaglary bölümi\nIýmit önümleriň barlaghana-gural usullary arkaly barlagy bölümçesi\nIýmit önümleriniň molekulýar-genetiki we immunoferment usullary arkaly barlagy bölümçesi\nIýmit önümleriniň bakteriologiýa barlagy bölümçesi\nIýmit önümlerini, iýmit önümleriň gaplanylmagy üçin materiallary döwlet tarapyndan bellige alyş bölümçesi\nBazarlardaky barlaghanalara gözegçilik bölümçesi\nMaglumatlar we seljeriş bölümi\nKeselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek we immunologiýa bölümi\nMerkeziň göçme barlaghanaly awtoulagy.\nBerkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanyň Prezidenti, lukmançylyk ylymlarynyň doktory, professor Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynda ilatyň sanitariýa-epidemiologiýa abadançylygyny üpjün etmek ýaly möhüm ugurda dünýäniň köp ýurtlary üçin nusga bolup durýan işleriň birnäçesiniň amala aşyrylmagyna itergi berdi. Dünýäniň iň döwrebap enjamlary bilen enjamlaşdyrylyp, ulanylmaga berilen, halkara ülňilerine laýyk gelýän Jemgyýetçilik saglygy we iýmit merkezi Hormatly Prezidentimiziň hut özüniň tükeniksiz tagallalarynyň netijesinde gurulyp, halkymyza hyzmat edýän merkezleriniň biridir. Okamaga, öwrenmäge, işlemäge we döretmäge şeýle mümkinçilikleri döredip beren Hormatly Prezidentimize merkezimiziň işgärleriniň minnetdarlygynyň çägi ýokdur! Goý, gije-gündiz halkymyzyň abadan, asuda durmuşy, bagtyýar hem röwşen gelejegi üçin alada edýän Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak, başy aman, il-ýurt bähbitli derejeli tutumlary rowaçlyklara beslensin!\nŞIKESLERI BEJERIŞ HALKARA MERKEZI\nSalgysy: Aşgabat ş. Görogly köçesi, jaý 118\nIş telefonlary: (+99312) 34-02-26; (+99312) 34-14-63\nFax: (+99312) 34-04-13\nElektron salgysy: SBHmerkezi@online.tm\nTürkmenistanyň Hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň parasatly hem-de öňdengörüjilikli ýolbaşçylygynda Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe beýik ösüşleri nazarlap, bedew bady bilen öňe barýan ata Watanymyzda adam we onuň saglygy barada döwlet derejesinde ägirt uly işler alnyp barylýar. 2011 ýylyň 21 iýulynda açylyp-ulanylmaga berilen Şikesleri bejeriş halkara merkezi (ŞBHM) hem şunuň aýdyň mysalydyr. Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda işlenip düzülen “Saglyk” Döwlet maksatnamasy esasynda adamlaryň saglygyny dikeltmäge, berkitmäge, keselleriň öňüni almaga, netijede bolsa ýurdumyzda ynsan ömrüni uzaltmaga gönükdirilen döwlet hajatlary, türkmen lukmançylygynyň esasy aýratynlyklarydyr. ŞBHM-i ýurdymyzda trawmatologiýa gullugynyň merkezi edarasy bolmak bilen trawmatologiýa we ortopediýa ugurlary boýunça ýöriteleşdirilen ilkinji we kwalifisirlenen ýörite bejergileri berýän hassahana bolup durýar.\nŞikesleri bejeriş halkara merkezi 8 gatdan ybarat bolup, 180 syrkawy özünde ýerleşdirip bilýän, iň soňky kämil, öňdebaryjy-innowasion enjamlar bilen abzallaşdyrylan täze merkezleriň biridir.\nŞikesleri bejeriş halkara merkezi 30 orunlyk ortopediýa, 30 orunlyk neýrohirurgiýa, 60 orunlyk trawmatologiýa, 30 orunlyk torako-abdominal, 30 orunlyk iç keselleri we maýyplaryň saglygyny dikeldiş we 17 orunlyk anesteziologiýa-reanimasiýa ýatymlaýyn bölümlerinden, gaýragoýulmasyz kabul ediş, maslahat beriş, rentgen we funksional anyklaýyş, laboratoriýa, operasiýa, fizioterapiýa we bejeriş bedenterbiýe, giperbariki oksigenirleme, gan bankyndan, önümçilik\nbölümlerinden ybaratdyr. Syrkawlaryň ýerleşýän otaglary 1 we 2 adamlyk bolup, telewizor, holodilnik, telefon bilen üpjün edilen we şahsy gigiýena otagy bar.\nKabul ediş bölüminde gaýragoýulmasyz ýagdaýda gelen näsaglara kömek bermek üçin ähli şertler döredilen iki sany kiçi operasion - sargy, gips, gaýragoýulmasyz laboratoriýa otaglar bar we çenden aşa agyr ýagdaýda gelen näsaglaryň ýagdaýy durnuklaşýança depginli bejergi\ngeçirmek üçin otag (Shok room), barlamak üçin USB, EKG, rentgen enjamlar we näsaglary sanitar arassalamak üçin otagy bar. Ýokarky aýdylanlardan başga hem tiz kömek gullugy bilen, beýleki bejeriş edaralaryň kabul ediş bölümleri bilen habarlaşmak üçin göni howa-radio aragatnaşyk ulgamy bilen üpjün edilen.\nMerkeziň maslahat beriş bölüminde, meýilnama boýunça ýüz tutan we saglyk öýlerinden ýollanma boýunça iberilen näsaglar kabul edilýär we degişli barlaglardan geçirip, stasionar bejergi üçin merkeziň bölümlerine ýerleşdirilýär. Maslahat beriş bölüminde trawmatolog, ortoped, hirurg, neýrohirurg, okulist, LOR, ginekolog, newropatolog, pediatr, terapewt, psiholog, endokrinolog, kardiolog, stomatolog lukmanlary bar. Lukmanlaryň iş otaglary merkezleşdirilen lukmaçylyk elektron ulgamy bilen birikdirilen.\nMaslahat beriş we kabul ediş bölümlerine ýüz tutan näsaglarda laborator, rentgen şöhlesi we ultrases anyklaýyş, MRT, kompýuter tomografiýa, EKG, EHO-kardiografiýa, dopplerografiýa, denzitometriýa,\nelektroensefalografiýa, fibrogastroduodenoskopiýa, kolonoskopiýa, bronhoskopiýa ýaly barlaglar geçirilýär.\nFizioterapiýa we bejeriş-bedenterbiýe bölüminde syrkawlara UWÇ we\nultrases terapiýa, ionoforez, lazer we magnitoterapiýa, ozokerit we\nmollagara palçygy bilen ýapmalar, deňiz duzly we el-aýak gidromassaž wannalar, owkalama we iňňerefleksoterapiýa, gyzgyn daşly we elektro kürside massažlar, bejeriş we dikeldiş bedenterbiýe ýaly bejergiler geçirilýär.\nGiperbariki oksigenirleme otagynda bolsa, ýörite enjam arkaly, adam organizmine ýokary basyşda arassalanan kislorod gazy dem alyş ulgamynyň kömegi bilen berilýär.\nMerkeziň gan banky bölüminde, hassahanada ýatan syrkawlary, zerur bolan wagty gan bilen üpjün etmeklik maksady bilen, donorlardan gan alynýar we ýörite barlaglardan geçirilip, sowadyjy enjamlarda saklanylýar.\nMerkeziň operasion we reanimasiýa bölümleri hem daşary ýurt öňdebaryjy kompaniýalarynyň öndüren enjamlary bilen doly üpjün edilen.\nŞikesleri bejeriş halkara merkeziniň lukmanlary öz iş kämilliklerini we tejribesini artdyrmak maksady bilen Germaniýanyň, Italiýanyň, Koreýanyň, Hytaý Halk Respublikasynyň, Russiýanyň, Gruziýanyň, Belorussiýanyň we beýleki käbir ýurtlarynyň öňdebaryjy saglygy goraýyş merkezlerinde iş saparynda bolýarlar. Şeýle-de Germaniýanyň, Italiýanyň belli professorlary ŞBHM-de uzak möhletli iş saparynda bolup merkeziň ýaş lukmanlary bilen täze we çylşyrymly operasiýalary ýola goýmakda uly kömeklerini berýärler. Şonuň netijesinde hem ŞBHM-de birnäçe täze operasiýalar ýola goýuldy, olardan:\n- kelle beýnisinde dörän anewrizmalary we arterio-wenoz malformasiýalary kesip aýyrmak;\n- täze dörän çişleri mikroskop arkaly aýyrmak;\n- dogabitdi we soň bolan gidrosefaliýalarda şunt goýmak;\n- oňurga ara diskleriň ýerine emeli disk (keýiç) goýmaklyk;\noňurga sütüniniň şikeslerinde we durnuksyzlygynda öňki korporodez we yzdan transpedikulýar spondilodez operasiýasy;\n- şikes ýetip zeperlenen oňurga bedeniniň ýerine titan tory goýmak;\n-artroskopiýa enjamy bilen meniskektomiýa, hondroma bedenleri aýyrmak, sinowektomiýa, bogunyň üstlerini osteofitlerden arassalamak;\n- but-çanak bognunda adaty endoprotezirleme;\n- but-çanak bogunyň doga çykyklarynda we but süňküniň howply täze döremelerinde endoprotezirleme;\n- çanaklyk süňkleriniň çylşyrymly döwüklerinde osteosintez operasiýalary;\n- dyz bogunyň total endoprotez operasiýasy;\n- but we injik süňkleriniň döwüklerinde az inwaziw blokirleýji osteosintez operasiýalary;\n- açyk süňk döwüklerinde ojakdan daşary sterženler bilen osteosintez geçirmeklik;\n- laparoskopiki holesistektomiýa, appendektomiýa, ingi kanaly ingi setkasy bilen plastika etmeklik.\nŞeýle-de merkeziň trawmatologiýa we ortopediýa bölümlerinde el-aýak süňklerine şikeslenme ýa-da zeperlenme ýetende dürli çylşyrymlykdaky seýikleme-osteosintez we süňk-plastika operasiýalary geçirilýär.\nToroko-abdominal bölüminde döş kapasasynyň, garyn boşlugynyň operasiýa degişli kesellerinde palliatiw we radikal operasiýalaryň hemmesi, dogabitdi we soň dörän ingileriň hemmesinde ingini aýyrmak we ingi kanalynyň plastikasy, ingi setkasyny goýmak usuly bilen operasiýalary geçirilýär.\nMaýyplaryň saglygyny dikeldiş bölüminde, önümçilik bölümi bilen bilelikde ýokarky we aşaky ahyrlarynda deffektleri bolan näsaglara ekzoprotezleri ýasamak, bedeniniň deformasiýasy bolan näsaglara korregirleýji ortezleri ýasamak we näsaglar olara uýgunlaşýança reabilitasiýa bejergilerini geçirmek işleri amala aşyrylýar.\nBize şeýle mümkinçilikleri döredip beren Arkadag Prezidentimiziň jany sag, ömri uzak bolsun, il-ýurt bähbitli alyp barýan döwletli işleri rowaç alsyn.\nLEBAP WELAÝAT KÖPUGURLY HASSAHANA\nDöredilen ýyly: 2018-nji ýyl\nSalgysy: 746100, Тürkmenistan, Lebap welaýaty, Türkmenabat şäheri,\nTürkmenabat-Mary garaýolunyň ugrundaky № 1 jaýy\ntelefony&Faks: (+993422) 7-00-03; (+993422) 7-06-06\nBerkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “ Saglyk “ Döwlet maksatnamasyny durmuşa geçirmek, ilatymyzyň saglyk ýagdaýyny has-da gowylandyrmak arkaly ömür dowamlylygyny uzaltmak, bu pudakda halka edilýän hyzmatlary halkara ölçeglerine laýyklykda ösdürmek ugrunda işler alynyp barylýar. Munuň üçin innowasion tehnologiýalara, öňdebaryjy lukmançylyk ylmyna esaslanylýan kämil hassahanalardyr şypahanalar gurulýar.Ýurdumyzda saglygy goraýyş pudagyny ösdürmegiň çäginde keselleriň ýüze çykmak howpyny aradan aýyrmak we işjeň bejergä mätäç näsaglary ýüze çykarmak hem-de olara kömek etmek üçin degişli çäreleri işläp düzmek we öz wagtynda amala aşyrmaklyga aýratyn üns berilýär.\nLebap welaýatynyň Türkmenabat şäherinde Türkmenistanyň Prezidentiniň “ Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň çäklerinde köpugurly hassahananyň gurulyp, halkyň hyzmatyna berilmegi hem Gahryman Arkadagymyzyň öz halky üçin edýän atalyk aladasynyň subutnamasydyr. Bu köpugurly hassahana kardiologiýa, miokardyň infarkty, rewmatologiýa, gastroenterologiýa, nefrologiýa, newrologiýa, beýniniň gan aýlanyşynyň ýiti bozulmasy bölümi, oňurga dikeldiş bölümi, pulmonologiýa, endokrinologiýa, 1-nji we 2-nji hirurgiýa bölümleri we beýleki bölümlerinden ybarat bolup,olar döwrebap enjamlar bilen enjamlaşdyrylandyr.\nLebap welaýat Köpugurly hassahanasynyň gurluşy :\n1. Kardiologiýa bölümi-40 orunlyk\n2. Miokardyň infarkty bölümi-40 orunlyk\n3. Rewmatologiýa bölümi-40 orunlyk\n4. Gastroenterologiýa bölümi-30 orunlyk\n5. Nefrologiýa bölümi-30 orunlyk\n6. Newrologiýa bölümi-30 orunlyk\n7. Beýniniň gan aýlanşygynyň ýiti bozulmasy bölümi-30 orunlyk\n8. Oňurga dikeldiş bölümi-30 orunlyk\n9. Pulmonologiýa bölümi-30 orunlyk\n10. Endokrinologiýa bölümi-30 orunlyk\n11. 1-nji hirurgiýa bölümi 40 orunlyk\n12. 2-nji hirurgiýa bölümi- 40 orunlyk\n13. Angiohirirgiýa bölümi- 20 orunlyk\n14. Neýrohirurgiýa bölümi-40 orunlyk\n15. Urologiýa bölümi-40 orunlyk\n16. Otorinolaringologiýa bölümi-30 orunlyk\n17. Trawmatologiýa-ortopediýa bölümi-40 orunlyk\n18. Oftalmologiýa bölümi-80 orunlyk\n19. Toksikologiýa we gemodializ bölümi-16 orunlyk\n20. Anesteziologiýa we reanimasiýa bölümi-24 orunlyk\n21. Operasiýa bölümi; şol sanda\n- Litotripsiýa otagy\n22. Funksional anyklaýyş bölümi\n23. Fizioterapiýa bölümi\n24. Rentgenologiýa bölümi; şol sanda\n- MRT otagy\n- KT otagy\n25. Merkezi barlaghana\n26. Maslahat beriş-anyklaýyş bölümi\n27. Gan banky\n28. Merkezleşdirilen kabul ediş bölümi:şol sanda-\n- Trawmatologiýa nokady\nMerkezleşdirilen kabul ediş bölümi\nMerkezleşdirilen kabul ediş bölümi gaýragoýulmasyz ýagdaýda ýüz tutýan näsaglara gije-gündiziň dowamynda ilkinji lukmançylyk kömegini bermekde uly ähmiýetli we wajyp bölüm bolup durýar. Bölümde ýokary tehnologiki enjamlar bilen üpjün edilen barlag otaglary we gerek bolan ýagdaýynda näsaga doly, ýokary depginli bejergi geçirmek hem-de gözegçilik amala aşyrmak üçin intensiw bejergi we şoga garşy ýöriteleşdirilen otaglar hem bar.\nBu otaglarda terapewtiki we hirurgiki ýiti patologiýanyň agyrlygynyň derejesini anyklamak we kesel kesgitlemesini goýmak üçin niýetlenen mobil reanimasiýa we anyklaýyş enjamlary ýerleşdirilen. “Nihon Kohden Europe GmbH” kysymly göçme defibrilýator, wentilýasiýa mätäç bolan näsaglara gyssagly ýagdaýda kömek bermek üçin , “ Oxylog 2000 Plus ( Drägerwork AG CO ) ” kysymly göçme emeli dem alyş hem-de EKG enjamy lukmanlara bu bölümde ýokary derejeli, döwrebap gaýragoýulmasyz kömegini bermeklige ýardam edýär.\nŞeýle hem bu bölümde kardiologiýa, newrologiýa, pulmonologiýa, endokrinologiýa, gastroenterologiýa, hirurgiýa ugurlary boýunça gyssagly ýagdaýda kömek bermek üçin ähli şertler döredilen. Bölümiň ähli enjamlary kämil, ýokary mümkinçilikleri bilen tapawutlanyp , näsaglaryň keselini gije-gündiz, gysga wagtyň dowamynda anyklamaklyga, takyk gaýragoýulmasyz bejergini amala aşyrmaklyga we örän agyr ýagdaýdaky näsaglaryň ömrüni halas etmeklik üçin ähli şertler döredilen.\nMerkezleşdirilen kabul ediş bölüminiň tramwatologiýa nokady gaýra -goýulmasyz ýagdaýda ýüz tutýan Türkmenistanyň we daşary döwletiň raýatlaryna gije-gündiziň dowamynda ilkinji lukmançylyk kömegini bermekde uly ähmiýetli, wajyp bölüm bolup durýar.\nTrawmatologiýa nokadynda ýokary tehnologiki enjamlar bilen üpjün edilen barlag otaglary, kiçi operasion otagy, näsaga gaýragoýulmasyz lukmançylyk kömegini bermek üçin ýöriteleşdirilen sanjym otaglary bar we şu aşakdaky ýöriteleşdirilen lukmançylyk kömegi berilýär:\n- Döwükleri we çykyklary anyklamak we ýöriteleşdirilen lukmançylyk kömegini bermek\n- Ýumşak dokumalarynyň ýaralaryny, myşsalarynyň, siňirleriniň zeperlenmeginde olary dikmek amaly, ýat jisimleri aýyrmak, gan akmalary saklamak, trawma şogyna garşy çäreleri geçirmek.\n- Guduzlama keseli boýunça ýüz tutýan raýatlara antirabiki kömegini bermek.\nÝokarda görkezilen ilkinji gaýragoýulmasyz lukmançylyk kömegini ýokary derejede bermek, kesel kesgitlemelerini takyk anyklamak üçin hassahananyň rentgenologiýa bölümindäki Ýaponiýanyň önümi bolan Toşiba 64 kesimli Kompýuter tomografiýasy,Germaniýanyň önümi bolan Magnetom Essenza AG Siemens Healthcare GmBH Magnetom Essenzanyň Magnitli Rezonans ulgamy,\nGermaniýanyň önümi bolan Siemens rentgen ulgamy ýakyndan ýardam edýär. Operasion otagy bolsa Germaniýanyň önümi bolan “Dräger” kompaniýasynyň “Fabius Tiro” kysymly narkoz enjamy , köp funksialy operasion stoly,elektrosorujy, elektrokoagulýator ýaly täze döwrebap lukmançylyk enjamlary bilen üpjün edilip, otagda gaýragoýulmasyz ýagdaýda çykyklaryň, döwükleriň, süňk repozisiýalarynyň , immobilizasiýasy geçirilýär we gips sargylary goýulýar. Näsaglar bölümlerde ýöriteleşdirilen kompýuter ulgamy arkaly hasaba alynyp, nobata goýulýar we keseline görä degişli hünärmenlere ugradylyp, degişli bölümlere bejergä ýatyrylýar.\nAnesteziologiýa we Reanimasiýa bölümi\nAnesteziologiýa we reanimasiýa bölümi 24 orundan ybarat bolup, onuň esasy wezipesi keseli agyrlaşan näsaglara güýçlendirilen bejergi we dikeldiş çärelerini amala aşyrmakdan, hirurgiýa operasiýalarynda, funksional anyklaýyş barlaglarynda agyrsyzlandyrmanyň dürli usullaryny ulanyp näsaglaryň bejerilişine ýardam bermekden we hassahana gyssagly getirilen näsaglara gaýragoýulmasyz intensiw lukmançylyk kömegini bermekden ybaratdyr. Intensiw bejeriş zallary häzirki zaman öňdebaryjy lukmançylyk enjamlary bilen doly üpjün edilen. Ähli lukmançylyk enjamlary lukmanlaryň we şepagat uýalarynyň iş ýerlerinde ýerleşýän ,,Dräger” kompaniýasynyň “Infiniti Omega” atly merkezleşdirilen kompýuter programmasy bilen ”Infiniti Сentral StationWide” gözegçilik nokadyna birleşdirilen. Bu jemleýji-gözegçilik nokady bölümde ýerleşen ähli enjamlaryň , näsaglaryň ýagdaýy baradaky görkezijilerini özünde jemleýär we gyssagly ýüze çykan hadysalary, gaýragoýulmaz ýagdaýlary gözegçilik etmäge, näsaga wagtynda kömek bermäge, statistika we ylmy barlaglary geçirmäge uly ýardam berýär. Näsaglaryň ýaşaýşy üçin wajyp ulgamlaryň görkezijilerini ,, Infiniti Delta ’’ kardio monitorlarynyň kömegi bilen anyklamak bolýar. Bu monitorlar näsaglaryň NBP arterial gan basyşyna, EKG ýazgysyna , dem alyşyna, beden gyzgynlygyna, SpO2 gandaky kislorodyň derejesine gije-gündiziň dowamynda gözegçilik etmeklige ýardam berýär. Bölümde bar bolan Dräger “Sawina300” emeli dem beriş enjamlary häzirki döwürde has öňdebaryjy we ygtybarly respiratorlar hasaplanýar. Bu enjamlaryň kömegi bilen näsaglarda dem alyş ýetmezçiliklerini we öýkenleriň dürli agyr kesellerini tiz wagtda bejermek bolýar. Şeýle hem ,,TEC-5631” kardio -defibrilýatory näsagda ýürek işjeňliginiň bozulmagyna, aritmiýalaryň dürli görnüşlerinde gyssagly gaýragoýulmasyz kömegi bermeklige niýetlenen. Güýçli täsirli derman serişdelerini takyklanan mukdarda damar içine goýbermek üçin ,,Injectomat MC Agilia ’’ we ,, Volumat MC Agilia ’’ perfuzomatlary ulanylýar. Bölümde näsaglary bejeriş döwründe goşmaça barlag we anyklaýyş çärelerini geçirmek üçin niýetlenen lukmançylyk enjamlary-da bar. Häzirki döwürde ultra ses anyklaýyş enjamlary arasynda has kämil hasaplanýan ,,Ablio 500 TUS A500/WA” enjamy döwrebap sanly informasiýa ulgamly kämil ultra ses anyklaýyş tehnologiýasy bolan enjamdyr. Bu enjam arkaly bedeniň içki agzalarynyň nogsanlyklaryny ultra ses barlagy bilen anyklamak bolýar. Näsaglaryň bejergisiniň netijelerini yzygider barlamak üçin ,,Mobilet Mira Max” mobil rentgen enjamy hem bar. Enjamyň kömegi bilen agyr ýagdaýda ýatan ýada hereketi çäklendirilen näsaglarda, rentgenografiýa barlagyny geçirmeklik bolýar. Mobil rentgen enjamy ykjam ýeňil hereket edýär we beden agzalaryny islendik tarapdan amatly barlamaklyga mümkinçilik berýär. Operasiýa bölüminde anesteziologiýa gullugy üçin niýetlenen döwrebap lukmançylyk enjamlary bar. Anestezia geçirmeklik üçin ,,Dräger” kompaniýasynyň ,,Fabius Plus XL” we ,,Fabius Tiro” narkoz beriji enjamlaryny bellemek bolar. Bu enjamlar narkoz geçirmeklikde häzirki zaman lukmançylygynyň talaplaryna doly laýyk gelýär. Izofluran , sewofluran anestetik gazlaryny ulanmaklyga, emeli dem berişiň dürli usullaryny ulanmaklyga mümkunçilik döredýär . Enjama birikdirilen ýörite monitor, anestezia döwründe näsagyň gan basyşyny, SpO2 ganyň kislorod bilen baýlaşygyny, ýürek urşunyň ýygylygyny, enjamyň näsaga berýän howa garyndysyndaky FiO2 kislorodyň we kömürturşy gazynyň, zakis azodynyň derejesini we anestetik gazynyň mukdaryny grafiki tablisa görnüşinde ekranda görkezýär. Uly göwrümli operasiýalarda ýitirilýän gany näsaga gaýtadan reinfuziýa geçirmeklik üçin Fresenius Kabi kompaniýasynyň ,,KATSplus ” kysymly gany üznüksiz transfuziýa edýän enjamy bar. Operasiýa wagtynda näsagdan akan gany enjamyň kömegi bilen doly arassalap eritrositleriň massasyny, autoplazmany taýýarlamak bolýar. Gan we gan düzümlerini, infuzion erginleri näsaga transfuziýa etmezden öň beden gyzgynlygyna çenli ýylatmak üçin ,, Barkeý S-line ” we ,, SAHARA –III” ýyladyjy we erediji enjamlar bar. Bu enjamlar ulanylýan erginleri kadaly gyzgynlykda näsaga transfuziýa etmeklige mümkinçilik berýär we öz gezeginde operasiýa wagtynda ýüze çykyp biljek içki gan akmalary tiz wagtyň içinde gutarnykly saklamaklyga şert döredýär.\nAngiografiýa otagy häzirki zaman lukmançylygyň iň soňky talaplaryna jogap berýän, Ýaponiýanyň “Toshiba” kompaniýasy tarapyndan öndürilen “Infinix\nVF- i” kysymly angiograf enjamy bilen abzallaşdyrylan. Bu angiograf enjamy dürli şertlerde özüniň döwrebap tizligi , uly göwrümi, anyklaýyşda we bejergide ýokary netijeliligi bilen tapawutlanýar. Angiografyň kömegi bilen, bölümde ýürek damar ulgamynyň patologiki ýagdaýlaryny irki döwürde anyklamak hem-de şol bir wagtda bejergini amala aşyrmaklyga mümkinçilik döredip, ýüze çykjak gaýraüzülmeleriň öňüni alyp, damarlaryň işjeňliginiň dikeldilmegine ýardam berýär. Ýagny bu angiograf enjamyň kömegi bilen ýürek damar ulgamynyň angiografiýa barlagyny geçirip bolýar. Damarlarda emele gelen stenozlara, oklýuziýalara stent goýmak arkaly açmak bolýar. Damarlarda emele gelen anewrizmalarda stentgreft goýmak arkaly ýapmak bolýar. Ýüregiň içinde patalogiki deşikleri oklýuder arkaly ýapmak bolýar. Gahryman Prezidentimiz tarapyndan gurdurylyp berlen täze dünýä ülňülerine gabat gelýän, iň kämil häzirki zaman enjamlary bilen enjamlaşdyrylan welaýat köpugurly hassahanasynda angiografiýa ugruna degişli näsaglaryň diňe bir türkmen halkyna däl, eýsem goňşy döwletleriň hem raýatlaryna ýokary derejede hyzmat etmäge mümkinçilikleri bar.\nGemodializ bölümi 10 dializ orundan ybarat bolup durýar . Bölümde 9 sany enjam uly ýaşly adamlar üçin, 1 sanysy çaga dializi üçin niýetlenen , dünýä ülňülerine gabat gelýän häzirki zaman ýokary tehnologiki enjamlary, ýagny Germaniýanyň “Fresenius FMC ” kompaniýasy tarapyn öndürilen “ 5008S ” görnüşli gemodializ enjamy bejerginiň ýokary derejede geçirilmegini üpjün edýär, şeýle hem ol häzirki wagtda dürli keselleriň netijesinde dörän, dowamly böwrek ýetmezçilik ýagdaýlarynda näsaglarda bejergini geçirmek üçin has netijeli usul diýlip hasaplanylýar. Bölümde ýiti we dowamly böwrek ýetmezçilikli näsaglara gaýragoýulmasyz we meýilnamalaýyn gemodializ bejergisini bermek üçin amatly şertler döredilen. Bu ýerde ornaşdyrylan enjamlar böwrek ýetmezçiliginden ejir çekýän näsaglaryň ganyny yzygiderli uremiýanyň galyndylardan arassalamaga ukyplydyr. Bu bolsa öz gezeginde näsaglaryň ömrüni uzaltmaga ýardam edýär.\nLukmançylyk ylymlarynyň iň soňky gazanan tehnologiýalary we dünýä ülňülerine laýyk gelýän enjamlary ornaşdyrylan bu bölümde ýokary bilimli we hünärli lukman oftalmologlar Türkmenistanyň we daşary ýurtlaryň raýatlaryna ýatymlaýyn we gatnawly bejergiler geçirýärler. Bölüm ýatymlaýyn bejergi almak üçin 80 näsag orundan ybarat. Olardan 40 sanysy terepewtiki oftalmologiýa, beýleki 40 sanysy bolsa mikrohirurgiki oftalmologiki bejergini almak üçin niýetlenendir. Terepewtiki oftalmologiýa bölüminde çaga oftalmologiýa, gabak keselleri, göz ýaş ýollarynyň kesellerini, göz almasynyň öňki böleginiň, gözüň düýbiniň kesellerini anyklamaga we bejermäge ähli mümkinçilikler döredilendir. Terapewtiki oftalmologiýa bölümi kompýuterleşdirilen biomikroskop(SL) perimetr, refraktometr, proýektor we foropter, pnewmotometr bilen enjamlaşdyrylan. Bu enjamlar gözüň öňki we yzky gatlaklarynyň kesellerini anyklamakda ulanylar. Gözüň ultrases barlag enjamy Fransiýanyň “QUANTEL MEDICAL” kompaniýasynyň “Aviso” enjamy, optiki kogerent tomografy (Germanýanyň “ HEIDELBERG” kompaniýasynyň “SL-OCT” we “OCT”) gözüň torly gatlagyny, torly gatlagyň gan damarlarynyň kesellerini anyklamak üçin mümkinçilik berýär. Bu ýokary hilli enjamlar torly gatlagyň kompýuter tomografiýasyny, ultrases bilen göz almasynyň öňki –yzky okunyň ölçegini, implantasiýa geçiriljek intraokulýar merjenjigiň ölçegini anyklamaga, oftarefraktometrde bolsa göz almasynyň optiki ulgamynyň ýagty döwüjiliginiň möçberini anyklamaga, pahimetrde göz almasynyň boýnuz perdesiniň galyňlygyny takyklamaga, retinoskopda göz almasynyň torly perdesiniň keselini anyklamaga, kontaksyz tonometrde gözüň içki basyşyny ölçemäge, awtomatiki perimetrde göz almasynyň görüş meýdanyny anyklamaga uly ýardam berýär.Mikrohirurgiki oftalmologiýa bölüminde ýokary hilli oftalmohirurgiki bejergini geçirmäge ähli mümkinçilikler bar. Operasiýa geçirilýän ýeri iki otagdan ybarat bolup, birinji operasion otagda lazer amaly, ikinji operasion otagda bolsa göz ugry boýunça iň çylşyrymly operasiýalar edilýär.Birinji operasion otagy Ýaponiýanyň “ TAKA GI Seiko Co” firmasynyň iň soňky çykaran mikroskoplary, Şwesariýa “ QERTLI” firmasynyň AG fakoemulsifikatorlary we witreotomlar, ikinji operasion otagda Fransiýanyň “QUANTEL MEDICAL” firmasynyň lazer enjamy, Germaniýanyň “ EXELSIUS MEDICAL” firmasynyň eksimer lazer enjamlary bilen üpjün edilen. Fakoemulsifikator enjamynda kataraktany buýnuz perdesini kiçi kesim bilen aýyryp intraokulýar merjenjigi inžektor bilen imlpantirlemek göz öňünde tutulandyr. Bu häzirki zaman oftalmohirurgiki usuly bolup näsaglaryň gysga wagtda saglygyny dikeltmäge ýardam berýär. Mikrohirurgiýa oftalmologiýa otagy kataraktany (ekstraksasyny) aýyrmak üçin niýetlenen enjam toplumy, intraokulýar merjenjigiň implantasiýasyny geçirmek üçin enjam toplumy, glaukoma, witroektomiýa, çaşylyk amalyny, gabaklarda we ýaş ýollarynyň, göz almasynda gaýragoýulmasyz saglygy goraýyş kömegini geçirmek üçin niýetlenen enjam toplumy bilen üpjün edilen.Refraksiýanyň anomaliýasyny bejermek üçin amal otagynda lazer bilen FRK we Lasik operasiýalary geçirilýär. Bu usul bilen her ýyl birnäçe adam äýnek dakynmakdan dynýar, işlemäge, ýaşamaga , döretmäge raýatlarda uly höwes döreýär.Köpugurly hassahananyň maslahat beriş we anyklaýyş bölümine göz keselleri bilen ýüz tutan näsaglar göz keseller barlag otagynda degişli barlaglardan geçirilp, olara gatnawlaýyn şertde ýa-da ýatymlaýyn şertde bejergi maslahat berilýär.Bulardan başgada fizioterapiýa bölüminde ýerleşýän ýörite oftalmologiýa ugry boýunça bejergi geçirýän, gije- gündiz gaýragoýulmasyz işleýän otag hem bar. Fizioterapiýa-oftalmologiýa bejeriş otagynda geliý-neonowyý lazer, lazer stimulýator LAST, LOT 0,1 , elektrostimulýator KROT, magnitoterapiýa AMO- ATOS, Amblikor 0,1 enjamlary bar we olar näsaglara ýokary derejeli konserwatiw- fizioterapewtiki bejergini geçirmäge mümkinçilik berýär.\nSoňky ýyllarda Türkmenistanda hirurgiýa ugry boýunça ägirt uly sepgitlere ýetildi. Häzirki zaman hirurgiýasy lukmançylygyň wajyp ugurlarynyň biri bolup, lukmançylyk ylmynyň soňky gazananlaryny öz içine alýar we az inwaziw, ýokary tehnologiki mümkinçilikleri bilen tapawutlanýar. Bu bolsa näsagda geçilýän amallaryň çylşyrymlylygyna garamazdan, ýokary netijeliligi, gaýraüzülmeleri iň pes derejä çenli ýetirip, näsaglaryň gysga wagtyň dowamynda sagalmagy bilen häsiýetlendirilýär. Hassahanada 3 sany hirurgiýa ugurly bölümler raýatlara hyzmat edýär.Olar;\n-1-nji hirurgiýa bölümi-40 orunlyk\n-2-nji hirurgiýa bölümi- 40 orunlyk\n-Angiohirurgiýa bölümi- 20 orunlyk\nBu bölümler dünýä ülňülerine laýyk gelýän, ýokary tehnologiki enjamlar bilen üpjün edilen. Bölümlerde hirurgiki keseliň görnüşine garamazdan, gysga wagtda doly we dogry kesel kesgitlemesini anyklamaga, döwrebap bejergi bellemeklige we ýatymlaýyn şertlerde näsaglaryň bejergisiniň netijesine köpulgamlaýyn gözegçiligi amala aşyrmaklyga ähli mümkinçilikler döredilen.\nNäsaglar bölümlerde ýöriteleşdirilen kompýuter ulgamy arkaly hasaba alynýar we bu ulgam arkaly ýüz tutan näsaglaryň ähli barlaglary, amallary hususylaşdyrylýar. Bu bölümler, gaýragoýulmasyz ýagdaýda ýüz tutýan näsaglar üçin gije - gündiziň dowamynda ilkinji lukmançylyk kömegini bermekde örän wajyp orny eýeleýär . Bölümde ýokary tehnologiki enjamlar bilen üpjün edilen , kiçi operasiýa otaglary, funksional barlag-anyklaýyş otaglary we gerek bolan ýagdaýynda näsaga doly, ýokary depginli bejergi geçirmek hem-de gözegçiligi amala aşyrmak üçin intensiw bejergi bolan şoga garşy ýöriteleşdirilen otaglar hem bar. Bölümde näsaglar üçin niýetlenen otaglar merkezleşdirilen aragatnaşyk hem-de kislorod beriş ulgamy, elektrohereketlendirijili köp funksional LINET krowatlary bilen üpjün edilen. Şeýle hem her bölüme berkidilen operasion zallary narkoz enjamlary, Dräger Tibius we Fabius, köp funksional operasion stollar, elektrosorujylar, Karl Ştorz öndürijisiniň döwrebap laparoskopiki toplumy, elektrokoagulýator , ligaşur enjamy bilen üpjün edilen.\nOtorinolaringologiýa bölüminde näsaglara häzirki zaman kämil enjamlaryň kömegi bilen dünýä ülňülerine laýyk gelýän ýokary tehnologiki usullar arkaly döwrebap, ýöriteleşdirilen bejergi almak üçin ähli şertler döredilen. Bu bölümde näsaglara meýilleşdirilen hem-de gaýragoýulmasyz otorinolaringologiki ýokary hilli lukmançylyk kömegini bermek üçin ähli mümkinçilikler bar. Näsaglara dürli görnüşli, ýagny burun polipotomiýasy, aşakky, ortaky konhotomiýa, endonazal frontotomiýa, etmoidotomiýa, sfenoidotomiýa, gaýmarotomiýa, burun germewiniň kesilip dogurlanmasy, tonzillektomiýa, arassalaýjy antromastoidotomiýa, arassalaýjy radikal operasiýa, timpanoplastika, stapedoplastika, burun süňküniň döwügini dogurlamak, ýüz süňkleriniň ýerinden süýşen açyk we ýapyk döwüklerini dogurlamak, aşakky äňiň döwüklerini seýiklemek, burun plastikasy we traheostomiýa, traheofissura, traheýanyň plastikasy, bokurdakdan lazer şöhlesiniň kömegi bilen papillomalary aýyrmaklyk ýaly operasiýalary, anyklaýyş we bejeriş maksatlary bilen häzirki zaman dünýä ülňülerine laýyk gelýän az inwaziw we ýokary derejeli amallary geçirmäge mümkinçilikler bar. Bölümde Germaniýanyň “Siemens” kompaniýasynyň wideoendoskoply “Otopront” apparaty işe girizilen. Bu enjam häzirki zaman anyklaýyş we bejeriş talaplaryna laýyk gelýän enjam bolup ol burun boşlugyny, bokurdagy endoskopyň kömegi bilen görmäge we burunýan boşlukaryny az inwaziw usul bilen, ýagny punksiýa etmezden ýuwup arassalamaga mümkinçilik berýär.\nOperasion blokda ýerleşdirilen ABŞ-nyň “Artrho Care” kompaniýasynyň “koblator II” enjamy ýokary derejeli häzirki zaman ülňülerine gabat gelýän tehnologiki enjam bolup, biziň ýurdumyzda ilkinji gezek ulanylýandyr. Bu enjamyň kömegi bilen badam şekilli mäzlerini gan akmazdan amal edip aýyryp bolýar. Germaniýanyň “Karl Storz” kompaniýasynyň wideoendoskopiki söýeg enjamynyň kömegi bilen burunýan boşluklaryny burun girelgesinden girip ýokary hilli döwrebap az inwaziw endonazal gaýmorotomiýa, frontotomiýa, etmoidotomiýa we sfenoidotomiýa ýaly amallar hem bu bölümiň operatiw bejergi usullary bolup durýar.\nUrologiýa bölüminde bejergi alýan näsaglaryň böwrek, peşew çykaryş ýollary, peşew halta we erkek adamlaryň jyns agzalaryna degişli bolan ähli patologiki ýagdaýlaryny häzirki zaman kämil enjamlaryň kömegi bilen dünýä ülňülerine laýyk gelýän ýokary tehnologiki usullar arkaly bejermeklik göz öňünde tutulan. Bu bölümde endoskopiki bejergi usullary giňden ulanylar.Prostata mäziniň uly göwrümli adenomasynda iň häzirki zaman endoskopiýa enjamlarynyň kömegi bilen bipolýar we lazer enukleasiýa operasiýasyny geçirmeklik hem göz öňünde tutulan. Bu amal häzirki zaman az inwaziw bejergi usuly bolup, operasiýa wagtynda az mukdarda ganyň ýitirilmegi, operasiýanyň dowamlylygynyň gysga bolmagy, bolup biläýjek birnäçe gaýraüzülmeleri düýbünden aýyryp, operasiýa geçirilen näsaglaryň gysga wagtyň dowamynda doly sagalmagy bilen tapawutlanýar. Bölümde peşew haltanyň çişlerini bipolýar rezektoskopyň kömegi bilen N blok (tutuşlaýyn) görnüşinde endoskopiýa usuly arkaly aýyrmak amaly hem geçirilýär.Peşewakarlaryň inçelme kesellerinde Germaniýa döwletinde öndürilen „Karl Storz“ kompaniýasynyň häzirki zaman döwrebap enjamlary endoskopiki giňeltmek-bužirlemek, ballon we lazer dilatasiýa, intrauretral stent-kateterlar arkaly drenirlemek ýaly täze döwrebap bejergi usullary göz öňünde tutulan. Bulardan başga-da böwrekdäki uly we koral görnüşli daşlary endoskopiki perkutan nefrolitotripsiýa usuly arkaly döwmek amaly hem ýola goýlan.Bölümde Germaniýa döwletinde öndürilen iň ýokary hilli döwrebap enjamy bolan „Dornier Compact Sigma“ kompaniýasynyň polifunksional litotriptory ornaşdyrylandyr. Bu täze tehnologiýaly enjam böwrek we peşew çykaryş ýollaryndaky, peşew haltadaky daşlary anyklamak we şol daşlary distansion urgy tolkunlary arkaly owratmak amalyny geçirmäge mümkinçilik berýär. Bölümde ýene-de döwrebap enjamlaryň biri, Germaniýa döwletiniň „Dornier Medilas“ kompaniýasynyň häzirki zaman enjamy, daşlary owratmak üçin niýetlenen golmiý lazer enjamydyr. Bu enjam peşewakarlaryň aşakky bölegindäki daşlary lazer arkaly owratmaklyk operasiýasyny geçirmäge mümkinçilik berýär. Bölümdäki maýyşgak uretrorenowideoskop „Olympus“ kompaniýasynyň häzirki zaman enjamydyr. Bu enjamyň kömegi bilen peşewakar ýollaryndaky daşlary anyklamak, şol daşlary lazer arkaly owratmak amalyny ýerine ýetirmäge mümkinçiligi bar.\n* Magnit-rezonans tomografiýa enjamy\n*Kompýuter tomografiýa enjamy\nRentgen bölüminde keselleri anyklamakda ylmyň iň soňky gazananlaryny öz içine alýan dünýäniň öňde baryjy kompaniýanalarynyň barlag-anyklaýyş enjamlary ornaşdyrylandyr we mobil rentgen ulgamy, sanly kompýuter tomografiýa enjamy, magnit-rezonans tomografiýasy, flýurografiýa otaglary bar. Kompýuter tomografiýa otagynda Ýaponiýanyň “Toşibo” öndürijisiniň “ Aguilion ONE Vision” atly tomograf enjamy işledilýar. Bu enjamyň iş geçirilýän meýdanynyň bir aýlawynda 64 kesim geçirmeklige mümkinçiligi bar. Bölümde ýerleşdirilen tomograf 4D görnüşde şekillendirmeklige, ýagny dinamiki şekilleri görkezmeklige mümkinçilik döredýär. Enjamyň ýokary innowasion tehnologiki mümkinçilikleri barlag geçirilýän agzada fiziologiki we patologiki ýagdaýlary hereketde görmeklige, barlagyň geçirilýän wagtyny gysgaltmaklyga, rentgen şöhleleriniň näsaglara ýetirilýän zyýanly täsirini 70% çenli azaltmaklyga mümkinçilik döredýär. Bu tomograf aşgazanasty, galkan şekilli, böwrek üsti mäzlerindäki täze döremeleri we olaryň ýaýramak derejesini kesgitlemeklige mümkinçilik döredýär hem-de birnäçe çylşyrymly ýagdaýlarda ultrases usulyýetlerden has oňaýlydyr. Germaniýanyň “Simens” öndirijisiniň “Luminous fusion” flýuroskop enjamy sanly tehnologiýalaryň ýokary mümkinçiliklerini öz içine alýan, öýken kesellerini irki döwürde anyklamakda iň häzirki zaman enjam bolup durýar. Bu enjam adaty flýuroskoplara seredeniňde rentgen şöhlesiniň näsaga ýetirilýän zyýanly täsirini 90% çenli azaltýar we şol sanda öýken dokumalaryny şekillendirmekde ýokary mümkinçilikleri görkezýär. Bu bolsa birnäçe öýken kesellerini irki başlangyç döwründe anyklamaga ýardam edýär.\nBulardan başga-da bölümde Germaniýanyň “Siemens” öndürijisiniň “ Magnetom Essenza Siemens AG, Siemens Healthcare GmbH” atly magnit-rezonans tomografy ornaşdyryldy. Bu bolsa magnit meýdanynyň uly güýjüne we skanirleme tizliginiň birnäçe ululygyna görä, enjamda adamyň endamynyň dürli gurluşlaryny görüp, takyk we dury şeklini almak bolýar. Käbir keselleri başlangyç derejesinde anyklamaga, ýagny ýiti insult, kelle beýniniň damarlarynyň dogabitdi anomaliýalaryny, gipofiziň mikro we makro adenomalaryny, kistalaryny, serebral gipertoniki krizlerde ýüze çykýan nokatlaýyn gan inmeleri we beýleki keselleri anyklamaga ýardam berýär. Kelle we boýun magistral hem-de distal arteriýa we wenalary innowasion damar režimine görä wizualizirlemeklik mümkin bolýan innowasion häsiýetleri, geçirijilik usullaryň dowamlylygyny gysgaldýar.Ondan başga-da Mobil rentgen ulgamy, Germaniýanyň “Siemes” öndürijisiniň “ Mobilette Mira Max Siemens AG, Siemens Healthcare GmbH” atly enjamy ornaşdyryldy. Bu enjam süňk-bogun ulgamyny, aşgazan içege ýollarynyň, peşew bölüp çykaryş ulgamynyň we garyn boşlugynyň patologiýasyny anyklamakda uly orna eýedir. Keseliň görnüşini gysga wagtda anyklap, bejergini tiz wagtda geçirmeklige ýardam berýär.Germaniýanyň “Siemens” öndürijisiniň C duga ulgamynyň “C-arm sistem ARCadis Warisc Sistem AG Sistems HealthCare Germany “enjamy operasiýa edilýän otaga ýerleşdirilip, çylşyrymly amallary geçirmäge mümkinçilik berýän häzirki zaman tehnologiýaly enjamlar bilen enjamlaşdyrylandyr. Bu enjam näsagyň amaly döwründe ulanylyp, amalyň geçişine gözegçilik edýär we onuň wagtyny gysgaltmaga we şol döwürde bolup biläýjek gaýragoýulmasyz ýagdaýlardan gaça durmaga ýardam edýär.\nKARDIOLOGIỲA YLMY-KLINIKI MERKEZLI HASSAHANA\nSalgysy: 744006, Тürkmenistan, ş.Aşgabat, A.Nyýazow şaýoly, 192\nIş telefonlary: (+99312) 36-90-81; (+99312) 36-92-05\nFax: (+99312) 36-92-89\nElektron salgysy: kardiomerkez@online.tm\nBütindünýa Ýürek Federasiýasynyň hödürlemegi boýunça 1999-njy ýyldan başlap, Bütin dünýäde Ýürek güni bellenilip başlanyldy. Bu aksiýa Bütindünýa Saglygy goraýyş guramasy, ÝUNESKO we beýleki daşary ýurt guramalary tarapyndan giň goldaw tapdy. Ilki başda bu gün sentýabr aýynyň soňky ýekşenbesinde bellenilýärdi, 2011-nji ýyldan başlap sentýabr aýynyň 29-nda bellenilip başlandy.\nÝörite ýürek gününiň geçirilmeginiň esasy maksady – dünýäde ýürek - damar keselleriniň epidemiýasynyň köpçülikleýin ýokarlanma howpunyň barlygyna üns çekmek, ondan başga-da ýüregiň işemiýa keseliniň we kelle-beýni gan aýlanşygynyň ýiti bozulmasynyň öňüni alyş çärelerini geçirmek. Bütindünýa ýürek gününde dünýäniň 100 golaý ýurdunda birnäçe çäreler geçirýar. Ýürek gününiň meýilnamasyna ylmy forumlar, sergiler, köpçülikleýin saglygy barlamak işleri, wagyzlar, çykyşlar, guramaçylykly gezelençler we sport çäreleri girýar.\nTürkmenistanda ýürek-damar kesellerine garşy göreş döwlet derejesinde alnyp barylýar. Bu keselleri ýeňmeklikde Beýik Arkadagymyzyň Saglygy goraýyş işgärleriniň öňünde goýan meseleleri örän möhümdir.\nŞeýle ajaýyp işleriň biride 2018-nji ýylyň 29-njy sentýabrynda Kardiologiýa ylmy-kliniki merkezli hassahanada geçirildi. Şol gün Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň görkezmesiniň esaynda Kardiologiýa ylmy-kliniki merkezli hassahanada Bütindünýä Ýürek gününe bagyşlanyp ylmy-amaly maslahat geçirildi. Maslahata ýurdumyzyň kardiologlarynyň, ýürek-damar hirurglarynyň, aritmologlarynyň, rewmatologlarynyň, terapewtleriniň we maşgala lukmanlarynyň 160-dan gowragy gatnaşdylar.\nÝurdumyzyň kardiologiýa gullugyny ugrukdyryjy ylmy-amaly merkez hökmünde biziň hassahanamyzdan we Halkara kardiologiýa merkezinden lukmançylyk ylymlarynyň doktorlary, kandidatlary, tejribeli ylmy işgärleri we bölüm müdirleri maslahatda çykyş etdiler. Bulardan başga-da, maslahata Türkmenistanyň döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň kafedra müdirleri, dosentleri, professorlary we Ahal welaýatynyň köpugurly hassahanasynyň kardiolog-lukmanlary işjeň gatnaşdylar we nutuklar bilen çykyş etdiler. Jemi ýürek-damar keselleriniň wajyp meselelerine bagyşlanan 16 sany çykyşlar edildi. Şeýle-de, Bütindünýä ýürek günine bagyşlanyp ylmy-amaly maslahaty geçirmekde “Berlin-Chemie” kompaniýasynyň Türkmenistandaky wekilligi aýratyn işjeňlik görkezdi.\nHalkara Saglyk merkezleri müdiriýetiniň Halkara kardiologiýa merkezi\nHalkara Kardiologiýa merkezi 1998-nji ýylyň 4-nji iýunynda açyldy we durky täzelenenden soň 2015-nji ýylyň 21-nji iýunynda 140 orunlyk täzeden enjamlaşdyryldy.\nHalkara kardiologiýa merkezi iň häzirki zaman, dünýä lukmançylyk ylmynyň hem tehnologiýalarynyň iň öňdebaryjy gazananlarynyň nusgasy bolup durýan 13 bölümden ybaratdyr. Merkez anyklaýyş we maslahat beriş, şöhleler bilen anyklamak we angiografiýa, koronar hirurgiýasy, ýüregiň nogsanlyklarynyň hirurgiýasy, aritmologiýa, endowaskulýar hirurgiýasy, ýüregiň işemiýa keselleri, arterial gipertenziýa, bejeriş-dikeldiş, anesteziologiýa we intensiw bejeriş, fizioterapiýa bölümlerinden, şeýle-de kliniki – anyklaýyş barlaghanasyndan we operasiýalar geçirilýän bölümden ybaratdyr.\nNäsaglar ilki bilen kabul edilýan anyklaýyş we maslahat beriş bölüminde kardiolog, kardiohirurg, aritmolog, terapewt, newropatolog, ginekolog, pediatr şeýle-de kosmetolog lukmanlarynyň maslahatyny alyp bilerler. Bu bölümde elektrokardiografiýa, ehokardiografiýa, ultrases, densitometriýa, weloergometriýa barlaglaryny, tredmil-testini, holter gözegçiligini we gije-gündiziň dowamynda arterial gan basyşynyň ölçegini geçirýän enjamlar bilen enjamlaşdyrylan otaglar ýerleşdirilendir. Tejribeli lukmanlar bu enjamlaryň kömegi bilen ýürek urgusynyň bozulmalaryny, miokardyň ýygrylma ukybyny takyk kesgitleýärler. Ýürek kesellerini anyklamagyň öňdebaryjy usullarynyň hatarynda transezofagial ehokardiografiýa barlagyny bellemelidir. Ol näsagyň operasiýa geçirilýän döwürdäki ýagdaýyna baha bermäge, ýürek klapanlarynyň rekonstruksiýasynyň netijesini has takyk öwrenmäge mümkinçilik berýär. Lukmaçylyk barlagynyň bu görnüşi ýüregiň we onuň damarlarynyň gurluşynda we işleýşinde näsazlyklaryň dörändigini irki döwürde has takyk anyklamaga, ýüregiň käbir bölümlerinde ownuk gan lagtalanmalarynyň peýda bolandygyny ýüze çykarmaga ýardam edýär. Transezofagial ehokardiografiýasy ýürekden daşary operasiýa geçirlende, şeýle-de intensiw bejergi we gaýragoýulmasyz kömek berlende giňden peýdalanylýar.\nŞöhleler bilen anyklamak we angiografiýa bölümi “Simens” kompaniýasynyň öňümleri bolan “Artis Zee” we “Artis Q” enjamlary bilen enjamlaşdyrylan. Bu döwrebap enjamlar rentgen şöhleleriniň kömegi bilen çylşyrymly inwaziw anyklaýyş barlaglaryny we hirurgiýa amallaryny geçimäge mümkiçilik berýär. Mundan başga-da, bu bölümde ýürek-damar kesellerini anyklamak üçin magnit-rezonansly we kompýuter tomografiýasy geçirilýär.\nHalkara kardiologiýa merkeziniň koronar hirurgiýasy, ýüregiň nogsanlyklarynyň hirurgiýasy bölümlerinde näsaglara ýüregiň dogabitdi we soňra emele gelýän ýürek nogsanlyklarynyň korreksiýasy, ýürek boşlugynda döreýän çişleri aýyrmak ýaly operasiýalar we öýken wenalarynyň anomal drenažynyň radikal koreksiýasy, mitral klapanyň protezirlenmegi bilen aorto-koronar şuntirlemek, magistral damarlaryň transpozisiýasynyň radikal korreksiýasy ýaly çylşyrymly operasiýalar geçirilýär.\nEndowaskulýar hirurgiýa bölüminde ýürek işemiýa keseli we wazorenal gipertoniýasy bar bolan näsaglarda koronar we böwrek damarlaryň stentirlenmesi, dogabitdi ýürek nogsanlykly näsaglara “Occlutech” okklýuderiň kömegi bilen alyn ýürek germewiniň ikilenji deffektini ýapmak boýunça operasiýalar üstünlikli geçirilýär. Şeýle-de, öýken arteriýasynyň we aortal klapanyň daralmasy bar bolan näsaglarda balonly walwulaplastika usuly ulanylýar. Dogabitdi ýürek nogsanlyklary bejermegiň çäklerinde Halkara “Ene mähri” merkezi bilen bilelikde iş tejribesinde endowaskulýar hirurgiýa amallaryny geçirmek usuly giňden peýdalanylýar, şeýle operasiýalar hatda bäbeklik döwründe hem amala aşyrylýar.\nHalkara kardiologiýa merkezinde hirurgiki aritmologiýa ulgamynda hem uly üstünlikleriň gazanylandygyny bellemek gerek. Ýüregiň urgusynyň bozulmasyny anyklamak üçin näsaglara elektrofiziologiki barlag geçirilýär. Ýürek urgusynyň bozulmalary bar bolan näsaglarda öňdebaryjy “Biosense Webster” (ABŞ) kompaniýasynyň nawigasion ulgamy bolan “CARTO” enjamynyň kömegi çep alyn ýüregiň 3D ölçegdäki reňkli şekli alnyp, ektopiki ojaklary ýüze çykarylyp, radioýygylykly ablasiýasy geçirilýär. Netijede, bu usul bilen tahiaritmiýlaryň ähli görnüşini şol bir wagtyň özünde hem anyklap, hem hirurgiýa ýoly bilen bejerip bolýar. Bradikardiýaly näsaglara elektrokardiostimulýatorlary çatmak operasiýasy hem ýola goýulandyr.\nFizioterapiýa bölüminde ionofarez, ultrases, UWÇ, lazer we mangit bejergileri ýaly fizioterapiýa amallary doly möçberde geçirilýär. Şeýle hem bölümde suw amallary bar: howuz, gidromassaž.\nMerkeziň barlaghanasynda döwrebap lukmançylyk barlaglarynyň ýola goýulmagy bilen kardiomarkýorlary (Troponin, pro-BNP, СK-MB), trombositleriň agregasiýasyny we galkan şekilli mäzde, bagyrda, süňk bogunlarynda, bedeniň myşsa we birikdiriji dokumlarynda dörän autoimmun keselleriň köp görnüşini ýüze çykarmaga mümkinçilik peýda boldy. Şeýle-de, bu barlagalar feohromositoma, neýroblastoma we beýleki neýroendokrin çiş döremelerini, şonuň ýaly-da öýkende dörän howply çişleri we endometrial karsinomalary anyklamaga kömek edýär.\nBu hassahanada Ýewropanyň öňdebaryjy hassahanalarynda: Germaniýada, Awstriýada, Şweýsariýada dünýa standartlarynyň derejesinde tejribesini ýokarlandyrýan lukmanlar işleýär. Olar şeýle-de öz ugurlary boýunça ýylda geçirilýän bütindünýä kongresslere gatnaşýarlar we dünýä medisinasynyň täze üstünlikleri bilen tanyşyp amalyýete girizýärler.\nTelelefon belgimiz: 48-72-10, 48-72-11, 48-72-12\n- ýiti glomerulonefritden soňky galyndylar-proteinuriýa, gematuriýa, silinduriýa\n- uzaga çeken ýiti glomerulonefrit (1ýyla çenli) böwregiň ýeterlik işjeňligi bilen;\n- dowamly diffuz glomerulonefrit, nefrotiki görnüşi, proteinuriýaly we çişler bilen böwrekleriň ýeterlik işjeňliginde ýa-da onuň ujypsyz peselmeginde;\n- dowamly diffuz glomerulonefritiň gipertoniki görnüşi (180/100 mm.sim. süt. ýokary bolmadyk arterial gan basyşly), böwrekleriň aram peselen işjeňligi bilen;\n- dowamly diffuz glomerulonefritiň latent görnüşi, böwrekleriň aram peselen işjeňligi bilen;\n- dowamly başlangyç (urologiki, obstruktiw bolmadyk) piýelonefritiň remissiýa döwründe, 180/100 mm.sim.süt. ýokary bolmadyk arterial gan basyşly leýkosituriýa, bedeniň ýokary gyzgynlykly üşütme, böwregiň sanjysy, böwrekleriň aram peselen işjeňligi bilen;\n- dowamly sistit (inçekesel etiologiýasyz) remissiýa döwründe;\n- böwrek daş keseli: a) peşew bölüp çykaryş ýollarynda özbaşdak çykmaga ukyply daşlaryň bolmagy; b) peşew ýollarynyň operasiýadan soňky ýagdaýlary operasiýadan 6 aýdan soň) peşewiň kadaly çykyşynyň funksional we anatomiki üýtgeşmeleriniň bolmazlygynda;\n- ýürek-damar ulgamynyň keselleri;\n- merkezi nerw ulgamynyň funksional bozulmalarynda;\n- daýanç-hereket ulgamynyň we çetki nerw ulgamynyň kesellerinde.\nDöredilen senesi: 2009-njy ýylda 80 orunlyk we 2011-nji ýylda 200 orunlyk täze bina guruldy.\nSalgysy: Ahal welaýatynyň Bäherden etraby “Ýyly suw” şypahanasy.\nIş telefony: 800-131-2-38-51 , 800-131-2-37-98.\nFaks: 993 800-131-2-38-51.\n“Ýyly suw” şypahanasy Ahal welaýatynyň Bäherden etrabynyň günortasynda 9 kilometr uzaklykda, Köpetdagyň eteginde ýerleşýär. Mineral suwlarynyň bejerijilik aýratynlyklary 1974-nji ýyldan bäri mälimdir. “Ýyly suw” şypahanasynyň täze taryhy 2009-njy ýylyň 28-nji noýabryndan başlanýar. Hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen gurlan şypahananyň 80 orunlyk binasy açyldy. 2011-nji ýylyň dekabr aýynda 200 orunlyk täze bina gurlup ulanmaga berildi. “Ýyly suw” şypahanasynda jemi 6 sany dik guýular bar.\n№ 16 guýy sulfat, magniý-natrili minerallaşmasy 1,7-2,2 (pH 7,5) temperaturasy 24º çuňlugy 600 metr.\n№ 17 guýy sulfat, magniý- natrili minerallaşmasy 2,2-2,5 (pH 7,6) temperaturasy 33º çuňlugy 800 metr.\n№ 16, 17 guýylar goşundysyz häsiýetsiz suwlar toparyna degişli.\n№ 18 guýy gowşak sulfitli sulfat, kalsiý-natriýli minerallaşmasy 2,8 (pH 7,8) temperaturasy 28º Serowodorod 20-25 mg/dm³ çuňlugy 1200 metr.\n№ 19 guýy gowşak sulfitli sulfat-natriýli minerallaşmasy 4,1 (pH 7,3) temperaturasy 38º Serowodorod 55 mg/dm³ çuňlugy 1800 metr.\n№ 20 guýy orta sulfitli hlorid sulfatly kalsiý-natrili minerallaşmasy 5 (pH 7,4) temperaturasy 49º Serowodorod 80-85 mg/dm³ çuňlugy 2000 metr.\n№ 21 guýy orta sulfitli hlorid sulfatly kalsiý-natrili minerallaşmasy 5 (pH 7,4) temperaturasy 50º Serowodorod 80-85 mg/dm³ çuňlugy 2100 metr.\n“Ýyly suw” şypahanasyndaky № 16; 17 guýylaryň suwlaryny bejeriş naharhana suwunyň kesel bejeriş häsiýetlerini anyklamak maksady bilen, köp wagtlaryň dowamynda geçirilen synaglaryň we barlaglaryň netijesinde bu mineral suwlary kesel bejermekde peýdalanmagyň usullary işlenip düzüldi.\n1. Anyklaýyş bölüminde ultrases barlagy, elektrokardiografiýa barlagy, barlaghana barlaglary geçirilýär.\n2. Mineral suw bilen bejeriş bölüminde: mineral suw bilen adaty wanna görnüşinde, mineral suwa howa akymyny goşup suw asty owkalama görnüşinde, şarko duşy, aýlawly duş, aşakdan we ýokardan iniji duşlar arkaly bejergiler amala aşyrylýar.\n3. Fizioterapiýa bölüminde: dermanly elektrofarez, ionofarez, şöhle bilen bejeriş, ultrases bejergisi, ingolýasiýa, iňňe bilen bejeriş, adaty bejeriş owkalama, fitoterapiýa, parafin, ozokerit hem-de palçyk ýapgylary bilen bejeriş, bejeriş bedenterbiýe otagynda bolsa, fiziki maşklary arkaly dikeldiş-sagaldyş bejergileri geçirilýär.\nGidrokolonoterapiýa otagynda bolsa, ýogyn içegäni suw bilen ýuwmak bejergisi geçirilýär\n1. Bedeniň daýanç-hereket synalarynyň keselleri: Dowamly artritler we rewmatiki poliartritler, dowamly spondiloarttiritler.\n2. Ýürek damar ulgamynyň keselleri: I-II derejeli arterial gipertoniýa, ýürek işemiýa keseli, miokarditler,miokardiodistarfiýa, koronar we beýni ganaýlanyşynyň bozulmalary.\n3. Nerw ulgamynyň keselleri: Merkezi we çetki nerw ulgamlarynyň kesellerinde hem-de şikesden soňky ýagdaýlarda, nerw ulgamynyň funksional kesellerinde, radikulit, poliradikulit, pileksit, newrit, kelle beýni şikeslerinden soňky ýagdaýlar, newrozlar.\n4. Bedeniň iýmit siňdiriş ulgamynyň keselleri: Dowamly gastritler ýiti däl döwründe, duedenit, holosestit, kolit, aşgazana we on iki barmak içegä ýara düşüp ýiti däl döwründe, inçe we ýogyn içegäniň dowamly sowuklama kesellerinde ýiti däl döwründe, bagryň we öt halta ýollarynyň dürli dowamly kesellerinde, öt çykaryjy ýollaryň diskineziýalarynda.\n5. Deri keselleri: Psoriaz, neýrodermitler, ekzemalar, dermatitler, demrewler, witiligo.\n6. Allergiki keseller: Allergiki dermatit, iýmit we derman serişdelere allergiki reaksiýalar.\n7. Jyns agzalarynyň keselleri: Endometrit, uretrit, kolpit.\n8. Endokrin keselleri: Süýjüli diabetiň 2-nji tipi, galkan şekilli mäziň ýod ýetmezçiliginden döreýän kesellerinde.\n1. Hemme keselleriň ýiti döwri.\n2. Ýürek damar keselleriniň dekompensasiýa döwri.\n3. Ganaýlanyşygynyň bozulmasynyň 3-nji derejesi.\n4. Howply täze döremeler.\n6. Hirurgiki bejergini talap edýän öt daş keseli.\n7. Ýokanç keseller.\n9. Gan akma.\n10. Dem gysma.\nMary welaýat çagalar hassahanasy\nSAGLYK SYÝASATY – ÖSÜŞLERDEN ÖSÜŞLERE\nBerkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda “Saglyk” Döwlet maksatnamasyny durmuşa geçirmek, ilatymyzyň saglyk ýagdaýyny has-da gowulandyrmak, adam ömrüniň dowamlylygyny artdyrmak, saglygy goraýyş hyzmatlaryny halkara ölçeglerine laýyklykda ösdürmek hem-de innowasion tehnologiýalara, öňdebaryjy lukmançylyk ylmyna, tejribesine esaslanýan kämil we ýokary derejeli saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmek ugrunda bimöçber tagallalar edilýär.\nTürkmenistanda saglygy goraýşy ösdürmegiň çäklerinde dürli keselleriň ýaýraýyş howpunyň alamatlaryny we dowamly keselli näsaglary irki döwürde ýüze çykarmak hem-de olara gözegçilik etmek boýunça çäreleri işläp düzmeklige, şeýle hem amala aşyrmaklyga aýratyn üns berilýär. Türkmenistanyň Prezidentiniň 2015-nji ýylyň 30-njy aprelindäki 14225 belgili kararyna, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň 2018-nji ýylyň 16-njy iýulyndaky 242 belgili buýrugyna laýyklykda Mary şäherinde täze welaýat çagalar hassahanasynyň gurlup ulanylmaga berilmegi “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň durmuşa geçirilýändiginiň nobatdaky subutnamasy bolup durýar. Bu hassahana Birleşen Arap Emirlikleriniň Halifa Bin Zaýed Al-Nahaýan adyndaky Gaznasynyň haýyr-sahawat serişdeleriniň hasabyna gurlup ulanylmaga berildi.\nMary welaýat çagalar hassahanasynyň esasy ugurlary – keselleriň öňüni almakdan we bejermekden ybarat bolup durýar. Bu bejergi ygtybarly we iň täze usullar arkaly amala aşyrylýar. Hassahana iň häzirki zaman tehnologiýalary özünde jemleýän lukmançylyk enjamlary bilen üpjün edilip, halkara kadalaryna doly laýyk gelýär.\nHassahana dünýä ülňülerine laýyklykda, ýokary derejeli lukmançylyk kömegeni bermäge, işi gurnamaklygyň usullaryny kämilleşdirmäge, anyklaýyşda we bejergide innowasion usullary ornaşdyrmaga, bu merkeze ýüz tutýan näsaglara oňaýly we rahat ýagdaýda barlag we bejergi şertlerini döretmäge mümkinçilikleriniň bardygy bilen tapawutlanýar.\nMary welaýat çagalar hassahanasy 120 ýatymlaýyn orna niýetlenendir.Olardan\n1.Newrologiýa bölümi-30 orun.\n2.Hirurgiýa bölümi-20 orun.\n3.Umumy pediatriýa bölümi-30 orun.\n4.Rewmokardiologiýa bölümi-30 orun.\n5.Reanimasiýa we anesteziologiýa bölümi-9 orun.\n6.Kabul ediş bölümi.\n7.Maslahat beriş we anyklaýyş bölümi.\n8.Şöhle bilen anyklaýyş bölümi.\n10.Saglygy goraýyş statistika bölümi.\nÝatymlaýyn bölümleri dünýäniň ösen tehnologiýaly enjamlary bilen enjamlaşdyrylan. Bölümlerde otaglar bir we iki adama niýetlenen bolup, otagyň içinde ähli amatlyklar döredilen.\nGaýragoýulmasyz ýagdaýlar ýüze çykanda näsaga bejergi alýan otagynda ilkinji kömek bermek üçin gerek bolan kislorod, elektrosorujy enjamy her bir otagda aýratynlykda ýerleşdirilen. Şeýle-de beýleki bölümlerden gerek bolan hünärmenleri, reanimatolog lukmanlary çagyrmak üçin ýörite çagyryş enjamy her bir otagda ýerleşdirilen.\nHassahanayň kabul ediş bölüminde gaýragoýulmasyz we meýilleşdirilen ýagdaýlarda ýüz tutýan näsaglara ýokary derejeli saglygy goraýyş kömegini bermek üçin hemme şertler bar. Gaýragoýulmasyz ýagdaýlarda gelen näsag çagalara şol ýerde ilkinji kömek bermek üçin ýörite döredilen otagda näsagyň keselini anyklamak üçin Ultrases barlag enjamy, Rentgen we EKG enjamlary oturdylan. Güýçlendirilen bejergi geçirmek üçin merkezleşdirilen kislorod, elektrosorujy, defibrilýator, infuzomat, emeli dem beriş enjamlary, näsagyň arterial gan basyşyny, ýürek urgusyny, gyzgynyny, ganda kislorodyň we kömürturşy gazynyň mukdaryny yzygiderli ölçemek üçin monitorlar oturdylan. Şeýle hem gaýragoýulmasyz ýagdaýlarda operasiýa geçirmek üçin hemme enjamlar bilen üpjün edilen ýörüte operasiýa otagy ýerleşdirilen.\nAnyklaýyş we maslahat beriş bölümi dünýä ülňülerine laýyk gelýän ýokary tilsimatly lukmançylyk enjamlary bilen üpjün edilendir. Bölümde hasaba alyş otagy we hünärmenleriň otaglary ýerleşdirilen. Hassahana ýüz tutan çagalaryň gysga wagtda kesellerini anyklap, kesele kesgitleme goýlup, döwrebap bejergi bellemeklige we gatnaw şertlerinde näsaglaryň bejergisiniň netijesine köp ulgamlaýyn gözegciligi amala aşyrmaklyga mümkincilikler döredilen. Anyklaýyş we maslahat bölüminde her bir näsag ýöriteleşdirilen elektron ulgamy arkaly hasaba alynýar we degişli hünärmene ugradylýar. Näsaglary kabul etmeklik elektron nobaty arkaly amala aşyrylýar. Bölümde kardiolog, endokrinolog, stomatolog, okulist, hirurg, urolog, ortoped, deri-wenerolog, çaga ginekolog, surdolog lukmanlaryň ýöriteleşdirilen otaglary, çagalaryň irki ösüşine irki goşulyşma otaglary ýerleşdirilen. Bu otaglaryň ählisi dünýäniň iň öňdebaryjy Toshiba, Karl Storz, Draeger, Fujinon, Stelco, Medconcept, Riester, Fazzini, Cardioline, Fresenius kompaniýalarynyň enjamlary bilen enjamlaşdyrylan. Bu hem öz gezeginde ýokary takyklygy bilen tapawutlanýan barlaglary gysga wagtda geçirmeklige mümkinçilik döredýär.\nBarlaghana bölüminde labarator barlaglarynyň ähli görnüşleri geçirilýär, olar adam bedeniniň ýaşaýyş üçin örän möhüm agzalarynyň we ulgamlarynyň gurluş we funksional taýdan häsiýetlendirilmegine ýardam berýär. Ýewropanyň ösen döwletleriniň “Simens, ELIT Tech Group, Horiba ABX, Thermo Fisher Scentific, BioMerieux” kompaniýalarynyň döwrebap analizatorlarynyň kömegi arkaly, ýaglaryň, uglewodlaryň, beloklaryň we minerallaryň çalşygyndaky özgerişlikleri ýüze çykaryp boýar. Içki mäzleriň, gemostaz ulgamynyň görkezijilerine baha berip, barlagy halkara ülňülerine laýyk geçirmäge mümkinçilik berýär. Hassahanada oturdylan ýörite ulgam hemme bölümlerden barlagdan geçirmek üçin alnan gan nusgalaryny awtomatlaşdyrylan usulda 5 sekuntda barlaghana gelmäge we taýýarlanan jogaplaryny bölümlerine barmaga mümkinçilik berýär.\nFizioterapiýa bölüminde elektroforez, ultrases, ingalýasiýa, UWÇ, amplipuls, dorsenwal, ultramelewşe şöhlelendirme enjamlary, parafin, owkalama, bejeriş bedenterbiýe otaglary ilata hyzmat edýär.\nŞöhle bilen anyklaýyş bölüminde oturdylan Ýaponiýanyň Toshiba kompaniýasynyň enjamlary näsaglaryň kesellerini anyklamakda uly mümkinçilikler döredýär.\nMagnit rezonans tomografiýa otagynda kelläniň, süňkleriň, oňurgalaryň, çanaklyk agzalarynyň, gipofiziň, garyn boşlugynyň agzalarynyň, bogunlaryň MRT barlagy, gerek bolan halatlarynda angiografiýa we kontrastly MRT barlagy geçirilýär.\nKompýuter tomografiýa otagynda hemme organlaryň KT barlagy, gerek bolan halatlarynda bolsa kontrastly KT barlagy geçirilýär.\nRentgenografiýa otagynda sanly rentgen enjamy bolup hemme görnüşdäki rentgenografiýa, rentgenoskopiýa, angiografiýa, kontrastly urografiýa, aşgazan-içege ýollarynyň bariý bilen barlaglary, äň süňkleriniň, dişleriň, türk eýeriniň rentgenogrammasy geçirilýär.\nMary welaýat çagalar hassahanasynyň hirurgiýa bölüminde näsag çagalar gije-gündiziň dowamynda gaýragoýulmasyz we meýilleşdirilen ýagdaýlarda kabul edilýär. Bu bölümde üç sany operasiýa geçirilýän otag bolup, olar dünýäniň ösen tehnologiýalaryny özünde jemleýän lukmançylyk enjamlary bilen üpjün edilendir. Bu ýerde oturdylan Germaniýanyň Karl Storz kompaniýasynyň Laparoskop enjamy näsaglarda çylşyrymly operasiýalary geçirmäge we çagalaryň hassahanada bolýan günlerini azaltmaga ýardam berýär.\nMary welaýat çagalar hassahanasy Mary welaýatynyň Mary şäheriniň Görogly köçesiniň 1 “b” jaýynda ýerleşýär.\nElektron salgymyz: chagahassahana@online.tm\nTelefon we faks belgisi +993 522 4 45 25\nMerkezi bejeriş-sagaldyş hassahanasy (MBSH)\nSalgysy: 744000, Тürkmenistan, ş.Aşgabat, Saparmyrat Türkmenbaşy şaýoly, 21\nIş telefonlary: (+99312) 94-67-19; (+99312) 94-57-16\nFax: (+99312) 94-65-40\nElektron salgysy: MBSH70@online.tm\nTSG we DSM–niň\nMerkezi bejeriş-sagaldyş hassahanasynda ýetilen sepgitler.\nGaraşsyz, baky Bitarap Watanymyzda ynsan saglygyny goramak döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Hormatly Prezidentimiziň parasatly içeri we daşary syýasatynyň netijesinde dünýä halklary Türkmenistany sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýurdy hökmünde tanaýarlar. Sagdyn durmuş ýörelgesiniň işjeň hemaýatkäri bolan Arkadagymyzyň tagallasy we başlangyçlary bilen ýurdumyzda döwletiň baş baýlygy bolan ynsan saglygy ugrunda uly işler durmuşa geçirilýär. Türkmenistanyň Prezidentiniň Türkmenistany durmuş ­ ykdysady taýdan ösdürmegiň 2011­2030­nji ýyllar üçin Milli maksatnamasynda hem-de “Saglyk’’ Döwlet Maksatnamasynda öňde goýulan wezipeleri amala aşyrmakda Merkezi bejeriş-sagaldyş hassahanasy hem öz goşandyny goşýar.\n“Saglyk” Döwlet Maksatnamasyny durmuşa ornaşdyrmak, maýyplyga getirýän dowamly keselleriň öňüni almak, olary irki döwürde ýüze çykarmak we bejermek, şeýle hem bu kesellerden döreýän ölümçiligi azaldyp, raýatlarymyzyň sagdyn bolmagyny gazanmak we ömür dowamlylygyny uzaltmak üçin hassahanada zerur işler alnyp barylýar.\nHassahanada düýpli abatlaýyş işleri geçirilip, dünýä ülňülerine gabat gelýän ýokary hilli lukmançylyk enjamlary ornaşdyryldy.\nHassahananyň düzüminde anyklaýyş-maslahat beriş, maşgala, diş bejeriş, barlaghana, rentgen, funksional anyklaýyş, fizioterapiýa bölümleri we ýatymlaýyn bejeriş bölümi bar. 1998-nji ýyldan bäri hassahanada tölegli lukmançylyk hyzmatlary ýola goýuldy. Ýurdumyzyň islendik ýerinden gelen raýatlar ýokary hilli tölegli hyzmatdan peýdalanyp bilýärler.\nHassahana berkidilen ilata maşgala ýörelgesi boýunça saglygy goraýyş hyzmatlary berilýär we ol barha kämilleşdirilýär.. Maşgala lukmanlary tarapyndan ilat arasynda keselleriň öňüni almak, olary öz wagtynda ýüze çykarmak maksady bilen giňişleýin wagyz-nesihat işleri alnyp barylýar. Zerur bolan ýagdaýynda ilkinji bejeriş işleri hem geçirilýär. Bu bolsa özüniň oňat netijesini berýär. Hassahanada birnäçe ýyllaryň dowamynda ene-çaga ölümçiligi, inçekeseliň ötüşen görnüşi hasaba alynmady.\nMeýletin döwlet saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasy boýunça şertnama baglaşan raýatlaryň arasynda yzygiderli geçirilýän wagyz-nesihat işleri öz netijesini berýär. Onuň netijesinde lukmançylyk hyzmatlarynyň ýokary hilli we bökdençsiz ýerine ýetirilmegi üpjün edilip, hassahanamyza degişli ilat saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasynyň ýeňilliklerinden peýdalanýarlar.\nHassahanada elektron resminamalar dolanyşygy ulgamy ýöredilip, häzirki wagtda bu ugurda uly işler alnyp barylýar. Bu ulgam näsaglaryň saglyk ýagdaýyny elmydama gözegçilikde saklamaga, olar barada maglumatlary çalt, bökdençsiz almaga ýardam edýär.\nAnyklaýyş maslahat-beriş bölümi dünýä ülňülerine gabat gelýän ultrases barlag (USB), elektrokardiografiýa (EKG), endoskopiýa, rentgenografiýa, we ş.m. dürli barlaglary geçirmek üçin enjamlar bilen üpjün edilen.Bu häzirki zaman lukmançylyk enjamlary arkaly keseller anyklanylyp, bejergi çäreleri kesgitlenilýär. Dikeldiji bejeriş işleri fizioterapiýa, ozokerit ýapgysy, gidrokolonoterapiýa, iňňerefleksoterapiýa, azonoterapiýa, lazerterapiýa ýaly bejeriş görnüşlerde we owkalama, oňurga çekme, bejeriş bedenterbiýe maşklaryndan ybaratdyr. Bulardan başga-da raýatlara suwasty owkalaýyş , sirkulýar duş, duş şarko hyzmat edýär.\nTerapiýa bölüminde ähli amatlyklary bolan bir we iki orunly ýatymlaýyn otaglarynda ýokary hilli lukmançylyk hyzmatlary edilip, bu ýere gelýän raýatlaryň saglygyny bejermäge ýardam edilýär. Bölümde näsaga öz wagtynda ýokary hilli barlaglar geçirilip, näsagyň bejergisinde döwrebap , netijeli, häzirki zaman derman serişdeleri ulanylýar.\nBerkarar döwletimiziň bagyýarlyk döwründe ilatyň saglygyny goramak, abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamak ugrunda alada edýän hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda Türkmenistanda ýokanç däl kesselleriň öňüni almak we olaryň garşysyna göreşmek boýunça Aşgabat Jarnamasynda bellenilen wezipeleri 2014-2020-njy ýyllarda amala aşyrmagyň milli strategiýasyndan ugur alyp kesselleriň öňüni almak barada uly işler alnyp barylýar.\nHassahanada TSG we DSM–niň başlangyjy bilen 2000-nji ýylyň oktýabr aýynyň 2-ne açylan “Diabet merkezi” raýatlaryň hyzmatynda. Bu merkezde ýörite süýjüli diabet keselli näsaglar bilen okuw sapaklaryny geçirmek üçin görkezme esbaplar, gollanmalar bilen gurnalan otaglarda öz ugurlary boýunça ýokary bilimli endokrinolog lukmanlar iş alyp barýarlar.\nSüýjüli diabet merkezi “Diabet kesel däl-de, durmuşyň aýratyn özbaşdak keşbidir” diýen adalgadan ugur alyp işleýär.\nHäzirki wagtda diabet okuw merkezi öz işini ýokary derejede alyp barýar. Hepdede bir gezek süýjüli diabet keselli näsaglar üçin okuw sapaklary geçirilýär.Geçirilýän okuw sapaklarynyň netijesinde soňky ýyllarda gipo we giperglikemiýaly näsaglaryň sany ep-esli azaldy.\nNäsaglar süýjüli diabet keseliniň ýüze çykmagyny sagdyn durmuş düzgünleriniň bozulmagynyň netijesi diýip düşünýärler. Diabet merkezlerinde okuw sapaklarynda öwrenen öz-özüne gözegçilik etmek endikleri we täze döwrebap bejergileriň ulanylmagy diabetli näsaglarda bu keseliň gaýraüzülmeleriniň azalmagyna getirdi. Bejerginiň her näsag üçin aýratynlykda saýlanylyp alynmagy gaýraüzülmeleriň ýüze çykmak howpuny azaldýar.\nÝokaç däl keselleriň ýüze çykmagynda howp faktor bolup durýan artykmaç agramly näsaglary ýüze çykarmakda we bejermekde uly işler alnyp barylýar. “Diabet merkezine” degişli bolan raýatlaryň endokrinologiýa ulgamy boýunça registrleri düzüldi we häzirki wagytda bu işler dowam etdirilýär.\nÖsüş pediatriýa we çaga irki goşulyşma ulgamynda innowasion tehnologiýalaryň ulanylyşy\nSalgysy:744013, Türkmenistan, ş.Aşgabat, Görogly köçesi, 80\nIş telefonlary: (+99312) 369349; (+99312) 368276\nFaх: (+99312) 368257\nTürkmenistanda halkyň saglygy hakyndaky alada döwletiň iň möhüm ileri tutulýan ugrudyr. Ýurt çaganyň ösüşini we saglygyny üpjün etmäge gönükdirilen esasy halkara konwensiýalaryna we strategiýalaryna goşuldy, şeýle hem Türkmenistanda Halkara guramalar bilen hyzmatdaşlykda «2011-2015-nji ýyllar üçin çaganyň irki ösüşi we ony mekdebe taýýarlamak» Milli maksatnama; Türkmenistanda ösüş pediatriýasyny we irki goşulyşma ulgamyny ornaşdyrmagyň “Konsepsiýasy” we ony ýerine ýetirmegiň 2016-2020 –nji ýyllar üçin hereketleriň meýilnamasy taýýarlandy.\nÇaganyň irki ösüşi baradaky maksatnama häzirki wagt iň bir öňde tutulýan ugurlaryň biri bolup durýar. UNIСEF we Birleşen milletler guramasynyň beýleki wekillikleri bilen hyzmatdaşlykda öňde goýulan meseleleri amala aşyrmakda uly depginde iş alyp barylýar. Onuň esasy maksady - çaganyň talaba laýyk ösmegi üçin maşgalanyň hemme taraplaýyn täsir etmekligi arkaly, çaganyň öz potensialyny doly ösdürmeklik hukugyny üpjün etmek bolup durýar.\nÇaganyň ösüşiniň bökdelmeginiň ir ýüze çykarylmagy we ir goşulyşma (ösüş pediatriýasy), çagalaryň ösüşden yza galmak howpunyň we maýyplygyň peselmegine kömek edip biler hem-de çaganyň talaba laýyk ösmegi üçin ähli gerekli şertleri döredip biler. UNIСEF bilen özara ylalaşylan meýilnama laýyklykda çaganyň irki ösüşi boýunça maksatnamanyň çäginde bu ugurda milli trenerleri we inçe hünärmenleri taýýarlamak göz öňüne tutulan. EÇSGYKM-de we TDLU EÇSG-ň OYM-de synag etraplaryň Çagalaryň irki ösüşi (ÇIÖ) merkezleriniň hünärmenleri iş ýerinde okadyldy. Ýurdumyzyň ähli etraplarynyň ÇIÖ boýunça jogapkär hünärmenleri çaganyň ösüşden yza galmaklygyny ir ýüze çykarmagyň we ir goşuluşmagyň esaslary barada 3 günlük okuw sapagyny geçdiler. Häzirki wagtda Ankara uniwersitetiniň Çaganyň irki ösüşi Merkeziniň hünärmenleriniň gatnaşmagynda tapgyrlaýyn treningler geçirilýär we 10 sany Milli trenerler taýýarlandy hem-de welaýat trenerlerini okatmak başlanyldy. Ösüş pediatriýasy boýunça baş bilermen professor Ilgi Ertemiň gatnaşmagynda yzygiderli okuw treningleriniň we ONLAÝN okuw sapaklarynyň geçirilmegi netijesinde irki ösüş boýunça synag etraplaryndan 15 trener taýýarlandy (Daşoguz, Lebap, Mary). 5 sany synag etraplarynda irki goşulyşma gullugy ornaşdyrylyp başlandy (ş.Daşoguz, ş.Mary, etrap Ýolöten, etrap Saýat (Sakar), ş.Türkmenabat). Ankara uniwersitetiniň hünärmenleriniň gatnaşmagynda şu ýylyň mart aýynda Mary welaýatynyň irki ösüş Merkezlerinde monitoring geçirildi we geçirilýän işlere baha berildi (№3 Saglyk öýi, etrap Ýolöten).\nUNIСEF-ň goldaw bermeginde bu maksatnamanyň çäginde Ankara uniwersitetiniň Çaganyň irki ösüşi Merkeziniň hünärmenleri bilen ýakyn hyzmatdaşlyk ýola goýuldy.\nProfessor Ilgi Ertemiň welaýat hünärmenleri bilen Onlaýn- okuw sapaklaryny geçirýän pursady.\n2018-nji ýylyň iýun aýynyň 5-6 günlerinde Belarusiýa respublikasynyň Minsk şäherinde “Çaga üçin irki goşulyşma: ulgamy berkitmek we maşgalanyň hukuklaryny hem-de mümkinçiliklerini giňeltmek” atly geçirilen Ýewropanyň we Merkezi Aziýanyň regional konferensiýasynda, EÇSGYKM-ň Çagalaryň ösüşi we irki dikeldiş bölüminiň müdiri Berdiýewa S.A. “Çaganyň irki ösüşi ugrundaky Milli syýasat, ýetilen sepgitler” barada çykyş etdi.\nGaraşsyzlygyny almagy bilen Türkmenistanda «2011-2030-njy ýyllar üçin Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň milli maksatnamasynyň» çäklerinde ilatyň hal-ýagdaýyny we saglygyny gowulandyrmak üçin ep-esli tagallalar edildi. Türkmenistan «Çaganyň hukuklary boýunça konwensiýa», «Mümkinçilikleri çäklendirilen adamlaryň hukuklary hakyndaky konwensiýa» ýaly halkara bileleşiginiň esas goýujy resminamalaryna goşuldy. Hökümet «Müňýyllygyň ösüşiniň maksatlary», «Çagalaryň diri galmagy, borçnamalaryň tassyklanylmagy boýunça global başlangyç», «3 ýaşdan kiçi çagalary çagalar öýlerine ýerleşdirmegi bes etmek» halkara başlangyçlaryny amala aşyrmak boýunça borçnamalary kabul etdi. Lukmançylyk kömeginiň hilini we elýeterliligini üpjün etmäge, bejeriş edaralarynyň infrastrukturasyny döretmäge gönükdirilen «Türkmenistanyň saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmek boýunça döwlet maksatnamasy» ornaşdyrylýar. «Ene süýdi bilen iýmitlendirmegi goramak hem wagyz etmek we çaga iýmit önümlerine bildirilýän talaplar» hakyndaky Türkmenistanyň kanuny kabul edildi.\n2015-2019-njy ýyllar üçin «Türkmenistanda eneleriň, täze doglan bäbekleriň, çagalaryň we ýetginjekleriň saglygyny goramak boýunça milli strategiýa» ornaşdyrylýar. «2013-2017-nji ýyllar üçin Türkmenistanyň ilatynyň sagdyn iýmitlenmeginiň milli maksatnamasynyň» işine baha berildi we täze maksatnamanyň düzgünnamasy işläp taýýarlandy.\nTürkmenistanda ösüş pediatriýasy we irki goşulyşma ulgamyny ornaşdyrmagyň Konsepsiýasy we ony ýerine ýetirmegiň 2016-2020 –nji ýyllar üçin hereketleriň Meýilnamasy ornaşdyrylýar. Ony amala aşyrmak maksady bilen ähli welaýat merkezlerinde we Saglyk öýlerinde/merkezlerinde Çaganyň irki ösüşi otaglary açylyp, gerekli enjamlar bilen üpjün edildi. Konsepsiýany ornaşdyrmagyň modeli saýlap alynanda saglygy goraýyş ulgamynyň gurluşy göz öňüne tutuldy, ol öz içine saglygy goraýyşyň ilkinji basgançaklaryny, etrap, welaýat derejelerini, saglygy goraýyşyň ýöriteleşdirilen baş edaralaryny – EÇSG ylmy-kliniki merkezini we TDLU EÇSG okuw-ylmy merkezini aldy.\nNeonatal skriningleriň sistemasynyň işi boýunça buýrugyň proýekti we eşidişi bozylmaly çagalary alyp barmagyň protokoly taýýarlandy. Neonatal skrining geçen çagalaryň elektron registri işläp taýýarlandy, bu patologiýa ýüze çykarylan çagalara soňra monitoring geçirmeklige mümkinçilik berer. Ilkinji, etrap, welaýat we milli derejede irki goşulyşma kömegini bermek boýunça düzgünnama işläp taýýarlandy. Irki goşulyşma kömegini bermek boýunça hünärmenleri taýýarlamak boýunça ýol kartasynyň proýekti işläp taýýarlandy.\nŞu ýylyň oktýabr aýynyň 17-25 aralygynda Ankara uniwersitetiniň hünärmenleriniň gatnaşmagynda trening geçirilip, milli trenerlere sertifikat berildi hem welaýatlardan gelen hünärmenleri Çagalaryň irki ösüşine gözegçilik edilýän gollanmanyň (ÇÖGG) elektron görnüşi öwredildi.Dünýa boýunça ilkinji bolup, Türkmenistanyň hünärmenleri ÇÖGG boýunça planşet ulanyp başladylar we bu tejribeni synag etraplarynda ulanmagy meýilleşdirilýär.\nTürkmenistanda Çaganyň irki ösüşi boýunça alyp barylýan işler iň oňat tejribeleriň biri hasaplandy we beýleki ýurtlarda ornaşdyrmak üçin teklip edildi.\nDöredilen ýyly: 2015 ýyl\nSalgysy: 744013, Türkmenistan, ş.Aşgabat, Görogly köçesi, 80\nIş telefonlary: (+99312) 368110; (+99312) 369104\nFaх: (+99312) 368108\nElektron salgysy: ecsgykm@online.tm\nHormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda, saglygy goraýyş ulgamynyň esasy wajyp ugurlarynyň biri enäniň we çaganyň saglygy bolup durýar.\nDünýä ülňülerine laýyk gelýän saglygy goraýyş edaralaryň yzygiderli gurulyp, ulanylmaga berilmegi, olarda innowasion tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy, bejeriş öňüni alyş edaralarynyň mümkinçilikleriniň ýokarlandyryp, keselleriň gysga möhletde, gaýrüzülmesiz bejerilmegine, maýyplygyň öňüni almaga mümkinçilik döretdi.\n2015-nji ýylyň iýul aýynyň 20-ne ene we çaga ýokary hilli kömegini bermek üçin niýetlenen 7 gatly täze binalar toplumy 670 orunlyk Enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş ylmy-kliniki merkeziniň açylyp, ulanylmaga berilmegi munuň aýdyň mysalydyr. Ýöriteleşdirilen 28 sany bölümleriň hyzmat etmegi bilen keselleri ýokary hilli anyklamaga we bejermäge ýardam berýär:\n1. Kabul ediş bölumi;\n2. Barlaghana ylmy-kliniki bölumi;\n3. Anyklayyş-maslahat beriş bölumi;\n4. Yatymlayyn anyklayyş bölumi;\n5. Cagalaryň osüşi we irki dikeldiş bölumi;\n6. Fiziobejeriş we bejeriş bedenterbiye bölumi;\n7. Cagalaryň gematologiya ylmy-kliniki bölumi;\n8. Cagalaryň pulmonologiya ylmy-kliniki bölumi;\n9. Cagalaryň allergologiya we immunologiya ylmy-kliniki\n10. Caga ic keselleri ylmy-kliniki bölumi;\n11. Cagalaryň toksikologiya we gemodializ bölumi;\n12. Cagalaryň trawmatologiya-ortopediya we neyrohirurgiya\n13. Bir yaşa cenli cagalaryň hirurgiyasy ylmy-kliniki bölumi;\n14. Cagalaryň uro-ginekologiya ylmy-kliniki bölumi;\n15. Cagalaryň hirurgiyasy ylmy-kliniki bölumi;\n16. Cagalaryň yetginjek döwrüniň patologiyasy ylmy-kliniki\nbölumi (gyzlar ücin);\n17. Cagalaryň anesteziologiya we reanimasiya ylmy-kliniki\n18. Şikesleri bejeriş otagy;\n19. Operasiya bölumi;\n20. Dogrum bölümi;\n21. Göwrelileriň patologiyasy ylmy-kliniki bölümi;\n22. Dogrumdan soňky ylmy-kliniki bölumi;\n23. Bäbekleriň patologiyasy bölümi;\n24. Ginekologiya ylmy-kliniki bölumi;\n25. Bäbekleriň patologiyasy ylmy-kliniki bölümi (wagtyna\nyetmedik we pes agramly bäbekleriň idegi);\n26. Bäbekleriň anesteziologiya we reanimasiya bölümi (wagtyna\nyetmedik we pes agramly bäbekler ücin);\n27. Anesteziologiya we reanimasiya bölümi (akuşercilik we\n28. Ylmy-usulyyet we guramacylyk, usulyýet we hünar\nkämilleşdiriş okuw bölümi.\nMerkez ene we çaganyň saglygyny goraýyş ulgamynda wajyp meseleler boýunça daşary ýurtlar bilen ysnyşykly gatnaşyklar alnyp barylýar.\nHormatly Prezidentimiziň tassyklanan Döwlet maksatnamanyň çäginde ugrukdyryjy edara hökmünde Merkeziiň hünärmenleri tarapyndan ýurdumuzda enäniň we çaganyň saglygyny goramak meseleri boýunça birnäçe maksatnamalar halkara guramalarynyň (BSGG, ÝUNICEF, BMG-nyň Ilat gaznasy) gatnaşmagynda üstünlikli işlenilip ornaşdyrylýar: “Gan azlygyň öňüni almak we oňa garşy göreşmek”(1998ý.); „Duzy ýodlaşdyrylmak we uny demir bilen baýlaşdyrmak“ meýilnamasy (1998ý.); “Ene süýdi bilen emdirmek we goldamak” (1998ý.); “Çagalaryñ kesellerini bütewi alyp barmak” (2001); “Bäbeklere ilkinji reanimasiýa kömegini bermek we olara berilmeli ideg” (2006 ý.); “Howpsuz enelik” (2006ý.); „Çaganyň diri we öli dogluşynyň görkezijileriniň hasaba alnyşy“ (2007ý.); «Çaganyň irki ösüşi we ony mekdebe taýýarlamak boýunça 2011-2015 -nji ýyllar üçin» (2011ý.); “Türkmenistanda eneleriň, bäbekleriň, çagalaryň we ýetginjekleriň ssaglygyny goramak 2015-2019-njy ýyllar üçin milli strategiýa we iş meýilnama”; “Türkmenistanda ösüş pediatriýasy we irki goşulyşma ulgamyny ornaşdyrmagyň Konsepsiýasy we ony ýerine ýetirmegiň 2016-2020 –nji ýyllar üçin hereketleriň Meýilnamasy”.\nBu maksatnamalar enäniň we çaganyň saglygyny goramagyna, keselleriň öňüni almagyna we netijeli bejermegine hem-de hassahanalarda ýatymlaýyn döwrüni azaltmaga gönükdirilendir. Şu günki saglygy goraýyş strategiýasy bir tarapdan – eneleriň we çagalaryň arasynda öňüni alyş çäreleri geçirmekligine we beýleki tarapdan bolsa, wagtynda näsaglary ýüze çykaryp, olara ýokary hilli lukmançylyk kömegini bermekligine niýetlenendir.\nMerkeziň Anyklaýyş-maslahat beriş bolüminde saglygy gorayşyň soňky gazananlary bolan kompýuter tomografiýa, ýader-magnit rezonans, rentgen-flyurografiýa, spirografiýa, ultrases, elektrokardiografiýa, fibrogastroduodenoskopiýa, bronhoskopiýa we beýleki adam bedeninde bolup geçýän üýtgemeleri doly derejede ýüze çykarmakda deňi-taýy bolmadyk enjamlar ornaşdyrylan. Bu bolsa kesel kesgidini doly anyklap, bejergi işlerini gecirmek üçin zerur şertleriň biridir. Merkezde ulanylýan göçme rentgen enjamlaryny hereketleriniň çäklendirilmegi zerur bolan ejir ceken raýatlaryň öz ýerinde näsazlyklaryny takyk anyklamaga uly ýardam beryär.\nMerkezde Reproduktiw saglygy goraýyş Milli merkezi hyzmat edýär. Bu gullugyň esasy ugurlary: zenanlarda reproduktiw saglygy öwrenmeklik, zenan we erkek önelgesizliginiň meseleleri, dogabitdi we gazanylan keselleriň öňüni almak maksady bilen göwreli zenanlaryň skrining barlagy, “howp toparyna”degişli we şol sanda göwrelilik döwründe ýitgiler bolan zenanlara pregrawidar taýýarlyk geçirilýär.\nMerkeziň Çagalaryň ýetginjek döwrüniň patologiyasy ylmy-kliniki bölümi Türkmenistanda ilkinji gezek döredilen.Bu bölüm 15–18 yaşly gyzlar üçin niýetlenen. Ýetginjeklik döwründe gyzlaryň arasynda urogenital keselleri irki ýüze çykarmaklyga, bejermeklige, maslahat bermeklige we gerek bolan ýagdaýynda degişli ýöriteleşdirilen gulluklara ugratmaklyga gönükdirilen.Ondan başga-da, sagdyn durmuş ýörelgelerini ýöretmek, reproduktiw saglygyna gözegcilik gecirmek bu bölümiň esasy meselesi bolar.\nMerkezde TSG we DSM-niň “Bäbekleriň nesil yzarlaýan kesellerini anyklamak üçin köpçülikleýin saglygy goraýyş barlaglaryny geçirmek hakyndaky” № 127 belgili buýrugyna laýyklykda (29.04.2016ý.) bäbeklere neonatal skrining (doga gipotireoz, adrenogenital sindrom, mukowissidoz, glýukoza-6 fosfat degidrogenaza, fenilketonuriýa, galaktozemiýa) we ehoskrining geçirilýär.\nMerkeziň Barlaghana ylmy-kliniki bolümi dünýä belli kompaniýalaryň häzirki zaman ýokary hilli tehnologiýa enjamlary bilen üpjün edilen. Bu enjamlaryň kömegi bilen döwrebap anyklaýyş barlaglaryň şu aşakdaky görnüşleri geçirilyär: umumy kliniki, biohimiýa, bakteriologiýa, immunologiýa, gormon barlaglary, gemostaz ulgamynyň barlaglary, allergoanyklaýyş, sitologiýa, serologiýa, PSR barlaglary, neonatal skrining we prenatal anyklaýyş.\nMerkez Sebitleşdirme maksatnamasyna laýyklykda, 3-nji “A”derejeli hassahana hökmünde ýurt boýunça endokrin, ýürek-damar keselli we agyr akuşerçilik anamnezli ähli göwreli zenanlara dürli ugurlar boýunça, ýokary derejeli, kämil lukmanlar tarapyndan gerekli maslahatlar berilýär. Merkeziň ginekologiýa bölüminde endoskopiki operasiýalar ýola goýuldy.\nBäbekleriň anesteziologiýa we reanimasiýa bölümi 28 orunlyk we ekstremal we çenden aşa pes agramly näsag bäbeklere ýokary hilli kömek bermek üçin neýrosonografiýa, ehokardiografiýa, içki organlaryň ultrases, rentgen barlagy geçirmek üçin döwrebap enjamlar üpjün edilen. Bölümde bäbeklere inwaziw emleriň sany azaldyldy: inwaziw däl SPAP-emeli dem alyş enjamy giňden ulanylýar, peşew kateterleri aýrylyp-diurezi pampersiň agramyny çekmek usuly, bilirubin derejesini anyklamak üçin transkutant bilirubinometr ulanylýar. Agyr asfiksiýada doglan bäbeklere sazlanýan gipotermiýa we EEG enjamlary ulanmaklyk ýola goýuldy; ekstremal we çenden aşa pes agramly bäbekleriň ýaşaýyş ukybynyň artýandygyny hem bellenýär.\nTSG we DSM-niň «Ene süýdi bilen iýmitlendirmegi goramak we goldamak» (1998ý.) maksatnamasynyň esasynda ene süýdi bilen iýmitlendirmeginiň esaslary Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň, orta okuw mekdepleriniň okuw meýilnamalaryna girizildi. Ene süýdi bilen iýmitlendirmegi wagyz etmek maksady bilen, her ýyl sentýabr aýynyň 1-7 aralygynda Milli Ene süýdi hepdeligi bellenýär. Ýaş nesliň sagdyn, kuwwatly bolmaklygyna gönükdirilen wajyp kanunlaryň biri hem 2016- njy ýylda kabul edilen “Ene süýdi bilen iýmitlendirmegi wagyz etmek we goldamak” baradaky” kanundyr. Bu kanunda eneligi we çagalygy goramagyň Döwlet kepilligine, jemgyýetde ene süýdüniň ähmiýetini giňden wagyz etmekde wajyp şertleriň döredilmegine esasy orun berilýär. Ene süýdi maksatnamasy boýunça “Ene süýdüni emýän döwründäki we irki ýaşdaky çagalaryň iýmitlendirilişi barada” TSG we DSM-iň №220 buýrugy tassyklandy (20.07.2017ý.). Täze buýrugyň esasynda, Ene süýdi bilen emdirmekligi gorap saklamak we goldamak baradaky çaga dogrulýan we Saglyk öýleriniň syýasatyna görkezijiler girizildi. Häzirki wagt ýurdumyzda 65 (93%) sany çaga dogrulýan edara “Çaga mähirli gatnaşykly hassahana” atly halkara ada mynasyp boldy.\nMerkezde ilkinji gezek 18 orunlyk Çagalaryň ösüşi we irki dikeldiş bölümi açyldy. «Çaganyň irki ösüşi we ony mekdebe taýýarlamak boýunça 2011-2015 -nji ýyllar üçin» milli maksatnamasynyň öňünde goýulan meseleleri amala aşyrmak boýunça UNICEF guramasy bilen hyzmatdaşlykda uly işler alnyp barylýar.\nBu bölüm “Türkmenistanda ösüş pediatriýasy we irki goşulyşma ulgamyny ornaşdyrmagyň Konsepsiýasy we ony ýerine ýetirmegiň 2016-2020 –nji ýyllar üçin hereketleriň Meýilnamasyna” laýyklykda, şu maksatnamany ornaşdyrmak boýunça okuw-usulyýet merkezi bolup durýar.\nBu ugruň maksady çaganyň ösüşine maşgalanyň hemme taraplaýyn täsir etmegi bilen öz mümkinçiliklerini doly ösdürmeklik hukugyny üpjün etmek bolup durýar.\nÇaganyň ösüşinde bozulmalary ir ýüze çykarmaklyk we ir goşulyşmaklyk ( ösüş pediatriýasy), ösüşden yza galmakl howpuny we çaga maýyplygyny azaltmaklyga kömek eder, çaganyň talaba laýyk ösmek üçin ähli gerekli şertleri döreder.\nÝurdumyzda ilkinji gezek ýatymlaýyn-anyklaýyş bölümi açyldy. Bölümiň esasy maksady keselleri wagtynda anyklap we gaýragoýulmasyz kömegi bermekden ybarat. Onuň üçin döwrebap anyklaýyş usullary, ýagny gastroskopiýa, kolonoskopiýa, kompýuter we ýader magnit tomografiýasy ulanylýar. Bölümde şok ýagdaýlarda gaýragoýulmasyz kömegini bermek üçin gerek bolan derman serişdeler we ýokary hilli gurallar bilen enjamlaşdyrylan ýöriteleşdirilen otag hyzmat edýär.\nMerkeziň allergologiýa we pulmonologiýa bölüminde allergiýa keseli güman edilen ähli çagalara immunoglobulin E derejesini IFB arkaly «Fadiotop-250», obstruktiw alamatlary bolan çagalara spirometriýa ýola goýuldy.\nMerkeziň Iç keseller bölüminde çagalarda süýji diabet keselini ir döwründe anyklamak we öňüni almak boýunça uly işler alnyp barylýar.\nGematologiýa ylmy-kliniki bölüminde nesil yzarlaýan we gazanylan gemolitiki, koagulopatiki, trombositopatiki, gemoblastoz we beýleki gan kesellerinden ejir çekýän çagalar bejergi alýalar. Ýiti leýkoz keselli çagalarda ulanylýan «OLL -REZ BFM -200” shemasy keseliň remissiýa döwrüni uzaltmagyna getirýär.\nMerkezde çaga hirurgiýa ugry boýunça 5 sany bölüm hyzmat edýär: bir ýaşa çenli hirurgiýa bölümi, I we II hirurgiýa bölümi, gaýragoýulmasyz hirurgiýa, çagalaryň trawmatologiýa, ortopediýa we neýrohirurgiýa bölümi we uroginekologiýa. Bölümlerde Girşprung keselini anyklamakda we bejermekde döwrebap usullar ulanylýar we peşew halta ekstrofiýasyny geçirmeklik üçin täze hirurgiki taktikasy ornaşdyryldy.\nPilorostenozda laparoskopiki pilorotomiýa; garyn boşlugynyň kistektomiýasy, nefrektomiýa, appendektomiýa, peşew haltanyň kontaktly lazer litotripsiýa giňden ulanylýar.\nMerkezde çagalarda kardiohirurgiki operasiýalar edilip başlandy: açyk arterial akymy ýapmak, perikard boşlugyny drenirlemek, alynýürekara we garynjykara germewiň defektiniň plastikasy.\nMerkeziň toksikologiýa we gemodializ bölümi 18 orunlyk.\nBölüm nemes kompaniýasynyň “Fresenius Medical Care”, “Multifiltrat” 5008S emeli böwrek enjamy, “Drager” emeli dem alyş enjamy, monitorlar, infyzomatlar bilen enjamlaşdyrylan. Bölümde ýiti zäherlenmeleriň bejergisi, ýiti böwrek ýetmezçilikli çagalara we göwreli zenanlara gemodializ geçirilýär. Dowamly böwrek bozulmalaryndan ejir çekýän çagalara hronodializ geçirilýär.\nAnesteziologiýa we reanimasiýa bölüminde kombinirlenen, intubasion we larengial maskalarda uzak dowamly operasiýalar geçirilýär, narkozyň çuňlugynyň we dowamlygynyň görkezijisi “BIS-datçik” enjamyndan peýdalanylýar. Bäbeklerde nekrotiki enterokolitlerde kaudal anesteziýasy ýola goýuldy.\nMerkezde enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş ulgamynyň dürli ugurlary boýunça ylmy-barlag işler işjeň alnyp barylýar, döwlet üçin çaş hünärmenleri – kliniki ordinatura, aspirantura, hünäri kämilleşdirmek okuw-sapaklary alnyp barylýar.\nÝokarda agzalan ähli işleriň ýeketäk esasy maksady - enäniň we çaganyň saglygyny goramak üçin niýetlenen, milletiň gelejegi sagdyn eneden we çagadan başlanýar.\nEÇSG YKM "Ene süýdi bilen iýmilendirmek tejribesinde ýetilen sepgitler"\nEne süýdi bilen iýmitlendirmeklik - bäbekler üçin zerur bolan ýokumly maddalar bilen üpjün etmegiň iň oňat usulydyr. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy (BSGG) çaganyň alty aýy dolynça diňe ene süýdi bilen iýmitlendirmegi maslahat berýär, soňra goşmaça naharlar çaga berip başlamaklyk bilen, ene süýdi bilen iýmitlendirmekligi çaga iki ýaşaýança ýa-da ondan uly ýaşlarda hem dowam etmekligi ündeýär. Ondan başga-da BSGG-ň hünärmenleri çaga dünýä inen pursadyndan birinji ýarym sagadyň içinde ene süýdi bilen bäbegi iýmitlendirip başlamalydygyny belleýär. BSGG we UNIСEF bilelikde bäbeklik döwründäki çagalary iýmitlendirmek boýunça Global strategiýasyny işläp taýýarladylar. Bu maksatnama çagalaryň iýmitlenmegini, ösmegini we ulalmagyny, şeýle-de saglygynyň berkemegini üpjün etmeli. Bularyň hemmesi bäbeklik döwründäki we irki ýaşdaky çagalaryň ýaşaýyş derejesiniň ýokarlanmagyna ýardam etmeli. Strategiýa hakyky maglumatlara esaslanan, ol çaganyň ýaşaýşynyň birinji aýlarynda we birinji ýylynda iýmitlenmegiň artykmaç ähmiýetini tassyklaýar. Onda özüniň wajyp rolyny berjaý etmegi üçin her bir enä gerekli bolan goldawyň berilmelidiginiň möhümligi nygtalýar.\nHäzirki wagt ene süýdüniň çaga üçin iň oňat iýmit bolup durýandygy mälim. 1998-nji ýylda Türkmensiatanda ene süýdi bilen iýmitlendirmekligi gorap saklamak we goldamak barada Milli maksatnama kabul edildi. 2013-nji ýylda ene süýdi bilen iýmitlendirmekligi goldamak we irki ýaşdaky çagalary iýmitlendirmek hakynda Türkmenistanyň hökümeti iki resminamany makullady.\nTürkmenistanyň ilatynyň sagdyn iýmitlenmegi hakyndaky 2013-2017-nji ýyllar üçin kabul edilen Milli maksatnama, “Çaga mähirli gatnaşykly hassahanalar” başlangyjyny, «Ene süýdi bilen iýmitlendirmegi goramak we wagyz etmek hem-de çaga iýmitiniň önümlerine bildirilýän talaplar hakynda» (2009ý.) Milli kanunyň amala aşyrylmagyny goldamakdaky resminama bolup durýar we oňa düzedişler girizilen, ýagny çaga iýmitleriniň mugt nusgalaryny eneleriň, onuň maşgala agzalarynyň arasynda ýaýratmaklyk gadagan, şeýlelik-de çaga iýmitlerini öndürijileriň maliýe taýdan höweslendirmegine päsgelçilik döredilýär. 2016-njy ýylda Türkmenistanyň Prezidenti “Türkmenistanda ene süýdi bilen iýmitlendirmegi wagyz etmek we goldamak” hakyndaky kanuna gol çekdi. Kanunda eneleriň we çagalaryň goralmagyny üpjün etmegiň döwlet kepillikleri ýazylan, onda ene süýdi bilen iýmitlendirmekligi wagyz etmek üçin jemgiýetde amatly şertleri döretmeklige uly üns berilýär.\nTürkmenistanda ene süýdi bilen iýmitlendirmekligi gorap saklamak we goldamak baradaky maksatnama laýyklykda, lukmançylyk uniwersitetiniň, lukmanlary kämilleşdiriş kafedralaryň, lukmançylyk mekdepleriniň okuw meýilnamalaryna ene süýdi bilen iýmitlendirmekligiň esaslary girizildi. Çaganyň hemme taraplaýyn ösmeginde iýmitlenmegiň düýpli ornunyň barlygyny göz öňüne tutup we ene süýdi bilen iýmitlendirmekligiň dowamlylygyny ýokarlandyrmak maksady bilen, “Türkmenistanda bäbeklik döwründäki we irki ýaşdaky çagalary iýmitlendirmek” hakyndaky TSG we DSM-ň №220 Buýrugy kabul edildi (20.07.2017ý.) we BSGG-ň soňky görkezmelerine laýyklykda saglygy goraýyş işgärleri üçin gollanma taýýarlandy. Täze buýruga laýyklykda çaga dogrulýan gullyklaryň iş tejribesine BSSG/UNIСEF-ň tassyklan üstünlikli ene süýdi bilen iýmitlendirmegiň 10 düzgüninden başga ýene-de iki täze ädimler ornaşdyrylar: enä mähirli gatnaşyklar we “Türkmenistanda ene süýdi bilen iýmitlendirmegi wagyz etmek we goldamak” hakyndaky Türkmenistanyň Kanunynyň düzgünnamalaryny berjaý etmek, şeýle-de saglyk öýleriň “Çaga mähirli gatnaşykly Saglyk öýi” atly halkara sertifikatyny almaklyk göz öňüne tutulýar. BSGG-ň üstünlikli ene süýdi bilen iýmitlendirmegiň düzgünlerini iş tejribesine girizip, ýurdumyzda 66 sany (93%) çaga dogrulýan edaralar “Çaga mähirli gatnaşykly hassahana” atly Halkara statusy aldylar.\nTürkmenistanda ene süýdi bilen bäbegi ir emdirip başlamaklyk (dogumdan soňky birinji ýarym sagadyň içinde) 73% tutýar, birinji alty aýyň dowamynda çagany diňe ene süýdi bilen iýmitlendirmeklik (goşmaça iýmit ýa-da suwuklyk bermesiz) 59% tutýar, bu sebitde iň ýokary dereje bolup durýar. Türkmenistanda UNIСEF-ň wekili Şahin Nilofer belläp geçýär: – “Ene süýdi - täze doglan bäbek üçin iň oňat iýmit bolup durýar. Ene süýdi bilen iýmitlendirmekde ýurt liderlik görkezýändigine we ýokary görkezijilerde saklanýandygyna biz begenýäris”.\nKörpäniň başlangyjynyň üstünlikli bolmagy üçin ony iň oňat iýmit bilen üpjün etmek, diňe enäniň borjy bolman, eýsem onuň maşgalasynyň, tutuş jemgiýetiň borjudyr, şu ýylyň ene süýdi hepdeliginiň logotipinde “üç birlik” ýöne ýere görkezilen däl, ol iki uly adamdan hem-de körpäniň bir özünden durýar. Ol ene süýdi bilen iýmitlendirmekligi goramakda, öňe sürmekde we goldamakda bilelikde iş alyp barmaklygyň wajyplygyny nygtaýar.\n2018-nji ýylyň noýabr aýynyň 7-8 aralygynda Moskwa şäherinde geçiriljek BSGG-ň “Durmuşyň gowy başlangyjy-ene süýdi bilen iýmitlendirmek -ýokanç däl keselleriň öňüni almakda we BSGG-nyň Ýewropa sebitinde durnukly ösüş Maksatnamasyny ornaşdyrmakda” atly halkara maslahatynda Türkmenistanyň ene süýdi bilen iýmitlendirmekdäki alyp barylýan işleri baradaky çykyşyny tejribe alyşmakda gowy ýetilen sepgitler hökmünde görkezildi.\nDöredilen ýyly: 1915 ýyl (2009-njy ýylda täze 420 orunlyk bina guruldy we öň\nhereket edýän durky täzelenen 500 orunlyk binalarynyň üsti ýetirilip, häzirki wagtda\n920 orunlyk dünýä ülňülerine laýyk gelýän şypahana öwrüldi)\nSalgysy: 745180. Türkmenistan, Ahal welaýat, Bäherden etrap, Arçman şäherçe.\nIş telefonlar: (+99312) 92-14-10, (+993131) 26-4-56.\nFaks: (+99312) 92-14-10.\nElektron salgysy: archman@online.tm\n“Arçman” şypahanasy Ahal welaýatynyň Bäherden etrabynyň çäginde, Aşgabat şäherinden günbatarda 130 km uzaklykda Köpetdagyň “ Degirmendag” diýen ýeriniň eteginde deňiz derejesinden 157 metr belentlikde ýerleşýär. 1915-nji ýylda şypahana ilkinji näsaglary kabul edip başlaýar. 2009-njy ýylda Hormarly Prezidentimiziň tagallasy bilen 420 orunlyk bina guruldy we öň hereket edýän durky täzelenen 500 orunlyk binalarynyň üsti ýetirilip, häzirki wagtda 920 orunlyk dünýä ülňülerine laýyk gelýän şypahana öwrüldi. Arçmanyň kükürtli çeşmesi özünde kükürtli wodorody jemleýän köpsanly termal çeşmeleriniň biri bolup durýar. Arçmanyň şypaly suwy himiki düzümi boýunça kükürti, hlory, gidrokorbanatlary, natrini-kalsini-magnini saklaýan gowşak aşgarlanan suwlar toparyna degişlidir. Şypaly suwyň düzüminde kükürt wodorodyň mukdary bir litirde 14-16 mg-a barabardyr. Suwuň temperaturasy bütün ýylyň dowamynda 28,2-28,5 gradusa deňdir. Suwyň gury galyndysynyň düzüminde 24- dürli himiki element bar.\nAnyklaýyş bölümlerinde: ultrases barlagy, endoskopiýa barlagy, rentgen barlagy, elektrokardiografiýa barlagy, laborator (ganyň we peşewiň umumy barlagy, ganyň süýjüligi) barlaglary geçirilýär hem-de ginekolog, stomatolog, newropatolog, kardiolog, gastroenterolog we içkeseller lukmanlarynyň hyzmatlary bar.\nBejeriş bölümlerinde: 47-enjam bilen enjamlaşdyrylan 15 sany fizioterapiýa bejergileri üçin otaglar, sagaldyş-bedenterbiýe otaglary, wulkan palçygyny ýüze ýapmak otagy, owkalaýyş otaglary, aeroionobejergi otaglary, stounoterapiýa otaglary, parafin-ozokerit ýapgy otaglary, oňurga çekim otaglary, týubaž otaglary hereket edýär.\nSuw bilen bejeriş bölüminde: Köp sany mineral suwly wanna, derman ösümliklerinden wanna, içege ýuwulýan otaglar, aşgazan ýuwulýan otag, suw asty owkalaýyş otaglary, waginal we rektal tampon otaglary, suw pürkmek arkaly geçirilýän em otag we gidrokolonoterapiýa otaglary hyzmat edýär, şol sanda 1 sany suw içilýän bölümi hereket edýär.\nTäsiri: Mineral suw içmek, suwa düşmek we içegeleri ýuwmak üçin ulanylýar.Mineral suwy içilende we wanna kabul edilende suwuň düzümindäki kükürtli wodorod we beýleki mikroelementler bedende bütünleý özgeriş döretmek bilen , dokumalaryň işjeňligini ýokarlandyrýar, gan aýlanyşygyny kadalaşdyrýar . Agzalaryň dokumalaryndaky gaýnaglama hadysalarynyň aýyrylmagyna ýardam edýär. “Saglyk” ýolunyň howasynyň ýene bir aýratynlygy çeşmeden çykýan radon gazy bilen baýlaşýandygydyr. Radon gazynyň degna ulgamlaryny rahatlandyryjy täsiri bardyr. Bulardan başgada naharhanalarda berhiz saçaklar, gök, süýt önümleri hödürlenýär.\nIýmit siňdiriş ulgamynyň keselleri: Ezofagit, gastritler, holesistit we holangit, olaryň diskeniziýalary , enterekolitler , daşky we içki babasil, aşgazanyň we onikibarmak içegäniň başy remissiýa döwürleri, semizligiň ýeňil we orta derejeleri,süýjüli diabet II-tip.\nÝürek damar ulgamynyň keselleri: Ateroskleroz keseli, I-II derejeli gipertoniýa (ýüregiň we beýni gan aýlanyşygyň bozulma alamatlary ýok bolan ýagdaýynda).\nDaýanç-hereket ulgamynyň keselleri: Dowamly poliartritler, artrozo-artritler ( çişi bolmadyk wagtynda), radikulitler, osteohondrozlar,\nNerw ulgamynyň keselleri: çakyza, newritler.\nDeri keselleri: Neýrodermit, iteşen, gyzylendigan demrew, psoreaz, paropsoreaz.\nAýal-jyns agzalarynyň keselleri: endokrin amenorieýalary, ýatgy we onuň goşuntgylarynyň dowamly keselleri, klimaks zerarly döreýän näsazlyklar.\nÝokarda agzalan keselleriň ýiti döwri.\nArterial gipertoniýa III-IV derejesi,\nInsuline garaşly süýjüli diabetde.\nHirurgiki bejergini talap edýän öt-daş keseli.\nHowply täze döremeler.\nIçki we daşky gan akmalar.\nGaýragoýulmasyz tiz kömek merkezi\nPaýtagtymyzda ýerleşýän 10 gatly, 200 orunlyk, dünýä derejesinde ylmyň iň soňky gazanan döwrebap täze enjamlary bilen üpjün edilen, düzüminde “Tiz kömek” çagyryş gullugy hereket edýän, Gaýragoýulmasyz tiz kömek merkezi 2014-nji ýylyň 21-nji iýulynda Hormatly Prezidentimiziň Ak pata bermegi bilen ulanmaga berildi. Aşgabat şäherindäki Gaýragoýulmasyz tiz kömek merkezi operаsiýa, ýanygy bejeriş, endoskopiki hirurgiýa, neýrotrawmatologiýa, torako-abdominal hirurgiýa, umumy hirurgiýa we 18 orunlyk anesteziologiýa we reanimasiýa bölümlerinden ybaratdyr.\nMerkeziň kabul ediş bölüminde ilkinji gezek ýola goýulan ýörüteleşdirilen “Gaýragoýulmasyz kömek” otagynda näsaglar kabul edilip, ilkinji gaýragoýulmasyz lukmançylyk kömegi bilen üpjün edilýär we ykjam enjamlaryň üsti bilen gyzga wagtyň içinde kesel kesgidi takyk anyklanylýar. Otag häzirkizaman döwrebap defibrillýator, emeli dem alyş enjamy, laringoskop, ykjam ultrases barlag, elektrokardiograf, göçme rentgen, glýukometr we beýleki anyklaýyş enjamlary, ýewropa standartlaryna gabat gelýän derman we daňy serişdeleri bilen üpjün edilen.\nBu otagda näsag Merkeze getirilenden gyssagly operasiýalary geçirmäge hem şert döredilen. Ýöriteleşdirilen otagda ähli ugurlar boýunça kärine kämil lukmanlar dünýä ülňülerine laýyk gelýän enjamlar arkaly ejir çekenlere ýokary hilli ilkinji gaýragoýulmasyz saglygy goraýyş kömegini berip, gerek bolan ýagdaýynda şol ýerde operasiýa edip, soňra näsaglary reanimasiýa ýa-da ugurlar boýunça Merkeziň degişli bölümine ýatymlaýyn bejergä ýerleşdirilýär.\nMerkeziň anyklaýyş-maslahat beriş bölümindäki saglygy goraýşyň soňky gazananlary bolan kompýuter tomografiýa, rentgen-flýurografiýa, ultrases, elektrokardiografiýa, fibrogastroduodenoskopiýa, spirografiýa, bronhoskopiýa we beýleki adam bedeninde bolup geçýän üýtgemeleri doly derejede ýüze çykarmakda deňi-taýy bolmadyk enjamlaryň üsti bilen kesel kesgidini anyklamaga ähli mümkinçilikler bar. Bu enjamlaryň üsti bilen inçe hünärli lukmanlar kesel kesgidini tiz wagtda anyklaýarlar. Öz wagtynda anyklanan kesel kesgidi bejerginiň netijeli bolmagy üçin wajyp şertleriň biridir.\nMerkeziň barlaghanasynda umumy kliniki, biohimiki, serologiki, bakteriologiki we beýleki barlaglar geçirilýär. Bölümde gurnalan analizatorlaryň, fotometrleriň we beýleki dünýä ülňülerine gabat gelýän enjamlaryň üsti bilen zerur bolan laborator barlaglaryň köp mukdarda we gysga wagtda geçirilmegi işiň has-da netijeli bolmagyna ýardam berýär. Merkeziň anesteziologiýa we reanimasiýa bölüminde näsaglara doly derejede gaýragoýulmasyz lukmançylyk kömegi berilýär. Bu bölümiň bejeriş otaglarynda dünýä ülňülerine laýyk gelýän emeli dem alyş enjamlar, kardiomonitorlar, defibrillýatorlar, multifiltrat enjamy, infuziomatlar, lineomatlar we beýleki enjamlar bar. Bölümdäki köp funksiýaly ýörite ýataglarу näsaglara amatly bolar ýaly dürli görnüş boýunça üýtgedip ulanyp bolýar. Şeýle-de, bu bölümde näsaglara arassaçylyk işleri geçirmek üçin ýörite aýratyn şertler döredilen. Operasiýa bölüminde gaýragoýulmasyz ýagdaýda bir wagtda birnäçe operasiýalary geçirmek üçin niýetlenen enjamlaryň üsti bilen laporoskopiki hirurgiýa, neýrotrawmatologiýa, torako-abdominal hirurgiýa ugurlary boýunça, şeýle-de ýanyk şikesini alan näsaglara çylşyrymly operasiýalar geçirilýär. Dünýä tejribesini öwrenip, bejerginiň täze usullaryny işde ornaşdyrmak, Merkezde hereket edýän ugurlar boýunça Germaniýa döwletiniň tejribeli hünärmenleri bilen özara tejribe alyşyp, olar bilen biziňhirurg, neýrohirurg lukmanlaryň çylşyrymly operasiýalary bilelikde geçirmegini ýola goýmak merkeziň iş tejribesinde esasy orun tutýar. Merkezde hereket edýän endoskopiki hirurgiýa bölüminde az inwaziwli endoskopiki operasiýalar ýerine ýetirilýär. Merkeziň ähli hirurg lukmanlary operasiýanyň bu görnüşini ýokary hilli ýerine ýetirmegi başarýarlar. Operasiýanyň bu görnüşi geçirilen näsaglar operasiýa geçirilenden soňra 2-3 günüň dowamynda öýlerine çykarylýar. Bu bolsa, näsaglaryň öz wagtyna iş orunlaryna, maşgala ojaklaryna gowuşmagyna ýardam berýär.\nMerkezde pankreato-duodenal ulgamynyň patologiýalarynda we öt ýollarynyň kesellerinde gapdal optikaly duodenoskopyň kömegi bilen az inwaziwli operasiýalary geçirmeklik ornaşdyryldy. Şeýle-de, neýrohirurgiýa ugry boýunça, Mikroskop enjamynyň kömegi bilen, oňurgara diskleriň ingisini aýyrmak-Mikrodiskektomiýa, boýun oňurgara diskleriň ingilerini aýyrmagyň täze usuly, ýagny, öňden çemeleşme arkaly aýrylan diskiň ýerine implast (keýç) goýmak, oňurga sütüniniň durnuksyzlygynda täze usullar bilen stabilizirleýji operasiýalary geçirmek we boýun oňurgara diskleriň ingilerini aýyrmagyň operatiw bejergisi giňişleýin ornaşdyrmak ýola goýuldy. Ýanyk ýaralary üçin niýetlenen operasiýa otagynda uzak bitmeýän, bedeniň uly meýdanyny tutýan ýanyk ýaralarda autodermoplastika usuly bilen bejergi çäreleri geçirilýär. Bu bolsa, bedeniň uly medanyny tutýan ýanyk kesellerinde näsagy halas etmäge uly mümkinçilikler döredýär. Bölümdäki dünýä ülňülerine gabat gelýän ýanyklary bejerýän häzirkizaman döwrebap ýörite wanna otaglary, sargy wagtynda ulanylýan ionizirlenen duşlar, ýanyk ýaralarynda dezinfeksiýa geçirilýän aeroterapewtiki otaglar näsaglaryň gaýraüzülmesiz çalt gutulmagyna ýardam berýär.\nMerkeziň ýatymlaýyn bölümlerindäki otaglar 1 we 2 orunlyk bolup, näsaglar üçin ähli amatly şertler döredilen. Ýagny, otaglarda köp görnüşli funksional ýataglar, telewizorlar, azyk önümleri üçin sowadyjy enjamlar, geýim-eşikler üçin aýratyn şkaflar we aýratyn arassaçylyk-gigiýena otaglary bar. Şeýle-de, ýatymlaýyn otaglaryň ählisinde kislorod bilen üpjün edýän ulgam, nobatçy şepagat uýasyny çagyrmak üçin nokatlar, merkezleşdirilen ýylylyk we howa sowadyjy ulgamlar hereket edýär. Merkezde näsaglar üçin bejerginiň esasy tapgyrynyň biri bolan fizioterapiýa bölümi hem hereket edýär. Onda owkalama, fiziobejeriş, iňňe bilen bejermek, bejeriş bedenterbiýe we beýleki usullar bilen bejergi işleri geçirilýär. Çagyryşlary kabul edip, olary degişli ugurlar boýunça lukmanlara geçirip, gysga wagtyň dowamynda ýerine ýetirilmegini gazanmak Merkezde hereket edýän çagyryş gullugynyň esasy wezipesi bolup durýar. Merkeziň çagyryş gullugynyň işini has-da kämilleşdirmek, ilata berilýän gaýragoýulmasyz tiz lukmançylyk kömeginiň hilini gowulandyrmak we “Tiz kömek” awtoulaglaryny rejeli ulanmak maksady bilen, Germaniýa döwletiniň hünärmenleriniň iş tejribesi öwrenilip, ýola goýulan JPS aragatnaşyk ulgamy Merkeziň işiniň dünýä derejesinde ýokary galandygyna şaýatlyk edýär.\nÇagyryş gullugynda GPS ulgamynyň ornaşdyrylmagy bilen, adamyň jan saglygy üçin wagtyň gymmatly döwrüni tygşytly we dogry hem-de netijeli ulanmaga mümkinçilik döredi. Has takygy, Merkezde ýerleşdirilen Aşgabat şäheriniň elektron kartasynyň üsti bilen, çagyryşa giden “Tiz kömek” awtoulagynyň haýsy ugur boýunça barýandygyny ýa-da duran salgysyny anyklap, oňa Merkeze gelmezden indiki çagyryş geçirilýär. “Tiz kömek” awtoulagynyň kartada şekillendirilen şertli reňkleri boýunça olaryň çagyryşdadygyny, çagyryşy ýerine ýetirip, indiki çagyryşy kabul etmäge taýýardygyny ýa-da ulagjaýa çalşyga gelendigini kesgitläp bolýar. JPS ulgamynyň we rasiýalaryň kömegi bilen çagyryşa barylan salgydan ýa-da ýolda hassahana barylýarka gaýragoýulmasyz nobatçylyk edýän hassahanalar bilen aragatnaşykda bolup, olaryň agyr ýagdaýdaky näsaglary kabul etmäge taýýar bolup durmagy duýdurylýar. Çylşyrymly ýagdaýlar ýüze çykanda bolsa, çagyryşa giden lukman ýa-da feldşer rasiýalaryň üsti bilen näsagy alyp barmakda belli çözgüde gelmek üçin Merkezde nobatçylyk edýän uly lukman bilen maslahatlaşýarlar. Tejribeli lukmanlar tarapyndan Merkezde telefonyň üsti bilen raýatlara islendik wagt maslahat bemeklik ýola goýulan. Şeýle-de, Merkezde raýatlara ugurlar boýunça ýöriteleşdirilen gaýragoýulmasyz tiz lukmançylyk kömegini bermek üçin ýörite taýýarlykly reanimasiýa, kardiologiýa, newrologiýa, trawmatologiýa, pediatriýa çagyryş toparlary hyzmat edýär.\nHormatly Prezidentimiziň sowgat beren dünýä ülňülerine gabat gelýän lukmançylyk enjamlary ornaşdyrylan lukmançylyk dik uçary we Reanimobil “Tiz kömek” ulaglary ilata ýöriteleşdirilen saglygy goraýyş kömegini bermekde bu günler halkyň hyzmatynda. Dik uçaryň kömegi bilen gaýragoýulmasyz lukmançylyk kömegine mätäç bolan näsaglar ýurdumyzyň islendik künjeginden getirilip, paýtagtymyzda ýerleşýän ýöriteleşdirilen hassahanalara ýerleşdirilýärler. Bu bolsa, Baş maksatnamamyz bolan “Saglyk” döwlet maksatnamasynyň esasy wezipeleriniň biri bolan adamlayň ömür dowamlylygyny uzaltmaga, maýyplygyň öňüni almaga uly ýardam berýär.\nTürkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň Merkezde hereket edýän ugurlar boýunça kafedralarynyň ýerleşmegi, professor-mugallymlaryň tiz wagtda näsaglara ýokary hilli maslahatlary bermegine, gysga wagtda ähli ugurlar boýunça konsiliumlary geçirmäge, şeýle-de, degişli ugurlar boýunça hünärmenleri taýýarlamaga, olaryň işini kämilleşdirmäge, şeýlelikde, kärine kämil lukmanlary taýýarlamaga uly ýardam berýär. Işlemäge ajaýyp şertler döredilen Merkezde zähmet çekýän öz käriniň ussatlary, ýeňil elli lukmanlaryň Arkadag Prezidentimize alkyşlarynyň çägi ýok! Il-günüň saglygy, bagtyýarlygy üçin gijesini-gündiz edip işleýän Mähriban Prezidentimiziň jany sag, işi rowaç bolsun!\nBiziň elektron salgymyz: healthtm@online.tm\nTürkmenistan - temmäki tüssesiden azat