Q=3	C=3	SS=0	LS=0	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=110	G1=56	G2=13	DLID=kaa_Latn	BODY=«Astana Aqşamı»\t 20 Aqpan, 2020\nBïıl – eriktiler jılı. Eriktilerdiñ qızmet atqaratın salası san alwan. Sonıñ biri – joğalğan adamdardı izdep-tabatın eriktiler tobı. Sonday izgi nïetti jandardıñ qïınşılıqqa tap bolğandarğa qol uşın sozıp, jaqsılıq jasawı – kim-kimge bolsa da ülgi. Büginde adamdardıñ joğalıp ketw jağdayları jïi beleñ alıp otırğanın estip te, körip te jürmiz. Üyinen, oqw ornınan, jumısınan şıqqannan qayta oralmağandar arasında bala da, orta jastağılar da, qarttar da bar. «Aynalanıñ bäri kamera. Qazirgidey mobïl'di däwirde adam joğala ma täyiri, joğalsa da tawıp alw op-oñay ğoy?!» deseñiz, qatelesesiz. Joğalğan jandardı izdewmen 4 jıldan beri aynalısatın elordalıq «LIDER.KZ» eriktiler uyımınıñ jetekşisi Ayzada Jüsipova osılay deydi. Qazaqstanda adamdardı izdewmen aynalısatın jalğız resmï uyım retinde tirkelgen top eriktileri oğan talay ret kwä bolğan.\nEriktiler oqïğa ornınan bastap iz qwıp, beynejazba nemese kwägerler arqılı soñına tüsedi. Ja­qındarınıñ köz jasına qaray biri tiri, al biri ökinişke qaray, öli tabıladı. Alayda izdiñ artı suyılıp, birte-birte joğalıp, birneşe jılğa deyin nemese müldem tabılmay jatqandar da qanşama? Statïstïkağa süyensek, ötken jılı Qazaqstanda joğalğan 1625 adam tabılğan, onıñ 243-i ölgen, tiri tabılmağandar işinde 22 adam – elordalıqtar. Joğalıp ketkender sanı bıltır 2018 jılğa qarağanda 7 adamğa bolsa da kemigen.\nTağdır tälkegine tüsken jandardıñ qayğısına bey-jay qaray almaytın eriktiler tobı eldiñ bäri küder üzse de, alğan betterinen qaytpay, izdewdi jalğastıra beredi. Qurılğalı 4 jıl işinde olar turğındardan kelip tüsken ötinişterge qaray 300-ge tarta adamdı izdewge atsalısqan. Onıñ 70 payızında adamdar tiri tabılğan. Bul degeniñiz – şamamen bir jılda 75, bir ayda 6-7 adamnan joğaladı degen ortaşa körsetkişti körsetip otır. Onıñ özi – tek osı uyımğa aytılğan ötinişter kölemindegi derekter.\nUyım qurılmas burın Ayzadanıñ erikti retinde alğaş izdewge aralaswı ayaq astınan bastaldı. Elordalıqtardıñ esinde bolsa 2016 jılğı 10 mamırda Ellïna Kwl'dïna degen eki jastağı büldirşin ayaq astı joğalıp ketken edi. Qızdıñ ata-anası Esildiñ jağasına demalısqa barıp, däl üyge qaytar kezde qızdarın taba almay qalğan bolatın.\n«Salonda şaştaraz bolıp jumıs isteymin, tüs mezgilinde dükenge barıp kele qoyayın degem, bir klïentim tur eken sol mañda. Qattı qobaljıp, köripkel tanıs­tarıñız joq pa dep surap, äriptesiniñ qızı tabılmay jatqanın jetkizdi. Jaqsı, qarastırarmın dep jumısıma kettim. Biraq älgi qız esimnen ketpey qoydı. Jazılıp qoyğan klïentterimdi basqa waqıtqa şegerip, birden oqïğa ornına jettim. Sol kezdegi körinisten jüregim qattı ezildi. Ata-anasın ayap, izdew jumıstarına qatıstım. Özendi boylay 200 kïlometr jerge deyin 10 kün izdedik. Tek 11-şi kün degende balanıñ mäyitin balıqşılar taptı. Twra, joğalğan jerinde swğa ketken eken. Bul meniñ ömirge degen közqarasımdı qayta qarap, jañaşa şeşim qabıldawğa ülken qozğaw salğan oqïğa boldı. Sol waqıttan bastap joğalğan adamdardı izdewge kömektesemin dep bekindim» deydi Ayzada. Osılayşa, qazir özi basşılıq etetin «LIDER.KZ» eriktiler tobı ömirge kelipti.\nOtız jastağı otbasılı kelinşek 10 jıldan astam waqıttan beri şaştaraz bolıp qızmet atqaradı. Jeke salonı bar. Öziniñ sulwlıq ïndwstrïyasında şağın käsibin döñgeletip, jumıs pen otbasın qatar alıp jür. Negizgi tabısı da osında.\nÖzi sekildi nïettes adam­dardı jïnap, eriktiler uyı­mın qurğan ol büginde bul toptıñ elordamızda asa tanımal ekenin aytadı. Eriktiler qatarı jıl sanap arta tüsken. Bir qızığı, ärbir izdew jumısınan keyin joğalıp ketkenderdiñ twıstarı men jaqındarı jan qalawlarımen eriktiler qatarına qosılıp jatadı eken. Mäselen, Baqdäwlet esimdi balanı izdew oqïğasınan keyin eriktiler qatarı birden 80 adamğa tolıqqan. Bul top qızmetiniñ tarïhındağı eñ awır oqïğa bolğan edi. Ökiniştisi sol, bala eki künnen keyin öz üyi­nen 150 metrdegi qudıq işinen tabılğan…\n– Bıltırğı aqpan ayı, qaqağan qıstıñ kezi, eki kün qattı boran turğan. Bizge belgi tüskennen keyin derew izdewdi bastadıq. Elorda irgesindegi Qırqınşı stansasında beti aşıq, biraq qar kömip, körinbey qalğan qudıqtar köp bolıp şıqtı. İzdew jumıstarın jıldamdatw üşin birden sonday qudıqtar kartasın tïisti organdardan surattıq, biraq olar quzıretteri joq ekenin aytıp, bermedi. Sosın özimiz izdey bastadıq. Aqırı üşinşi küni tünde taptıq. Saraptama nätïjeleri balanıñ eki kün boyı tiri bolğanın rastadı. Alayda BAQ betterinde ol balanı qudıqqa tüsip, işinde swğa tunşığıp öldi dep jazdı. Negizi, onıñ işinde tek tobıqtan keletin ğana sw bolğan. Bala swıqtan jäne aş bolıp älsirep öldi. Qudıq tereñ, astında kanalïzacïyalıq qubırlar ötedi, awa joq, adam tunşığıp ta öledi, – deydi Ayzada muñayıp. Eriktiler balanıñ anasımen jaqın aralasıp turadı. Öli tabılsa da, ulın izdegen jastarğa äli künge alğısın bildiredi.\nUyımnıñ negizgi bağıtı – joğalğan adamdardı izdew jäne üzilgen twıstıq baylanıstardı jalğaw. Krïmïnaldıq sïpattağı jağday bolsa müldem aralaspaydı. Negizinen, jas balalar men egde jäne mügedek adamdardı izdeydi. Sondıqtan joğalğan adam twralı mälimetti izdewşi taraptan tolıqtay surap aladı. Eger qanday da bir qılmısqa qatısı barın bayqasa birden izdewden bas tartadı. Mäselen, alïment tölemey, qarızın qaytarmay qaşıp jürgender bolsa, izdemeydi. Bul – işki ister organdarınıñ quziretindegi närse.\n– Keyde sınıptastarın izdep tabwğa kömekteswdi ötinip habarlasatındar boladı. Ondayda tek ïnternet akkawnttarımız arqılı jan-jaqqa silteme taratwmen ğana şektelemiz. Soñğı waqıtta ïnternattan şıqqan jetim balalardıñ twğan-twıstarın izdep tabwına da kömektesip jürmiz. Jalpı bizge bärinen mañızdı – balalar, bala joğaldı dese biz eşteñege qaramay birden iske kirisip ketemiz. Alayda keyde ata-­anası baybalam salıp izdep jatqan balalardıñ oyın klwbtarınan tabılatını boladı. Sonday oqïğa Bolat degen balağa qatıstı boldı. Onı jetinşi täwlik degende bir-aq taptıq. Kündiz bir jerde uyıqtap, tünde ïnternet klwbta otırğan, sondıqtan kündiz eş jerge kamerağa da, basqa da adamdardıñ közine de tüspepti, – deydi ol Bolattı külimsirey eske alıp.\nEñ tez tabılğan awtïzmmen awıratın 12 jasar Tamerlan bolıptı. Bir künde tabılıptı. Munday balalar qattı qadağalawdı qajet etetini belgili. Közdi ala bere üyden qaşıp şığıp, tañğı 8-de avtobwsqa otırğan da bası awğan jaqqa kete bergen. LRT arqılı kameralardı şolıp şıqqanda onıñ qala ortalığına bet alğanı bayqalğan. Derew «Bäyterek» monwmenti janınan ştab qurğan eriktiler sol jerden izdewdi bastaydı. Tün awğanğa deyin onıñ izin tappaydı. Tek tüngi üşterde onı «Samal» şağın awdanı mañayınan bir qorşawdıñ qasında jalğız turğan jerinen tabadı. Mawsım ayı bolsa da tün salqın, jalğız jeydemen turğan ol dirildep, qorqıp, qolında köşede adamdar bergen bolwı kerek, tättiler ustap turıptı. Şoşıtıp almayın dep qasına jaqındap, onı aqırındap köligine otırğızadı. Bala kölikte jılınıp, qawip joqtığın sezgendey jadırap söyley bastağan soñ anasına jetkizilgen. Bayğus ananıñ sol kezdegi baqıtında şek joq edi.\nEriktilerdiñ aytwınşa, jaz mezgilinde, äsirese, jüzw mawsımında balalardıñ joğalıp ketw oqïğaları köbeyedi. Statïstïka da sonı körsetedi. Osı jağınan birinşi kezekte ata-analar, sosın quzırlı organdar tarapınan muqïyattılıq jetispey jatatını ras.\nEriktiler jumısı qalay jürgiziledi? Adam joğalğanı twralı habar tüskennen keyin komanda jïnaqtalıp, iske kirisedi. 4 äkimşi bar, olar – Tanya, Güljan, Olya jäne Ayzada. Birewi adam joğalğan jerde, oqïğa ornında qaladı, ekinşisi, qala boyınşa qozğalıs izin retteydi. Üşinşisi, telefon qulağında otırıp, awrwhanalar, beyimdew ortalıqtarı, mäyithanalardan mälimet aladı. Törtinşisi, älewmettik jelidegi jumıstı qolğa alıp, joğalğan adam twralı jıldam habar taratıp otıradı. Olardan basqa toptıñ barlıq müşeleri izdew jumısına jumıladı.\nTop qatarına ötw üşin mınaday bastı talaptar bar: naqtı izdew jumısına tek 18 jastan joğarı azamattar ğana tartıladı. Kämelet jasına jetpegenderge de nïeti bolsa jumıs tabıladı, mısalı, izdew qağazdarın ayaldamalarğa, qoğamdıq jerlerge japsırıp kömekteswge boladı, biraq olarğa tek kündizgi waqıtta ğana jumıs istewge ruqsat etiledi. Odan joğarı jastağılar şın mäninde jürek qalawımen topqa qosılam dese – marhabat. Ärkimniñ öz qalawı, nïetine baylanıstı. Munday jolğa payda nemese ataq izdep kelgenderdiñ şïkiligi tübinde belgili boladı. Sonday-aq alğaşqı izdew jumısınan keyin-aq keybiri jumıs barısındağı türli qawipter men kedergilerdi qïınsınıp, öz nïetinen bas tartıp jatadı eken.\n– Bizge qızığatındar da, tañqalatındar da bar. Bärine qalay ülgeresiñder, otbasılarıñ ne deydi, olardıñ tamağı, basqası qayda, jumıstarıñ ne boladı dep surap jatadı. Ïä, oñay emes, biraq osı joldı tañdağan eriktiler üşin bul hobbïdan burın ömir saltına aynalıp ketedi eken. Jüregiñ qalağan jumıspen aynalısqıñ kelse otbasıña da, jumısqa da ülgerwge boladı. Qanşama jüregi taza, nïeti aq jandarmen tanısıp, dostar taptıq, erekşe bir orta qalıptastırdıq. Osı joldı tabwıma mümkindik bergen Allağa mıñ da bir şükirşilik etemin, – deydi Ayzada.\nBuğan deyin işki ister organdarımen işinara bolsa da, jumıs istep kelgen eriktiler tobı bïıldan bastap olarmen tığız qarım-qatınas ornatwğa köşti. Bügingi tañğa qalalıq İİD jäne Almatı, Sarıarqa awdandarınıñ işki ister basqarmalarımen memorandwmğa qol qoyılıptı. Endi Bayqoñır jäne Esil awdandarına şıqpaq.\n– Bizdiñ qızmetimizge polïcïya köp kömektesedi, mäselen, joğalğan adam twralı isti jürgizip otırğan tergew­şiden qasımızğa kömekke polïcïya qızmetkerin jiberwdi ötinsek, jiberedi. Öytkeni orman jolaqtarı nemese qaltarıstar, ıqpıl-jıqpılı köp turğın üyler alabın aralap tekserw qajet boladı, sonday kezde polïcïya bolğanı jaqsı janımızda. Uyımımız, negizinen, äyelderden quralğan, er-azamattarımız üş-törtew ğana. Sondıqtan da polï­cïya qızmetkerleriniñ kömegi köp tïip jatır. Uyımdağı eñ jas erikti – 17 jasta bolsa, eñ ülkeni – 56-da. Erikti jumıspen negizgi jumıstan qolımız bos kezde aynalısamız. Üylenbegen jastardı qospağanda, bärimizdiñ de otbasımız, bala-şağamız bar adamdarmız, – deydi eriktiler qozğalısınıñ basşısı.\nBüginde ul tärbïelep otır­ğan Ayzada bolaşaqta perzentiniñ jaqsılıqtıñ jarşısı, elge janaşır azamat bolğanın qalaydı. Toptağı barlıq analardıñ da tilegi – sol.\n«Volonterlik – bizdiñ halıqtıñ şınayı bolmısı. Öytkeni barıñdı bölisw, janaşırlıq tanıtw – qazaq halqına tän ­qasïet» dep Memleket basşısı ­Qasım-Jomart Toqaev ayt­qanday, jaqsılıqtı janına jalaw etken eriktilerdiñ qoğam damwına, köp isterdiñ alğa jıljwına tïgizer ülesi orasan zor ekeninde daw joq.\n– Bïıl eriktiler qozğalısı keñ öris alwda. Olar nawqastardıñ emine aqşa jïnawğa, qarïyalardıñ üy şarwasına kömekteswge, balalardıñ sınaqtarğa dayın bolwına, memlekettik deñgeydegi iri şaralarğa atsalıswğa da ülgerip jür. Bizdiñ jumısımız osınday atawlı jıl bitkesin de jalğasa beredi. Jürek tükpiriñizde qïnalğanğa qoldaw, därmensizge demew berwge şınayı nïet, janaşırlıq sezim bolsa, eriktiler qatarına qosılıñız. Ömirde aynalañdağı jandardı säl de bolsa baqıtqa bölegennen artıq läzzat joq, – deydi Ayzada Bolatqızı.\nQaşan körseñ waqıtı tapşı qazirgi zaman adamı üşin jürek qalawın jandırıp eriktilikpen aynalıswğa den qoyu keyde erlikpen para-par is ekenin moyındaysıñ. Eger siz şın peyiliñizben, rïyasız kömek qolın sozwğa dayın bolmasañız, bul – sizdiñ jolıñız emes. Erikti bolıp, muqtaj jandarğa kömektesw adamnıñ ömir sürw saltına aynalğanda ğana, ol adamdı erikti dep aytwğa tolıq qaqımız bar.\nadam izdeweriktilerNur-Sultan qalası\nQoñıraw üni estilmese de…\nSädwaqas Ğılmanï jäne zamana şamşıraqtarı\n26 Mamır, 2020 22