မေး။ ။ ငလျင်ကို ခန့်မှန်းဖို့ကလည်း ခက်ခဲတယ်။ ဒါပေမယ့် ရှေ့အလားအလာကိုလည်း လူတွေက စိုးရိမ်တကြီး သိချင်နေ ကြတယ်။ ဆရာမတို့ အနေနဲ့ ဘယ်လို ထင်မြင်မိလဲ။
ဖြေ။ ။၂၀၁၆ ခုနှစ် မတိုင်ခင်တုန်းက အမေရိကန် ကိုလံဘီယာ တက္ကသိုလ် ပေါမောက္ခတဦးက သူ့ရဲ့ GPS data တွေကို အခြေပြုပြီးတော့ ပြောလိုက်တာက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နဲ့ မြန်မာပြည်ကြား ထဲလောက် ငလျင်ကြီးကြီးမားမား လှုပ်မယ်လို့ သူက ပြောလိုက်တယ်။ ကျမတို့အနေနဲ့က သူတို့ဆီမှာ ရှိသလို Advance technology က မရှိဘူး။ ခန့်မှန်းပြီး ပြောဖို့ data က လည်း မရှိဘူး။
နိုင်ငံခြားသုတေသန ပညာရှင်တွေ သိထားတာက ၂၀၁၈ ပထမ နှစ်ဝက်မှာပဲ အချိန် ၆၃ ကြိမ် လှုပ်ခဲ့တယ်။ အဲဒီထဲမှာ Significant earthquake လို့ ခေါ်တဲ့ ပမာဏကြီးတာကတော့ ၆ ကြိမ် လောက် လှုပ်သွားတယ်လို့ တိုင်းတာရရှိချက်ထဲမှာ ဖော်ပြထားတာ တွေ့ရတယ်။ သူတို့ကလည်း ထင်တယ်။ ဒါဟာ အနာဂတ်မှာ ငလျင်ကြီးပဲ လှုပ်မှာကို အချက်ပြနေတာ လားလို့ ထင်တယ်။
ဒါမှမဟုတ်ရင်လည်း ထိုးဆိုက်ဇုန်ရဲ့ သဘောသဘာဝ အတိုင်း Active ဖြစ်ပြီးတော့ အနက်များ တဲ့ ငလျင်တွေ လှုပ်တာလို့ လည်း ပြောတယ်။ ဘယ်ဟာကိုမှ ဘယ်သူမှ တိတိကျကျ ပြောလို့မရ ဘူး။ များသောအားဖြင့် နည်းနည်း စိုးရိမ်တာက အကြိမ်အရေအတွက် ပိုပြီးတော့ များလာတယ် လှုပ်တဲ့ကာလကလည်း တိုတိုအတွင်းမှာ လှုပ်နေတယ် ဆိုတာက သိသိသာသာ ထင်ရှားတယ် ပေါ့။
ဖြေ။ ။ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့နားမှာ လှုပ်တယ်။ အခေါ်အဝေါ်ဆိုရင် မြန်မာနိုင်ငံဆိုရင် အလယ်ပိုင်း မြေနိမ့်ပိုင်းလို့ ခေါ်တယ်။ မြေနိမ့်ပိုင်းမှာ ရှိတာက ချိုင့်ဝှမ်းကြီးတွေ ရှိတယ်။ အင်္ဂလိပ်လို ခေါ်ရင် Basin ပေါ။ လှုပ်သွားတာက ရေဦးနားမှာ ဆိုတော့ နီးစပ်မှု ရှိတယ်၊ ဆက်စပ်မှု ရှိတယ်။ စစ်ကိုင်း ပြတ်ရွေ့ပေါ်မှာတော့ လှုပ်တာ မဟုတ်ဘူး။ လူတွေထင်တာက ဒါပြီးရင် စစ် ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကို ခုန်ပြီး လှုပ်မယ်ဆိုတာတော့ မဟုတ်ဘူး။
ဖြေ။ ။ စလင်း Basin လို့ခေါ်တဲ့ Basin မှာဆိုရင် တောင်တွင်းကြီး ငလျင်ဆိုတာ လှုပ်ခဲ့ဖူးတယ်။ ပြည် Basin မှာဆိုရင် အောင်လံငလျင်ဆိုတာ လှုပ်ခဲ့ဖူးတယ်။ ၁၉၂၇ တုန်းက ရန်ကုန်ငလျင် လှုပ်ဖူးတယ်။ ဂွေးချိုပြတ်ရွေ့ကြောင့်လှုပ်တဲ့ ပုဂံ ငလျင်ဆိုတာ သပ်သပ်ရှိသေးတယ်။ အဲဒါတွေ ကတော့ ဖြစ်ခဲ့ဖူးတဲ့ Historical earthquake တွေပေါ့။ ပျက်စီးမှုကတော့ အထိုက်အလျှောက် ပျက်စီးမှု ရှိတာပဲ။
ဖြေ။ ။ ဒါပေါ့ သတိထားနေရမယ်ဆိုတာက ခုနက ပြောသလိုပဲ ခန့်မှန်းလို့ မရတဲ့ အခြေအနေ ပေါ့။ ငလျင်ဆိုတာက ဘယ် လိုမှ ခန့်မှန်းလို့ မရဘူး။ ငလျင်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ပညာရှင်တွေကတော့ အမြဲမပြတ် ကြိုးစားနေပါတယ်။ ငလျင်ကို ကြိုပြီး တော့ ခန့်မှန်းနိုင်တယ်ဆိုရင် ပျက်ဆီးမှုလည်း သက်သာမယ်။ လူအသေအပျောက်လည်း သက်သာမယ်ဆိုပြီး အမြဲကြိုး စားနေတယ်။ အကောင်းဆုံးကတော့ အထိရောက်ဆုံး ကြိုတင် ပြင်ဆင်မှုတွေကိုသာ လုပ်ပါလို့ပဲ အမြဲ အကြံပြုပါတယ်။
ဖြေ။ ။ Department of Disaster Management လို့ခေါ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းက လုပ်နေတယ်။ သူက ဘယ်အောက်မှာလဲဆို ရင် လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်မှာ ရှိတာ။ အခု နောက်ပိုင်း တော့ အစိုးရကလည်း ငလျင်လှုပ်တာ တွေလည်း မျက်စိနဲ့ မြင်နေရတယ်။ ကိုယ်တိုင်လည်း ခံစားလာရတယ်။ နောက်လှုပ် လိုက်လို့ ပျက်စီးလာတဲ့ အပျက်အစီးတွေကိုလည်း သူတို့ ကိုယ်တိုင် သွားကြည့်ပြီး သိနေတယ်ဆိုတော့ သဘာဝဘေးနဲ့ ပတ်သက်လို့တော့ ကြိုတင် ပြင်ဆင်မှုတွေ လုပ်နေပါတယ်။
မေး။ ။ နိုင်ငံတကာနဲ့ ယှဉ်ရင် ငလျင်သုတေသန ပြုလုပ်တဲ့အခါမှာ မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့က ဘယ်လို အခက်အခဲတွေ ရှိနေ တာလဲ။