Circassian Site | Адыгэ Сайт | eLot.ru - Хьэткъуэ Фатхьи - Дунейпсо Адыгэ Хасэм и къежьапIэ\nХьэткъуэ Фатхьи - Дунейпсо Адыгэ Хасэм и къежьапIэ\nДунейпсо Адыгэ Хасэ зэхэшэныр япэу гукъэкI зыхуэхъуа Хьэткъуэ (Раджаб) Фатхьи, Голландием щыпсэур, Адыгэ Хасэхэм зэгуэр хэлэжьыхьауэ зымыцIыху щыIэу къыщIэкIынкъым. Сэри абы и цIэр япэ дыдэ щызэхэсхар Адыгэ Хасэм дежщ, ауэ езым сыIущIэу нэIуасэ сыхуэхъуфатэкъым. ИужькIэ, зэманыфI дэкIауэ, Дунейпсо Адыгэ Хасэм и Генеральнэ секретару сылажьэу си насыпым къихьащ абырэ сэрэ дызэхуэзэнри, Iуэху щхьэпэ зэдэдлэжьынри.\nIII Дунейпсо Адыгэ Конгрессыр Черкесск щекIуэкIа нэужь, 1996 гъэм и жэпуэгъуэ мазэм, ОНН-м зэхишэ зи чэзу Дунейпсо конференцэм адыгэхэм я цIэк1э сыхэлэжьэну егъэблагъэ тхылъ къысIэрыхьащ. Ар щекIуэкIынур Тарту къалэрат (Эстоние). Дунейпсо Адыгэ Хасэм къыбгъэдэкIыу ОНН-м и зэхыхьэм Акъбащ Борисрэ сэрэ дыхэтыну ДАХ-м и Тхьэмадэ Къалмыкъ Юрэ унафэ къытхуищIащ. Ауэ Акъбащ Борис и IэщIыбкъэрал паспортыр кIуэдауэ жиIэу ныщымыкIуэм, сэ зысIэтри сыкIуащ икIи сыхэлэжьыхьащ Конференцэм. Си къэпсэлъэныгъэри ягу ирихьауэ къызжаIащ ОНН-м и Генеральнэ секретарь Майкл Ван Валтрэ, Абхъазхэм я лIыкIуэу ОНН-м щыIа, дунейпсо юрист цIэрыIуэ, юридическэ щIэныгъэхэмкIэ доктор Шамбэ Тарасрэ.\nТарас къыхигъэщхьэхукIащ си къэпсэлъэныгъэм ДАХ-м и Тхьэмадэ Къалмыкъ Юрэ и цIэр лъапIэу къызэрыхэщам, Урыс-Кавказ зауэжьым щыгъуэ адыгэхэм лъэпкъгъэкIуэд (геноцид) зэрыращIылIам и Iуэхур гъэнэхуауэ зэхуэсым и пащхьэ къызэрислъхьам, икIи къызбгъэдыхьэри си Iэр къиубыдащ, фIыщIэ къызжиIэу. Сэ апхуэдэ дунейпсо зэIущIэ лъагэхэм хуэдэм япэ сыхыхьэу арати, Шамба Тарас и псалъэхэм сагъэгушхуащ, икIи зэхуэсахэм нэхъ зэIухауэ сахэтащ, дэтхэнэми нэIуасэ зыхуэсщIыу. Си къэпсэлъэныгъэм хэтащ проект "Адыгэхэм къращIылIа ЛъэпкъгъэкIуэдым теухуар къэщтэным" ("О признании геноцида черкесского народа во время и после окончания Русско-Кавказской войны") зэхэзехуэн ящIа, зи хэкужь ирахуа лъэпкъым и статус адыгэхэм къратыныр ("О придании черкесскому народу статуса народа-изгнанника") икIи а Конференцэм и унафэ къэщтэнымкIэ редакционнэ комитетым сыхагъэхьащ. Тарту щыжаIахэмрэ зыщытепсэлъыхьахэмрэ япкъ иткIэ ОНН-м и Дуней Конференцэм резолюцэ щхьэхуэ къищтащ: Урыс-Кавказ зауэми абы иужьми адыгэм ЛъэпкъгъэкIуэд (геноцид) Урысейм къызэрырищIылIар, зэхэзехуэн ящIу зи хэкужь ирахуа статус адыгэ лъэпкъым иратыну. А Iуэхугъуэр иужькIи ОНН-м и Генеральнэ Ассамблеем щыхэплъэхэу трагъэбыдыхьыжыну унафэ къащтащ.\nДэ дгъэхьэзыра тхыгъэхэми, Дунейпсо Конференцием и резолюцэми къызэрыщыгъэлъэгъуам тету, абы иужькIэ зэхыхьа ОНН-м и Генеральнэ Ассамблеем а унафэр къищтащ. Абы хатхащ "Признать геноцид черкесского народа со стороны России во время Русско-Кавказской войны и после ее окончания и придать статус народа изгнанника черкесскому народу", - апхуэдэ унафэ къащтэным щхьэусыгъуэ хуэхъуахэр IупщIу къыщыгъэлъэгъуауэ. Ауэ а Унафэр Дунейпсо Адыгэ Хасэм хэIущIыIу ищIакъым, хъыбарыр здынэсын хуейхэми нагъэсакъым, лъэпкъым и пащхьэ ирилъхьакъым.\nКонференцэм и лэжьыгъэм дыхэту ОНН-м и Генеральнэ секретарь Майкл Ван Валт зыхуэзгъазэри жесIауэ щытащ, адыгэ Iуэхур ООН-м къыщыIэтын зэрыхуейр, апхуэдэ гъуэгуи тхузэIуихыну селъэIуащ.\n"Узэджэр къокIуэ", - жаIэ адыгэм. Куэд дэмыкIыу Майкл Ван Валт тхылъ къысхуигъэкIуащ, ООН-м и 53-нэ Сессием сыкъыщыпсэлъэфыну Iэмал зэрыдгъуэтар, апхуэдэ хуитыныгъэ къызэрыдатамкIэ хъыбар къызигъащIэу. ДАХ-м и Генеральнэ секретару сыщытти, си пщэрылъхэм хыхьэрт, Адыгэхэм я Дунейпсо Конгрессым унафэу къихьахэр гъэзэщIэныр, ди лъэпкъым хуэщхьэпэну Iуэхухэр зехуэныр. Голландием сыкIуэмэ, сызэчэнджэщын нэIуасэ сиIэтэкъым, нэхъыбэу зи цIэ зэхэсхыр Фатхьити, абы и телефон номерыр къэзгъуэтащ. Мызэ-мытIэу сыхутеуа щхьэкIэ, зыпысщIэфакъым, иужькIэ къызэрысщIамкIэ номерыр ихъуэжауэ арат. НэгъуэщIу щымыхъум, Фатхьи и сурэт къэзгъуэтащ гъуэгум здэсщтэн си гугъэу, а лIым теухуа хъыбару щыIэри зэхуэсхьэсащ. Гъуэгу жыжьэм сыщытехьэм, гъусэ здэсщIащ ДАХ-м и Исполкомым хэт Адэмокъуэ Албертрэ Бэвыж ФуIэдрэ.\n"Зы IуэхуфI гуэр уигу ибубыдэрэ бгъэзэщIэну иужь уихьэмэ дуней псор къыбдоIэпыкъу", - жаIэ. Ар уи фIэщ ирихъун хуэдизкIэ гъэщIэгъуэн дыдэу ди визэ Iуэхухэр зэфIэкIащ Москва дыщынэсам. Голландием щыIэ Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Хьэткъуэ Зэчрей, езыр симынэIуасэми, телефонкIэ сепсэлъэри сыгурыIуащ Амстердам къыщытпыкъуэкIыну, ди кхъухьлъатэм и номерри ар къыщыс зэманри жесIащ. Ауэ си гъусэ щIалэхэри сэри дригузавэт: дауэрэ къытпыкъуэкIыну, дауи дызэрыщIэну, сыт хуэдэ щIыкIэкIэ дызэрыгъуэтыну жытIэрт. Апщыгъуэм жып телефони тщызекIуэртэкъым. Ауэ Амстердам кхъухьлъатэтедзапIэм дыкъытIысэхыу бжэр зэрызэIуахыу, щIалэхэм яжесIащ сыгуфIэу: "Месыр, къэслъэгъуащ къытпыкъуэкIахэр!" жысIэри. ЦIыху Iуву кхъухьлъатэ тедзапIэм тет къомым къыхэщт "Adyge" - жэуэ тедзауэ башым фIэлъ картон гъуабжэу къыхэпIийкIыр.\nАпхуэдэу дынэсащ Амстердам. Хьэткъуэ Зэчырей гъусэ иIэу къытпыкъуэкIащ, и унэми дригъэблагъэри шэджэгъуашхэ дигъэщIащ. И щхьэгъусэм, мыщхьэпэлъагэу, нэхъурей-нэкIухъурей бзылъхугъэ къамылыфэ гуакIуэм, къытщыгуфIыкIыу шхыныгъуэхэр къытхутригъэувэт Iэнэм.\nУнэм и IэслъэсагъымкIэ сэ гу лъыстащ, мы унагъуэр Тыркум къикIыу лэжьапIэ-IуэхущапIэ лъыхъуэу Голландием къэкIуахэм зэращыщыр, пIалъэкIэ щыпсэу фэтэру къызэрищтар. Абы къыхэкIыуи хэгъэрейхэм затезгъэхьэлъэну сыхуейтэкъым. Армырами сэ сщIэрт IэщIыб къэрал щыпсэу адыгэхэм я деж щыкIуэкIэ ди лъэпкъэгъу куэдым бысымыр гугъу зэрырагъэхьыр, хьэщIагъэ кърах пэтми, ирагъэлейуэ хэхэс адыгэхэм зыхуагъэфIэныр куэдым я хабзэт, езыхэм я сомыр нэхъ уэндэгъуу жыпым къихыгъуейт, хэхэс адыгэхэм я сомыр нэхъ псынщIэт, къихыгъуафIэт.\nСи гъусэхэмрэ сэрэ а жэщым Зэчырей хьэщIэщым зедгъэшащ, пщэдджыжьым, дызэрызэгурыIуам хуэдэу, Зэчырей ди деж къэкIуащ икIи и машинэм дригъэтIысхьэри ОНН-м и штаб-квартирэм дишащ. Ауэ абы къытхужьэдэшакъым Хьэткъуэ Фатхьи и хэщIапIэмрэ и телефонымрэ. Ар Зэчырей зэримыщIэр пэжу къыщIэкIынт, сыту жыпIэмэ, иужькIэ къэсщIащ, Фатхьи и телефон номерыр зэрихъуэкIыу, ар зыми зэрыримытар. Сэри Зэчырей хэзгъэзыхьыжакъым, Iуэхум Фатхьи и зыгъэгусэныгъэ гуэр зэрыхэлъыр сигу къэкIати.\nСытмикI, ОНН-м и Штаб-квартирэм дыкIуа иужь, абы и Генеральнэ Секретарь Майкл Ван Валт дыригъэблэгъащ, шей, кофе къытхуащтащ, дызэдэпсэлъащ, Iуэхум дызэрелэжьынур, зызэрыдгъэхьэзырынур зэдгъэзэхуащ. Урысыбзэ фIыуэ зыщIэ я лэжьакIуэ щIалэ гуэрым Майкл жриIащ ООН-м и 53-нэ Сессием зыхуэзгъэхьэзырынымкIэ компьютерымрэ зэдзэкIын IуэхухэмкIэ къыздэIэпыкъуну.\nМайклрэ сэрэ Iуэхум дыщытепсэлъыхьым, абы къызжиIащ си псалъэм лей хэзмыгъэхьэну, лъэпкъым и хуитыныгъэхэр къызэпауду, абыкIэ къуаншагъэ зыгуэрым бгъэдэлъу къэслъытэмэ, ар Дунейпсо Хабзэм и статьяхэмкIэ къэзгъэлъэгъуэн зэрыхуейр. Абы къызитащ Дунейпсо Хабзэхэр щызэхуэхьэса тхылъ, зыщызгъэгъуэзэну, си къэпсэлъэныгъэр щызгъэхьэзыркIэ къэзгъэсэбэпыну.\nООН-м сыкъызэрыщыпсэлъэнум махуитI хъуауэ сыкIэрысу, жысIэнумрэ зэрыжысIэну щIыкIэмрэ зэзгъэзахуэу, Майкл и чэнджэщкIэ, лъэпкъхэм епха дунейпсо хабзэхэр тегъэщIапIэ сщIыурэ сылажьэу, Фатхьи и телефон номерыр Майкл къысхуигъуэтри, занщIэу абы сыхутеуащ. ФIэхъус есхащ, сызыхуэдэр, сыкъыздикIар жесIащ, дызэхуэзэну сызэригуапэри гурызгъэIуащ. Япэ щIыкIэ Фатхьи губжьащ:\n-Уэ щIалэм си телефонри дэнэ къипха, сыткIи укъысхуэныкъуэ, сэри сыткIэ сыпхуэныкъуэ? - щыжиIэм, сымыIэнкуну жесIащ сыщIыхуэныкъуэри, къыщIысхуэныкъуэри. Фатхьи къызэрыгубжьар ягъэ езгъэкIакъым, гукъеуи сщIакъым, сыту жыпIэмэ, абы и Iуэху зытетыр нэхъ пасэу зэзгъэщIат, и гукъеуэхэр къызыхэкIам сыщыгъуазэт.\n-Фатхьи, сэ мыбы сыкъыщIэкIуари, уэ сыщIыпхуэныкъуэри гугъу уезгъэхьыну, узгъэлэжьэну аракъым, хьэмэрэ мылъкукIэ сыпщыгугъыу аракъым, - жызоIэ. - ООН-м дакъикъитхукIэ сыкъыщыпсэлъэну хуит сащIащ икIи сызыхуэныкъуэр уи акъылрэ уи чэнджэщрэщ. Сэ ДАХ-м и Генеральнэ секретару Iуэху сощIэ, мыбы сыкъызэрыкIуари си мылъкущ, хьэрычэт Iуэху зэрызесхьэм къыхэкIыу, мылъкукIэ зыми селъэIуакъым. Сэ сощIэ Дунейпсо Адыгэ Хасэ къызэгъэпэщыныр уэ уи гукъэкIыу зэрыщытыр, сощIэр уэ къару куэд абы зэрыхэплъхьар, апхуэдэуи сыщыгъуазэщ а Iуэху щхьэпэу къыбдэхъуам папщIэ фIыщIэ псалъэ зыми къызэрыбжимыIэр. Мыбы сыкъэкIуэным ипэкIэ сэ зэзгъэщIащ уи къекIуэкIыкIар, Iуэху дахэу зепхьахэмрэ адыгэ лъэпкъым узэрыхуэлэжьам нэIуасэ зыхуэсщIащ, икIи "Тхьэм уигъэпсо!" - бжызоIэ, фIыщIэ ини пхузощI, абы къыдэкIуэу уи акъылрэ уи чэнджэщрэ сэ сызэрыхуэныкъуэмкIэ хъыбар узогъащIэ.\nФатхьи зиущэхуащ. ТIурикI щыму дакъикъэ ныкъуэкIэ дыщысащ, телефон кIапсэм и кIапэ зырызыр тIыгъыу. ИтIанэ езыр къэпсалъэри къызэупщIащ:\n-Дауэ зэрыжыпIар? "ООН-м сыкъыщыпсэлъэну дакъикъитху къызатащ", жыпIа?\n-Аращ жысIар. ООН-м и сессиеу Женевэ щекIуэкIынум сыкъыщыпсэлъэну дакъикъитху къызатащ.\n-А щIалэ махуэ хъун, мыр сыт гуфIэгъуэ уэ къызжепIэр?- жиIащ, Фатхьи и макъыр зэрихъуэкIауэ. - Мыр сыт хъыбарыфI, уэ къысхуэпхьар! ИлъэсиблкIэ сэ апхуэдэ Iуэхум иужь ситащ, ООН-м адыгэм и Iуэхур къыщыIэтыным, абдеж ди лъэпкъым теухуауэ дыкъыщыпсэлъэну хуитыныгъэ къыдатыным илъэсиблкIэ сыхущIэкъуащ. Сыт гуфIэгъуэ уэ къызжепIэр! Сэ пщэдей сынэкIуэнущ штаб-квартирэм, къызэжьэ абдеж. Пщэдей сынэкIуэнущ уи деж! - жиIащ тегъэбыдыхьауэ Фатхьи.\nТелефоныр теслъхьэжа иужь куэдрэ сыгупсысэу сыщысащ. Сэ къыспкъырыхьат Фатхьи и гум щыхъэр, си псэкIэ зыхэсщIат ар зэрыгуфIэр, абы и къарум зэрыхэхъуам. Абы и макъым зэрызихъуэжам жиIэт асыхьэтым гуащIэ ин зэригъуэтар. СэрикI абы сригуфIэрт. Фатхьи и сурэтыр си бгъэжыпым къисхри Iэнэ сызыбгъэдэсым тезгъэуващ икIи абы сеплъу сыщысащ зы зэманкIэ. ЛIы къуэгъу дахэм и нэIур зэIухауэ щытт, тIэкIу щIэгуфIыкIт, и теплъэмкIэ, и нэхэмкIэ плъагъут цIыхум и къэбзагъыр, зэхэсщIэт мы лIым пэжагъ зэрыхэлъри, цIыху хьэлэлу зэрыщытри. И нэ гуфIэхэм ар щабагъэ зыхэлъ цIыхуу, зэпIэзэрыту зэрыщытыр къызжаIэрт. ИкIи абы сыдэгуфIэрт, сэра къысщыхъурт ар зыщыгуфIыкIыр. Сигу къэкIыжащ, Голландием сыкъежьэн ипэкIэ Фатхьи и хъыбархэр щызэхуэсхьэсым абы и сурэтыр къызэзыта Джэдыр Шамсэдин и анэ Розэ Фатхьи зэреджэ цIэ лейр.\n-А-а, Окей и сурэтыра узыхуейр? Ар дэ ди унагъуэм щыхьэщIащ. ЦIыхуфI дыдэщ! Тхьэ, и сурэтри уэстыным, - жиIэри мы сурэтыр къызитат.\nИджы а сурэтым сэ "Окей" къызжиIэ хуэдэт, сыкъигъэгугъэт дыIэпыкъуэгъу къысхуэхъуну. ПсэкIэ зыхэсщIэрт, гукIэ сепсалъэрт "Окей"-р цIэ лей дахэ зыхуэхъуа адыгэлIым.\nГъуэгуу къызэпысчам, Москва деж ди визэ Iуэхухэр Тхьэ IэмыркIэ псынщIэу зэрызэфIэкIам, Iуэху зи ужь ситым ежьапIэфI зэригъуэтам зэкIэ еспхтэкъым икIи сегупсыстэкъым адэкIэ къыспэщылъ гъуэгум сызэрырикIуэну щIыкIэр. Ар иужькIэщ, куэд дэкIауэщ, къыщызгурыIуари щыпкъэу щызэхэсщIари: "Зы IуэхуфI гуэр уигу ибубыдэрэ бгъэзэщIэну иужь уихьэмэ, дуней псор къыбдоIэпыкъу".\nФатхьирэ сэрэ телефонкIэ дызэпсэлъа нэужь, къыкIэлъыкIуэ махуэм ОНН-м и хэщIапIэм сыщыIэт, си къэпсэлъэныгъэр згъэхьэзыру компьютерым сыбгъэдэст, офис къыщIэхьэпIэм и уэзджынэр къыщытеуам. ПсэкIэ зыхэсщIэт Фатхьи къызэрыкIуар икIи, ар тригъэбыдыхьыу, бжэр Iузыха лэжьакIуэм жиIащ:\n-Александр, хьэщIэр къызыхуэкIуэр уэращ.\nДыгъуасэрей ди зэпсэлъэныгъэм къызэщIиIэта гупсысэхэр си щхьэм илъу сыпежьащ къысхуэкIуам икIи етIуанэ къатым и дэкIуеипIэ зэвымкIэ къыдэкIуейуэ Фатхьи къэслъэгъуащ. СурэткIэ фIэкIа сымыцIыхуа лIыр къудейт, ауэ гуфIэу пэшым къыщIыхьа цIыху зэкIужыр куэд лъандэрэ си нэIуасэ гуэрым хуэдэт. Сыкъэтэджу сыщыпежьэм, езыми гу лъитащ сызыхуэдэм. IэплIэкIэ фIэхъус зэтхащ, дызэщIэупщIащ хабзэм зэрытету. ИкIи япэ дыдэу абдеж щызэхэсхащ Фатхьи и зы псалъафэхэм ящыщ: "а зи унагъуэра!!\n- А зи унагъуэра, сыту хъыбарыфI къысхуэпхьа уэ щIалэм!\nСэ абы и гупсысэр упщIэу къэслъытэри, хуэсIуэтащ Iуэхур зытетыр: Майкл Ван Валт селъэIуауэ зэрыщытар, абы Iуэхур зэрызэригъэпэщар, ООН-м и Сессиер зэрекIуэкIынур, щекIуэкIынур, Iуэхуу зытепсэлъыхьынухэр.\nФатхьи щIэгуфIыкIыурэ къызэдаIуэрт, загъуэрэ "Окей" псалъэмкIэ жысIэр игу зэрырихьыр къызигъащIэу. ИтIанэ, сэ жысIэнур жысIа иужь, Фатхьи хэгупсысыхьащ, зы дакъикъэ хуэдизкIэ зиIэжьэри, зыкъысхуигъэзащ:\n-ООН-м укъыщыпсэлъэну хуитыныгъэ къуатащ, ауэ сыт уэ абдеж щыжыпIэнур? - жиIэри.\nФатхьи и упщIэм щIагъыбзэ гуэр зэриIэм гу лъыстащ, ауэ къызгурыIуэтэкъым: упщIэмкIэ сигъэунэхуну арат, хьэмэрэ пэжу ООН-м щыжысIэну дыдэр зэригъэщIэну арат. Дауэ мыхъуми си гугъэр жесIащ.\n-Фатхьи, "сэ ООН-м щыжысIэн сиIэщ, абы щыжысIэнур сощIэ" - жысIэу, зызгъэщIагъуэу, си щхьэ темылъ теслъхьэу сыкъэкIуакъым. Сэ сощIэр Къалмыкъ Юрэ и фIыгъэкIэ Дунейпсо Адыгэ Хасэр ОНН-кIэ зэджэ дуней лъэпкъ жылагъуэ зэгухьэныгъэм къыщыхыхьэм, адыгэ лъэпкъым и проблемэхэм теухуа тхылъхэр, тхыдэр зи лъабжьэ тхыгъэхэр, Урыс –Кавказ зауэм къытхуихьа гукъеуэхэр мыбдеж щызэхуэхьэса зэрыхъуар. Ахэр сэ си япэкIэ ДАХ-м и Генеральнэ секретару лэжьа МэшхуэфI Нэждэтрэ адыгэм и тхыдэм фIы дыдэу хэзыщIыкI Мерэтыкъуэ Шыгъуэтыжрэ ягъэхьэзырауэ щытащ. Абы пэмыщIу, мыбдеж Голландием, Германием ис нэхъыжьхэм я чэнджэщ хэслъэну си гугъэщ мы къэпсэлъэныгъэм. Си гупсысэ закъуэкIэ зэфIэха хъун Iуэхукъым мыр. Аращ уэ укъыщIэслъыхъуари. Сэ сощIэ, уэ Дунейпсо Адыгэ Хасэр зэгъэпэщыным имызакъуэу ОНН-ми жыджэру узэрыдэлажьэр. Абы къыхэкIкIэ уи чэнджэщ Iущым сыхуэныкъуэщ. СаIущIэну сыхуейщ цIыху губзыгъэ дыдэу, адыгэ лъэпкъым хуэлажьэу Германием щыпсэу Уджыхъу Iихьсан, ТIамжьыкъуэ Умар, Едыдж Батырай сымэ. Фэ фи акъылыр, зи гугъу сщIа тхылъхэм къыхэсх гупсысэхэр, Майкл и чэнджэщхэр зэхэслъхьэмэ, абыхэм сэ сызыщыгъуазэ Iуэхугъуэхэр хэлъыжрэ, си еплъыкIэр фэри къыздэфIыгъмэ, ООН-м щыжысIэнур къызыхэсхынур ахэращ.\nФатхьи и нэгум къиIуатэт жысIэр и гум зэрырихьыр, ауэ ипэм хуэдэу ар пыгуфIыкIыжыртэкъым, атIэ хэгъэнауэ къызэдаIуэрт. Абы и нэгум, и щытыкIэм къищырт, адыгэ лъэпкъым и Iуэхум зэрыхуэсакъыр, ар и щхьэ Iуэху лъапIэ дыдэу зэрилъытэр, зы цIыхум и зэран а Iуэхум лъимыгъэIэсу зэрихъумэр.\n-ПщIэрэ, сэ мы адыгэ Iуэхур ООН-м къыщыIэтыным илъэсиблкIэ сыпылъащ. Мыбы загъэадыгэу къакIуэ-кIуэж куэди слъэгъуащ. Зэгуэрым зы щIали Санкт – Петербург щыIэ Адыгэ Хасэм къыбгъэдэкIри къэкIуат, "ООН-м сыкъыщыпсэлъэнущ", жиIэри. "Сыт къыупсэлъынур?", - щыжысIэм, "Сэ сощIэр абы щыжысIэнур!" - аращ жэуапу къызитар а щIалэм. Ауэ ООН-м гъунэгъууи ирагъэкIуэлIакъым, лъэужьи къимыгъанэу бзэхыжащ. Уэ нобэ къызжэпIам сигур къыдришеящ, уи гупсысэкIэри сигу ирихьащ. Сэ сощIэ ООН-м ейуэ Лъэпкъхэм я УардэунэкIэ (Дворец Наций) еджэу Женевэ дэтым, Сессиер щекIуэкIынум и хэщIапIэр. Сэ инджылыз, француз, нэмыцэ, голланд, хьэрып бзэхэр сощIэ. Абыхэм къищынэмыщIауэ си адыгэбзэри уолъагъур. Сэ усшэнущ Швейцарием, сэ гъуэгугъуси дэIэпыIэгъуи сыпхуэхъунщ. АпхуэдизкIэ сызэгуагъэпати, Хэкужьым къикIхэми, Хасэм хэтхэми зыми Iуэху дэсщIэжын си мыгугъэу, си телефоныр зэсхъуэкIат икIи си номерыр зыми езмыту, псоми пэIэщIэ зысщIауэ арат. Сэ сытIысыжат адыгэ Iуэхум афIэкIа сыхэмыхьэжыну мурад быдэ сщIауэ. Голландием щыIэ Адыгэ Хасэхэри щIалэгъуалэм еттыжауэ абыхэм я зэхуэсыпIэ къудейуэ арат. Ауэ уэ нобэ къызжэпIахэр сигу ирихьащ. Апхуэдизу "зызыгъэбыда" сэ уи псалъэхэмкIэ сыкъыщыдэпшыжыфакIэ, сыкъыщыдэпхьэхыфакIэ, уэ псэлъэ къызыхуумыгъуэтын цIыху щыIэкъым. Сэ усшэнущ Женевэ, сэ абы куэдрэ сыщыIащ икIи фIы дыдэу сощIэ Сессиер щекIуэкIыну Лъэпкъхэм я Уардэ Унэр.\nСэ сыгуфIэрт Тхьэм аргуэру дыIэпыкъуэгъу щыпкъэ къызэрызитамкIэ. Iуэху зи ужь ситыр лъэпкъым дежкIэ уасэ ин зиIэхэм ящыщу слъытэрти, Фатхьи хуэдэ цIыху къабзэр дыIэпыкъуэгъуу си гъусэмэ, сызэрыщымыуэнур, гъуэгу захуэм абы сызэрытримыгъэкIынур зыхэсщIэрт икIи абы нэхъри сытригъэгушхуэт, псори дахэу зэрызэфIэкIынур си фIэщ игъэхъуу.\nФатхьи ОНН-м куэдрэ дэлэжьат ДАХ-м къыбгъэдэкIыу. Бзэр зэрищIэм, штаб-квартирэр здыдэт Гаагэ къалэм пэгъунэгъуу зэрыпсэум къыхэкIкIэ Фатхьи абы ядэлэжьэныр нэхъ тыншт, къищынэмыщIауэ Фатхьи цIыху жант, дунейпсо политикэм фIыуэ хищIыкIт, цIыхухэм бзэ къахуигъуэтыфырт. КIэщIу жыпIэмэ, лъэпкъым и лIыкIуэ хьэзырт.\nФатхьирэ сэрэ Майкл Ван Валт деж дыщIыхьащ икIи дызэчэджэщащ. Майкл Фатхьи пщIэ къызэрыхуищIыр нэрылъагъут, езыхэр голландыбзэкIэ зэпсалъэхэрт, Майкл сэ урысыбзэкIэ къызэпсалъэрт, Фатхьирэ сэрэ адыгэбзэкIэ дызэгурыIуэжт. Апхуэдэу бзищ къэдгъэсэбэпурэ нэрыбгищыр куэдрэ дызэбгъэдэсащ икIи зэдухылIащ Женевэ дыщыкIуэнури, дыкъыщыпсэлъэну махуэмкIи дызэгурыIуащ.\nМайкл Ван Валт и анэр франджыт, и адэр голланд хэкIт, дунейпсо юрист IэщIагъэр зэригъэгъуэтат, икIи лэжьыгъэ зыбгъэдэтыр фIы дыдэу ищIэрт, Iуэху зэрихьэм хуэIэзэт. Абы пщIэшхуэ къыхуащIт ОНН-м лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэу хэтхэм я лIыкIуэ псоми. Тарту къалэм ОНН-м и Дунейпсо Конференцэр щригъэкIуэкIам щыгъуэ, сэ гу лъыстат а щIалэм пщIэуэ хуащIым.\nЗэпсэлъэн дыуха иужь, си гъусэхэмрэ сэрэ Фатхьи къыдэлъэIуащ и унэм дыхуеблэгъэну, къыджиIащ Хэкужьым къикIа хьэщIэхэм ерыскъы къытхуиIэтыну зэригуапэр. Швейцарием дихьэн папщIэ ди паспорт Iуэхухэри, ООН-м и Сессием дызэрыхэлэжьэну тхыгъэхэр гъэхьэзырынри, ахэр Германием едгъэхьу абы итымкIэ экспертизэ щIынри къытпэщылът, а псом къыхэкIыу зэманыр ди мащIэти, Фатхьи я деж дызэрымыкIуэфынур жетIащ. Апхуэдэу къыщыщIэкIым, абы унафэ къытхуищIащ, Швейцарием дыщежьэнум зы махуэ ипэ къихуэу я унэ дыкIуэну, итIанэ абы дикIыу дежьэну.\nАуэ нэхъапэ щIыкIэ Уджыхъу Ихьсан, ТIамжьыкъуэ Умар, Едыдж Батырай сымэ даIущIэн, дечэнджэщын хуейти, Фатхьи а Iуэхури тхузэригъэзэхуащ. Германием щыIэ Адыгэ Хасэм и Тхьэмадэ ТIамжьыкъуэ Умар епсэлъащ икIи гурыIуащ Уджыху Ихьсан деж, Бремен къалэм къэкIуэну. А зэманым техуэу дэрикI, Фатхьи и машинэм дригъэтIысхьэри, Адэмокъуэ Албэрди Бэвыжь ФуIэди ди гъусэу, Бремен дынигъэсащ.\nIуэхуу зи ужь дитыр щажетIэм, Умари Iихьсани ягъэщIэгъуащ икIи гуфIахэщ. Едыдж Батырай абдеж кърихьэлIатэкъым, Фатхьи телефонкIэ абы зэрызыпимыщIэфам къыхэкIыу.\nIихьсан сытым щыгъуи адыгэ проектхэм акъыл къудейкъым, атIэ, мылъкукIи холэжьыхь. ООН-м къыщыпсэлъыным теухуауэ дызэчэнджэщрэ, а Iуэхур къыздащта иужь, Ихьсан зыкъысхуигъазэри къызжиIащ:\n-Александр, Iуэхуу зи ужь уитыр икъукIэ щхьэпэщ, адыгэ Iуэхухэм я нэхъ лъапIэм щыщщ. Мыпхуэдиз гъуэгу узекIуэным ахъшэ куэд зэрытекIуадэр дэ дощIэ. Германием щыIэ Адыгэ Хасэми къыбгъэдэкIыу, сэри си щхьэкIэ къызбгъэдэкIыу мылъку и лъэныкъуэкIэ зыпщIэдгъэкъуэну дыхуейщ.\nIихьсан и хьэлэлагъыр сэ сщIэрт. Iуэху дахэ куэд езым и мылъкукIэ къызэригъэпэщырт, зэфIигъэкIырт, цIыхухэм ядэIэпыкъурт. Уеблэмэ езым и мылъкуи хэлъу фонд къызэIуихат, бын куэд зиIэ адыгэ унагъуэхэм ядэIэпыкъун, игъэгушхуэн папщIэ. СощIэж зы зэман, Хъумэрэн къуажэм (Къэрэшей-Черкес Республикэ) щыщ щIалэ цIыкIур Швецием яшэу и щхьэ зэтрахыу еIэзэн хуейуэ, операцэ гугъу икIи лъапIэ къызылъыкъуэкIа унагъуэм дэIэпыкъуу дохутырхэм я банкым доллар мин 65-рэ яхудилъхьащ езыми, Германием ис адыгэхэми къабгъэдэкIыу.\nАпхуэдэу Iуэхугъуэ дахэ куэд адыгэм зэрыхуалэжьыр сщIэрти, ахъшэ къеIысхын здакъым. Ихьсани, Фатхьии, Умари яжесIащ, схурикъун ахъшэ зэрызиIэр, абы щхьэкIэ зыри гумэщIын зэрыхуэмейр.\nГерманием дыкъикIыжа иужь, Фатхьи ищIа унафэм тету, гъатхэпэм и 22-м ди хьэщIэщым къакIуэри я деж дишащ икIи и щхьэгъусэ Марие гуфIэу шыгъу-пIастэ IэнэкIэ къытпыкъуэкIащ. Голландием щыIэ Адыгэ Хасэм Фатхьи къыщыдэлажьэ Хьэткъуэ Зэкайрэ (мыр Зэчырейракъым) Iэрыт Орхьанрэ къыригъэблэгъащ, ахэми нэIуасэ дахуищIащ, дахэу дабгъэдигъэсащ.\nСфIэгъэщIэгъуэн хъуат, Фатхьи и унэр, къуажэ кIуэцIым дэмыту, пхырыдзауэ губгъуэм зэритыр. Зы къат фIэкIа мыхъуу, машинэ гъэувыпIэри хэщIыхьауэ, дахэу икIи екIуу гъэпса унэм дыщIишащ ди бысымым. Я щхьэгъубжэхэр дыгъафIэмкIэ зэрыгъэзам къыхэкIкIэ пэш зэлъыIухахэр нэхут, дахэу нэм къыIуидзэрт. Унэ лъэгур зэрыIэтамрэ пщIантIэ щыгум и лъэгагъымрэ зэрызыщхьэщыкIышхуэ щыIэтэкъыми, унэ кIуэцIым ущыщIэтым дежи щIыгум утет къыпщигъэхъурт. Абы нэхъри зыхэпщIэу тынш ищIт мы унэм ущIэсыныр.\nIэнэ дахэ тхуаузэдат Фатхьи и унагъуэу дызэкIуэлIам. Ерыскъыр къытхутезгъэувэ Марие (а зыр арат бызлъхугъэу унэм щIэсыр), адыгэ ныуэм хуэдэу гулъытэ къытхуищIат, езыр лъэпкъкIэ голландкэу щытми. Ар Iэнэм къытхуэтIысакъым, сыт хуэдизу демылъэIуами. Апхуэдэ щIыкIэкIэ дэ къыдгурыIуащ, Марие адыгэ хабзэм зэрыхищIыкIыр.\nДызыщIэс пэшыр адыгэ IэмэпсымэхэмкIэ, адыгэ фащэкIэ хуэпа цIыхухэр зэрыт фэеплъ сурэтхэмкIэ, адыгэ ныпымкIэ, адыгэ пшынэмкIэ, адыгэ дамыгъэхэмкIэ гъэщIэрэщIат. ХьэщIэхэмрэ хэгъэрейхэмрэ ди зэпсэлъэныгъэхэри псори зытеухуар адыгэ лъэпкърат, Хэкурат.\nАдыгэ лъэпкъ мэкъамэхэм, уэрэдхэм щIапIыкIа цIыхур, акъыл балигъ щыхъукIэ хуозэш зыщIапIыкIа уэрэдхэм, мэкъамэхэм. Абыхэм я IэфIагъыр кIуэ пэтми нэхъ кууэ къыпкърохьэ. Сирием егъэзыгъэкIэ иIэпхъукIыу Голландием кIуэн хуей хъуа Фатхьи, адыгэ унагъуэ куэд зэхэсу щыпсэуа, езыр къыщыхъуа Хьэлэб щызэхихыу щыта адыгэ мэкъамэхэр игу илъ зэпытт. И гупсысэхэр къызыгурыIуэн, и гукъеуэхэр здигуэшын цIыху зэримыгъуэтым къыхэкIкIэ, адыгэ лъэпкъым я нэхъыбэм къытехуа хэхэс гъащIэ хьэлъэр тIуащIэу ишэчт Фатхьи. Ар Голландием къэIэпхъуа нэужь, унагъуэ ищIауэ, ныбжьыфIи иIэ хъуауэ, адыгэ мэкъамэмрэ уэрэдхэм зэрахуэзэшым къыхэкIкIэ, адыгэ пшынэ къищэхури еуэфу зригъэсауэ щытащ. ИкIи гукъеуэхэр къыщытеуэкIэ, Фатхьи пшынэр къещтэри абы езыр дежьуужурэ адыгэбзэкIэ дзапэ уэрэдхэр жеIэ.\nЗыкъомрэ дызэхэсауэ, Фатхьи къэтэджри и пшынэр къищтащ, икIи Орхьан зыхуигъазэри жриIащ.\n-Мэуэ тIэкIу дыкъэгъафэ,- жиIэри.\nФатхьи пшынэм еуэурэ, Орхьэни утыкум къихьэрэ ныбжь зиIэ лIитIыр гъыбзэ къысщыхъуа мэкъамэ нэщхъеим къыдэфэхэу щыслъагъум, абы си гур къызэфIигъэнащ, нэпсхэм си нэхэр къызэпажыхьащ. Сэ нэхъри нэхъ кууэ къыспкъырыхьащ хэхэс гъащIэ хьэлъэр зышэч ди лъэпкъэгъухэм, мыпхуэдэ цIыху дахэ дыдэхэм, псэкIэ ягъэвыр зыхуэдэр.\nСыт хуэдиз адыгэ цIыху мелуан бжыгъэ дунейм щрикъухьа Урыс-Кавказ зауэм?! Хуиту я лъахэ щымыпсэуфу, хэхэс гъащIэм гу дэшеигъуэ къаримыту, мыпхуэдэ гъыбзэм щIэдэIурэ зы адыгэ хэгъэгу зэгъэпэща зимыIэж адыгэ лъэпкъым сыту гуауэ хьэлъэ къытрилъхьат а зауэжьым?!\nА зы къафэмкIэ зэфIэкIащ ди "адыгэ джэгур". Пшынэ мэкъамэ гуэрхэм дедэIуа иужь, Фатхьи телефонкIэ щIэупщIащ Швейцарием дыхуишэу жэщ ныкъуэм дызытеувэну гъуэгухэм я щытыкIэм.\n-Германие лъэныкъуэмкIэ укIуэурэ бгылъэхэм унэсмэ, абыкIэ уэс телъынущ, гъуэгур щтырыгъуу щытынущ. Францие лъэныкъуэмкIэ укIуэныр нэхъ тыншщ, ауэ щIыпIэ гуэрым деж гъуэгур ягъэтэрэзыжыным йолэжьри, абдежым гъуэгур тIэкIу нэхъ зэв щыхъунущ. А Iыхьэм километри 6 и кIыхьэгъщ, - къыжраIащ Фатхьи, а щыпIэм унэсыным километр бжыгъэу дэлъри дыщIыгъужу.\nФатхьи и щхьэгъусэ Марие, адыгэ бзылъхугъэм и гукъэкI фIэкIа умыщIэну, ди щыгъынхэр тхуижьыщIыну диужь къихьат, ауэ ар хуэддакъым. ИтIанэ къыдэмыупщIыххэу ди вакъэхэр игъэкъабзэщ, вакъэщыхуэхэр щихуэри игъэцIуужащ, гъуэгу техьэ нэрыбгиплIым махуитIкIэ тхурикъун гъуэмылэ тхузэригъэпэщащ, ари машинэм игъэзагъэри дригъэжьащ.\nФатхьи и къуэмрэ и пхъумрэ а зэманым унэм щыIэтэкъыми, нэIуасэ захуэтщIыну Iэмал диIакъым. Ауэ Фатхьи и унэгуащэр къызэрытпыкъуэкIар ди гум фIыуэ къинэжащ. Гъуэгу кIыхьым дыздытетым, дыкъэувыIэурэ дыщышхэкIэ, дгъэщIагъуэрт Марие и гъуэмылэм я IэфIагъыр, ахэр зекIуэным IэкIуэлъакIуэу зэрыхуэгъэпсар.\nЖэщым Женевэ дыздэщыIэнур ОНН-м къызэригъэпэщати, абы декIуэлIащ. Ауэ Фатхьирэ сэрэ ди зэпсэлъэным жеинри тщигъэгъупщэри, жеипэ тIэкIу щытщIар нэхущэхэм дежщ. АпхуэдизкIэ Фатхьи хуэныкъуат и гупсысэхэмкIэ зыгуэрым дэгуэшэну, адыгэ Хэкум щыхъыбархэм едэIуным апхуэдизкIэ щIэхъуэпсти, жейри къакIуэртэкъым. Апщыгъуэм Фатхьи къысхуиIуэтэжащ Дунейпсо Адыгэ Хасэ зэхэшэныр игу къызэрихьа, а гупсысэр къызэрыхуэкIуа щIыкIэр, Дунейпсо Адыгэ Хасэ зэхэшэнымкIэ япэ къызэгъэпэщакIуэ гупым я пашэ зэрыхъуари, ахэр зэрекIуэкIари.\nХасэмкIэ къыдэлажьэ Орхьан зы махуэ гуэрым Фатхьи деж къэкIуащ:\n-Фатхьи, Голландием ис адыгэхэм лъэпкъ зэхуэс тщIынумэ, ди культурэ Iуэхухэр зетхьэнумэ, ахэр щедгъэкIуэкIынум деж арендэ уасэр къэралым къыбгъэдэкIыу тхуатыну муниципалитетым къызжаIащ, уэ дауэ уеплърэ? - жиIэри.\nФатхьи унэм къэкIуэжа нэужьи а гупсысэм куэдрэ иIыгъащ. Жэщым и зэхуэдитIыр блэкIауэ, Фатхьи Орхьан деж телефонкIэ псалъэри къигъэушыжащ икIи абы жриIащ гупсысэу зыхуэкIуар: "Къэрал зэхуэщхьэхуэхэм щыпсэууэ дунейм щикъухьа адыгэхэр зэпищIэну, адыгэ лъэпкъым и Iуэхухэр щызэдахьыну, щызэдалэжьыну адыгэ дунейпсо зэгухьэныгъэ, Дунейпсо Адыгэ Хасэ зэхэшэн хуейщ". А гукъэкIыр Орхьани игу ирихьу къыщыдищтэм, Фатхьи жыджэру Iуэхур къызэгъэпэщыным иужь ихьащ. Дунейпсо Адыгэ Хасэр гъэпсынымкIэ къызэгъэпэщакIуэ гупым езыр и тхьэмадэу, и дыIэпыкъуэгъу-ныбжьэгъухэри и гъусэу, Фатхьи зэхуэсышхуэ Голландием деж щригъэкIуэкIащ!\nИужькIэ, зэман дэкIауэ, газетхэмрэ журналхэмрэ ятхыжт:\n"А махуэм Голландием къэрал зэхуэщхьэхуэхэм къикIа адыгэ куэд щызэхуэсат. Ахэр адыгэ лIыкIуэхэт, лъэпкъым нэхъ зигу хуэузхэм ящыщтт. Адыгэ Хасэхэр псори зэгъусэу лъэпкъым хуэлэжьэн гугъэр яIэу абдеж унафэ къыщащтащ. Абы папщIэ Дунейпсо Адыгэ Хасэ зэхэшэн хуейщ. Апхуэдэ япэрей гукъэкIри зеир, а Iуэху дахэм, Зэхуэсышхуэм и къызэгъэпэщакIуэ гупым и унафэщIыу щытар Хьэткъуэ Фатхьищ. Май мазэм и 5 махуэм, 1990 гъэращ, а унафэр Зэхуэсышхуэм къыщащтар, а Iуэхугъуэри здекIуэкIар Голландием Ден-АлердикэкIэ еджэу щыIэ щIыпIэращ.\nИлъэс дэкIа иужь, 1991 гъэм, маим 21-м, Къэбэрдей щIыналъэм щызэхуэсащ къэралыгъуэ щхьэхуэхэм щыпсэу адыгэхэм я лIыкIуэхэр. Ахэр къеблэгъат Хэкужьым щекIуэкIыну Япэрей Дунейпсо Адыгэ Хасэм и Зэхуэсышхуэм (Конгрессым). Зэхуэсым и мыхьэнэр лъагэт, абы адыгэу зэхуишэсари куэдт. ЛIыкIуэхэр къикIат адэгэхэр щыпсэу щIыпIэхэм: Тыркум, Сирием, Иорданием, Германием, Америкэм, Югославием, Израилым. ЗыкъиIэтыжт, зэрыубыдыжын гъуэгум техьэжт, щIэрыщIэу къэунэхужт дуней псор "черкескIэ" зэджэ политикэ лъэпкъыр".\nА псор зи гупсысэ къабзэм и Iэужь Хьэткъуэ (Раджаб) Фатхьи зэкIэ зыми фIыщэ псалъэ гуапэ къыжраIатэкъым. Хэкужьым къикIхэу къакIуэ-кIуэжхэм, уеблэмэ ансамбль гуэрхэри абыхэм яхэту цIыху хьэлэлыщэр япылът, и зэмани и мылъкуи ятригъэкIуадэу. И лъэпкъым зи гур хузэIуха, зигу хуэуз абы куэд ирагъэшэчт.\nНэху дыкъызэрекIыу Лъэпкъхэм я Уардэунэм дыкIуащ. ООН-м и Сессиер щIидзэри абдеж сыкъыщыпсэлъащ. ЕтIуанэ махуэм УФ-м и лIыкIуэу ООН-м щыIэхэм я Тхьэмадэ Борис Крылов къэпсэлъэн хуейуэ программэм итти, унафэ сщIащ дыкъанэу, етIуанэ махуэми Сессием дыхэлэжьэну. ИкIи дэ нэмыщ-Iэмыщу, Урысейм и лIыкIуэхэми ямыгугъэххэу адыгэм теухуауэ абыдеж къыщытIэта проблемэхэм къыхэкIкIэ, Крыловым къэпсэлъэныгъэр щIэрыщIэу зэрихъуэкIыжын, дэ жытIам триухуэжын хуей хъуащ. Адыгэхэм я лIыкIуэ ООН-м къызэрыщыпсэлъам хуабжьу щыгуфIыкIащ, уйгур лъэпкъым щыщу а махуэм абдеж дыщызыхэзыхахэри я лъэпкъым хуэгуфIэ хуэдэу къытхуэгуфIахэщ. А лъэпкъым и проблемэхэри куущ, къиинщ, Китайм ахэр дикъузэу, зэхэзехуэн ищIу, я хуитыныгъэхэр къызэпиуду гугъу ехьхэрти, абыхэм занщIэу къагурыIуащ, я гум нэсащ дэ дигу къеуэхэр, ахэр дунейпсо утыкушхуэ къызэритхьамкIэ фIыщIэ къытхуащIащ.\nИужькIэ Фатхьи къызэригъэпэщащ Голландием щыIэ Адыгэ Хасэм и зэхуэс. Абы щыIэ ди къуэшхэм я пащхьэ щыжытIащ Iуэху екIуэкIар. ДАХ-м Генеральнэ секретару сыщытти, хэхэс адыгэхэм я проблемэхэм дытепсэлъыхьащ, Хэкум сыкъэкIуэжмэ, сызэлэжьыну Iуэхугъуэхэр тхылъымпIэм тестхащ, ДАХ-м и Исполкомым я пащхьэ ислъхьэн сигугъэу.\nАпхуэдэуи Едыдж Батырай къытхузэригъэпэщащ Германием щыпсэу адыгэхэм я зэхуэс. Абы Германием щыIэ Адыгэ Хасэхэм я тхьэмадэхэри къекIуалIэри зэдэдлэжьын хуей Iуэхухэр тхыгъэкIэ зэдгъэзэхуащ икIи дызэзэгъащ нэхъ жыджэру дызэдэлэжьэну.\nГолландиеми, Германиеми зэхуэсыр адыгэ джэгукIэ иухащ.\nАпщыгъуэм хэгъэрейуэ къытпыкъуэкIа Едыдж Батырай, хуабжьу къытпылъащ, и унэм дыригъэблагъэу хьэщIагъэ къыдиха къудейкъым, атIэ Iуэху щхьэпэ куэд къызэригъэпэщащ. Абыхэм ящыщ зыщ а зэманым Германием и Бундестагым щылажьэ адыгэ щIалэм Уэздемыр (УэнащIэ) Джем дызэрыхуигъэзар, дызэрыригъэпсэлъар. А щIалэм, Iуэхугъуэ куэд зэфIихт, адыгэхэми къадэлажьэт. ИужькIэ ар Евросоюзым щылажьэу щIидзащ, адыгэхэм я Iуэхухэр нэхъри лъагэу иIэту, "Адыгэхэм я щэнхабзэм и Махуэхэр" иригъэкIуэкIыу, Европарламентым деж адыгэ Iуэхум иригъэгъэпсалъэу, Турцием, Европэм щыIэ Адыгэ Хасэм нэхъ куууэ зэпыщIэныгъэ яхуиIэу.\nДэ ди къэпсэлъэныгъэм иужькIэ къырикIуар Iуэху щхьэхуэщ, ауэ мы тхыгъэр зытеухуар Хьэткъуэ Фатхьищ, ДАХ-р къэунэхуныр зи гупсысэ нэхум къыхэкIа цIыхуращи, Дунейпсо Адыгэ Хасэр илъэс 20 щрикъу махуэшхуэм ехъулIэу дгъэхьэзырауэ аращи, адрей Iуэхугъуэхэр итIанэ къэтIуэтэжынщ.\nЗэман куэд дэкIами, сыт щыгъуи гуапэу сигум илъщ, Фатхьи цIыхугъэу, губзыгъагъэу, гуапагъэу дэслъэгъуахэр. Сэ нэрылъагъу сщыхъуащ, абы адыгэм лъагъуныгъэу хуиIэр зэрылъагэр, и гур лъэпкъым зэрыхуэкъабзэр. Си дежкIэ Фатхьи щапхъэ дахэщ и цIыхугъэ лъагэмкIэ, псэ щабэгъымкIэ, гулъытэ инымкIэ. Абы и дуней тетыкIэр, ар цIыхухэм - и Iыхьлы гъунэгъухэми, хамэхэми - гурэ псэкIэ къабзэу зэрахущытым удимыхьэхынкIэ Iэмал иIэкъым. Мызэ-мытIэу ди унагъуэм щыхьэщIа, хэхэс адыгэхэм къахэкIа цIыху дахэм, ди бынхэр сыт щыгъуи хуозэш, щIоупщIэ Фатхьи, ар ящыгъупщэкъым.\nХьэткъуэ Фатхьи етIанэгъэ илъэс 80 ирокъу, ноби ар жыджэру гъащIэм хэтщ, дызэхуотхэ, телефонкIэ дызопсалъэ, Хэкужьым сыт щыгъуи пыщIауэ щытщ. Мариерэ Фатхьирэ зэхуэсакъыжу, пщIэрэ гулъытэшхуэрэ я зэхуаку дэлъу мэпсэухэр. Тхьэм адэкIи дяпэ куэдрэ иригъэт адыгэлI щыпкъэр, Марие игъусэу, зэдэтхъэжу!\nУэхъутэ Александр, УФ-м щыпсэу адыгэхэм\nя лъэпкъ-щэнхабзэ автономием и Тхьэмадэ, ЩIДАА-м и академик.