Айхи Геннадий Николаевич (паспортри хушамачĕ Лисин, 1934 çулхи çурла уйăхĕн 21-мĕшĕ, Çĕньял, Патăрьел районĕ, Чăваш АССР — 2006 çулхи нарăсăн 21-мĕшĕ, Мускав), — чăваш сăвăçи, тăлмач.
1994 çулта Чăваш Енĕн халăх сăвăçи ятне тивĕçлĕ пулнă. 1989 çулта К.В.Иванов ячĕллĕ Чăваш Енĕн патшалăх премийĕн, 1972 çулта Франци академиĕн премийĕн, 1993 çулта Петрарка ячĕллĕ премийĕн (Германи), 1993 çулта Струга хулин поэзи каçĕсен «Ылтăн кăшăл» премийĕн (Македони) тата 1996 çулта Кăнтăр Тироль премийĕн (Австри) лауреачĕ пулнă. 1998 çулта Ӳнерпе литература Орденĕн командорĕ (Франци) ятне тивĕçлĕ пулнă. 1987 çулта Андрей Белый ячĕллĕ парнене тивĕçнĕ. Митта Ваçлей ячĕллĕ парнен лауреачĕ[1].
1934 çулхи çурла уйăхĕн 21 Чăваш АССР кĕнĕ Патăрьел районĕнчи Çĕньял ялĕнче, вĕрентекен çемьинче çуралнă. Ашшĕ Аслă Аттелĕх вăрçинче пуçне хунă. Ачаран тенĕ пекех чăвашла сăвăсем çырнă, вун пилĕк çултах чăваш периодикинче пичетлене пуçланă. Айхи пултарулăхĕ çине Çеçпĕл Мишшипе Петĕр Хусанкайăн сăввисем вăйлă витĕм кÿни паллă.
1953 çулта Патăрьелти И.Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика училищине пĕтерсе А.М.Горький ячĕпе хисепленекен Литература институтне вĕренме кĕнĕ. Литература институчĕнче М.А. Светлов пултарулăх семинарĕнче вĕреннĕ. 1958 çулта ăна «социализмла реализм меточĕн никĕсне аркатма тăрасшăн, режима хирĕçле сăвăсем çырать» тесе институтран кăларса янă. Б. Пастернака итлесе вырăсла сăвăсем те çыра пуçланă, çав вăхăтрах Мускавра юлма шут тытнă. 1961—1971 çулсенче Маяковский ячĕллĕ Патшалăх музейĕнче ĕçленĕ.
Хăйне евĕрлĕ вырăсла сăвăсем çырнă май тĕнче поэзийĕн чи пĕлтерĕшлĕ сăввисене чăвашла куçарас ĕçре тăрăшнă, «Франци поэчĕсем», «Венгри поэчĕсем», «Польша поэчĕсем» антологисене кăларнă. Тĕнчене чăваш поэзийĕпе тата литературипе паллаштарассишĕн, вĕсен пирки пĕлтерессишĕн нумай ĕç тунă. 1960-мĕш çулсенчен пуçласа хăш-пĕр çĕршывсене вырăсла тата ытти чĕлхесене куçарнă Айхин сăввисем туха пуçлаççĕ. Раççейре вара пĕрремĕш кĕнеки 1991 çулта çеç пичетленсе тухать.
Г. Айхи пурнăçĕнче хăйне майлă вырăн Игорь Вулох ÿкерÿçĕ йышăннă. Вĕсен туслăхĕ 1961 çулта çуралнă. 1988 çулта пурнăç курнă Троэльс Андерсен монографийĕн умсăмахĕнче Айхин И. Вулоха халаллăнă сăввисене вулама пулать. 1997 тата 2001 çулсенче Вулохăн персоналлă выставкинче Айхипе Вулох Тумас Транстрёмера халалланă «Росчерки огня» («Вут-çулăм йăлкашăвĕсем») экспозицие йĕркеленĕ пулнă.
Айхи пултарулăхĕнче чăваш тата ытти Атăл енчи халăхсен фольклорĕн витĕмĕ палăрать; поэт пĕрмаях халăх ăн-сĕмĕн архетипĕсене тишкĕрет, çак пулăмăн результачĕсем унăн сăввисенче вырăн тупаççĕ. Çав вăхăтрах Айхи вырăс, европа (уйрăмах франци, нимĕç) поэзи авангарчĕн йăлисене тăсса пырать: унăн сăввисенче авангард юхăмĕн паллисем куçкĕрет паллă (сăвăсенчи хăйне евĕрлĕ пунктуаци, синтаксис, футуризмпа символизм мелĕсем).
2006 çулхи нарăсăн 21-мĕшĕнче, чылай хушă чирленĕ хыççăн, Мускавра вилнĕ. Сăвăçа тăван ялĕнче пытарнă.
Айхи нумай сăввине чăваш чĕлхи çине куçарнă. Çапла вăл «Франци поэчĕсем», «Венгри поэчĕсем», «Польша поэчĕсем» антологиĕсене пичĕтлесе кăларнă.
Айхин чи лайăх сăввисене франци, швед, нимĕç, чех, словак, поляк, венгр тата ытти чĕлхесем çине куçарнă.
Бэкстрём Анника швед тăлмачĕ. Швецире Fältens ögon (уй куçлă) чăваш антологийĕ пичетленсе тухнă[4]. Материалсене Айхи пуçтарнă.
Ермакова, E. Çăлтăрсем çутăлаççĕ çиçме / E. Eрмакова // Халăх шкулĕ = Нар. шк. – 1997. – № 4. – С. 87-90.
Ларионов, Н. Пултаруллă ентешĕмĕре аса илтерсе каш! кашлĕç чăрăшсем / Н. Ларионов // Чăваш хĕрарăмĕ. – 2009. – 19-25 авăн (№ 37). – С. 9.
Прокопьева, Р. Пастернак премийĕн пĕрремĕш лауреачĕ – чăваш поэчĕ / Р. Прокопьева // Хыпар. – 2000. – 26 çу.