Хелекьуриса ГIабдуллагьил МухIамад (1918 – 1972) » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nХелекьуриса ГIабдуллагьил МухIамад (1918 – 1972)\nГьанжесеб Болъихъ мухъалда гъорлъе унел росабазул цояб ккола Хелекьури росуги. Гьеб росдал рахьдал мац1 буго маг1арул болмац1. Киналго маг1арул росабазул г1адаб тарихги, маг1арулазул г1адаб яшавги, къисматги буго хелекьурисезулги. XlX г1асруялда имам Шамилида цадахъ гъазаваталдаги, хадур ккарал рагъаздаги кирго бах1арчилъи ва гьунар бихьизабуна гьезул г1олохъабаз. Хелекьурир рахъана г1емерал ц1ар бугел г1алимзаби, кидаго гьениб бук1ана мажгит, малъулаан дин-ислам.\nНилъеца бицен гьабулев г1алимчи, вали ва шаг1ир Г1абдуллагьил Мух1амад гьавуна 1918 абилеб соналъ Хелекьурив. Гьит1инго г1елмуялде рокьи бугев, г1амал берцинав вас вук1ана гьев. Инсуца малъана гьесда т1оцебе г1араб-г1ажам хъвай-ц1али. Хадуб, вац Сайидх1усеница малъана. Г1емерисеб г1елму г1алимчи Шагьрудинида цебе ц1алана. <!--[if !supportFootnotes]-->\nБицен буго гьев ц1ализе Хуштаде, К1ванаде ва Г1орот1е ун вук1аниланги, лъида цеве гьенив ц1аларавали лъалеб гьеч1о. Г1елму ц1аланаг1ан гьев лъаралда г1амал гьабулев, гьелдаса расул къадаралъги къуркьуларев чилъун лъугьана. Т1адч1ч1ун г1ибадат гьабулев вук1унаан кидаго. Киг1анго х1уригат бергьун, дунялалда хиса-басиял кканиги гьес ц1али рехун теч1о- г1адамаздаса бат1а т1ун рокъов ч1ун яги колоде ун вук1унаан. Ц1ияб г1умруялде кинго рак1 бач1ев, колхозал гьарулелъул гьоркьове къач1ев Мух1амад живго-жиндаго ч1арав чилъун лъугьана. К1удияб Ват1анияб рагъдеги ах1ун вук1ана гьев, амма жеги рагъде инелде Болъихъ вук1аго г1узру ккун нахъч1ван вуго.\nГьес киданиги чияр хуриса бач1араб жо кванач1о. Гьесул квен бук1унаан ц1оросоролъил яги пурч1инадул хинк1. Заман банаг1ан г1адамазда гьоркьове вахъинги дагьлъана гьесул. Гьесул яс Сукайнатица бицана г1умруялда жанив эмен росдал годек1аниве щвеч1илан. Кинаб къвариг1ел бугониги бат1ияб нухдасан сверун унаанила, росу сверун ине кканиги. Лъималги рачун колот1е ун гьениб, г1адамазда раг1улареб х1алалъ, малъун буго гьезда г1елмудул аслаби. Нахъа, киналго гьаризе кколел парз-суннатазул т1ехьги хъван буго гьезие. Заман банаг1ан росдал г1адамазе гьев хиралъана ва гьесул вац1ц1алъиги валилъиги мух1канлъана. Гьес жиндирго сурат бахъизе тун гьеч1о, жиндиего кьезе бугеб пенсия босизе гьеч1ин абун буго, жив х1укуматалда х1алт1ич1илан ва жиндие гьелъул х1алаллъи бук1унарилан. Хъизаналда абун буго дуца босизе бегьулин мун х1алт1идалин колхозалда абун.\nГ1емерисеб заман гьесул мавлидал ах1улаго унаанила. Свалат салам лъеяв Аварагасухъ бугеб г1ишкъуялъ, гьесухъ урхъун хъварал мавлидал ц1акъ г1емер руго Г1абдуллагьил Мух1амадил. Дагьаб цебе басмаялда бач1араб мавлидазул гьит1инабго т1ехьалда руго Хелекьуриса Ах1мад бин Жамалудин абун автор вихьизавураб к1иго мавлид. Дица гьев чиясул ц1ех-рех гьабидал якъинлъана Г1абдуллагьил Мух1амадица жиндирго квералъ (г1ажам хат1алъ) хъвараб мавлидазул т1ехь сайгъат гьабун буго росулъаго чи Ах1мадие кидаго г1алахалда г1ияда вук1унелъул ц1ализе бук1ине. Гьеб т1ехь нахъе ц1унун хут1ун ц1идасан (г1ажам нухса гьабун) басмаялда бахъулел ч1аг1аз Жамалудинил Ах1мадил ц1аралда гъоркь биччан буго къват1ибе. Амма, гьел мавлидал хъварав чи Г1абдуллагьил Мух1амад вуго. Гьеб т1ехьалда гьеч1елги г1емерал асарал (мавлидал, назмаби, шиг1раби) хъван рук1ун руго Мух1амадица. Жеги росулъа г1адамазухъ г1езег1ан ругилан абула гьел мавлид-мажлисазда ц1алулел. Киналго данде гьаруни хасаб мажмуг1 бахъизе г1урал асарал рук1ун руго гьесул. Гьединго Ч1абакъориса Муртазаг1али абулев чиясги росун анилан абулеб буго г1емерал асарал, басмаялде рахъарал рахъич1ел лъалел гьеч1о. Инсуца к1вар кьеч1ого, цойиде рак1арич1ого теялъг1аги батилаха лъималазги гьесул рух1ияб ирс данде гьабун къват1ибе бахъизе ч1аголъи гьабун гьеч1о.\nДол дин гьукъарал соназда маг1арул рух1ияб адабият цебет1езабулел, назмабаздалъун даг1ват гьабулел г1алимзабазул цевесев кьерда вук1ун вуго Мух1амад гьесул асаразул хал-гьабидал. Гьел бат1и-бат1иял росабалъе ккун, цояз-цояхъе кьун т1ирит1унги рук1ун руго. Х1атта, цоги аваторазул асаразда гьоркьоре ккун бат1ияб ц1аралда гъаоркь басмаялда рахъун рук1инеги рес буго. Гьесул нилъехъе щварал асаразул халгьабидал бат1и-бат1иял темабазда хъварал, мавлидал гурелги назмабиги руго: «Абу Муслим шайихасде», «Гьудулзабазде», «Башириде», «Хвалда цебесеб», ва цогидалги камилал асарал.\nМаг1аруллъиялда ислам т1обит1изабурав, нилъеда диналъул аслаби малъиялъе кьуч1 т1амурав Абу Муслим шайихасул х1акъалъулъ авар рух1ияб яги дунялияб адабияталда г1емерал асарал хъван гьеч1о. Ислам бач1иналъул тарихалда бищун к1вар бугев чилъун вихьизавуниги нилъер адабияталда гьесул ц1ар г1емер дандч1валаро. Мисалалъе, Ч1ик1аса Саг1ид-афандияс «Дагъистаналде ислам бач1иналъул х1акъалъулъ къокъаб баян» абураб назмуялда хъвалеб буго гьесул х1акъалъулъ:\nХадув Дагъистаналъул бищун к1удав имамлъун,\nАбу Муслим шайихги <!--[if !supportFootnotes]--> живго тасдикъ гьавуна.\nДагъистаналъул х1укму, киналниги умурал,\nИсламалъул кверщелги гьесда кодоб бук1ана.\nГьес ват1анлъун ккурабги Хунзахъ шагьар бук1ана,\nХведалги гьенив вукъун зиярат машгьурлъана.\nХелекьуриса Г1абдуллагьил Мух1амадил Абу Муслим шайихасде гьабураб назму буго Аллагьасе шукруги, исламалда ратиялъухъ реццги, шайихасул наслу-насаб, бах1арчилъи ва Дагъистаналъе щвараб баракатги загьир гьабун хъвараб. Гьеб буго авал-ахир бугеб ц1убараб асар.\nГ1абдуллагьил Мух1амадил асарал ц1алидал бат1а бахъулеб хасаб хат1ги, т1адег1анаб стилги бихьулеб буго. Киг1ан х1укуматалъ дин гьабизе гьукъун бук1аниги, гьес жиндирго даг1ват гьоркьоб къот1изе тун гьеч1о.\nЦ1алдолезде гьари буго гьев валиясул х1акъалъулъ нужеда лъалел баянал ратании яги гьесул абун рехсолел асарал ратаниги редакциялда лъазабеян.\nАбу Муслим шайихасде\nМуг1рузда нур базе г1арабиялъан,\nБилълъун бакъ бач1ана къурайшиязул.\nШагьарал гвангъизе Маккаялдасан,\nБаккараб моц1 щвана Дагъистаналде.\nДинул исламалъул имамул аг1зам,\nАбу Муслим саййид, саламин дуде.\nСияразул рукну <!--[if !supportFootnotes]-->, рагъазул марказ, <!--[if !supportFootnotes]-->\nБарка дуе фарис <!--[if !supportFootnotes]--> Фирдавус алжан.\nИлагьияб рагъул илгьам бач1унищ,\nБараб, кьурул лачен, кьалуе ярагъ?\nРавх1анияб изну Х1абибас кьунищ,\nБорчараб черхалда чарамул хвалчен.\nЧанай бахъунелъул хъергъудал г1адаб,\nГ1адан сагьвиллъулеб мисал бук1анин.\nМушрикиназда т1ад баккараб ц1аялъ,\nБаракат г1амлъана г1ажамиязе.\nДур г1анбарул х1ухьел реч1ч1аралдаса,\nБач1анин саг1адат <!--[if !supportFootnotes]--> маг1арулазе.\nМугьажирзабазул баркатаб квералъ,\nКант1и кьунин абе Аварагасда.\nИсламияб рагъул суюфаздалъун <!--[if !supportFootnotes]-->,\nСах гьарунин абе асх1абзабазде.\nИмамлъи т1ад къарав Къапалъул мег1ер.\nБот1рода таж лъурав, талих1 кьурав хан.\nКьалул х1ухьалида Дагъистанги тун,\nДуца ват1ан лъураб – т1алъи батана.\nХвалчадул балаца х1акъгоги чурун,\nХунзахъ х1ужра бана х1ижазиясул.\nХ1ажру <!--[if !supportFootnotes]--> ч1ван рук1арал, ч1унтарал рак1ал,\nЧ1аголъизе дару дудасан щвана.\nДур хочол т1огьиса т1инк1арал биял,\nТ1огьоде сверана Дагъистаналда.\nМажгит-къулг1а бана, г1елму малъана,\nГ1алду-низам лъуна маг1арулазе.\nМух1аммад Х1абибас байрахъ кьела дуй,\nКьалда гьунаралъул, бергьенлъиялъул.\nБакъиг1алда ругел бах1арзаз дуе,\nМарх1аба имаман икрам гьабила.\nКупруялъул макьилъ кьижараб улка,\nБаркаталъ гвангъараб, гургинаб къамар <!--[if !supportFootnotes]-->.\nКъосиналъул т1иналъ т1ерхьараб карван,\nКвер ккун т1аде ц1арав, ц1ар арав имам.\nАгьлу, ват1ан, дунял диналъухъ бичун,\nДур аслияб х1алт1и - х1арбудул навг1ал. <!--[if !supportFootnotes]-->\nНак1к1укьа ц1ад г1адин г1одоре т1олел,\nГ1исян бергьаразул биял рук1ана.\nРаккуда руссине гьалбалги гурел,\nБихьуларищ г1азму <!--[if !supportFootnotes]--> г1арабиязул.\nСвакайдал рещт1ине ват1анги гьеч1ел,\nГьунарни г1еларищ г1олохъабазул.\nГ1арабияб ракьул бакьулъа рахъун,\nБоркьулаго рагъгун Гъумекий щварал.\nКирего щущарал шугьадаазде,\nШиг1ру ах1ич1ого ях1 дирги лъвинч1о.\nДиналъухъ рух1 кьезе бокьаралщинал,\nБоял киса щварал, шамалъул гьардин.\nШарг1алъул нухалда хвезе рекъолел,\nАкърабал <!--[if !supportFootnotes]--> куцазе, кин мун ургъарав.\nМаргъалул черхалда чармил рак1ал лъун,\nЧаг1и т1ирит1улев Бет1ергьан вуго.\nГьалщинал улкаби кверде росарал,\nВасал г1емерлъайги г1арабиязул.\nГ1али, Г1умарида г1амал куцундай,\nБицун х1ал к1оларел х1урубал <!--[if !supportFootnotes]--> лъурал.\nХ1амзатгун Г1абасил ирсдай босараб –\nНаслу цох1олъидал х1ижазиясул.\nХ1арбудал ц1а баккун ц1илъараб улка,\nГьаб улка-ракьалъул баркала дуе.\nДургин гъузатазул гъураб нуралъе,\nНиж авариязул азарго шукру.\nШарг1алъул г1уруца г1исянги чурун,\nНиж чаг1и гьарурал рак1 лъиял гьалбал.\nЛъадай би гьекъарал гьудулзабазда,\nГьаб дир ах1иялъул мах1го ч1валадай.\nХ1инкъарал к1анц1улел икълималдехун,\nРек1ел х1ал хисидал хиял гьабуна.\nХалг1ат –чалмаялъул, чу-ярагъалъул,\nЧиго данделъич1о дида бицунев.\nБах1арчилъиялъул х1акъ т1убай гуреб,\nТ1ок1аб сурат лъалев инсан ватич1о.\nАх1мадил халифа, халкъалъул султ1ан,\nКъот1и щула гьабе шафаг1аталъе.\nШугьадааз лъолеб иманалъул таж,\nТоге нижги къварид къияматалда.\nКъудрат т1ок1ав Аллагь, свалат салам лъе,\nСармадияв <!--[if !supportFootnotes]--> имам – Аварагасда,\nТадбир исламияб имамзабазда.\nХIижазалъул мугIрул ракIалдеги щун,\nРекIел хIал хисараб салам битIизин.\nТ1агьал хIужраялъул хIисабги гьабун,\nХIасратаб каранзул каву рагьизин.\nРасуласул хIалалъ угьараб хIухьел,\nРахIматлъун свераги бусурбабазе.\nГьесул кереналда ракарал цIаял,\nБаракатлъун лъеги умматалъего.\nАхIмадил рукъалъе къадар гьабураб,\nКъварилъи рагIани, мугIрул гьетIила.\nГьесул къарабаталъ <!--[if !supportFootnotes]--> къараб хIалалъул,\nХIакъикъат бичIчIани, бакъ-моцI гIодила.\nКъваридаб хIал чучун чвахизе гурищ\nЧорхол магIна лъалез магIу цIунулеб.\nМугIрул гьаргьадулеб балагь щваразе\nБигьаяб дарулъун лъун буго гIоди.\nГIайнул хIаят <!--[if !supportFootnotes]--> гIадаб ХIабибасул ракI,\nХIасраталъ бухIана асхIабзабазухъ.\nИсламалъул цIваби моцI сверун ками,\nКаранзул шавкъалъе <!--[if !supportFootnotes]--> къавуда буго.\nКъуръаналъул тIалаб тIобитIулаго,\nТIерхьарал цIвабзазул цIар буго рекIелъ.\nБадруялъул къоялъ къанщарал берал\nРорханищ, ГIубайдат <!--[if !supportFootnotes]-->, ГIиллиюналда?\nНабиясул хъолбохъ босараб дур рухI\nРахIаталде ккечIищ Пирдавусалда?\nСаламалъул рокъоб рекъараб гьумер,\nРигьаги дуй щвараб давлатул мамат <!--[if !supportFootnotes]-->.\nДунял кьун босулеб сагIадаталде <!--[if !supportFootnotes]-->\nМунгIан гIедегIарав гIадан лъаларо.\nДиналъухъ бичараб равхIанияб черх,\nХIамзат тIаде щведал щиб хIал букIараб?\nУхIудалъул ракьулъ бекьун буго нур,\nЯ ракь биунаро, я нур сунаро.\nМигьрасалъул <!--[if !supportFootnotes]--> инсухъ рещтIун буго цо\nБицун чIалгIунареб гIадаб къапила.\nГIаршалда цIар хъварав гьашимиясда,\nГьаб дир магIуялъул магIна лъаладай.\nМугIрузулъ Къап гIадав къурайшиясда,\nКъваридаб дир ахIул махIго чIваладай?\nХIабибасул имгIал гIодов вегидал,\nГIаршалъул хIободе хIал щун батила.\nШугьадаазул хан холев вугелъул,\nХехаб ахIуд щвана хIурулгIинзаби.\nГIарасат урхъараб байрахъ босзедай\nГIедегIун кьанщарал къиматал берал.\nКъиямат бахилаб ханлъи щвезедай\nШавкъалда вукIарав гьазаваталда.\nГъазизабаз лъолеб якъуталъул таж,\nКъанабакъ тани щиб туруларелъул.\nТушман гъури цIакъаб гьалбацIалъул тIинчI,\nТIаде ракь хъвани щиб - шагьид вугелъул.\nШаргIалъул бакъул нур къанабакьги лъун,\nКъого киндай ана Аварагасе?\nИсламалъул галан гохIда хутIидал,\nБиххичIодай сабру асхIабзабазул?\nАхIмадий кваранаб квергIан хирияв\nКида мун кIоченев, Бичасул гьалбацI?\nБадру-УхIудалъул, хIарбудул <!--[if !supportFootnotes]--> бетIер,\nХIакъни кин тIубараб тIад бараб яргъил?\nТIагьал хвалчен бекун керен унтидал,\nКин сабру гьабураб Сакъиятица <!--[if !supportFootnotes]-->?\nСабру бергьаралги гьаглъила, гьудул,\nГьадаб къуватаб квер каранда лъедал.\nКибритул ахIмаран <!--[if !supportFootnotes]--> ахIизе лълъвиндал,\nХIамзатил цIар уна цIвабзазде тIаде.\nЗам-зам хIатIиялъул <!--[if !supportFootnotes]--> бахIарчи хведал\nХIайдарил керен-ракI киндай букIана?\nДагьалъги гIумру кьун ракьалдаги тун,\nВокьилаан ХIамзат ХIабиб цIунизе.\nЦ1адул асар гьечIеб самандалаб <!--[if !supportFootnotes]--> хIинчI,\nСубхIаналлагь, дур хвел хиялго гьечIеб.\nГьашимияб къавмалъ къотIидай кьураб,\nКъанщиларин берал шагьидлъун гурел.\nГьезул бахIарзазул хIукмудай ккараб,\nРухI бичун гурони чи хвезе гьечIин.\nМухтарас бода тIад бетIерлъун тедал,\nБат1арикъазда <!--[if !supportFootnotes]--> гъорлъ пири биччарав.\nБичасухъ рухIги кьун боркьараб рагъулъ,\nРугънал гIемерлъунан гIадахъ гьабичIев.\nГIалил тIул бикьарав ЖахIварул ТIаюр <!--[if !supportFootnotes]-->,\nТIагьа разияб хвел барка, мугьажир.\nКверал къот1ун хадуб каранде къараб,\nКъадру тIокIаб байрахъ лъихъе кьун тараб?\nТушбабазул болъе балагьги тIамун,\nВатIалъаниги щиб шаргIалъул мег1ер.\nРалъад гIадаб гIаскар басраги гьабун,\nБосараб шагьадат ригьаги дуда.\nДур вижи - тIабигIат тIокIаблъун гьабун,\nТIагьал хIадис буго сукъатаз <!--[if !supportFootnotes]--> бицун.\nКъотIарал кверазухъ куркьбал кьурав мун,\nКьураб талихIалда хIал хьун ватила.\nМукътаталъул сали <!--[if !supportFootnotes]--> саламлъун лъолеб,\nСалам буго дуде, сагIидияв хан.\nХалкъ бижарав РрахIман, хIикматни гьечIищ\nХIайдарилги гьумер бидуца белъи.\nБалъго ккураб ч1елалъ, чан вуго имам,\nУммат цIунизелъун цIадаве лълъунев.\nДин-ислам бокьараз макьу течIодай,\nБакьулъа хъвалхьараб нодо бихьидал.\nХьвагIараб хвалчаца чаран къотIулев\nКъилбаялъул шигIар <!--[if !supportFootnotes]--> шагьидлъун хвана.\nЩибаб рагъул къоялъ къадру борхиялъ\nБахана ГIалил цIар моцIроде тIаде.\nТIалутил бода гъорлъ Давудил гIадин,\nДур шавкат <!--[if !supportFootnotes]--> рагIана гIаламалдаго.\nДиналъе бахъараб, духъ загьирлъараб\nЗулфукъар кьурав щив, рагъ боркьулев щив?\nБакъгин моцI разияв рагъазул кьут1бу -\nРизванул акбаргун барка ахират.\nАлжанул нуцIида цIар хъварав Саййид,\nЦIарни дур холаро халкъалда жаниб.\nХайбаралъул хъулбухъ байрахъ чIвалаго,\nЛъарал дур гьунарал ягьудиязда.\nДур бергьенлъиялъул бахъараб гьаракь,\nАнкьабго зобалде рагIун батила.\nГIабдувудил ГIамрул <!--[if !supportFootnotes]--> г1арабияб цIар,\nГIали, дур хвалчаца учуз гьабуна.\nУхIудалъул къоялъ РухIул аминас\nАхIараб рецц буго дица гьабулеб.\nЛиваул ХIамд <!--[if !supportFootnotes]--> кколев ХIайдар <!--[if !supportFootnotes]--> вугилан\nХIабибасги руго хIадисал рицун.\nИслам тIобитIарал гIатIидал кверал\nКаранда лъун тедал унтун буго рак1.\nАбт1алал <!--[if !supportFootnotes]--> накълулъи къадарни буго,\nКъаникь киндай лъуна диналъул буцур.\nБах1арзал ч1ван хвейи раг1араб гьаракь,\nРакъулъ щайдай лъуна шарг1алъул сангар.\nШарг1алъул байдаби гIатIид гьарурав\nГ1ечIо дунялалда мун гIадав фарис <!--[if !supportFootnotes]-->.\nИсламалъул мугIрул рорхат цIунарав,\nРагъул хIуби беги квеш букIинарищ.\nНужер гIадаб тухум дида рагIичIо,\nДунялгун кьаллъараб, кьалда ругьунаб.\nНуж гIадал ханзаби халкъалда лъачIо,\nЧIаголъи рихараб хвалде урхъарал.\nАвараг хун хадуб хирияб агьлу,\nБалагьазулъ тIерхьи тIахьаз бицуна.\nЦо-цоял нагьрудукь <!--[if !supportFootnotes]-->, цоял зулмудухъ\nЗобал хадур гIодун хун руго сибт1ал <!--[if !supportFootnotes]-->.\nТIагьал ирс босарал сайидзабазде\nСордо-къо лъалареб къварилъи щвана,\nАкътIабазул <!--[if !supportFootnotes]--> эбел ПатIиматица -\nТушбабаз чIвазе дуй васал гьарурал.\nСуннаталъул бакъалъ къалъарал гьурмал,\nКъо-лъикI гьабун индал беццлъана дунял.\nНухIил гама гIадаб ХIабибасул рукъ\nХIасадалъул къавмалъ къварид гьабуна.\nБичасде гIишкъуялъ мехтарал чурхдул\nЧияр квердаса хун кинха хIехьелеб.\nХвалчабазул балал бецIал жал руго,\nРеццалъе рекъарал лугби къотIулел.\nКъуръан-хIадисалъги саламун аби\nАна дур хавасал Халикъас ахIун.\nХалкъалъул ханзаби хвалилъе лъвиндал,\nЛъарал гIаламатал гIемерал руго.\nГIалил ХIасан, ХIусен, наслу-гIашират <!--[if !supportFootnotes]-->,\nНижги кIочон тоге КIудияб къоялъ.\nКъварилъи чучизе чиги тIагIиндал,\nЧучулареб агьлу нужин абула.\nАсар кин гьабураб рагъул алаталъ,\nРахIматлъун гьарурал агьлул байталъе.\nУммат хириясул хал гьабич1езе,\nГьелъул х1асил лъала ГIарасаталда.\nСвалатги саламги Аварагасде,\nЗоб-ракь биххизегIан, халкъ тIагIинегIан,\nРехсей къотIулареб къабилаялде.\nСордог1ан бец1аб рак1 ц1илъилародай\nАллагь, Дур цIар рехсон санаъ гьабуни,\nСордогIан бецIцIаб ракI цIилъилародай,\nСвалат-салам битIун тIалаб гьабуни,\nТIагьал баркат щвезе ресго гьечIодай.\nРеццалъул Маликги мулкалъул Ханги,\nХаликъ, цо Мун вуго, ниж лагъзал руго.\nМурсалинал ритIи, уммат тIобитIи,\nАлжан-жужахI бижи Дур хIикмат буго.\nХIабиб хасс гьавураб хиралъи бицун\nХерхарал рагIаби дир щукру буго,\nДуца гьесий кьурал даражабазул\nДарсал цIализе лъай дир талихI буго.\nРеццалъул пастIабахъ тIугьдул рижула,\nТIагьал сифаталде къасд гьабулаго.\nКъасаидал рохун хадур лъугьуна,\nХириясул гьайбат рехсолеб гIужалъ.\nЖавгьар-якъуталъул къаладат бани\nКъваридаб чорхол хIал хисилародай.\nМесед-гIарац чвахун чIитIир гьабуни\nЧара бухIараб ракI хIалхьилародай.\nДунгIадасул къалмил макъамни гуро\nБакъ-моцIалъул канлъи кагътиде боси,\nДир гIадаб шавкъалъул къуват гIеларо\nАгIянал щолареб щобде вахине.\nДунял квегъун кьурас квер бакъани дир\nКинабго мурад щвей — шаклъи гьечIеб жо.\nЩибниги хIажатлъун кумек гьарани\nКурмудул цIобалъул цIад базе лълъуна.\nБалагь-къварилъиялъ къотIарал куркьбал\nКараматалъ гъола, ургъел чучула,\nЧан пакъир вуссарав гьесул рагьдаса\nРакIгун хьул бечелъун, керен гIатIилъун.\nГIемер чи вихьана бахьи бугев лълъун,\nБер гьесда чIвалаго чIаголъиги щун.\nЧIухIи-пахруялъухъ хIилмуги босун\nХIерен хьвадулаан ХIабиб вихьарал.\nРагъда гьунар бугел багьадурзаби\nБалагьун хIинкъулеб гьайбат тIатана,\nТIогьоде на гIадин гIибадаталде\nГIалам тIобитIана, тIагIат малълъана.\nМоцIрол нухалъ рикIкIад капурчиясул\nКаранда цIа лъолеб шавкат букIуна,\nЩулил хъулби рачIо, хъаравул течIо,\nТушман сородулеб сират рагIана.\nРасуласул тIабгIал — тIурукъал лъуна,\nМагIна-сурат рекъон сипат гьабуна,\nКитаб-суннаталъул асарал руго,\nАсатIирал холеб, хилаф тIагIунеб.\nТ1агьал хулукъаца халикъаталъе\nХвалда хIинкъи гьечIеб якъин малъана.\nКъоязул гьурмада гьайбат ретIана,\nГьесул аятазги аманаталъги.\nАнкьго зоб гъоркь хутIун тIаде вахиндал.\nТIагьае кьолеб цIар — Микьабилеб зоб.\nЗам-замги, ХIатIиъги, ХIираъ мегIерги,\nХIажарул асвадги хIасрат гьечIодай?\nИбрагьимил макъам, Мина, ГIарафат\nГIишкъуялъул цIаялъ цIунго ратила.\nРавза-БакъигIалъул къагIида бихьун,\nГIарш-Курсалъул хIалги хIайранлъун буго,\nБакъ-моцIан, цIадилан цIар ахIаниги\nАхIмадил хулукъал — хирияб Къуръан.\nКъурайш-Гьашим рехсон наслу хъваниги,\nНур букIана гьесул аслияб ватIан.\nАятазул нуралъ Набиясул черх\nНуралдаги жаниб нурлъун лъугьана.\nГIирфаналъул агьлу паналъун хвана.\nХалкъалда рагIичIел магIнаби руго\nМугIрулгIан рорхатал, жанир рахчарал.\nРехсон хIал кIоларел хIикматал руго\nХIурмат къадру лъалел, жалго балъгоял.\nЖидер гьунаразда ракI чIун рукIарал\nКIудал къиралзаби къулана гIодор.\nМугIжизатгун хурхун, хвалченги батун\nРортун ана бутIрул батIарикъазул.\nКъуват бергьарабгIан балагьги цIикIкIун,\nЦIаралъул сси хвана ханзабазул бол.\nХалкъ гIемерлъанагIан гIадлуги биххун,\nГIажизлъана къуват къабаилазул.\nКъуръан-хIадисалъул хIисаб гьабуни,\nХIабиб илчи вукIин рекIехъе лъала.\nРахIматлъун гьарурал гьесул квердасан,\nКигIан лъим чвахараб цIехе дуцаго.\nЦ1ураб моцIгин керен кинан хъвалхьараб,\nБихьарасда гIадин дидаги лъала.\nДунял данде бачун, Бичасул цIобалъ\nЦ1ер гIадин кавнуго кодобе кьуна.\nКараматал цIикIкIун, цIобал гIемерлъун,\nГIалам хIайранлъулеб хIалалде швана.\nХIамдалъул байрахъал росулеб къоялъ\nМакъамул МахIмуд щвей-шаклъи гьечIеб жо.\nШафагIат гьабизе изну кьолесе\nКъураб Кавсаралъул кутак рагIанищ.\nРагIадго лъалареб, лъалкI лъугьунареб\nГьесул черхалда цIар Чирахъ букIана.\nБахIарзал кьерулел кьалул къояца\nКьералъ бицунаан Авараг вугин.\nАбтIалал соролел рагъул байдабахъ\nБодул сангарилан сипат букIана.\nСиярал раг1арал гIалимзабаца\nГIун гьечIин абила гьал дир сифатал\nДир ракIалда рекъон кIал хIалтIичIони,\nКкараб гуреб калам кинха бицинеб.\nКинниги ШафигIас шафакъат кьелин\nШавкъалъ тIовитIана манакъибазде.\nМакъсудалде щолеб, квершел батулеб\nКаву рагьун бихьун бухьана сапар.\nСабру тIагIаравги тIул бухIаравги\nМахIрум толарелъул лъураб хьул буго.\nХьулазул мали лъун балъго вахана\nМухтарасул рагьде мадугьалихъе.\nМадугьал вокьулев, гьобол хирияв\nГьесул асаразде иман лъун буго,\nЯ Раби, Дур свалат саламгун цадахъ\nРасуласда лъеги-уммат хирияв,\nЯ Раби, Мун гурхIа нижер хIалалда,\nХ1абиб рехсон хъвараб рисалаталъул,\n<!--[if !supportFootnotes]--> Шагьрудин нахъа Мух1амадил вакьад вахъана.\n<!--[if !supportFootnotes]--> Тарихчаг1азул баяназда рекъон Абу Муслим хун вуго 712/1312 соналъ. Гьев вук1ана Халватияб т1арикъаталъул устар. Гьеб т1арикъаталъул силсила цолъула Сугьравардияб т1арикъаталъул устарзабазул ц1аралгун. Дагъистаналда ислам т1ибит1иялда цадахъ бач1араб Халватияб т1арикъаталъул силсилаялда т1оцебе буго Абу Муслим шайихасул ц1ар.\n<!--[if !supportFootnotes]--> Рагъазул бакьулъбак1\n<!--[if !supportFootnotes]--> Рагъухъан\n<!--[if !supportFootnotes]--> Хвалчабаздалъун\n<!--[if !supportFootnotes]--> Т1ад квер лъун (къан)\n<!--[if !supportFootnotes]--> Моц1\n<!--[if !supportFootnotes]--> Рагъул тайпаби\n<!--[if !supportFootnotes]--> К1одолъи\n<!--[if !supportFootnotes]--> Аск1ор г1агарал\n<!--[if !supportFootnotes]--> Рагъал