title: Referéndum constitucional de Italia de 2016
text: # Referéndum constitucional de Italia de 2016
  
  En Italia el 4 de diciembre de 2016 se llevó a cabo un referéndum en el que se rechazó la propuesta de reforma de la Constitución impulsada por el primer ministro Matteo Renzi y el Partido Democrático en 2014. Esta se basó principalmente en la transformación del Senado de la República en un "Senado de las regiones" y la disminución del número de senadores.
  
  ## Pregunta
  
  La pregunta que figurará en la papeleta será:
  
  Con las siguientes opciones de respuesta:
  
  ## Posicionamientos
  
  ### Comités
  
  | Postura | Campaña | Eslogan | Página web |
  | - | - | - | - |
  | Sí | Basta un sí | Basta un Sì | www.bastaunsi.it |
  | No | Comité por el No | Comitato per il No | www.comitatoperilno.it Archivado el 11 de octubre de 2007 en Wayback Machine. |
  | No | Yo voto No | Io Voto No | www.iovotono.it |
  
  ### Partidos políticos
  
  | Postura | Partido | Ideología | Líder |
  | - | - | - | - |
  | Sí | Partido Democrático (PD) | Socialdemocracia | Matteo Renzi |
  | Sí | Nueva Centroderecha (NCD) | Conservadurismo | Angelino Alfano |
  | Sí | Alianza Liberal Popular (AL-A) | Centrismo | Denis Verdini |
  | Sí | Elección Cívica (SC) | Liberalismo | Enrico Zanetti |
  | Sí | Partido Socialista Italiano (PSI) | Socialdemocracia | Riccardo Nencini |
  | Sí | ¡Hacer! (F!) | Federalismo | Flavio Tosi |
  | Sí | Centro Democrático (CD) | Izquierda cristiana | Bruno Tabacci |
  | Sí | Italia de los Valores (IdV) | Populismo | Ignazio Messina |
  | Sí | Radicales Italianos (RI) | Liberalismo | Emma Bonino |
  | No | Movimiento 5 Estrellas (M5S) | Populismo | Beppe Grillo |
  | No | Forza Italia (FI) | Liberal conservadurismo | Silvio Berlusconi |
  | No | Izquierda Italiana (SI) | Socialismo democrático | Nicola Fratoianni |
  | No | Liga Norte (LN) | Regionalismo | Matteo Salvini |
  | No | Hermanos de Italia (FdI) | Conservadurismo nacionalista | Giorgia Meloni |
  | No | Unión de Centro (UdC) | Democracia cristiana | Lorenzo Cesa |
  | No | Conservadores y Reformistas (CR) | Conservadurismo | Raffaele Fitto |
  | No | Posible (P) | Progresismo | Giuseppe Civati |
  | No | Federación de los Verdes (FdV) | Política verde | Giobbe Covatta |
  | No | Partido de la Refundación Comunista (PRC) | Comunismo | Paolo Ferrero |
  | No | Partido Comunista Italiano (PCI) | Comunismo | Mauro Alboresi |
  | No | CasaPound Italia (CPI) | Neofascismo | Gianluca Iannone |
  | No | Fuerza Nueva (FN) | Ultranacionalismo | Roberto Fiore |
  
  ## Resultados
  
  Referéndum constitucional de Italia Resultados globales :
  
  | Opción | Opción | Votos | % |
  | - | - | - | - |
  | | Sí | &&&&&&&013431087.&&&&&013 431 087 | 40,88 % |
  | | No | &&&&&&&019421025.&&&&&019 421 025 | 59,12 % |
  | Votos válidos | Votos válidos | &&&&&&&032852112.&&&&&032 852 112 | 98,82 % |
  | Votos en blanco | Votos en blanco | &&&&&&&&&&083418.&&&&&083 418 | 0,25 % |
  | Votos nulos | Votos nulos | &&&&&&&&&0308728.&&&&&0308 728 | 0,93 % |
  | Participación | Participación | &&&&&&&033244258.&&&&&033 244 258 | 65,48 % |
  | Votantes registrados | Votantes registrados | &&&&&&&050773284.&&&&&050 773 284 | 100,00 % |
  | Fuente: Ministero dell'Interno ||||
  
  ### Resultados por regiones
  
  | Región | Sí | Sí | No | No | Electorado | Participación |
  | - | - | - | - | - | - | - |
  | Región | Votos | % | Votos | % | Electorado | Participación |
  | Abruzos | &&&&&&&&&0255001.&&&&&0255 001 | 35,61 | &&&&&&&&&0461188.&&&&&0461 188 | 64,39 | &&&&&&&&01052049.&&&&&01 052 049 | 68,72% |
  | Apulia | &&&&&&&&&0659354.&&&&&0659 354 | 32,84 | &&&&&&&&01348573.&&&&&01 348 573 | 67,16 | &&&&&&&&03280745.&&&&&03 280 745 | 61,71% |
  | Basilicata | &&&&&&&&&&098924.&&&&&098 924 | 34.11 | &&&&&&&&&0191081.&&&&&0191 081 | 65,89 | &&&&&&&&&0467000.&&&&&0467 000 | 62,86% |
  | Calabria | &&&&&&&&&0276214.&&&&&0276 214 | 32,96 | &&&&&&&&&0561726.&&&&&0561 726 | 67,04 | &&&&&&&&01553741.&&&&&01 553 741 | 54,43% |
  | Campania | &&&&&&&&&0839692.&&&&&0839 692 | 31,48 | &&&&&&&&01827768.&&&&&01 827 768 | 68,52 | &&&&&&&&04566905.&&&&&04 566 905 | 58,88% |
  | Cerdeña | &&&&&&&&&0237280.&&&&&0237 280 | 27.78 | &&&&&&&&&0616791.&&&&&0616 791 | 72.22 | &&&&&&&&01375845.&&&&&01 375 845 | 62,45% |
  | Emilia-Romaña | &&&&&&&&01262484.&&&&&01 262 484 | 50,39 | &&&&&&&&01242992.&&&&&01 242 992 | 49,61 | &&&&&&&&03326910.&&&&&03 326 910 | 75,93% |
  | Friuli-Venecia Julia | &&&&&&&&&0267357.&&&&&0267 357 | 39,02 | &&&&&&&&&0417754.&&&&&0417 754 | 60,98 | &&&&&&&&&0952493.&&&&&0952 493 | 72,52% |
  | Lacio | &&&&&&&&01108768.&&&&&01 108 768 | 36,68 | &&&&&&&&01914397.&&&&&01 914 397 | 63,32 | &&&&&&&&04402145.&&&&&04 402 145 | 69,16% |
  | Liguria | &&&&&&&&&0342671.&&&&&0342 671 | 39,92 | &&&&&&&&&0515777.&&&&&0515 777 | 60,08 | &&&&&&&&01241469.&&&&&01 241 469 | 69,74% |
  | Lombardía | &&&&&&&&02452936.&&&&&02 452 936 | 44,51 | &&&&&&&&03058210.&&&&&03 058 210 | 55,49 | &&&&&&&&07480375.&&&&&07 480 375 | 74,23% |
  | Marcas | &&&&&&&&&0385768.&&&&&0385 768 | 44,93 | &&&&&&&&&0472765.&&&&&0472 765 | 55,07 | &&&&&&&&01189181.&&&&&01 189 181 | 72,84% |
  | Molise | &&&&&&&&&&063695.&&&&&063 695 | 39,22 | &&&&&&&&&&098728.&&&&&098 728 | 60,78 | &&&&&&&&&0256600.&&&&&0256 600 | 63,93% |
  | Piamonte | &&&&&&&&01054749.&&&&&01 054 749 | 43,52 | &&&&&&&&01368801.&&&&&01 368 801 | 56,48 | &&&&&&&&03396378.&&&&&03 396 378 | 72,04% |
  | Sicilia | &&&&&&&&&0642713.&&&&&0642 713 | 28,40 | &&&&&&&&01620095.&&&&&01 620 095 | 71,60 | &&&&&&&&04031871.&&&&&04 031 871 | 56.65% |
  | Toscana | &&&&&&&&01105769.&&&&&01 105 769 | 52,51 | &&&&&&&&01000008.&&&&&01 000 008 | 47,49 | &&&&&&&&02854129.&&&&&02 854 129 | 74,46% |
  | Trentino-Alto Adigio | &&&&&&&&&0305322.&&&&&0305 322 | 53,87 | &&&&&&&&&0261473.&&&&&0261 473 | 46,13 | &&&&&&&&&0792504.&&&&&0792 504 | 72,24% |
  | Umbría | &&&&&&&&&0240346.&&&&&0240 346 | 48,83 | &&&&&&&&&0251908.&&&&&0251 908 | 51,17 | &&&&&&&&&0675610.&&&&&0675 610 | 73,48% |
  | Valle de Aosta | &&&&&&&&&&030568.&&&&&030 568 | 43,25 | &&&&&&&&&&040116.&&&&&040 116 | 56,75 | &&&&&&&&&&099735.&&&&&099 735 | 71,91% |
  | Véneto | &&&&&&&&01078561.&&&&&01 078 561 | 38,04 | &&&&&&&&01756466.&&&&&01 756 466 | 61,96 | &&&&&&&&03725400.&&&&&03 725 400 | 76,66% |
  | Italia | &&&&&&&012708172.&&&&&012 708 172 | 40,04 | &&&&&&&019026617.&&&&&019 026 617 | 59,96 | &&&&&&&046720943.&&&&&046 720 943 | 68,49% |
  
  ### Italianos en el exterior
  
  | Circunscripción | Sí | Sí | No | No | Electorado | Participación |
  | - | - | - | - | - | - | - |
  | Circunscripción | Votos | % | Votos | % | Electorado | Participación |
  | Europa | &&&&&&&&&0415068.&&&&&0415 068 | 62,42 | &&&&&&&&&0249876.&&&&&0249 876 | 37,6 | &&&&&&&&02166037.&&&&&02 166 037 | 33,71% |
  | América Meridional | &&&&&&&&&0207144.&&&&&0207 144 | 71,93 | &&&&&&&&&&080831.&&&&&080 831 | 28,07 | &&&&&&&&01291065.&&&&&01 291 065 | 25,45% |
  | América Septentrional y Central | &&&&&&&&&&063059.&&&&&063 059 | 62,23 | &&&&&&&&&&038268.&&&&&038 268 | 37,77 | &&&&&&&&&0374987.&&&&&0374 987 | 31,30% |
  | África, Asia, Oceanía, Antártida | &&&&&&&&&&037644.&&&&&037 644 | 59,68 | &&&&&&&&&&025433.&&&&&025 433 | 40,32 | &&&&&&&&&0220252.&&&&&0220 252 | 31,91 |
  | Mundo | &&&&&&&&&0722915.&&&&&0722 915 | 64,70 | &&&&&&&&&0394408.&&&&&0394 408 | 35,30 | &&&&&&&&04052341.&&&&&04 052 341 | 30,76 |
  
  ## Consecuencias políticas
  
  Una vez conocido el resultado del referéndum, a primera hora del lunes 5 de diciembre de 2016, Matteo Renzi anunció su intención de dimitir como jefe de gobierno. En esa conferencia usó las palabras:
  
  