लेकिन, धन की अवधारणा के उभरने से बहुत पहले, प्रागैतिहासिक काल और शुरू में वस्तुओं और सेवाओं का आदान-प्रदान हुआ; जाहिर है, ये विनिमय वस्तु लेन देन के आधार पर हुआ है।
ஆனால் பணம் என்ற கோட்பாடு உருவாவதற்கு முன்னதாகவே பொருள்கள் மற்றும் சேவைகள் பரிமாற்றம் வரலாற்றுக்கு முந்திய காலங்களிலேயே இருந்திருக்கிறது. இந்த வகை பரிமாற்றங்கள் பண்டமாற்று முறையின் அடிப்படையில் நிகழ்ந்துள்ளன.