رسم توضيحي: المركبة الجوالة ضمن المهمة تشانغ إي 4 ستقوم باستكشاف حوض اصطدام هائل في الجانب البعيد من القمر وأعلنت وسائل إعلام صينية أن المهمة "تشانغ إي 4" ستشهد هبوط مركبة فضائية ثابتة، وأخرى متجولة إلى فوهة "فون كارمان"، على الجانب البعيد من القمر، الذي لا يواجه الأرض أبدا. وأطلقت المهمة على صاروخ من طراز "لونغ مارش 3 بي"، من مركز زيتشانغ لإطلاق المركبات الفضائية. وستمهد تلك المهمة الطريق أمام الصين، لإحضار عينات من تربة وصخور القمر إلى الأرض. ولن يحدث الهبوط قبل مطلع يناير/ كانون الثاني المقبل، حينما ينزلق المسبار، ويلامس التضاريس الوعرة للجانب البعيد من القمر. وتكتسب فوهة "فون كارمان" أهمية بالنسبة للعلماء، لأنها تقع ضمن أقدم وأكبر معلم للاصطدام على القمر. وربما تكون الفوهة قد تشكلت بسبب اصطدام هائل لكويكب مع سطح القمر، قبل بلايين السنين. ومن المقرر أن توصف المركبتين الفضائيتين الخصائص الجيولوجية، وتركيب تربة وصخور القمر. وبسبب ظاهرة تسمى "مِغلاق المد والجزر"، يرى سكان الأرض وجها واحدا للقمر. ويرجع ذلك إلى أن القمر يستغرق للدوران حول نفسه المدة الزمنية ذاتها، التي يستغرقها للدوران حول الأرض. وعلى الرغم من أنه غالبا ما يشار إليه على أنه "الجانب المعتم" من القمر، إلا أن ذلك الوجه من القمر يضاء أيضا من جانب الشمس، وله نفس مظاهر الجانب القريب، لكن كلمة "معتم" في هذا السياق تعني أنه "غير مرئي" بالنسبة لسكان الأرض. الجانب البعيد من القمر له قشرة أكثر سمكا وفوهة أكبر من الجانب القريب ويبدو الجانب البعيد من القمر مختلفا، عن الجانب القريب المألوف لدينا. حيث إنه له قشرة أكثر سمكا وأقدم عمرا، ويوجد فيه عدد أكبر من الحفر، وعدد أقل من "البحار" البازلتية السوداء، التي نتجت عن الحمم البركانية وتظهر بوضوح على الجانب القريب. طموحات الصين الفضائية تحمل المركبة الفضائية الثابتة كاميرتين، تجربة إشعاع ألمانية الصنع تسمى "إل إن دي"، وجهاز لرصد الطيف، يقوم بإجراء عمليات رصد لظواهر علم الفلك الراديوي منخفض التردد. أما المركبة الطوافة فتحمل كاميرا بانورامية (شاملة الرؤية)، رادار لاستكشاف ما تحت سطح القمر، جهاز لرصد الطيف لتحديد هوية المعادن، وجهاز اختبار لفحص تفاعلات الرياح الشمسية مع سطح القمر. وتعد المهمة الفضائية جزءا من من برنامج فضائي صيني أوسع، يهدف لاستكشاف القمر. وكانت مهمة تشانغ الأولى والثانية مصممتين لجمع معلومات من المدار، أما الثالثة والرابعة صممتا من أجل عمليات فوق سطح القمر. أما مهمة تشانغ إي 5 و6 تهدفان لجمع عينات، من تربة وصخور القمر، والعودة بها لفحصها في مختبرات على الأرض.
"Чаңэ-4" аппараты тарткан биринчи сүрөттөр Кытайдын "Чаңэ-4" аппараты Айдын көрүнбөгөн тарабына 3-январда Бээжин убактысы боюнча саат 10:26 ийгиликтүү конду. Бул жетишкендик Айды изилдөөдөгү жаңы баракча катары бааланууда. "Чаңэ-4" аппараты Айдын аркы бетине ийгиликтүү конду Кытай эмдиги он жылдын ичинде жаңы космостук станция куруу, Айда база жайгаштыруу жана Марс планетасына миссиясын баштоону көздөйт. Бээжиндин айтымында, космостук станция 2022-жылы курулуп бүтөт. Бээжин дүйнөдөгү ири держава катары космос жарышына кошулганы калетсиз. Бирок Кытай космосту изилдөө менен эмнени көздөп турат? Космос жарышы кайра жандандыбы? Британиянын Астрономия коомунун өкүлү, профессор Хэйворддун айтымында, Кытай космотук долбоору аркылуу дүйнөлүк деңгээлде атаандаша аларын көрсөтүп жатат. Айдын аркы бети (оң тараптагы сүрөт) бир топ айырмаланып турат Бирок космосто ар түрдүү ресурстар да бар экенин эске салалы. Аны биринчи өздөштүргөн мамлекет байып, атаандаштарынан алдыга оозуп кетет. "Чаңэ-4" аппараты Айдын аркы бетине конгону дүйнөнүн көңүлүн Кытайга бурду. Бирок Бээжин космосту изилдөөдө АКШ менен атаандаша албайт, дейт окумуштуулар. Пентагон космосту изилдөөдө бир нече эсе көп каражат жумшап келет. Жакында эле НАСАнын "Жаңы горизонттор" аттуу аппараты Күн системасынын эң алыскы мейкиндигиндеги астероиддин жанынан учуп өтүп, маанилүү маалымат чогултуп берди. Кытайдын космостук станциясы Андан тышкары Орусия, Индия, Жапония жана Европа мамлекеттери дагы космосто изилдөөлөрүн улантууда. 2017-жылы Индия бир ракета менен 104 спутникти космоско учуруп, спутниктер саны боюнча дүйнөлүк рекордду жаңырткан. 2022-жылы Индия үч астронавттан турган космостук миссиясын баштаганы турат. Профессор Хэйворддун айтымында, Кытайдын жетишкендигине башка мамлекеттер кооптонбойт. Андан тышкары, окумуштуулар Кытай атаандаштары менен жарышып жаткан жок деп айтууда. Айдын аркы бети Жерден көрүнбөйт "Кытай өз кызыкчылыгын көздөп турат. Бул өлкөнүн космостук программасы башка долбоорлор менен жарышып жаткан жери жок. Кытай өзү каалаган изилдөөлөрдү жүзөгө ашырып жатат",- деди окумуштуу Жон Логсдон. Саясаттан тышкары, "Чаңэ-4" аппараты маанилүү ачылыштарды жасайт деп жоромолдонууда. "Чаңэ-4" аппараты Айдын Карман кратери деп аталган аймакты изилдейт. Бул кратерди изилдөө Айдын түзүлүшүн аныктоого мүмкүнчүлүк түзөт. Ошондой эле Кытай "Чаңэ-5" жана "Чаңэ-6" миссиясы аркылуу Айдын кыртышынан алынган кум жана таштарды Жерге алып келүүнү көздөп турат. (AT)