تعرض الوثيقة معلومات شخصية تخص 3000 فرد وتعرض الوثيقة تفاصيل الحياة الشخصية لأكثر من 3000 فرد من المقيمين في إقليم شينجيانغ. وتدوّن الوثيقة المؤلفة من 137 صفحة بيانات حول أوقات صلاتهم، وشكل ملابسهم، ومع مَن يتواصلون، بالإضافة إلى معلومات عن سلوك أفراد عائلاتهم. وتنفى الصين ارتكاب أي مخالفات، وتؤكد أنها تجمع معلومات عن "الإرهابيين والمتشددين دينيا". ويعتقد أن هذه الوثيقة أتاحها مصدر من شينجيانغ، كان قد سرب من قبل مجموعة من الموّاد البالغة الحساسية العام الماضي. مواضيع قد تهمك نهاية وأكد أدريان زينز، وهو أحد أهمّ الخبراء في السياسات الصينية بإقليم شينجيانغ، صحّة الوثيقة الجديدة، قائلاً: "هذه هو أقوى دليل على أن الصين تضطهد وتعاقب البعض بسبب ممارسات عادية مرتبطة بمعتقدات دينية تقليدية". واستطاع زينز التعرّف على مركز تأهيلي مذكور في الوثيقة، وهو من بين المراكز التي زارتها بي بي سي خلال جولة نظمتها السلطات الصينية في أيار/مايو العام الماضي. وتضم الوثيقة الجديدة تفاصيل تحقيقات حول 311 فردا، كاشفة خلفياتهم وتقاليدهم الدينية، وعلاقاتهم بمئات من أقاربهم وأصدقائهم وجيرانهم. ويُذكر فيها هل يتعين بقاء بعض الأشخاص في مراكز التأهيل، أم يُفضل الإفراج عنهم، ومَن ينصح بعودتهم بعد خروجهم من المراكز. ويتناقض ما جاء في الوثيقة مع حديث السلطات الصينية عن أن هذه المراكز هي مجرد مؤسسات تعليمية. اعتقلت بسبب "اتداء الحجاب" من بين الأمثلة التي تعرضها الوثيقة عن طريقة التعامل مع الإيغور، امرأة تُدعى هيلشيم (38 عاماً)، التي أرسلت إلى مركز إعادة التثقيف لسبب رئيسي يتمثل في "ارتدائها الحجاب قبل عدة سنوات". وهناك معتقلون بسبب تقدّمهم للحصول على جواز سفر، وهو ما يعكس أنه حتى نية السفر باتت مؤشرا على التطرف، في رأي السلطات. وذُكر هذا السبب لتبرير تحويل رجل (34 عاماً) إلى مركز تأهيل رغم تصنيفه على أنه "لا يشكل خطراً عملياً". ودخل رجل آخر (28 عاماً) مركز تأهيل بسبب تصفح موقع على الإنترنت أحاله دون قصد، إلى موقع أجنبي. وتظهر في الوثيقة أحكام بالسجن بسبب ممارسة طقوس دينية أو الاحتفال بمناسبات عادية. فقد حكم على والد أحدهم بالسجن خمس سنوات بسبب لحيته الكثيفة الملونة وبسبب إعطائه دروس دين جماعية. وثائق مسربة: الصين تغسل أدمغة مئات الآلاف من المسلمين في مراكز الاعتقال وحكم على آخر بالسجن 15 عاماً بسبب تواصله عبر الانترنت مع أشخاص في دولة أخرى. "قائمة كاراكاكس" وجاءت المجموعة، التي تضم 311 شخصا وتحدثت الوثيقة عن تحقيقات بشأنهم، من مقاطعة كاراكاكس القريبة من مدينة هوتان في جنوب إقليم شينجيانغ، حيث يمثل الإيغور نسبة 90 بالمئة من السكان. ويطلق الدكتور زينز اسم "قائمة كاراكاكس" على الوثيقة ويراها تؤكد على الصين تنظر إلى أي معتقد ديني على أنه مؤشر لعدم الولاء. ومع مباشرة حملات الاعتقال في بداية عام 2017، بدأت مجموعات من العمال المخلصين للحزب الشيوعي بجمع معلومات عن الإيغور. ووقع الإيغور في مصيدة هؤلاء العمّال الذين تعرفوا إليهم بهدف إلقاء نظرة عن قرب على أحوالهم وعاداتهم الدينية داخل منازلهم. وتعتبر قائمة كاراكاكس دليلا ملموسا على كيفية استعمال هذه المعلومات التفصيلية في اعتقال البعض. وتكشف كيف تستخدم الصين مفهوم التجريم بالتبعية في اعتقال العديد من الأفراد من عائلة واحدة. فقد اتخذ قرار بإعادة تأهيل شخص يُدعى يوسوب (65 عاماً)، وهو مثال على من معاقبتهم بسبب أفراد عائلتهم، فلديه ابنتان، واحدة ارتدت الحجاب وأخرى ارتدت النقاب، وسبق ودرس نجله العلوم السياسية الإسلامية. آسية أكدت صحة ما جاء في الوثيقة المسربة "أشخاص حقيقيون" ولا توجد أختام على قائمة كاراكاكس، لذا ليس من السهل التحقق منها. ويعتقد أنها خرجت ضمن مجموعة من الأوراق المهمة العام الماضي، ووصلت إلى يد أحد أفراد الإيغور في المهجر. وبعد نشر الوثائق الأولى، أرسلت هذه الوثيقة إلى امرأة تدعى آسية مقيمة في أمستردام وهي أيضا من الإيغور. وقالت آسية لبي بي سي إن الوثيقة صحيحة "بغض النظر إن كانت موقعة رسمياً أم لا، هذه معلومات عن أشخاص حقيقيين، أحياء". وفقدت آسية الاتصال مع عائلتها في شينجيانغ مع بدء حملات الاعتقال، وتقول إنها لم تملك إلا خيار الإفراج عن الوثيقة وإرسالها إلى منظمات إعلامية، ومن ضمنها بي بي سي. وتوضح قائلة: "أنا بالطبع قلقة على سلامة أقاربي وأصدقائي، لكن إن بقي الجميع صامتين من أجل حماية أنفسهم وعائلاتهم، لن نتمكن أبداً من منع ارتكاب هذه الجرائم".
Кытай бийлиги дооматтарды четке кагып, терроризм жана диний экстремизм менен күрөшүп жатканын айтууда. Өткөн жылы Би-Би-Синин ушул булагы коопсуздугуна коркунуч жаралып жатканына карабастан, Шинжаңдан олуттуу документтерди ачыкка чыгарган эле. Кытайдын Шинжаңдагы саясаты боюнча алдыңкы эксперттердин бири, окумуштуу Эдриан Зенз документтер жасалма эмес экенин айтууда. "Колго тийген жаңы документтер Бээжин диний азчылыктарды куугунтуктап жатканын далилдейт",-дейт окумуштуу. Кытайдын Шинжаңдагы саясаты боюнча алдыңкы эксперттердин бири, окумуштуу Эдриан Зенз Эдриан Зенздин айтымында, документтерде көрсөтүлгөн "Төртүнчү окутуу борборуна" Би-Би-Си өткөн жылы май айында Бээжиндин чакыруусу менен барган. Өткөн жылы Би-Би-Си аныктаган далилдердин көбү жаңы документ менен дал келди. Анда 311 кишинин жеке маалыматы, диний ишеними, интернетти аз же көп колдонгону, жүздөгөн туугандары жана кошуналары менен мамилеси жазылган. Документтин аягына Кытай бийлиги өзүнүн чечимин жазган. Эгерде эмитен эле тарбия лагеринде кармалып турган болсо, анда бул кишини "кое берсе болобу же жокпу" деген чечим жазылган. Бул далилдер Кытайдын лагерлерди "билим берүү борборлору" деп атаганы, ал жайга "экстремисттик идеологияга" азгырылган жарандардын өз ыктыяры менен келгени чындыкка дал келбей турганын аныктады. Окумуштуу Зенз мырзанын айтымында, жаңы документтер адамды лагерге алып барууда кандай механизмдер колдонулуп, жетекчи эмнеге таянып чечим кабыл алып жатканын көрсөтөт. Мисалы, документтеги 598 катарда 38 жаштагы Хелчем аттуу аял тууралуу жазылган. Ал хиджап кийгени үчүн тарбия лагерине жөнөтүлгөн. Башкалар паспортко тапшырганы үчүн камалган. Кытай бийлиги алар чет өлкөгө чыгып кетүүгө аракеттенет деп кооптонгон. Учурда Шинжаңдан чет өлкөгө чыгуу аракети "радикализмдин" белгиси катары каралууда. Тизмедеги 66 орундагы 34 жаштагы Меметохти аттуу эркек "коомго эч кандай коркунуч жок" деген мүнөздөмө алса дагы, паспортко тапшырганы үчүн тарбия лагерине жөнөтүлгөн. 239 катарда 28 жаштагы Нурмемет аттуу киши интернет баракчасына шилтемени басып, чет өлкөлүк баракчага кирип кеткени үчүн кайра тарбиялоо лагерине жөнөтүлгөн. Бул киши дагы "коомго эч кандай коркунуч келтирбейт" деген мүнөздөмө алган. Документте көрсөтүлгөн кишилердин баары Каракаш аймагынын тургундары. Бул жерде негизинен уйгурлар жашайт. Ислам динин тутунган уйгурлар тили, маданияты менен Борбор Азия элине жакынырак. Соңку жылдары миллиондогон хан кытайлары Шинжаңга көчүп келгени улут аралык кагылышууларга түрткү болду. Бирок Шинжаңда тарбия лагерлерине жөнөтүлгөндөр жалаң эле уйгурлар эмес. Кыргыз жана казак азчылыктары дагы куугунтукталууда. Окумуштуу Зенз документти "Каракаш тизмеси" деп атап, ал Кытай бийлиги диний ишенимди коркунуч катары карап жатканын айтууда. Шинжаңдагы тарбиялоо лагерлеринин бири Кытай бийлигинин тарбия өнөктүгү 2017-жылы башталган. Анда коммунисттик партияга жакын адамдар уйгур жана башка азчылыктардын үйлөрүн кыдырып, маалымат чогулткан. Мисалы, үйдө канча куран бар экени же алар кандай кийинип жатканы жазылган. "Каракаш тизмеси" 2017-жылы башталган өнөктүк каякка алып барганын көрсөтөт. Себеби мындай деңгээлдеги так маалымат тарбия лагерине жөнөтүлгөн кишинин өзүндө дагы жок болсо керек.Документтерде Шинжаңдын батыш тарабындагы үч миң кишинин жеке маалыматы камтылган. Анда адамдын кандай кийингени, күнүнө канча жолу сыйынганы, жада калса туугандарына канчалык жакын экени жазылган. Кытай мечиттерди жок кылууда Кытайдын жашыруун лагерлери Документте тарбия лагерине жөнөтүлгөн адамдын чет өлкөдөгү тааныштары дагы жазылган. "Каракаш тизмесине" негизинен чет өлкөдө туугандары же достору бар адамдар кирген экен. Кытай бийлиги чет өлкөдө туугандары бар жарандарына шектенүү менен карап келет. 179, 315 жана 345 орундагы 65 жаштагы Жусуп аттуу кишиге мүнөздөмө берилет. Эки кызы "2014-2015-жылдары хиджап жана бурка кийген", уулу Ислам диний окууга жакын жана үй-бүлөсүнүн "хан кытайларына каршы маанайы" байкалды деп жазылган. Жусупка карата чыккан чечим - "окутууну улантуу". Чакан кыштактарда чогулган маалымат Шинжаңдагы чоң базага киргизилет. Бул базаны "Биргелешкен иш алып баруу платформасы" деп аталат. Базада көчөдөгү көзөмөл камералардан тарта смартфон тиркемесине чейин жашыруун топтолгон маалыматтар бар. Зенз мырза программа жасалма акылды колдонуп, көп маалыматты тез арада эсептеп чыгып, коопсуздук кызматкерлерине жана башка расмийлерге "эскертүүлөрдү" берип турарына ишенет. Мисалы, байкабай чет өлкөлүк интернет баракчасына кирип калган адамды дал ушул программа аныктап чыкса керек. Ага карабастан, Шинжаңдагы жагдайды эске алганда татаал технология деле колдонулбаганы байкалат. Көп учурда "баарын кармагыла" деген саясат жүргөнү байкалат. "Каракаш тизмесинде" дагы 88 киши "ишеним жок" деген мүнөздөмө алганы үчүн тарбия лагерине жөнөтүлгөн же "окутуусун улантуу" керек экени айтылган. Кытай бийлиги Шинжаңда "адамдын диний эркиндиги" эске алынган саясатты жүргүзүп жатканын айтууда. Ал эми "билим берүү борборлору" экстремизм жана терроризм менен күрөшөт деп ишендирүүдө. "Каракаш тизмесинде" кылмышка аралашкандар тууралуу дагы маалымат бар. 311 кишинин алтоо терроризмге даярдык көрүп жатканы үчүн тарбия лагерине жөнөтүлгөн. Бирок документте көбүнчө диний ишенимине басым жасалган. 100 киши үйүндөгү "динге жакын маанайы" үчүн лагерде кармалууда. Документте эч кандай мөөр же Бээжин тараптан белги жок. Ошондуктан аны тастыктоо абдан татаал. "Каракаш тизмеси" өткөн жылы июнь айында өлкөдөн чыгарылып, бозгунда жүргөн, ысымын атагысы келбеген уйгурдун колуна тийген. Ал документтердин баарын журналисттерге берип, бир гана "Каракаш тизмесин" алып калган. Өткөн жылы ал тараткан документтер кеңири чагылдырылгандан кийин, "Каракаш тизмесин" Амстердам шаарында жашаган белгилүү уйгур Асийе Абдулахебге өткөрүп берген. Ал дагы документтер жасалма эмес экенине ишенет. Амстердам шаарында жашаган белгилүү уйгур Асийе Абдулахеб "Расмий мөөр басылбаса дагы документтер жасалма эмес. Кишилердин жеке маалыматтары абдан так жазылган. Аны Кытай өкмөтү жасалма деп айта албайт",-деди Асийе Абдулахеб. Чет өлкөдө жүргөн башка уйгурлардай эле Асийенин Шинжаңдагы туугандары менен байланышы үзүлгөн. Бирок мындай олуттуу документти жашыруун кармап турууну туура эмес көргөн. "Албетте, жакындарымдын коопсуздугуна кабатыр болом. Бирок жакындарыбызды коргойбуз деп тынч отура берсек, мындай кылмыштар токтобойт",-дейт ал. Өткөн жылдын аягында Кытай бийлиги "билим берүү борборлорундагы" окуу бүткөнүн жарыялаган. Бирок бул "тарбия лагерлери" жабылды дегенди билдирбейт. (AT)