المصوّر عبود حمام وفي الوقت ذاته، تحول من مهنته الأولى كمصور للرئيس السوري بشّار الأسد وزوجته أسماء إلى أن يكون مسجلا للعرض العسكري الذي أقامه تنظيم الدولة الإسلامية في مسقط رأسه، مدينة الرقة. ولكن الآن، وأخيرا، قرر أن يكشف الحجاب عن هويته من أجل أن يشجع النازحين والمهاجرين على العودة إلى الرقة. يضحك عبود عندما يطرح عليه السؤال: - بإعتبار أن مهنته هي دراسة الوجوه - كيف يصف نفسه. ويقول إن شكله وشخصيته تأثرا بالحرب السورية التي إندلعت منذ تسع سنوات، مضيفا: "كلما أنظر في المرآة أتعجب من كمية الشعر الأبيض الذي يكسو رأسي ووجهي الآن". مواضيع قد تهمك نهاية "كل ذلك بسبب الحرب والضغوط التي تعرضت لها". لا يتجاوز عمر عبود الـ 45، ولكنه يعيش حياته على كف عفريت. فهو يعيش في خوف دائم، ويعرض نفسه للمخاطر من أجل نقل حقيقة ما يحصل في سوريا إلى العالم الخارجي. وقد يكون عبود المصور الصحفي السوري الوحيد الذي عمل لكل القوى الرئيسية المتصارعة في بلاده، من حكومة الأسد إلى الجيش السوري الحر المعارض إلى جبهة النصرة وتنظيم الدولة الإسلامية، إلى قوات سوريا الديمقراطية التي يهيمن عليها الأكراد. ويقول "صورة واحدة قد تقضي عليك، ولكن صورة أخرى قد تنقذ حياتك". وكان عبود يخشى من أن الصور التي التقطها سرا لهجمات شنها معارضون في العاصمة السورية، دمشق، في الأيام الأولى "للانتفاضة السورية" قد تؤدي إلى موته على أيدي المخابرات السورية إذا توصلت إلى ما كان يفعله. ففي تلك المرحلة كانت الحكومة السورية تسعى إلى إخفاء القوة العسكرية المتصاعدة للمتمردين. وفي وقت لاحق، قد تكون خبراته التصويرية ساعدته في النجاة من الموت عندما احتاج إليه تنظيم ما يُعرف بالدولة الإسلامية لتوثيق الاستعراض العسكري الذي نظمه للاحتفال باستيلائه على مدينة الرقة، مسقط رأسه. تبدأ قصة عبود المثيرة وسط حقول الحنطة التي تحيط بالرقة - موضوع كثير من الصور التي إلتقطها - والتي كان يعمل فيها والده فلاحا. ويقول "أمانة، المجتمع الذي نشأت فيه، وبضمنه والداي، لم يكن لديه كثير من الإحترام للصحفيين أو المصورين. فقد كان والداي يفضلان أن أدخل مجالات المحاماة أو التعليم. كانوا ينظرون إلى مهنة التصوير على أنها مهنة تافهة". عبود يدرس في إحدى الكليات ولكن عبود تعلّق بمهنة التصوير عندما أهداه شقيقه أول جهاز تصوير يمتلكه، وكان جهاز تصوير زينيت روسي الصنع. تخرج عبود من معهد التصوير في دمشق، وإنتهى به الأمر قبيل إندلاع "الإنتفاضة" السورية في عام 2011 مدير فترة في قسم التصوير في وكالة الأنباء السورية الرسمية (سانا). وكان من ضمن واجباته توثيق فعاليات الرئيس بشّار الأسد وزوجته أسماء. يقول عبود إنه رغم الانطباع الذي كان الزوجان يرغبان في نشره بأنهما قريبان من المواطنين العاديين، لم يتكلم أي منهما معه في كل الوقت الذي عمل معهما مصورا. ويقول "كان مسؤولون عسكريون وأمنيون يصطحبوننا دائما في المهمات الرسمية. كنت أكره ذلك، لأننا كنا مضطرون أن نتعامل معهم باحترام، وهذا لا يتوافق مع شخصيتي". قتيل في أحد شوارع دمشق، 2012 عندما تحولت المظاهرات التي اندلعت في عام 2011 إلى حركة تمرد مسلح، اضطر عبود إلى عيش حياة مزدوجة. ففي أوقات النهار، كان يساعد في تلميع صورة النظام الحاكم من خلال الصور التي يلتقطها. ولكن في أوقات الليل وفي الفجر، كان يصور سرا الهجمات التي كان يقوم بها الجيش السوري الحر المعارض على دمشق. وكان يرسل الصور التي يلتقطها إلى وكالات الأنباء الدولية تحت إسم "نور فرات". يذكر أن نهر الفرات يمر في مدينة الرقة، المدينة التي يجد فيها عبود قسطا من الراحة إن إستطاع. ويطلق عبود على نهر الفرات إسم "معالجي الخاص". ويقول إن وكالات الأنباء التي نشرت صوره لا تعرف إلى اليوم إسمه الحقيقي. ولكن بعد ذلك بوقت قصير، أصبح الأمر أكثر خطورة. ويقول عبود "كنت مؤمنا بأن شريحة الذاكرة التي كنت أحملها في جيبي بعد تغطيتي لتلك الأحداث التي لم يسمح لي بتغطيتها هي عبارة عن طلقة قد تقتلني إذا كشف أمري". وفي عام 2013، وبعد أن أصبحت الرقة أولى مراكز المحافظات السورية التي تسقط بأيدي المتمردين، هرب عبود من دمشق وعاد إلى مسقط رأسه. فقد انفصل عن النظام الحاكم. ولكن الحياة في الرقة كمصور صحفي لم تقل خطورة عن الحياة في دمشق. فقد كان عبود يخشى من أن الفصائل المتمردة المتناحرة قد تشك بأنه متسلل تابع للنظام. وفي منتصف عام 2014، أصبح وضعه أكثر خطورة. ويقول "كنت أشاهد سيارات ودراجات نارية وهي تجوب الشوارع رافعة أعلام سوداء. وقال لي أحدهم "هذه هي الخلافة الإسلامية الجديدة". لم أفهم ما يقصده. ما هي هذه الخلافة؟" فر معظم الصحفيين عندما إستولى تنظيم الدولة الإسلامية على مقاليد الأمور، وكان عبود - باعتباره من المستخدمين السابقين لآل الأسد - في خطر أكبر من غيره. ولكنه آثر البقاء ومواصلة عمله. وأظهرت صور اكتشفت لاحقا في هاتف يعود لأحد مقاتلي تنظيم ما يُعرف بالدولة الإسلامية القتلى عبود وهو يرتدي قبعته المميزة وجلبابه وهو يلتقط الصور عند تقاطع للطرق. ولكن عبود تلقى لاحقا عرضا لا يُمكن له أن يرفضه. فقد طلب منه التنظيم أن يصور الإستعراض العسكري الذي كان ينوي إقامته للإحتفال بنصره في الرقة، والذي كان يشتمل على إستعراض الأسلحة التي غنمها التنظيم وهي موشحة بالسواد. إستخدمت الصورة التي إلتقطها في شريط دعائي نشره التنظيم وأرسل إلى العديد من الوكالات الصحفية العالمية. وتبعت ذلك العديد من الصور والأشرطة التي تتحدث عن الحياة في "دولة الخلافة"، ولكن عبود يقول إنه كان يتجنب تصوير مشاهد الإعدامات بل كان يؤثر البقاء في البيت أثناء إجرائها. ويقول "لم أقسم بالولاء لتنظيم الدولة، ولم أضطر إلى ذلك. فقد ا لتزمت إستراتيجية تقول إن عليّ البقاء مستقلا في كل الأوقات". ويقول إنه تمكن من الفرار من الأسر بفضل العلاقات القوية التي كان يتمتع بها مع شيوخ العشائر في الرقة الذين إنضموا لاحقا إلى تنظيم الدولة الإسلامية. ولكن في علم 2015، أخبره إثنان من عناصر التنظيم دقوا على باب مسكنه بأنه سيكون في خطر كبير إذا واصل العمل. ولذا قرر في وقت لاحق من ذلك العام مغادرة الرقة وتصوير ما يجري في مناطق أخرى من شمالي سوريا. ولم يعد إلى الرقة إلا في أواخر 2017، بعد أن نجحت الحملات الجوية الأمريكية في تحرير المدينة من عناصر تنظيم الدولة الإسلامية - ولكنها حولتها إلى ركام. يقول عبود "في اليوم الأول إلتزمت الصمت، فلم يكن لي ما أقوله. ولكن في اليوم الثاني، وعندما خرجت وبدأت بالتقاط الصور، أجهشت بالبكاء. كنت أجوب الشوارع باكيا طيلة الوقت". لأشهر عديدة بعد ذلك، كان عبود يجوب خرائب الرقة دون هدف معين مصطحبا كاميرته. ويقول إنه أصبح حاميا للمدينة وعارفا بكل شوارعها المحطمة وكل أسرها المدمرة. تقول الأمم المتحدة إن 80 في المئة من المدينة كانت غير صالحة للسكن، وإن 90 في المئة من سكانها قد نزحوا عنها. مبنى سكني مدمر تتدلى من أحدى شققه المهشمة بدلة نسائية زرقاء اللون ومن كل الصور الحزينة التي التقطها، كانت الصورة التي أثرت فيها أكثر من غيرها تلك التي تظهر مبنى سكني مدمر تتدلى من أحدى شققه المهشمة فستان أزرق اللون. يقول عبود "شعرت بأن ذلك كان انتهاكا صارخا للخصوصية، لأن الفساتين من هذا النوع لا ترتديها النساء إلا داخل بيوتهن. ولكن الأسرة تركت المكان، آخذة معها الفرحة، ولذا فالبدلة تتدلى من الحطام لوحدها. تأملت المشهد بينما كانت الريح تلعب بالفستان. شبهت المشهد بشخص معلق بحبل وهو يختنق حتى الموت". عبود في نهر الفرات ولكن الألوان البراقة بدأت بالعودة ببطء إلى الصور التي يلتقطها عبود مع عودة الحياة إلى المدينة، مثل الألوان الصفراء والحمراء لواجهات المتاجر التي أعادت فتح أبوابها واللون الأزرق النقي لنهر الفرات الذي بدأ باستقبال السابحين مرة أخرى. قرر أخيرا الخروج من الظل وعرض صوره بإسمه الحقيقي من على صفحة في فيسبوك أطلق عليها إسم (Abood without Barriers) أي "عبود بلا حدود". كانت رسالته تشجيع أهل الرقة على العودة إلى مدينتهم. ويقول "كانت أشبه بصرخة في وجه كل المساوئ التي إرتكبت بحق مدينتي. كان هدفي الوحيد هو القول لأهالي الرقة الذين هجروها إن عليهم النظر لمدينتهم بطريقة مختلفة. أعرف أن اللون الرمادي كان اللون الطاغي على مدينتكم، ولكن تذكروا كيف تبدو الرقة بألوان أخرى. أحبوا الرقة من جديد وفكروا بالعودة إليها. وإذا تأملتم في الصور التي إلتقطتها، سترون دائما - وحتى في أكثر الصور إيلاما - أشياء مفرحة ذات ألوان تمثل عناصر الحياة". الفتاة والخوخ (البرقوق) أما الصورة التي يفخر بها أكثر من غيرها، فهي تلك التي تظهر بنتا ترتدي بدلة براقة اللون وهي تبتسم وتحمل بيديها طبقا من الخوخ(البرقوق). هي ابنة رجل غادر إلى السعودية وعاد إلى الرقة لاحقا وتبرع لترميم مدرسة في المدينة بعد أن إطلع على الصور التي نشرها عبود في الإنترنت. وقال هذا إن آخرين عادوا نتيجة اطلاعهم على صفحة عبود في فيسبوك. ولكن عبود نفسه ترك مدينته التي يعشقها، رغم تعهده بالبقاء فيها. فقد أجبره حسه الصحفي على التوجه لتغطية القتال الدائر في المناطق التي تسيطر عليها تركيا شمالي سوريا. ويخشى العودة إلى الرقة مخافة أن يعتبره المسيطرون عليها الآن - قوات سوريا الديمقراطية التي يهيمن عليها الأكراد - مندسا تركيا. تمكن عبود من النجاة من أعتى القوى وأشدها بطشا، ولكنه الآن يشعر بأن الجهة التي حررت الرقة من المتطرفين - بمساعدة القوات الغربية - هي التي لا يستطيع المخاطرة بالعمل معها. وهذا تذكير بأن الخوف في سوريا ليس له نهاية بالنسبة للذين إختاروا مهنة الصحافة. ويقول "لا أستطيع أن أتذكر لحظة واحدة عشت فيها بأمان وسعادة طيلة تلك الفترة. أتذكر على سبيل المثال قيامي بتصوير عواقب ضربة جوية، ثم قيل لي إن إبن عمي كان أحد القتلى. وعند عودتي لمشاهدة الشريط، رأيت جثته أمامي". ويقول "أبلغ من العمر الآن 45 عاما، ولكن، وبسبب الحرب، لم أتزوج. ليست لدي أسرة، وليست لي زوجة. وهذا أمر محزن حقا". ويمضي للقول "لو لم تكن لي هذه الكاميرا لكنت إمتشقت السلاح. أنا ضد الأسلحة، ولكني أعتقد لو أني شاركت في الحرب كمقاتل مثل بقية الناس لكان تأثيرها عليّ أقل". "سأواصل تصوير ما يجري في سوريا، إن كان ذلك مفرحا أو محزنا، إذ أريد أن يرى الجميع ما يحصل. ولكن إذا كان لي الخيار، سأختار تصوير الحياة البرية في منطقة هادئة وآمنة. أحلم دائما بالتوجه إلى سويسرا...فأنا بحاجة إلى الهدوء والأمان".
Абуд Хамам карьерасын президенттин үй-бүлөсүнүн фотографы катары баштаган. Кийин өздөрүн "Ислам мамлекети" деп атаган экстремисттик топтун жеңиш парадын тартты. Эми ал өзү туулуп өскөн аймак - экстремисттерден бошотулган Ракканы сүрөткө түшүрүүдө. Фотограф тогуз жыл мурун башталган согуш анын өмүрүн толугу менен өзгөрткөнүн айтып берди. "Күзгүнү карап, чачым агарып, карып калганымды байкайм, таң калам. Албетте, буга согуш себеп. Кандай гана күндөр баштан өттү - стресс, адамдык жоготуулар". 45 жаштагы Абуд Сириядагы кейиштүү окуяларды дүйнөгө жеткирүүгө умтулду. Көп учурда анын өмүрүнө коркунуч жаралды. Ал Ракканы башкарган бардык бийлик алдында журналист болуп иштеген жалгыз адам болсо керек. Абуд Ассаддын диктатура астында, оппозициячыл "Сириянын эркин армиясы" шаарды башкарганда, экстремисттик "ал-Нусра" тобу Ракканы колго алганда, өздөрүн "Ислам мамлекети" деп атаган экстремистик топ шаарды басып алганда, андан соң Күрд куралчандар экстремисттерди Раккадан сүрүп чыкканда журналист катары иштеди. "Сүрөт өлүмгө алып барат же өмүрүңдү сактайт",-дейт ал. Абуд оппозициячыл топтун күч алышын жашыруун тартканда өмүрүнө чоң коркунуч жаралган. Сириянын атайын кызматы видео жана сүрөттөрдү ким тартканын аныктаса, Абуд өлүм жазасына тартылмак. Ал учурда Ассаддын бийлиги оппозициячыл топтор күч алганын дүйнөдөн жашырып жаткан эле. Ракканы экстремисттик "ИМ" тобу басып алганда, алардын жеңиш парадын тартка саналуу журналисттердин бири Абуд Хамам болду. Абуддун окуясы Ракканын талааларында башталат. Ал дыйканчылык менен алектенген үй-бүлөдө туулуп-өскөн. Бала кезинен гүлдөрдү, татааларды сүрөткө тартууну жактырган эле. "Чынында, мен туулуп-өскөн коомчулук, анын ичинде өзүмдүн ата-энем фотограф, журналист кесибин көп деле баалачу эмес. Алар менин мугалим же адвокат болуп жан бакканымды каалаган",-дейт ал. Абуддун улуу агасы Орусияда чыгарылган "Зенит" аппаратын белекке бергенден кийин, ал башка кесипке эч кызыккан эмес. 2011-жылы университетти фотограф кесиби менен аяктап, мамлекет башкарган "Сана" маалымат агенттигине ишке кирген. Бул агенттикти өкмөттүн пропаганда булагы катары аташат. Жаш фотографтын иштеринин бири президент Ассад жана анын жубайы Асманын расмий жолугушууларын сүрөткө түшүрүү болчу. "Расмий жолугушууларды фотографтарды армия жана атайын кызматтын өкүлдөрү дайыма коштоп жүрөт. Аларга башкача мамиле кылышың керек эле, улам "сый" көрсөтүп турчубуз. Ошондон жийиркенет элем, бирок башка айла жок болчу",-дейт Абуд. 2011-жылы Дамаск шаарында демонстрациялар тутанып, кийин ал көтөрүлүшкө айланганда Абуд эки башка кишинин турмушун жашап калды. Күндүз ал президент жана анын жубайын сүрөткө түшүрсө, кечинде оппозициячыл топтун аракеттерин чагылдырган. Ал топтогон материалдарын эл аралык маалымат агенттиктерине Нур Фурат каймана ат менен жөнөтүп турган. Евфрат дарыясын арабдар Фурат деп аташат, ал Ракка шаарын кесип өтөт. Абуд көңүл ачып, эс алууга дал ушул дарыянын жээгине барганды жактырат. 2012-жылы демонстрация учурунда мүрт кеткен кишилердин бири Бирок абал курчуган сайын, Абуд коопсуздугун ойлоно баштады. "Сүрөт, видеолорумду каткан флешканы карап, "менин өлтүргөн ок" катары көрчү элем. Эгерде бул флешканы башка бир бирөө көрүп калса, ошол жерде атылмакмын". 2013-жылы Ракка шаарын Сириянын оппозициячыл күчтөрү көзөмөлгө алганда, Абуд Дамасктан качып чыгып, үйүнө кайтып барган. Бирок Раккадагы абал деле кооптуу болду. Аймакты бир нече атаандашкан топ башкарып, айрымдары фотографты Ассад бийлиги жөнөткөн тыңчы катары көрүшкөн. 2014-жылдын ортосунда, Абуддун жашоосу толугу менен өзгөрдү. "Көчөлөрдө унаалар, мотоциклдар толуп калды. Андагы кишилердин колунда кара желек бар эле. Алардын бири мага келип, "Жаңы ислам халифаты түзүлдү" деп айтты. Мен эчтеке түшүнгөн жокмун. "Бул эмне болгон халифат" деген суроо жолдоп калдым". Өздөрүн "Ислам мамлекети" деп атаган экстремисттик топ Ракканы басып алганда, журналисттердин көбү шаардан качып чыгышкан. Мурда президент Ассад үчүн иштеген Абудка дагы калаада калуу коркунучтуу эле. Бирок ал туулуп-өскөн шаарда калып, ишин улантууну чечкен. Октон учкан экстремисттик топтун согушкерлеринин бири телефонуна тартып алган видеодо Абуддун көчөдө иштеп жаткан кадрлар табылган. Ошол учурда Абудка "жок деп айтууга мүмкүн болбогон сунуш" берилген экен. Өздөрүн "Ислам мамлекети" деп атаган экстремисттик топтун башчылары Раккадагы жеңиш парадын видеого тартып берүү талабы менен Абудка кайрылышкан. Бул кадрлар кийин "ИМ" тобунун пропаганда видеолорунда колдонулган. Абуд болсо видеолорду эл аралык агенттиктерге жолдогон. Abood Hamam seen filming IS takeover of Raqqa Бул кадрлардан кийин Абуд "халифаттагы" күнүмдүк жашоону чагылдырган сүрөт жана видеолорду дүйнөлүк коомчулукка жеткирип турду. Бирок ал эл алдында өлүм жазасына тартылгандарды видеого түшүргөн эмес. Бул күндөрү атайын үйдө отурган. "Мен "ИМ" тобун колдойм деп ант берген эмесмин. Атайылап мындай кейиштүү окуяларды чагылдырбай, коомдук чогулуштарга катышпай жүрдүм. Болушунча көз карандысыз болууга аракеттендим". "ИМ" тобу Ракканы башкарып турган кездеги намаз Экстремисттик топ шаарда тамеки сатууга тыюу салып, дүкөндөрдөгү тамекилерди өрттөшкөн Абуддун Раккадагы уруу башчылары менен мамилеси жакшы болгон. Алар экстремисттик топко кошулган эле. Журналист ушул мамлеси үчүн экстремисттер аны камакка алган эмес деген пикирде. Бирок 2015-жылы анын үйүнө "ИМ" тобунун эки согушкери келип, ишиңди улантсаң өлтүрүп кетебиз деп эскертишкен. Ошондон кийин Абуд Раккадан качып чыгып, Сириянын башка аймактарындагы согуштун жүрүшүн чагылдырып жатты. 2017-жылы АКШ баш болгон коалиция шаарды бошотуу үчүн аба соккуларын өткөргөн. Калаа бошотулду деген кабардан кийин Абуд Раккага кайтып барып, шаардын урандыга айланганына күбө болгон. "Биринчи күнү бир дагы сөз айта алган жокмун. Экинчи күнү шаарды кыдырып, сүрөт тартып катуу ыйладым. Жашымды эч токтото албай кодум. Шаардын көчөлөрүндө ыйлап басып жүрдүм",-дейт Абуд. Бириккен Улуттар Уюму Ракканын 80 пайызы талкаланганын, шаар тургундарынын 90 пайызы аргасыз жер которгонун маалымдаган. Абуд шаардын ар бир бурчун кыдырып, талкаланган бос имараттарды, ээн калган көчөлөрдү сүрөткө түшүрдү. Убакыт өткөн сайын Абуддун сүрөттөрүндө түс пайда боло баштады. Раккадан качып чыккандар үйүнө кайтып келишип, дүкөндөр ачылып, Евфрат дарыясына секирип ойногон балдардын күлкүсү угулуп калды. Ошондо Абуд "Фейсбук" баракчасын ачып, сүрөттөрдү өзүнүн чыныгы ысымы менен жарыялай баштады. Анын максаты раккалыктарды үйүнө кайтып келүүгө үндөө. "Шаарыбызда көптөгөн жаманчылык болду. Мен раккалыктарга башка көз карашты көрсөткүм келди. Алар Ракканы урандыга айланган бос шаар катары билип калды. Бирок мен "мурдагы Ракканы эстегиле, андагы ар түрдүү түстөрдү унутпагыла, Ракканы кайра сүйүп, кайтып келгиле, шаарды бирге кайра калыбына келтире алабыз" деп айткым келди. Ошондуктан менин ар бир сүрөтүмдө ачык түс бар. Кандай гана оор тема болбосун, ачык түс кошуп кетүүгө умтулам". Абуддун сүрөттөрүнөн көптөр эргүү алды. Бирок фотограф кесибинен улам Сирия-Түркиянын чек арасына барып, ал жердеги окуяларды чагылдырууга аргасыз болду. Абуд чек арада жүргөндө Ракканы Күрд куралчандар көзөмөлгө алган эле. Ошондуктан фотограф үйгө кайтып баруудан тартынып турат. Чек арада ал түрк аскерлерин коштоп жүрүп, видеолорду тарткан эле. Күрддөр аны Түркиянын тыңчысы катары кабыл алышы ыктымал. Абуд Ракканы эң ырайымсыз топтор башкарып турганда аман калды. Бирок коркунуч дагы деле кете элек. Сириядагы кырдаал чечилди деп айтуу жаңылыштык болот. "Тынчтык эмне экенин унутуп деле бара жатам. Бир жолу аба соккудан кийин ошол имаратка барып, сүрөткө тартып жатсам жакындарымдын бири мага чуркап келип, агаң имаратта болчу деп айтканы эсимден кетпейт. Кийин ошол видеолорду карасам агамдын сөөгүн дагы тартыптырмын. Мен 45 жаштамын. Согуштан улам үйлөнбөй калдым, үй-бүлөм жок. Жанымда жубайым же балдарым жок. Аны ойлоп капа болом. Жакшыбы же кейиштүүбү Сириядагы окуяларды чагылдырууну эч токтотпойм. Дүйнөлүк коомчулук үрөй учурган чындыкты көрүшү керек. Кыялдарымдын бири тынч өлкөдө жаратылышты тартуу. Швейцариянын тоолорун, жаратылышын тартууну кыялданам. Ушунчалык тынчтыкты эңсейм..." (AT)