لقد حاول العلماء استكشاف كيفية توفير الغذاء، لمليارات إضافية من البشر، خلال العقود القادمة. وكانت إجابتهم: "النظام الغذائي الصحي الكوكبي"، الذي لا يستبعد اللحوم والألبان تماما. لكن هذا النظام يتطلب تحولا هائلا، عن ما نكدسه فوق أطباقنا، إلى الأطعمة التي بالكاد نأكلها. الصين تنجح في إنبات بذور القطن والبطاطا على القمر مواضيع قد تهمك نهاية سويسرا تصوت ضد "الغذاء الأخلاقي" ما هو تأثير الطعام الذي تتناوله على البيئة؟ لا تحزن اذا لم تتمكن من تشغيل هذا البرنامج التفاعلي حّث برنامج التصفح الذي تستخدمه لتتمكن من تشغيل البرنامج! ما هو تأثير الطعام الذي تتناوله على البيئة؟ Your results are below ما التغييرات التي سأفعلها؟ إذا كنت تأكل اللحوم يوميا، فهذه أول عقبة. بالنسبة للحوم الحمراء، يمكنك تناول قطعة برغر مرة واحدة في الأسبوع، أو شريحة لحم كبيرة خلال الشهر، وهذا بحد أقصى. لكن يمكنك تناول مجموعة من "الخضروات النشوية"، مثل البطاطس أو نبات الكاسافا، الذي يؤكل على نطاق واسع في أفريقيا. إذن ما هو النظام الغذائي بالتفصيل؟ إذا التزمت بهذا النظام، فهذا كل ما سيسمح لك به يوميا: 1-المكسرات: 50 غراما يوميا. 2-الفول والعدس والبقوليات الأخرى: 75 غراما. 3-السمك: 28 غراما. 4-البيض: 13 غراما. 5-اللحوم: 14 غراما بالنسبة للحوم الحمراء، و29 غراما من لحوم الدجاج. 6-الكربوهيدرات: 232 غراما بالنسبة للحبوب مثل الخبز والأرز، و50 غراما بالنسبة للخضروات النشوية. 7-الألبان: 250 غراما، أو ما يساوي كوبا من اللبن. 8-الخضروات: 300 غرام، والفواكه 200 غرام. كما يتسع النظام الغذائي لـ 31 غراما من السكر، ونحو 50 غراما من الزيوت مثل زيت الزيتون. هل سيكون مذاقه فظيعا؟ يقول البروفيسور والتر ويليت، وهو أحد الباحثين في جامعة هارفارد، إن الأمر ليس كذلك. وبعد طفولته التي أمضاها في مزرعة، وكان يأكل ثلاث شرائح من اللحم يوميا، أصبح الآن متوافقا إلى حد كبير مع النظام الغذائي الكوكبي. ويضيف: "هناك تنوع هائل في ذلك النظام الغذائي. يمكنك أخذ هذه الأطعمة، ومزجها معا بآلاف الطرق المختلفة. نحن لا نتحدث عن حرمان غذائي هنا. إنه طعام صحي ومرن ولذيذ". هذه بعض أطباق الطعام، التي تتوافق مع النظام الغذائي الكوكبي هل هو حقيقي أم خيال؟ يتطلب النظام المقترح تغييرات في الأنظمة الغذائية، في كل ركن من أركان العالم تقريبا. سيحتاج الناس في أوربا وأمريكا الشمالية إلى تقليص الكميات، التي يتناولونها من اللحوم الحمراء، إلى حد كبير، بينما في آسيا سيحتاجون إلى تقليص كميات الأسماك، وفي أفريقيا يجب أن يخفضوا من كميات الخضروات النشوية. وتقول لاين غوردون، مديرة مركز ستوكهولم للقدرة على التكيف بجامعة ستوكهولم: "لم تحاول البشرية قبل ذلك أبدا تغيير نظامها الغذائي، على هذا النطاق وبهذه السرعة". وأضافت: "سواء كان الأمر خيالا من عدمه، فإن الخيال ليس بالضرورة سيئا. لقد آن الأوان لأن نحلم بعالم جيد". ويعد فرض ضرائب على اللحوم الحمراء أحد الخيارات، التي يقول الباحثون إنها قد تكون ضرورية، لإقناعنا بتغيير أنظمتنا الغذائية. من ابتكر هذا النظام؟ اشتركت مجموعة تضم 37 عالما من أنحاء العالم، ضمن لجنة EAT-Lancet المنبثقة عن دورية لانسيت الطبية، في تصميم هذا النظام الغذائي. وهؤلاء العلماء خليط من علماء الزراعة، والتغير المناخي والتغذية. واستغرق هؤلاء عامين، للتوصل إلى نتائجهم، التي نشرت في دورية لانسيت. لماذا نحتاج إلى نظام غذائي لنحو 10 مليار إنسان؟ وصل عدد سكان العالم إلى 7 مليارات عام 2011، وبلغوا الآن نحو 7.7 مليار. وهذا الرقم مرجح أن يصل إلى 10 مليارات، عام 2050، وسوف يستمر في التصاعد. هل سيقلل الوفيات؟ يقول الباحثون إن هذا النظام سينقذ أرواح نحو 11 مليون إنسان، يموتون سنويا. ويعود هذا الرقم إلى الانخفاض المتوقع، في أعداد المصابين بأمراض، ناجمة عن الأنظمة الغذائية غير الصحية، مثل أمراض القلب والسكتات الدماغية، وبعض أنواع السرطانات. وتعد تلك الأمراض القاتل الأكبر في الدول المتقدمة. إذن هل سينقذ هذا النظام الكوكب؟ هدف العلماء هو إطعام المزيد من البشر، بالتزامن مع حدوث الآتي: لكن مجرد تغير الأنظمة الغذائية ليس كافيا بالمرة. ولكي يتحقق ذلك الهدف، فإن الأمر يتطلب أيضا تخفيض الفاقد من الطعام إلى النصف، وزيادة كميات الطعام، المنتجة من الرقعة الزراعية الحالية. لماذا لا يمنع النظام تناول اللحوم؟ يقول البروفيسور ويليت: "إذا خفضنا فقط من الانبعاثات الغازية، يمكننا القول إن الجميع سيكونون نباتيين". لكنه أشار إلى أنه لم يتضح بعد، ما إذا كان النظام الغذائي النباتي هو الأكثر صحة من عدمه. إذن ماذا يحدث الآن؟ ستحمل لجنة EAT-Lancet هذه النتائج إلى الحكومات حول العالم، وإلى كيانات مثل منظمة الصحة العالمية، لترى ما إذا كان بإمكانها البدء في تغيير الطريقة، التي نتناول بها طعامنا.
Тамактануунун жаңы системасына керектелген азыктарды өндүрүүдө биздин планетага чоң зыян келбейт деп ынандырат изилдөөчүлөр. Окумуштуулардын алдына оор тапшырма коюлган - алдыдагы ондогон жылдарда жарык дүйнөгө келе турган планетанын миллиардаган жаңы жашоочуларын кантип багабыз деген суроого жооп табуу керек эле. Ар кайсыл өлкөдөн чогулган изилдөөчүлөр мунун үстүнөн баш катырышты. Анан бүткүл Жер планетасындагы адамзат үчүн тамак-аштын жаңы системасын сунуштап жатышат. Мындай диета эт жана сүт азыктарын такыр эле чийип салбайт. Бирок биз күн сайын дасторконубуздан көрүп жүргөн тамак-аштан кескин айырмалуу. Жымсалдабай түз эле айтканда, биз такыр эле жебеген же кээде эле даам сызып койгон азыктарды көп жешке туура келет. Эмне өзгөрүү болот? Эгерде күн сайын эт жеген болсоңуз, анда мындан баш тартууга туура келет. Окумуштуулар тарабынан сунушталган диета боюнча, көп эле дегенде аптасына же айына бир кесим эт гана жей алабыз. Ошондой эле балык жана тоок эти кошулган тамактарды көбүрөөк жегенге сунуштар берилет. Белоктун белгилүү өлчөмүн өсүмдүк азыктарынан алабыз. Окумуштуулар жаңгак жана буурчак азыктарына (төө буурчак, нокот ж.б.) артыкчылык берүүгө кеңешин айтат. Булар сиздин күндө жеген тамактарыңызга сөзсүз кошулуп турушу керек. Мындан сырткары окумуштуулар крахмалы көп азыктарга дагы көңүл бурушкан. Айталы, картөшкө сыяктуу, ошондой эле тропикалык өсүмдүктөр. Ошондо биз эмне жейбиз? Күн сайын керектелүүчү азыктардын тизмеси: 1. Жаңгак - күнүнө 50 грамм 2. Төө буурчак, нокот, жасмык жана башка буурчак азыктары - күнүнө 75 грамм 3. Балык - күнүнө 28 грамм 4. Жумуртка - күнүнө 13 грамм, 5. Эт - күнүнө 14 грамм кызыл эт жана 29 грамм тоок эти, 6. Углеводдор - күнүнө 232 грамм кара нан жана күрүч, крахмалдуу жашылча-жемиштерден 50 грамм. 7. Сүт азыктары - күн сайын 250 грамм . 8. Жашылча (300 гр) жана мөмө-жемиштер (200 гр) 9. Ошондой эле диетага күнүнө 31 грамм кумшекер жана 50 грамм өсүмдүк майы кирген. Өтө даамсыз тамак болобу? Сунушталган жаңы ыкма менен даярдалган тамактын тогуз түрү Гарвард университетинин профессору Уолтер Вилет фермада туулуп өскөн. Бала кезден эле үч маал тамакка эт кошуп жеп көнгөн элек дейт ал. Бирок жаңы тамактануу системасына бат эле көнгөнүн айтып, башкаларды жооткотууда. Ушул эле азыктарды көп түрдүү кылып өзгөртүп жасаса болорун, кеп чектөөлөрдө эмес, пайдалуу азыкта экенин белгилейт окумуштуу. Аны түрлөп жасап, тамшанып жесе деле болот. Реалдуу жашоодо муну колдонууга мүмкүнбү? Мындай планды ишке ашыруудагы эң чоң тоскоолдук - дүйнөнүн булуң-бурчунда жашагандардын баары ушундай диетаны бирдей кармануусу керектигинде. Бул өтө чоң мүшкүл эмеспи. Европа жана Түндүк Америка тургундары этти колдонуудан кескин баш тартууга тийиш. Ал эми Чыгыш Азия жашоочулары мурда көп колдонгон балык азыктарын азайтуусу зарыл. Африкалыктар болсо крахмалдуу жашылчаларды колдонгонду кыскартышы керек. "Тарыхта адамзат мындай масштабдуу жана тез ылдамдык менен тамактануу маданиятын өзгөртүүгө аракет кылган бир дагы учур болгон эмес",- дейт изилдөөчү Лайн Гордон. "Бул фантазиябы же жокпу айтуу кыйын. Эгерде бул фантазия болгон күндө деле жаман эмес... Азыркы дүйнөдө дал ошол мыкты каражаттарды кыялдана турган учур",-дейт ал. Этти көп колдонгон өлкөлөрдө этке салык салынышы калкты ушундай адаттардан арылтуунун бир ыкмасы деп болжойт окумуштуулар. Муну ким ойлоп тапты? Тамактануунун жаңы системасын түрдүү өлкөдөн келген 37 окумуштуу иштеп чыкты. Алар EAT-Lancet комиссиясынын курамына кирип, арасында айыл чарба адистери, экологдор, климаттык өзгөрүүлөрдү иликтеп жүргөн адистер, врач-диетологдор жана башкалар бар. Изилдөөчүлөр мунун үстүндө эки жыл иштешкен. Комиссиянын ишинин жыйынтыгы Lancet журналына жарыяланды. Эмне үчүн бул диета 10 млрд кишиге эсептелген? Биздин планетанын калкы 2011-жылы 7 млрд кишиге жеткен. Азыр эми болжолу 7,7 миллиарддын тегерегинде. Окумуштуулардын божомолу боюнча 2050-жылга барып, Жер шарынын калкы 10 млрд кишиге жетип, дагы өсүү үстүндө болот. Изилдөөчүлөрдүн айтымында, бул диета жыл сайын планетадагы 11 млн кишинин өмүрүн сактап калмакчы. Кеп туура эмес жана чала тамактануу айынан пайда болгон рак, жүрөк, кан-тамыр ооруларынан келген өлүмдү кыскартуу тууралуу жүрүүдө. Азыр бул илдеттер өнүккөн өлкөлөрдөгү өлүм-житимдин негизги себептеринин бири. Айыл чарбасынын планетага тийгизген зыяны Мэтта Макграта, экология боюнча Би-Би-Си баяндамачысы Азыркы учурда парник газдарынын абага бүркүлүшүнүн төрттөн бири айыл чарбасына туура келет. Бул электрди өндүрүү, жылытуу, поезд, учак, унаалардан чыккан парник газдары менен барабар эле зыян алып келүү дегендик. Айлана-чөйрөгө тамак-аш өндүрүшү канчалык таасирин тийгизип жатканын анализдегенде, орточо алганда, абага бүркүлгөн парник газдарынын 14,5-18% пайызы эт жана сүт азыктарын өндүрүүдөн чыгат. Айыл чарба өндүрүшү атмосферага бүркүлгөн метан жана оксид, азоттун белгилүү бир бөлүгү үчүн жооптуу. Айыл чарбасы аммиактын абага чачылышынын дагы негизги булагы болуп эсептелет. Ошондой эле айыл чарбасы жана тамак-аш өндүрүшү таза сууну эң көп керектеген тармак. Дүйнөдө колдонулган таза суунун 70 пайызы алардын керектөөсүнө кетет. Тамактануунун жаңы системасы планетаны сактап кала алабы? Изилдөөчүлөрдүн алдындагы негизги тапшырма - тамактануунун жаңы системасын табуу менен 10 млрд кишини азыктандырып, андан сырткары: - климаттын өзгөрүшүнө таасир эткен парник газдарынын абага тарашын азайтуу; - тукум курут болуп бараткан жаныбарлардын жана жок болуу коркунучундагы өсүмдүктөрдүн сакталышына таасир этүү; - суу ресурстарын сактоо. Бирок бул маселени чечүүгө жалгыз эле тамактануунун жаңы системасын ойлоп табуу жетиштүү эмес. (AbA) *