الرئيس الروسي فلاديمر بوتين يبكي محتضنا أرملة أناتولي سوبشاك ونادرا ما يرى الروس رئيسهم وهو يبكي بالرغم من أنه شهد مآسي عدة خلال وجوده في السلطة على مدى 18 عاما. لكن بكاء الرئيس حدث مرة واحدة فقط في بداية حكمه أي في 24 فبراير/شباط 2000 في جنازة أناتولي سوبشاك. لقد كان سوبشاك أحد الرجال، إلى جانب غورباتشوف ويلتسين، الذين ساعدوا في إنهاء وجود الاتحاد السوفيتي. كان سوبشاك أيضا إصلاحيا استطاع تمكين ضابط مغمور في جهاز الاستخبارات كي جي بي يسمى فلاديمير بوتين لخوض غمار أول نشاط سياسي له. لا أحد يعرف حقا ما الذي حمله على اتخاذ هذا القرار المشؤوم. لكن اليوم نرى أن أجنحة في المؤسسة الأمنية القديمة للاتحاد السوفيتي أمسكت بمقاليد السلطة في روسيا بحيث أن تحويل البلد إلى نظام ديمقراطي حقيقي بات أمرا مستحيلا. رئيس البلدية أناتولي سوبشاك يفتتح ميدان فيينا في مدينة بطرسبورغ وإلى جانبه بوتين في سبتمبر/أيلول عام 1992. هناك ثمانية مرشحين يخوضون غمار هذه الانتخابات، لكن بوتين يُعرَف بأنه "المرشح الرئيسي"، والنتيجة النهائية تظل معروفة بلا شك. إحدى المرشحات المنافسات وصفت هذه الانتخابات بأنها "انتخابات مزورة"، مضيفة أن الأمر "مثل دار قمار حيث تفوز دائما الدار في الديمقراطية الروسية، ويكون الفوز دائما إلى جانب بوتين". اسمها كسينيا سوبشاك ابنة أناتولي، صديق بوتين القديم وأستاذه. لافتة انتخابية لنتالي "من أجل سوبشاك...من أجل الحقيقة...من أجل الحرية" تبلغ كسينيا، التي تعرف غالبا بهذا الاسم، من العمر 36 عاما. وهي مقدمة سابقة في تلفزيون الواقع وتحولت الآن إلى صحفية معارضة. يصفها أنصار المعارض، أليكس نافاليني، وهو مرشح معارض "حقيقي"، مُنِع من المشاركة في الانتخابات، بأنها "ألعوبة" في يد الكرملين، وهي صديقة قديمة لأسرة بوتين إذ أسندت إليها هذه المهمة لإضفاء نوع من المصداقية على الانتخابات. وبكل تأكيد لم تكن لتشارك في هذه الانتخابات دون موافقة ضمنية من السلطات الروسية. وهذه هي الطريقة التي تعمل بها الديمقراطية الروسية. لكن مسؤولي الكرملين قد يندمون على قرارهم. تقوم كسينيا بجولات في استديوهات التلفزيون بغية تسمية الأشخاص الفاسدين المحيطين ببوتين، واصفة ضم شبه جزيرة القرم بأنه عمل غير قانوني. وإذا كانت قد ترشحت كما تؤكد حتى لا تفوز ولكن لتسمع صوتها، فإنها بكل تأكيد تكسر بعض المحرمات. لكن ما الذي يحدث؟ فلنترك الابنة للحظة ونتحول إلى الأب. لقد كان رئيس بلدية سان بطرسبرغ بينما كا بوتين نائبا له. كان الاثنان قريبين من بعضهما بعضا بحيث عندما اتهم سوبشاك الأب بالفساد، ساعده بوتين على الخروج من البلد بسرعة وخفية في طائرة مستأجرة خاصة في التسعينيات من القرن العشرين. هل تتذكر تلك الأيام؟ كانت روسيا تعيش في فوضى. كان الرئيس الروسي، بوريس يلتسين، غالبا ما يسكر وقلما يؤدي المهام الرئاسية الموكولة له. ظن مسؤولو الكرملين أنهم عثروا على الحل الصحيح لرجل يعمل في الكرملين يمكن تشكيله بصورة مثالية ليكون عكس يلتسين. ولهذا أخذوا في إعداد بوتين ليكون خليفة ليلتسين. وفي اللحظة التي قرر فيها بوتين الترشح للانتخابات الرئاسية لأول مرة، توفي صديقه القديم، أناتولي سوبشاك وعمره لا يتجاوز 62 عاما في غرفة بأحد فنادق مدينة كالينينغراد. وأظهر تشخيص الجثة بأن سوبشاك مات بأزمة قلبية لكنه لم يجد أي أثر للإصابة بنوبة قلبية. وأبدت أرملة سوبشاك شكوكا بأن زوجها كان ضحية جريمة قتل. ولهذا، طلبت تشخيصا جديدا للجثة على حسابها. اسمها ليودميلا ناروسيفا. التقيت بها في الآونة الأخيرة وسألتها إن كانت تعتقد أن زوجها مات مقتولا؟ توقفت عن الإجابة لوقت كاف ثم كررت عشر مرات "نعم". وأتبعت كلامها قائلة: لا أدري". أرملة أناتولي سوبشاك وابنتها كسينيا سوبشاك يتوسطهما بوتين في عام 2001 لتخليد ذكرى وفاته بعض الأشخاص ألمحوا إلى أن بوتين ربما له دور في مقتل أناتولي سوبشاك. هل كان لهذا الأخير معلومات عن بوتين. ناروسوفا رفضت هذه الفكرة مباشرة. قمت بتفحص تسجيلات الجنازة. يشعر بوتين بالذهول، وعيناه حمروان، ويبدو أنه وجد صعوبة في بلع ريقه عندما عانق أرملة أناتولي سوبشاك. بوتين ليس ممثلا، كما أنه ليس حريصا على إبداء عواطفه على الملأ. ولهذا، من المعقول أن نفترض أنه يعاني حسرة حقيقية بسبب موت أناتولي سوبشاك. أم أن الأمر يتعلق بشيء آخر. الإحساس بالذنب؟. قالت لي ناروسوفا "هناك أشخاص دفعوا بوتين نحو السلطة". لقد كانت محقة. كان بوتين آنذاك قاطرة لأجنحة مختلفة في داخل الكرملين. ولا يزال إلى حد ما يمثل مصالح أجنحة مختلفة. إذا كان أناتولي سوبشاك قد قُتِل، فهل تم ذلك بأوامر من أحد هذه الأجنحة مخافة أن يمارس الأستاذ تأثيرا على (بوتين)؟ ربما. بوتين وأرملة أناتولي سوبشاك يزوران قبره في عام 2007. وإذا كان الأمر كذلك، فهل يدرك الضابط القديم في جهاز كي جي بي أن صديقه القديم مات ضحية المضي قدما في مشروع بوتين. مجرد شك لكنني بدأت أومن بذلك. سألت ناروسوفا عن نتائج التشخيص الذي قامت به، واتضح أنها لم تعلن عن النتائج، لكنها تخفي الوثائق الخاصة في خزنة بمكان سري خارج روسيا. وعندما سألتها لماذا، لم تشأ الحديث عن هذا الموضوع. ضغطت عليها وقلت لها "يبدو أنك تملكين بوليصة تأمين". ردت قائلة "يكمن أن ترى الأمور بهذه الطريقة". قلت لها "هل تخشى على سلامتك أو سلامة ابنتك؟. توقفت لهنيهة. ثم أجابت قائلة "تعرف، العيش في هذا البلد يثير الخوف، وخصوصا من يمتلكون رؤى معارضة. نعم أنا خائفة. أنا...".
Орусиянын президенти 18 жыл бийликте болсо да, анын ыйлаган учуру абдан сейрек көрүнүш экени бышык. Президент Путин башкарып турганда каргашалуу окуялар көп болду, бирок ал эл алдында бир эле жолу ыйлаганы белгилүү. Бул окуя 2000-жылы 24-февралда Анатолий Собчак жерге берилип жатканда болду. Собчак - Горбачев жана Ельциндей эле Советтер Союзунун урап түшкөнүнө салым кошкон. Реформатор деп саналган Собчак катардагы КГБ офицерине саясий кызмат берген адам катары таанымал. Собчак бул кадамга эмнеге барганы белгисиз бойдон калды. Бирок адистердин айтымында, совет доорунда атайын кызматта иштеген офицерлер бүгүнкү күнү Орусияны башкарып келет. Алардын таасиринен улам бул мамлекетти демократия деп атабай деле койсо болот дегендер дагы бар. Мэр Анатолий Собчак Санкт-Петербург шаарында "Австрия" аянтын ачып жатат, 1992-жыл сентябрь айы. Собчактын оң тарабында Владимир Путин турат. Президенттик шайлоого сегиз адам катышып жатат. Бирок Путин "негизги талапкер" экени түшүнүктүү. Президенттикке талапкерлердин бири шайлоону "жасалма" деп атады. Орусиянын демократиясы "казино сыяктуу эле, качан болсо казино утат. Бизде дайыма Путин жеңишке жетет", -дейт ал. Кызыгы, президенттикке талапкердин бири Ксения Собчак - Путиндин устаты жана досу Анатолий Собчактын кызы. 36 жаштагы Ксения Собчак мурда телекөрсөтүүлөрдү алып баруучу болчу. Кийин оппозициялык журналистке айланды. "Чыныгы оппозиция" деп саналган Алексей Навальныйдын тарапкерлери Собчакты Кремль же Путиндин өзү мурдагы досунун кызын даярдады деген пикирде. Навальный болсо шайлоого катышууга уруксат ала алган жок. Чынында, бийлик уруксат бербесе Собчак шайлоого катыша алмак эмес. Орусиянын демократиясынын өзгөчөлүгү ошондо. Арийне, Кремлдеги боз костюм кийген адистер Собчакка шайлоого катышууга уруксат берген чечимине өкүнүп жатат окшойт. Ксения Собчак ТВ программаларды кыдырып, Путиндин айланасындагы коррупцияга баткан атка минерлерди бирден атап жатат. Андан тышкары Собчак Орусиянын Крымды басып алганы мыйзамсыз болгонун улам кайталап, бул идеяны коомчулукка таратууда. Собчактын өзү жеңишке жетүү үчүн эмес, көз карашты өзгөртүү үчүн президенттик шайлоого катышып жатканын белгилеп келет. Анда эмне болуп кетти? Ксения Собчактын атасы Анатолий Собчак тууралуу сөз кылалы. Ал Санкт-Петербург шаарынын мэри болгон. Путин анын орун басары эле. Экөө бири-бирине абдан жакын болчу. Собчак коррупция боюнча айыпталганда, Путин аны чартер учагы менен өлкөдөн чыгарып кеткен. Бул окуялар 1990-жылдары болгон. Ал күндөрү Орусияда тополоң болуп жаткан. Президент Борис Ельцин бир нече жолу маанилүү жыйындарга мас абалында келип, уят болгон. Үгүт иштери учурундагы Сочбактын чакырыгы - "Собчак үчүн, чындык үчүн, эркиндик үчүн" Кремлдеги адамдардын максаты - боз костюм кийген дагы бир адамды бийликке алып келип, Ельцинден кийин жаңы доорду баштоо эле. Алар Путинди даярдай баштаган. Владимир Путин биринчи жолу президенттик шайлоого талапкер катары даярданып жатканда, анын жакын досу жана устаты Анатолий Собчак 62 жашында Калининградда көз жумат. Тергөө иштеринен кийин Анатолий Собчактын жүрөгү кармап каза тапты деген тыянак чыгарылган. Бирок инфаркт болгонуна эч далил табылган эмес. Ал себептен Собчактын жубайы тергөөгө ишенбей, күйөөсү өлтүрүлгөн деген пикирин айткан. Ал өз алдынча аутопсия жүргүзгөн. Ксения Собчак, Владимир Путин жана Людмила Нарусова Анатолий Собчакты эскерүү иш чарасында, 2001-жыл февраль айы. Собчактын жубай Людмила Нарусова менен дагы жолуктум. Андан күйөөңүздү өлтүрүп кетиштиби деген суроо жолдосом, ал жооп кайтараардан мурун көп ойлонду. Пауза учурунда Нарусова айым он жолу "ооба" деп жооп бере алмак, бирок ал "билбейм" деп айтты. Собчактын өлүмүнө Путиндин дагы тиешеси бар деген сөздөр дагы айтылган. Бирок Нарусова айым бул маалыматты четке какты. Анатолий Собчакты жерге берип жатканда тартылган видеолордо Путин кайгырып жатканы көрүнөт. Ал Людмила Нарусовага көңүл айтып, өз эмоцияларын кармай албай жатканы байкалат. Путиндин актёрлук чеберчилиги жок жана ал эл алдында эмоциясын көп билдирбейт. Владимир Путин жана Людмила Нарусова Анатолий Собчактын күмбөзүнө барган учуру, 2007-жыл. "Путин бийликке алып келген адамдар болгон", -деди Нарусова. Чынында Путин бийликке келгенде Кремлдеги бир нече топту ала келген. Азыр деле абал өзгөргөн жок деп айтсак болот. Анда Собчактын таасиринен кооптонуп, КГБ аны өлтүрүп кетти беле? Балким... Нарусовадан аутопсиянын тыянагы тууралуу дагы сурадым. Ал анын жыйынтыгын коомчулукка жарыялаган эмес. Мен андан маалыматты эмнеге жашыруун кармап жүрөсүз деп сурадым. Нарусова айым аутопсия тууралуу сүйлөшкүм келген жок деп жооп берди. Бирок мен "сизде кандайдыр бир компромат бар окшойт" деп сөзүмдү уланта бердим. Нарусова "ооба, ошондой деп айтсаңыз болот" деп жооп берди. "Коркуп жатасызбы? Өзүңүздүн өмүрүңүзгөбү же кызыңыздынбы?" деп сурадым. Ал жооп кайтарардан мурун көп ойлонду. "Билесизби, бул мамлекетте жашоо абдан коркунучтуу. Өзгөчө оппозициячыл ойдо болсоңуз. Ооба, мен корком...", -деди Нарусова.