تشهد المنطقة أشد القتال دموية منذ وقف اطلاق النار الذي تم التوصل إليه في عام 1994 وأعلن وزير الخارجية الروسي سيرغي لافروف تفاصيل العرض الذي قدمته موسكو للبلدين المتحاربين. وقتل أكثر من 100 شخص في القتال منذ يوم الأحد الماضي. وتدير عرقية الأرمن منطقة ناغورنو كاراباخ التابعة رسميا إلى أذربيجان. وأعلن مكتب وزير الخارجية الروسي يوم الأربعاء أن لافروف اتصل بنظيريه الآذري والأرميني وأخبرهم بعرض موسكو استضافة المفاوضات. مواضيع قد تهمك نهاية وكان الرئيس الروسي فلاديمير بوتين قد ناقش في مكالمة هاتفية موضوع القتال الدائر في جنوب شرقي القارة الأوروبية مع الرئيس الفرنسي إيمانويل ماكرون، وكرر الزعيمان مناشدات المجتمع الدولي بضرورة وضع حد للقتال والالتزام بوقف فوري لإطلاق النار. ويذكر أن روسيا متحالفة عسكريا مع أرمينيا ولها قاعدة فيها، ولكنها تقيم في الوقت ذاته علاقات وطيدة مع الحكومة الآذرية. وتساند أرمينيا "جمهورية ناغورنو كاراباخ" الانفصالية، ولكنها لم تعترف بها رسميا. ولا يزال من غير الواضح السبب الكامن خلف اندلاع القتال الأخير. وكان الرئيس الآذري إلهام علييف قد تعهد يوم الأربعاء بمواصلة القتال حتى انسحاب القوات الأرمينية من ناغورنو كاراباخ. وقال الرئيس الآذري "لدينا شرط واحد: على القوات الأرمينية الانسحاب كليا ودون شروط مسبقة من أراضينا". وكانت أذربيجان قد نشرت شريطا قالت إنه يظهر تدمير دبابتين "معاديتين"، وقالت إن لواء أرمينيا قد فر من المنطقة المحيطة بقرية توناشين. وقال الإعلام الأرميني من جانبه إن ثلاثة مدنيين قتلوا جراء غارة جوية نفذها الطيران الاذربيجاني على أهداف في بلدة مارتاكيرت يوم الأربعاء. وقالت وكالة أرمنبريس الأرمينية الرسمية إن سبعة مدنيين و80 عسكريا قتلوا منذ اندلاع الصدامات الأخيرة. كما نشرت وزارة الدفاع الأرمينية صورة لمقاتلة أرمينية من طراز سوخوي 25 قالت إن مقاتلة تركية من طراز ف-16 أسقطتها يوم الثلاثاء الماضي. ولكن تركيا، حليفة أذربيجان، نفت ذلك ووصفت الادعاءات الأرمينية بأنها "دعاية رخيصة". وثمة تقارير تتحدث عن قيام تركيا بارسال مقاتلين سوريين إلى المنطقة لمساعدة القوات الآذرية. وقال أحد هؤلاء لبي بي سي العربية إنه جُنّد في شمالي سوريا الأسبوع الماضي وأرسل للقتال في أذربيجان من خلال تركيا، ولكن أحد مستشاري الرئيس التركي رجب طيب أردوغان، ويدعى إيلنور شفيق، وصف التقرير بأنه "لا أساس له على الإطلاق". وتسبب القتال الدائر في ناغورنو كاراباخ في تصاعد حدة التوتر بين فرنسا وتركيا، العضوتان في حلف شمال الأطلسي. ففرنسا تستضيف جالية أرمنية كبيرة، بينما تساند تركيا أذربيجان، الدولة التركستانية التي تربطها معها أواصر قوية. وكان وزير الخارجية التركي مولود جاويش أوغلو قد اتهم فرنسا يوم الأربعاء بدعم الاحتلال الأرميني لناغورنو كاراباخ التابعة لأذربيجان. ولكن الرئيس الفرنسي ايمانويل ماكرون رد على ذلك بقوة وانتقد "الرسائل العدائية" الصادرة من أنقرة والتي "تساعد على إزالة أي تردد قد تشعر به أذربيجان إزاء إعادة احتلال منطقة ناغورنو كاراباخ". وأضاف "ولن نتقبل ذلك أبدا". وأصدر الكرملين في موسكو تصريحا عقب المحادثة الهاتفية التي أجراها الرئيس بوتين مع نظيره الفرنسي قال فيه إن الزعيمين ناقشا الخطوات المقبلة التي قد تتمكن من القيام بها مجموعة مينسك المنبثقة عن منظمة الأمن والتعاون في أوروبا في سبيل حل الأزمة الراهنة. وكانت مجموعة مينسك قد أسست في عام 1992، وتتولى كل من فرنسا وروسيا والولايات المتحدة رئاستها.
Армения менен Азербайжан 1994-жылдагы согуштан берки эң олуттуу аскер кризисине кептелди Орусиянын тышкы иштер министри Сергей Лавров эки тарапты сүйлөшүүгө чакырып, "согушка багытталган риторикаларды" токтотууга үндөдү. Жекшемби күнү башталган жаңжалда кеминде жүз киши каза тапты. Тоолуу Карабах Азербайжандын аймагы катары саналат, бирок территорияны Армения көзөмөлдөп келет. Учурда жаңжалга башка мамлекеттер дагы тартылышы мүмкүн деген кооптонуулар айтылууда. Президент Путин Тоолуу Карабах маселесин Франциянын лидери Макрон менен телефон аркылуу талкуулап, эки лидер тараптарды тынчтыкка чакырды. Армения Орусия менен Жамааттык Коопсуздук Келишим Уюмуна мүчө. Бул уюмдун мүчөлөрүнүн бирине чабуул болсо, башкалары көмөк көрсөтүү тууралуу милдеттеме алган. Бирок Тоолуу Карабах формалдуу түрдө Армениянын аймагы саналбайт. Азербайжандын эл аралык коомчулук тарабынан таанылган аймагы. Согуштук аракеттер ушул аймакта жүрүп жаткандыктан, ЖККУ же Орусия кийлигише албайт. Ошондуктан ок атышууну токтотууга чакырууда. Ал эми Түркия Тоолуу Карабах жаңжалында Азербайжанды колдогон билдирүүлөрү менен чыкты. Түркиянын тышкы иштер министри тынчтык сүйлөшүүлөрү маңызын жоготконун жана Тоолуу Карабах көйгөйүн чечүүнүн убактысы келгенин белгилеген. "Биз бул маселени тынчтык жолу менен чечүү үчүн көп иштедик. Эми биз аны тамырынан чечкибиз келет",-деди Түркиянын тышкы иштер министри Мевлют Чавушоглу. 27-сентябрда Тоолуу Карабахта кагылышуу башталгандан тарта эле президент Режеп Тайип Эрдогандан баштап, түркиялык расмийлер Азербайжанды катуу колдоп жатат. Азербайжан сириялык жалданма аскерлерди колдонуп жатабы? Би-Би-Синин булагы жана Европанын башка медиа агенттиктери Тоолуу Карабах аймагына Сириядан жалданма аскерлер барганын кабарлашууда Ал тапта Тоолуу Карабахта согушка катышып жатабыз деген аскерлердин бири Би-Би-Сиге Сириядан келгенин билдирди. Сириялык Абдулла (ысымы өзгөртүлгөн) 17ден отуз жашка чейинки эркектер Түркия көзөмөлдөгөн Сириянын түндүгүнөн Азербайжанга келгенин маалымдады. Алар өткөн шаршемби күнү, жаңжалга төрт күн калганда чек ара аймагына жеткирилгенин айтты. "Өткөн аптада Сириянын улуттук армиясынын Хамза дивизиясынын башчысы Саиф абу Бакр Азербайжанга барып аскердик базаларды кайтарып, айына эки миң доллар маяна алсаңар болот деп сунуштады. Мен согуш чыгарын билген эмесмин",-деп айтты Абдулла Би-Би-Сиге мессенжер аркылуу жазган катында. Анын айтымында 27-сентябрда аларды майдан тилкесине алып барышып, салгылашууларга катышкан. Жаңжалдын биринчи күнүндө эле төрт сириялык мүрт кеткен. Андан бери Абдулла онго чукул сириялык каза таап, жетимишке чукулу жаракат алганын айтууда. Түркия Сириянын түндүгүндө аскерлерди машыктырып, курал менен камсыз кылып келет Түркия болсо бул айыптарды кескин четке кагууда. Президент Эрдогандын кеңешчиси Илнур Жевик дооматтарды "эч далилсиз" маалымат деп мүнөздөдү. Тоолуу Карабахтагы жаңжал НАТОго мүчө эки мамлекет ортосундагы мамилени бузду. Франция менен Түркия кайым айтышып, шаршемби күнү Түркиянын тышкы иштер министри Париж Азербайжандын оккупацияланышын колдоп жатат деп билдирди. Тоолуу Карабах жаңжалынын тарыхы Азербайжан менен Армения ортосундагы конфликтин чордонунда Тоолуу Карабахтын макамына байланыштуу талаш турат. Советтик мезгилде аймак автоном облус саналып, Азербайжан ССРинин курамында болгон. Жаңжалга оор аскер техникасы, артиллерия, дрондор тартылууда Карабах жаңжалы 1988-жылы башталган. Анда Тоолуу Карабах автоном облусу Азербайжан ССРинин курамынан чыгарылган. Кийин 1992-1994-жылдардагы эки өлкөнүн ортосундагы аскердик тирештин жүрүшүндө Азербайжан Тоолуу Карабахка көзөмөлүн жоготту. Жаңжалды жайгаруу боюнча 1992-жылы ЕККУнун Минск тобу түзүлөт. Аймактын кимге таандык экени тууралуу талаштар согушка чейин жетип, 1994-жылы жарашуу келишими кабыл алынган. Азыркы маалда эл аралык коомчулук тарабынан таанылбаган көз карандысыз Тоолуу Карабах республикасын армян күчтөрү көзөмөлдөйт. Баку аймак оккупацияланган деп санайт. Ереван болсо расмий түрдө анын көз карандысыздыгын тааныганы менен анын коопсуздугун өз кепилдигине алган. Тоолуу Карабахтагы армиянын бюджети Армения тарабынан каржыланат. 2020-жылы апрелде пандемия күчөп турган маалда эл аралык коомчулук тарабынан таанылбаган Тоолуу Карабах республикасы президенттик шайлоо өткөрдү. Өзүн республика жарыялаган аймактагы президенттик шайлоодо мурдагы министр Араик Арутюнян 88% добуш менен утуп чыкты. Бирок шайлоону эл аралык коомчулук тааныган эмес.