تدخل حلف شمال الأطلسي في عدد من الصراعات، ولعب دورا في الاطاحة بالزعيم الليبي العقيد معمر القذافي درج الحلف على القول إن هدفه الأساسي يتلخص في "الحفاظ على حريات والارث المشترك وحضارات" الدول الأعضاء فيه عن طريق تعزيز "استقرار وسلامة منطقة شمال المحيط الاطلسي." وبموجب ميثاق الحلف، تتفق الدول الاعضاء على أن أي هجوم على أي منها يعد هجوما على الجميع وانها ستقف معا لنجدة أي بلد عضو يتعرض لعدوان خارجي. كان حلف الأطلسي يتألف عند تأسيسه من 12 دولة، وانضمت تركيا واليونان اليه في عام 1952 تبعتهما المانيا الغربية (جمهورية المانيا الاتحادية) في عام 1955. ولكن الولايات المتحدة كانت دائما هي القوة المهيمنة عسكريا على الحلف. وفي عام 1955، أسس الاتحاد السوفييتي حلفا موازيا اطلق عليه اسم حلف وارسو، ولكن هذا الحلف لم يعد موجودا بعد تفكك الاتحاد السوفييتي في عام 1991. واصبحت اثر ذلك جمهورية التشيك والمجر وبولندا اولى الدول الاعضاء في حلف وارسو السابق التي تنضم الى حلف شمال الاطلسي في عام 1999. وجاءت الخطوة التاريخية التالية في عام 2004، عندما انضمت الجمهوريات السوفيتية السابقة ليتوانيا واستونيا ولاتفيا الى الحلف اضافة الى سلوفينيا وسلوفاكيا وبلغاريا ورومانيا. كما انضمت كل من البوسنة والجبل الأسود وصربيا الى برنامج "الشراكة من أجل السلام" الذي يديره الحلف، وهي الخطوة الاولى باتجاه العضوية الكاملة. وفي قمة عقدت في العاصمة الرومانية بوخارست في نيسان / ابريل 2008، دعت الدول الاعضاء في الحلف البانيا وكرواتيا للانضمام اليه حسب الجدول الموضوع لهما. تطور الحلف أسس حلف شمال الأطلسي في فترة سادها الخوف والقلق في الدول الغربية من امكانية "تمدد" الكتلة السوفيتية في اوروبا. ولذا، فقد الحلف مبرر وجوده الاساسي عندما انهار الاتحاد السوفييتي وحلف وارشو في عام 1991. منذ ذلك الحين والحلف يستغل دوره الدفاعي لتبرير سياسة استباقية للتصدي للاحداث التي تقع خارج منطقة نفوذه التقليدية، بحجة ان أي حالة فوضى تقع في اوروبا قد تشكل تهديدا للدول المنضوية تحت لوائه. وفي هذا السياق، شكل الحلف في اواخر عام 1995 أول قوة دولية - بموجب تخويل من الأمم المتحدة - لتنفيذ بعض الجوانب العسكرية لاتفاق السلام في البوسنة الذي تم التوصل اليه في دايتون بولاية اوهايو الامريكية. وفي عام 1999، شن الحلف حملة قصف جوي استمرت 11 اسبوعا على يوغسلافيا كان الغرض منها طرد القوات الصربية من كوسوفو. كانت تلك الحملة الأكبر من نوعها التي يشنها الحلف، واول مرة يستخدم فيها الحلف القوة المسلحة ضد دولة مستقلة ذات سيادة دون تخويل من الأمم المتحدة. وما زالت قوة الحلف لحفظ السلام عاملة في كوسوفو، رغم تخفيض حجمها من 16 الف عسكري الى 6 آلاف في عام 2012. وفي عام 2003، نقل الحلف وللمرة الاولى في تاريخه، نشاطاته الى خارج القارة الأوروبية عندما تولى القيادة الاستراتيجية لقوة حفظ السلام ذات التخويل الأممي في العاصمة الأفغانية كابول وحولها. علاقات متغيرة عقب انهيار الاتحاد السوفييتي في عام 1991، أقدم الحلف على اتخاذ سلسلة من الخطوات الهادفة الى بناء علاقات جديدة مع دول حلف وارشو السابقة، وعلى الأخص مع روسيا التي كانت تشعر بالريبة ازاء خطط الاطلسي للتمدد نحو الشرق. وفي عام 1994 عرض الحلف على الدول الاعضاء في حلف وارشو السابق الدخول في شراكات محدودة ضمن برنامج اطلق عليه اسم "المشاركة من أجل السلام"، يتيح لهذه الدول المشاركة في تمارين عسكرية وعمليات حفظ سلام وتداول المعلومات. ولكن هذا البرنامج أكد مخاوف روسيا بأن حلف الاطلسي يمثل تهديدا متزايدا لأمنها. أسس المجلس الروسي الاطلسي المشترك الدائم في أيار / مايو 1997 بهدف منح روسيا دورا استشاريا عند مناقشة الأمور ذات الاهتمام المشترك. ولكن موسكو شعرت بأن صوتها لا أثر له في هذا المجلس. وتزايدت المخاوف الروسية في عام 1999، عندما اصبحت جمهورية التشيك وبولندا والمجر اول دول المعسكر السوفييتي السابق التي تنضم الى الحلف، مما دفع حدود الحلف الى الشرق بمسافة 400 كيلومتر. عواقب هجمات سبتمبر 2001 اتفق على تأسيس مجلس روسي اطلسي في قمة عقدت في عام 2002 مثلت الهجمات التي تعرضت لها اهداف في الولايات المتحدة في الـ 11 من ايلول / سبتمبر 2001 لحظة محورية بالنسبة لحلف الاطلسي. لم تشرك الولايات المتحدة الحلف في الحملات العسكرية التي تلت الهجمات، رغم تفعيل الأمين العام للحلف جورج روبرتسون بسرعة المادة الخامسة من ميثاق الحلف والتي تنص على ان أي هجوم على دولة عضو تعد هجوما على جميع الدول الاعضاء في الحلف. أدى رد الفعل الروسي الداعم للولايات المتحدة عقب تلك الهجمات الى تحسن العلاقات بين الغرب وموسكو. فقد اتفق الطرفان على تشكيل مجلس روسي اطلسي في عام 2002 منح روسيا دورا مساويا للدور الاطلسي في صياغة سياسات محاربة الارهاب والتهديدات الأمنية الاخرى. ولكن العلاقات بين الحلف وروسيا لم تتحسن فعليا رغم تلك الخطوات، فلم تكن روسيا راضية عن توسع الحلف في اوائل عام 2004 الذي وضعه (الحلف) على الحدود الروسية مباشرة. كما ساءت العلاقات بين الجانبين بشكل كبير عقب الحرب التي خاضتها روسيا مع جورجيا في آب / اغسطس 2008. أعلن الحلف آنذاك ان التعاون مع موسكو سيعلق حتى تسحب روسيا قواتها من الاراضي الجورجية. تحسنت العلاقات بين روسيا والحلف بعد تسلم باراك اوباما مقاليد الحكم في الولايات المتحدة في كانون الثاني / يناير 2009، واعلان الحلف في آذار مارس من ذلك العام عزمه على استئناف الاتصالات رفيعة المستوى مع موسكو. ولكن العلاقات ساءت مرة أخرى بعد قيام روسيا بضم شبه جزيرة القرم الأوكرانية (التي كان الاتحاد السوفييتي "اهداها" لاوكرانيا في عام 1954) واتهامها بمساندة الانفصاليين في شرقي أوكرانيا. كان من شأن هذه التطورات منح الحلف - الذي كان يصفه البعض بأنه من مخلفات الحرب الباردة - أهمية كاد يفقدها. وقال الأمين العام للحلف ينز ستولتنبرغ آنذاك إن الازمة الأوكرانية "تذكرنا بأهمية حلف الاطلسي. ان مبدأ الدفاع الجماعي زاد أهمية نظرا للسعي الروسي لاستخدام القوة لتغيير الحدود في القارة الأوروبية." قضايا وتحديات أدت الخلافات التي نشبت بين المانيا وفرنسا والولايات المتحدة حول غزو العراق في عام 2003 الى اندلاع واحدة من أخطر الأزمات في تاريخ الحلف. ورغم ان الحلف لم يشارك بصفته الرسمية في غزو العراق، شاركت فيه معظم الدول الاعضاء فيه. كما قام الحلف بعد ذلك بتدريب قوات الأمن العراقية الجديدة. منذ ذلك الحين، بلور الحلف دورا جديدا لنفسه، فقد تولى قيادة قوة حفظ السلام الدولية في افغانستان في عام 2003 كجزء من الوعي المتنامي بالتهديد الذي يشكله الارهاب، كما شكّل قوة للتدخل السريع قوامها 9 آلاف عسكري يمكن ارسالها بسرعة الى اماكن الصراعات حول العالم. ولكن تردد الكثير من الدول الاعضاء في الحلف في توفير التعزيزات للقوات العاملة في افغانستان اثار الكثير من التساؤلات حول قدرة الحلف على مواصلة عمليات كبيرة الحجم على هذه الشاكلة. وفي قمة مهمة عقدت في العاصمة البرتغالية لشبونة في تشرين الثاني / نوفمبر 2010، اعتمد الحلف "نمطا استراتيجيا" جديدا تعهد بموجبه بخفض الانفاق بالتوازي مع منح اولوية للتصدي للتهديدات الجديدة مثل الهجمات على الشبكات الالكترونية. كما اتفقت الدول الاعضاء في الحلف على نشر منظومة دفاعية ضد الصواريخ تغطي كل اراضي دوله الاوروبية الاعضاء مما يعد تكميلا للخطط الامريكية الخاصة بتشكيل درع صاروخية. كما اتفقت الدول الاعضاء على المضي قدما في تسليم القوات الافغانية السيطرة على الامن الداخلي في تلك البلاد على ان تتم هذه العملية بنهاية عام 2014. سبب تدخل الحلف في الحرب الاهلية الليبية العديد من المشاكل وكانت مسألة فرض منطقة حظر للطيران في الاجواء الليبية في آذار / مارس 2011 قد خلقت مشكلة بالنسبة للحلف. إذ بينما كانت دول كالولايات المتحدة وبريطانيا متحمسة لمنح الاطلسي دورا كبيرا في قيادة عملية فرض منطقة حظر الطيران، عبرت بعض الدول العربية عن عدم ارتياحها من قيادة الحلف للعملية. ولكن، وبعد فترة اتسمت بالخلاف والغموض، وافق الحلف على تولي مسؤولية فرض منطقة حظر الطيران التي اثبتت اهميتها في دحر قوات العقيد معمر القذافي في تشرين الأول / اكتوبر من عام 2011.
НАТО уюму быйыл жетимиш жылдыгын белгилеп жатат НАТОго жетимиш жыл толуп жатканда дүйнөдөгү коопсуздук боюнча түшүнүк радикалдуу түрдө өзгөрдү. Уюмдун мүчөлөрү дагы өз ара келишпестиктерге дуушар болуп, бири-бири менен кайым айтышууда. 29 мамлекет мүчө болгон уюмду дүйнөдөгү эң ийгиликтүү аскердик альянс деп аташканы менен, анын келечеги бүдөмүк абалда турат. НАТО кантип түзүлгөн? НАТО 1949-жылы негизделген Түндүк атлантикалык конвенция уюмун Европанын он мамлекети жана АКШ менен Канада негиздеген. Бул мамлекеттер Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин Советтер Союзунан кооптонуп, СССРдин аскердик кубатына туруштук берүү максатында биригишкен. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин СССР Европанын чыгышында миңдеген аскерин жайгаштырып, Европада өзүнө ыңгайлуу лидерлерди дайындаган эле. Чыгыш Германия менен Батыш Германия бөлүнүп, Советтер Союзу Берлиндин батыш тарабын блокадага алганда, АКШ, Британия жана Франция сыяктуу мамлекеттер Берлинге учак менен азык-түлүк жеткирүүгө аргасыз болгон. Ошондон улам АКШ жана 11 башка мамлекет (Улуу Британия, Франция, Италия, Канада, Норвегия, Бельгия, Дания, Нидерланддар, Португалия, Исландия жана Люксембург) аскердик альянс түзүүгө шашты. 1952-жылы уюм кеңейип, Греция менен Түркияны кошкон. 1955-жылы НАТОго Батыш Германия кошулган. 1999-жылдан тарта НАТОго Европанын чыгышындагы мамлекеттер бирикти. 2017-жылы июнь айында Монтенегро кошулганда, НАТО 29 мамлекеттен турган альянс болуп калды. Азыркы доордо НАТОнун кандай максаты бар? Кансыз согуш доорунда НАТОнун негизги максаты СССРге каршы коопсуздукту сактоо эле НАТО негизги максаты катары "эркиндикти, орток мурасты жана маданиятты коргоо" деп жазат жана мүчө мамлекеттер "Түндүк Атлантика аймагындагы туруктуулукка" өбөлгө болот деп айтылат. НАТОго мүчө болгон мамлекетке каршы аскердик кол салуу болсо, бул альянстын баарына агрессия катары саналып, мүчө мамлекеттер жааматтык коргонууга өтөт. Башкача айтканда, Европанын коопсуздугу "Түндүк Америкадагы мамлекеттердин коопсуздугуна ажырагыс байланышта" экени айтылат. Жаңы түзүлгөндө уюмга мүчө болгон өлкөлөрдүн коопсуздугуна Советтер Союзу менен коммунизм идеологиясы коркунуч жараткан. Бүгүнкү күнү НАТОнун чек арасы бир миң чакырымга Москва тарапты көздөй жылды. 1989-жылы СССР ыдырап, мурда душман катары саналган Европанын чыгышындагы мамлекеттер альянска кошулду. СССР ыдырагандан кийин НАТОнун эмне кереги бар? Ооганстанда НАТО башкарган 17 миң аскер жайгашып турат Кансыз согуш доору аяктап, Советтер Союзу ыдырап кетсе деле Батыш мамлекеттери Москвадан кооптонууда. "Коммунизм жоголуп кетсе эле маселенин бары чечилип калат дегенге эч ким ишенген эмес",-деп айткан эле 2003-жылдагы кайрылуусунда НАТО уюмунун өкүлү Жэйми Шеа. Орусиянын армиясы дагы деле кубаттуу болуп турган 1990-жылдары Югославиянын ыдыраганы Европага кайрадан согуш алып келди. Бул окуялардан кийин НАТО саясатын өзгөртүп, конфликтке кийлигише баштады. Уюм Босния менен Косоводо серб күчтөрүнө каршы аба соккуларын жасап, аймакка тынчтык күчтөрүн жөнөткөн. 2001-жылы НАТО биринчи жолу Европадан алыс аймакта аскердик операция жүргүздү. Бириккен Улуттар Уюму уруксат бергенден кийин, НАТО Ооганстанда жайгашкан альянстын аскерлерин башкарды. Азыр 17 миң аскер дагы деле Ооганстанда. НАТО ооган армиясын машыктырып, кеңеш берип келүүдө. Ич ара араздашуу эмнеден чыкты? АКШнын президенти Трамп дагы НАТО уюмун сынга алды АКШнын президент Дональд Трамп өзү баш болуп НАТО уюмун сындап келет. 2016-жылы президентикке талапкер кезинде Трамп альянсты "эскирди" деп атап, уюм "ыдырап кетсе" деле "эчтеке болбойт" деп айткан. Президент Трамп бир нече жолу альянстан чыгып кетүү же милдеттенмелерин аткарбай коюу жөнүндө сөз кылган. Ошондой эле Трамп НАТОго мүчө болгон башка мамлекеттерге салыштырганда АКШ альянска өтө эле көп каражат бөлгөнүн айтууда. Чынында АКШ НАТО бюджетинин 70 пайызын көтөрөт (2018-жылкы статистика). 2014-жылы уюмга мүчө мамлекеттер коргонуу бюджетин 2024-жылга чейин ИДӨнүн эки пайызына чейин көтөрүүгө макул болгон. Бирок азырынча бул талапты аткарган мамлекеттер аз. Батыштын баш оорусу болгон Түркия Түркиянын Сириядагы аскердик операциясы НАТОго мүчө мамлекеттер арасында чыңалуу жаратты 1952-жылы НАТОго кошулган Түркия октябрь айында Сириянын түндүгүндө күрд кошуундарына каршы аскердик операциясын жүргүздү. Европа Биримдиги каршылык билдирип, Түркияга курал-жарак сатуусун токтотту. Алардын катарында Франция, Испания жана Британия бар, алар Анкарага эң көп курал саткан мамлекеттер эле. Түркия Москвага жакындап, Анкара Орусиядан ракеталардан коргонуу системасын сатып алды. Буга Вашингтон кескин каршы чыкты. АКШ 2013-жылдан бери өзүнүн ракетага каршы системасын Түркияга сунуштап келет. Бирок Анкара системадан тышкары технологиянын өзүн дагы сатып алууну көздөгөн, бирок Вашингтон келишимден баш тартып койду. Эгерде АКШ технологияны кошо сатса, Түркия системаны өлкөнүн ичинде өзү чыгара баштамак. АКШ ошентип Орусия технологияны уурдап алат деп кооптонуп, F-35 аскердик учактарын Түркияга сатуудан баш тартты. Ага карабастан НАТОнун Түркияда бир нече аскердик базасы жайгашкан. Алардын ичинде АКШнын өзөктүк дүрмөтү бар ракеталары дагы Түркияда жайгашкан. Франция НАТО келечегине ишенбейт Франциянын президенти Макрон менен Германиянын канцлери Меркел НАТО боюнча пикири келишпей келет Франциянын президенти Макрон абройлуу Economist журналына маек куруп, НАТОну "мээси иштебей калган" уюм деп атады. Ошондой эле Макрон АКШнын өзү уюмдагы милдеттенмелерин аткарбай жатат деген пикирде. Буга Кошмо Штаттарынын НАТОго билдирбей туруп, Сириядан аскерлерин чыгарып кеткени себеп, дейт Макрон. Франциянын лидери НАТО уюмуна мүчө мамлекеттер "жааматтык коргонууга барышына" ишенбей турганын билдирген. "Европа аскердик стратегиясын өз алдынча жүргүзүп, аскердик мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтиши керек",-деп айткан Макрон. Франциянын лидери көптөн бери Европа Биримдигин аскердик саясатын өз алдынча жүргүзүүгө үндөп келет. Франция президентинин маеги бүтүндөй Европа регионунда чуу жаратты. "Улам-улам сиз талкалаган чыныларды чаптап жатып тажадым. Жөн коёюн десем, биз чай иче албай калабыз",-деп Германия канцлери Меркелдин Макронго айткан сөзүн The New York Times гезити жазып чыкты. НАТОнун келечеги кандай болот? НАТО уюму президент Путиндин саясатынан кооптонот НАТОнун келечеги Орусиянын геосаясатынан көз каранды. "Орусия тараптан агрессия болсо, НАТО өз миссиясын уланта берет. Балким, уюм дагы жетимиш жылга актуалдуулугун жоготпойт",-деп айткан НАТОнун баш катчысынын мурдагы орун басары Александр Вершбоу. Андан тышкары президент Трамптын сын-пикирине карабастан АКШ Конгресси январь айында өлкөнүн НАТОдон чыгып кетүүсүн токтоткон мыйзамды кабыл алды. Мыйзамга демократтар менен бирге республикачылдар дагы колдоп добуш беришти. Ошол эле учурда Орусия НАТОну агрессор деп атап келет. Президент Путин СССР ыдыраганына карабастан альянс чек арасын Орусияга жакындатып, ракета системаларын Европанын чыгышына жайгаштыруу аракетин көрүп жатканын айткан эле.