رفض مجلس العموم البريطاني الأسبوع الماضي مشاركة بريطانيا في ضربة عسكرية ضد سوريا تقودها الولايات المتحدة ونلقي الضوء على بعض النقاط الأساسية لتوضيح الموقف الحالي للأزمة السورية. لماذ يتم الحديث الآن عن عمل عسكري؟ طرح الكثيرون السؤال حول سبب تفكير الولايات المتحدة وحلفائها في التدخل الآن بعد أن خلف الصراع في سوريا نحو 100 ألف قتيل، وأجبر أكثر من مليون ونصف سوري على الفرار من البلاد، مع تشريد أكثر من هذا العدد بالداخل. كما أدى الصراع في سوريا إلى زيادة التوترات في الدول المجاورة. وقال الرئيس الأمريكي باراك أوباما العام الماضي إن أي استخدام لأسلحة كيماوية من قبل النظام السوري للرئيس بشار الأسد سيكون "خطا أحمر". ومع ذلك، وحينما وقع هجوم كيماوي مزعوم وخلف مئات القتلى في منطقة الغوطة على مشارف دمشق، بدت القوى الغربية مقتنعة بأن توجيه رد قوي بات أمرا ضروريا. مواضيع قد تهمك نهاية وفي حين تتفاوت أرقام القتلى، يظل هجوم الغوطة واحدا من أعنف حوادث القتل في الصراع بأكمله، مع وجود صور مروعة نشرها بعض النشطاء تظهر العشرات من جثث القتلى وبينهم الكثير من الأطفال. من سينفذ الضربة ؟ كانت بريطانيا وفرنسا والولايات المتحدة أول من سارع بطرح فكرة توجيه ضربة عسكرية، ولديها بالفعل قوات في المنطقة يمكنها أن تستخدم في حال شن عمل عسكري. لكن خطط رئيس الوزراء البريطاني ديفيد كاميرون في اللحاق بعمل عسكري تحطمت بعد أن رفض البرلمان البريطاني التصويت لصالح التدخل العسكري بعد جلسة ماراثونية الأسبوع الماضي. وقال الرئيس الأمريكي أوباما إنه يسعى للحصول على موافقة الكونغرس على القيام بعمل عسكري ضد سوريا ردا على الهجمات الكيمياوية المزعومة. وقال الرئيس الفرنسي فرانسوا هولاند إن بلاده لا تزال مستعدة لتنفيذ عمل عسكري ضد سوريا، حتى بدون مشاركة بريطانية. وفي نفس المنطقة، قالت تركيا إنها ستكون مستعدة للمشاركة في أي عمل دولي ضد سوريا، حتى دون موافقة الأمم المتحدة. ما شكل الهجوم الغربي المحتمل؟ تتراوح الخيارات حول كيفية تنفيذ مثل ذلك الهجوم من "ضربات عقابية" محدودة إلى فرض منطقة حظر طيران فوق البلاد أو محاولة إحكام السيطرة على ترسانة الأسلحة الكيمياوية السورية. وقد بدا الرئيس أوباما وهو يلمح إلى أن الهجوم سيكون محدودا في طبيعته، لكي يخدم ما قال إنه "إشارة تحذيرية قوية" للحكومة السورية أكثر من مجرد محاولة لتعديل الميزان في غير صالحها في الصراع. ما هو الإطار الزمني المحتمل لأي عمل عسكري؟ غادر مفتشو الأمم المتحدة، الذين كانوا يحققون في الهجمات الكيماوية المزعومة، بالفعل سوريا وأرسلوا العينات التي جمعوها إلى المختبرات، وليس من المعروف متى ستخرج النتائج. ومن المتوقع، حدوث تحرك جديد في مجلس الأمن الدولي لاستصدار قرار أممي يسمح بتوجيه ضربة عسكرية لسوريا، حتى لو كان سيتم الاعتراض عليه، غالبا، من قبل روسيا والصين. وبالرغم من أن البيت الأبيض يقول إنه يرى مهمة المفتشين كإجراء "إضافي"، كانت الولايات المتحدة مقتنعة أن سوريا استخدمت أسلحة كيماوية، ويعتقد أن القوى الغربية سترغب في أن يتم النظر إليها على أنها استنفذت كل الطرق الدبلوماسية الممكنة قبل اتخاذ أي إجراء. وبالإضافة إلى ذلك، هناك توقعات أيضا بأن القوى الغربية لن ترغب في اتخاذ أي إجراء قبل أو خلال انعقاد قمة مجموعة العشرين في روسيا والتي ستبدأ في الخامس من سبتمبر / أيلول وتستمر لمدة يومين. ماذا قالت سوريا وحلفاؤها؟ أنكرت الحكومة السورية بشدة أنها استخدمت أسلحة كيماوية، وقال مسؤولون سوريون إن المعارضة هي التي كانت وراء مثل هذه الهجمات وأن قوى غربية شجعتها على القيام بذلك. وقال نائب وزير الخارجية السوري فيصل مقداد في 27 أغسطس / آب إن سوريا سوف "تدافع عن نفسها ضد أي هجوم دولي"، وحذرت من أنها سوف تثير "فوضى في جميع أنحاء العالم". كما انتقدت روسيا وإيران، وهما حليفتان رئيسيتان لسوريا، بشدة أي تدخل في سوريا. وقالت روسيا إنه لا يوجد دليل على أن الحكومة السورية كانت وراء الهجمات الكيماوية التي استهدفت الغوطة، وحذرت من "تداعيات كارثية" لأي تدخل، وأسمته "انتهاك خطير للقانون الدولي". وعلى الرغم من أن روسيا لن تنجر إلى أي مواجهة مباشرة، يقول مراسلون إنها قد تزيد من حجم توريداتها للأسلحة لدمشق كرد على هذه الخطوة. وقال المرشد الأعلى للثورة الإسلامية في إيران على خامنئي مؤخرا إن أي تدخل عسكري سيكون بمثابة "كارثة". وقد حذر مسؤولون إيرانيون في وقت سابق من تداعيات ذلك على المنطقة، كما هددوا مؤخرا بمهاجمة إسرائيل في المقابل. وهناك تكهنات أن يقوم حزب الله اللبناني، الموالي لإيران والذي يحارب أيضا في صفوف الحكومة في سوريا، بإطلاق صواريخ باتجاه إسرائيل ردا على أي ضربة عسكرية.
Президент Трамп Улуттук коопсуздук кеңеши менен жыйын өткөрүп, Британиянын премьер-министри Тереза Мэй менен телефон аркылуу сүйлөшүүлөрдү жүргүздү. Эки күн мурун президент Трамп "Сирияны көздөй ракеталар жөнөтүлдү" деп айтканы менен, АКШ кандай чара көрөрүн азырынча так чече элек. Сириянын бийлигин колдогон Орусия болсо, Батыш мамлекеттерин аба соккулардын кесепети оор болоорун эскерткен. Жети жылдык согуштун кесепети Саясий иликтөөлөр боюнча сириялык борбордун (SCPR) маалыматына караганда 2011-жылы башталган жарандык согуш 470 миң кишинин өмүрүн алды. БУУнун качкындар боюнча агенттиги Сирияны таштап чыгууга арагасыз болгондор саны 5 млн кишиге жеткенин ырастоодо. Сирияда эмне болуп жатканын түшүнүүгө аракет кылып көрөлү: 1.Чыгыш Гутада эмне болуп жатат? Февраль айында Сириянын өкмөтү жана союздаштары көтөрүлүшчүлөр көзөмөлдөгөн аймактарда аскердик аракеттерин күчөттү. Анын ичинде 2012-жылдан бери президент Башар Асаддын режимине каршы чыккандардын колунда турган Чыгыш Гутада кырдаал курчуду. Чыгыш Гутада 400 миңге чукул тургун бар. Бул аймак бир нече жолу аба соккуларына кабылып, соңку апталарда эле миңдеген кишилер мерт болгон. БУУнун маалыматына караганда, Чыгыш Гутадагы имараттардын 76 пайызы талкаланды. 400 миңге чукул тургундардын көпчүлүгү жер алдындагы бомбадан сактануучу жайларда баш калкалап жатат. Химиялык чабуул жасалды деп өкмөттүк күчтөрдү айыпташты. Асад муну кескин четке кагууда. Чыгыш Гутада гуманитардык кризис дагы тереңдеди. Акыркы жолу гуманитардык жардам 5-мартта жеткирилген. Балдар жетиштүү тамак жебей, ачкачылык азабын тартып жатканы айтылды. БУУнун маалыматына караганда, Чыгыш Гутадагы имараттардын 76 пайызы талкаланды. 2. Эл аралык коомчулуктун реакциясы кандай? 24-февралда БУУ Чыгыш Гутага 30 күндүк ок атышпоо абалын киргизип, ал дароо эле бузулду. Эл аралык кысымдан кийин Асаддын негизги союздашы Орусия гуманитардык тыныгуу киргизген эле. Бирок ок атышуу уланууда. Балдар жетиштүү тамак жебей, ачкачылык азабын тартып жатканы айтылды. Орусиянын планы боюнча күн сайын беш саатка созулган тыныгуудан пайдаланып, жайкын тургундар анклавты таштап чыгып кетиши керек эле. Ал үчүн гуманитардык уюмдар атайын өтмөк уюштурушмак. 3. Орусиянын ролу кандай? Гуманитардык тыныгуу тууралуу орус президенти Владимир Путин жарыялады. Бул дегендик Москва сириялык бийликтен мурун чечим кабыл алат дегенди билдирет. Сириядагы жарандык согушта Орусия негизги ролду ойноп жатат. Аба аркылуу колдоосу менен сириялык өкмөт күчтөрүнүн алдыга жылышына көмөк берүүдө. Гуманитардык тыныгууга карабастан Орусия "жихаддык" күчтөргө чабуулун уланта бере турганын айтты. 4. Согуштун жүрүшү эми кандай болот? Февралда Дамасктын көтөрүлүшчүлөр көзөмөлдөгөн аймактардын баарын өз көзөмөлүнө алуу аракетинен кийин жарандык согуш кайра күчөдү. Айрым эскперттердин пикиринде, жаңжалдын башы болгон Асадды бийликтен кетирүү идеясы акырындык менен соолуп бараткандай. 24-февралда БУУ Чыгыш Гутага 30 күндүк ок атышпоо абалын киргизип, ал дароо эле бузулду. Сирия менен Ирактын аймагындагы "Ислам мамлекети" экстремисттик тобу көп аймактарынан айрылган менен толук талкалана элек. Өкмөттүк күчтөр колдон келген аракетин кылып жаткан чакта, Сирияда башка дагы кармаштар орун алууда. Мунун ачык мисалы өлкөнүн түндүк-батышындагы Африн. Январда күрттөрдү бутага алган Түркия аймакты аба чабуулуна алды. Түркия менен чек аралаш Сириянын айрым жерлерин күрттөр көзөмөлдөйт. Анкара өз алдынча болгусу келген этникалык күрттөрдөн чочулап келген. Күрттөр өлкө калкынын 15 тен 20 пайызга чейинкисин түзөт. Сириянын түштүк-чыгышында болсо Израиль бул жаңжал чөлкөмдөгү эскиден атаандаш өлкөлөрдүн "кыйыр согушуна" айланганын көрсөтүүдө. 5. Согушка чейин Сирияда эмне болду эле? Асаддын режимине каршы жүрүштөргө чейин өлкөдөгү жумушсуздук, бийлик бутактарындагы коррупция, саясый экриндиктин жоктугуна нааразылыктар айтылып келген. 2011-жылы башталган жарандык согуш 470 миң кишинин өмүрүн алды. 2011-жылы мартта "араб жазына" шыктанган мектеп окуучулары Дераа шаарындагы мектептин дубалына өкмөткө каршы чакырыктарды жазышкан. Кийин коопсуздук күчтөрү өспүрүмдөрдү камакка алышат. Бул окуя өлкө боюнча каршылыктарды дүрт эттирди. Асаддын бийликтен кетишин талап кылган жүрүштөр күчөп кетти. 6. Согуш кантип башталды? Нааразылык акцияларга чыккандарга каршы катаал репрессиялар 2011-жылы июлда оппозицияны колуна курал алууга арагасыз кылган. Президенттин коркутуп-үркүтүүлөрү, "чет өлкө каржылап жаткан терроризм" атаганы эч кимди токтото албады. Өлкөдө зомбулук күчөдү. Өкмөттүк күчтөр менен күрөшүү үчүн жүздөгөн кошуундар биригип, шаар-кыштактарды көзөмөлүнө ала баштады. Кыйраган, талкаланган Хомс. 2012-жылы согуштук аракеттер күчөп олтуруп Дамасктын өзүнө чейин, өлкөнүн экинчи ири калаасы Алеппого чейин жетти. Бул мезгилде согуштун үрөйү дагы өзгөрдү: оппозициялык маанайдагылар менен өкмөттүк күчтөр ортосундагы кармаш эми конфессиялар ортосундагы келишпестикке айланды. Жаңжалга башка өлкөлөр дагы тартыла баштады. 2013-жылы июлда Сириядагы согуштан 90 миң киши мерт болгону айтылган. Андан бери курмандыктар эселеп өстү. 7. Ким ким менен согушууда? Жаңжал башталгандан бери куралдуу көтөрүлүшчүлөрдүн топтору чоң өзгөрүүгө учурады. Айталы, светтик оппозиция "Ислам мамлекети", "Аль-Каида" сыяктуу экстремисттик диний топторго таасирин алдырды. "ИМ" экстремисттик тобу "согуш ичиндеги согушту" жаратты. Жаңжалдын экинчи тарабында - күрт элдик кошуундары чыкты. Сириянын түндүгүндө аракеттенген бул кошуунга АКШ аба аркылуу колдоого алып жана курал-жарактан көмөк көрсөттү. "ИМ" экстремисттик тобу "согуш ичиндеги согушту" жаратты. 2015-жылы Асаддын күчтөрү бир нече жолу жеңилгенден кийин Орусия аны колдоого алып, Сирия аймагында аба чабуулдарын өткөрө баштады. Иран колдогон ливандык "Хезболла" дагы Асаддын режиминин калыбына келишине жардам берди. Орусия аралашкан чоң жеңиш бул 2016-жылы декабрда Алеппонун кайра өкмөттүк күчтөргө кайтарылышы болду. Алеппо оппозициянын негизги таянган турумдарынын бири эле. 8. Башка күчтөрдүн согушка аралашуусу? АКШ Барак Обама президент болуп турган учурда Асадды зомбулуктар үчүн күнөөлөп, тынчтыкка жетүү үчүн кызматтан кетүү шартын койгон. Кийин Дональд Трамп бийликке келгенде позициясы өзгөрдү. Анын өкмөтү "ИМ" тобу менен күрөшкө басым жасады. Бирок 2017-жылы апрелде Хан-Шейхун шаарында өкмөттүк күчтөр химиялык чабуул жасаганы айтыла баштаганда, Трамп катаал кадамдарга өттү. Оппозициянын чабуулдарына дагы колдоо көрсөткөн. Деген менен эң таасирдүү оюнчу -Орусия болуп жатат. Өзүнүн аскердик кызыкчылыгы үчүн Асадды колдоого алууда. Иран дагы Асадды колдойт. Анткени Ливандагы "Хезболла" тобуна курал-жарак жөнөтүүдө Сирия негизги өтмөк болуп берет. "Хезболла" сириялык өкөмөттү колдоого алып, миңге чукул аскерин жиберген. Болжолу Тегеран Асаддын аскер күчтөрүн кармоого миллиарддаган доллар коротту. Экинчи тараптан Жакынкы Чыгыштагы Ирандын негизги каршылашы Сауд Арабиясы көтөрүлүшчүлөргө жардам жөнөтүп келет. Түркия дагы айрым сириялык оппозициялык топторду колдоого алган. Бирок Түркия күрттөргө каршы чыгууда. 9. Согуш эмне үчүн узакка созулду? Негизги эле себеби - башка өлкөлөрдүн аралашуусу. Сириядагы эки тарапты тең каржылык, саясий жактан колдоого алган аракеттер кырдаалды кручутуп жиберген. Эксперттер дагы сырткы кийгилишүүдөн улам диний чыр-чатак күчөп кеткенин белгилешет. Сунниттер менен алавиттер ортосундагы каршылашуу мыкаачылык менен коштолду. Адам каны төгүлүп, коомдор ыдырады. Батыш өлкөлөрүнөн дагы көтөрүлүшчүлөргө колдоо көрсөтүлгөн. 10. Согуш алып келген кесепттер кандай? Үрөй учурарлык. Каза тапкандар тууралуу так сандар жок. Саясий иликтөөлөр боюнча сириялык борбордун (SCPR) маалыматына караганда 2011-жылы башталган жарандык согуш 470 миң кишинин өмүрүн алды. БУУнун качкындар боюнча агенттиги Сирияны таштап чыгууга арагасыз болгондор саны 5 млн кишиге жеткенин ырастоодо. Кеминде 12 миллион киши - калктын тең жарымы согуштан улам өз үйүн, өлөң ташөгүн таштай качып, мусапырга айланды. Кеминде 12 миллион киши - калктын тең жарымы согуштан улам өз үйүн, өлөң ташөгүн таштай качып, мусапырга айланды. Качкындардын чоң агымы коңшу өлкөлөргө - Ливан, Иордания, Түркия сыяктуу өлкөлөргө агылды. 10 пайызга чукулу Европадан башпаанек издеген. 70 пайыз сириялыктар азыр таза сууга жетпей калды. Ар бир үчүнчү жаран жакырчылыктын сазына батты. Кеминде эки миллион бала мектепке барбайт. (AbA) .