وردّ الرئيس السوري بشار الأسد باتهام الولايات المتحدة بـ "سرقة نفط" بلاده. وقالت روسيا، الداعم الأساسي للرئيس الأسد، إن ذلك يُسمّى "لصوصية دولية". مَن إذن يسيطر حاليا على ما تنتجه سوريا من نفط، ومَن يتربح منه؟ قوى كبرى تتنازع السيطرة أعلنت الولايات المتحدة انسحاب قواتها من الشمال السوري في أكتوبر/تشرين الأول، لكنها قالت حينئذ إنها ستبقي على نحو 500 جندي لحماية منشآت نفطية، جنبا إلى جنب مع قوات ذات قيادة كردية هي الآن المستفيد الرئيسي من الإنتاج النفطي هناك. وقال وزير الدفاع الأمريكي مارك إسبر إن قوات بلاده تعسكر هناك لحماية المنشآت النفطية ليس فقط من مقاتلي تنظيم الدولة الإسلامية ولكن أيضا من قوات روسية والقوات الحكومية السورية. مواضيع قد تهمك نهاية من جانبها، تعمل القوات الروسية على مساعدة السوريين في استعادة السيطرة على المنتَج النفطي فضلا عن مراقبة هذه المنشآت. ووقّع البلدان اتفاقية تعاون في مجال الطاقة عام 2018 تمنح موسكو حقوقا حصرية لإعادة بناء قطاع النفط والغاز السوري. هذا هو السياق الذي أعلن فيه الرئيس ترامب رغبته في الاستفادة من النفط الذي تدافع عنه قواته. ما مقدار النفط الذي تنتجه سوريا؟ يعتبر قطاع النفط والغاز أحد الروافد الرئيسية لإيرادات الحكومة السورية رغم قلة احتياطياتها في هذا القطاع مقارنة بدول أخرى في الشرق الأوسط. وبحسب التقديرات، فإن سوريا أنتجت في عام 2018 نحو 2.5 مليار برميل من احيتاطيها النفطي، مقارنة بـ 297 مليار برميل أنتجته السعودية، و155 مليار برميل في إيران، و147 مليار برميل في العراق. وتتركز حقول النفط في محافظة دير الزور، شرقي سوريا، بالقرب من الحدود العراقية، وفي محافظة الحسكة شمال شرقي البلاد. لكن إنتاج سوريا النفطي تعرض للانهيار منذ بداية الصراع عام 2011. وفي عام 2008 كانت سوريا تنتج 406 آلاف برميل يوميا، بحسب الاستعراض الإحصائي للطاقة العالمية سنة 2019 الذي أعدّته شركة بريتيش بتروليوم. وفي عام 2011 تراجع إنتاج سوريا النفطي إلى 353 ألف برميل يوميا، واستمر مسلسل التراجع ليصل إلى 24 ألف برميل يوميا بحلول عام 2018 - بنسبة تخطت 90 في المئة من الإنتاج. دمشق لم تعد مسيطرة فقدت الحكومة السورية السيطرة على معظم حقول النفط في البلاد لصالح جماعات المعارضة السورية ثم بعد ذلك للدولة الإسلامية، مع تصاعد وتيرة الحرب الأهلية. وبقدوم عام 2014 كان تنظيم الدولة الإسلامية قد بسط سيطرته على معظم حقول النفط شرقي سوريا، بما في ذلك حقل العمَر في دير الزور، والذي يُعدّ الأضخم في البلاد. وباتت مبيعات النفط تمثل أحد أكبر موارد الدخل لمسلّحي التنظيم؛ إذ كانت تدرّ دخلا يناهز 40 مليون دولار شهريا عام 2015، بحسب وزارة الدفاع الأمريكية. وفي عام 2017 فقد تنظيم الدولة سيطرته على حقول النفط السورية التي كانت في قبضته لتبيت في أيدي قوات ذات قيادة كردية مدعومة أمريكيا هي قوات سوريا الديمقراطية. وكانت حقول النفط السورية قد تعرضت لأضرار جسيمة جرّاء غارة جوية أمريكية كانت تستهدف قطع أحد موارد الدخل الرئيسية للتنظيم. كما دمّر مسلحو التنظيم جانبا كبيرا من البنية التحتية النفطية عندما بات واضحا أن الحقول ستسقط في أيدي قوات كردية. القوات الكردية لا تزال تستفيد من إيرادات النفط في عام 2017، بدأت قوات سوريا الديمقراطية ذات القيادة الكردية في السيطرة على حقول النفط الرئيسية شمال شرقي سوريا وعلى طول شاطئ الفرات، من أيدي مسلحي التنظيم. إيرادات النفط ساعدت القوات الكردية التي استعانت بها في شراء أسلحة فضلا عن إدارة شؤون المدنيين واستطاعت هذه القوات إصلاح بعض الأضرار التي كانت قد لحقت بالبنية التحتية للحقول النفطية لتعاود الإنتاج جزئيا. وكان مساعد وزير الدفاع الأمريكي، جوناثان هوفمن، قال مؤخرا إن "العائد من حقول النفط لا يذهب إلى الولايات المتحدة؛ إنما يذهب إلى قوات سوريا الديمقراطية". وقال شارلز ليستر، زميل معهد الشرق الأوسط، إن "قوات سوريا الديمقراطية وتحالف من القبائل في شرق سوريا يبسطون سيطرتهم الآن على نحو 70 في المئة من موارد النفط السوري وعلى عدد من منشآت الغاز المهمة". وأضاف ليستر: "وعلى الرغم من أن معدلات إنتاج هذه المنشآت أقل بكثير عما كانت عليه قبل الحرب فإنها لا تزال تمثل مصدرا مهما من مصادر الدخل لدى قوات سوريا الديمقراطية". وعلى الرغم من أن الهجوم التركي في شمال سوريا تمخّض عن خسارة القوات الكردية مساحات شاسعة من الأرض، إلا إن حقول النفط شرقي الفرات لا تزال تحت سيطرة قوات سوريا الديمقراطية. وتستميت حكومة الرئيس الأسد في الوصول إلى حقولها النفطية التي بدونها تظل في حاجة إلى استيراد كميات كبرى من الخارج. لكن، وفي ظل عقوبات صارمة من أمريكا ومن الاتحاد الأوروبي، تواجه دمشق صعوبة جمة على هذا الصعيد. وتعتبر إيران هي المزوّد الرئيسي لسوريا بالنفط، لكن ذلك الدعم الإيراني يواجه تقييدا بعقوبات أمريكية أكثر صرامة على أي شركة أو دولة تتعامل تجاريا مع سوريا.
Президент Башар Асад болсо Вашингтон Сириянын мунайын "уурдап жатат" деп айыптады. Орусия АКШнын бул кадамын "мамлекет жасаган кылмыш" деп мүнөздөгөн. Ошондо Сириянын мунай өндүрүшүн ким көзөмөлдөйт жана ким пайда көрүп жатат? Чоң державалардын талашы АКШ октябрь айында америкалык аскерлер Сириянын түндүгүнөн чыгарылат деп жар салган. Бирок кийин Вашингтон мунай өндүргөн жайларды көзөмөлдөө үчүн беш жүзгө чукул аскери Сирияда кала турганын айтты. Учурда Сириянын түндүгүндөгү мунай өндүрүшүн күрд кошуундары көзөмөлдөп, пайда көрүп жатат. АКШнын коргоо министри Марк Эспер америкалык аскерлер мунай өндүрүштү бир гана террордук топтордон эмес, Орусия менен Сириянын аскерлеринен дагы коргойт деп айтканы бар. Сириянын армиясы Орусиянын колдоосу менен айрым мунай талааларын колго алды. Эми күрд кошуундары көзөмөлдөп жаткан өндүрүштөрдү дагы басып алууну көздөп турат. 2018-жылы Сирия менен Орусия энергетика тармагындагы кызматташтык боюнча келишимге кол койгон. Ага ылайык, Москва Сириянын мунай жана газ тармагын кайрадан бутуна тургузууга экслюзивдүү укук алган. Дал ушул себептен президент Трамп Кошмо Штаттарынын мунайга байланыштуу кызыкчылыгын ачык жарыялап жаткан сыяктуу. Сирия жылына канча мунай өндүрөт? Сириянын экономикасы мунай менен газга байланган. Жакынкы Чыгыштагы башка мамлекеттерге салыштырганда, Сириянын резервдери аз эле. 2018-жылы Сириянын 2.5 миллиард баррель мунай резерви бар болчу. Буга салыштырмалуу Сауд Арабиясынын 297 миллиард, Ирандын 155 миллиард, Ирактын 147 миллиард баррель резерви бар. Сириянын мунай талаалары өлкөнүн чыгышындагы Дайр-эз-Заур провинциясында жана Ирак менен чектеш Хасака аймагында жайгашкан. 2011-жылы жарандык согуш башталгандан бери мунай өндүрүш дээрлик токтоду. 2008-жылы Сирия күнүнө 406 миң баррель мунай өндүрчү. 2011-жылы мунай өндүрүш 353 миң баррелге түшсө, 2018-жылы 24 миң гана баррель өндүрүлгөн. Өлкөдө мунай өндүрүү 90 пайызга кыскарган. Дамаск мунай чыккан аймактарды көзөмөлдөбөйт Сириянын мунай талааларын башында оппозициячыл топтор, андан кийин өздөрүн "Ислам мамлекети" деп атаган экстремисттик топ көзөмөлгө алган. 2014-жылы "ИМ" тобу Сириянын чыгышындагы мунай талааларынын көбүн, анын ичинде Дайр-эз-Заур провинциясындагы эң чоң ал-Омар мунай кенин колго алган. АКШнын Коргоо министрлиги мунай соодасы экстремисттик топтун негизги кирешеси экенин билдирип, 2015-жылы "ИМ" айына 40 миллион доллар киреше алып турганын жарыялаган. Күрд кошуундары АКШнын колдоосу менен мунай талааларын 2017-жылы колго алган. АКШнын аба соккуларынан улам мунай өндүрүштүн көп бөлүгү талкаланган болчу. Вашингтон экстремисттердин киреше булагын токтотуу үчүн, мунай талааларын атайын бутага алган эле. Андан тышкары, аймактан чегинип жаткан экстремисттер иштеп жаткана заводдорду жардырып кетишкен. Күрд кошуундары Сириянын түндүк-чыгышындагы мунай өндүрүштү кайрадан жандантууга аракеттенүүдө Мунай өндүрүштөн пайда көрүп жаткан күрд кошуундары 2017-жылдан бери күрд кошуундары Сириянын түндүк-чыгышындагы мунай өндүрүштү кайрадан жандантууга аракеттеништи. АКШнын коргоо министринин жардамчысы Жонатан Хоффман жакында эле "мунайдан түшкөн киреше АКШга эмес, Сириянын демократиялык күчтөрүнө [күрд куралчандарга]" кетип жатканын тастыктады. "Сириянын демократиялык күчтөрү жана Сириянын чыгышындагы өнөктөш уруулар өлкөнүн мунай жана газ резервинин жетимиш пайызын көзөмөлдөйт",-дейт Жакынкы Чыгыш институтунун окумуштуусу Чарлз Листер. АКШнын аскерлери Сириянын мунай талааларын кайтарып турат Түркиянын Сириянын түндүгүндөгү аскердик операциясынан улам күрд кошуундары айрым мунай өндүрүш жайларынан чегинүүгө аргасыз болгон. Асаддын өкмөтү дагы бул мунай чыккан жерлерге жетүүнү көздөп турат. Учурда Сирия мунайдын көбүн чет өлкөдөн импорттоп жатат. Европа Биримдиги менен АКШнын санкцияларынан улам мунайды импорттоо дагы оорчулук жаратууда. (AT)