المصابيح تضيء نهر موتوياسو بجوار قبة القنبلة الذرية في هيروشيما في عام 2019 إحياء لذكرى القصف وتشير الحصيلة التقديرية للوفيات المسجلة إلى أن القصف أسفر عن مقتل نحو 140 ألف شخص من بين سكان هيروشيما البالغ عددهم 350 ألفا، وقد قُتل أيضا 47 ألفا على الأقل في ناغازاكي. وقد أدى القصف إلى وضع نهاية سريعة للحرب في آسيا باستسلام اليابان لقوات الحلفاء في 14 أغسطس/آب 1945. غير أن البعض يرى أن اليابان كانت على أي حال على شفا الاستسلام. يُعرف هؤلاء الذين نجوا من القصف بـ"هيباكوشا"، وهم الذين عانوا من تداعيات مدمرة في المدينتين؛ كان من بينها التسمم الإشعاعي والصدمات النفسية. أجرت لي كارين ستو، وهي مصورة صحفية مختصة برواية قصص النساء اللاتي شهدن أحداثاً مهمة في التاريخ، مقابلات مع ثلاث نساء لديهن ذكريات حية عن القصف الذي وقع قبل 75 عاما. مواضيع قد تهمك نهاية تيروكو يوينو كانت تيروكو في الخامسة عشرة من عمرها حين نجت من قصف هيروشيما بالقنبلة الذرية في 6 أغسطس/ آب عام 1945. تيروكو يوينو حين كانت ممرضة في مستشفى الصليب الأحمر في هيروشيما (إلى اليسار) وصورتها في عام 2015 وقت وقوع القصف كانت تيروكو في الصف الثاني بمدرسة التمريض التابعة لمستشفى الصليب الأحمر بهيروشيما. وبعد سقوط القنبلة، اندلعت النيران في سكن الطلبة بالمستشفى، وقد حاولت تيروكو المساعدة في إخماد الحريق، غير أن العديد من زملائها الطلبة لقوا حتفهم. وكل ما تبقى لديها من ذكريات عن الأسبوع الذي تلا القصف هو أنها كانت تعمل ليل نهار في معالجة المصابين بجروح بالغة بينما لم يكن لديها، هي وآخرون، سوى القليل من الماء دون طعام. وبعد تخرجها، واصلت تيروكو العمل في المستشفى حيث ساعدت في إجراء عمليات جراحية كان من بينها عمليات ترقيع للجلد. خلال تلك العمليات كان يتم استئصال جزء من فخذ المريض لترقيع المناطق التي أصيبت بندوب نتيجة الحروق. تزوجت بعدها من تاتسويوكي وهو ناج آخر من القنبلة الذرية. وعند حمل تيروكو بطفلهما الأول، ساورتها الشكوك حول ما إذا كان الجنين سيولد سليماً، وإن كان كان سيبقى على قيد الحياة. إبنة تيروكو تخضع للفحص الطبي في المستشفى في هيروشيما وقد وُلدت ابنتها توموكو بصحة جيدة، الأمر الذي أعطى تيروكو الشجاعة لمواصلة العناية بأسرتها. توموكو مع أمها تيروكو (يسارا) ومع والدها تاتسويوكي تقول تيروكو "لم أذهب إلى الجحيم من قبل، وبالتالي لا أعلم كيف يبدو، لكنه على الأرجح هو ما عشناه. لابد ألا يتم السماح لشيء كهذا بأن يتكرر". وتضيف " هناك أشخاص يقومون بجهد كبير من أجل القضاء على الأسلحة النووية. أعتقد أن الخطوة الأولى تكمن في إقناع قادة الحكومات المحلية باتخاذ موقف. ومن ثم يتعين علينا التواصل مع قادة الحكومة الوطنية، ثم العالم بأسره". تيروكو (أعلى اليسار) مع ابنتها توموكو (في المقدمة) وحفيدتها كونيكو (إلى اليمين) تقول توموكو ابنه تيروكو " قال الناس إنه لا يمكن للحشائش أو الأشجار أن تنمو هنا لمدة 75 عاما، لكن هيروشيما عادت من جديد مدينة تكسوها الخضرة والأنهار. بينما ظل هيباكوشا (الناجون من القصف)يعانون من آثار الإشعاع". وتضيف " بينما ذكريات هيروشيما وناغازاكي آخذه في التلاشي من عقول الناس، نقف نحن عند مفترق طرق. المستقبل بين أيدينا. السلام سيكون ممكناً فقط إذا ما تحلينا بالخيال وفكرنا في بعضنا البعض وأوجدنا سبيلاً للتحرك وواصلنا العمل دون كلل من أجل تحقيقه". كما تضيف كونيكو حفيدة تيروكو " لم أشهد الحرب أو القنبلة الذرية، ولا أعرف هيروشيما سوى بعدما أُعيد بناؤه. يمكنني فقط أن أتخيل. أستمع إلى ما يقوله الهيباكوشا، أدرس حقائق القصف بالقنبلة الذرية بالدليل. "في ذلك اليوم احترق كل شيء في المدينة. الناس، الطيور، الحشرات، الحشائش والأشجار وكل شيء. مات الكثير من الناس ممن دخلوا المدينة بعد القصف من أجل المشاركة في جهود الإنقاذ أو البحث عن أقاربهم وأصدقائهم. بينما عانى الناجون من أمراض". هيروشيما بعد سقوط القنبلة الذرية وتقول " حاولت أن أوطد صلاتي ليس فقط بالهيباكوشا في هيروشيما وناغازاكي ، بل كذلك بعمال المناجم، وسكان الماطق القريبة من تلك المناجم، والأشخاص العاملين في مجالات في تطوير واختبار الأسلحة النووية وهؤلاء الذين عانوا من أمراض بسبب التجارب النووية". إيميكو أوكادا إيميكو أوكادا إحدى الناجيات من القنبلة الذرية في هيروشيما تحمل رسماً توضيحياً لعدد الأسلحة النووية في يونيو 2019 كانت إيميكو في الثامنة حين أسقطت القنبلة الذرية على هيروشيما. قُتلت شقيقتها الكبرى ميكو وأربعة أخرون من أقاربها. ضاع الكثير من صور إيميكو وعائلتها، بينما بقيت تلك التي كان يحتفظ بها أقاربها من الناجين، ومن بينها صور لشقيقتها. إيميكو بين ذراعي والدتها وبجانبها شقيقتها ميكو تقول إيميكو "غادرت شقيقتي المنزل ذلك الصباح قائلة أراك لاحقا! كانت في الثانية عشرة ومفعمة بالحيوية". "لكنها لم تعد أبداً. لا أحد يعلم ماذا حدث لها. بحث عنها والداي في كل مكان، لم يعثرا على جثتها، لذا ظلا يقولان إنه لابد وأنها حية في مكان ما". وتضيف "كانت أمي حاملاً في ذلك الوقت لكنها أجهضت. لم يكن لدينا ما نأكله. لم نعلم شيئاً عن الإشعاع الذري، لذا كان نلتقط أي شيء دونما تفكير فيما إذا كان ملوثاً أم لا. لانه لم يكن هناك طعام، كان الناس يسرقون. كان الطعام هو المشكلة الأكبر. الماء كان شحيحاً. هكذا اضطر الناس للعيش وقتها. لكن هذا تم نسيانه". شقيقة إيميكو قتلت في قصف هيروشيما بالقنبلة الذرية تمضي إيميكو قائلة " بعدها بدأ شعري يتساقط، وأخذت لثتي تنزف. كنت منهكة طوال الوقت، كان على أن استلقي دوما. لم يكم لدى أحد فكرة عن الإشعاع. وبعد اثني عشر عاماً تم تشخيص إصابتي بفقر الدم اللاتنسجي(فشل نخاع العظم انتاج خلايا كافية لتجديد الدم)". "في كل عام حين تأتي أوقات تكون فيها السماء داكنة الحمرة عند الغروب، تتحول وجوه الناس إلى اللون الأحمر. لم أكن استطيع أن أتغلب على ذكرى الغروب يوم الانفجار الذري. لثلاثة أيامٍ وثلاث ليالٍ كانت المدينة تحترق. أكره الغروب. حتى الآن مازال الغروب يذكرني بالمدينة المحترقة". جانب من آثار الدمار الذي خلفته القنبلة الذرية "مات الكثير من الهيباكوشا دون أن يستطيعوا الحديث عن هذه الأشياء، عن مرارتهم بسبب القصف. لم يستطيعوا الكلام. لذا أتكلم". "يتحدث كثيرون عن السلام في العالم، لكنني أريد الناس أن يتحركوا. أريد أن يبدأ كل شخص في فعل ما يستطيع. عن نفسي، أود أن أفعل شيئاً يجعل أبناءنا وأحفادنا الذين هم مستقبلنا أن يعيشوا في عالم يستطيعون فيه أن يبتسموا كل يوم. رايكو هادا رايكو هادا كانت في التاسعة من عمرها حين أسقطت القنبلة الذرية على مدينتها ناغازاكي صباح 9 أغسطس/آب. رايكو في عمر الخامسة وصورتها عام 2015 في وقت مبكر من صباح ذلك اليوم انطلقت صافرة تحذير من غارة جوية، فبقيت رايكو في منزلها. وبعد سماع صافرة الآمان توجهت إلى معبد قريب كان الاطفال الصغار يتلقون فيه دروسهم بدلاً من الذهاب للمدرسة بسبب صافرات الإنذار المتكررة. وبعد أربعين دقيقة من الدراسة داخل المعبد، أمر المدرسون الطلبة بالمغادرة، فعادت رايكو إلى بيتها. تمضي رايكو قائلة " وصلت إلى مدخل البيت، واعتقد انني خطوت خطوة واحدة داخله، ثم حدث كل شيء فجأة. باغتني ضوء ساطع. كانت الألوان مزيج من الأصفر والأخضر والبرتقالي. لم يكن لدي الوقت لأخمن ماذا يحدث. ثم تحول كل شيء إلى اللون الأبيض. شعرت وكأنني تُركتت وحيدة. بعدها سمعت دوي عالٍ ثم فقدت وعيي. حطام أبنية ناغازاكي بعد القصف الذري " عدت لوعيي بعد فترة. كان معلمنا قد دربنا على أن نتوجه إلى مخبأ في حالة الطوارئ، فبحثت عن أمي داخل المنزل ثم ذهبا إلى مخبأ داخل الحي. لم أصب بخدش واحد. أنقذني جبل كونبيرا، لكن الوضع كان مختلفاً بالنسبة لأولئك الذين كانوا على الجانب الآخر من الجبل، لقد عانوا من ظروف مروعة". "عبر الكثيرون جبل كونبيرا إلى منطقتنا. أناس بعيون جاحظة، شعورهم مدمرة، شبه عراة، تتدلي جلودهم من الحروق". "حملت أمي المناشف والملاءات من المنزل وهرعت مع نساء الحي تقود الفارين إلى قاعة كلية قريبة حيث يمكنهم الاستلقاء". "طلبوا الماء. فأخذت إناء مكسوراً وذهبت للنهر لأغترف الماء كي يشربوا. لكنهم بعد أن تناولوا رشفة ماء ماتوا واحداً تلو الآخر. كنا في فصل الصيف. وبسبب الديدان والرائحة العفنة كان لابد من حرق الجثث على الفور. وتم تكديس الجثث في مسبح الكلية وحرقها جميعاً" "كان من المستحيل أن نحدد هوية هؤلاء الاشخاص. لم يموتوا كما يموت البشر". رايكو مع والدها (إلى اليسار) ومع شقيقتها الكبرى "آمل ألا تمر الأجيال القادمة بتجربة مشابهة. علينا ألا نسمح باستخدام الأسلحة النووية. الناس هم من يصنعون السلام. حتى إن كنا نعيش في بلدان مختلفة ونتحدث بلغات مختلفة، فإن أملنا في السلام واحد". رايكو هادا
Алааматтан каза тапкандар тууралуу так маалымат жок. 350 миң киши жашаган Хиросимада болжолу 140 миң киши каза тапканы айтылып жүрөт. Нагасакиде кеминде 74 миң кишинин өмүрү кыйылган. Бомба чабуулу Азиядагы согушту токтотту. Жапон императору 1945-жылдын 14-августунда союздаштарга багынып берген. Көптөр Жапония ансыз деле капитуляция босогосунда турганын айтып келишет. Атомдук жардыруудан тирүү калгандар "хибакуся" деген ат менен бегилүү. Алар алааматтын өтө оор кесепетин тартышты - радиациялык нурлануу, психологиялык жаракат. Британдык фотожурналист Карен Ли Стоу маанилүү тарыхый окуялардын күбөлөрүн сүрөткө тартып, алардын айткандарын жазып алып, бүтүндөй өмүрүн ушул ишке арнаган. Ал атомдук бомбадан аман калган үч аялдын бейнеси тууралуу айтып бермекчи. Макалада үрөй учурган сүрөттөлүштөр бар. Тэруко Уэно Хиросимага атом бомбасы ташталган учурда Тэруко 15 жашта эле. Жардыруудан бир нече жылдан кийин Тэруко Уэно медайым болуп иштеген жана экинчи сүрөт 2015-жылы тартылган Ал мезгилде Тэруко Уэно "Кызыл чырымдын" ооруканасынын алдында ачылган медайымдар мектебинде экинчи курста окуйт эле. Бомба түшкөн учурда студенттик жатакананы өрт чулгады. Тэруко дагы өрттү өчүрүүгө далбастагандардын катарында болду. Бирок анын курбалдаштарынын көбү тирүүлөй өрттөнүп кеткен. Андан кийинки апталарда күн менен түн аралашып, уйку бетин көрбөй калышты. Жаракат алгандар саны өтө көп болгондуктан колдон келген жардамын кылып жүрүштү. Иче турган суу таңкыс болуп, ал эми тамак-аш таптакыр жок эле. Тэруко медайымдар мектебин бүтүрүп чыккандан кийин ошол эле "Кызыл чырымдын" госпиталында операциялык бөлүмдө иштеп калган. Көп учурда ал терини бир жерден экинчи жерге жабыштырып тиккен операцияларда ассистенттик кылды. Адатта терини сандан кесип алып, күйүктөн катуу жабыркаган дене бөлүгүнө жамашчу. Тэруко өзү сыяктуу алааматтан аман калган Тацуюкиге турмушка чыккан. Кош бойлуу кезинде ымыркай үчүн катуу кабатыр болушту. Тэруко Уэнонун кызы Томоко кезектеги медициналык кароодон өтүүдө Бактыга жараша кызы дени сак төрөлүп, өстү. Томоко ата-энеси менен "Тозокту ким көрүптүр, анын кандай экенин эч ким билбейт. Бирок тозок биз жашап өткөн алаамат сыяктуу болсо керек. Мындай экинчи кайталанбаса экен",- дейт токсон жаштагы Тэруко. "Көп кишилер бул жерде 75 жылдан кийин деле өсүмдүк өспөйт, жан-жаныбар байырлабайт деп ойлошкон. Бирок Хиросима шаары кайра жаралды, жапжашыл бак-дарактуу жана таза суулары менен укмуш кооз болуп жаралды. Болгону "хибакусялар" радиация кесепетинен азап тартып келүүдө",- дейт Томоко. Үч муун: Тэруко (солдо), анын кызы Томоко (ортодо) небереси Кунико (оңдо ), 2015-жыл "Хиросима менен Нагасакидеги алаамат акырындап кишилердин эс-тутумунан чыгып барууда. Биз жолдун айрылышында турабыз. Келечек өзүбүздүн колубузда. Тынчтык болуш үчүн биз баарыбыз ошого умтулуп, ага салым кошуп, башкалар тууралуу ойлоно билишибиз керек",- дейт Томоко. Тэруконун небереси Кунико болсо Хиросиманын күлү көккө сапырылып, катуудан туулга, жумшактан күл гана калган көрүнүшүн сүрөттөрдөн гана көрдү. "Биз ошол алааматты жашап өткөн кишилерден укканыбыз боюнча ал күнү шаарда бүт баары оттун ичинде калды. Кишилер, канаттуулар, чөп, дарактар күйдү". Жардыруудан кийин куткаруу иштери менен жүргөндөр же башка аймактан жакындарын издөө үчүн жетип келгендердин көбү кийин каза тапты. Тирүү калгандары оорукчан болуп калышты",- деп эскерди Тэруко. Эмико Окада Хиросима атомдук бомбалоого кабылган учурда Эмико сегиз гана жашта эле. Анын бир тууган эжеси Миэко жана төрт жакын тууганы каза тапты. Эмико Окаданын колундагы сүрөттө дүйнөдөгү өзөктүк куралдын санын чагылдырган диаграмма, 2019-жыл Үй-бүлөлүк сүрөттөрдүн көбү бомба чабуулунда соо калбады. Бирок башка шаарларда жашаган туугандарында сакталып калган сүрөттөр бар. Миэконун сүрөтү дагы ошентип сакталып калган. Эмико апасы Фуку Накасаконун колунда, жанында дайынсыз кеткендер катарына кошулган эжеси Миэко "Эжекем аябай шайыр эле. Ал болгону он эки жашта болчу. Эрте менен жадырап жайнап коштошуп чыгып кеткени эсимде. Ошол бойдон дайынсыз болду. Издөө иштери эч кандай натыйжа берген жок. Аны тирүү деп көпкө чейин күтүштү. Апам кош бойлуу экен. Ушул окуядан кийин боюнан түшүп калыптыр",- деп айтып берди Эмико. Миэко Накасако жапондордун улуттук бийин аткарып жатат "Менин чачым түшө баштады, тишимдин бүлөөсү канайт. Алсырап, шалдыроо басып, башым тийген жерге эле жата калып жүрдүм. Бул радиация экенин эч ким билген эмес. Он эки жылдан кийин гана менден апластикалык анемияны аныкташты". Рэйко Нада Рэйко Нада Нагасакиден аман калгандардын бири. 1945-жылдын 9-августунда шаарга атом бомба түшүп, күлү көккө сапырылганда болгону тогуз жаштагы эселек эле. Рэйко Наданын беш жаштагы жана 79 жаштагы учуру Эрте менен аба чабуулу тууралуу эскертүү берилген маалда Рэйко үйүндө болчу. Кайра тынчып калганда ал жакын эле жердеги балдар окуган храмды көздөй жөнөгөн. Аба чабуулун эскерткен сигналдар тез-тез эле болуп турчу. Бирок ал күнү бир эле сабак өтүштү дагы мугалимдер окуучуларды үйүнө кайра жиберди. "Үйгө кайтып келип, ичкери кирейин деп кадам таштаганда эле көзүмө жарк эткен жалын урунду. Андан кийин кулак тундурган үн чыгып, эсимди жоготупмун". Урандыга айланган Нагасаки "Бир нече убакыттан кийин өзүмө келдим. Мугалимибиз бомба түшкөн учурда баш калкалоочу жайларды тапкыла деп какшап эле айта берчү. Эсиме келип эле ошону ойлодум. Үйдө апам бар экен, ал мени бомбадан баш калкалаган жайга ээрчитип келди",- деп эскерди Рэйко. "Мен эч кандай жаракат алган жокмун. Мени Конпира тоосу сактап калды. Тоонун аркы бетиндегилер өтө катуу жабыр тартышты. Ал жактан тирүү качып келгендердин кебетесин көрсөң, үрөй учат эле. Баары жыпжылаңач, анткени кийимдери күйүп кеткен, денесинде күйүк, көздөрү чыгып кеткендер...". Ошол жерден кишилер бири-бирине жардам кыла баштаган. "Суу сурашканда, мага өзөндөн суу алып келүүмдү айтышты. Алар суудан аптыга жутуп, биринин артынан экинчиси кайтыш болуп кете берди. Алардын ысымын аныктоо деле мүмкүн болгон эмес. Жай болгондуктан денелери жыттанып кетти. Сөөктөрдү өрттөгөнгө аргасыз болушту",- деп эскерди Рэйко. Рэйко атасы Кэйдзо Ура жана эжеси Сисуэ Ура менен "Болочок муун мындай өзөктүк курал алааматын эч качан көрбөйт деп үмүт кылам.Тынчтыкты адамдар өздөрү орнотот. Биз ар башка тилде сүйлөп, ар башка өлкөдө жашайбыз. Бирок тынчтыкка болгон каалообуз баарыбыздыкы окшош". (AbA) Рэйко Нада биздин күндөрдө *