ثيودور هول كان أصغر العلماء سِنا في مشروع منهاتن الشهير، والذي أثمر أول قنبلة نووية في العالم وبحسب وثائق وكالة المخابرات المركزية الأمريكية "سي آي أيه"، فإن التجربة السوفيتية فاجأت الحكومات الغربية، ولم يكن العملاء الأمريكيون يعتقدون أن السوفييت قادرون على إنتاج قنبلة نووية قبل عام 1953. الأكثر إثارة في هذا الأمر هو أن عالِما أمريكيا يُدعى ثيودور هول، كان هو الشخص الذي غذّى الطموحات النووية لدى موسكو بمعلومات سرية عن هذه الصناعة. وليس ثيودور هول الأمريكي الوحيد الذي سرب أسرارا نووية إلى العدو، إلا أن ما يميز قصته، هو إفلاته من العقاب. لكن، كيف تحوّل هذا العالم النووي المولود في نيويورك وخريج جامعة هارفارد إلى جاسوس؟ فجّر الاتحاد السوفييتي أولى قنابله النووية في موقع ناء لإجراء التجارب، في كازاخستان ولم يكن من قبيل المصادفة أن حملت قنبلة "RDS-1" شبها قويا بقنبلة "الرجل البدين" البلوتونية التي قذفت بها الولايات المتحدة مدينة نجازاكي اليابانية في التاسع من أغسطس/آب 1945. لقد تسربت معلومات موسعة عن تصميم القنبلة إلى السوفييت من قلب "مشروع منهاتن" (الاسم الرمزي لبرنامج الأسلحة النووية بقيادة واشنطن بالتعاون مع بريطانيا وكندا). سري للغاية كان المشروع محاطا بالسرية الشديدة؛ وبحسب وصف مجلة (لايف) عام 1945 فإنه "لم يكن هنالك أكثر من حفنة من الرجال في الدولة كلها يعرفون ما الذي يعنيه مشروع منهاتن". أحد هؤلاء الرجال كان ثيودور هول، المولود في 20 أكتوبر/تشرين الأول 1925، لأب كان يعمل في قطاع الأعمال وأم كانت ربة منزل. ونشأ هول في زمن الكساد الكبير، المليء بالصعاب على المواطن الأمريكي العادي. لكن ذلك لم يقف حجر عثرة أمام الفتى هول على صعيد النبوغ في علوم الرياضيات والفيزياء. سرقت موسكو معلومات بالغة الأهمية عن قنبلة "الرجل البدين"، وهي القنبلة البلوتونية التي قذفت بها الولايات المتحدة مدينة نجازاكي عام 1945 وفي عامه السادس عشر، حظي ثيودور بفرصة للدراسة في جامعة هارفارد التي تخرج فيها عام 1944. ولم يخفَ نبوغه الدراسي على المسؤولين الأمريكيين الذين كانوا يبحثون عن علماء للعمل على برنامجهم النووي الجديد. وأجرى ثيودور مقابلة لشغل وظيفة في مختبر لوس ألاموس الوطني شديد السرية عام 1943. رفيق حجرة شيوعي إلا أن ما لم يكن يعلمه المسؤولون الأمريكيون هو أن الفيزيائي الشاب كان قد بدأ بالفعل في مباشرة مهام وظيفة أخرى من نوع مختلف. وكان ثيودور عضوا في تنظيم طلابي ماركسي بجامعة هارفارد، وكان رفيقه في السكن الجامعي يدعى سافيل ساكس، الذي كان أبواه مهاجرين روسيين. وكان ساكس شيوعا متعصبا، وقد وُلد ونشأ في نيويورك. وكان ساكس هو الذي جنّد ثيودور هول للعمل لصالح السوفييت كجاسوس لنقل المعلومات النووية. خشي ثيودور هول مما اعتبره احتكارا أمريكيا للأسلحة النووية وفي ديسمبر/كانون الأول 1944، قام العالِم الشاب هول، بمعاونة رفيق حجرته، بإرسال ما يُعتبر أول تسريبات لأسرار نووية من لوس ألاموس - وهي عبارة عن معلومات محدثة عن صناعة القنبلة البلوتونية. وقال ثيودور هول في بيان نشرته صحيفة نيويورك تايمز عام 1997، قبل وفاته بعامين متأثرا بسرطان الكلى: "أثناء عام 1944، كان القلق يساورني بشأن خطورة احتكار أمريكا للسلاح النووي". العميل الشاب وكانت نظرية ثيودور هول هي أن حيازة الاتحاد السوفييتي أسلحة نووية أمر كفيل بإحداث توازن في القوى، وإيجاد نوع من الردع. وقال هول: "الاتحاد السوفييتي في ذلك الوقت لم يكن العدو، بل كان حليف الولايات المتحدة. وقد أظهر السوفييت بطولات في مقاتلة النازيين، وتكبدوا خسائر بشرية فادحة، وكانوا حائط صدّ حال دون سقوط حلفاء غربيين أمام الزحف النازي". مشروع منهاتن كان محاطا بسرية بالغة وبات ثيودور معروفا عند السوفييت باسم "الشاب" واضطلع بتغذية موسكو بمعلومات تقنية نوعية، لا سيما تلك المتعلقة بتفجير قنابل مصنوعة من البلوتونيوم. وكانت القنبلة التي أسقطتها الولايات المتحدة فوق مدينة نجازاكي اليابانية مصنوعة من البلوتونيوم، بخلاف تلك التي استهدفت هيروشيما، والتي كانت مصنوعة من اليورانيوم. رسائل مشفرة ربما حاربت الولايات المتحدة إلى جانب الاتحاد السوفييتي ضد العدو نفسه في الحرب العالمية الثانية، لكن ذلك لم يمنع أبدا كلا من واشنطن وموسكو من التجسس إحداهما على الأخرى. وواقِع الأمر أن مشروع أمريكا المكثف لمكافحة التجسس الذي كان يستهدف السوفييت، والمعروف باسم فينونا، بدأ أعماله في فبراير/شباط 1943. وفي ديسمبر/كانون الأول 1946، تمكّن المتخصصون في فكّ الشفرات في أمريكا من فك شفرات اتصالات من وزارة الداخلية في الاتحاد السوفييتي. وكشفت برقيات تم فك شفراتها عن وجود تجسس سوفييتي في مشروع منهاتن. اكتشفت سلطات أمريكية أن ثيودور هول تلقى اتصالا روسيا عام 1944 وكان ثيودور هول يعمل في رسالة الدكتوراة في تخصصه في جامعة شيكاغو عام 1950، عندما داهم رجال مكتب التحقيقات الفيدرالي (إف بي آي) منزله. وكان موصوفا بـ "عميل موسكو" في إحدى الرسائل المشفرة. وقبل عام من ذلك، كان جاسوسٌ آخر في مختبر لوس آلاموس، وهو ألماني يدعى كلاوس فوكس، قد ألقي القبض عليه، واعترف بدوره في إرسال أسرار نووية أمريكية إلى العدو. ومع ذلك، لم يتمكن مكتب التحقيقات الفيدرالي من انتزاع اعتراف من ثيودور هول، ولا من سافيل ساكس، الذي استجوبه هو الآخر. رحلة إلى بريطانيا إن أيا من الباحثَين لم يُسمّه أي من المتهمين الآخرين بالجاسوسية، كما لم تثمر المراقبة عن أي دليل آخر على التجسس - وكان هول شديد الحذر في اتصالاته بعد مشروع منهاتن. وعلى الرغم من وجود برقيات موسكو كدليل إدانة، إلا أن السلطات الأمريكية امتنعت عن استخدامها في المحكمة، لما سيترتب على ذلك من إعلان أنها لديها القدرة على فك شفرات رسائل السوفييت. وفي النهاية، أفلت ثيودور هول بفعلته، على خلاف آخرين ممن قضوا سنوات في السجون، أو حتى أعدموا بتُهم التجسس. ومع ذلك، ظل هاجس الأمان يطارد ثيودور وزوجته، حتى دفعه إلى التخلي عن منصبه الأكاديمي في شيكاغو وقبول وظيفة متواضعة في مستشفى في نيويورك، حتى جاء عام 1962 وتلقى ثيودور عرضا من جامعة كمبريدج وانتقل مع زوجته إلى المملكة المتحدة. ثيودور هول مات مريضا بسرطان الكلى عام 1999 وأُحيل ثيودور هول إلى التقاعد عام 1984 وتهيأ لحياة هادئة، لكن ماضيه لم ينسه وأطل برأسه في حاضره عام 1996 حينما رُفعت السرية عن برقيات اتصاله مع الروس وباتت متاحة للعامة. وحينئذ كانت كل الأدلة المعلومة عن أنشطة هول قد ماتت، ومن بينها رفيق حجرته الجامعية سافيل ساكس. أخيرا تم الكشف عنه صرّح هول لصحفيين من نيويورك تايمز قائلا: "لقد زعموا، فيما زعموا، أنني غيرتُ مجرى التاريخ. ولربما لو لم يتغير هذا المجرى لشهد العالم حربا نووية في الخمسين عاما الماضية - ولربما أُسقطت القنبلة على الصين على سبيل المثال عام 1949 أو في أوائل الخمسينيات". "حسنا، إذا كنت أنا قد منعت حدوث ذلك، فأنا أقبل التهمة". ولم تقع هجمات نووية منذ هيروشيما ونجازاكي قبل 74 عاما، وقد ذهب ثيودور هول إلى القبر وفي اعتقاده أنه أسدى صنيعا إلى العالم.
Теодор Холл атомдук "Манхэттен долбоорунда" иштеген эң жаш окумуштуу эле Батыш мамлекеттери СССРдин сыноосуна таң калган болчу. Алардын атайын кызматтары Советтер Союзу 1953-жылга чейин өзөктүк курал жасоого мүмкүнчүлүгү жок экенине ишенген. Эң кызыгы, СССР атомдук бомбага америкалык окумуштуу Теодор Холлдун жардамы менен жеткен. Ал мамлекеттик сыр деп саналган жашыруун маалыматты Совет бийлигине жөнөткөн. Советтер Союзунун маалымат берип турган башка да агенттери болгон, бирок алардын ичинен Теодор гана жоопко тартылбай, таптаза кутулуп кеткен. Анда Гарвард университетинде билим алган Теодор Холл кантип тыңчыга айланды эле жана ал кантип из жашырган? СССР биринчи атомдук бомбасын Казакстанда сынаган РДС-1 өзөктүк бомбасы АКШнын "Fat Man" же "Семиз жигит" атомдук бомбасына окшоштугу жөн жерден эмес. Дал ушул бомбаны АКШ 1945-жылы 9-августта Нагасаки шаарына таштаган. Өзөктүк куралдын дизайны "Манхэттен долбоорунан" Советтер Союзуна жеткирилип турган. АКШ, Британия менен Канада өзөктүк курал долбооруна "Манхэттен" деген каймана ат беришкен. Кийин аны "Манхэттен долбоору" деп атап калышкан. Мамлекеттик сыр Ал доордо маалыматты жашыруун кармоо абдан маанилүү болгону калетсиз. 1945-жылы жарыяланган макалада "Манхэттен долбоору" жөнүндө саналуу гана адамдар билгени айтылат. Алардын арасында Теодор Холл дагы бар болчу. 1915-жылы 20-октябрда туулган Холл Америка экономикалык кыйынчылыкка туш болгон учурда өскөн. Ага карабастан Холл математика менен физика тармагында гений болуп таанылган. Москва АКШнын "Fat Man" же "Семиз жигит" атомдук бомбасын көчүрүп алган Окумуштуу 16 жашында эле Гарвард университетине чакырылып, 1944-жылы аны ийгиликтүү бүткөн. Анын жетишкендиктерине АКШнын бийлиги көңүл бурбай койгон эмес. "Манхэттен долбоору" башталып жатканда эле Холл ишке чакырылган. 1943-жылы Теодор Холл жашыруун Лос-Аламос лабораториясында мамлекеттик сыр катары саналган "Манхэттен долбоорунда" ишин баштаган. Коммунист досу Американын атайын кызматтары бир маалыматты көз жаздымда калтырган экен. Теодор Холл Гарвардда окуп жатканда университеттин марксист уюмуна кошулган. Анын бир бөлмөдө жашаган досу Сэвил Сакс коммунизмге берилген, Орусиядан жер которгон иммигранттын уулу эле. Сакс Теодор Холлду совет агентине айлантып, өзөктүк курал боюнча жашыруун маалыматты өзү ташыган. Теодор Холл биполярдык түзүлүштө АКШнын гана кубаттуу курал кармап турганына тынчсызданган 1944-жылы декабрь айында жаш окумуштуу Лос-Аламос лабораториясынан биринчи жашыруун маалыматты совет бийлигине жеткирген. Анда атомдук бомбанын жасалышы боюнча маанилүү информация бар эле. "1944-жылы атомдук куралдын монополиясына жол берилсе, анын кесепети оор экенин көп ойлодум",-деп жазган Теодор Холл 1997-жылы New York Times гезитине. Ошондон эки жылдан кийин Холл рак илдетинен көз жумган. Окумуштуу СССР дагы өзөктүк куралга жетсе, эки тарап бири-биринен кооптонуп согушка барбайт деп ойлогон. "Ал учурда Советтер Союзу душманыбыз эмес, АКШнын өнөктөшү болчу. Алар нацисттер менен катуу кармашкан, адамдык жоготууларына карабастан согушун уланткан. Алар Батыш өлкөлөрдү дагы сактап калды десе болот",-деп жазат Холл. "Манхэттен долбоору" мамлекеттик сыр катары саналчу СССР Теодор Холлго "Жаш окумуштуу" деген каймана ат койгон. Холл совет бийлигине техология, өзгөчө бомбаны алыстан жардырууу ыкмасы жөнүндө маалымат жеткирип турган. Шифр маалымат АКШ менен СССР Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда өнөктөш болгону менен бири-бирине тыңчылык аракеттерин токтоткон эмес. Кызыгы, Вашингтондун советтерге каршы "Венона" каймана аты менен белгилүү болгон тыңчылык аракеттери 1943-жылы февраль айында эле башталган. 1946-жылы декабрь айында АКШ НКВД колдонгон шифрдалган маалыматтын коддорун окууга жетишкен. Ошол айдан тарта СССР "Манхэттен долбооруна" тыңчылык кылганы Вашингтонго билинип калган. АКШнын расмийлери Теодор Холл 1944-жылы Совет өкүлү менен жашыруун жолукканын билип калышкан 1950-жылы Теодор Холл докторлук диссертациясын жазып жатканда Федералдык иликтөөлөр бюросу окумуштууну кармап кеткен. Шифрдалган маалыматта Москва Холлду агент катары атаган. 1949-жылы Лос-Аламос лабораториясында иштеген германиялык физик Клаус Фукс мамлекеттик сыр катары саналган маалыматты душманга өткөрүп бергенин мойнуна алган. Ал эми Теодор Холл менен Сэвил Сакс дооматтарды четке кагып, эч мойнуна албай коюшкан. Британияга болгон сапар Камакка алынган башка тыңчылар Теодор Холл менен Сэвил Сакс жөнүндө эч сөз кылган эмес. Аларды совет агенти катары көрсөткөн эч далил жок болчу. Холл "Манхэттен долбоорунан" кийин Советтер Союзу менен байланышын үзгөн. АКШнын расмийлери Москванын шифрдалган маалыматын сотто колдонуудан баш тарткан, себеби Вашингтон аны ачыкка чыгаргысы келген эмес. Холл түрмөгө отурган эмес, тыңчылык кылганы үчүн өлүм жазасына дагы тартылган жок. Ага карабастан, окумуштуу коопсуздугунан чоочулап, Чикагодон Нью-Йоркко көчүп барып, 1962-жылы Кембридж университетинде ишке киргенине байланыштуу Британияга журт которгон. Теодор Холл 1999-жылыказа болгон Окумуштуу 1984-жылы пенсияга чыгып, аялы менен тынч жашоосун уланткан. 1996-жылы Орусия мурдагы жашыруун маалыматтарды ачыктаганда Холлдун аракеттери жалпы коомчулукка белгилүү болуп калган. Бул жылдары СССР ыдырап, Холлдун тыңчылык кылганын далилдеген кишилер, анын ичинде Сэвил Сакс дагы жок эле. "Айрымдар мени тарыхты өзгөрттүң деп айтышат. Балким, тарых өзгөрбөсө, өткөн 50 жылда өзөктүк согуш болмок. Мисалы, 1949-жылы же 1950-жылдардын башында Кытайга атомдук бомба ташталмак. Эгерде мен ага тоскоолдук жаратсам, анда айыптардын баарын мойнума алам",-деген Холл New York Times гезитине берген маегинде. 74 жыл мурун Хиросима менен Нагасакиге атомдук бомба ташталгандан бери өзөктүк курал колдонула элек. Теодор Холл буга "бөгөт койгондордун бири менмин" деген ой менен дүйнөдөн кайтты.