مما لا شك فيه أن سنة 2020 كانت سنة صعبة، ولكننا خبرنا سنوات أسوأ منها حصد وباء كوفيد-19 العديد من الأرواح في 2020 أصيب بمرض كوفيد-19، لغاية الـ 17 من شهر ديسمبر/كانون الأول، أكثر من 74,5 مليون شخص، وفتك المرض بأكثر من 1,6 مليون حول العالم حسب الأرقام التي أعدتها جامعة جونز هوبكينز. ولكن وباء كوفيد-19 لم يكن أسوأ ما شهده العالم من أوبئة، بل كانت هناك عبر التاريخ أوبئة أخطر وأشد فتكا. فـ"الموت (أو الطاعون) الأسود" - الذي كان أخطر وأسوأ التفشيات العديدة لمرض الطاعون الدمّلي - تسبب في موت 25 مليون إنسان في أوروبا ونحو 200 مليونا حول العالم بعد أن بدأ بالانتشار في سنة 1346. ونقلت الرحلات "الاستكشافية" الإسبانية والبرتغالية مرض الجدري إلى القارتين الأمريكيتين اعتبارا من سنة 1520، مما تسبب في هلاك 60 إلى 90 في المئة من سكان القارتين الأصليين. مواضيع قد تهمك نهاية نقل الأوروبيون الأمراض المعدية إلى الأمريكتين مما أدى إلى القضاء على سكانهما تقريبا وانتشر مرض الإنفلونزا الإسبانية إلى كل أرجاء العالم في 1918 عقب عودة الجنود المشاركين في الحرب العالمية الأولى إلى بلدانهم، وتسبب في موت 50 مليون من البشر تقريبا. ويعادل هذا الرقم 3 إلى 5 في المئة من سكان الكرة الأرضية آنذاك. ومنذ بدء انتشاره في ثمانينيات القرن الماضي، تسبب مرض نقص المناعة المكتسب/الآيدز في موت أكثر من 32 مليون إنسان. فقد العديد من الناس وظائفهم في 2020 لقد كان الوقع الاقتصادي لوباء كوفيد-19 شديدا جدا، وأثر سلبا على مصادر أرزاق الناس في كافة أرجاء العالم. ولكن مستويات البطالة التي تسبب بها الوباء لم تصل إلى تلك المستويات التي شهدها العالم خلال فترة الكساد العظيم بين سنتي 1929 و1933. وكانت سنة 1933 سنة سيئة بشكل استثنائي. ففي ألمانيا، التي فقد ثلث سكانها وظائفهم آنذاك، ساهمت الظروف الاقتصادية البائسة في وصول هتلر إلى الحكم. استغل سياسيون شعبويون من هتلر وغيره الفوضى الاقتصادية التي تسبب فيها الكساد العظيم لم أتمكن من رؤية أصدقائي في 2020 مما لا شك فيه أن الكثيرين حول العالم اضطروا في هذه السنة إلى قضاء معظم أوقاتهم في دورهم، وحرموا من رؤية أحبائهم وأصدقائهم. ولكن في سنة 536، لم يتمكن معظم سكان العالم حتى من رؤية السماء. فقد غطى ضباب غريب الشكل أوروبا والشرق الأوسط وأجزاء من آسيا، وأدى إلى غرق هذه المناطق في ظلام دامس ليلا ونهارا استمر لأكثر من 18 شهرا، حسب المؤرخ والآثاري في جامعة هارفارد مايكل مكورميك. وحسب اعتقاده، فإن تلك الفترة كانت "واحدة من أسوأ الفترات إن لم تكن الأسوأ على الإطلاق" التي عاشها البشر في مناطق شاسعة من المعمورة. كانت 2020 سنة سيئة، ولكنها لم تكن بهذا السوء... أذنت تلك السنة ببدء أبرد عقد منذ 2300 سنة، فقد قضي على المحاصيل الزراعية ومات الكثيرون جوعا. سبب ذلك الضباب ربما كان ثورانٌ بركانيٌ كبيرٌ في آيسلندا - أو في أمريكا الشمالية - نشر رماده في كل أرجاء نصف الكرة الأرضية الشمالي. ويعتقد أن الرياح نشرت هذا الضباب البركاني عبر القارة الأوروبية ومن ثم الآسيوية مما أدى إلى حقبة البرد القارس التي شهدتها هذه المناطق. لم أتمكن من التمتع بإجازة في الخارج في 2020 كانت هذه السنة سنة سيئة بالفعل بالنسبة للقطاع السياحي العالمي. ولكن إذا كنت تشعر بأنك حبيس الدار ولا تتمكن من السفر والتنقل، ربما عليك التفكير بما مر به أجدادنا. هل أنقذ الجنس البشري نفسه من خطر الفناء باللجوء إلى الكهوف التي كانت تقع على ساحل جنوب أفريقيا؟ ما لبث الجنس البشري يواجه قيودا على التنقل لا تخلو من الشدة منذ حوالي 195 ألف سنة خلت. فقد بدأت آنذاك فترة من البرد والجفاف استمرت لعشرات الآلاف من السنوات، وهي الفترة المعروفة بفترة "النظائر البحرية المشعة - المرحلة السادسة". ويعتقد بعض العلماء، ومنهم أستاذ علم الآثار كيرتيس ماريان الذي يعمل في معهد أصول البشرية، أن الجفاف الذي شهده العالم في ذلك الوقت كاد أن يقضي على الجنس البشري بشكل كامل. ويقول إن الجنس البشري أنقذ نفسه من الفناء باللجوء إلى شريط من الأرض يقع على الساحل الجنوبي للقارة الإفريقية أطلق عليه لقب "جنة عدن"، حيث تعلم الاعتماد على الأسماك وغيرها من الأحياء البحرية من أجل الحصول على ما يحتاجه من قوت. دمّر انفجار هائل مرفأ بيروت في 2020 تسبب حريق عرضي في مستودع كان يضم 2750 طنا تقريبا من مادة نيترات الأمونيوم في انفجار هائل وقع في الرابع من شهر أغسطس/آب. وأودى الانفجار بحياة 190 شخصا تقريبا، علاوة على إصابة أكثر من 6 آلاف آخرين بجروح. ويقول خبراء إن انفجار مرفأ بيروت كان من أكبر الانفجارات غير النووية في التاريخ، إذ عادلت شدته شدة انفجار ألف طن من مادة تي أن تي - أي خمس شدة انفجار القنبلة الذرية التي ألقاها الأمريكيون على مدينة هيروشيما اليابانية في 1945. ولكن، وفي شهر ديسمبر/كانون الأول من عام 1984، قتل الآلاف في مدينة بوبال الهندية نتيجة تسرب من مصنع للمواد الكيمياوية وذلك في واحدة من أخطر الكوارث الصناعية في التاريخ المعاصر. وتقول الحكومة الهندية إن نحو 3500 إنسان قضوا في غضون بضعة أيام، بينما مات أكثر من 15 ألفا منذ ذلك الحين نتيجة إصابتهم بأمراض رئوية قاتلة. واستمرت تأثيرات الغمام المميت الذي غلّف مدينة بوبال لعدة عقود، وما زال كثيرون من سكان المدينة يعيشون مع نتائجه إلى يومنا هذا. في 2020، نفق أو هرب 3 مليارات حيوان تقريبا نتيجة الحرائق التي شهدتها أستراليا (والتي اندلعت شراراتها الأولى في أواخر 2019) ما زلت تعتقد بأنك شهدت سنة سيئة؟ تسببت حرائق الأحراش الكبيرة التي شهدتها أستراليا في الصيف الماضي، علاوة على تسببها في مقتل 33 شخصا على الأقل، في دمار واسع النطاق للحيوانات التي تتميز بها هذه القارة. فقد نفقت أعداد كبيرة من الثدييات والسحالي والطيور والضفادع في الحرائق أو بسبب ضياع بيئتها الطبيعية. ولكن، وفي شهر سبتمبر/ أيلول 1923، تسببت هزات أرضية في اندلاع العديد من الحرائق واسعة النطاق أدت إلى مقتل أكثر من 140 ألف إنسان في اليابان (إنسان وليس دببة كوالا). بشائر خير ولذا، وبكثير من الأوجه، تعد سنة 2020 سنة عسيرة جدا. فقد أدى بنا انتشار الوباء إلى أن نخزّن المواد الضرورية وإلى الابتعاد عن غيرنا من بني البشر. لقد ضقنا ذرعا من الإغلاقات المتواصلة ومن ضرورة مراعاة شروط التعقيم ومن الاضطرار لتحية الآخرين بالمرافق. ولكن، وعوضا عن البحث عن ما يقوله دعاة الشؤم في منابر التواصل الاجتماعي، لنركز نظرنا على الإيجابيات. فقد كانت سنة 2020 السنة التي شهدت أيضا... ارتفاع نسبة المشاركة النسوية في الحياة السياسية. ففي 2020، وصل عدد الدول التي ترأسها نساء إلى 20، مقارنة بـ 12 في سنة 1995. كما كشف تقرير للأمم المتحدة أن التمثيل النسوي في البرلمانات العالمية ارتفع إلى أكثر من الضعف في 2020، إذ بلغ 25 في المئة من كل المقاعد البرلمانية. نائبة الرئيس الأمريكية المنتخبة كامالا هاريس تتحدث أثناء الحملة الانتخابية الأخيرة كما كانت هي السنة التي دخلت فيها كامالا هاريس التاريخ بوصفها أول امرأة، بل أول امرأة سمراء، وأول امرأة من أصول هندية، وأول ابنة لمهاجرين، تنتخب نائبة للرئيس الأمريكي. وفي هذه السنة، شارك الناس حول العالم في مظاهرات حاشدة عبروا فيها عن سخطهم على التمييز العرقي، مما أوقد الأمل في التغيير في المستقبل. كما جلبت سنة 2020 بشائر طيبة للبيئة، إذ تعهدت العديد من الشركات بخفض الانبعاثات الكربونية. وفي حقيقة الأمر، فإن الوعود والتعهدات التي تقدمت بها الحكومات المحلية والشركات تضاعفت في 2020، حسب ما تقول الأمم المتحدة. ومن الشركات التي تعهدت بذلك شركات فيسبوك وفورد ومرسيدس بنز. وإن لم يكن كل ذلك كافيا، وإذا اضطررنا لمغادرة هذا الكوكب في نهاية المطاف، أعلنت وكالة الفضاء الأمريكية ناسا في شهر أكتوبر / تشرين الأول الماضي أن القمر يحتوي على كميات أكبر من المياه مما كان يعتقد في الماضي، وهو تطور قد يساعد في ديمومة الرحلات المستقبلية إلى هذا التابع الأرضي. ولكن، وإذا كان قدرنا أن نبقى هنا على الأرض، لنأمل أننا تعلمنا بعضا من العبر من وباء 2020. ومن الأمور التي لا يختلف عليها اثنان، أن البشر يغسلون أيديهم أكثر بكثير من ذي قبل!
Ооба, 2020 абдан оор жыл болду, бирок тарыхта мындан дагы оор күндөр болгон 2020-жылдагы эң негизги окуяларды карап, аларды тарыхтагы окшош учурларга салыштыралы. Көп кишинин өмүрүн алган Covid-19 Жонс Хопкинс университетинин маалыматына ылайык, 17-декабрда Covid-19 вирусу 74.5 миллиондон ашуун кишиге жугуп, 1.6 миллион адам каза тапты. Тарыхта Кара тумоо Европада эле 25 миллион кишинин өмүрүн алган. Ал эми 1346-жылдан кийин вирус кеңири тарап, 200 миллион киши каза тапкан. Вирус үч жолу кеңири жайылган, алгачкы жолу б.з.ч 541-жылы катталган. Бул илдет келемишке жабышкан бүргөдөн тарап, андан кийин адамдан адамга аба аркылуу жуккан. 1346-1353-жылдардагы "Кара өлүм" доору эң көп кишинин өмүрүн алган пандемия болуп саналат. 1520-жылдары испаниялык жана португалиялык саякатчылар Амрика континентине чечек вирусун алып келип, түпкүлүктүү калктын 60-90 пайыз кырылган. Вирус организмге аба, чаң, көбүнчө дем алуу органдары, кээде тери аркылуу жугат. Европалыктар Америка континентине вирус ала барып, түпкүлүктүү калк кырылган 1918-жылы сасык тумоо пандемиясын "Испан тумоосу" деп аташып, андан 50-100 миң киши өлгөн. Вирусту Биринчи дүйнөлүк согуштан кайтып келген аскерлер тараткан деген теория бар. Вирус жайылып жатканда дүйнө калкынын беш пайызына чейин кырылганы айтылат. Ошондой эле СПИД/ВИЧ вирусу 1980-жылдардан бери 32 миллиондон ашуун кишинин өмүрүн алды. 2020-жылдын пандемиядан башка маанилүү окуялары 2020-жылы көптөр жумушсуз калды Пандемия түзгөн экономикалык кыйынчылык дүйнөнүн булуң бурчунда сезилүүдө. Алдыңкы мамлекеттер ири суммада каражат жумшап, ишкерлерди колдоого алууда. Ага карабастан көптөгөн ишканалар жабылып, жумушсуздук деңгээли өстү. Бул көрсөткүч 1929-1933-жылдардагы "Улуу депрессия" учурунда жумушсуз калган кишилердин санына караандабайт. Өзгөчө 1933-жылы өтө оор болгон. Германияда үч кишинин бири жумушсуз калгандыктан, популисттик саясатчы Адольф Гитлер бийликке келген. "Улуу депрессия" түзгөн экономикалык кыйынчылыкты пайдаланып, "популисттик" деп аталган саясатчы Адольф Гитлер бийликке келген 2020-жылы жакындарыбыз менен убакыт өткөрө албай калдык Пандемия учурунда аралыкты сактоо, изоляцияда болуу сыяктуу түшүнүктөр пайда болду. Көптөр жакындары менен видео байланыш аркылуу гана сүйлөшүп жатты. Буга салыштырмалуу 536-жылы көк асман көрүнбөй калган. Бул жылдары Европа, Жакынкы Чыгыш жана Азиянын айрым аймактарында табышмактуу туман каптаган. Кишилер 18 ай бою күн көрбөй калган. "Бул тарыхтагы эң оор учур болгон",-дейт тарыхчы Майкл МакКормик. 2020-жылы оор болду, бирок жок дегенди көк асман, күн көрүнүп турду 536-жыл абдан суук болуп, түшүм чогулбай, кишилер ачарчылыкка туш болгон. Бул табышмактуу туманга Исландиядагы же Түндүк Америкадагы жанар тоонун атылышы себеп болгон деп жоромолдонууда. Тумандын күлү шамал менен Европага, андан ары Азияга тараган. Ошондон улам температура төмөндөгөн. 2020-жылы полициянын зомбулугу жаңылыктардын баш сабына чыкты 2020-жылдагы олуттуу темалардын бири коопсуздук кызматкерлеринин зомбулугу болду. Өзгөчө АКШда Жорж Флойд аттуу афро-америкалык полиция тарабынан өлтүрүлгөндө бул көйгөй дүйнөлүк кыймылга айланды. Кошмо Штаттарынан тышкары полиция зомбулугу Нигерия, Колумбия, Гонконг, Франция жана башка мамлекеттерде дагы катталды. Тилекке каршы, полиция зомбулугу жаңылык деле эмес. 1992-жылы апрель айында Лос-Анжелесте төрт полиция кызматкери афро-америкалык Родней Кингди сабап, аны видеого түшүргөнүнө карабастан күнөөсүз деп табылган. Бул окуя башаламандык менен коштолгон ири демонстрацияга түрткү болгон. Бир нече күн бою талап-тоноолор болуп, полиция менен кагылышуу учурунда 54 киши каза тапкан. Лос-Анжелес бир миллиард доллар чыгымга учураганы дагы айтылууда. 1992-жыл апрель айында Лос-Анжелесте башаламандык менен коштолгон демонстрациялар катталган 2020-жылы Бейруттагы кубаттуу жарылуу 4-августта 2,750 тонна амоний нитраты жарылып, 190 кишинин өмүрүн алды, алты миңден ашуун адам жабыркады. Бул окуянын масштабы дүйнөнү нес кылды жана аны өзөктүк куралдан тышкары эң кубаттуу жарылуу катары эсептешүүдө. 1984-жылы декабрь айында Индиянын Бхопал шаарында химиялык заводдон уулуу заттар чыгып кетип, үч жарым миң киши бир нече күндүн ичинде мүрт кеткен. Ошол аймакта жашаган 15 миңден ашуун киши бир жылдын ичинде өпкө илдетине кабылып каза тапкан. Бхопал шаарында пайда болгон туман ондогон жылдардан кийин гана кеткен. Бул окуяны тарыхтагы эң коркунучтуу өндүрүш кырсыктарынын бири катары аташууда. 2020-жылы миллиарддаган жапайы жаныбар өлдү Австралиядагы токой өртүнөн үч миллиард жапайы жаныбар жабыркаганы айтылууда. Токой өртү 2019-жылдын аягында башталган жана адамдын аракети өрттү күчөткөнү айтылып келет. Быйыл жапайы жаныбарлар дагы жабыркады Токой өртү 33 кишинин өмүрүн алып, миңдеген гектар жерди күлгө айлантты. Буга салыштырмалуу 1923-жылы сентябрь айында Жапониянын Токио менен Йокогама аймагында кубаттуу зилзаладан улам ири токой өртү тутанган. Окуяда 140 миң киши каза тапкан. 2020-жыл 2020-жылды он, отуз жылдан кийин карап көптөр таң калса керек. Пандемия учурунда социалдык аралыкты сактоо, "локдаун", колду улам жууп туруу жана учурашуу ыкмасы дагы өзгөрдү. Бирок бул жылы жагымдуу жаңылыктар дагы көп болду. 2020-жылы бийликке келген аялдардын саны жыйырмага чыкты. 1995-жылы 12 аял лидер өлкөнү башкарганы рекорд бойдон турган. Ошондой эле БУУнун маалыматына ылайык, 2020-жылы парламентке келген аялдардын саны дагы эки эсеге өскөн. Камала Харрис АКШда вице-президент катары дайындалган биринчи аял, биринчи афро-америкалык жана биринчи мигранттардын үй-бүлөсүнө туулуп-өскөн жаран болуп калды Камала Харристин АКШнын вице-президент катары дайындалганы тарыхый окуя болду. Ал Кошмо Штаттарындагы вице-президент катары кызматка кирген биринчи аял, биринчи афро-америкалык жана биринчи мигранттардын үй-бүлөсүнө туулуп-өскөн жаран болуп калды. Айлана чөйрөгө байланыштуу дагы жагымдуу жаңылыктар болду. Дүйнөнүн булуң-бурчундагы компаниялар зыяндуу заттардын абага бөлүнүп чыгышын азайтууга макул болду. БУУга тараткан маалыматка ылайык, 2020-жылы айлана-чөйрөгө көңүл бурууга убада кылган ишкана менен мамлекеттердин саны эки эсеге өстү. Алардын арасында Facebook, Ford жана Mercedes-Benz сыяктуу чоң компаниялар дагы бар. Эми 2020-жылдагы пандемиядан сабак алалы, жок дегенде санитардык эрежелерге көңүл буруп калдык окшойт.