traustr adj. , traustur (ONP)
traustr adj. [compar. -ari, superl. -astr]
(cf. traustar adv.)
1) [e-m] [til e-s] betryggende, pålidelig, loyal, trofast
hyɢ ec at varla fair þv þer aɴan maɴ iafntrꜹstan honom HalldSn³Mork 1519
hasetar þess scips ero iafntrꜹstir sem styrimaþr HalldSn³Mork 15210
þeir mvni mer eigi trꜹstir, ef ec þarf til at taka Flóv¹ 14354
till sanz vitnisburdar oc traustare stadfæstu sætto herra Hakon Ogmundr son oc fru Cicelia fyrnæmfd sin jnsigli med varom firir þetta bref DN IV (1346) 24132
þeir (vinir mínir) eru .XXX. ... ok hygg ek at sé altraustir Æv⁹¹ 28622
Enn þu ser vaʀʀ traustr uín sam þyckr varum radum Gyð(1995) 7110
væ̋ntir ek þik mer ok þeim altraustan til allz þesꜱ er þu orkar Rómv226(2010) 95
Þetta vor for Sturla til bvs sins, ok spvrði nokkǫrn grvn af vinvm sinum, ok hvart Þorvaldr munði vera iafn-travstr uin hans, sem þeir hofdv við-mælz hit fyrra svmarit i Dolum allir samt ok Sighvatr StuIK 37025
hét henne ok sonum hennar liðueizlu sinni traustri ok vinaattu StuIIK 998
varla faír þv annan mann jafntravstan honvm HalldSn³Hulda 17618
hvgsít vandlíga herra orð ok athæfí Dana. hversv travstir þeir mvnv yðr til bardagans HuldaI 4218
Gerdu menn godan rom at mꜳli hans ok hetu honum traustri fylgd Orkn 17610
herra konunginum í Einglandi finz eingi ueralldar stiornari til fridargiæzslu traustari ok til ydar godfusari Thom² 36918
nu er oss ecki þetta folk til lids at telía sem her er saman komit ok æigi beriumz ek vid Magnus kong ef ek fæ eigi traustara her HuldaHrokk 1520
Tok kongr menn nordan or lande, þa er honum þottu traustaztir Hák81 3885
●●● hinn matke Maumet ok hinn trausti Terogant gefe þat at þw faer j þessu landi bot þins meins Rém 7336
sende hann nu gisla Artus kongs heim med ... traustum vinskapar bodum ok hielldu þeir vel sina vinattu sidan Sams 521
muntu traust at geyma hrutinn hun sagdizt a þat hætta mundu Sams 3522
at Þrœndir ⸢væri berir í fjándskap við hann ok ... at hann skyldi aldrigi koma út um Agðanes með fjǫrvi [var. mundi ei vera þeim alltrꜹstir AM 38 fol “J2”] HkrIIIˣ 46813
þér skoluð ok eiga trausta fylgð af oss HkrIˣ 2026
Þeir váru ok hans vinir ⸢traustastir [var. trufastaster AM 205 fol “C¹”, etc.] er mest váru virðir á Íslandi Hungrvˣ 10911
sa klerkr er dag ok nott er traustr i guds þionustu MarD634ˣ 71110
skipaði Kanelangres gæzlumann yfir ríki sitt, kastala, bœi ok borgir, tigna höfðingja ok trausta riddara Trist¹ˣ 512
Ingimundr var ... traustr til vápns ok harðfengi Vatnˣ 1618
● traustr ok trúr/... [um e-t]
kuez þetta vilia ef þa væri ⸢trygt ok traust vm alla luti [var. allt trutt oc trꜹst um alla luti AM 42 fol; var. trygt ok trut ȷ́ alla staðí ;] HákFlat 366
traustur ok trulyndr SigFót 23414
Huat gerir þu, minn traustazti ok trulyndazti sueinn MarD634ˣ 11214
● traustr ok øruggr [fyrir e-m]
er þat bod vaart ok fullkomen vili at huer ... in setizt vndir konongs gꝍymslu þar till er ... hin se traustr ok vrugr firir honom er hann heitadezt vidr RbHM (*1303)³ 614
þar til er hann fæʀ þa borganarmenn at hinn se traustr ok ỏriɢr fur honum er hann heitaðiz við DI II (*1303›AM 350) 33813
▹Þorleifr segir sik traustan ok øruggan◃ til sliks s▹em◃ ▹þeir vildu upp taka◃ StuIIR 1505
2) [e-m] [af e-u] [til e-s] tillidsfuld
eptir skirnn skallt þu hallda þik. fra ollum lostom oc lytum oc fullgera sva fagrt smiði. a goðom grundvelli. þui at tapað er truin þegar er eigi fylgia goð verk. sva ero oc goð verk enskis verð. vtta (ɔ: útan) trausta trv BarlA 3336
i traustum trunaðe til sins herra BarlA 461
tok hann mik þegar a sinn varnat ok gaf þeim trausta tru til mutu meyiunni VP 58616
hann travstr af gvds fvltinggi letr menn sina herklędaz ÓH1 76130
at þer sed traustir i hug ok styrkit hiỏrtu ydur i heilagri sidsemi, ok vitid þer þat, ath þvi meiri laun munu þer taka af gudi, sem þer þolit meira vil fyrir hans sakir Maurus 6612
● traustr ok staðfastr
at af þui ollu. verði mín trv staðfastare. oc traustare BarlA 8417
verit þo traustir oc staðfastir BarlB 2313
● traustara
bað guð með ... sútfullu hjarta, því ǫllu traustara, er hann var sjúkari HkrIIIˣ 38419
3) [til e-s] stærk, kraftfuld, solid
syndv honvm silkibandit ok baþv hann slita ok qvoþv vera nǫkqvoro trꜹstara, en likindi þætti a firir digrleiks sakar SnE 3623
hofðu þeir skiolldu enn traustari en Kuener EgM(2001) 2018
em ek ekki traustr til hólmgǫngu, nema ek njóta yðvarrar gæfu við Glúm 1117
hann hefir þá ráðagjörð meðr höndum at reyna ekkjudóm móður sinnar, hversu traust hon væri eptir svá ríkan mann ok mektugan Æv¹ 83
●●● þættí mer eigi vsannlikt at Þorkell ok dætr hans mættí við kannaz hvart Norðmenn þora at koma til Danmerkr. eðr hvart af ostí erv giǫr ackerí vár eðr reynaz þav nǫckvrv travstari HuldaI 18221
hialm ỏruggan ... Brẏniu ⸢hefir hann sva trausta at ekki lag ottaz hann fẏrir hennar dẏgð [var. altravsta AM 651 I 4°] JJ SÁM 1 50va37
bꜳr ‹hann› ꜳ sinu briosti sua trausta bryniu mannkostanna med gudligri nauistu, at hreinlifi ok heilog astundan braz honum alldri Thom² 30810
●●● silki skyrta Odds uar suo trꜹst, at eckí uỏpn festi a HeiðrR 1126
þu skalt sækia mier aull herklædi sagdi kongson suo traust at eigi kunni at bila og kom aptur fyrr enn .vi. manader sie uti VSj 142
●●● þo at þeir væri hrædiligir, voru þeir ecki iafntraustir til bardaga listar KirjA 3612
Iamunth hafdi traustann skiỏlld Hect 16821
skaptit var svá ⸢traust [var. seigt AM 538 4° “m”], at þat brast ekki Rémˣ 1853
Konungrinn hafði látit blása um allt ríki sitt, at, ef nökkurr væri svá traustr riddari, at dræpi drekann, sá skyldi eignast dóttur hans Trist¹ˣ 7318
4) sikker
hann lét ok gera traust virki. sua sem v́ vínír hans væri hia honum Rómv226(2010) 5419
Huer stadr er nu traustr Thom² 44936
mun hun (ɔ: Alexandría) ei skiött vnninn verda, þuiad hun er so traust wijge DínDrˣ 7317
● (þat) er eigi traust [■ / um ■] som ikke er frit for, i sandhed, utvivlsomt
spyrr Oddr einu sinni hvárt engir menn biðja konungsdóttur. Eigi er þat traust, segir Hárekr, þvíat þeir ǫndugishǫldar hafa beðit hennar til handa Sjólfi ǪrvM 17011
og hafdj Kolr nu sællifi mickjt. og uar eigi traust at hann glettizt uid skemmumeẏiarnar. og gerdj hann olettar sex Vilm 15010
Oddr stóð framarliga hjá sínum hesti, ok ‹var eigi› traust, at hann styngi eigi hest Atla af takinu Gr 9923
var nú eigi traust, at hann tœki eigi af mǫnnum plǫgg sín, þeim sem fóru norðr eða norðan um Kjǫlinn, því at honum varð illt til féfanga Gr 1754
Eigi var traust at eigi fyki steinar á skipin, ok leituðu þeir allir grunns, er hann kastaði ÞorstVík 4507
og ecki var travst nema hann skvlldade sancte Jeronimvs fyrer JerReyk 2412
Mæl alldri slikt at ædra se j ordum þínu. Fridþiofur. suarar. eigi er þad nu travst at mier kome þad eigi j hug FriðB 4527
eigi var traust, at hann næmi eigi galdra ok forneskju Bárð158ˣ 216
er nú ei traust um, að hverr kenndi öðrum þessi fádæmi og undr, en enginn sér Jökul Jǫkulˣ 5510
● traust
Svá ferr þetta allt, at hvat er þeir heita strítt eðr blítt, ljúft eðr leitt, þegir meistari svá traust sem meðr öllu mállauss, nema helldr býðr hálsinn undir egg ok ógn dauðans Æv¹ 1017
Hꝍlgi travsti LdnHauksb 11728
Úlfhéðin trausti ÞorstBm 18311
Þorgrímr ... lagði hug á Áshildi ... en Helgi trausti, son hennar, vandaði um Flóamˣ 2714
Helgi trausti LdnStˣ 2267
Forms: traust (20); traustr (8); trausta (5); traustir (4); trausti (4); trꜹstir (3); traustara (3); traustum (2); traustri (2); traustare (2); travst (2); traustan (2); traustari (2); traustann (2); travstr (2); travsti (1); travsta (1); travstari (1); traustur (1); travstir (1); travstan (1); traustaztir (1); trꜹstara (1); trꜹst (1); traustastir (1); traustazti (1); trꜹstan (1); trꜹstr (1);
Compounds: ó- (14)
Gloss.: EJ; ClV item (jafn) jafntraustr; ClVSuppl al-; Fr; Hertzb; Bin Trausti; Rím; LP; deVr (traust); Fr4 item altraustr; NO item altraustr; ÁBlM (traust)
Literature: Heidermanns 1993 599-601
Genre. (expected): religious works: 20 (20); historical works: 15 (13); romances: 14 (8); family sagas: 8 (9); þættir: 5 (2); legendary sagas: 5 (3); contemporary sagas: 4 (5); charters: 2 (6); learned works: 2 (2); legal works: 1 (7);