8. �rg. 288. tbl.
M��ur b��a � eftirv�ntingu eftir betri a�st��u vi� f��ingar:
N� gl�sileg f��ingardeild opnar flj�tlega � Mangochi
Innan f�rra vikna, snemma � n�sta �ri, ver�ur n� og gl�sileg m��radeild opnu� � Mangochib�num � samnefndu h�ra�i � Malav�. �ar vinna �slendingar me� h�ra�syfirv�ldum a� �v� a� b�ta l�fsg��i �b�anna sem telja r�mlega eina millj�n. A�sta�an til f��inga � h�ra�ssj�krah�sinu er �vi�unandi, me�al annars vegna �rengsla, �v� a�eins sex til sj� konur geta f�tt � sama t�ma. Oft kemur hins vegar fyrir a� fleiri b�rn vilja koma � heiminn um svipa� leyti og n�ja f��ingardeildin skammt fr� h�ra�ssj�krah�sinu leysir �ann vanda �v� �ar geta t�lf konur f�tt samt�mis.
� me�fylgjandi kvikmyndabroti sem teki� var upp � d�gunum er myndir fr� b��i n�verandi f��ingardeild og �eirri n�ju auk �ess sem r�tt er vi� William Peno h�ra�syfirl�kni og Gu�mund R�nar �rnason verkefnastj�ra �r�unarsamvinnustofnunar.
L��heilsuverkefni� er s� af verkefnasto�unum �remur � Mangochi sem er mest a� umfangi og �ar er sj�num einkum beint a� a�ger�um sem er �tla� a� draga �r l�kum � ungbarnadau�a og �v� a� konur deyi af barnsf�rum. �a� er fyrst og fremst gert me� �v� a� b�ta �j�nustu vi� barnshafandi konur og ungbarnaeftirlit - og n�ja f��ingardeildin er st�rsta einstaka verkefni� � �v� skyni, en einnig hafa veri� ger�ar margv�slegar endurb�tur � heilsug�slust��vum � h�ra�inu og a�st��ur b��i sj�klinga og starfsf�lks betrumb�ttar.
Fj�lgun vegna f��ingardeildarinnar?
Mikil eftirv�nting r�kir me�al �b�a � Mangochi sem hafa be�i� lengur en �tla� var eftir opnun n�ju deildarinnar. F��ingart��ni � h�ra�inu er h�rri en v��ast hvar annars sta�ar � Malav�, e�a um sj� b�rn � hverja konu, og l�klegt er a� seinkun framkv�mda vi� f��ingardeildina hafi or�i� til �ess a� fj�lga �ungunum � samf�laginu �v� margar konur vilja eignast barn � n�ju f��ingardeildinni!
Skrifa� var undir samninga um byggingaframkv�mdir vi� verktaka, a� undangengnu �tbo�i, � �rslok 2013. Allmiklar tafir ur�u � �tbo�sferlinu, �annig a� verki� h�fst s��ar en til st��. Nokkrar tafir hafa einnig or�i� � framkv�mdat�manum. � �rslok 2014 voru byggingarframkv�mdir langt komnar og unni� a� fr�gangi innanh�ss. Jafnframt var undirb�ningur al�j��legs �tbo�s vegna t�kjakaupa langt kominn.
Um lei� og st�ra f��ingardeildin � Mangochib� var bo�in �t, var bo�in �t bygging tveggja minni f��ingardeilda, � dreifb�lum sv��um. Hvor um sig er tengd heilsug�slum sem �tla� er a� �j�na nokkrum tugum ��sunda �b�a. �� hafa veri� keyptir sj�krab�lar sem hafa b�tt miki� a�gengi f�lks, ekki s�st m��ra, a� h�ra�ssj�krah�sinu.
Miklar vonir bundnar vi� �j��arlei�toga � Par�sarr��stefnunni:
� �byrg� �eirra a� skrifa handriti� a� framt��inni
Ban Ki-moon, a�alframkv�mdastj�ri Sameinu�u �j��anna hefur skora� � lei�toga r�kja heims a� axla �byrg� � loftslagsm�lum �v� "p�lit�skt t�kif�ri � bor� vi� �etta, kemur ef til vil ekki aftur."
Ban l�t �essi or� falla �egar hann �varpa�i 150 oddvita r�kja � opnunarr��u sinni � loftslagsr��stefnu Sameinu�u �j��anna sem h�fst � Par�s. "�i� eru� saman komin til a� skrifa handriti� a� framt��inni," sag�i Ban. "Vi� h�fum aldrei gengist undir a�ra eins �olraun, en vi� h�fum heldur aldrei fengi� anna� eins t�kif�ri. �a� er � ykkar valdi a� tryggja fars�ld �essarar og n�stu kynsl��a."
Ban b�tti vi� a� Par�sarfundurinn yr�i a� marka t�mam�t og flytja heiminum �ann bo�skap a� framundan v�ri minni losun koltv�s�rings og vi�n�m gegn lotftslagsbreytingum. "�a� ver�ur ekki aftur sn�i�."
Fyrir �hugasama er vert a� nefna a� Stj�rnarr��i� hefur sett upp safns��u �ar sem unnt er a� kynna s�r um hva� veri� er a� semja um � loftslagsr��stefnunni � Par�s. � s��unni er me�al annars greint fr� K��t� b�kuninni, landsmarkmi�i �slands um samdr�tt � losun gr��urh�salofttegunda og s�knar��tlun �slands. �� kemur einnig fram a� COP21, sem er yfirskrift fundarins � �r, stendur fyrir 21. a�ildarr�kja�ing loftslagssamnings Sameinu�u �j��anna (Conference of Parties).
"Si�fer�isleg skylda til a� n� samkomulagi"/ RUV
Desertification and Land Restoration - The Climate Connection/ M�lstofa � loftslagsr��stefnunni � Pari�s/ Norden.org
Climate-linked poverty needs creative approach: World Bank head/ Reuters
COP21: The Paris climate change conference/ Fr�ttask�ringar Brookings
Advice for negotiators at COP21: Get it done and let's get back to work, eftir Simon Maxwell/ DevexAfrican leaders pledge to fight for a deal on climate change / AfricaRenewal
Pre-Judging Paris, eftir Bj�rn Lomborg/ Project-Syndicate
The Paris Climate Talks Must Protect Our Children, eftir Simon Reeve/ HuffingtonPost
Allt sem �� vildir vita um COP21/ UNRIC
COP21: Paris climate summit and build resilience/ IRIN
Paris climate summit: the climate circus comes to town/ TheGuardian
HOW CAN AFRICA UNLOCK CLIMATE FUNDS?/ IRIN
New $500 million initiative to boost large scale climate action in developing countries/ Al�j��abankinn
Versta �ingm�l � aldarfj�r�ung segir fyrrverandi utanr�kisr��herra:
Frumvarpi� um afdrif �r�unar-samvinnustofnunar sent aftur til utanr�kism�lanefndar
Eftir fj�rut�u klukkustunda umr��u � yfirstandandi �ingi um afdrif �r�unarsamvinnu-stofnunar �slands n��ist loks samkomulag um a� v�sa m�linu aftur til utanr�kism�lanefndar. Frumvarpi� veldur miklum deilum milli stj�rnar og stj�rnarandst��u og �ssur Skarph��insson fyrrverandi utanr�kisr��herra hefur l�st �v� yfir a� �etta s� versta �ingm�l s��ustu 25 �ra. Hann hefur eins og stj�rnarandsta�an �lll sta�i� gegn �formum utanr�kisr��herra a� sl� af einu fagstofnun landsins � �r�unarsamvinnu, stofnun sem hafi aukin heldur lagt til mikilv�ga s�r�ekkingu � al�j��avettvangi um �rabil og haft �hrif � �a� a� al�j��astofnanir hafi lagt mikla fj�rmuni � verkefni sem s�rfr��ingar �SS� lei�a.
�st��an fyrir �v� a� m�linu var � n� v�sa� til utanr�kism�lanefndar voru �skir stj�rnarandst��unnar um a� freista �ess a� n� s�tt � m�linu, annars vegar a� fresta gildist�ku laganna fram yfir n�stu kosningar og hins vegar a� sko�a hvort unnt v�ri a� b�a �annig um hn�tana a� �SS� yr�i s�rst�k r��uneytisstofnun innan r��uneytisins. Gestir hafa veri� kalla�ir fyrir utanr�kism�lanefnd, s��ast � m�nudagskv�ld og fleiri eru bo�a�ir � kv�ld. Ekki liggur fyrir hven�r nefndin afgrei�ir m�li� sem fer �� aftur fyrir �ingi� til �ri�ju umr��u og atkv��agrei�slu.
Sam�ykktu kv�ldfund en s�tu heima
S� s�rkennilega upp�koma var� � �inginu � s��ustu viku a� stj�rnarmeirihlutinn sam�ykkti gegn vilja stj�rnarandst��unnar a� efna til kv�ldfundar s��astli�inn mi�vikudag til �ess a� r��a frumvarpi�. �ingmenn meirihlutans f�ru a� �v� b�nu heim. Katr�n J�l�usd�ttir �ingma�ur Samfylkingar vakti � �v� a� athygli a� "stj�rnarli�ar taka engan ��tt � �essari umr��u, �eir koma ekki me� nein r�k og reyna ekki a� eiga vi� okkur samtal e�a svara spurningum okkar. � �ri�ja lagi hefur r��herrann heldur engan �huga � �v� a� eiga or�asta� vi� okkur og � fj�r�a lagi hafa forseti, r��herra og stj�rnarmeirihlutinn � engu svara� fj�lm�rgum bo�um okkar um a� eiga vi� okkur or�asta� um m�gulega s�tt � m�linu. �g held a� �a� s� b�i� a� nefna fj�rar �l�kar till�gur um �a� hvernig fri�ur g�ti skapast um m�li�. N� er veri� a� keyra m�li� inn � kv�ldfund �ar sem r��herrann �tlar ekki a� vera og ekki einn einasti �ingma�ur stj�rnarli�sins er � salnum. - Er �etta bo�legt Al�ingi �slendinga?," spur�i �ingma�urinn.
Tilfinningakl�m?
Frumvarpi� var �fram r�tt � fimmtudagsmorgni � s��ustu viku og �� var� jafnframt talsver� umr��a um opinber framl�g �slands til �r�unarsamvinnu, sem sumir stj�rnar�ingmenn t�ku �stinnt upp. Vigd�s Hauksd�ttir sag� a� �ingmenn f�ru fram me� "tilfinningakl�m" (!) en Svand�s Svavarsd�ttir �ingma�ur Vinstri gr�nna sag�i a� frumvarp r��herrans v�ri l�tilsvir�ing vi� m�laflokkinn � heild og �ess vegna v�ri sj�lfsagt og e�lilegt a� tala um framl�g til �r�unarsamvinnu � s�mu andr� og veri� v�ri a� tala um a� leggja ni�ur fagstofnun.
"�a� eru undarlegar orrustur sem �essi r�kisstj�rnarmeirihluti �kve�ur a� leggja �. �etta er afspyrnuvont m�l. �a� eru engin almennileg r�k fyrir �essari r��st�fun nema ef vera skyldi a� h�stv. r��herra vill hafa �ennan m�laflokk undir s�r � r��uneytinu, vill ekki a� faglegir a�ilar sj�i um �etta, �olir ekki gagnr�ni �eirra sem um �essi m�l v�la og hafa til �ess �ekkingu. �a� er au�vita� gr��arlega vont," sag�i R�bert Marshall og b�tti vi�: "�a� er mj�g vont a� �essi m�laflokkur sem skiptir svo miklu m�li a� s� s�tt um s� afgreiddur me� �essum h�tti. H�r hefur �a� �treka� veri� bo�a� � umr��unni s��ustu daga a� menn reyni a� finna sameiginlega lausn, frestun � gildist�ku, be�i� eftir �ttekt og svo framvegis til a� h�gt s� a� afgrei�a m�li� me� sameiginlegri lausn. Svo koma stj�rnarli�ar upp og halda �v� fram a� me� �essu n�ist einhver hagr��ing sem er b�i� a� neita a� ver�i. �a� eina sem hefur veri� hagr�tt � �essari umr��u er sannleikurinn."
Katr�n J�l�usd�ttir sag�i vi� umr��una � fimmtudag a� s�r fyndist umr��an og andr�mslofti� � salnum og � bekkjunum alveg �skaplega afhj�pandi. "�a� a� telja �a� �st��u til a� segja einhverja fimm aura brandara og henda gaman a� �v� a� einhverjir vitlausir og na�vir vinstri menn hafi �huga � �r�unarsamvinnu - �g � ekki til aukateki� or� yfir stemninguna h�r � �essum sal og �a� sem sagt er � �essum st�l. Menn eru a� taka upp b�kur og reyna a� koma h�ggi � �� sem berjast fyrir �v� h�r a� vi� s�um stolt �j�� me�al �j��a og veitum �fluga �r�unara�sto�. Finnst ykkur �etta � lagi, k�ri �ingheimur? Vilji� �i� l�ta � eigin barm og �tta ykkur � �v� a� vi� erum me�al 20 r�kustu �j��a heims og vi� eigum a� hj�lpa 20 f�t�kustu �j��um heims eins vel og vi� getum? Vi� eigum ekki a� henda gaman a� �v� h�r � salnum e�a reyna a� l�ta �a� l�ta �t sem einhvern aulah�tt �eirra sem fyrir �v� berjast, eins og menn gera h�r �treka�."
Peningarnir koma ekki �r pr�sentut�lum
Ragnhei�ur R�khar�sd�ttir �ingma�ur Sj�lfst��isflokksins sag�i vi� umr��una a� "hva� sem hver segir � �essum sal er s� kr�nutala sem fer � �r�unarsamvinnu � �essum fj�rl�gum og � �essu �ri og fyrir �ri� 2016 margfalt h�rri en nokkru sinni fyrr." Sigur�ur Ingi J�hannsson sj�var�tvegs- og landb�na�arr��herra b�tti s��an um betur og sag�i: "Peningarnir koma ekki �r pr�sentut�lum. �eir koma �r kr�nut�lum."
Vilhj�lmur Bjarnason �ingma�ur Sj�lfst��isflokksins sag�i a� m�li� hef�i veri� honum alla t�� �skiljanlegt. "� g�rkv�ldi l� fyrir samkomulag um a� �etta m�l f�ri til utanr�kism�lanefndar ��ru sinni. �g hyggst grei�a fyrir �v� me� atkv��i m�nu en m�li� er m�r jafn �skiljanlegt og fyrr. Frams�knarmenn hafa svo sem ��ur skaka� til me� stofnanir og �etta vir�ist vera partur af �v�. Frams�knarmenn hafa ekki m�rt �etta frumvarp � umr��um utan eins snillim�lis fr� hv. �m. �orsteini S�mundssyni � andsvari vi� utanr�kisr��herra �annig a� ef m�nnum kemur � �vart a� fyrirvari minn � nefndar�liti skuli vera me� �essum h�tti �tla �g a� hafa �etta svona a� �essu sinni. �g �tla a� grei�a fyrir �v� a� �etta komist til nefndar ��ru sinni."
Umr��an � Al�ingi
�ssur: Ni�urlagning �r�unarsamvinnustofnunar er versta �ingm�l s��ustu 25 �ra/ Kjarninn
Stj�rnarmeirihlutinn hafnar s�ttabo�i stj�rnarandst��unnar/ V�sir
Sameiningin talin m�laflokknum fyrir bestu - Hanna Birna Kristj�nsd�ttir forma�ur utanr�kism�lanefndar r�ddi vi� okkur um �r�unarsamvinnustofnun/ Reykjav�k s��degis � Bylgjunni
Segir f�rslu �r�unarsamvinnustofnunar inn � r��uneyti afar �gagns�ja r��st�fun - Katr�n J�l�usd�ttir �ingkona r�ddi vi� okkur um �r�unarsamvinnustofnun/ Reykjav�k s��degis � Bylgjunni
Umr��u um �r�unarsamvinnustofnun skila� aftur til nefndar/ V�sir
A� leggja ni�ur �r�unarsamvinnustofnun - til hvers?, eftir �l�nu Kjer�lf �orvaldsd�ttur/ Eyjan
Luku annarri umr��u um �r�unarsamvinnu/ RUV
HROSSAKAUP � AL�INGI/ �gmundur J�nasson al�ingisma�ur/ �gmundur.is
�r�unarsamvinnustofnun - m�l��f?, eftir Bj�rn Lev� Gunnarsson/ Kvennabla�i�
Fulltr�i meirihlutans � �ingi: MINNIHLUTINN GERI �LFALDA �R M�FLUGU/ Hringbraut
Ungar st�lkur � �h�ttuh�pi vegna HIV:
�ref�ldun dau�sfalla me�al unglinga af v�ldum aln�mis
� s��ustu fimmt�n �rum hafa dau�sf�ll unglinga af v�ldum aln�mis �refaldast, samkv�mt t�lum sem Barnahj�lp Sameinu�u �j��anna birti � tilefni af al�j��a aln�misdeginum � g�r, 1. desember. Aln�mi er helsta d�narors�k unglinga � Afr�ku og annar helsti d�narvaldur unglinga �egar horft er � heiminn allan.
� s��asta �ri l�tust 60 ��sund ungmenni af v�ldum aln�mis en 20 ��sund �ri� 2000. Af �llum HIV smitu�um � heiminum eru unglingar eini aldursh�purinn �ar sem d�nart�lur eru ekki a� l�kka.
� sunnanver�ri Afr�ku, �ar sem �tbrei�sla sj�kd�msins er mest, smitast mun fleiri st�lkur en piltar, sem best s�st � �v� a� sj� af hverjum t�u sem greinast me� aln�mi � aldrinum 15-19 �ra eru st�lkur. �a� er ekki s��ur �hyggjuefni a� a�eins t�undi hluti ungs f�lks � �essum heimshluta fer � HIV greiningu.
Fram kemur hj� UNICEF a� �r�tt fyrir �essa fj�lgun �eirra ungmenna sem deyja af v�ldum sj�kd�msins hafi tekist a� bjarga l�lfi 1,3 millj�na barna me� smit. �ar munar mestu um a�ger�ir sem gripi� er til � �eim tilgangi a� draga �r l�kum � HIV smiti fr� m��ur til barns.
INNOVATION CAN HELP ACCELERATE THE END OF AIDS/ UnitAid
Mozambique, South Africa, 4 others account for half of adolescents with HIV in Africa/ Club of Mozambique
FACTBOX - Is the end of AIDS in sight? 10 facts about HIV/AIDS on World AIDS Day/ Reuters
Ey�ing sk�ga alvarlegur umhverfisvandi � Malav�
N�nast hvergi � heiminum er sk�garey�ing jafn mikil og � Malav�, einu f�t�kasta r�ki veraldar. �b�arnir - r�mlega sext�n millj�nir - hafa f�stir a�gang a� rafmagni, innan vi� t�u af hundra�i. Rafmagni� er framleitt me� vatnsaflsst��vum sem loftslagsbreytingar leika gr�tt eins og �� sem rei�a sig � rafmagni�. �orri �b�a Malav� �ekkir hins vegar rafmagn fyrst og fremst af afspurn og �eir s�kja orkuna � sk�gana og bera heim eldivi� og vi�arkol til heimilisnota. M�rsteinarnir sem flest h�sanna eru bygg� er kalla l�ka � mikinn eldivi� og trj�num f�kkar jafnt og ��tt � �essu ��ur sk�gi vaxna landi.
� me�fylgjandi n�ju kvikmyndabroti fjallar V�d�s �lafsd�ttir starfsnemi �r�unarsamvinnu-stofnunar �slands � Malav� um ey�ingu sk�ga, �st��ur og ��r aflei�ingar sem h�n hefur � f�r me� s�r.
"Sk�garey�ing hefur v��t�k �hrif � vistkerfin og getur komi� verulega aftan a� f�lki. Jar�vegurinn ver�ur n�ringarsnau�ur, d�r hverfa, tr�n h�tta a� binda jar�veginn og svo m�tti lengi telja. �r�tt fyrir a� Malavar s�u h��ir timbri er enn l�til �hersla � sk�gr�kt og verndun. �orpsh�f�inginn � Chowe, b�num vi� Namizimu sk�ginn, var spur�ur hvernig v�ri teki� � sk�garey�ingu � sv��inu og gat litlu svara�. Hann sag�i erfitt a� banna f�lki a� nota sk�ginn �egar ekki v�ri h�gt a� bj��a �eim �nnur �rr��i � sta�inn. F�lk hefur �r svo litlu a� mo�a."
COP21: Malawi's battle to hold on to forests/ BBC
A simple holiday gift: Safe cooking stoves for families/ Health-e
Household air pollution and pneumonia in Africa - will cleaner cookstoves make a difference?
Hva� gerir �r�unarsamvinnu-stofnun � Malav�?
Malav� er elsta af n�verandi samstarfsl�ndum �r�unarsamvinnustofnunar �slands en samstarfi� h�fst fyrir r�mum aldarfj�r�ungi, �ri� 1989. En hva�a verkefni hafa �slendingar stutt � �essu f�t�ka r�ki Afr�ku sem er h��ast stu�ningi framlagsr�kja af �llum �j��um heims. � �essu n�ja kvikmyndabroti er fjalla� � stuttu m�li um �r�unarstarf �slendinga � Malav�.
Samstarfs��tlun vi� Malav� 2012-2016/ ICEIDA
Samst��uh�pur um jar�hita
Tilkynnt var um stofnun al�j��legs samst��uh�ps um n�tingu jar�hita (Global Geothermal Alliance) � r�kjar��stefnu loftslagssamnings Sameinu�u �j��anna � Par�s � m�nudag. Samkv�mt fr�tt utanr�kisr��uneytis eiga � fj�r�a tug r�kja og stofnana s�ti � h�pnum en � me�al stofnenda me� �slandi eru Frakkland, Bandar�kin, �tal�a og N�ja Sj�land, fj�lm�rg �r�unarr�ki og fj�l�j��legar stofnanir og a�ilar � bor� vi� Al�j��abankann, Afr�kusambandi� og sv��abundna �r�unarbanka. Orkustofnun, �slenskar orkuranns�knir - �SOR og Jar�hitask�li h�sk�la S� eru ennfremur stofna�ilar.
�sland hefur veri� � fararbroddi r�kja um stofnun samst��uh�psins en al�j��leg samt�k um endurn�janlega orkugjafa, IRENA, hafa leitt vinnuna og munu vista samstarfsvettvanginn, sem ver�ur � Abu Dhabi. Me� samstarfsh�pnum er �tla� a� b�a til vettvang r�kja, stofnana og fyrirt�kja sem vinna a� aukinni n�tingu jar�hita � heimsv�su, segir � fr�tt r��uneytisins.
Markmi� samstarfsins er a� auka hlutdeild jar�hita � orkub�skap heimsins, a� fimmfalda raforkuframlei�slu fyrir 2030 og tv�falda jar�hita til h�shitunar � sama t�ma. �� er samstarfsvettvangurinn li�ur � a� sty�ja vi� frumkv��i framkv�mdastj�ra S� um a� auka hlutfall sj�lfb�rrar orku um meira en helming fram til �rsins 2030 (Sustainable Energy for All by 2030).
N�skup�kar - lei�ari � Fr�ttabla�inu
India is helping Mozambique meet its energy needs - in good ways and bad, eftir Joshua Kirshner/ TheConversation
Why South Africa can be accused of hating its young women, eftir Susan Goldstein/ TheConversation
Canada's new team for global affairs, eftir John McArthur/ Brookings
Let's come clean about dirty cooking, eftir ANITA MARANGOLY GEORGE/ Al�j��abankablogg
What does China's role in Africa say about its growing global footprint?, eftir Mark Esposito og Terence Tse/ TheConversation
N�tt app fr� Matv�la��tlun S�
�r�unarm�lat�mariti� D+C - N�vember 2015/ D+C
On Gender, Violence, and the Right to Education, eftir Randam Mason/ HuffingtonPost
Maasai Cricket Warriors determined to hit female genital mutilation for six/ TheGuardian
Meet The Men Who Are Saying 'No' To Violence Against Women, eftir Katja Iversen/ HuffingtonPost
Warriors Cinema Trailer HD - The Maasai Play Cricket
The hefty price of child marriage, eftir Quentin Wodon, Suzanne Petroni/ Devex
Wellbeing Foundation Africa Urges All Stakeholders to Take Active Role in Ending Forced, Early and Child Marriages/ WBAfrica
How These Bicycles Will Change the Lives of Schoolgirls in Malawi/ Cosmopolitan
African Union seeks to end 'child bride' customs
#16Days - Calling on governments for a sustainable response to SRGBV/ UNGEI
Enough of aid - let's talk reparations, eftir Jason Hickel/ TheGuardian
The First Woman Of Women: How Melinda Gates Became The World's Most Powerful Advocate For Women And Girls/ Forbes
Identification for development: Its potential for empowering women and girls Lucia Hanmer and Mariana Dahan/ Medium
Do we really want the military spending our aid budget?/ TheGuardian
What do the Least Developed Countries want from COP21?/ IEED
Keep Climate Change from Impoverishing Millions, eftir Stephane Hallegatte/Al�j��abankablogg
Putting digital principles into practice in our aid programmes, eftir Frances Sibbet/ DfID
Ending violence against women: 3 ways to innovate/ Devex
Photos: Why these 9 women stopped carrying out female genital mutilation on young girls/ TheJournal
A Dangerous Divide The State of Inequality in Malawi/ Oxfam
Estimating the Environmental Costs of Africa's Massive "Development Corridors", eftir William S. Laurance/ Cell.com
Better Hospitals, Better Health Systems, Better Health - A Proposal for a Global Hospital Collaborative for Emerging Economies/ CGDev
Empty promises: G20 subsidies to oil, gas and coal production, eftir Elizabeth Bast ofl./ ODI
Asking What the People Want: Using Mobile Phone Surveys to Identify Citizen Priorities - Working Paper 418, eftir Ben Leo/ CGDev
Evaluation of the Strategy for Support via Swedish Civil Society Organisations 2010-2014/ IDS
Overview of Key Issues in Financing the New Global Developmental Agenda/ OLC
Inclusive development - the new buzzword?, eftir Nicky Pouw og Anika Altaf / Include
China-Africa summit: what to look for beyond the hype and hypocrisy/ TheConversation
Uganda, Tanzania Need Gender Sensitive Climate Change Policies/ IPS
Hunger Heralds Climate Change's Arrival in Botswana/ IPS
Kabore n�r forseti B�rk�na Fas�/ R�V
Malaria risks increases with future climate changes/ News4Jax
Sweden Responds Early to Save Lives in the Somali Region of Ethiopia/ OnlineEthiopia
Department for International Development's settlement at the Spending Review 2015/ Breska r�kisstj�rnin
: Inequality & Wealth Distribution | The Last 30 Years and the Next 30/ UNU-Wider
94% of Deaf Zimbabwe Children Out of School/ VOA
Energy for all of Africa by 2030?/ DW
African users fear of data - Time for the continent to stop selling its customers shortage / Balancingact-Africa
Fresh Wave of Burundians Fleeing to Uganda/ VOA
NRC kidnap ruling is 'wake-up' call for aid industry/ IRIN
Loftslagsvandinn magnar upp deilur og �lf��/ RUV
Bi�ja um a�sto� til a� bjarga Tsjadvatni/ RUV
Pope Francis in Africa: Background on his trip and the situation in the Central African Republic/ Brookings
Pope: Condom issue is 'morally complicated'/ DW
P�finn: �g elska Afr�ku/ CNS
Pope Francis Ends African Trip With Visit to a Mosque/ NYT
Putting an end to gender-based violence in conflict/ ModMedia
Flere af Afrikas vejprojekter vil g�re mere skade end gavn/ GlobalNyt
4 great development advocacy campaigns/ Devex
DAC News - N�vember 2013
The Gambia bans female genital mutilation/ TheGuardian
The midwife who is trying to save women from FGM/ BBC
Lake Chad recedes to 'catastrophic' levels/ DW
Smarter renewable power: six innovations/ TheGuardian
Court rules Norway aid agency "grossly negligent" over Kenya kidnap/ Reuters
Exclusive: Thousands of Malawi civil servants to face the sack/ Malawi24
Hans Rosling: Heimurinn betur settur � dag en fyrir fimmt�u �rum/ V�sir
KAP VERDE KLARER SIG SELV NU/ VerdensBedsteNyheder
Africa: Nigerians Dominate New African's 100 Most Influential Africans of 2015 List
Bye Bye Ebola: the happiest music video of the year/ GlobalCitizen
Inequality in Malawi - a Dangerous Divide/ Oxfam
African leaders pledge to fight for a deal on climate change / AfricaRenewal
China set to open first military outpost in Africa/ DW
Desperate Journey: Europe's Refugee Crisis/ Mannr�ttindavaktin (HRW)
82,000 girls will become child brides while leaders discuss child marriage during African Girls' Summit/ GirlsNotBrides
Luxury brands turn to Africa / This Is Africa
The truth about Africa's rising middle class/ How We Made It In Africa
The UK's Energy Africa campaign will help Africa to achieve universal energy access by 2030/ Breska r�kisstj�rnin
How IMF's loan freeze will affect health care in Malawi/ TheConversation
Loftslagsm�lin s�� fr� sk�lal��inni
-eftir Stef�n J�n Hafstein umd�misstj�ra �SS� � �ganda
Eldivi�urinn borinn heim. Lj�sm. gunnisal
S�mu viku og st�ra loftslagsr��stefnan er haldin � Par�s um hvorki meira n� minna en ,,framt�� mannkyns" og ,,l�f � j�r�inni" �ar sem �j��arlei�togar br�na hver annan um a� standa sig n� � stykkinu, enda oft funda� af minna tilefni, logar glatt undir potti � gagnfr��ask�la � �ganda. Minnir mann � litla �ram�tabrennu �ar sem l��ursveittur matsveinn hamast vi� a� henda lurkum � b�l sem sleikir risast�ran pott me� graut handa 400 nemendum. �a� bulls��ur. �ti � hla�i stendur mannh��arh�r vi�ark�stur sem trukkur sveitarf�lagsins kom me� �r sendifer� � b�inn �ar sem sk�garh�ggsmenn selja eldsmat. �eir hafa � sig og � me� �v� a� taka ��tt � sk�garey�ingu landsins sem nemur meira en 90 000 hekt�rum lands �rlega. St�r hluti af �essu vi�arh�ggi er til eldunar, � sk�lum, fyrirt�kjum og � heimilum �ar sem a�rir kostir eru ekki � bo�i.
Sk�last�ran harmar mj�g gr��arlega kostna� sem leggja ver�ur � foreldra til a� a� hita graut. Hvert hlass kostar jafnvir�i 200 dollara og �eir peningar ver�a a� koma �r v�sum foreldra � f�t�ku fiskimannasamf�lagi �ar sem ,,�keypis menntun fyrir alla" er svo sannarlega ekki �keypis. Og �t um glugga og upp �r reykh�f li�ast svartur m�kkur af ,,gr��urh�salofttegundum" sem leggja sitt af m�rkum til a� gera loftslagsr��stefnuna � Par�s enn�� mikilv�gari en ella.
� 10 m�n�tna akstursfjarl�g� er annar sk�li, sem b��ur upp � verkmenntabrautir eins og b�lavi�ger�ir, tr�sm��i og m�rhle�slu. Heldur er �etta allt snautlegt, bara einn hefill � tr�sm��averkst��inu og b�ldrusla til a� �fa sig � vi�ger�um (vantar d�selv�l til �ess sama) og t�lvuver sem brosmildar st�lkur manna. Str�karnir �r byggingadeild eru l�tnir sm��a n�ja heimavist, sem er g�� hugmynd, sj� m� nokku� vanda�a byggingu teygja sig til himins. �ar er eldh�s og � �v� pottur og undir honum logar � einni sp�tu. �a� bulls��ur. H�r eru s�rstakar hl��ir sem kallast orkusparandi og eru �a� greinilega �v� � samanbur�i vi� steinahr�guna utan um eldinn � hinum sk�lanum �arf miklu f�rri sp�tur til a� elda. �etta eru s�raeinfaldar hl��ir �ar sem ra�a� er upp m�rsteinum til a� mynda h�lf utan um eldst��i� og s��an loka� me� hellu nema �ar sem pottinum er tyllt yfir eldinn. Enginn hiti fer til spillis og orkusparna�urinn auglj�s. ,,Svona eldivi�arsparnadi hl��ir hlj�ta a� vera flj�tar a� borga sig?" spyr a�komuma�ur. ,,Au�vita�" segir yfirkennarinn.
�etta er ekki nein n� lausn. Hefur veri� �ekkt lengi og v��a notu� me� g��um �rangri. Hvers vegna �� ekki alls sta�ar �ar sem elda� er vi� b�l? L�til spurning sem skiptir samt m�li � hinu st�ra samhengi Par�sarfundarins. �v� 80% af orku��rf Afr�ku til eldunar er svara� me� eldivi�i, sem samtals nemur 700 millj�num r�mmetra � �ri. �ar af er a� minnsta kosti helmings afla� me� �sj�lfb�rum h�tti, sem ���ir a� �rt gengur � sk�ga Afr�ku. Svo f�r�nlegt sem �a� hlj�mar �� er lj�st a� Afr�ka � heild �arf br��um a� flytja inn eldvi� fr� ��rum �lfum me� tilheyrandi kostna�i og mengun. Og hverfandi sk�gar gera miklu minna gagn en ��ur vi� kolefnisbindingu, sem vinnur gegn gr��urh�sa�hrifum. Alir tapa. En krakkarnir � gagnfr��ask�lanum �urfa graut til a� l�ra og �a� getur veri� skynsamleg fj�rfesting fyrir �r�unarsamvinnustofnun �slands a� styrkja sk�lann til a� koma s�r upp orkusparandi hl��um, minnka eldivi�arnotkun og sk�garey�ingu og semja um a� foreldrar �urfi �� a� leggja minna af m�rkum en ��ur til reksturs sk�lanna. �etta er �a� sem kallast a� vinna � b��ar hendur og alla kanta, �v� margt sm�tt... er ekki svo sm�tt �egar � heildina er liti�.
St�ra �vint�ri� � Perlunni
-eftir Selmu Sif �sfeld �skarsd�ttur starfsnema �SS� � �ganda
Myndir fr� dv�linni � �ganda.
�� er komi� a� s��asta pistli m�num h��an fr� �ganda og jafnframt er fari� a� l��a a� brottf�r okkar fj�lskyldunnar, en a�eins r�mar tv�r vikur eru eftir af dv�l okkar h�rna � Perlu Afr�ku. �a� er skr�ti� a� hugsa til �ess a� n� s� desember, m�nu�ur vestr�nu kaupge�veikarinnar. Heima keppist f�lk vi� a� baka sem flestar sortir af sm�k�kum og kl�ra a� kaupa allar j�lagjafirnar svo �a� hafi t�ma til a� �r�fa sem flesta eldh�ssk�pa fyrir klukkan sex � a�fangadag. H�rna � �ganda er hins vegar f�tt sem minnir � �ennan j�lam�nu�.
Vissulega er komi� upp j�laskraut � st�rstu verslunarmi�st��var borgarinnar en �a� dugar l�ti� � bar�ttunni vi� s�lina sem h�r sk�n alla daga. Svo var P�finn l�ka � heims�kn, hann f�kk meiri athygli en yfirvofandi j�lah�t��. Fyrir j�labarn eins og mig er alltaf jafn fur�ulegt a� upplifa annars konar desember en � �slandi, en fyrstu j�lunum m�num a� heiman eyddi �g, 18 �ra, � str�nd � M�samb�k og bor�a�i p�nnuk�kur og ferska �vexti � j�lamatinn. Aftur � m�ti er l�ka einkar �hugavert a� upplifa j�laundirb�ning � fjarl�gum l�ndum og �a� er �kve�in �skorun a� hlusta � Bj�gga syngja "�� komst me� j�lin til m�n" � steikjandi hita. �a� ver�ur �� a� segjast a� �a� er hressandi a� sleppa vi� allt sem sn�r a� j�lage�veikinni � �r og marka�s�flin sem henni fylgja og lenda bara � �slandi korter � j�l og hamborgarhrygg.
S��astli�inn f�studag heims�tti �g Candle Light Foundation, samt�k sem �g hef skrifa� um ��ur sem stofnu� voru af Erlu Halld�rsd�ttur og sty�ja st�lkur til n�ms. Samt�kin Aln�misb�rn hafa svo me� stu�ningi utanr�kisr��u-neytisins byggt verkmenntask�la fyrir st�lkurnar hj� Candle Light, en hann opna�i formlega � apr�l sl. �nninni var n� a� lj�ka � sk�lanum og a� �v� tilefni var slegi� til heljarinnar veislu fyrir helgi. Sem formanni Aln�misbarna var m�r bo�i� a� taka ��tt � h�t��arh�ldunum. Einnig var �g fulltr�i �r�unarsamvinnustofnunar (�SS�) �ennan dag og afhenti sk�lanum skrifstofuh�sg�gn vi� mikinn f�gnu� vi�staddra. �SS� f�r�i Candle Light skrifbor�, skrifbor�sst�la og l�star hirslur sem eiga �n efa eftir a� koma s�r vel � n�ja h�sn��inu, en miki� hefur vanta� upp � b�na� sem �ennan s��an sk�linn opna�i. �a� voru �v� einkar gla�ar st�lkur sem stigu dans og sungu og hl�kku�u ��r til n�stu annar � sk�lanum.
�a� er �tr�legt a� hugsa til �ess hversu hratt t�minn hefur li�i� vi� leik og st�rf og margt hefur � daga okkar drifi� s��an vi� fj�lskyldan lentum � Entebbe � �g�st sl. Vinnulega s�� hafa �essir fj�rir m�nu�ir veri� einkar l�rd�msr�kir, samstarfsf�lk mitt h�r hj� �SS� hefur kennt m�r margt og �g hef fengi� a� taka ��tt � margv�slegum verkefnum er sn�a a� menntun barna og unglinga. Fer�ir til tveggja samstarfsh�ra�a standa upp�r �v� �ar s� �g me� eigin augum hversu mikil ��rfin er, en einnig hversu miklu hefur veri� �orka� � gegnum samstarf �SS� og h�ra�anna s��astli�in �r � menntam�lum, og hversu mikilv�gt �a� er a� halda starfinu �fram svo �au b�rn sem �g hitti f�i t�kif�ri til �ess a� mennta sig. �a� var �v� einkar spennandi a� taka ��tt � �v� a� m�ta menntaverkefni framt��arinnar og vonandi f� �g t�kif�ri til a� s�kja �ganda heim aftur og fylgjast me� framvindu m�la.
Vi� fj�lskyldan h�fum einnig l�rt margt � �essum fj�rum m�nu�um, okkur t�kst a� finna b��i sandkassa og sundlaugar og �ekkjum vi� flesta barnv�na sta�i Kampala n� eins og l�fa okkar. Vi� h�fum kynnst g��u f�lki og lent � allskyns �vint�rum, bor�a� epli me� �punum og horfst � augu vi� lj�n. Vi� h�fum �ll �roskast og vaxi� b��i sem einstaklingar og sem fj�lskylda. Vi� erum heldur betur �n�g� me� �� �kv�r�un okkar a� taka �etta st�kk og f�ra fj�lskylduna hinum megin � hn�ttinn og �akkl�t fyrir t�kif�ri�. �ganda hefur gefi� okkur miki� og vonandi f�um vi� t�kif�ri til �ess a� sn�a aftur � n�inni framt��, �anga� til yljum vi� okkur vi� minningarnar um st�ra �vint�ri� okkar � Perlunni.
Lifir A�sto�in e�a deyr?
Fors��a Al���ubla�sins 28. desember 1978.
� s��ustu s�guk�flum hefur veri� horft � fyrstu �slensku stofnunina sem sett var � laggirnar af h�lfu stj�rnvalda til a� sinna opinberri �r�unarsamvinnu - A�sto� �slands vi� �r�unarl�ndin, eins og stofnunin h�t. H�n starfa�i � t�u �r, fr� 1971 til 1981, og haf�i �r litlu a� spila, �vallt � fj�rsvelti og bj� vi� a�st��uleysi. Bj�rn �orsteinsson var eini starfsma�ur A�sto�arinnar, � h�lfu starfi, en stofnunin t�k � �essum t�ma ��tt � samnorr�num verkefnum � Ken�a, Tansan�u og M�samb�k, auk �ess sem undirb�ningur h�fst � lok sj�unda �ratugarins um fyrsta sj�lfst��a verkefni� � tv�hli�a �r�unarsamvinnu: samstarfi� vi� Gr�nh�f�aeyjar. Meira um �a� s��ar.
� fj�rlagafrumvarpi fyrir �ri� 1977 haf�i fj�rveitinganefnd Al�ingis tv�faldi� framl�g til A�sto�arinnar, �r 12,5 millj�num � 25 millj�nir, og �� skrifa�i Bj�rn dagbla�sgrein og sag�i me�al annars a� "dagar kraftaverkanna v�ru ekki li�nir �r�tt fyrir allt." Hann sk�rir umm�lin me� �essum or�um:
"�eim sem ekkert �ekkja til m�lsins �ykir eflaust einum of sterkt til or�a teki�, a� tala um undur og kraftaverk. Til gl�ggvunar er ekki �r vegi a� skj�ta inn sm�vegis um �rautag�ngu A�sto�ar �slands vi� �r�unarl�ndin fr� �v� a� l�gin um hana voru sam�ykkt � Al�ingi vori� 1971. - Allan �ennan t�ma hefur stofnunin veri� meira og minna �starfh�f vegna fj�rskorts. Al�ingi hefur einfaldlega ekki fari� eftir e�a teki� mark � fj�rbei�num hennar. .. Meira a� segja hefur komi� fyrir, a� f� var� aukafj�rveitingu eitt �ri� vegna �ess a� Al�ingi sinnti ekki fj�rbei�ni svo a� h�gt v�ri a� standa vi� ger�a samninga." (�j��viljinn 26. febr�ar 1977,, bls. 7).
��tt h�kkun framlaga s� talsver� � kr�num tali� ver�ur raunh�kkunin l�til vi� efnhagsa�st��ur eins og r�ktu h�r � �essum t�ma, � 50% ver�b�lgu. �olinm��in gagnvart �hugalitlum stj�rnv�ldum vir�ist vera � �rotum � lok �rsins 1977 �v� Bj�rn skrifar � Fr�ttabr�f A�sto�arinnar � desember:
Til hvers var veri� a� koma �essari stofnun � f�t ef henni � ekki a� ver�a kleift a� starfa?
"A�sto� �slands vi� �r�unarl�ndin er �tla� samkv�mt l�gum a� annars kynningar- og uppl�singastarfsemi um �r�unarl�ndin. �essari starfsemi hefur stofnunin ekki geta� sinnt a� neinu r��i vegna �ess a� fj�rmagn til �essa ��ttar hefur ekki veri� fyrir hendi. �� hefur stofnunin ekki geta� haldi� opinni skrifstofu svo a� nokkur mynd s� � n� r��i� starfsmann til a� annast �au st�rf sem br�nust eru. �� hefur samvinna �slendinga vi� hin Nor�url�ndin � svi�i upp�singa og kynningar � �r�unarl�ndunum veri� st�rlega �b�tavant �r�tt fyrir g��an vilja stj�rnar A�sto�arinnar og mikinn velvilja fr�nd�j��a okkar � �essum efnum. Allt er �etta vegna �ess a� hinga� til hefur ekki ��tt a� nefna upph��ir vegna stj�rnunar, skrifstofu e�a �tg�fustarfsemi. �a� skal � �a� minnt h�r a� lokum a� �ann 1. apr�l 1978 ver�ur A�sto� �slands vi� �r�unarl�ndin 7 �ra g�mul og vilji menn sko�a �au l�g sem henni er �tla� a� vinna eftir er ekki a� efa a� sumir munu hugsa til hvers var veri� a� koma �essari stofnun � f�t, ef henni � ekki a� ver�a gert kleift a� starfa?"
T�ml�ti � t�mum �j�fnu�ar � �slandi
Bj�rn �orsteinsson spur�i �annig � desember 1977 og �egar � fyrstu viku n�sta �rs, 5. jan�ar 1978, skrifar hann grein � �j��viljann og veltir m.a. fyrir s�r hugsanlegum sk�ringum � �hugaleysi og t�ml�ti �ings og �j��ar � �r�unara�sto�. "Me�an �j��f�lags�r�ttl�ti� r��ur h�sum h�r � landi er vart a� v�nta �ess a� �slendingar skipti s�r af �r�ttl�ti annars sta�ar � heiminum," segir hann � greininni.
Hann nefnir fyrst � greininni �j�fnu�inn � �slandi, f�lagslegan og efnahagslegan, nefnir a� vandkv��i �j��f�lagsins s�u �t�� l�g� � her�ar �eim sem bera �yngstu byr�arnar. Hann v�sar til kjarasamninga �ar sem fleiri kr�nur eru jafnhar�an teknar til baka � ver�h�kkunum og ��aver�b�lgu. Samt s� �v� haldi� fram vi� h�t��leg t�kif�ri a� hvergi s� betra a� b�a en � �slandi. "�slendingar hafa undanfarin �r veri� �ri� afskiptalitlir um hagi annarra �j��a, s�rstaklega � �etta vi� um �r�unarl�ndin, 2/3 hluta mannkynsins, sem b�a vi� �murleg l�fsskilyr�i. ��tt vi� s�um s�rst�k �j�� me� eigin menningu komumst vi� ekki hj� �v� � minnkandi heimi hra�fara t�kni a� hafa samskipti vi� anna� f�lk og a�rar �j��ir. Vi� erum ekki lengur einagnru� �j��, fjarri skarkala heimsins. Vandam�l �r�unarlandanna koma okkur �v� sannarlega vi�, �� ekki v�ri nema fr� si�fer�ilegu sj�narmi�i s��. Hitt er svo anna� m�l hvort vi� erum l�kleg til a� l�ta okkur eymd me�br��ra okkar nokkru skipta. Varla er �a� l�klegt � me�an hinn almenni launama�ur h�r � landi ver�ur a� vinna myrkranna � milli til �ess a� hafa � sig og �. �v� a� �eir sem s�tta sig vi� sl�kt �r�ttl�ti � s�nu eigin �j��f�lagi eru ekki l�klegir a� l�ta sig eymd f�lks � fjarl�gum l�ndum skipta." (�j��viljinn 5. jan�ar 1978, bls. 7).
� lok �rsins 1978 er m�lirinn n�stum fullur og Bj�rn skrifar � 5. t�lubla� A�sto�arinnar � desember. "�a� hl�tur a� koma a� �v� einn g��an ve�urdag a� A�sto� �slands vi� �r�unarl�ndin hr�kkvi upp af vegna fj�rsveltis. �a� fer �v� a� ver�a fullkomin �st��a til �ess a� spyrja hvers vegna � �sk�punum h�stvirt Al�ingi var a� sam�ykkja l�g um �essa stofnun fyrir r�mum 7 �rum?" Og svo b�tir hann vi�: "En �a� er l�kast til tilgangslaust a� koma me� svona spurningu, �a� f�st v�st enginn til a� svara henni."
�essi har�or�a grein vekur heilmikla athygli og Al���ubla�i� sl�r upp fyrirs�gn � fors��u: "Lifir "A�sto� �slands vi� �r�unarl�ndin" n�stu j�l" - en tilvitnunin er s�tt � lokaor� greinarinnar � Fr�ttabr�finu: "�a� ver�ur spennandi a� fylgjast me� �v� hvort A�sto� �slands vi� �r�unarl�ndin n�r a� lifa n�stu j�l e�a hvort h�n leggur upp laupana fyrir �ann t�ma. Ekki er n� h�gt a� segja a� 8 �r s� h�r aldur. Og svona til gamans a� lokum er r�tt a� benda �, a� � s��asta �ri mun �r�unara�sto� �slands hafa numi� n�l�gt 0,06% af �j��arframlei�slunni. Ef �essi tala (40 millj.) ver�ur �fram �egar fj�rl�g hafa veri� afgreidd m� b�ast vi� a� �r�unara�sto� �slendinga hafi minnka� um 15-20%. Seint munu �slendingar n� 1% markinu me� �essu endemis �framhaldi."
T�minn gr�pur � lofti �essar l�nur og spyr � fyrirs�gn: Minnkar �r�unara�sto� �slendinga um 15-20%? - Fj�rlagafrumvarpi� gerir ekki r�� fyrir a� h�gt ver�i a� sinna samningsbundnum framl�gum � n�sta �ri. T�minn rekur l�ka skrif Bj�rns � Fr�ttabr�fi A�sto�arinnar.
"�a� ver�ur v�st saga til n�sta b�jar a� �slenska r�ki� skuli kippa burtu �llum grudvelli undan samningi, sem �a� er n�lega b�i� a� gera," skrifar Bj�rn �orsteinsson �myrkur � m�li.-Gsal