Hugi.is - Ljósmyndun - Greinar - Nokkur orð um ljósop
phoca fyrir 15 árum, 11 mánuðum Fjöldi lestra: 6214
Nokkur orð um ljósop
Það að stjórna hversu mikið ljós fer inn í myndavélina er í raun grunnurinn að ljósmyndun. Ljósmyndari getur stjórnað magni ljós sem fer inn í vélina og á filmuna (digital: ljósnemann) á tvennan hátt. Annarsvegar með hraða lokans (e: shutter speed) eða með ljósopum. Hér verður stuttlega útskýrt hvað ljósop eru og hvernig þau hafa áhrif á myndatöku.
Ljósop (e:Aperture) eru vanalega táknuð með númerum sem kölluð eru f-stop eða f-number á ensku. Algeng ljósop eru f1.4, f2.0, f2.8, f4.0, f5.6, f8, f11, f16. Það sem vefst oft fyrir fólki er að HÁAR f-tölur eins og f16 eru LÍTIL ljósop. Hvert f-stop hleypir inn tvöfallt meira ljósi en næsta f-stop fyrir neðan og helming af því ljósi næsta f-stopi fyrir ofan. Sem dæmi þá hleypir f4.0 in tvöföldu magni þess ljós sem f5.6 hleypir inn en einungis helminginn af því ljósi sem f2.8 hleypir inn. Munurinn milli samliggjandi ljósopa er kallaður eitt stop (one stop). Að neðan er gefið munurinn á hlutfallslegu ljósmagni sem ljósop hleypa í gegn m.v. að f22 hleypi einni einingu af ljósi inn. Þannig hleypir f1.4 in 256 sinnum meira ljósi inn en f22,
f - Hlutfall
1.4 - 256
2.0 - 128
2.8 - 64
Þetta er allt gott og blessað en afhverju þá ekki bara að hafa eitt fast ljósop og breyta síðan hraðanum því það er hin leiðin sem hægt er að hafa áhrif á magn ljós sem inn í vélina kemur. Þarna kemur dýpt myndflatar (e: depth of field [DOF]) inn í. Þegar tekið er á stórum ljósopum (t.d f1.4) þá er DOF mjög grunnt. Þannig er aðeins þunnt lag fyrir framan við linsuna í focus. Þetta er gott til að t.d. losna við ljótan bakgrunn sem þá er úr focus. Annar kostur er að stór ljósop gera mann ekki eins háðan flassi eins og þegar tekið er á litlum ljósopum þar sem meira ljósi er hleypt inn í vélina. Gallinn er náttúrulega sá að þegar tekið er á stórum ljósopum þá er mun mikilvægara að stilla focusinn rétt auk þess sem linsur gefa yfirleitt ekki eins skýrar myndir á stórum ljósopum og smáum.
Þetta snýst við er tekið er á smáum ljósopum (t.d. f22). DOF er nú miklu breiðara þannig að bakgrunnur verður einnig í focus og linsan gefur meiri skerpu. Athugið samt að linsur eru yfirleitt hannaðar til að gefa hámarks skerpu við f8 þannig að stundum (sérstaklega á ódýrari linsum) minnkar skerpa einnig á mjög smáum ljósopum.
Hvað ber þá að hafa í huga við kaup á linsum (eða myndavélum með áfasta linsu). Best er að fá linsu með sem stærstu ljósopi því slíkar linsur gefa eins og áður sagði möguleika á myndum án flass við minna ljós og eru mun skarpari á smáum ljósopum. Fastar linsur (þ.e. ekkert zoom) hafa vanalega stærra ljósop en Zoom-linsur auk þess að hafa meiri skerpu. Einnig er algengt á Zoom linsum að hámarks ljósop minnki er linsan er dregin út t.d. úr f3.5 við 28mm í f5.6 við 80mm.
Dæmi um góða fasta linsu er Canon 50mm f1.4 USM. Gallinn við fastar linsur er að þær eru ansi dýrar auk þess sem óneitanlega er mun meira vesen að bera t.d. 28mm, 50mm og 80mm linsur og skipta um linsu í sífellu í stað þess að hafa eina 28-80mm zoom linsu. Ef þessar þrjár linsur hefðu stærsta ljósop á bilinu f1.4-2.8 þá væru þær ansi þungar og dýrar. Það má kannski segja að mikið sé á sig lagt fyrir þennan mun í ljósopum miðað við að hafa 20-80mm zoom linsu sem hefur ljósop 3.5-5.6. En því miður er þetta mjög oft munurinn á góðum og frábærum myndum. Persónulega er ég harður á föstum linsum en það er náttúrulega sjálfskapað víti og spurning um smekk og áhuga.
Góð grein, er einmitt búinn að vera spá í þessu með
ljósop og hraðann. En ég var að spá, vinur minn
talaði um að ef ljósopið væri stillt á F5.6 kæmu
myndirnar fallegastar út. Og þá miða ég auðvitað
við að ljósið sé nóg. Er eitthvað til í því?
Og er eitthvað ljósop og hraði sem fara sérstaklega
vel saman?
phoca fyrir 15 árum, 11 mánuðum
Þakka hrósið FarmerJon.
Varðandi að f5.6 sé besta ljósopið þá held ég að svo sé ekki og sama á við með eitthverja eina ljósop-hraða samsetningu. Þetta fer allt eftir ljósinu. T.d. ef þú tekur á f5.6 í sól á hraðanum 1/100 þá myndi sama stilling gefa þér dökkar (under-exposed) myndir við minni birtu (kvöld, inni í húsi). Oftast er best að treysta á ljósmælinn í myndavélinni en þó að vita í hvaða tilfellum hann getur ruglast, sem er efni í aðra grein ;-/
Notkun ljósopa fer allt eftir því hverju þú ert að sækjast eftir, bakgrunni í focus eða ekki er klassískt dæmi. Einnig er rétt að benda á að á góðum linsum skiptir ekki öllu máli upp á skerpu hvaða ljósop er stillt á. Undantekningin er á mjög stórum ljósopum eins og f1.0 en linsur sem geta þetta kosta skildinginn og vigtin er mæld í kílóum.
Sæll phoca,
Þetta með að hafa ljósopið á 5.6 var mér sagt að
væri lágmarks ljósop til að myndin brenglaðist
örugglega ekkert. Það sem var útskýrt fyrir mér
var að linsan er kúft og því er hún þynnri á
endunum heldur en í miðjunni. Þar sem tölurnar eru
hlutfall á hversu opin linsan er þá er 5.6 (eða
stærra ljósop) öruggt um að nota ekki endann á
linsunni sem er svo þunnur að hann gæti brenglað
Sæll tannbursti,
Það er nokkuð til í þessu og líklega ertu laus við flestar skekkjur í linsunni á þetta litlu ljósopi. Hérna er nokkuð tæknileg slóð á útskýringar á skekkjum í linsum og hvernig skal bregðast við þeim:
http://www.photo.net/learn/optics/lensFAQ
[Taki ð sérstaklega eftir Q23 og Q24]
Aftur á móti eru ekki nefnd nein sérstök tala í þessu sambandi.
Einnig ef notaðar eru góðar linsur t.d. orginal Canon og Nikon. Þá er þetta vandamál mikið til úr sögunni. Engu að síður reynir maður yfirleitt að taka á eins litlu ljósopi og maður kemst upp með. Nema ef maður vill ekki að bakgrunnur sé í focus. Þessvegna nota ég yfirleitt alltaf Av stillinguna á vélunum mínum, reyni að nota sem smæst ljósop gefið að lokhraðinn sé réttur (ca. jafn lengd linsunar en helst aðeins meiri).
kv Phoca
cox fyrir 15 árum, 11 mánuðum
Mig langar aðeins að bæta við þetta, sambandi við ljósop 5,6. Þá hefur mér verið bent á að linsan er BEST á þessu ljósopi, þá er ég ekkert að spá í birtu eða hraða, aðeins að linsan sé að skila bestum gæðum á þessum stað !
Langar einnig að sýna ykkur þessa hressandi mynd:
http://www.adrenaline.is/gallery/sound/img/brain police-4308.php
tekin á 10D, Av = 4.0, Tv = 0.3, 100 ASA, Focus 41mm, (no flass), Exposure = -2,
og svo er búið að opna hana í PS og gera hana svart/hvíta.
cox: Það hlýtur samt að fara eftir birtu og hraða.
Ef þú ert að taka mynd seint um kvöld og
ljósmælirinn sýnir að birtan sé ekki nóg á F5.6 þá
hlýtur myndin að verða mjög dökk.
Það sem ég var helst að meina með F5.6 er að ef
ljósskilyrði eru nóg - ekki of lítil né of mikil -
hvort ég ætti þá alltaf að stilla á F5.6 og auka
hraðann ef þess er þörf.
Flott mynd, en þetta er í raun það sama og að taka á f/2.0 þar sem þú ert í raun að under-exposa þ.e. tekur á meiri hraða en ljósmælirinn segir til um. (Má sjá þetta í töflunni með því að fara upp um tvær línur, að sama skapi er +2 f/8.0)
Varðandi f/5.6 töfra-töluna þá má það kannski vera. Ætla ekki að rífast um það en held engu að síður í góðum linsum skipti þetta ekki máli þegar komið er niður fyrir tvö stærstu ljósopin. Amk er ég nokkuð viss um að þetta sé raunin með fastar linsur. Gæti þó trúað að þetta skipti máli ef þú ætlar að stækka myndina upp í plakat eða álíka.
Á móti er DOF á f/5.6 ansi grunnt t.d. fyrir macro- og landslags-myndatöku.
femmefatal fyrir 15 árum, 11 mánuðum
Ég tek eingöngu myndir með því að nota handmæli. Ég athuga þó alltaf hvað ljósmælirinn í vélinni segir til þess að bera saman við handmælinn (handmælirinn gefur nákvæmari tölu og skynjar ljósið betur, sem og endurvarp frá umhverfinu). Nánast undantekningalaust þá segir mælirinn í vélinni (er með Canon EOS-33) 2 F stoppum meira í dökku umhverfi en 1 1/2 F stoppi meira í ljósu umhverfi. Við athuguðum þetta m.a.s. í skólanum (er í ljósmyndanámi) og flest allir fengu út það sama frá handmælinum og mælinum í vélinni, þ.e. 2 F stopp og 1 1/2 F stopp.
En varðandi F5.6 þé held ég að það sé algjörlega smekksatriði. Sumir fíla bara myndir á stórum sljóspum en aðrir vilja mikla dýptarskerpu og nota þess vegna lítið ljósop, allt niður í F64 í venjulegar tökur.
oskpelf fyrir 15 árum, 11 mánuðum
Málið er bara að ef myndin lýtur út eins og þú ættlaðir að láta han lýta út, ljósmyndun er listform og það á ekkert alltaf að láta segja sér til um list. Með mismunandi ljósopum ertu hreinlega að breyta mynd það mikið að ekki er séns að segja að eitthvað eitt sé betra en annað. Hvað þessa bjögun varðar er það kannski einhver smá sén að þetta skipti máli á ódýrum linsum og hugsanlega ef það á að stækka í A2 eða stærra, annars held ég að þetta sé bara gamall draugur sem er löngu orðin úreltur.
> “Nánast undantekningalaust þá segir mælirinn í vélinni (er með Canon EOS-33) 2 F stoppum
> meira í dökku umhverfi en 1 1/2 F stoppi meira í ljósu umhverfi.”
Áhugavert, á þetta einnig við ef þú notar “spot metering” á gráu spjaldi fyrir framan það sem þú vilt að sé “exposað” fyrir? Á þetta bara við EOS-33 eða allar gerðir af myndavélum. Ég sé nefnilega talsverðan mun á EOS-3 og EOS-500N hvað lýsingu varðar.
Er ekki rétt skilið að ljósmælirinn nemur áfallandi ljós (þ.e. þú heldur honum fyrir framan viðfangsefnið) en mælirinn í myndavélinni nemur endurkast ljóss frá þeim stað sem þú mælir fyrir. Ef það sem þú mælir fyrir (með myndavélinni) er ekki miðjutónn (eins og grátt spjald) aukast þá ekki líkunar á því að ljósmælirinn í vélinni ruglist.
Nú veit ég satt að segja ekki með Spot metering á gráu spjaldi. Ég myndi þó giska á að mælirinn í vélinni segði eitthvað annað en handmælirinn myndi segja. Hins vegar þá virtist þetta vera gegnum gangandi hjá flest öllum í bekknum, þ.e. 2 F stopp í dökku umhverfi, 1 1/2 F stopp í ljósu og við erum öll með mismunandi vélar. Mælarnir í vélunum eru þó að sjálfsögðu alltaf að þróast meira og verða betri.
Það er víst þannig að ljósmælirinn í vélinni mælir í litum og endurvarpi. Þess vegna mælir hann t.d. hvítt allt öðruvísi en svart. Hann mælir eins og hann sér. Handmælirinn mælir hinsvegar magn ljóssins. Þar með færðu nákvæmari tölu. Auk þess er hægt að mæla ljósop á bakgrunni og ljósop á myndefni og ákveða þannig hvað það er sem þú vilt að sé aðalatriðið í myndinni. Ef að það er t.d. hvítur veggur og manneskja sem stendur fyrir framan vegginn þá getur munað mjög mörgum stoppum á manneskjunni og veggnum. Mælirinn í vélinni myndi mjög líklega taka mark á hvít veggnum en ekki manneskjunni… Þar með er það jú satt að það er líklegra að ljósmælirinn í vélinni ruglist.
Mér finnst miklu betra að nota handmæli og fá þannig nákvæmari mælingu. Hinsvegar er það þannig að eftir að hafa notað mælinn á smá stund þá fer maður hægt og smátt að læra á ljósið og veit oft að í ákveðnu veðri þá er ljósið t.d. F5.6. En hins vegar getur þetta verið rosalega mikið mál, ef maður ætlar að nota flass þá þarf maður að redda sér sync snúru og maður getur að sjálfsögðu ekki alltaf mælt myndefnið (t.d. á tónleikum, fótboltaleikjum og í mörgum blaðamyndatökum). Þess vegna eru mælarnir í vélinni góðir en ég held að það sé best að læra inná vélina sína og hvernig hún er að mæla vitlaust með því að taka handmælingu og mælingu í vélinni. Þá getur maður bara leiðrétt þetta sjálfur..
andri fyrir 15 árum, 11 mánuðum
Það mætti kannski minnast á að með f/1 ljósopi er átt við að ljósopið (þ.e. þvermálið á fremstu linsunni) sé jafn stórt og lengdin á linsunni. Til að fá stærðina á ljósopinu er reyndar hægt að deila í lengd linsunnar með stærðinni á ljósopinu. Ef við höfum t.d. 50mm linsu væri 50mm f/1 linsa með þvermál 50mm og 50mm f/2 linsa hefði þvermálið 25mm. 300mm f/4 lina hefur svo 75mm þvermál á ljósopinu. Þetta er auðvelt að sannreyna með reglustiku.
Eins og kemur fram í greininni að ofan minnkar ljósið sem nær til filmunnar um helming með hverju f-stop en eins og sést munar alltaf um 1,4 á milli f-stop, f/2 er 1,4 sinnum stærra en f/1.4, 5.6 er 1,4 sinnum stærra en f/4 o.s.frv. (ef við viljum vera alveg nákvæm munar reyndar kvaðratrótinni á 2 eða u.þ.b. 1,4142.)
Ástæðan fyrir þessu er sú að ef við minnkum þvermálið á ljósopinu um 1,4 helmingast flatarmálið á ljósopinu. Auðvelt er að sjá þetta; flatarmálið á ljósopinu á 50mm f/2 linsu er 25*25*3,14=1963,5mm^2 en flatarmálið á ljósopinu á 50mm f/2.8 linsu væri 17,85mm*17,85mm*3,14=100 eða rétt um helmingi minna.