Seðlabankinn » Greiðslumiðlun » Greiðslukerfi
Greiðslu- og uppgjörskerfi
Þegar fjallað er um greiðslukerfi þá er átt við kerfi sem miðla peningafærslum á milli þátttakenda í kerfinu. Uppgjörskerfi eru hins vegar fjármálakerfi sem safna viðskiptum saman og uppfæra skuldastöður þátttakenda þar til viðskiptin eru gerð upp í greiðslukerfi. Greiðslu- og uppgjörskerfi samanstanda af greiðslumiðlum, tölvubúnaði, þátttakendum, ferlum og reglum sem saman móta kerfin. Á Íslandi flokkast þrjú stærstu greiðslu- og uppgjörskerfin sem kerfislega mikilvæg. Þessi kerfi eru hluti af grundvallarinnviðum fjármálakerfisins, þau eru:
Stórgreiðslukerfi (e. Real Time Gross Settlement System)
Stórgreiðslukerfi er greiðslukerfi sem gerir upp öll greiðslufyrirmæli á milli þátttakenda/fjármálastofnana fyrir 10 milljónir íslenskra króna eða meira. Sjö fjármálafyrirtæki eiga beina aðild að kerfinu og tekur stórgreiðslukerfið við greiðslufyrirmælum frá þeim. Einnig fer endanlegt uppgjör jöfnunarkerfa fram fyrir tilstuðlan stórgreiðslukerfisins. Kerfið er stærsta og mikilvægasta greiðslukerfi landsins og því eru ítarlegar öryggiskröfur gerðar til reksturs þess. Dagleg stjórn kerfisins, uppgjör, tryggingataka og yfirsýn fer fram í Seðlabanka Íslands. Bankinn veitir aðilum að stórgreiðslukerfi aðgang að lánsfé, skal stuðla að fjármálastöðugleika og gæta hlutleysis á markaði. Meira.
Jöfnunarkerfi (e. Retail Settlement System)
Jöfnunarkerfið er greiðslu- og uppgjörskerfi fyrir peningafærslur undir 10 milljónum króna. Kerfið telst kerfislega mikilvægt. Það er opið allan sólarhringinn og miðlar greiðslum sem flytjast á milli fjármálastofnana og viðskiptavina þeirra. Innri tölvukerfi bankanna sjá um innanbankauppgjör en jöfnunarkerfið miðlar þeim greiðslum sem flytjast á milli bankanna. Dagleg stjórn kerfisins er hjá Greiðsluveitunni. Meira.
-Stórgreiðslukerfi-
velta og færslufjöldi
Súlurnar sýna veltu dagsins en samsvarandi færslufjöldi er í grænum lit á myndinni
Súlurnar sýna veltu síðustu 5 daga. Færslufjöldi er birtur í grænum lit.
Verðbréfauppgjörskerfi (e. Security Settlement System)
Verðbréfauppgjörskerfið er uppgjörskerfi fyrir verðbréfaviðskipti í íslenskum krónum og er kerfislega mikilvægt vegna þess að það er undirstöðukerfi verðbréfaviðskipta á Íslandi. Verðbréfaskráning sér um stjórn Verðbréfauppgjörskerfisins. Verðbréfauppgjörskerfið gerir upp viðskipti hvers dags með því að færa niðurstöður viðskipta á reikninga þátttakenda í stórgreiðslukerfinu. Meira.
Ofangreind kerfi annast uppgjör og greiðslumiðlun vegna viðskipta í íslenskum krónum. Þau eru hýst og starfrækt hjá Reiknistofu bankanna en dagleg umsjón þeirra er í höndum mismunandi aðila. Seðlabanka Íslands ber að stuðla að öryggi kerfislega mikilvægra kerfa, samræmingu þeirra og stöðugleika. Seðlabanki Íslands hefur það hlutverk að hafa eftirlit og framkvæma úttektir á kerfislega mikilvægum kerfum á Íslandi, stundum í samvinnu við innlendar og erlendar stofnanir á þessu sviði. Þetta er í samræmi við hlutverk seðlabanka á sviði fjármálastöðugleika og í samræmi við alþjóðlega viðurkenndar reglur. Sjá t.d. skýrslu Central bank oversight of payment and settlement systems (BIS & CPSS, 2005) og Lamfalussy skýrslu (Report of the Committee on Interbank Netting Schemes of the Central Banks of the Group of ten countries. BIS, 1990). Fjármálaeftirlitið og Seðlabanki Íslands hafa gert með sér samstarfssamning sem skýrir verkaskiptingu og hlutverk hvors aðila fyrir sig. Sækja samstarfssamning.
[Síðast breytt 09/09 - eks]