Hin langa nótt |
Hin langa nótt
Tbl. 3
Skíðblaðnir #3
Eitt sinn ákvað pabbi að fjölskyldan skyldi eyða jólunum í óbyggðum Íslands. Satt að segja held ég að hann hafi bara viljað komast burt frá amstri borgarinnar. Af hverju hann vildi taka okkur með get ég ekki sagt. Árum saman hafði hann talað um að skrifa skáldsögu og mig grunar að þessi ferð hafi verið ætluð til þess.
Hann leigði bóndabæ í Fljótshlíðinni af manni sem ætlaði að vera á Kanaríeyjum yfir hátíðirnar. Ég vildi óska að ég gæti rifjað upp hvað bærinn hét en því er bara algerlega stolið úr mér. Við áttum að vera þarna í rúmar þrjár vikur eða út allt jólafríið mitt. Ég var nýorðinn þrettán ára og því ekki par sáttur við pabba, enda myndi ég missa af öllu; jólagjöfum félaganna, hátíðardagskrá sjónvarpsins og jólamyndum kvikmyndahúsanna. Af hverju gátum við þá ekki farið til Kanarí, þar var að minnsta kosti sól. Samkvæmt mömmu var meira að segja rafmagnið óáreiðanlegt þarna og líklega yrði því rafmagnslaust alla ferðina. Ég skildi ekki hvernig nokkur gat sætt sig við þetta hlutskipti en þau virtust öll vera voða sátt. Lára var líka ánægð en hún var náttúrlega bara fimm ára og skildi því engan veginn hvaða afleiðingar þetta hefði í för með sér.
Við lögðum af stað 18. desember sem var akkúrat síðasti skóladagurinn minn. Ég vonaðist eftir rauðum jólum, enda orðinn alltof gamall til að vera að leika mér í snjónum. Við vorum hins vegar varla komin að Bláfjöllum þegar allt var orðið hvítt. Pabbi hafði orðið sér úti um gamlan Land Rover og átti því ekki í erfiðleikum með að koma okkur á leiðarenda. Hann brosti út í bæði í hvert skipti sem bíllinn þurfti að aka í gegnum skafl.
Bóndabærinn var afskaplega huggulegt tveggja hæða hús með fjórum svefnherbergjum. Stofan og eldhúsið voru niðri en fjölskyldan svaf uppi. Við Lára fengum meira að segja hvort sitt herbergið en í borginni var það ekki þannig. Í hverju herbergi voru olíulampar sem pabbi kenndi mér að nota en Lára mátti alls ekki koma við þá. Engin hitaveita var á þessu svæði en kolaofn var í kjallaranum og auðvitað var ég settur í að moka kol fyrir allar aldir á hverjum morgni. Í dag veit ég að mamma vildi bara finna einhverja afsökun til að reka mig fram úr rúminu þar sem ég átti til að sofa fram að hádegi.
Ég man vel eftir fyrsta kvöldinu. Hvernig marraði í veggjunum undan vindi. Allt var lýst upp með kertum og maturinn hafði verið eldaður á prímus sem var ekki svo óvenjulegt, því á hverjum vetri gerði brjálað veður í borginni og þá þurftum við iðulega að sætta okkur við rafmagnsleysið. Nei, hið eftirminnilega var það sem pabbi sagði þegar röddin í mér brast.
„Hvað, drengurinn bara kominn í mútur,“ sagði hann og glotti hæðnislega. „Þá fer að styttast í að þú komir heim með einhverja stelpu í eftirdragi.“
Þið hefðuð átt að heyra hrossahláturinn í honum. Ég fór hjá mér og hitnaði í framan en við það hló hann bara enn hærra. Lára tók undir þó að hún skildi ekkert um hvað málið snerist. Ég var aðeins farinn að taka eftir stelpum en þorði auðvitað ekki að segja neinum frá því.
„Þetta er allt í lagi,“ sagði mamma og strauk mér um vangann. „Þetta kemur víst fyrir alla.“ Mér sýndist hún vera svolítið sorgmædd á svip, enda var litli drengurinn hennar að verða að manni.
Á næstu dögum varð til ákveðin venja hjá fjölskyldunni. Mamma var fljót að temja sér að nota eldavélina sem var hituð með spæni en við pabbi skiptumst á að höggva eldivið í hana. Þetta var ábyggilega hundrað ára gamalt eldstæði, sem var umlukið járni, og hafði verið flutt þangað úr mun eldra húsi. Mér fannst samt notalegt að heyra snarkið í eldinum. Í hvert sinn sem mamma byrjaði að elda lagði línu af gráum reyk út frá litla skorsteininum en sá stærri, sem var tengdur kolakyndingunni, spúði svörtum taumum. Prímusinn var þess vegna sjaldan notaður. Ég var farinn að sætta mig við snjóinn enda gerði hann næturnar bjartari en ella. Án hans hefðum við varla séð okkar eigin fingur eftir að sólin settist og dagarnir voru ekki beinlínis langir á þessum árstíma.
Þriðju nóttina vaknaði ég skyndilega við bjölluhljóm sem ómaði í fjarska og vissi strax að þetta voru engar kirkjuklukkur. Hljóðið minnti á vindhörpur en tónninn var eitthvað svo ónáttúrulegur. Klukkan var næstum hálf tvö og úti endurvarpaði snjóbreiðan silfurlitaðri birtu tunglsins. Stjörnurnar glitruðu á næturhimninum. Það brakaði í gólffjölunum þegar ég læddist fram. Einhverra hluta vegna var opið inn til Láru. Enginn var í rúminu en ég taldi líklegast að hún hefði skriðið upp í til mömmu og pabba. Úti nálgaðist óhuggulegi bjölluhljómurinn húsið en ég gat með engu móti greint úr hvaða átt hann kom. Ég ákvað því að fara niður en við rætur stigans stóð Lára við opnar útidyrnar og starði út í myrkrið. Ég gekk pirraður niður enda átti hún að vita að þetta var stranglega bannað.
„Hvað ertu að gera?“ sagði ég þegar ég kom að henni. „Þú átt að vera löngu sofnuð!“
Ég greip í hana en sá þá mömmu og pabba sem sátu dáleidd við kamínuna inni í stofu. Það var eins og þau væru frosin í tíma. Pabbi bar viskíglas að vörunum og mamma virtist vera í miðri setningu. Rauð spegilmynd eldsins dansaði um augu þeirra.
„Er ekki allt í lagi?“ spurði ég og fikraði mig nær en þau svöruðu ekki. Ég leit aftur á úrið en sá þá að sekúnduvísirinn hreyfðist ekki. Mér rann kalt vatn milli skinns og hörunds.
Skyndilega lokaðist útidyrahurðin. Ég leit við og sá að Lára var horfin. Barnið gat ekki verið úti í þessum kulda. Það var sama hvernig ég hristi mömmu og pabba og öskraði – þau vöknuðu ekki. Þau voru stjörf eins og gínur. Ég skvetti viskíglasinu framan í pabba en ekkert gerðist. Víndroparnir láku hægt niður andlitið en hann deplaði ekki einu sinni auga. Það var augljóst að þau gátu ekki hreyft sig. Ég varð því að elta Láru.
Ég opnaði út og sá hana stefna í átt að hópi fólks sem gekk í einfaldri röð meðfram hlíðinni. Þau voru öll í bláum kuflum sem virtust renna saman við myrkrið og hvert þeirra með lukt sem leit út fyrir að innihalda staka stjörnu af himnum ofan. Ég ætlaði að öskra á eftir systur minni en hætti við. Eitthvað var rangt við þessar verur sem svifu eftir jörðinni, eitthvað drungalegt. Húðin á þeim var mjög hvít og hárið eins og silfurþræðir. Ég flýtti mér í skó, setti á mig húfu og vettlinga og hljóp út á náttfötunum.
Ég átti auðveldlega að geta náð Láru enda mun stærri og skrefalengri en sú varð ekki raunin. Hún fjarlægðist mig á óskiljanlegum hraða. Þegar ég stoppaði til að ná andanum sá ég hvernig skuggi hennar rann mjúklega áleiðis og hún nálgaðist fólkið óðfluga. Það var eins og hún svifi yfir snjónum án þess að snerta yfirborðið. Ég hugleiddi að kalla til hennar en vissi innst inni að ef ég gerði það sæi ég hana aldrei framar.
Í hverju skrefi óð ég snjóinn upp að hnjám og fljótlega voru náttbuxurnar mínar orðnar rennandi blautar. Ég var heppinn að vera í góðum gönguskóm, sem höfðu verið keyptir í Skátabúðinni, og allur þessi æsingur hélt á mér hita.
Lára rann inn í röðina sem sveif áleiðis. Sama hvað ég reyndi þá gat ég ekki nálgast fólkið en með því að leggja mig allan fram tókst mér að halda í við það. Halarófan staðnæmdist við dimmt gljúfur sem var eins og svart skarð í hvítri hlíðinni. Heyra mátti dyn úr fossi sem var falinn bak við klettaveggina. Loksins átti ég að geta náð þeim. Bjöllurnar glumdu nú allar í takt en innan úr gljúfrinu heyrðist ógnvænlegasta hljóð sem ég hef heyrt, fyrr og síðar. Ég nam samstundis staðar. Hvað gat þetta verið? Varla eitthvert dýr? En það hljómaði eins og eitthvað lifandi. Út úr skuggum klettanna stigu tvær stærðarinnar verur sem voru huldar þykkum brúnum feldi, með bólgin nef, innstæð augu og tennur á við mannshandleggi. Klær voru á löngum fingrunum sem drógust eftir snjónum.
„Velkomin, Hildur álfadrottning,“ sagði önnur ófreskjan svo dimmri röddu að beinin í mér skulfu. „Má ekki bjóða þér inn?“
„Sæll, Hrungnir,“ sagði sú sem stóð fremst í röðinni, blíðum rómi. Hún tók tvö skref í átt að ófreskjunni og hneigði sig. „Ég hef engan áhuga á að koma inn í helli þinn og veit vel að þú vilt mig ekki þar. Skulum við því láta af þessari fölsku kurteisi.“
„Rétt er það, huldukona. Aldrei er þörf á formlegheitum þegar þú ert annars vegar. Líkar mér það í fari þínu og get ég vel ímyndað mér að með okkur hefði tekist mikið vinfengi í öðru lífi.“
„Efast ég um það.“
„Bara ef skessa mín gæti verið jafn heiðarleg,“ sagði skrímslið og hló svo dátt að öll nóttin skalf. „Er þá ekki best að snúa sér að hinum árlegu vöruskiptum?“
„Hvað hefurðu að bjóða að þessu sinni?“ spurði Hildur.
„Ekkert jafn verðmætt og þú. Finn ég mannaþef á meðal ykkar?“ sagði Hrungnir og glotti illilega.
„Stúlkan er ekki til sölu,“ sagði álfadrottningin.
„Leitt er það,“ sagði tröllið. „Langt er síðan við höfum fengið mannabein.“
„Best þætti mér að sú venja myndi leggjast af. Varla viltu að mannfólkið fari að grennslast fyrir um fylgsni þitt.“
„Rétt er það, huldukona. En ég get þó látið mig dreyma.“
„Svo framarlega sem það er aðeins draumur,“ sagði Hildur.
Hrungnir kinkaði kolli. „Að þessu sinni býð ég þér svartagull sem dregið var úr baki bergrisa.“ Hin ófreskjan lagði stóran og óreglulegan trékassa við fætur álfadrottningarinnar.
„Gaman væri að heyra hvernig þið næturvættirnir verðið ykkur úti um þennan galdramálm.“
„Einhver leyndarmál þurfa tröllin að hafa,“ svaraði Hrungnir.
Hildur brosti blítt og kinkaði kolli.
„Hvað býður þú í skiptum fyrir gullið?“
„Ég veit hvað þú ert mikið fyrir morgundögg og býð ég því þrjár krúsir í skiptum.“ Álfadrottningin veifaði til hópsins. Fram stigu þrjár álfkonur hver annarri fegurri og héldu þær á þremur vösum sem virtust vera ofnir úr grasi. Þær lögðu þetta við fætur Hrungnis sem brosti og gaf merki. Út úr gjánni komu þrjú minni tröll sem hlupu á fjórum hrömmum og gripu vasana. Hreyfingar þeirra voru svo ónáttúrlegar að ég átti í erfiðleikum með að skilja það sem fyrir augu bar. Jafnskjótt og smátröllin birtust hurfu þau aftur inn í myrkrið milli klettanna. Álfkonurnar lyftu trékassanum, sem var stærri en þær, eins og ekkert væri og báru inn í röðina.
„Þar til að ári,“ sagði Hrungnir.
„Þar til að ári,“ svaraði álfadrottningin.
Tröllin hurfu milli klettanna.
Álfarnir töluðu sín á milli en þrátt fyrir fjarlægðina heyrði ég allt sem þeir sögðu.
„Hvað viltu gera við stúlkuna?“ spurði álfkona. Þær litu báðar á Láru sem stóð stjörf á meðal huldufólksins.
„Alltof langt er síðan mannvera var í hirð minni,“ sagði Hildur og hló. „Skal hún því ganga í bjarg og búa með oss.“
Ætluðu álfarnir í alvöru að ræna Láru? Ég varð að stöðva það. Þó hún gæti verið pirrandi vildi ég samt ekkert að hún hyrfi inn í einhverja hulduheima.
Álfahópurinn sneri við og sveif í átt að mér. Ég gróf mig í snjóinn í von um að þau myndu ekki sjá mig. Kuldinn nísti merg og bein og tennurnar fóru að glamra en ég lá grafkyrr og vonaði að galdur álfanna hrifi ekki mig líka. Þegar hópurinn var farinn hjá reisti ég mig við og hljóp á eftir þeim. Eins og áður var erfitt að halda í við þau og ég var um það bil að gefast upp en hræðslan við að tapa Láru veitti mér aukinn kraft. Ég mátti ekki gefast upp.
Álfarnir beygðu inn á flatlendið í átt að felli sem gnæfði yfir sléttu landslaginu eins og klettaey. Í skuggum tunglsljóssins virtist fellshlíðin mynda kastalaturna og virkismúra. Þetta var augljóslega höll Hildar. Þegar hópurinn nálgaðist fellið klofnaði bergið í tvennt. Um leið bergmáluðu háværar drunur um sveitina og agnarsmá snjóflóð runnu eftir hlíðunum. Halarófan streymdi inn um sprunguna og hvarf úr augsýn. Hvað myndi ég gera ef hliðið lokaðist áður en ég kæmi að því? Hvað myndi ég segja við mömmu og pabba? Ég hreinlega varð að komast inn og reyndi því að hlaupa enn hraðar. Ég hélt að ég ætti ekkert eftir en einhvers staðar djúpt innra með mér fann ég þó aukinn styrk. Þegar síðasti álfurinn gekk inn í höllina tók bergið að renna saman með tilheyrandi látum. Ég hljóp enn hraðar og fann að ég var að niðurlotum kominn. Einungis lítil smuga var í berginu þegar ég kom að því en hún var nægilega stór fyrir mig. Ég stakk mér inn. Grjót umlukti mig algerlega og þrengdi að mér. Ég þrýsti mér innar og fann hvernig bergið kreisti mig áfram uns ég hafnaði í ógnarstórum sal. Smellur ómaði um rýmið þegar hliðið lokaðist fyrir aftan mig. Hvernig kæmist ég aftur út?
Ég kastaði mæðinni sem snöggvast en sem betur fer var enginn sjáanlegur. Huldufólkið virtist ekki hafa tekið eftir unglingnum sem smyglaði sér inn á heimili þeirra. Hátt uppi í loftinu héngu luktir með stjörnum og bjuggu til tálsýn næturhimins en veggirnir voru grófir klettar.
Út frá salnum lágu þrír gangar en einungis í einum þeirra logaði ljóstýra. Ég áleit að halarófan hlyti að hafa farið þá leið. Ég læddist á eftir þeim þar til að ég kom að öðrum sal. Úr miðju loftinu lak vatnsstraumur ofan á upphækkun í gólfinu en vatnið hegðaði sér undarlega. Í stað þess að renna niður tröppur hringlaga pallsins myndaði það hásæti úr vökva. Þótt ótrúlegt megi virðast sat Hildur þar með kórónu, sem leit út fyrir að vera smíðuð úr norðurljósum, og einhvern veginn hélst silfurkjóll hennar þurr.
Hásætissalurinn var baðaður gulleitri birtu sem kom frá lítilli sól en henni var haldið uppi af birkiskógi sem óx úr klettaloftinu. Veggirnir voru klæddir grænum mosa sem virtist rakur og mjúkur. Hirðin stóð andspænis drottningunni en á milli þeirra var Lára með grátbólgin augu. Álög huldufólksins virtust því ekki lengur dáleiða hana.
„Ég vil fara heim,“ sagði hún milli ekkasoganna.
„Þú ert komin heim,“ svaraði drottningin.
„Nei,“ snökti hún. „Ég vil fara til mömmu.“
„Kannski að bróðir þinn vilji hugga þig?“ Álfarnir litu skyndilega allir á mig. „Hvað segirðu, Konráð? Viltu ekki sinna systur þinni?“
Mamma kallaði mig stundum Konráð þegar ég hafði gert eitthvað af mér en allir aðrir kölluðu mig Konna. Þessi álfadrottning hafði svo sannarlega engan rétt til að ávarpa mig með þessum hætti svo ég reisti mig við og gekk beinn í baki í gegnum álfaskarann að Láru.
„Varla hélstu að við hefðum ekki séð þig?“ sagði Hildur og glotti.
„Ég var að vonast eftir því,“ svaraði ég.
„Og hvað hafðirðu svo hugsað þér að gera næst? Endurheimta Láru meðan ég sæi ekki til?“
„Það var ætlunin.“
Álfadrottningin hló hrossahlátri. „Mér þykir þú afskaplega bjartsýnn, ungi sveinn.“
Ég lagði höndina á öxl Láru en hún faðmaði mig þétt að sér. Greyið skalf eins og hrísla.
„Hvað gerum við þá?“ spurði drottningin.
„Við tvö ætlum heim,“ sagði ég ákveðinn.
„Er ekki fulllangt til Reykjavíkur, drengur minn? Auk þess hefði ég gefið tröllinu stúlkuna ef ég hefði ekki ætlað að nota hana sjálf. Ég reikna með að Hrungnir hefði borgað betur en þú?“
„Nota hana?“
„Veistu hvað ég hef lifað lengi?“
„Nei,“ svaraði ég hikandi.
„Í fleiri ár en þú getur talið,“ sagði drottningin.
„Ég get nú talið ansi hátt!“
„Það má vel vera,“ sagði Hildur og hló. „Breytir því þó ekki að ég er ævaforn. Næstum jafn gömul og risinn á Vikarsheiði. En ólíkt honum geta álfar dáið og oftast er það ykkur mannfólkinu að kenna.“
„Nú, þið mannfólið steypið, sprengið og malbikið allt sem fyrir er. Þú trúir því ekki hversu margar álfahallir hafa horfið á síðustu hundrað árum. Með tímanum mun þessi hverfa líka.“
„Hvað kemur það okkur við?“ sagði ég. „Ekki er ég að eyðileggja einhverjar álfahallir.“
„Kannski ekki en með einföldum og vel útfærðum galdri má breyta manni í álf og ég hafði hugsað mér að Lára tæki sér stöðu á meðal okkar.“
„Nei,“ grét Lára.
„Mér finnst ekki nema sanngjarnt að mannfólkið afhendi okkur einstaka barn í skiptum fyrir alla þessa eyðileggingu. Ertu ekki sammála?“ sagði drottningin.
„Kemur ekki til greina!“ sagði ég og faðmaði Láru fastar að mér.
„Skiptir svo sem ekki máli hvað þér finnst. Hér er það víst ég sem ræð og stúlkan fer ekki fet.“
„Hvað með mig?“ sagði ég ákveðinn.
„Hvað áttu við?“ spurði Hildur.
„Hvað ef þú færð mig í staðinn?“
Álfadrottningin brosti breitt. Álfakona steig út úr hirðinni og tók í höndina á Láru sem var aftur dáleidd af göldrum huldufólksins. Síðan svifu þær saman út úr hásætissalnum.
Ég skildi ekki hvað var að gerast. Hildur samþykkti tilboð mitt samstundis og virtist skyndilega vera sama um Láru. Hvers vegna? Var eitthvað annað og meira hér á seyði? Þá rann upp fyrir mér sannleikurinn.
„Þetta var þá áætlun þín eftir allt saman,“ sagði ég. Þetta margbrotna leikrit hafði verið sett á svið til þess eins að gabba mig. Þess vegna dáleiddu álfarnir Láru og teymdu mig hingað. Ég var ekki skynsamari en svo að ég gekk beint í gildruna.
„Auðvitað,“ svaraði drottningin. „Hvað hef ég við barn að gera? Þau eru alltof saklaus. En sá sem er mitt á milli æsku og manndóms hentar okkur vel. “
„Hvers vegna tókuð þið mig þá ekki strax?“
„Drengur minn, við erum ekki einhver villidýr eins og tröllin. Þú þarft að samþykkja örlög þín, annars virkar umbreytingargaldurinn ekki. Við getum ekki neytt þig til að vera hér nema þú samþykkir það sjálfur.“
Um leið og ég bauð mig fram byrjaði galdur álfanna að flæða um æðar mínar. Allar minningar mér tengdar hurfu úr hugum mannfólksins og myndir af mér molnuðu. Öll sönnunargögn um tilvist mína urðu að engu. Það var eins og ég hefði aldrei verið til. Ég fann hvernig hár mitt breyttist og húðin lýstist upp. Mitt mannlega líf hvarf og eftir stóð vera umbreytt af göldrum sem var mitt á milli manndóms og æsku, mitt á milli manna og álfa. Engum dytti í hug að kalla mig huldumann en ég var nægilega líkur þeim til að þjóna hirðinni.
Næstu daga sat ég við glugga álfahallarinnar og starði sorgmæddur út á hið mennska. Ég horfði á jólahátíð fjölskyldu minnar fara fram eins og ekkert hafði í skorist. Gjafirnar frá mér og til mín voru ekki lengur til. Á hverjum morgni kynti pabbi upp í húsinu og Lára lék sér í hlíðinni. Það versta var að þau virtust vera hamingjusöm. Þau grunaði ekki að nokkurn vantaði. Eftir jólin pökkuðu þau öllu niður og gengu frá húsinu. Sama hvað ég öskraði á eftir bílnum hægði pabbi ekki ferðina og að lokum hurfu þau eftir þjóðveginum.
Árin hafa liðið og ég hef horft á umhverfið breytast. Hildur hafði rétt fyrir sér, að lokum fóru mennirnir líka að steypa hér. Ekki mikið en með tímanum mun það aukast.
Álfarnir komu mér fyrir í hæsta turni hallarinnar. Þar rita ég sögu Hildar enda er ritfærni hluti af mennskum hæfileikum mínum. Blöðin eru úr eikarberki og penninn er horn af bjarndýrakóngi. Hvers vegna drottningin vill festa sögu sína á blað er mér hulin ráðgáta en með því hefur hún gefið mér tækifæri, því einu sinni ár ári fæ ég að fara í mannheima. Öllum þessum árum síðar bíð ég spenntur eftir vetrarsólstöðum þegar við göngum um sveitina. Ég horfi í átt að bóndabænum í von um að sjá fjölskyldu mína en hún er aldrei þar. Lára er væntanlega orðin fullorðin kona, pabbi fer bráðum að hætta að vinna en ellin mun víst aldrei heimsækja mig þó að dauðinn komi einhvern daginn.
Ég ákvað því að skrifa þessa sögu á börk og laumast til að skilja hana eftir utan álfahallarinnar. Þar sem ég skrifa þetta í álfalíki mun textinn vonandi ekki hverfa eins og mannsmynd mín. Bið ég þig svo, kæri lesandi, að muna eftir mér og hættunum sem leynast hér að vetri. Þér hefur væntanlega verið sagt frá hinum undarlegu verum sem koma úr fylgsnum sínum á Jónsmessu en þegar nóttin er lengst eru aðrir og eldri vættir á ferð.
Einar er á öðru ári í meistaranámi í ritlist við Háskóla Íslands en lauk áður meistaraprófi í hagnýtri stærðfræði. Fyrsta skáldsaga hans, Hvítir múrar borgarinnar, kom út snemma árs 2013.
Forsíðumynd fengin héðan.
Rafstelpusumar
Í Thal