Uzaktan Türkçe Öğrenen Yabancıların Türkçeyi İletişim Aracı Olarak Kullanabilme Yeterlikleri
Son yıllarda, gelişen teknolojiye bağlı olarak ortaya çıkan internet tabanlı uzaktan dil öğretimi, ses ve görüntünün internetin de temel bileşenleri olması nedeniyle iletişimsel yetinin kazandırılması açısından önemli imkânlar sunmaktadır. İnternet uzaktan dil öğrenenler için dört temel beceri olan dinleme, konuşma, okuma, yazmayı kazandırabilecek donanıma sahiptir. Bunun yanında, internet ile sunulan görsel ve işitsel ortamlar, öğrencinin öğrenmeye çalıştığı dili yalnızca yapısal bir birim değil aynı zamanda sosyo-kültürel bir olgu olarak da görmesini sağlamaktadır. Bu çalışmada bir uzaktan öğretim programıyla Türkçe öğrenen yabancıların, Türkçeyi iletişim dili olarak kullanabilme yeterlikleri ile Türkçe sözlü ve yazılı etkinliklere katılım sıklıklarının genel başarılarına etkisi incelenmeye çalışılacaktır.
Son yıllarda, yabancı dil öğretiminde dört temel beceri olan dinleme, konuşma, okuma, yazma ile birlikte "iletişimsel yeti"nin kazandırılması da önem kazanmıştır. Bu görüşü ilk kez ortaya atan Hymes (1972), yeti kavramının toplumsal bağlamı da kapsayacak şekilde genişletilmesi gerektiğini öne sürmüş ve dilbilgisi kurallarının yanı sıra bazı kullanım kurallarının da gerekliliğinden söz etmiştir. Avrupa Konseyi tarafından yabancı dil öğretenlere ve öğrenenlere bir başvuru kaynağı olarak sunulan Avrupa Dilleri Ortak Başvuru Metni'nin dayandığı dilbilimsel temellerin başında da iletişimsel yeti gelmektedir (İşisağ, 2008). İletişimsel yetinin bileşenleri dilbilimsel yeti, toplumbilimsel yeti ve edimbilimsel yeti olarak belirtilmektedir (Council of Europe, 2001; İşisağ, age.).
İletişimsel yeti, bir dil toplumu ile iletişim kurmak için gerekli bilgilere ve bunların kullanılması için gerekli olan becerilere sahip olma anlamına gelmektedir. Başka bir deyişle, iletişimsel yeti, dildeki göstergelerin değişik ortamlarda, yerinde ve zamanında anlamlı olarak kullanılmasını gerektirmektedir (Aktaş, 2005). Aktaş'a göre iletişimsel yeti kim, neyi, nerede konuşmalı ya da sessiz kalmalı; aynı ya da ayrı konum ve rollerdeki kişiler nasıl konuşmalı; konuşmaya uygun sözel olmayan davranışlar neler olmalı; karşılıklı konuşmada söz alma yolları nasıl olmalı; bilgi nasıl istenmeli veya verilmeli; nasıl ricada bulunmalı; yardım ya da işbirliği nasıl önerilmeli; emir nasıl verilmeli; disiplin nasıl sağlanmalı gibi yetilerin kazanılmasını kapsamaktadır. Bir dilin doğru kullanımı, hedef dildeki davranış normlarından ne anlaşıldığına da bağlıdır (David, 1999). Bu gelişim öğrenilen dilin kültürünün ve sözel olmayan davranış biçimlerinin öğrenilmesiyle sağlanabilmektedir (Demircan, 1990). Çakır (2000), iletişim sürecinde toplumsal, kültürel, sosyal, psikolojik ve pragmatik ögelerin önemli rol oynadığını dolayısıyla bunlardan kopuk bir iletişimin düşünülemeyeceğini belirtmektedir.
İletişimsel yeti, genel olarak temel iletişim yolları olan yazma ve konuşma becerilerini ön plana çıkarmaktadır. Hangi dilde olursa olsun, anlatma isteği insanda doğal bir davranıştır ve genel olarak yazma ve konuşma olmak üzere iki biçimde gerçekleşir. Konuşma ve yazma bireyin, yaşamın akışı içinde varlığını belirlemek, çevresindekilerle iletişim kurabilmek için başvurduğu iki temel yoldur. Yazma ve konuşma bütün iş dallarında ilişkilerin düzenlenmesinde önemli bir yer tutar. Yazı ve söz düşünceyi duyguyu yansıtmada, yaşanılanı görüleni dile getirmede birer araçtır.
Konuşma, bireyler arasındaki ilişkilerde, birbirini etkilemede önemli bir iletişim aracıdır. Teknolojideki tüm gelişmelere karşın, konuşma ve yazma bireysel ve toplumsal ilişkilerde önemini korumuştur (Özdemir, 1999); çünkü bireyin konuşma ve yazma için birçok nedeni vardır. Konuşmada ve yazıda kullanılan biçem, her türlü eğitim sürecinde başarıyı etkilediği gibi; büyük ölçüde yazanın ya da konuşanın kişiliğini de gösterir. Bir yabancı dilde de söz ve yazı ile ortaya konan, adı ve türü ne olursa olsun bir dil ürünüdür ve kullanılan dilin ve bu dilin bağlı olduğu kültürün kurallarına uyulduğu ölçüde başarılı olur.
Teknolojide gözlenen hızlı gelişmeler, eğitimin her alanına olduğu gibi dil öğretimine de yeni kavramlar ve yaklaşımlar getirmiştir. Özellikle bilgisayar teknolojilerinde görülen hızlı gelişmeler, eğitimde kalite ve eğitim olanaklarını artırma girişimlerine yeni yönelimler kazandırmıştır (Çakır, 2003). Bugüne kadar yapılan çalışmalarda, genel olarak, bilgisayar destekli eğitimin öğrencilerin başarısını artırmada önemli bir etkisi olmadığını saptayan bulgular yanında (Turchin vd., 2000) bu tür uygulamaların başarıyı artırdığını saptayan bulgular da vardır ( Frizler, 1995; Glenlan ve Melmed, 1996; Akkoyun, 1999; Kazandırır, 1999; Yazon vd., 2002) Elde edilen bulgulara göre, bilgisayar destekli öğretim etkinliklerinin öğrenci başarısını artırmasının yanı sıra öğrenmeye olan motivasyonu artırmada, bağımsız çalışma becerileri kazandırmada, iletişim becerilerini artırmada ve eğitimin tarafları arasındaki işbirliğini geliştirmede önemli bir etkiye sahip olduğu söylenebilir. Öğrencilerin internet olanaklarının yetersiz olması, ortaya çıkan sorunların çözümü için bireysel danışmanlıklara ihtiyaç duyulması, katılımcılar arasında yeterli iletişim imkânının olmaması bilgisayar destekli eğitimin daha etkili olmasını sağlayan engeller arasında gösterilmektedir (Çakır, age.). Özellikle öğreticinin her bir katılımcı ile yüz yüze iletişim kuramaması en önemli problemlerden biri olarak belirtilmektedir (Trajanoviçvd., 2007).
Bilindiği gibi, Türkçenin bir yabancı dil olarak öğretimi son yıllarda üzerinde yoğunlaşılan bir konudur. İletişimsel yeti de daha çok Türkiye'de öğretilen yabancı diller alanında ele alınmaktadır. Bu çalışmada, dil öğretimi ile bilgisayar uygulamalarını birleştiren, internete tabanlı bir uzaktan dil öğretimi programı olan Türkçe Sertifika Programı ele alınacaktır. Öğrencilerin danışmanlarıyla ve birbirleriyle iletişim kurmak amacıyla internet üzerinden katıldıkları sözlü ve yazılı danışmanlıklarda kullandıkları iletişim dilleri ve katıldıkları sözlü ve yazılı çalışmaların genel başarılarına etkisi incelenmeye çalışılacaktır.