SAYI 43 (2017 / 1)
“Tarım Sorunu” Yeniden
1970’lerde dünya ölçeğinde sermaye birikim sürecinin içine girdiği kriz, sermayeyi daha önce ulaşılamayan alanlara ulaşıp ve bu alanları sömürmenin yeni yollarını geliştirmeye zorlamaktadır. Kapitalizmin dünya ölçeğinde egemenliğini artırdığı, metalaşmanın yaşamın her alanına yayıldığı bu dönemde, tarım/gıda sektörü sermaye birikimi için önemli bir alan haline gelmiştir. Krizden çıkış stratejilerinden bağımsız olarak ele alınamayacak bu süreçtarımsal alanda önemli değişimlere/dönüşümlere yol açmıştır. Kriz sürecinde ortaya çıkan gelişmeler, sermayenin merkezileşme ve yoğunlaşması sürecinde sistemin sürekliliğini sağlayacak uluslararası düzenlemeleri gerektirmiştir. Kapitalist sistemin içinde bulunduğu krizden çıkış yolu olarak kapitalizmin uluslararası entegrasyonunu gerçekleştirmeye yönelik yapılan bu düzenlemelere paralel olarak, tarım sektöründe, teknoloji, devletin rolü, sermayeler arasındaki ilişkiler ve üretim ilişkileri bağlamında yeni pratikler ortaya çıkmıştır.
Kapitalizmin tarıma girişi, tarımda kapitalist dönüşüm ile ilgili konular 19. yy sonları ve 20. yüzyılın başlarında daha çok Marksistler arasında geniş tartışmalara yol açmıştır. Bu tartışmalar geç kapitalistleşen ülkelerde kapitalizmintarıma girmesiyle 1970’li yıllarda yeniden gündeme gelmiş, farklı tartışmalara ve yorumlara yol açmıştır. Türkiye’de de 1960’lı ve 1970’li yıllar, kapitalist gelişmenin tarım kesiminde ne gibi sonuçlar doğuracağını, kırsal yapıların ve köylülüğün nasıl bir dönüşüm içerisine gireceği yönünde tartışmaları kapsayan, “tarım ve köylülük sorunu” analizlerinin yoğunlaştığı bir dönemdir. Bu dönemde Türkiye’de sosyal bilimler alanında “tarım sorunu” üzerine odaklanan eleştirel çalışmalarda önemli bir artış görülmektedir. Öte yandan 1980 sonrasında tarım sorunu sosyal bilimler alanında önemini kaybetmiş ve çok daha az çalışmaya konu olmuştur. Oysa bu dönemde krizden çıkış stratejilerinin somutlaştığı neo-liberal politikaların hayata geçirilmesiyle Türkiye’de de tarım sektörü ve kırsal yapıları doğrudan ve dolaylı olarak etkileyen bir dizi gelişme yaşanmıştır. Bu süreçte tarımsal üretim daha önce hiç olmadığı kadar yerel/uluslararası piyasalara açılmış, devlet/köylü ilişkisinin yerini sermaye/köylü ilişkisi almıştır. Bu dönüşüm 2000 sonrasında daha da hızlanmıştır. Bu süreç kır-kent ayrımına yönelik genel geçer doğruları yeniden düşünmeyi gerekli kılarken, tarım sorununun yalnızca kırı değil kentlerin de dönüşümünü belirleyen önemli dinamiklerden biri olduğunu hatırlatmaktadır.
Praksis’in 43. Sayısı da “tarım sorunu”nu yeniden tartışmaya açarak, tarımsal dönüşüm süreçlerinin kır ve kent üzerindeki etkilerini, mülkiyet/ üretim ilişkilerinde yaşanan dönüşüm dinamiklerini ve bu süreçlerdeki sınıfsal dinamikleri tarihsel materyalist bir çerçevede ele almayı amaçlamaktadır. Bu sayı ile 2000 sonrası Türkiye’de yeniden canlanan tarım/kır tartışmalarına katkıda bulunmayı umuyoruz.
Yazı Teslim Tarihi: 15 Ekim 2016
Sayı Çıkış Tarihi: Ocak 2017
Sayı Editörleri: Aylin TOPAL (email@example.com), Ecehan BALTA (firstname.lastname@example.org), Muammer KAYMAK (email@example.com), Nevra AKDEMİR (firstname.lastname@example.org), Sinan YILDIRMAZ (email@example.com), Umut ULUKAN (firstname.lastname@example.org)
SAYI 44 (2017/2)
Ortadoğu’da Kapitalizm, Devlet ve Sınıflar
Sayı 45 (2017/3)
100. Yılında 1917 Rus Devrimi
Birinci Dünya Savaşı’nın sonunu da getiren büyük olay, 1917 yılında Rusya’da patlak veren Şubat ve ardından gelen Ekim Devrimi idi. Yalnızca Birinci Dünya Savaşı’nın sonunu getirmekle kalmadı; bütün bir burjuva devrimleri çağının hasta adam(lar) olarak işaretlediği ancak ortadan kaldıramadığı üç büyük Doğu Avrupa İmparatorluğundan birini -Rus Çarlığını- doğrudan, Avusturya-Macaristan ve Osmanlı İmparatorluğunu ise birinci emperyalist savaşın sonuçlarına bağlı olarak dolaylı şekilde sona erdirdi. Ekim Devrimi, dünya siyasal coğrafyasını değiştirdi ve yarattığı yeni tipte devlet yıkılana kadar da dünyada hakim olan iki kutuplu siyasal coğrafya oldu.
Modern siyasal düşüncelerden sosyalizme Karl Marx ve Friedrich Engels tarafından yapılan eleştiri ve katkılardan ilhamını alan ve siyasal işçi hareketindeki bir sıçramaya karşılık gelen bu büyük tarihi olay; ilk kez 1848 Devrimleri ile “sosyal cumhuriyet” şiarı altında sahnede görülen siyasal işçi hareketinin Paris Komünü’nden sonra dünyada elde ettiği ilk başarılı siyasi iktidar denemesi değildi, başka deyişle, işçi partileri kapitalist devletler içinde hiç hükümet etmemiş değillerdi, ama devlet mekanizmasının tümüyle bir işçi partisi tarafından ele geçirildiği ilk deneyimdi. Paris Komünü 72 gün sürmüştü, 1917 Ekim Devrimi’nin ise bir işçi devrimi olup olmadığı kadar gerçekte kaç yıl sürdüğü de siyasal işçi hareketleri arasında tartışma konusudur. Siyasal işçi hareketi içindeki devrim karşıtları, onu daha çok Şubat Devrimi’nin kurduğu demokratik rejime/kurucu meclise karşı Bolşevik azınlığın Jakoben bir darbesi olarak gördüler. Devrim yandaşlarının durumu daha karmaşıktır: Literatüre Rusçası olan “sovyet” sözcüğü ile yerleşmiş bulunan işçi, köylü ve asker meclislerine dayanan devrimin 1921’de 10. Kongre’de bizzat Lenin’in katkısı ile sönümlenmeye başlayıp Lenin’in ölümü ile de tümüyle sona erdiğini ileri süren anarko-sendikalistler, 1929’da Troçkist Muhalefetin ezilmesi ile işçi demokrasinin bürokratik diktatörlük tarafından bastırıldığını ileri süren Troçkistler, 1930’larda devlet kapitalizmine geçildiğini savunan başka tür Troçkistler, Stalin ölünce Kruşçev’in karşı-devrim yaptığını ileri süren Stalinistler, nihayet, 1989’daki çöküşüne kadar bu devletin sosyalist olduğunu savunagelmiş Sovyetikler… Çeşitlendirilip çoğaltılabilir. Objektif olan, Ekim Devrimi’nin ardından her ikisi de Paris Komünü’nde bir işçi hükümeti nüvesi gören siyasal işçi hareketinin “sosyal demokrat” ve “komünist” adını alan iki ana akıma bölündüğü ve Ekim Devrimi sonrasında büyük oranda Stalin önderliğinde inşa edilen yeni tipte -genellikle liberal eleştirmenleri tarafından totaliter olarak nitelenen, sosyalist eleştiricileri tarafından ise bürokratik otoriter olarak nitelenen- devletin 72 yıl varlığını sürdürdüğüdür.
Praksis Dergisi olarak 100. Yılında Ekim Devrimi’ni tüm boyutları ile ele alan bir sayı çıkarmayı kararlaştırdık. Bütün boyutları ile ele almaktan kastımız bir tür “Ekim Dersleri” sayısı hazırlamak değil, zira, günümüzün dünyasında, Paris Komünü’nden “Komün Dersleri” çıkararak Büyük Ekim Devrimi’ni gerçekleştiren siyasal akım çapında bir siyasal hareketin varlığından söz etmek güçtür. “Ekim Dersleri”, olsa olsa siyasal işçi hareketinin bu tür bir dünya tarihsel akımının kolektif bilincinin ürünü olabilir. Biz bu sayımızda, bundan ziyade, insan bilimlerin her alanında, özellikle tarih, iktisat, siyaset bilimi ve hukuk alanında çalışan bilim emekçilerinin ve Devrimin yarattığı yeni estetiği ve felsefeyi hatırlayan sanat ve felsefe emekçilerinin 100. Yılında Ekim Devrimi’ni nasıl gördüklerini, nasıl bir önem ve anlam verdiklerini dosyalamak istiyoruz. Bu dosyada sözü, katkısı olsun isteyen herkesi, kendi yordamınca sayımıza katkı sunmaya ve ses vermeye çağırıyoruz.
Yazı teslim tarihi: 15 Haziran 2016
45. Sayı editörleri: Melehat Kutun Gürgen (kutunmelehat@gmail com), Mustafa Kemal Coşkun (coskunmkemal@gmail com), Mustafa Bayram Mısır (email@example.com), Remzi Altunpolat (firstname.lastname@example.org), Sinan Yıldırmaz (email@example.com), Tolga Tören (firstname.lastname@example.org)
This post is also available in: English