BİN YILLIK TİCARET YOLLARI KAVGASININ SONUCU KEŞİFLER IŞIĞINDA YAVUZ ve KANUNİ DÖNEMİ
Bu yazımda,siyasetçilerin ve din adamlarının,Osmanlı tarihini ve özellikle Yavuz ve Kanuni dönemlerini,dünya tarihinden soyutlayarak,çağının gerçeklerinden,tavizlerinden arındırıp,abartarak günümüzde yaşadığımız sefaleti bile açıklamaktan aciz,ama halkı siyasi emelleri doğrultusunda kolayca galeyana getirmek için kullanmaktadırlar.
Türk ve Müslüman dünyasının geçmişini,bu tarihi keşifler ışığında kıyaslamalı okuyarak gerçekleri daha iyi kavrayacağı inancındayım.Bu yüzden,önce Avrupa-Asya (Haç-Hilal) savaşlarının özünü teşkil eden ticaret yollarını,İslam ve Türk dünyasının bu yolları kesmesiyle sıkışan Avrupa'nın adeta denize atlayarak tesadüfler ve denizlerdeki akıntıların yardımıyla yaptıkları bütün coğrafi keşifleri,zenginleşmelerini,Asya devletlerine hem doğudan hem de batıdan kolayca soktukları misyoner ajanları vasıtasıyla kolayca çıkardıkları iç isyanlar ile zayıf düşürdükleri devletleri idareleri altına aldıklarını kavramalıyız.
Bizimkilerin de,önemli keşiflerin başlayıp bittiği "20" yıllık ölüm uykusunu görmeden tarih anlaşılamaz.
Sömürgeleştirilmiş yeryüzü halkları eğer sorunlarını çözmek,aralarında birleşmek ve güçlenmek istiyorlarsa,bu tarihi tespitleri yaparak geçmiş düşmanlıklarının ardında,keşiflerle aralarına birden girmiş sömürgeci güçlerin varlığını,zamanın cehalet şartlarında atalarının doğru teşhisleri yapamadıklarından dolayı,batılıların dolmuşlarıyla düşmanlıkları yarattıklarında anlaşmak,özgür ve bağımsız bir geleceği kurmaya yönelik atılacak her adım için şarttır.
Bu yazı bu işi kolaylaştırmayı amaçlamaktadır.Aksi halde,nesillerimizin de köleliklerine onay verecek olan aymazlığımız içinde,işbirlikçileriyle dayattıkları sinsi projeleriyle çıkarttıkları iç-dış düşmanlıklarla,bu güne kadar olduğu gibi birbirimizi yer dururuz.
Salaklığın ilacı yoksa da doğru ve yerinde uyarıları salaklar bile anlayabilir ve içine düşürüldükleri şartları değiştirebilirler.
Bu yüzden bu yazıyı,ilköğretimden üniversiteye ihmal edilen bu konuyu daha iyi anlatabilmek için Beş Bölüm olarak hazırladım.Kolay gelsin.
1-Ticaret yolları
2-Keşifler
3-Çağımızın Ticaret Yolları Kuzey Kutbundan Geçiyor
4-Yavuz Sultan Selim dönemi ve yorumlanması
5-Kanuni dönemi,fetihler,yenilgiler ve yorumlanması
I.TARİHİ TİCARET YOLLARI
|Kırmızı İpek,Mavi Baharat Yolu|
Akdeniz kıyılarından Çin’e dek Asya’yı baştan başa katleden kervan yolu.Hristiyanlık tan önce kullanılan bu ticaret yolu adını,Çin’den gelen ve taşınan başlıca mal olan ipekten alır.
Ortaçağda İpek Yolu, Antakya'dan başlayıp, Gaziantep'ten geçerek İran ve Afganistan'ın kuzeyinde Pamir Ovası'na kadar uzanmaktadir. Ayrıca, Anadolu'da Güneydoğu Bölgesi'nde bulunan Gaziantep ve Malatya'yı geçip, Trakya üzerinden ve Ege kıyılarında İzmir, Karadeniz'de Trabzon ve Sinop, Akdeniz'de ise Alanya ve Antalya gibi önemli limanlar üzerinden Avrupa'ya ulaşırdı. Çin Türkistan’ında iki yol izleniyordu; Takla Makan çölü,kuzey ve güneyden geçiliyor,daha sonra da iki kol birleşerek Luoyang bölgesine ulaşıyordu.Batıyı Uzakdoğu’ ya,Hindistan’ ı da Çin’e bağlayan İpek yolu,felsefe akımlarıyla dinlerin (buddhacılık) yanı sıra sanat alanında da gelenek ve örneklerin (hallenistik sanat) iletilmesi ve değiş tokuşunda başrolü oynadı.
|Anadolu Ticaret Yollarının kesişme yeridir.|
Yolun seyri Herodotus'un yazılarından, arkeolojik araştırmalardan ve tarihi kayıtlardan yararlanılarak yeniden yapılmıştır. Batıda Sardis'ten başlayarak (Türkiye'de İzmir'in 95 km kadar doğusunda), doğuya doğru şu anki Türkiye'nin orta kuzey kısmından Asur'un başkenti Nineveh'a (şu anki Musul, Irak) varmaktadır, daha sonra Babil'in (şu anki Bağdat, Irak) güneyine geçmektedir. Babil'in yakınından, yolun iki ayrı yola ayrıldığı düşünülmektedir, bir tanesi kuzeybatıya daha sonra batıdan Ecbatana ve oradan da İpek Yolu ile beraber gitmektedir, diğer yol ise doğuya devam ederek Pers başkenti Susa'ya (şu anki İran) ulaşmaktadır ve daha sonra güneydoğudan Persepolis geçmektedir.
|Venedik ve Cenevizlilerin tarihi ticaret yollarındaki hakimiyetleri|
İran Körfezi kıyılarından Anadolu'da Ege Denizi kıyılarına kadar uzanır.
Lidyalılar (MÖ:676-MÖ:546 ) tarafından geliştirilmiştir.Persler zamanında yol
boyunca karakollar ve ko-nak yerleri (menzil) yapılmış, ticaretin yanı
sıra askeri amaçla da kullanılmıştır. Yak-laşık 2500 km. Uzunluğunda bakımlı ve düzenli bir yoldur. Anadolu tarihinin bilinen en eski yolu Kral Yolu’dur. Bu yolile ilgili olarak yazılı en eski bilgileri Herodot Tarihinde bulmaktayız. Kral Yolu bazı beşerî sebeplerden ötürü, önce Tuz Gölü’nün kuzeyinden geçmiştir. Bu sebeplerin birisi Hititlerin merkezinin Hattuşaş olması, diğeri de Sinop’un İlkçağ’ın önemli limanlarından birisi olmasıdır. M.Ö. 6. yüzyılda Kral Yolu, Efes’ten başlamakta ve Sardes, Gordion, Hattuşaş üzerinden Kayseri’ye varmakta ve Gülek Boğazı’ndan geçerek Susa’ya ulaşmaktaydı. Zaman içerisinde Hattuşaş’ın önemini kaybetmesiyle Kral Yolu Tuz Gölü’nün güneyinden geçmeye başlamıştır.
II.KEŞİFLER
|Marco Polo'nun seyahatleri Kırmızı (gidiş yolu)|
|Ümit Burnu Kıtanın güney ucunun adıdır.|
|Kolomb Amerika'ya 1492-98 Üç kerede ulaşabildi.|
|V.de Gama'nı keşif güzergahı|
|Portekiz ve İspanyollar 1521'de büyük keşifleri tamamlamışlardı|
KUZEYBATI GEÇİDİNİN KEŞFİ 1903-06:1878’de Erık Norden’in keşf ettiği ancak geçemediği Kuzey batı geçidini tekrar keşfetmeyi amaçlayan,Kanada’daki Eskimo yerlilerinden kutup soğuğunda kalın giysiler ve hayvan derisinden elbiseler giyerek ve bazı yöntemlerle hayatta kalma tekniklerini öğrenmesi ile ve daha önce 1912’de Güney kutbu keşfine katılmanın tecrübesi ile Norveç’li gemici-kaşif Roald Amundsen (1872-1928) in,denizin derinliğinin 90.cm kadar düşmesi üzerine gemisini terk ederek karadan yaptığı yürüyüşle 1906’da keşfini tamamlamıştır.
|Kuzey kutbu,geçitler ve Grönland|
|Büyük devletlerce buzulların eritilmesi ile Ana Ticaret yolu Kuzey Kutbu oldu.|
Ayrıca kutuplarda keşfedilen enerji kaynakları ve madenler yeni bir dünya savaşını şimdiden ısıtmaya başladı bile.
IV.YAVUZ SULTAN SELİM BİYOGRAFİSİ
|II.Bayezid'in Yavuz Selim'e bıraktığı harita.|
|I.Selim|
Memluk sultanı Kansu Gavri de savaş alanında öldü. Suriye ve Filistin’i ele geçiren Yavuz Kudüs’ü de aldıktan sonra Mısır’a yöneldi. Yeni Memluk Sultanı Tumanbay Osmanlı ordusunu Kahire yakınlarındaki Ridaniye’de karşıladı. Osmanlı ordusu Memlukların hendeklerle çevirdiği toplarla güçlendirdiği bu savaş alanını arkadan çevirerek şaşkınlık yarattı. 22 Ocak 1517’de Ridaniye Savaşı Osmanlı ordusunun zaferiyle sonuçlandı. Kahire’ye giren Yavuz,Memluk Sultanı Tumanbay’ı idam ettirdi. Böylece Memluk saltanatına son veren Yavuz, Mısır’ı imtiyazlı eyalet yaparak Osmanlı Devleti’ne bağladı. Yavuzun Mısır seferinin önemli bir sonucu da Kahire’de yaşayan Abbasi Halifesi III. Mütevekkil’ i İstanbul’a götürerek halifeliği ve kutsal emanetleri devralmasıdır.
Dulkadiroğulları beyi Sultan Alaüddevle öldürülüp yetmiş adet boy beyinin kelleleri Mısır Sultanı Gavri’ye gönderildi.Sonra Gavri üzerine Mısır’a sefer yapıld,Halep kalesi ve bağlı yirmi kale ile Şam ve ona bağlı kırk iki kalesi feth olundu.Trablusşam yetmiş aded Dürzi ve Ruzi*kaleleri ile fetholundu.Kudüs,Gazze,Remle ve on yedi aded kaleleri ile alınıp kış Şam’da geçirildi.Ertesi sene Kakon sahrasında Sultan Gavri ile savaşıldı.Sultan Gavri bu savaşta şehit olup bütün askerleri kılıçtan geçirildi.Kaçanların ardından giden Sultan Selim,Mısır’ı kuşattı.Burada yapılan büyük savaşta Sultan Selim,üç yüz şehir ve yedi bin köyü ile Mısır’ı fethetti.(1516) Hayre beyi Mısır hakimi Kemalpaşazade Ahmed Efendi kaz asker tayin olundu.Sonra Mekke ve Medine alındı.Sultan Selim “Hadimü’l Haremeynü’ş-Şerifeyn” olup kılıcını arşa astı.
|Kuruluştan 17.yy'a kadar Osmanlı.Büyütmek için hrty.tıkla|
|1521'lerde Kanuni dönemi Portekiz keşif-sömürge haritası|
1536’da İstanbul’a döndü.1537-38 Venediklilerle yapılan deniz savaşları ile geçti.1538’de Barbaros Hayrettin paşa Andrea Dorya komutasındaki birleşik Haçlı donanmasını Preveze savaşında yenilgiye uğrattı.Barbaros Hayrettin paşa Cezayir’i,Turgut Reis de Tunus’u ülke topraklarına kattı.
O günlerde keşfedilmemiş olan Güney Kutbunun ve Antarktika’da bulunan buz dağlarının yükseklikleri,ölümünden dört yüz yıl sonra 1948’de radyo dalgaları ile ölçüldüklerine bire bir tutmuştur.
|Kanuni ve Roksana (Hürrem)|
|Roksana-Hürrem ve oğlu Serhoş II.Selim|
Ancak yerini alacak olan padişah II.Selim ise gene Hürrem Sultandan doğan oğludur.
Saltanat didükleri ancak cihan gavgasıdır
Olmaya baht u saadet dünyada vahdet gibi
Ko bu ıyş u işreti çün kim fenadur akıbet
Yâr-ı baki ister isen olmaya tâat gibi
Olsa kumlar sagışmca ömrüne hadd ü aded
Gelmeye bu şîşe-i çarh içre bir saat gibi
Ger huzur itmek dilersen ey Muhibbî fârig ol
Bir seyredin bakalım :))
Kaynakça;
Evliya Çelebi Seyahatnamesi,Temel Britanıca Ansiklopedisi,Wikipediya,rehberlik yaptığım dönemden kalan birikimlerim ve yorumlar tümüyle bana aittir.Keşiflerde Wikipediya İngilizce'den bana ait tercümeler vardır.Haritalar Wikipediya ve diğer İnternet kaynaklarından yararlanılmıştır.Yazının ve diğer blog yazılarının link verilmeden verilse de bütünüyle yayınlanması veya çalınması,kopyalayanlar hakkında telif hakları yasal olarak kullanılır.