Prof.Dr. Albert Gabriel'e Ait Bazı Belgeler
" Vakıflar Dergisi sayı 46, Aralık 2016, sayfa 163-180 arasında yayımlanmıştır."
Sadi BAYRAM
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'ndeki Sanat Tarihi öğretmenim Alman (toprağı bol olsun) Prof.Dr.Katherine Otto-Dorn idi. (Prof.) Dr.Gönül Öney, Otto-Dorn'un hem asistanı hem de derslerde Almanca anında çevri tercümanıydı. (Prof.)Dr.Oluş Arık, (Prof.)Dr.Rüçhan Arık, Dr. Asistanlardı. Bir sene sonra 1965'de Doçent oldular. Otto-Dorn derslerde hep Almanca konuşur, Dr.Gönül Öney cümle cümle tercüme eder, Gönül Öney'in anlayamadığı bazı tabirleri de, Otto-Dorn bildiği halde Türkçe değil, Almanca kelimelerle izah eder, ders çıkışlarında da hepimizle özel bir şive ile "canim, canim" diyerek rahatça Türkçe konuşabilirdi. Bir nesil evvelki 1930'lu yıllarda İstanbul Üniversitesinde ise Prof.Dr.Albert-Louis Gabriel, 1932'den sonra Alman Prof. Emil ( sonradan-zannederim 1935-37'li yıllarda- Türk vatandaşlığına geçerek Emin oldu, maaşı yarı yarıya düştü ) Bosh idi. Rahmetli (Prof.Dr.) Oktay Aslanapa O'nun öğrencisi, daha sonra da asistanıydı. Açıkçası; genelde 1930-1960'lı nesillerin sanat tarihi hocaları yabancı idi. Türk sanatını bizler hep yabancılardan öğrendik, Allah'a şükür ki şimdi biz Türk sanatını yabancılara öğretebiliyoruz¦ Türk Sanat tarihçilerinin makale ve eserleri kaynak olarak kullanılıyor¦
Gençlik yıllarımızda fakültede okuduğumuz zaman; Küçük Asya denildiğinde ve Anadolu Selçuklu san'atı anıldığında aklımıza öncelikle Anadolu'yu karış karış gezip, etüt edip, not alan, abidelerimizin plân ve bu döneme göre kaba rölövelerini çizen, yayımlayan, Fransız Anadolu Araştırmaları Müdürü, arkeolog, mimar, ressam, desinatör, rölövenin piri Albert Gabriel hatırımıza gelir. Serbest elle çizimleri şahane olan Arkeolog rahmetli dostumuz Mahmut Akok'un da, ( kendi aramızda Akokvari dediğimiz) kervansaray, han, cami, medrese perspektif çizimlerinin de Gabriel uslûbunu daha da geliştirilerek tekamül etmiş şekli olduğu kanaati, bu satırların yazarında hakimdir.
O dönemlerde hep O'nun Amasya, Tokat, Sivas, Kayseri, Niğde, Diyarbakır, Mardin, Dunaysır, Bitlis, Ahlat, Bursa gibi büyük boy ağır ciltli kitaplarını karıştırırdık 1964-66'lı yıllarda. Bizden öncekilerde taa 1934'den beri¦
Eski eser tescilli yapılarımız çok azdı. İstanbul'da Zarif Paşa'nın torunu, 1930 Galatasaray mezunu, Kazı Tarihi kitabında birlikte çalıştığımız rahmetli M.E.Zarif Orgun, Ankara'da Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü'nde rahmetli Kemal Turfan'ın eski eser tescil fişlerine bakardık. Yıllar sonra, sanat tarihi mezunları çoğaldı, eski eser tescil fişleri daha da geliştirildi. Ancak yine de ilk kaynak olarak, öncelikle Gabriel'in kitaplarına bakardık¦
Ocak 1966-1972 yıllarında Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü ile Önasya Dergisi sahibi olmam sıfatı ile yakın ilişki içindeydim. Rahmetli Vakıflar Genel Müdürü Feramuz Berkol'un sahibi olduğum Önasya Dergisi yanında, vakıf yayınlarına bir nev'i fahri basın danışmanlığı da yapıyordum. 1966-1972 seneleri içinde yakın mesai yaptığım dostum, hem de Önasya Mecmuası yazarımız, rahmetli Ali Saim Ülgen'nin emrine mimar olarak 1961 yılında girmiş, 1963 de vefatı üzerine, O'nun koltuğuna oturan Vakıflar Genel Müdürlüğü Mütehassıs Müşaviri rahmetli (Prof.Dr.) Y.Mimar-Müh.M.Yılmaz Önge'den de Albert Gabriel'in Vakıflarda çalıştığını duymadım. M.Yılmaz Önge'den sonra O'nun koltuğuna oturan Önasya yazarlarından, mimar (Prof.Dr.) Orhan Cezmi Tunçer'in de bilgisi yoktu. Halen Sanat tarihi duayenimiz Prof.Dr. Semavi Eyice hocamın da, zannederim bu konuda bilgisi yoktu. Olsaydı, 1972'de Belleten ve sonra 1996'da Diyanet İslâm Ansiklopedisi'nde yazdığı Gabriel maddesi biyografisinde belirtirdi. Prof.Dr.Semavi Eyice'nin belirttiği, Atatürk'ün arzusu üzerine, iki cilt tasarlanan "Sinan" hakkında Prof.Fuat Köprülü'nün I. ciltte kaynakları, belgeleri kaleme alacağı; Gabriel'inde II. Ciltte Sinan'ın mimarlık ve sanat yönünü ele alacağı bir eser düşünülmüş, Türk Tarih Kurumu tarafından 1937'de broşürü yayımlanmış ise de, fiiliyata geçmemiştir. Belki II.Dünya Savaşı'nın çıkması, Atatürk'ün 1938'de ebediyete intikali, konunun su yüzüne çıkmasını önledi.
Prof.Fuad Köprülü, Türk Tarih Kurumu tarafından 1937 yılında Sinan eserleri için büyük boy tanıtım broşüründe " ¦ Sinan ve eserleri hakkında büyük bir monografi hazırlamak vazifesini bana ( Türk Tarih Kurumu ) teklif ettiği zaman, tereddüt etmeden, hattâ büyük bir memnuniyetle kabûl ettim¦ Benim bu işteki hissem sadece, müşterek mesaiyi tanzimden, hemen bir hiçten ibaret olduğu için açıkça söyleyebilirim ki, uzun ve çok ciddi çalışmaların mahsulü olan bu monografinin meydana gelmesindeki bütün şeref, önce Türk Tarih Kurumu'na, sonra da kurumumuz namına yardımlarını rica ettiğim mütehassıs arkadaşlara aittir¦. En ağır vazifeyi üstüne alan ve muvaffakıyetle başaran eski talebemden Muallim Rıfkı Melûl Meriç ile Edebiyat Fakültesi doçentlerinden Ömer (Lütfi) Barkan'ın ve Antropolojik tetkik için Prof.Dr. Şevket Aziz Kansu'nun fedâkâr çalışmalarını ve Prof. Ahmet Refik, Hasan Fehmi Turgal, Prof.İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Sedat Çetintaş, Ali Saim ( Ülgen) ve diğer bazı arkadaşların kıymetli yardımlarını kayıt etmeliyim ."
Aynı broşürde Albert Gabriel ise " ¦ Bütün bu eserlerin hepsinin rölöve ve fotografilerini tam olarak vermek iddiasında bulunmuyoruz¦ hiçbir şeyin karanlıkta kalmamasını istiyoruz. Bunun için Süleymaniye, Şehzade, Edirne Selimiye Camii gibi üstadın en geniş kompozisyonları hakkında kabil olduğu kadar tamam vesaik yanında alâkamızı çeken, hususiyetler gösteren mescit, medrese, kervansaray, köprü ve çeşmeler gibi ikinci derecedeki eserlerin rölöveleri de bulunacaktır. Bilhassa bu eserler için hususi surette yapılan rölöveler çok titiz bir ihtimam ile tertip edilmiştir¦ "
Türk Tarih Kurumunca Sinan Hayatı ve Eserleri konulu 1937 tarihli tanıtım broşürün kapağı
Fuad Köprülü'nin Sinan Hayatı ve Eserleri konulu 1937 tarihli broşürün Türkçe-Fransızca ilk sayfası
Fuad Köprülü'nin Sinan Hayatı ve Eserleri konulu 1937 tarihli broşürün ikinci sayfası
Türk Tarih Kurumunca Sinan Hayatı ve Eserleri broşürünün 5. sayfasında Albert Gabriel'in Türkçe-Fransızca sunuşu.
Türk Tarih Kurumunca Sinan Hayatı ve Eserleri broşürünün 6. sayfasında Albert Gabriel'in sunuşunun devamı.
Her halde Maarif Vekâleti'ne bağlı İstanbul Arkeoloji Müzesi mimarlığı, Antikiteler Direktörlüğü Anıtlar Şubesi Müdürlüğü görevlerini de ifâ eden rahmetli Ali Saim Ülgen'nin 1938-1962 yılları arasında çizdirdiği ( zannederim Bursa'da Gabriel ile çalışırken, Gabriel mutasavver eserin hazırlığı için Ali Saim Ülgen'i rölöveler için teşvik ettiği ve görevlendirdiği anlaşılıyor) ve Türk Tarih Kurumu'na sattığı Sinan Rölöveleri bu konunun devamı olduğu kanaatindeyim¦ Sırası gelmişken bir konuya daha açıklık getirelim.
Maarif Vekâleti Eski Eserler Umum Müdürlüğü Anıtlar Şubesi Müdürlüğü'nden Vakıflar Genel Müdürlüğü müşavir mimarlığına geçerek Kültür ve Tabiat Varlıkları Kanununu çıkarılmasına vesile olan Ali Saim Ülgen, emrindeki desinatörlere mesai saati dışında, ücreti mukabili, Türk Tarih Kurumunun siparişi üzerine, Sinan Rölövelerini çizdirdiğini Vakıflardaki restoratör ve sanat tarihçi arkadaşım rahmetli Erol Yurdakul, 1957-61'li yıllarda kendisinin de çizdiğini bana anlatmıştır. Bu rölöveler 20 senedir Türk Tarih Kurumu'nda duruyor, Prof. Aptullah Kuran Sinan üzerinde çalıştığı için başkalarına gösterilmiyor, faydalanmasına izin verilmiyordu. 12 Eylül 1980 Askeri dönem geldiğinde, genel müdürler asker olduğu için birbirlerini kırmazlar, ancak doğrular üzerine giderlerdi. Bu satırların yazarı da, zamanın Vakıflar Genel Müdür Yardımcısı Em. Tüm.Gnl. Alâettin Gürtuna'ya, Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşiv ve Yayın Dairesi Başkan Yardımcısı olarak vakıflarda müşavir mimar sıfatı ile görev almış Ali Saim Ülgen tarafından çizilmiş, hepsi vakıf eski eser ve âbidesi olan, Mimar Sinan eserlerini Türk Tarih Kurumu ile müştereken basma teklifini götürdüm. Olumlu karşılandı ve resmi teklif yazısını yazarak bizzat elden zamanın Türk Tarih Kurumu Başkanı Prof.Dr.Yaşar Yücel'e götürdüm. Dr.Yücel, "Yönetim Kurulu müzakere etsin, onların kararına göre hareket ederiz", dedi. Bir ay sonra bana telefon ederek, Türk Tarik Kurumu Yönetim Kurulunca Vakıflar Genel Müdürlüğü teklifi uygun görüldüğüne dair kararın çıktığı, Vakıfla Genel Müdürlüğünün kağıt parasını ödeyebileceğini, matbaa ücretinin de Türk Tarih Kurumu'nun kendi matbaası olduğundan onlar karşılayabileceklerini şifahen görüştük. Aradan bir müddet geçtikten sonra, Prof.Dr.Yaşar Yücel telefon ederek, söz konusu Ali Saim Ülgen'nin şöhler kartona çizdiği Sinan Eserlerini, Türk Tarih Kurumu olarak kendileri tarafından basılacağını belirtti. Eski arkadaşım, rahmetli Dr. Emre Madran ile o tarihte Hacettepe Üniversitesinde olan yine arkadaşım (Prof) Doç.Dr. Filiz Yenişehirlioğlu önsözü ile eser 2 cilt halinde 1989 yılında çıktı. Yayınına vesile olduğum için de bir adet bendenize, bir adet Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne hediye olarak geldi.
İstanbul'da 08.02.2013-24.03.2013 tarihli Ali Saim Ülgen Arşivi sergi afişi ve Ali Saim Ülgen'in bir resmi ( Ali Saim Ülgen Arşivi: Bir Kültür Bellek ve Kişisel Tarih İnşaası. . https://saltonline.culturalspot.org/ Erişim tarihi 14.11.2016)
Ali Saim Ülgen'in nüfus Cüzdanı sureti ve Güzel Sanatlar Akademisi 1938 tarihli diploması ( Ali Saim Ülgen Arşivi, Bir Kültür Belleği'nden. )
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Öğretim Görevlisi hüviyeti.1 ( Ali Saim Ülgen Arşivi: Bir Kültür Bellek ve Kişisel Tarih İnşaası. https://saltonline.culturalspot.org/ Erişim tarihi 14.11.2016)
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Öğretim Görevlisi hüviyeti.2( Ali Saim Ülgen Arşivi: Bir Kültür Bellek ve Kişisel Tarih İnşaası. https://saltonline.culturalspot.org/ Erişim tarihi 14.11.2016)
Maarif Vekâleti Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü emri ile ve yanına verilen rehber memurlarla 1927 yılından itibaren Anadolu'yu adım adım dolaşarak özellikle Selçuklu Vakıf abide ve seki eserleri inceleyen, plan ve kesitlerini çıkararak onları yurt dışında Fransızca olarak yayınlayıp, orientalistlere, sanat camiasına Prof.Dr. Albert Gabriel detaylı olarak tanıtmıştır. Vakıflara büyük hizmeti dokunan, 1934 yılından beri yayımladığı kitaplarla vakıf abide ve eski eserlerimize, Vakıf camiasında çalışan mimarlara, restoratörlere, teknikerlere yıllarca eserleriyle ışık tutan, yol gösteren mütevaffa Prof.Dr.Albert Gabriel'in Vakıflarda çeşitli kararnamelerle mütehassıs olarak görev yaptığını biz bilmiyorduk, 1961 yıllarında Vakıflar Genel Müdürlüğü'nde görev yapan, sonradan birlikte çalıştığımız elemanlarda¦ Genel Müdürlük Personel Dairesi de¦. Sadece çeşitli restorasyonlar için mütelaâlar verdiğini tahmin ediyorduk.
Bu yazının asıl amacı, müteveffa Prof.Dr.Gabriel'in Vakıflar Genel Müdürlüğü'nde müşavir olarak çalıştığını belgelendirmek , rahmetli Ali Saim Ülgen'nin çizdirip, Türk Tarih Kurumu'na sattığı rölövelerin, " Sinan Hayatı, Eserleri" konulu Fuad Köprülü ve Albert Gabriel'in mutasavver eserinin devamı olduğunu vurgulamak, vakıflara yaraşır vefâ borcumuzu elden geldiği kadar edâ etmektir.
Türk dostu, müteveffa Dr.Albert Gabriel'i 1927 sonbaharından itibaren zamanın Maarif Vekâleti ve dolayısıyla zamanın 1927-1949 tarihleri arasında Antikiteler ve Müzeler Direktörü ( Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürü-Bu günkü Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü ), Türk Tarih Kurumu Kurucu Üyesi, Önasya yazarlarından, aziz dostum filolog Dr.Hâmit Zübeyr Koşay Anadolu'daki Türk eserlerini araştırması için görevlendirmiş, yanına da eleman vermiştir. Yaptıkları iş münasebetiyle yakın dost olmuşlar, Anadolu Selçuklu eserlerini araştırma ve incelemede, Dr. Koşay'ın mevkii dolayısıyla daima yardımcı ve destek olduğunu sanıyorum. Müşterek çalışmalarımızda Dr.Koşay, Gabriel ile hatıralarından hiç bahsetmemiştir. "Söz gümüşse sûkut altundur" derdi rahmetli¦
Gabriel, yaptığı çalışmalardan dolayı İstanbul Belediyesinde fahri hemşerilik ber'atı zamanın Dışişleri Bakanı Prof. Fuat Köprülü'nün de iştiraki ile 19.01.1955'de "İstanbul Fahri Hemşerilik Ber'atı" takdim edilmiştir. Ankara Üniversitesi tarafından fahri doktora payesi de verilen Gabriel'e, Fransız Region d'honneur nişanının şövalye payesini de almıştır. Albert Gabriel, ünlü şairimiz Yahya Kemal Beyatlı ve Ahmet Hamdi Tanpınar'ın da şiirlerini fransızcaya çevirerek, ülkemiz kültür ve san'atını yurt dışı Batı âlemine tanıtmaya gayret etmiş, tanıtmıştır da...
Öncelikle kısaca biyografisine göz atalım:
Prof.Dr.Albert-Louis Gabriel, Fransa'da Haute-Marne'ye bağlı Cerisiérés'de 02.08.1883 yılında doğmuş olup , babası da şöhretli bir mimardır, dolayısıyla ilköğretimden sonra mimarlığa yönelir. Gabriel; Ecolé Nationale des Beaux-Arts ( Güzel Sanatlar Mektebi )'da okumuş, 1903 yılında I'Acdémie des Beaux-Arts Jean Leclaire ödülünü almış, 1905-1906 yıllarında askerlik görevini yapmış, 1906'da diplomasını alıp, mezun olduktan sonra, 1908 yılında Atina'da bir Fransız okulu inşaatını alır. Ayrıca Rodos Adası'nda Auberger de France Oteli inşaatını deruhte eder. Desen ve rölöve yapımında Atina Arkeoloji Enstitüsü'nün dikkatini çeker ve 1908-1911'de Yunanistan'ın Délos Adası'ndaki Fransız Arkeoloji Enstitüsü adına arkeolojik kazıda ele geçen antik parçaların desen ve rölöveleri işi verilir ( bu iş ona 1911'de Paris'deki sergide ikincilik madalyası kazandırır). 1911'de bir ara İstanbul'a gelir. 1911-1914 de Rodos Adası Ortaçağ eserlerini, Sen Jean Şövalyeleri'nin yaptırdığı kale ve şehir içindeki eserleri araştırır. I. Dünya Savaşında Deniz kuvvetlerinde tercüman olarak görev yapar. 1919-1920 yıllarında Mısır Hükûmetinin daveti üzerine Fustat kazılarına katılır. 1920-1922 arasında Rodos Adası'nda çalışmalarını yürütür.
Albert Gabriel gençlik yıllarında Anadolu'da çiftçilerle birlikte bir eski eserin önündeler.( Yapı ve Kredi Bankası Gabriel yayınından )
Bu arada 1921'de Paris Edebiyat Fakültesi'nde doktorasını tamamlar, 1923'de Fransa Caen Üniversitesinde Sanat Tarihi Doçenti unvanını alır.1923'de Fransız sanatçıları sergisinde teşhir edilen Rodos rölöveleri, Gabriel'e birincilik madalyasından sonra Güzel Sanatlar Akademisi'nin "Louis Fould" ödülünü de kazandırmıştır. 1925'de Fransız İdaresindeki Suriye'de Palmire kazılarna katılır. 1925'de Doğu Fransız Alsas Strasbourg Üniversitesi ( Prof. Unvanı ile) ile 1926'da Dar'ülfünün (İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümünde)'da arkeoloji ve sanat tarihi dersleri verir.
1927 Ekim-Kasım aylarında Kütahya, Afyon, Akşehir, Konya Karaman, Niğde, Adana, Tarsus, Mut, Nevşehir, Aksaray, Kayseri ve Ankara'da; 1928 Nisan-Mayıs aylarında Kayseri, Sivas, Tokat, Amasya'da incelemelerde bulunur.
1928 Sonbaharı ve 1929 İlkbaharında İstanbul Hisarlarında incelemelerde bulunur, çizimler yapar.
1930 Ekim- Kasım aylarında Amasya, Tokat, Sivas, Divriği'de Selçuklu eserlerini inceler .
1931 yılında Fransız Elçiliğinde Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü'nü kurup, II.Dünya Savaşı başlarına kadar 10 yıl müddetle müdürlüğünü yapar.
İstanbul Fransız Arkeoloji Enstitüsü kuruluşuna ait Kararname.(Başbakanlık Arşivi Cumhuriyet Arşivi, 626.18.02.90184.108.40.206)
1932 Nisan-Mayıs aylarında araştırma yapmak üzere Diyarbakır'a gider Gabriel. Zamanın valisi, 1910'da Antalya'da olduğu gibi , şehir biraz hava alsın diye M.Ö. 349 yılında yapılmaya başlanan, Dicle Nehri vadisinden 100 m. yükseklikte, 7-8 km. uzunlukta, 82 burçlu, 4 kapılı ( Dağ Kapı, Urfa kapısı, Mardin kapı, Yeni kapı), dünyanın Çin Seddi'nden sonra 2. büyük suru Diyarbakır surlarının bir kısmını yıktırmak ister. Valiye surun tarihi önemi bir Fransız olan Prof.Dr.Gabriel tarafından izah edilerek surun bir kısmının yıkılması önlenir. Mardin, Nusaybin, Dunaysır, Hasankeyf, Harran, Urfa ve Halep'te islâmi eserleri inceler.
Diyarbakır Surları Plânı, 1932 ( Gabriel'den )
Karakalem çizimle Diyarbakır Surları ( Gabriel'den )
Bu arada, Kütahya, Afyon, Konya, Karaman, Amasya, Tokat, Sivas, Kayseri Nevşehir, Aksaray, Konya, Niğde, Diyarbakır, Urfa, Mardin, Dunaysır, Hasankeyf, Bitlis, Malatya şehirlerini dolaşarak Anadolu Selçuklu eserlerinin plân, kesit ve kitâbelerini çıkararak Batı dilinde yayına hazırlar.
1936-1938 yıllarında arkeoloji ile ilgili olarak Phrygie Yazılıkaya üzerinde çalışır. 1940 yılında Türk Tarih Kurumu Şeref üyesi payesini almıştır.
II. Dünya savaşı çıktığında 1941 yılında College de France'de İslâmi Doğu Sanatları derslerini profesör olarak verir. Savaş sona erince 1945 yılında tekrar İstanbul Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü Müdürlüğü görevine döner ve 1956 yılına kadar bu görevi aralıksız sürdürür. 1952'de Ankara Üniversitesi Dil ve Tarh Coğrafya Fakültesinde sanat tarihi okutmuş, Ankara Üniversitesi'nden şeref Profesörlüğü pâyesi almıştır. 1960'da Belçika Kraliyet Akademisi şeref üyesi seçilmiştir.
Bugüne kadar, " Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye Cumhuriyeti Çağlarına Kadar Türk Kazı Tarihi" adlı eserimizin 2013'de yayınına kadar hiçbir yayında yer almamış ve hatta Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü kayıtlarına da bulamadığımız, 24.01.2011 tarih ve B.02.1.VGM.0.71.02.909.99/481/1600 sayılı yazısından da anlaşılacağı gibi, Prof.Dr. Albert-Louis Gabriel'in Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü'nde herhangi bir kayda rastlanılmadığı ekte sunduğumuz İnsan Kaynakları Daire Başkanlığı yazısı ile anlaşılmıştır. Ancak; Başbakanlık Devlet Arşivleri Cumhuriyet Arşivi'nden 2010 yılında elde ettiğimiz bilgilere göre Prof.Dr. Albert Louis Gabriel 1957-1965 yılları içinde Vakıflar Genel Müdürlüğü emrinde müşavir olarak kararname ile çalışmış, her yıl uzatılmıştır. Bununla ilgili Başbakanlık Kararnamelerine ait belgeleri de ektedir. İlerde belki daha başka bazı belgeleri Osmanlı Arşivi'nden çıkabilir!...
Müteveffa Albert-Louis Gabriel, ardında Anadolu Selçuklu vakıf kültürüne ait abidevi eserler bırakarak 23.12.1972 tarihinde Fransa'da Bar-Sur-Aube'de vefat etmiştir.
Eserleri:
Albert-Louis Gabriel,"Les mosquées de constantşnople" Syrie,VIII, Paris 1926,s.353-419.
-"Les étapes d'une campagne dans les deux Irak, d'aprés un manuscrit turcs du XVI.e siécle" Syrie, IX, 1928, s.328-349.
-"Les antiquités turcs d'Anatolie, Syrie, X . 1929,s.257-270.
-La Çite de Rhodes ( Rodos Kenti), 2 cilt,1933
-Monumens tures d'Anatolie ( Anadolu Türk Anıtları), Paris 1931-1934. III.Cilt.
-Voyages archeologiques dans la Turquie ( Doğu Türkiye'de Arkeoloji Gezisi), C.II.,Paris 1940-41.
-Châteaux tures de Bosphore (Türk Sarayları), 1943.
-Phrygie exploration archeologique ( Frigya Arkeolojisi-Yazılıkaya ),
-La Cite de Midas, Topographie, Les site et les fouilles, Paris 1952.
-Türkiye Sanatı ve Tarih Memleketi, 1955.
-Une capitale turquie Brousse ( Türk Başkenti Bursa) , Paris 1958; Neslihan Er-Ahmet Er-Aykut Kazancıgil tarafından tercüme dilerek Osmangazi Belediyesi tarafından ayrı bir baskısı da yapılmıştır.
-Kayseri Anıtları, Ahmet Akif Tütenkle, 1964.
-La Cite de Midas, Architecture, Paris 1965.
Prof.Dr.Albert-Louis Gabriel ( Yapı ve Kredi Bankası yayınından)
Kaynaklar:
Semavi Eyice," Prof. Albert-Louis Gabriel, 2.8.1883-23.12.1972" Beleten, C.XXXVII. S.147,1973, s.321-363.
Semavi Eyice, "Gabriel, Albert- Louis,"Türkiye Diyanet İslâm Ansiklopedisi, C.13, s.275-278.
Albert Gabriel,1883-1972, Mimar, Arkeolog, Ressam Gezgin, Yapı ve Kredi Bankası Yayınları, İstanbul 2006,
Hâmit Zübeyr Koşay-Zarif Orgun-Sadi Bayram-Erdoğan Tan, Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye Cumhuriyeti Çağlarında Türk Kazı Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2013, V. Cilt, 6 kitap.
Sadi Bayram,İlk Türk Hafiri Phil.Dr.Hâmit Zübeyr Koşay'ın Belgelerle Biyografisi, Önder Matbaası, Ankara 2014,
Mübeccel Bayramıveli, Prof.Albert-Louis Gabriel'in Biyoğrafisi, TTOK.Belleteni,
Yayınlarının kapağı:
Belgeler:
Vakıflar Genel Müdürlüğü İnsan Kaynakları Daire Başkanlığı'nın, Prof.Albert Gabriel'in Vakıflar Genel Müdürlüğü'nde kaydının rastlanılmadığına dair 24.01.2011 tarihli yazısı.
Gabriel ile ilgili Kararnameler:
Fransız uyruklu Prof.Albert Gabriel'in Vakıflar Genel Müdürlüğü emrinde mütehassıs olarak çalıştırılmasına ait 24.10.1957 tarihli Kararname ( BCA.030.01.147.54.8. Dosya No.27-267-1136)
Prof.Dr. Albert Gabriel'in Vakıflar Genel Müdürlüğü'nde mütehassıs olarak üç yıl daha çalıştırılmasıyla ilgili Kararname ( BCA.030.18.164.23.15- Dosya No.27-267-738)
Prof. Albert Gabriel'in Vakıflar Genel Müdürlüğü emrinde uzman olarak çalıştırılmasına ait 29.03.1965 tarihli Kararname.( BCA.030.18.01.135.23.4. Dosya No.27-14-489)
İkinci Dünya Savaşı nedeni ile yarım kalan Yazılıkaya Kazısının Prof.Dr. Albert Gabriel idaresinde yeniden başlamasına ait 10.10.1946 tarihli Kararname. ( BCA.080.18.01.118.72.14.)
Yazılıkaya Kazısı'nın Doç.Dr.Halet Çambel-Muallâ Muâllâ Eyüboğlu'dan alınıp, Prof.Dr. Albert Gabriel'e verilmesine ait 23.08.1955 tarihli Kararname (BCA.030.19.01.02.140.76.14.)
Gabriel'in İstanbul Üniversitesi ile Yaptığı Sözlemeler :
Prof.Dr.Albert Gabriel'in 1946 yılında İstanbul Ünversitesi ile yaptığı sözleşme sayfa 1. ( Türk Tarih Kurumu Arşivi İst.Üni. YBO. 4-1)
Prof.Dr.Albert Gabriel'in 1946 yılında İstanbul Ünversitesi ile yaptığı sözleşme sayfa 2. ( Türk Tarih Kurumu Arşivi İst.Üni. YBO. 4-1)
Gabriel'in İstanbul Üniversitesi ile yaptığı 01.04.1951 tarihli sözleşme (Türk Tarih Kurumu Arşivi. İst.Ün. YBO.1-4.)
Prof.Dr. Albert Louis Gabriel'in Orijinal Mektupları:
Prof.Dr.Albert Gabriel'in Bursa Osmanlı Bey Sarayı çizimi ( internetten)
Urfa'nın 1932'deki şehir plânı. ( Gabriel'den )