1DUYGUSAL ZEKAYI NASIL GELİŞTİRELİM? Sevgili velilerimiz,Bu gün çocuklarımız için ODTÜ Koleji olarak çok önemsediğimiz bir konu hakkında paylaşımda bulunmak için bir araya geldik.Çocuklarımızın duygusal zekasını nasıl geliştirebiliriz?Neden duygusal zeka??ODTÜ KOLEJİPSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİKSERVİSİ
2Neden Duygusal Zeka?IQ ile ölçülen zeka, kişilerin okul ve iş yaşamındaki başarısını belirleyen değişmez bir etken midir?Öyleyse, neden yüksek IQ’lu çocuklar, ortalama IQ’ya sahip arkadaşlarına göre yaşamda daha başarısız olabiliyorlar?Son yıllarda aşina olduğumuz, Amerikalı psikolog Daniel Goleman tarafından ortaya atılan duygusal zeka kavramı hayatımıza girişiyle 'günlük yaşamda , okul ve iş yaşamında başarının sırrı nedir?' tartışmalarını da beraberinde getirdi. IQ ile ölçülen zeka başarıyı belirleyen değişmez bir etken olsaydı, yüksek IQ ya sahip olanlar her koşulda, değişmez bir şekilde daha başarılı olurlardı.
3Araştırma bulgularına göre, okul-iş ve günlük yaşamdaki başarıyı IQ (Entelektüel Zeka) kadar EQ (Duygusal Zeka) belirlemektedir.I.Q. ve E.Q. kavramları, birbiriyle etkileşim içinde olan ve birbirlerini tamamlayan özellikler olarak karşımıza çıkar. Başarıyı etkileyen faktörler arasında I.Q.'ya verilen pay birçok uzman tarafından %20 olarak belirlenirken; duygusal zeka gelişimi geri kalan payı kapsıyor. E.Q., I.Q'nun kullanılmasını etkileyen bir faktör olarak karşımıza çıkıyor. Buna en açık örneği ise; stresini kontrol altına alamayan bireyin konsantrasyonunu sağlayamamasından dolayı zekasını kullanamaması oluşturuyor. "Çok yüksek bir matematiksel başarıya ya da geniş bir kültür yelpazesine sahip olabilirsiniz, fakat bu tür yeteneklerin belirtildiği bir ortama girmediğiniz sürece kimse sizin farkınıza varmaz. Fakat iyi iletişim becerilerine sahip,sempatik, popülaritesi yüksek bir kişiyseniz yüksek IQ değerlerine sahip olmasanız da fark edilmeniz çok daha kolaylaşır. Hatta "aranan kişi" bile olabilirsiniz ki bu duygusal zeka olarak tanımlandığına sizin istenilirliğinizi artırıcı bir özelliktir ve başarıya ulaşmanızda daha ön plan da yer alır".Günümüzde İnsanlar arası olumlu duyguların azalması ve modern çağın zorlukları insanların kendilerini kontrol edebilme, zorluklarla baş edebilme yetilerini giderek azaltıyor. Tüm dünyada şiddet olayları giderek yayılmakta. Önceleri Amerika ve Avrupa ülkelerinden gelen şiddet haberlerine artık ülkemizde de sık sık rastlıyoruz. Her gelen kuşağın bir önceki kuşağa göre bu olumlu duygularını daha çok kaybettiğini gözlemliyoruz.Böylesi zor bir yaşamda çocuklarımız ne kadar zeki olurlarsa olsunlar, karşılarına çıkan engellerle baş edebilme, zorluklara dayanabilme ve en önemlisi de mutlu olabilme adına daha donanımlı, daha özel becerilere sahip olmak zorundalar.
4Duygusal zeka yoksunluğu, kişinin aile yaşamından mesleki başarısına, toplumsal ilişkilerinden sağlık durumuna kadar birçok alanda kötü sonuçlar doğurabilmektedir.
5Dr. Daniel Goleman, EQ’yu kısaca; Kendisinin ve çevresindekilerin duygu ve isteklerini doğru tanımlayarak,Bu doğrultuda veSonuç verecek şekilde davranma yeteneği olarak tanımlıyor.-----Duygusal zeka kavramını hayatımıza sokan ve bu konuda birçok araştırma yapan Daniel Goleman E.Q.'yu şöyle tanımlıyor; "Kendini harekete geçirebilme, aksiliklere rağmen yoluna devam edebilme, dürtülerini kontrol ederek tatmini erteleyebilme, ruh halini düzenleyebilme, sıkıntıların düşünmeyi engellemesine izin vermeme, kendini başkalarının yerine koyabilme ve umut besleme".
6Goleman’a göre duygusal zeka, bireyin sahip olduğu zeka potansiyelini nasıl açığa çıkarabileceği ve doğru bir biçimde nasıl kullanabileceğini gösteren bir yetenektir.
7Duygusal Zeka Ne Değildir? Duygusal olmak değildir.Kendine aşırı değer vermek değildir.Sürekli gülümseyerek sempatik davranma anlamını taşımaz.Duyguları doğru bir biçimde anlamak, etkin ve uygun şekilde gösterebilmektir.
8DUYGUSAL BECERİLER NEDEN ÖĞRETİLMELİ? Duygusal zeka eğitimi de en az matematik ya da okuma eğitimi kadar önemlidir.KALİTE ÇEMBERİ“HİSSEDEN ÇOCUKLA BAŞARIYA YOLCULUK”Duygusal zekası yüksek çocuklar yetiştirebilmek geniş zaman, emek, bilgi birikimi ve iyi hazırlanmış bir öğretim programı gerektirir. Kişisel gelişimin öne çıktığı günümüzde, duygusal zeka gelişimini okulöncesi yaş grubuna indirgemek bizim için önemliydi. Böyle bir çalışma yapma düşüncesi bizlere büyük bir heyecan verdi. Çünkü hayatın ilk yıllarında yaşadıklarının, çocuğun duygusal gelişiminde kalıcı etkiler bıraktığını biliyoruz. Bu nedenle duygusal zekanın okul öncesi dönemde geliştirilmesine katkıda bulunmak son derece önemli.
9HİSSEDEN ÇOCUKLA BAŞARIYA YOLCULUK DUYGUSAL ZEKA GELİŞTİRME PROGRAMIDUYGU PAYLAŞIM GÜNÜMUTLU ÇOCUK TAKVİMİİYİLİK DEFTERİİYİLİK KUMBARASIDuygusal zeka geliştirme setinin kullanımı ile duygusal zeka geliştirme programı uygulandı. (DZ uygulama kitabı, resim, çizgi film, hikaye kartları, drama etkinlikleri)Ailelerin çocuklarıyla birlikte nitelikli zaman geçirmelerine yardımcı olmak amacıyla mutlu çocuk takvimi,Ailelerin çocuklarıyla duygu paylaşımında bulunarak nitelikli zaman geçirmelerine yardımcı olmak, iyilik yapma davranışını içselleştirmelerini sağlamak, olumlu bir sınıf atmosferi oluşturabilmek amacıyla İyilik defteri ve iyilik kumbarası etkinlikleri yapıldı.
10ANNE-BABA-ÇOCUK İLETİŞİMİ Duygusal zekanın ilk öğrenim mekanı aile…Duygusal gelişim derslerinin en anlamlı ve en değerli olanları anne-baba tarafından çocuğa verilenlerdir. Duygusal zekası gelişmiş çocuklar yetiştirmek anne-baba ların tutumlarına , çocukla iletişim kurma biçimlerine bağlıdır. Şimdi İLETİŞİM ile ilgili bazı temel bilgileri hep birlikte hatırlayalım.
11SADECE KONUŞMA DEĞİLDİR İLETİŞİMSADECE KONUŞMA DEĞİLDİRKİŞİLERARASI İLETİŞİMSÖZLÜSÖZSÜZKişilerarası iletişimde, sözlü mesajlar kadar sözsüz mesajların da büyük önemi vardır.
12YAPILAN ARAŞTIRMALAR GÖSTERİYOR Kİ... İletişim sırasında ;%50 halimiz, tavrımız (Beden dili),%40 ses tonumuz, söyleyiş tarzımız%10 söylediğimiz kelimeler,etkilidirÖyleyse, iletişim sırasında kullandığımız kelimelerle birlikte, ses tonumuza, tavrımıza, duruşumuza, bakışlarımıza da çok dikkat etmemiz gerekiyor.
13BAŞARILI İLETİŞİMİN TEMEL KOŞULLARI EmpatiKarşımızdakikişilere saygıduymakGerçekçi vedoğaldavranmakEtkiliDinlemeBilinmeyen bir nedenle pek çok anne-baba çocuklarıyla olan ilişkilerini diğer insanlarla olan ilişkilerinden çok farklı görür. Onların gözünde çocuklar öteki insanlar gibi “insan” değillerdir sanki. Anne-babaların çoğu yetişkinlere aşağılayıcı iletiler gönderildiğinde onların kırılacağını ve ilişkinin zedeleneceğini çok iyi bilir. Ancak aynı şeyi çocuklara yapınca her nedense onların kırılacaklarına ve ilişkinin bozulacağına inanmaz. Çoğu çocukların eleştirilmeleri gerektiğini ve üstüne üstlük bunu “çocukların iyiliği” için çok sık tekrarlamanın “iyi anne babalık” görevi olduğunu şiddetle savunur. Dünyadaki tüm anne-babalar biri büyükler, öbürü çocuklar için iki ayrı dil kullanır. Ör: anne tabak kırma örneği.Çocukların insan-birey olduğunu kabul ederek işe başlamalıyız. Çocukların davranışları karşılıklı ilişki biçimimize bağlıdır. Tüm sosyal ilişkilerdeki temel ilkeleri anlayarak ve uygulayarak çocuğumuzla daha iyi iletişim kurabiliriz.
14DİNLEMEK İNSAN İLİŞKİLERİNİN TEMELİDİR Publilus Syrus “Çocuğuna bir servet bırakmak isteyen anne-baba ona iyi dinlemeyi öğretmelidir.”Publilus Syrusİletişim becerilerinin şahı “etkin dinleme” Anne-babalar olarak yalnızca dinleme biçimimizle bile çocuğumuzun gözünde kendimizi var ya da yok edebiliriz.Çocuklarımızla güçlü bir iletişime giden yol, onları etkili bir şekilde dinlemekten geçmekte. Duyulduğunu ve anlaşıldığını hissetmek en temel ihtiyaçlarımızdan biri.. Dinlemek herkesin yaptığını zannettiği kolay bir iş gibi görülür. Çoğu zaman anne-babalar bu beceriyi anlatırken “Zaten çocuğumu dinlemekten başka bir şey yapmıyorum” değerlendirmesini yaparlar. Biz ne kadar “ben insanlarla, ailemle ya da çocuklarımla iyi iletişim kuran bir insanım “ desek de eğer birlikte olduğumuz insanlardan olumlu tepkiler alamıyorsak kullandığımız iletişim yönteminde sıkıntılar var demektir.Bu sebeple önce “NASIL DİNLEME?” konusuna değinelim.
15DUYGULARI ANLAYABİLMEK İÇİN ETKİN DİNLEME Dinleyen kişinin, anlatılanları karşı tarafa tıpkı bir aynagibi yansıtmasıdır.Etkin dinleme dinleyenin anlatılanı yalnız duyduğunu değil, aynı zamanda doğru olarak anladığını da gösterir.En sağlıklı iletişim yöntemi olarak kabul edilir.*Etkin dinlemede ebeveyn suskun, pasif değildir.Tam tersine çocuğun duygu ve düşünceleriyle ilgili ve onları onaylayan bir görüntü içinde kendi başına düşünmesine yardım eden kişi rolündedir.Gerçekten dinlemek çocuğun anlattıklarını bedensel ve duygusal anlamda önemseyerek dinlemektir. Öncelikle bedensel olarak karşımızdaki kişiyi dinlemeye hazır olduğumuza inandırmalıyız. Elindeki gazeteye bakan ya da yemek yapmak için koşuşturan bir kişiye hangi çocuk bir şey anlatmak ister?Konuştuğumuz kişi bir çocuk ise onun boy hizasına inerek göz teması kurmalıyız.
16Bana gerçekten kızgınsın. KODLAMASENDENNEFRETEDİYORUM!ÇÖZÜMLEMEÇOCUKANNE / BABAKIZGINKIZMIŞEski alışkanlıkları kırmak zordur. Anne-babalar çözüm getirme, ders verme, sorgulama dürtülerine karşı koymada zorlanırlar. Bu beceri yapay gelebilir. Etkin dinlemenin garantisi yoktur.. Ama çocuğun bu yönde güçlü bir gereksinimi varsa, iletişimi kolaylaştıran, bilinen en iyi beceridir.İletişimin sürekliliğini kolaylaştıran etkili bir yöntemdir.Çocuğun anne-babasıyla konuşma isteği,onlara duyduğu güvene bağlıdır. Bu güven, söyleyeceklerinin eleştiri, gözdağı ve aşırı kızgınlıkla karşılanıp karşılanmamasıyla azalır veya çoğalır.Çocukların yetişkinlerden farkı yoktur. Bazen konuşmak istemezler. Çoğu zaman araştıran sorulara karşı koyarlar, söylediklerinin kabul göreceğinden emin olmadıkça konuşmazlar, bazen de gizliliklerine saygı duyulmasını isterler.Bana gerçekten kızgınsın.
17ÇOCUĞUMLA İLETİŞİM ÇOCUĞUN SÖZLERİ TIKAYICI CEVAP İLETİŞİM ENGELİ AÇIK CEVAP ETKİN DİNLEMEBir daha onunla hiç oynamayacağım!..Sen de başkasıyla oynaBelki de onu kastetmemiştir!Ona gerçekten kızgınsınŞimdi böyle konuşma!Hemen başla!..Yapamam !Sana zor görünüyorBen de gitmek isterdim. O her zaman her yere gidebiliyorBunu daha önce tartışmıştık, onun için itirazı bırak.Bu sana haksızlıkmış gibi geliyorBu gün okula gitmek istemiyorum. Ali’den nefret ediyorum.Etkin dinleme ile ilgili birkaç örneği inceleyelim.Bu şekilde etkili iletişim yollarının kullanıldığı ev ortamında, çocuk kabul gördüğünü, her durumda anne-babasına danışabileceğini ve yardım isteyeceğini, özerk bir kişiliğinin olduğunu hissederek büyür. Duygularını tanır, özgür bir şekilde ifade etme şansına sahip olur ve kendisinin değerli olduğunu hisseder.Senin yaşındaki bütün çocuklar okula gitmek zorundadır.Ali’nin seni üzmesinden korkuyorsun.Benimle böyle konuşma bir daha!..Sen dünyanın en kötü annesisinBana çok kızgınsın.
18ANNE-BABALAR ANLAŞILMADIKLARINI HİSSETTİKLERİ DURUMLARDA NE YAPMALILAR?Buraya kadar olan bölümde çocuğun bir sorunu olduğunda anne-babaların nasıl iletişim kuracakları konusuna değinilmiştir. Peki anne-babaların sorunu olduğu zaman ne olacak??Her anne-babanın çocuklarıyla yaşadıkları zor anlar vardır. Hayatın koşturmacası içinde onlara bir şeyleri yaptırmaya çalışmak sanıldığı kadar kolay değildir. Bazı durumlarda çocuk için sorun olamayan bir davranış anne-baba için büyük bir sorun olabilir. Örneğin, gürültülü bir şekilde oyun oynayan bir çocuk mutlu iken anne-baba bu durumdan rahatsız olabilir. Çocuklarla iletişimimizde öncelikle kimin problemi olduğunu yani sorunun kime ait olduğunu belirlememiz önem taşımaktadır.
19KİMİN PROBLEMİ OLDUĞUNU SAPTAMAK SORUN KİMİN ?Sevdiği arkadaşı okuldan ayrıldığı için okula gitmek istemediğini söylüyor.ÇOCUĞA SORUNYARATANDAVRANIŞLARSORUN ÇOCUĞUNETKİN DİNLEME YAPSORUN YOKÇocuk anlaştıkları gibi ev temizliğine yardımcı olmuyor.KİMİN PROBLEMİ OLDUĞUNU SAPTAMAKÇocuğun gereksiniminin karşılanması engellendiği için problemin sahibi çocuktur. Bu ebeveynin problemi değil, çünkü çocuğun davranışının onlarla bir ilgisi yok. ( Bu ödevleri hiç sevmiyorum!)Çocuk kendi gereksinimlerini karşılıyor, önünde engel yok, onun için de anne-babasıyla çatışmıyor. Öyleyse burada ilişkide bir problem olmadığı görülüyor.Çocuk kendi gereksinimlerini karşılıyor, önünde engel yok. Ancak çocuğun davranışları anne-babaya problem oluyor, çünkü onlarınkiyle çatışıyor. Şimdi problemin sahibi anne-baba. (çocuğun yüksek sesle müzik dinlemesi)ANNE/BABAYASORUNYARATANDAVRANIŞLARSORUN ANNE / BABANINBEN DİLİNİ KULLAN
20BEN DİLİNİN ÜÇ ÖĞESİ KABUL EDİLEMEYEN DAVRANIŞ DUYGU SOMUT ETKİ Etkili iletişim becerileri içinde Etkin Dinleme kral ise Ben Dili kraliçedir.
21BEN DİLİNİN ÜÇ ÖĞESİ KABUL EDİLEMEYEN DAVRANIŞ DUYGU SOMUT ETKİ Sözümün arasına girdiğin zaman,Elektrik düğmesini açık bıraktığında,Çamurlu ayakkabılarınla içeri girdiğinde,DUYGUkızıyorumüzülüyorumsinirleniyorumSOMUT ETKİEtkili iletişim becerileri içinde Etkin Dinleme kral ise Ben Dili kraliçedir.Çünkü, söyleyeceklerimi unutuyorum.Çünkü, paramız ve enerji boşuna gidiyorÇünkü, temizlediğim yerler kirleniyor
22SEN DİLİ BEN DİLİ YORGUN BABA ÇOCUK YORGUN BABA ÇOCUK ÇÖZÜMLEME KODLAMABENİ RAHATSIZETMEYİBIRAKIR MISIN?ÇÖZÜMLEMEBEN KÖTÜYÜMBABAÇOCUKYORGUNKODLAMAÇOK YORGUNUM,ŞU AN SENİNLEOYNAYAMAYACAĞIMÇÖZÜMLEMEBABAMBABAÇOCUKÇocuk oynamak ister ama babanın gereksinimi dinlenmektir. Problemin sahibi baba…Ben iletisinin her zaman işe yarayacağı düşüncesi büyük bir yanlış anlamadır. Ben iletisi, bir insanın davranışının size sorun yarattığını ona bildirmenin, bilinen en iyi yoludur. Çünkü o kişinin kendini suçlu ve aşağılanmış hissetmesini en azan indirir. Ama hiçbir zaman davranışıyla size sorun yaratan kişinin, sizin gereksinimlerinizi göz önüne alarak davranışını hemen değiştireceğinin garantisini de vermez. İnsan ilişkileri ne o kadar basittir, ne de insanların ne yapacakları önceden kestirilebilir.Anne-babaların ben iletilerini etkili bir biçimde kullanmaları anne-baba-çocuk ilişkisinin niteliğine bağlıdır. Sorunları olduğunda çocuklarınızı dinlerseniz, sizin sorununuz olduğunda onların iletilerinize olumlu tepki gösterme olasılığını arttırırsınız. Yardım etme isteği karşılıklıdır. Tek yönlü olmaz.BEN DİLİ
23SEN DİLİ BEN DİLİ KİŞİLİĞE YÖNELİKTİR DAVRANIŞA YÖNELİKTİR KARŞIMIZDAKİ İLE İLGİLİ BİRŞEYLER SÖYLERKENDİMİZ İLE İLGİLİ BİRŞEYLER SÖYLERBENLİK ALGISINI ZEDELER YA DA TÜMDEN YOK EDERBENLİK ALGISINA OLUMLU ETKİSİ VARDIRÖFKE NEFRET DUYGULARI OLUŞTURURSÖYLEYENE YARDIM İSTEĞİ DOĞURURÇEKİNGEN YA DA SALDIRGAN İNSANLAR YARATIRGÜVENLİ İNSANLAR YARATIR
24BEN İLETİLERİ ALAN ÇOCUKLAR; EMPATİK, BENCİL OLMAYAN,BENLİK ALGILARI GELİŞMİŞ, GÜVENLİ,DUYARLI, İŞBİRLİKÇİ,GEREKTİĞİNDE KENDİLERİNE UYMAYAN DURUMLARA “HAYIR” DİYEBİLEN, DUYGUSAL ZEKALARI GELİŞMİŞ BİREYLER OLMAYA ADAYDIRLAR.Bu becerileri kullanmak hem kolay hem de zordur.Ama bilinmesi gereken en önemli şey bunların, Yürüme, yüzme, bisiklete binme, araba kullanma gibi önce zor ama pratik yapa yapa kolaylaşan ve sonunda refleks haline gelen beceriler olmasıdır.
25ÇOK SEVDİĞİM ANNE-BABAMA… Sizin çocuğunuz olarak doğmak elimde değildi. Ama seçme hakkım olsaydı, sizden başka kimsenin çocuğu olmak istemezdim!Prof. Dr. Atalay YÖRÜKOĞLU
26BİR BAŞLANGIÇ YAPMANIN ZAMANIDIR. NEDEN BU GÜN OLMASIN? DEĞİŞİM İÇİNBİR BAŞLANGIÇ YAPMANIN ZAMANIDIR.NEDEN BU GÜN OLMASIN?KAYBEDEBİLECEĞİMİZ HİÇ BİR ŞEY YOKAMA KAZANACAĞIMIZ ÇOK ŞEY VARÇ O C U K L A R I M I Z…ODTÜ KOLEJİPSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK SERVİSİARZU ÇEBİ
27Denetleyen değiletkileyen anne babaolma yolculuğunuzdabaşarılar…