“Sinema aniden tüm tabuları yıkıp, iç organlardan ve spermlerden oluşan nehre dalmaya, her bir kareyi kusursuz ya da boğum boğum hale gelmiş insan etiyle doldurmaya ve bunu her çeşit penetrasyona, sakatlanmaya ve kirlenmeye maruz bırakmaya karar verdi.”
Bu sözler “New French Extremity” ya da çeşitli Türkçe kaynaklarda kullanıldığı gibi “Yeni Fransız Aşırılığı” terimini 2004 yılında ortaya çıkaran “Artforum dergisi eleştirmeni James Quand’a ait. Bu terim, son dönem Fransız yönetmenlerinin temelinde korku, cinsellik ve şiddeti barındıran transgressive filmlerini tanımlamak amacıyla ortaya atılmıştır. François Ozon, Gaspar Noé, Catherine Breillat, Bruno Dumont ve Claire Denis gibi yönetmenlerin dahil olduğu akımda çoğunlukla kan, şiddet ve cinsellik gibi temalar ön plana çıkarken, filmlerin tabuları yıkıcı nitelikte oluşu bu akımı herkesin beğenisine hitap etmekten uzak tutuyor. Amerikalı sinema yapımcılarının ve çoğu izleyicinin bu akımı bir türlü benimseyip kabul edememesinin altında yatan en önemli sebep de filmlerde çeşitli psikotik durumlar, açıkça gösterilen şiddet ve cinsellik içeren sahnelerinin bireyde oluşturduğu rahatsızlık hissi. Ancak bu noktada unutulmaması gereken şey de zaten bu filmlerinin amacının rahatsızlık hissiyatı yaratarak gerçekleri izleyicinin yüzüne vurması. Akım dahilinde kabul edilen filmler incelendiğinde şiddet ve aşırılığın altında yatan psikolojik ve toplumsal sebeplerin de derinlemesine izlendiğini görürüz. Lakin hayatın ve insan psikolojinin bu denli açıkça irdelenmesi tanınmış sinema eleştirmenlerini pek memnun etmiş olmalı ki David Fear ve Nick Wrigly, New French Extremity’yi yerden yere vurmuş ve izleyici kitlesini dibe sürüklemekle suçlamışlardır. Oysa ulusal sinemada böyle cesur bir uslup benimsemek saygıdeğer bir tutumdur ve geniş ölçekli avant-garde bir uslup yörüngesi oluşturur.
Akımı ve filmleri değerlendirirken, bunu doğduğu topraklardan ayrı tutmak pek sağlıklı olmaz ki, New French Extremity filmleri, işlediği konuların çıkış noktasını Fransız toplumunda baş gösteren olay ve sorunlardan bulur. Bu bağlamda kapitalizm ve burjuvazinin toplumsal getirileri aynadan seken bir görüntüymüşçesine izleyicinin gözüne sokulur. Fransa’da ciddi bir sorun olan zenofobi, azınlık ve göçmenlerin toplumda yarattığı gerilim de bu filmlerde yer edinirken aynı zamanda cinsel yönelim, kişisel bunalım ve bağımlılıklar gibi sosyal ve bireysel konuları da ele alır. Ancak en önemlisi, biz izleyicilere de kendimizi mağdurla değil suçluyla özdeşleştirme fırsatı sunması. Bu çerçevede pek çok Hollywood filmine karşı bir eleştiri niteliği de taşır.
Son olarak, Marquis de Sade, Roman Polanski ve Godard gibi isimlerden ilham alıp, insanı sosyolojik ve psikolojik bağlamda derinlemesine irdeleyen bu filmlerde aslında insan doğasından ve kendimizden birer parça bulabilme şansımız oldukça yüksek. Belki de bu yüzden çoğu insanın sert eleştirilerinin hedefinde yer alıyor. Lakin hayatın kimi gerçekleri oldukça pis, rahatsız edici ama bir o kadar da doğaldır ve tüm bunların yüzümüze tokat gibi vurulmasının zamanı çoktan gelmiştir.
Fotoğraf: Gaspar Noe’nin Enter the Void filminden.