Terör ve terörizm konularında farklı yaklaşımlar
sergilenmektedir. Bu nedenle, kavramları zihinlerde berraklaştırabilmek için
yerli ve yabancı kaynaklarda yer alan
tanımların birlikte incelenmesinde fayda vardır.
Kökünü Latince "terrere" sözcüğünden alan terör
deyimi "korkudan sarsıntı geçirme" veya "korkudan dehşete
düşmeye sebep olma" anlamlarına gelmekte olup, ilk defa Dictionnarire de
I'Academie Française'nin 1789 yılında yayınlanan ekinde rastlanmaktadır. Nitekim,
1789 Fransız ihtilali sonrasının dönemi tarihçilerince "terör
rejimi-rejime de la terreur" olarak anıldığı bilinmektedir.
Türkçedeki karşılığı "yıldırma, korkutma" olan
terör kelimesi Fransızca Petit Robert sözlüğünde "bir toplumda bir grubun
halkın direnişini kırmak için meydana getirdiği ortak korku" anlamında yer
alırken, Siyasi Terimler ve Örgütler sözlüğünde "kamu otoritesini veya
toplum yapısını yıkmak için girişilen korku ve yılgınlık saçan şiddet
hareketleri" olarak belirtilmektedir.
3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 1.maddesinde « Terör
» aşağıdaki şekliyle tanımlanmıştır.
Terör tanımı (Değişik Başlık:18.07.2006/26232-5532/1 md.)
Madde 1- (Değişik Birinci Fıkra:19.07.2003/25173-4928/20
md.) Terör; cebir ve şiddet kullanarak; baskı, korkutma, yıldırma, sindirme
veya tehdit yöntemlerinden biriyle, Anayasada belirtilen Cumhuriyetin
niteliklerini, siyasî, hukukî, sosyal, laik, ekonomik düzeni değiştirmek,
Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmak, Türk Devletinin ve
Cumhuriyetin varlığını tehlikeye düşürmek, Devlet otoritesini zaafa uğratmak
veya yıkmak veya ele geçirmek, temel hak ve hürriyetleri yok etmek, Devletin iç
ve dış güvenliğini, kamu düzenini veya genel sağlığı bozmak amacıyla bir örgüte
mensup kişi veya kişiler tarafından girişilecek her türlü suç teşkil eden
eylemlerdir.
(Mülga İkinci Fıkra:18.07.2006/26232-5532/17 md.)
(Mülga Üçüncü Fıkra:18.07.2006/26232-5532/17 md.)
TERÖRÜN UNSURLARI
İdeolojik Unsur
Terörün
öncelikle bir ideolojik alt yapısının olması gerekmektedir. İdeolojik unsur,
örgütün hareket noktasını oluşturmaktadır. Örgüt, benimsediği ideoloji
doğrultusunda hareket etmekte, stratejisini buna göre belirlemektedir.Terör
örgütlerinin siyasi eğitim adını verdikleri faaliyetlerin amacı, örgütün
dayandığı temel ideolojiyi örgüt mensuplarına benimsetmek ve örgütün hedefleri
doğrultusunda bilinçlendirmektir. İdeolojik eğitim de diyebileceğimiz bu
süreçle örgüt mensuplarının örgüte bağlılıkları sağlanır.
Günümüzde
terör örgütlerinin dayandığı başlıca ideolojiler arasında,
Marksist-Leninist-Maoist ideoloji (Komünizm), Milliyet (etnik) kaynaklı
ideoloji (Faşizm, Kürtçülük, Ermeni Milliyetçiliği gibi), dini kaynaklı
ideoloji gibi farklı kaynakları temel alan, ancak hedef olarak rejim
değişikliğini veya bölünen topraklar üzerinde yeni bir devlet kurmayı amaçlayan
ideolojiler yer almaktadır.
Örgüt Unsuru
3713 sayılı
Kanunun 1. maddesinin 1. fıkrasında “Terör” tanımı yer almakta, “terör” tanımı
incelendiğinde ise, terör suçunun örgütle işlenebileceği, 7. fıkrasında ise
Cebir ve şiddet kullanılarak; baskı, korkutma, yıldırma, sindirme veya tehdit
yöntemleriyle, 1 inci maddede belirtilen amaçlara yönelik olarak suç işlemek
üzere, terör örgütü kuranlar, yönetenler ile bu örgüte üye olanların Türk Ceza
Kanununun 314 üncü maddesi hükümlerine göre cezalandırılacağı ifade
edilmektedir.
Örgüt;
organize bir yapı içerisinde, aynı ideolojiyi benimseyen ve aynı hedefe
yönelmiş kişilerden oluşur. Günümüzde terör örgütleri, çoğunlukla örgüt lideri
ile ona bağlı üst düzey sorumlular ve daha alt düzeydeki bölge, il ve birim
sorumlularından oluşmaktadır.
Örgütsel
yapılanmada illegal teşkilatlanma ve gizlilik esastır. Bu aynı zamanda örgütün
temel güvenlik ihtiyaçlarına yönelik bir yapılanmadır. İllegal faaliyet, legal
alanda öne çıkan sempatizanların illegal alana kaydırılmaları ile beslenir.
Böylece, operasyonlarla ortaya çıkan kadro kayıpları, yeni ve deşifre olmamış
örgüt mensuplarının illegal kadrolara aktarılmasıyla giderilmeye çalışılır.
Şiddet
Unsuru
Terörün en
önemli unsuru, şiddet unsurudur. Terör örgütleri şiddeti, ideolojileri
doğrultusunda belirledikleri hedeflere ulaşmada önemli bir araç olarak
görmekte, "silahlı propaganda" adı da verilen terör eylemlerini,
mevcut anayasal düzeni değiştirmek için kaçınılmaz bir yöntem olarak
benimsemektedirler. Terör örgütleri, gerçekleştirdikleri şiddet eylemleri ile
topluma korku salarak, halkta bıkkınlık ve yılgınlık duygusu oluşturup,
vatandaşın devlete olan güvenini sarsmayı ve kaos ortamı yaratmayı
hedeflemektedirler.
TERÖRİZM
Terörizm
kavramı,terör yöntemlerinin siyasi bir amaçla örgütlü,sistemli ve sürekli bir
şekilde kullanılmasını benimseyen bir strateji olarak terör kavramından
ayrılmaktadır.
Terör
terimi, dehşet ve korkuyu belirtirken terörizm, bu kavrama süreklilik ve
siyasal içerik katmaktadır.
Buradan
hareketle terörizm, “Savaş ve diplomasi ile kazanılmayan sonuçları elde
etmek , korkutmak ve itaat ettirmek için bir teoriye , felsefeye ve ideolojiye
dayanılarak siyasi maksatlarla, iradi olarak terör ve şiddetin sistemli ve
hesaplı bir şekilde kullanılmasıdır” şeklinde tanımlanabilir.
Ansiklopedik
tanımlarda ise terörizm;
International
Encylopedia of Social Sciences’de; "önceden belirlenmiş hedefleri elde
etmek için şiddet kullanan, şiddete başvuran bir grubun veya partinin
kullandığı metod",
Meydan
Larousse’da; "ihtilalci grupların giriştiği şiddet eylemlerinin tümü,
tedhişçilik, bir hükümet tarafından uygulanan şiddet rejimi",
Ana
Britannica'da; "siyasal bir hedefe ulaşmak amacıyla devlete, halka ya da
bireylere karşı sistemli şiddet eylemlerine başvurma" şeklinde
tanımlandığı görülmektedir.
Ceza
Hukukçusu Ordinaryus Prof. Dr. Sulhi DÖNMEZER ise "…şiddetin, sosyal,
ulusal, ırki, dinsel, fesat çıkarıcı ve diğer maksatlarla ve sosyal sınıflar
arasında çatışma ve savaşı tahrik etmek üzere planlı ve hukuk dışı olarak
kullanılması…" şeklinde bir tanım vermiştir.
Terörİzmİn
AmacI
Terörizmin
temel amacı, bir davaya veya siyasal anlaşmazlığa dikkat çekilmesidir. Bu
“dikkat çekme” şiddet eylemleri neticesinde toplumda oluşturulan korku ve
dehşet havası ile sağlanmaktadır.
Kitle iletişim araçlarının sağladığı
imkanlardan da yararlanan terörizm, yarattığı korku ve dehşet ile bir bakıma
topluma; “Benden yana mısın, değil misin?”, “benden değilsen düşmanımsın”,
“düşmanımsan hedefimsin”, “senin yaşama hakkın yoktur.” şeklinde belirtilebilecek
“taraf olma” çağrısında bulunmaktadır. Terörizm, bu dramatik çağrılar ile
insanlara tarafsız olma hakkını yasaklamakta, onların zihinsel ve duygusal
masumiyetini yok etmekte, şiddet ortamına çekmekte ve toplumun şiddet yoluyla
siyasallaşmasına, kutuplaşmasına yol açmaktadır. Toplumdaki kutuplaşmalar da
zihinsel ve duygusal yönden bölünmüş “çatışan tarafları” ortaya çıkarmaktadır.
Çatışan tarafların ise toplumun birlik ve bütünlüğünü bozacağı, dolayısıyla
terörün amacına hizmet edeceği açıktır.
Terörizmin
benimsediği bir diğer amaç, kargaşa yaratarak toplumun direnme gücünü kırmak,
yerleşik sosyal ve siyasal düzenin arkasındaki halk desteğini şiddet yoluyla
zayıflatmaktır.
Terörizmin
bazı güçler tarafından birtakım siyasi ve ekonomik çıkarlar sağlamanın da aracı
olarak kullanıldığı dikkate alındığında amaç oldukça farklılaşmaktadır. Bu gibi
durumlarda terörizmin amacı, bir kazanım elde etmek maksadıyla hedef alınan
ülke ve toplumda belirli ortamların oluşmasına aracılık etmektir.
Türkiye gibi
stratejik öneme sahip ülkelerin terör ortamında tutulmasında, ülkemizi hedef
olarak seçmiş devletler ve birtakım güçlerin çıkarları açısından zaruret
bulunduğu, terörün amacının da sadece bu ortamın devamını sağlamak olduğu
değerlendirilmektedir. Bu nedenle terörizm, bir siyasi mücadele aracı olmaktan
çıkıp, bir ülkenin bir başka ülkeyi zayıflatmak ve istikrarsızlaştırmak için
kullandığı bir araç haline gelmektedir.
Öte yandan
terörizm kitlelere yönelik hedef gözetmeyen şiddet eylemleriyle, toplumun güven
duygusunu ortadan kaldırarak, halkın can derdine düşmesini ve olaylara tepkisiz
kalmasını amaçlar. Böylece kitleler terörizme karşı duyarlılıklarını yitirir,
terörü kanıksar ve devletle toplum arasında güven açısından büyük bir uçurum oluşur.
Terörizmin
bir başka amacı da; baş eğdirmek, itaat ettirmektir. Terörizmin bu türü,
terörist örgütlerce kendi üyelerine ve etkilemek istedikleri halk kesitlerine
uygulanabilmektedir. Terörist gruplarca amaçlanan; yandaşlar kadar
“seyircilerin” de itirazsız baş eğmeleri, “hedef kitlenin” emredileni
yapmasıdır. Etkilenmesi amaçlanan bireylere ikinci defa düşünecek zaman ve
aksine davranabilecekleri alan bırakılmaz. Amaç, “hedef kitleyi” yıldırmak,
yönlendirmek ve yönetmektir.
TERÖRİZMİN
ÖZELLİKLERİ
Terörizmin özellikleri,
dünyada faaliyet yürüten terör örgütleri ve onların eylem şekilleri
çerçevesinde aşağıdaki gibi özetlenebilir:
1.
Terörizm
bir ideoloji, bir doktrin, hatta sistematik bir fikir değil, stratejidir.
2.
Terörizm,
terör eylemlerini meşrulaştıracak bir senaryo hazırlar.
3.
Terörizm, yeni bir düzen ve gelecekte zafer vaat eder.
4.
Terörizm,
uluslararası siyasetin bir parçasıdır, dolayısıyla dış destek olmadan
yaşatılamaz.
5.
Terörizm,propaganda ile doğar, gelişir ve propaganda ile yaşar. Bizatihi
kendisi bir propaganda aracıdır.
6.
Terörizm,
Devlet otoritesine alternatif getiren örgütlü bir harekettir.
7.
Mali destek terörün vazgeçilmez gereksinmesidir. Bu nedenle; soygun ile silâh
ve uyuşturucu kaçakçılığı yapar.
8.
Terör,
bir hak arayışı, düzen önerisi ve bağımsız devlet kurma isteklerinden biri veya
derece farklılığıyla her üçünün bir arada bulunduğu gerekçelerle ortaya
çıkabilir.
9.
Terör, bilinçli ve amaçlı eylemler olarak belirir.
10.
Terör,
şiddet uygulamayı giderek amaç konumuna taşır. Dehşet ve korku salarak
yılgınlık yaratır. Zorba, acımasız, istismarcı ve kuralsızdır.
11.
Terör,
bazen başka güç veya güçlerin taşeronudur.
12.
Terör kendi dilini yaratır ve kullanır.
13.
Terörün
genellikle siyasi bir amacı vardır.
14.
Terör
eylemleri, örgütlü bir çabayı gerektirir. Bütün bu eylemler, bireysel olmaktan
çok, bir grubun katılımıyla gerçekleşmektedir.
ULUSLARARASI TERÖRİZM
Güçlü devletlerin etkin
politikaları karşısında kendisi için bir çıkış noktası bulamayan bazı
devletler, terörü engelleri aşmada bir araç olarak görmüşlerdir. Güçlü bazı
devletlerin de uluslararası alanda kendi politikalarının işlerliğini
kolaylaştırmak ve rakiplerini etkisiz kılabilmek için terörü bir araç olarak
kullandıkları görülmektedir.
Geçtiğimiz yüzyılda;
özellikle İkinci Dünya savaşından sonra nükleer bir dengenin kurulması ile
sıcak savaştan kaçınılmış, buna mukabil terörizm gün geçtikçe yaygınlaşmıştır. Terörizmin,
uygulama alanı olarak seçilen bazı küçük ve geri kalmış, demokrasisi tam
gelişmemiş ülkelerde başarıya ulaşmış olması, uygulayıcı olan ülkeleri
cesaretlendirmiş ve böylece terör alanı gittikçe genişlemiştir.
Bu safhadan sonra terörizm uluslar arası bir savaş türü olarak önümüze
gelmiştir. Verilen destek, zamanla terörizmin boyutlarının büyümesine ve
uluslararası nitelik kazanmasına neden olmuştur. Dolayısıyla, gerçek anlamı
içerisinde ve global olarak terörizme bakıldığında dolaylı yıpratma (destabilizasyon)
yöntemlerinin kullanıldığı bir dünya iç savaşı olarak da adlandırılabilir.
Özel bir şiddet eylemi veya değişik bir soğuk savaş şekli olan terörizm,
uluslararası alanda etkin ve güçlü devletlerin, gelişmemiş veya gelişmekte olan
ülkelerin içerisindeki sosyal, ekonomik, kültürel ve benzeri birçok alandaki
sorunların istismar edilmesi sonucu, var olan veya suni olarak oluşması
sağlanan şiddet içerikli fikir ve hareketlerin belirli bir amaç için harekete
geçirilmesi sonucu ortaya çıkmaktadır.
Günümüzde terörün en
önemli özelliği, uluslar arası bir nitelik kazanması ve bu ilişkilerini oldukça
geliştirmiş olmasıdır. Artık, teröristler eskiden olduğu gibi sadece içinde
bulundukları ülke ile sınırlı kalmayıp, başka ülkelerdeki farklı gruplar ile bağlantılar
kurarak karşılıklı destek sağlamaktadırlar. Dolayısıyla teröristler,
uluslararası bağlantılarını ve modern teknolojiyi de kullanmak suretiyle
milletlerarası etki yapan eylemler düzenleyebilmektedirler.
Terör örgütlerinin
başka ülke ve gruplardan destek almadan başarıya ulaşması, varlığını sürdürmesi
hemen hemen imkansız gibidir. Özellikle eğitim, teşkilatlanma, finans ve
silahlı eğitim için dış desteğe ihtiyaç duymaktadırlar. Bu özelliği ile
terörizm uluslar arası bir nitelik kazanmaktadır.
1989 basımı,
“Terörizm, Dünü, Bugünü, Yarını” adlı kitabında Profesör Yılmaz ALTUĞ
tarafından yapılan tespite göre terörizm;
- Yabancılara veya
yabancılara ait hedeflere yöneltilirse,
- Hükümetler veya
birden fazla devlet tarafından beslenen unsurlarca yapılırsa,
- Bir yabancı
hükümetin veya uluslararası örgütlerin siyasi mekanizmalarını etkilemek için
yapılırsa uluslararası nitelik kazanmaktadır.
Günümüzde bazı
devletlerin ekonomik veya politik çıkarları gereği, bazı devletlerin ise,
uluslar arası alanda kendi milli politikaları ile çatışan diğer devletlere
karşı dolaylı yıpratma ve dayatma yöntemi olarak terörizmi bir maşa olarak
kullanmaları ve desteklemeleri sonucu terörizmin boyutları genişlemiş ve
uluslararası bir nitelik kazanmıştır. Savaş, diplomasinin devamıdır. Terörizm,
savaş ve diplomasi ile elde edilemeyen sonuçları elde etmek için yapılan eylem
veya eylemlerdir”
ifadesi uluslararası terörün anlaşılmasına ışık tutmaktadır.
Terörizmin
uluslararası bir nitelik kazanmasının ve artmasının başlıca nedenleri;
* Uluslararası
haberleşme ve ulaşım araçlarının son yıllardaki çok hızlı gelişimi,
* Yeni silah ve
teçhizatlar ile teknolojik imkanların artması,
* Bazı ülkelerin
ideolojilerini ve devrimlerini yaymada terörizmi yöntem olarak seçmeleri,
* Uluslararası terör
örgütleri arasındaki istihbarat, eğitim, lojistik, teknik, finans temini, eylem
yöntemleri konusunda organik bağların ve işbirliğinin artması, sayılabilir.
Bu açıklamalardan
sonra uluslararası terörizmi, bir veya birden çok ülke vatandaşlarınca
oluşturulmuş, desteğini içeriden ve dışarıdan, bir veya birden çok kaynaktan
sağlayan organizasyon, kişi veya guruplarca, her hangi bir toplum, devlet veya
devletler üzerinde baskı yaratmak suretiyle bazı kazanımlar sağlamak, etnik ve
bölgesel sorunları tahrik ederek ülkelerin ulusal menfaatlerine zarar vermek
amacıyla şiddet eylemlerine başvurulmasıdır. şeklinde tanımlamak mümkün
olabilir.
ULUSLARARASI TERÖRİZME
KARŞI ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER
Terörizm, tarihin en eski zamanlarından
beri toplumları ve ülkeleri tehdit etmiş ve etmeye devam edecektir. Değişen
dengeler ve uluslararası ilişkilerdeki farklılaşmalar neticesinde, geçen
yüzyılda “sıcak savaşların” yerini “soğuk savaş” yöntemleri alarak terörizm
daha da yaygınlaşmıştır.
Güçlü devletlerin etkin politikaları
karşısında kendi politikalarını uygulama imkanı bulamayan bir takım ülkeler
amaçlarını gerçekleştirmede terörü bir araç olarak görmektedirler. Güçlü devletlerin
ise kendi politikalarını gerçekleştirmek ve rakiplerini etkisiz kılabilmek için
terörü bir araç olarak kullandıkları değerlendirilmektedir.
Terörizm, günümüzde bir tehdit
olmaktan çıkmış ve tüm dünyayı derinden etkileyen bir tehlike haline gelmiştir.
11 Eylül 2001 tarihinde Dünya Ticaret Merkezine yapılan uçaklı intihar
saldırısı bunun en büyük göstergelerinden birisidir.
Günümüzde uluslararası bir nitelik
kazanan terörizmin, özellikle demokratik dünya ülkelerinde yarattığı tahribat,
her geçen gün artmaktadır. Bundan dolayı tüm dünyanın birinci gündem maddesi
terörizm ve terörizmle mücadele haline gelmiştir.
Türkiye, yaklaşık 30 yıldan beri,
terörün her türlüsü ile mücadele etmiş ve etmekte olan bir ülke olarak
tecrübeleri göstermiştir ki terörizmle mücadelede uluslararası iş birliği
etkinliğin artırılmasında önem taşımaktadır. Bu nedenle, Terörle mücadele ve
güvenlik konularında işbirliği amacıyla her türlü uluslararası organizasyona
iştirak edilmeye çalışılmaktadır. Ülkemizin, 28-29 Haziran 2004 tarihleri
arasında gerçekleştirilen NATO 2004 Zirvesi'ne ev sahipliği yapmasını da bu
anlamda yapılmış büyük adımlardan biri olarak değerlendirmek gerekmektedir.
Ülkemizde kamunun gerçekleştirdiği en büyük uluslararası organizasyon niteliği
taşıyan Zirve'nin güvenlik planlamaları sıfır risk ve özverili çalışmalar
neticesi yapılarak, büyük bir başarı ile uygulanmıştır.
NATO 2004 Zirvesi'nin güvenliğinin
sağlanması kapsamında, İstanbul Emniyet Müdürlüğü emrinde görev yapan 20437
personele ilaveten Emniyet Genel Müdürlüğü'nce görevlendirilen 7173 takviye
personel olmak üzere toplam 27610 personel görev yapmıştır.
NATO 2004 Zirve Toplantısı'nın güvenliğine ilişkin
yapılan çalışmalar Emniyet Genel Müdürlüğü nezdinde, Daire Başkanlığımız
koordinesinde gerçekleştirilmiştir.
TERÖRLE
MÜCADELEDE İŞBİRLİĞİNİN ÖNEMİ
Türkiye,
uluslararası barış ve güvenlik ile insan haklarına yönelmiş en büyük tehdidin
terörizm olduğuna inanmaktadır ve terörün her çeşidini kınamaktadır. Hiçbir
ülkenin de topraklarını terörist gruplara ve bunların faaliyetlerine açmaması
gerektiğini savunmaktadır.
Siyasette değişkenliğin egemen
olduğu devletlerarası ilişkilerde hemen hemen bütün devletler terör eylemlerine
kendi siyasetlerine uygun gözle bakmaktadırlar. Bu durum ise terörizme karşı uluslararası
alanda ortak hareket etme ve önlemler almayı etkisiz hale getirmektedir.
Oysa, 11 Eylül
2001 tarihinde ABD’de meydana gelen terör olayı, günümüzde örgütlü suçların
sınır tanımadığının ve bütün ülkeler için bir tehdit unsuru olduğunun en son kanıtıdır.
Terörizm genelde tüm ülkelere
yönelik bir tehdit olarak kabul edilmeli ve buna karşı ortak bir önlem alınması
konusunda her şeyden önce fikri işbirliğine varılmalı, terörist eylemlere karşı
kararlı bir tutum içinde bulunulmalıdır.
Terörizmle mücadele
bir bütündür. Yurtiçindeki ve yurtdışındaki mücadele bu bütünün parçalarıdır.
Yurtiçinde verilen mücadele, yurtdışındaki mücadeleyle bütünleştiğinde somut
bir sonuç almak mümkün olabilecektir.