YAYIN İLKELERİ VE METODOLOJİ
TANIMLAR VE GENEL İLKELER
Kurumsal isim: Duyum.net gerekli durumlarda internet sitesi şeklinde ve parantez içerisinde kullanılabilir.
Duyum.net (duyum.net), internet kullanıcılarının şüphe duyarak tarafımıza ulaştırdığı haberler ile internette gündem olan şüpheli içerikleri seçerek araştırır ve sonuçlarını kamuoyuyla paylaşır. Amacı, kişilerde eleştirel düşünce alışkanlığını geliştirmek ve dijital medya okuryazarlığını yükseltmek ile kullanıcılar üzerinde manipülasyon yapmak amacında olanlarla mücadelede bulunmaktır.
Duyum.net’in “şüpheli” olarak tanımlayacağı bilgiler şunlardan biri olmalıdır.
- Bilimin ve kutsal kitapların kabul ettiği gerçekler dışında kalanlar,
- İnsan aklının kapsama alanının dışında kalanlar,
- Delillere veya tanıklığa dayanmadığı görülenler,
- Gerçek olamayacak kadar enteresan olanlar,
- İddia edilen yerde ve zamanda olması olası gözükmeyenler,
- Duygulara hitap ederek etki oluşturma çalıştığı belirgin olanlar,
- Durumu bağlamından kopararak ajite ettiği ve abartıldığı düşünüleler,
- Farklı tanıkların farklı yorumlarda bulunduğu bilgiler “şüpheli” olarak nitelendirilebilir.
Duyum.net’in “yanlış” olarak tanımlayacağı bilgiler şunlardan biri olmalıdır.
- Bilimin ve kutsal kitapların kabul ettiği gerçeklere kati olarak muhalif olanlar,
- Şüpheli olup sahte delil ve tanıklığa dayandırıldığı ispat edilenler,
- İddia edilen yerde ve zamanda olmadığı ispat edilenler,
- Kesin doğru olarak iddia edileni çürütücü bir delilin bulunması halinde “yanlış” olarak nitelendirilebilir.
Duyum.net’in “doğru” olarak tanımlayacağı bilgiler şunlardan biri olmalıdır.
- Bilimin ve kutsal kitapların kabul ettiği gerçekler,
- İnsan aklının kapsamı içinde kalanlar,
- Deli ve tanıklığa dayananlar,
- Gerçek olacak kadar doğal olanlar,
- İddia elden yerde ve zamanda gerçekleştiği kesin olanlar,
- Duygulara hitap ederek etki oluşturmayı amaçlamadığı düşünülenler,
- Bir veya birden fazla tanık tarafından doğruluğu teyit edilenler “doğru” olarak nitelendirilebilir.
YAYIN İLKELERİ
Duyum.net’in yayın ilkeleri, kurum misyonu ve bağımsız gazetecilik ilkelerine ile T.C. yasaları ile uyuşmak zorundadır.
ETİK İLKELER
- Duyum.net, doğrulama yapmak için hızlı olmayı öncelik edinmemiştir, öncelikle doğrulama kararı alınan haberin niteliği, kaynağı ve doğrulama için yeterliliğe ulaştırılmasına önem verilmiştir.
- Duyum.net’in incelediği ve değerlendirdiği tüm bilgi ve kanıtlar, kamuya açık, erişilebilir ve anlaşılabilir kaynaklardan elde edilir. Yorum ve çıkarımda bulunulmaz.
- Gizli kaynaklardan görüş ve bilgi alınmaz. Kaynaklara kimliklerinin gizli tutulacağına dair garanti verilmez.
- İsim ve resim hakkı ile masumiyet karinesine azami dikkat gösterilir. Özel hayatın gizliliğini ihlal eden şüpheli haberler incelemeye alınmaz, yayınlanmaz. “Herkese açık” olarak paylaşılmayan hiçbir içerik yayınlanmaz, kişilerin sosyal medyadaki gizlilik tercihlerine saygı gösterilir.
- Adli vakalar, polisin takip etmesini gerektiren süreçler, toplanması yalnızca emniyetin yetki alanında olan deliller dikkate alınmaz.
- Yargılanma gerektiren, hüküm verilene kadar şüpheli kalacak olan, delilleri ancak mahkeme kararıyla toplanabilecek şüpheli haberler dikkate alınmaz.
- Ancak istihbari faaliyetlerle toplanabilecek deliller ve devletlerin gizli faaliyetleri bilinmeden çözülemeyecek vakalar dikkate alınmaz.
- Silahlı terör örgütlerine ifşa niteliği taşıyacak bilgiler paylaşılmaz, propagandalarının yaygınlaşmasına izin verilmez.
- Nefret söyleminin, nefret suçuna dönüşme ihtimali olduğu durumlarda temkinli davranılır, nefreti büyütmeye neden olacak bir yayın yapılmaz.
- Görgü tanıklarıyla yapılan görüşmelerde, kişilerin bulunduğu ruh durumu ve psikolojik faktörler göz önünde tutulur. Bir görgü tanığına travmatik olayları yeniden hatırlatmayı gerektiren sorular yöneltilmez.
- Bilgi almaya çalışırken, olay yerindeki görgü tanıkları riskler konusunda uyarılır, kendilerini güvende hissetmedikleri sürece tanıklar zorlanmaz.
- Kriz anlarında yanlış bilginin yayılma eğilimindeki artış nedeniyle, insani krizlerin önüne geçmek, masum insanların etkilenmesini engellemek için olağan çalışma şartlarının dışına çıkılabilir. Bu dönemlerde daha dikkatli çalışılır. Kriz anlarında ortaya çıkan “doğru” fotoğraflar ve videolar üzerlerinde şaibe olmadıkça yayınlanmaz. Burada “Haber sitesi olmama” kriterine uygun hareket edilir.
- Duyum.net için “önce insan” karinesi geçerlidir. Duyum.net’te çalışanların refahı önemsenir, yasayla belirlenmiş temel haklar ile özlük haklarına saygı esastır.
- Duyum.net’e ait herhangi bir içerikte, ırkçı, cinsiyetçi, homofobik, toplumun belli bir kesimini aşağılayan, peşin hükümleri pekiştiren ya da yeniden üreten, hedef gösteren, nefret söylemi niteliği taşıyan ifadeler kullanılamaz. Çalışanlar bu konuda birbirlerine ve okuyucuya karşı sorumludur.
- Kırılgan ve dezavantajlı gruplarla ilgili yanlış haberlerin doğrulanmasında, yaygınlık ve aciliyet kriterleri, önem lehine göz ardı edilebilir.
- Etnik, dini ve ulusal kimlik ve sembollerle ilgili ifadelerde anayasal sınırlara riayet edilir.
- 18 yaşının altındaki kaynaklardan velilerinin ya da hukuki sorumlularının izni ve refakati haricinde görüş ve bilgi alınamaz.
- İddia metinleri, ses ya da görüntü kayıtlarında kullanılan orijinal ifadeler, Duyum.net’in yayın ilkelerini ihlal etse de değiştirilmeden bırakılabilir.
AÇIKLIK VE HESAP VERİLEBİLİRLİK
- Belirlenen tüm şüpheli bilgilere ya da şüpheli olduğu iletilen haberlerin tümüne aynı yöntemlerle yaklaşılarak ve aynı araçlar kullanılarak doğrulama ya da yalanlama yapılır.
- Editörler tarafından incelemeye alınacak şüpheli bilgiler, keyfi olarak değil; önem, yaygınlık (viralite) ve aciliyet kriterlerine göre seçilir.
- Duyum.net’te yayınlanan analizlerde doğrulama ya da yalanlama süreçlerinin tüm aşamaları ile deliller açık bir şekilde ortaya konur.
- İçerikte yapılan düzeltme ve güncellemeler açık bir şekilde ortaya konur.
- Duyum.net’in yayınladığı bir içeriğe Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu kanalıyla engelleme konduğunda, durum ilgili yargı kararıyla birlikte ve aynı başlıkla okuyucuya duyurulur.
- Duyum.net çalışanlarının ve yöneticilerinin tümünün kimlikleri kamuya açıktır. Çalışanlar Duyum.net’e çıkar beyanında bulunur.
- Duyum.net’in finansal kaynakları internet sitesi üzerinden kamuoyuna açıktır. Duyum.net’te yer alan analizlerin ya da yayınlanan makalelerin hiçbirinde, fon veren kuruluşların etkisi bulunamaz. Duyum.net’in içerik politikasına ya da metodolojisine yönelik müdahale girişimleri kabul edilmez. Olası bir müdahale girişiminde kurumla ilişki sonlandırılır, bu durum kamuoyuyla paylaşılır.
BAĞIMSIZLIK VE TARAFSIZLIK
- Duyum.net herhangi bir siyasi tartışmanın tarafı olmadan bilgilerin kanıtlanabilir gerçeklerini sunar.
- İhbar sisteminin sipariş sistemine dönüşmemesine azami dikkat gösterilir. İhbar eden kişi ya da kurumun, ekibi şüpheli bilgi hakkında bilgilendirdiği ön kabulüyle çalışılır. Üçüncü kişi ve kurumların analiz sipariş etmesi, kendi menfaatlerini kollayıcı analizleri yazmaya zorlaması karşısında tavizsiz yaklaşılır, kamu yararı gözetilir.
- Duyum.net’te çoğulculuğa ve farklı dünya görüşlerine saygı gösterilir. Ancak herhangi bir bakış açısının yapılan iş üzerinde etkili olmasına izin verilmez.
- Kırılgan ve dezavantajlı grupların önceliklendirilmesi, tarafsızlığın ihlaline yorumlanamaz.
- Duyum.net çalışanı, belli bir kişi, kurum, siyasi parti, grup ya da çıkar çevresi lehine ya da aleyhine yayın politikası gütmez. Tüm taraflara eşit uzaklıkta, adil, açık, partiler üstü bir tutum benimser. Bu ilke içerik üretiminin tüm aşamalarında gözetilir.
- Duyum.net çalışanlarının herhangi bir siyasi partiye sempati duymaları veya seçim kampanyalarında görev almaları Duyum.net’ten bağımsızdır. Duyum.net yanlı doğrulama yapmaz.
- Çalışanlar, şahsi sosyal medya hesapları ya da bloglarında yayın ilkeleri ve editöryal bağımsızlıkla çelişen açıklama ve beyanlarda bulunamaz.
- Duyum.net, herhangi bir ülke, din, dil, ırk, toplum veya etnisite ya da belli bir ideolojiyle ilişkilendirilen söylem ve ifadeler yerine, habercilik ahlakı ve tarafsızlığın gereği olarak, yansız ve kayıtsız ifadeleri tercih eder. (Örneğin, “terörist” yerine “örgüt üyesi” ya da “militan şehit oldu” yerine “hayatını kaybetti” ya da “öldürüldü”. )
- Duyum.net, Türkiye Cumhuriyetinin yasalarına bağlı olarak hareke eder ve Türkiye Cumhuriyetinin terör örgütü veya terörist kapsamına aldığı kişiler hakkında doğrulama yapmaz. Örgüt militanlarının, sempatizanlarının veya üyelerinin Türkiye Cumhuriyeti aleyhine yapacakları paylaşımların duygulara hitap ederek etki oluşturmaya çalıştığı belirgin ise kamu yararı gözetilerek doğrulama yapabilir.
- Kişilerin politik yatkınlıkları, çıkar çatışmaları ya da önyargılarının kanıtlara zarar verebileceği varsayılır. Uzmanlarla yapılan görüşmeler, bu nedenle delil değil, delilleri doğrulayabilecek görüşler olarak dikkate alınır. Haberin ya da olayın kaynağı ya da tanığı ile yapılan görüşmeler de doğrudan delil sayılmaz, delilin doğrulanması için bir araçtır.
- Tanıklar ve uzmanlarla yapılan görüşmeler, editörlerin gerçek kimlikleriyle yapılır. Müstear isim ve mahlas kullanılmaz, anonim görüşme yapılmaz.
- Tanıklar, uzmanlar veya delil kaynakları ile yapılan görüşmeler; yüz yüze, telefon, e-posta, posta, televizyon, radyo veya internet ortamı üzerinden gerçekleştirilebilir.
GÜNCELLEME, TEKZİP VE ÖZÜR
- Duyum.net için en önemli şey bilginin, haberlerin ya da görsellerin yanlış yayılmasının önüne geçerken, gerçeklerin peşinden gitme ve eleştirel düşünme reflekslerini geliştirmeyi haberi internetten alan tüm kullanıcılar için alışkanlık haline getirmelerini sağlayabilmektir. Bu süreçlerde analiz yeni deliller ışığında güncellenebilir ya da Duyum.net’in elindeki veriler hatalara yol açmış olabilir. Analiz üzerinde herhangi bir değişiklik yapılması gerektiğinde, bunu Duyum.net’in yazdığı analizlere ulaşan herkesin görmesi sağlanır. Maddi ve basit hataların düzeltilmesi bu başlığın dışındadır.
- Yayınlanan analize dair yeni bir veri ortaya çıkmışsa ve analizin bu yeni somut veriler çerçevesinde güncellenmesi gerekiyorsa, güncelleme duyurulur. Güncellemeler, analizin en alt kısmında, hangi tarih ve saatte güncelleme yapıldığı ve analizde neyin değiştirildiği açıklanarak belirtilir. Güncellemeler sosyal medya üzerinden duyurulmaz.
- Yazılan bir analize ilişkin bir hata olduğundan şüphe edilirse, inceleme süreci yeniden başlatılır. İnceleme talebi okuyuculardan geldiyse, kaynak istenir. İnceleme sürecinde yine kaynakların açıklığı ilkesi izlenir. Hata tespit edilirse, analizin en alt kısmında hangi tarih ve saatte düzeltme yapıldığı bilgisi paylaşılır.
- Yapılan hata, analizin sonucunu değiştirebilecek ya da bir kişi & kurumu etkileyebilecek nitelikteyse, düzeltme ile birlikte sosyal medya üzerinden özür dilenir. Özrün niteliğine, ilgili editör karar verir.
- Analiz sonucunu değiştirmeyi gerektiren düzeltmelerin yapıldığı analizler, analizin ilk halinin ulaştığı kişi sayısına ulaşılıncaya kadar yaygınlaştırılmaya devam edilir.
- Eğer yapılan düzenleme üzerine tekrar bir güncelleme ya da düzeltme yapılması gerekirse, aynı adımlar tekrarlanır.
- Duyum.net’in bir analizi, yasal yollarla tekzip edildiğinde düzeltme politikası izlenir. Hata tespit edilirse tekzip yayınlanır ve içerik bir açıklamayla kaldırılır.
YASAL SORUMLULUK VE HAK ARAMA
- Duyum.net’te yasal ve mali sorumlu, içeriği giren editör ve yazardır. Duyum.net herhangi bir editörünün işinden kaynaklı karşılaşabileceği yasal süreçlerde taraf olur; hukuki masrafları üstlenir.
- Üretilen içerikler kaynak belirtilmeden kullanıldığında önce ihtar ile uyarma, ardından mahkeme kararıyla kaldırma yöntemine başvurulur.
- İyi niyetinden şüphe duyulan ya da alana zarar verme ihtimali olduğu fark edilen klon yayınlara karşı hukuki önlem alınır.