Otonom Araçlar ve Sorumluluk
Bilgisayarların hayatımıza girmesi ve cep telefonları, elektrikli arabalar gibi birçok gelişmeyle birlikte dünyada hızlı bir teknolojik gelişim ve değişim yaşanmakta. Tüm bu gelişmeler bizleri, bundan 40 yıl önce dedelerimizin, anne ve babalarımızın belki de hayal edemeyeceği bugünlere getirdi. Bundan 40 yıl sonra belki bizim hayal edemeyeceğimiz bir yaşam şekli içerisinde olacağız. Michael McLuhan’ın da dediği gibi ‘Dünya, küresel bir köy olacak.’ Teknolojinin gelişiminin kontrol edilemediği bu yeni yaşam şeklinde insanların alışkanlıkları, sorumlulukları ve sorunları da yeniden şekillenecektir. Günümüzde tam otonom yani kendi kendini sürebilen/kullanabilen arabalara geçiş çalışmalarına yönelik atılımlar Tesla, Audi gibi otomobil sektörünün öncü firmalarınca sürdürülmektedir.
Peki bu otonom araç dediğimiz şey nedir ve ne gibi bir fayda sağlayacaktır? Bildiğiniz gibi arabalarda mekanik sistemin otomatikleştirilmesi süreci halen sürmektedir. Otomatik vites, elektrikli aynalar, çarpışma önleyici ani fren sistemi, otomatik farlar gibi küçük ama hayatımızı kolaylaştırarak sürüş konforunu artıracak birçok özellik araçlara yüklenmektedir. Bunu bir aşama ileri taşıyarak sürücüsüz araçların çalışmaları yapılmaktadır. Belki de ileride tamamen sürücüsüz araçların olduğu bir trafiğe çıkacağız. Bu çalışmaların en önemli sebebi her yıl yaşanan trafik kazaları ve bu sebeple yaşanan can kayıplarını azaltmaktır. Trafik kazalarının %94’ü insan hatasından kaynaklanmaktadır. Bu sebeple kendini kontrol edebilen, olası kaza riskini hesaplayarak kurallara uygun biçimde trafikte seyreden araçların üretimi için çalışmalar yapılmaktadır.
Şoförsüz kullanılabilen bir araç gelecekte, uzun yolculuklarda konforu artıracak, şehiriçinde park derdini ortadan kaldırabilecektir. Ancak bunun yanında taksi ve şoförlük gibi hizmetlerde bir düşüşesebep olacağı öngörülebilir. Burada trafik kazalarının ciddi bir oranda azalacağı öngörülmektedir. Buna rağmen getireceği sorunlar için şimdiden çözüm üretilmelidir. Örneğin yazılım kaynaklı bir kaza olması halinde sorumluluğun kimde olacağına dair hukuki alt yapının hazırlanması gerekmekte veya çarpışma ihtimalinde aracın kime çarpacağına nasıl karar vereceği ile ilgili etik tartışmalar sonuçlandırılmalıdır.
Bu tartışmalar şu an gereksiz gibi gelse de önümüzdeki 10-20-50-100 yılın planlarını bugünden yaparak öngörülen sorunları tartışmaya açmazsak sorunlar karşımıza geldiğinde hazırlıksız yakalanmış ve belki de yapımıza uymayan çözümleri ithal etmek gibi bir yöntem belirlemek zorunda kalacağız. O nedenle bunun hukuki tartışmalarının şimdiden yapılması ve yapılacak düzenlemelerin de şimdiden düşünülmesi gerekmektedir. Amerika, Avrupa yapay zeka ve otonom araç teknolojisini geliştirirken yasal mevzuat tartışmalarını da gerçekleştirmektedir. Ülkemizde 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu md. 85 f. 1’e göre “Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, […] motorlu aracın işleteni […] doğan zarardan […] sorumlu olurlar”. Dolayısıyla aracın işleteni araçtaki mekanik bir problemden dolayı kaza yapsa dahi sorumluluğu devam edecektir. Burada araç işletenin sorumluluğunu mücbir sebep veya mekanik aksamda kendisinden kaynaklanmayan yani üretim hatası gibi bir sorundan kaynaklanan hallerde istisna tutabiliriz.
Otonom araçlarda araç işletenin yanında yazılımı gerçekleştiren, üretimi yapan veya sigorta firmasının sorumluluğunun da tartışmaya açılması gerekir. Sürücüsüz araç, bir yanda insan topluluğunun bir yanda bebekli bir annenin olduğu durumda yazılımsal olarak karar vermek durumunda kalacaktır. Burada etik tartışmalar yapılarak karar verme şartları, bu karara göre yüklenen sorumluluklar ve hata paylarının değerlendirilmesi gerekmektedir. Ayrıca mevcut yazılıma yapılması muhtemel hacker saldırılarına karşı alınacak güvenlik önlemlerinin neler olduğu, bunun kötüniyetli kişilerce kullanımı halinde uygulanacak cezai ve hukuki yaptırımlar gibi birçok düzenlemeye muhtaç konu ortaya çıkacaktır. Tüm bunların bugün tartışılması teknolojik gelişmelere bağlı olarak meydana gelmesi muhtemel sorunlara karşı çözümlerin vaktinde sunulabilmesini sağlayacaktır. Bundan 20 yıl önce cep telefonlarına yeni alıştığımız bir dönemden bayramları video konferansla kutladığımız bugünlere geldiğimize göre yarının teknolojisinin ne kadar hızlı gelebileceğini düşünerek şimdiden hazırlıklı olmamız gerekmektedir.