Bombalanan kentler, ilçeler, kasabalar ve hatta köyler… Yıkılan binalar ve evler… Yok olmuş bir medeniyet… Bölünmüş aileler… Milyonlarca evinden edilmiş insan… Sayısız yaralıları, yüz binlerce can kaybı… Ve bitmeyen savaş ve ölümler… Suriye iç savaşında yıllar sonra görünen tablo bu. Aslında Beşşar Esad’ın iktidara geldiğinde böyle bir Suriye bırakması beklenmiyordu ama sonuç böyle oldu.
SURİYE’DE 17 TEMMUZ 2000’DE DEVLET BAŞKANI OLMUŞTU
Beşşar Esad, 17 Temmuz 2020’de iktidara geldi. Babası Hafız Esad’ın Hama katliamı gölgesinde iktidara geldiğinde ülkede demokratikleşme adımları atması bekleniyordu ama beklenen olmadı. Önce Türkiye ile iyi ilişkile kuran Esad, tabandan gelen demokratikleşme çağrılarına ayak uyduramadı.
SURİYE’DE EYLEMLER KANLA BASTIRILDI, İÇ SAVAŞA DÖNDÜ
Mart 2011’de başlayan demokratik talepleri kanla bastırdı. Ondan sonra ülkede kan gövdeyi götürdü. Şimdi ise Suriye, fiilen bölünmüş durumda. Rejim, Rusya ve İran’ın desteğiyle ülkenin büyük kentlerinde kontrolü yeniden ele geçirdi. Ülkenin kuzey kısmında ise ABD’nin desteğiyle PKK’nın Suriye kolu YPG’nin yönetimi var. Muhaliflerin elindeki en büyük bölgeyse ülkenin kuzeydoğusundaki İdlib. Türkiye ise operasyonlarıyla güneyindeki terör tehdidini azaltmış durumda.
UMUTLA GELMİŞTİ AMA SURİYE İÇ SAVAŞLA YOK OLDU
Suriye’de 2011’de başlayan savaş, ülkeyi harabeye çevirmiş durumda. Birçok kent yok oldu. ABD desteğiyle, terör örgütü PKK’nın Suriye kolu YPG’nin DEAŞ’tan ele geçirdiği Rakka adeta haritadan silindi. Rejimin hedef aldığı Doğu Guta’nın bir bölgesinde binaların yüzde 93’ünün yıkılmış olması yıkımın en büyük örneklerinden.
6 milyondan fazla kişi ülke içinde yerini değiştirdi. En az 8 milyon Suriyeli ülkesini terk etmek zorunda kaldı. Suriyeli göçmenlerin yaklaşık 4 milyonu Türkiye’de yaşıyor. 1 milyon kişi ise Lübnan’da. Ürdün, Mısır, Irak, Sudan ve Almanya da 250 binden fazla göçmene ev sahipliği yapıyor. Bunun dışında yüz binlerce Suriyeli de dünyanın değişik yerlerine dağıldı.
“YÜZ BİNLERCE CAN KAYBI, YOK OLMUŞ BİR ÜLKE”
Can kayıpları da sayılamaz durumda. Suriyeli insan hakları kuruluşlarına göre, 500 binden fazla kişi hayatını kaybetti. Ölenlerin 100 binden fazlası ise sivil. Onbinlerce masum çocuk da Suriye iç savaşında can verdi. Aslında Suriye’de yaşanan vahşette hiçbir rakam net değil. Ülkedeki dramı net şekilde ortaya koyan da bu. Hiçbir şeyin net olmaması. Bundan sonraki süreçte de bir diplomatın söylediği gibi, “Esad rejimi savaşı kazanmış görünüyor ama barışı kazandı mı?”
BEŞŞAR ESAD SÜRGÜNE Mİ GİDECEK?
Esad’a gelince, koltuğunu bırakmaya hazırlandığı öne sürülüyor. Son bilgilere göre, Esad’ın kaçacağı ülke bile belirlendi. Rusya merkezli düşünce kuruluşlarında son dönemde Esad’ın iktidarı bırakması gerektiğine dair çok sayıda analiz yayınlanması da dikkat çekmişti. Kremlin’e yakınlığı ile bilinen Rusya’nın en etkili düşünce kuruluşlarından Rusya Dış İlişkiler Konseyi ise, mayıs ayında yayınladığı bir analizde Esad’ın gitmesi ve geçiş hükümeti kurulması için Moskova, Ankara ve Tahran’ın anlaşabileceğini öne sürmüştü.