BİLİŞSEL DAVRANIŞÇI TERAPİ
Düşüncelerin, duygu ve davranışlarla olan ilişkisini merkeze alan bilişsel davranışçı terapiyi psikiyatr ve psikoterapist Prof. Dr. Aslıhan Dönmez’den dinliyoruz.
Kısaca nedir? Bilişsel davranışçı terapi (BDT) tüm dünyada en yaygın olarak kullanılan, etkinliğine dair bilimsel kanıtların en fazla bulunduğu psikoterapi yöntemidir.
Kimler içindir? Birçok psikiyatrik bozukluğun tedavisinde (depresyon, anksiyete bozuklukları, yeme bozuklukları gibi) dünyadaki birçok tedavi kılavuzunda ilaçla birlikte veya tek başına birinci sıradaki tedavi olarak önerilir. Herhangi bir psikiyatrik bozukluk tanı kriterini karşılamayan, fakat çeşitli psikolojik sorunlar (öfke kontrol sorunu, karar verme zorlukları, ilişki problemleri, temel bir yaşam olayına uyum sağlama güçlükleri gibi) yaşayan bireylerde de kullanılabilir.
Nasıl uygulanır? BDT çoğunlukla bireysel terapi şeklinde olmakla beraber, grup ve çift terapisi şeklinde de uygulanabilir. Ele alınacak soruna bağlı olmakla birlikte, genellikle 8-12 seans sürer. Seans sıklığı 7-14 günde bir olacak şekilde ayarlanır. Seanslar 45-60 dakika arasındadır. Bu seanslar bittikten sonra terapist ve danışanın birlikte karar vereceği bir sıklıkta takip seansları düzenlenir.
Neden etkili? BDT, bilişsel ve davranışçı kuramlar üzerine kurulmuştur. Bilişsel kurama göre olayın kendisi değil, kişinin olayı yorumlama biçimi yani olay sırasındaki düşünceleri olayla ilgili duygusunu ve nihayetinde davranışını belirler.
Eğer kişinin düşüncelerinde gerçekçi olmayan, mantıksız bir yan varsa (bilişsel çarpıtmalar), olayla orantısız bazı tepkiler verir. BDT’de bilişsel tekniklerle kişinin olumsuz düşünceleri tespit edilip bu düşüncelerin daha gerçekçi, mantıklı ve işlevsel hale getirilmesi sağlanır.
Davranışçı kurama göre kişinin uyuma yönelik olmayan davranışları klasik ve edimsel koşullanma nedeniyle ortaya çıkar. Örneğin köpek korkusu olan kişi köpekle karşılaştığında yoğun anksiyete hisseder. Bu nedenle, köpekle karşılaşma ihtimali olan durumlardan kaçınır (kaldırımda bir köpek gördüğünde karşıya geçer vb.). Bu durumda, “Eğer kaçınmasaydım anksiyetem sonsuza dek sürerdi” düşüncesi pekişir ve benzer durumda yine aynı kaçınma davranışını gösterme eğiliminde bulunur. Davranışçı teknikler bu yanlış öğrenmelerin söndürülmesi amacıyla uygulanır. Basamaklandırılmış bir şekilde üzerine gitme tekniği temel davranışçı tekniklerden biridir.
BDT boyunca danışan ve terapist bir takım gibi birlikte çalışır. Terapistin sorumluluğu, danışanı sorunlarını çözmesi konusunda işe yarayacak, deneysel yöntemler konusunda eğitmektir. Danışanın sorumluluğu ise seans içinde öğrendiği bu teknikleri hayatına uygulamaktır. Dolayısıyla BDT’nin, danışanı kendi terapisti olmak yönünde eğiten bir terapi olduğunu söyleyebiliriz.
PROF. DR. ASLIHAN DÖNMEZ (Psikiyatr ve psikoterapist. Bilişsel Davranışçı Psikoterapiler Derneği’nin kurucu üyesi ve eğiticisi.)